You are on page 1of 528

YÜZYILLAR BOYUNCA ÜSKÜDAR
(Üçüncü Cilt)

Yazar›
Mehmet Nermi Haskan

.....

Proje Koordinatörü
Veli Saylam
Üsküdar Belediyesi Bilgi ‹fllem Müdürü

Yay›na Haz›rl›k ve Yap›m
Marmara Reklam ve Pazarlama Ltd. fiti.
(212) 612 99 87-501 31 72

Redaksiyon
Süleyman Nevzat Özdemir

Grafik
Erkan Berrak

Foto¤raflar ve Tarihî Görsel Malzeme
Mehmet Nermi Haskan ve
Üsküdar Belediyesi Üsküdar Araflt›rmalar› Merkezi

Dialar
Tayyar As

Katk›da Bulunanlar
Gülhan Yaman - Yasemin Ufuk Yayla
Hülya Çaredar - Ahmet Zahit Emre
Kemal Ak›n - Sabri fiahin - Ömer Karc›

Renk Ay›r›m› ve Film
Sürat Görsel Sanatlar Merkezi (216) 474 08 16-17

Dijital Montaj ve Bask›
As›r Matbaac›l›k Ltd. fiti. (212) 283 84 38

Cilt
Sezgin Ciltevi (212) 516 11 63

ISBN Numaralar›
Tak›m No: ISBN 975-97606-0-6
3. Cilt No: ISBN 975-97606-3-0

.....

ÜSKÜDAR BELED‹YES‹
Üsküdar Araflt›rmalar› Merkezi Yay›n No: 3

Temmuz 2001

‹Ç‹NDEK‹LER

Üsküdar Çeflmeleri ..................................................... 1027 MEHMET A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1064
ABBAS A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1030 ESMA SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1065
ABBAS A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1032 ESMA SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1066
ABDÜLAZ‹Z EFEND‹ ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI . . . . . . . . . . . . . . 1033 FAT‹H SULTAN MEHMET ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1066
ABDÜLGAN‹ A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1033 FAT‹H SULTAN MEHMET ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1067
ABDÜLMEC‹T HAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1034 FATMA NAZ‹RE HANIM ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1067
ABDÜLMEC‹T HAN MEYDAN ÇEfiMES‹ (BEYL‹K ÇEfiMES‹) 1035 FATMA SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1067
AHMED‹YE CAM‹‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1037 FETH‹ AHMET PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1068
AHMET A⁄A ÇEfiMES‹ (P‹R‹NÇÇ‹ ÇEfiMES‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1038 GENÇ MEHMET PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1069
AHMET ÇELEB‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1039 GÜLNUfi EMETULLAH VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . 1070
AHMET EFEND‹ ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1039 HACI HASAN A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1071
AHMET EFEND‹ ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1039 HACI MEHMET EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1071
AHMET fiAK‹R EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1040 HACI MEHMET NAK‹ (HACI RIZA EFEND‹ ÇEfiMES‹ -
ARSLAN A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1040 HACILAR ÇEfiMES‹) ............................................................ 1072
AT‹KE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1041 HACI SEL‹M A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1072
AYRILIK ÇEfiMES‹ (AHMET A⁄A ÇEfiMES‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1042 HAFIZ ‹SA A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1072
AYfiE HATUN ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1044 HAFIZ ‹SA A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1073
AYfiE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1045 HAFIZ ‹SA A⁄A ÇEfiMELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1076
AYfiE ve ÜMM‹HAN‹ HATUN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1046 HAL‹FE ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1076
AZ‹Z MAHMUD HÜDÂYÎ EFEND‹ ÇEfiMELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . 1047 HANIM N‹NE SUYU ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1076
BABÜ’S-SAÂDE A⁄ASI ‹SMA‹L A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . 1048 HASAN BEY ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1077
BAHR‹ MEHMET PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1049 HASAN ÇAVUfi ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1077
BAfiKADIN MEYDAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1050 HASEK‹ ‹SMA‹L A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1078
BENL‹ZÂDE AHMET RAfi‹D EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . 1052 HAS‹P PAfiA ÇEfiMES‹ (ZEK‹ BEY ÇEfiMES‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1078
BEfi‹R A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1053 HAT‹CE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1079
BOSTANCIBAfiI ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1053 HAT‹CE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1080
BOSTANCIBAfiI ‹BRAH‹M A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1054 HAYRULLAH EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1081
BULGURLU KÖYÜ ÇEfiMES‹ (TEBERDAR MEHMET A⁄A HORHOR ÇEfiMES‹ (KEMANKEfi AHMET A⁄A ÇEfiMES‹) . . . . . 1082
ÇEfiMES‹) ........................................................................... 1055 HÜSAMEDD‹N A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1083
BURHAN‹YE ÇEfiMES‹ (ABDULLAH A⁄A ÇEfiMES‹) . . . . . . . . . . . . 1055 HÜSEY‹N AVN‹ PAfiA ÇEfiMES‹ (PAfiA L‹MANI ÇEfiMES‹) . . 1083
ÇAVUfiBAfiI AHMET A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1057 ‹BNÜLEM‹N AHMET A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1086
CEVHER A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1058 ‹BRAH‹M A⁄A MENZ‹L ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1087
DAYA KADIN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1059 ‹HSAN‹YE ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1087
DEM‹RC‹ BABA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1059 ‹NAD‹YE MAHALLES‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1088
DEVEC‹O⁄LU ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1060 ‹NAD‹YE TEKKES‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1088
DO⁄ANCI HASAN PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1060 ‹SMA‹L A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1089
DUDUO⁄LU ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1060 ‹SMET BEY ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1089
DUDULLU KÖYÜ ÇEfiMES‹ (AD‹LE SULTAN ÇEfiMES‹) . . . . . . . . 1061 ‹ZM‹RL‹ AL‹ PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1090
EL-HAC KIZLAR A⁄ASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1063 KALE ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1091
MEHMET A⁄A ÇEfiMES‹ (KEMERALTI ÇEfiMES‹) . . . . . . . . . . . . . . . 1063 KAPIA⁄ASI YAKUP A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1092
EL-HAC KIZLAR A⁄ASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1064 KAPTAN MUSTAFA PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1093

1019

‹Ç‹NDEK‹LER

KARA MUSTAFA PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1095 SELÂMSIZ MEZARLI⁄I ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1144
KASIM A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1096 SEL‹M‹YE ÇEfiMES‹ (fiAH SULTAN ÇEfiMES‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1144
KASSAM ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1097 S‹LÂHfiOR fiAK‹R BEY ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1145
KÂT‹P MUSTAFA EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1098 S‹LÂHTAR BAHÇES‹ SOKA⁄I ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1147
KAYMAKAM EM‹N BEY ÇEfiMES‹ (ACI ÇEfiME) . . . . . . . . . . . . . . . . 1098 S‹LÂHTAR SÜLEYMAN A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1148
KETHÜDA MEHMET PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1099 SÎNEPERVER VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1148
KISIKLI ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1101 SULTAN I. AHMET ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1150
KIZLAR A⁄ASI HACI BEfi‹R A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1102 SULTAN I. AHMET ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1150
LÂD‹KL‹ AHMET A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1103 SULTAN IV. MEHMET ÇEfiMES‹ (BÜYÜK ÇAMLICA ÇEfiMES‹) 1151
L‹BADE SUYU ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1105 SULTAN IV. MEHMET ÇEfiMES‹ (KÜÇÜK ÇAMLICA ÇEfiMES‹) 1153
Libade Caddesi Üzerinde Bulunan Sular . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1106 SULTAN II. MAHMUT ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1154
Libade Mesiresi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1106 SULTAN II. MAHMUT ÇEfiMES‹ (KURU ÇEfiME) . . . . . . . . . . . . . . . 1155
MAHBUB A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1107 SULTAN II. MAHMUT ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1156
MAHPEYKER KÖSEM VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . 1108 SULTAN III. AHMET MEYDAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1156
MATBAH EM‹N‹ HACI HAL‹L EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . 1109 SULTAN III. MUSTAFA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1159
MATBAH EM‹N‹ HACI HAL‹L EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . 1111 SULTAN III. OSMAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1160
MATBAH EM‹N‹ HACI HAL‹L ÇEfiMES‹ (SOLAK S‹NAN SULTAN III. SEL‹M ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1160
ÇEfiMES‹) ........................................................................... 1111 SURP KARABET ERMEN‹ K‹L‹SES‹ ÇEfiMELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . 1161
MATBAH EM‹N‹ HACI HAL‹L EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . 1112 fiEH‹TLER ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1161
MEHMET KETHÜDA ÇEfiMES‹ (D‹V‹TÇ‹LER ÇEfiMES‹) . . . . . . . 1112 fiEH‹D SÜLEYMAN PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1162
MEHMET TAH‹R EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1114 fiEHZADE ABDÜLHAM‹T ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1162
MEHMET TAH‹R EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1114 fiEHZADE ABDÜLHAM‹T ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1163
MENZ‹L ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1114 fiEHZADE BAYEZ‹D ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1163
MERYEM KADIN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1115 fiEHZADE MEHMET ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1164
M‹HR‹MAH SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1116 fiEHZADE MEHMET VAL‹DES‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1164
M‹HR‹MAH SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1117 fiEHZADE MUSTAFA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1165
M‹HR‹fiAH KADIN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1118 fiEHZADE NU’MAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1166
M‹HR‹fiAH SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1119 fiEHZADE SEYFEDD‹N ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1166
M‹HR‹fiAH VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1119 fiEHZADE SEYFEDD‹N ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1167
M‹HR‹fiAH VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1121 fiEHZADE SÜLEYMAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1168
M‹R-ALEM ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1122 fiEHZADE SÜLEYMAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1169
MOLDOVANÎ AL‹ PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1124 fiEVKN‹HAL USTA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1169
MUSAH‹B AL‹ A⁄A ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1124 fiEYH CAM‹‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1170
MUSTAFA EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1125 fiEYH SELÂM‹ AL‹ EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1170
MUSTAFA PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1126 fiEYHÜL‹SLAM AR‹F H‹KMET BEYEFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . 1171
MÜLÂZIM HAKKI EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1128 fiEYHÜL‹SLAM M‹RZAZÂDE MEHMET SA‹D EFEND‹ ÇEfiMES‹ 1173
MÜTEVELL‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1129 fiÜCA’ AHMED PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1174
NAKfi‹D‹L VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1129 TAfiLI ÇEfiME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1174
NÂL‹ MEHMET EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1130 TAZICILAR OCA⁄I ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1174
NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1131 TEKKE KAPISI ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1176
NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1132 TEVKIÎ AL‹ PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1177
NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1134 TIFLIGÜL HANIM ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1177
NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1134 T‹RYAL HANIM ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1177
NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1135 TOPHANEL‹O⁄LU ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1179
NURBÂNU VAL‹DE SULTAN ÇEfiMELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1136 TOPHANEL‹O⁄LU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1180
ÖMER BEY ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1136 MEYDAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1180
ÖZBEKLER TEKKES‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1137 TUNUSBA⁄I MENZ‹L ÇEfiMES‹ (SÜLEYMAN PAfiA ÇEfiMES‹) . . 1181
PÎR‹ZÂDE OSMAN SAH‹B EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1137 TÜRK AHMET PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1182
RÜSTEM PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1138 TÜRK KIZ KOLEJ‹ SOKA⁄I ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1184
SA’DEDD‹N EFEND‹ ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1139 ÜÇÜNCÜ KADIN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1184
SADRAZAM DAMAT HASAN PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . 1140 ÜMMÜGÜLSÜM HANIM ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1185
SADRAZAM HAL‹L PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1141 ÜMMÜGÜLSÜM SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1186
SADRAZAM S‹NAN PAfiA ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1141 ÜSKÜDAR ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1187
SARAÇLAR ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1141 VAL‹DE KETHÜDASI ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1187

1020

‹Ç‹NDEK‹LER

VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1189 ALEMDA⁄I CADDES‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1230
YEN‹ÇEfiME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1189 ÂfiUB‹CAN KADINEFEND‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1230
KRONOLOJ‹K D‹Z‹NE GÖRE ÜSKÜDAR ÇEfiMELER‹ . . . . . . . 1190 BA⁄LARBAfiI CADDES‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1230
Yap›l›fl Tarihi Belli Olmayan Çeflmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1194 BALCI YOKUfiU KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
B‹’RÜ’fi-fi‹FA (fi‹FA KUYUSU) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
Üsküdar Vak›f Sular› ................................................. 1195 BULGURLU KÖYÜ KUYULARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
ARSLAN A⁄A SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1197 BULGURLU MESC‹T KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
AT‹K VAL‹DE SUYU (NURBÂNU SULTAN SUYU) . . . . . . . . . . . . . . . . 1197 BURHAN‹YE CAM‹‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
AYAZMA CAM‹‹ SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1197 BÜYÜK ÇAMLICA TEPES‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
BEYL‹K ÇEfiME SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1198 ÇAVUfiDERE KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1232
ÇINAR SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1198 Ç‹N‹L‹ CAM‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1232
Ç‹N‹L‹ SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1198 DO⁄ANCILAR MEYDANI KUYULARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1232
FATMA SULTAN SUYU (‹BRAH‹M PAfiA SUYU) . . . . . . . . . . . . . . . . . 1199 ETHEM PAfiA KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1232
GÜLNUfi EMETULLAH VAL‹DE SULTAN SUYU . . . . . . . . . . . . . 1201 F‹RÛZ-FELEK KADIN EFEND‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
HÜDAYÎ AZ‹Z MAHMUD EFEND‹ SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1201 HACI FEVZ‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
MAHPEYKER KÖSEM VAL‹DE SULTAN SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . 1201 HASAN A⁄A KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
M‹HR‹MAH SULTAN SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1201 HURfi‹T BEY KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
M‹HR‹fiAH VAL‹DE SULTAN SUYU (III. SEL‹M SUYU) . . . . . . 1202 ‹NAD‹YE KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
SADRAZAM HAL‹L PAfiA SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1202 KARACAAHMET CADDES‹ KUYULARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
SOLAK S‹NAN SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1202 KOfiUYOLU KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
TOMRUK SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1203 KÜÇÜKÇAMLICA KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1233
TOPHANEL‹O⁄LU MUSTAFA EFEND‹ SUYU . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1203 KÜÇÜK ‹HSAN‹YE KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1234
MENZ‹LHANE KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1234
Üsküdar Sebilleri ........................................................ 1205 MORAVÎ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1234
AHMED‹YE CAM‹‹ SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1207 NAC‹ BEY KUYUSU (MEYMENET HANIM KUYUSU) . . . . . . . . . . . . 1234
ARAPZÂDE SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1209 NUH KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1234
AR‹F H‹KMET BEYEFEND‹ SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1210 PERV‹N KALFA KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
Ç‹N‹L‹ CAM‹ SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1210 SARIGAZ‹ KÖYÜ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
HACI HÜSEY‹N HAYR‹ PAfiA SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1211 SELÂM‹ AL‹ EFEND‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
HAS ODALI AHMET A⁄A SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1212 SEL‹M‹YE KIfiLASI KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
HÜDAYÎ AZ‹Z MAHMUD EFEND‹ SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1213 SEL‹M‹YE MEYDANI KUYULARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
MEHMET A⁄A SEB‹L‹ (MUSTAFA A⁄A SEB‹L‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1213 fiER‹F KUYUSU (fiER‹F PAfiA KUYUSU) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
MEHTERBAfiI SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1214 TOPHANEL‹O⁄LU KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1235
MERYEM HATUN SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1214 YAKUP A⁄A KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1236
MOLLACIK SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1214 YEN‹MAHALLE KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1236
MUSTAFA A⁄A SEB‹L‹ (KAPICIBAfiI SEB‹L‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1215 ZEL‹HA HANIM KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1236
SADRAZAM HAL‹L PAfiA SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1215
SA’DEDD‹N EFEND‹ SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1216 Üsküdar Medreseleri .................................................. 1237
fiER‹FE HAT‹CE HATUN SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1217 AHMED‹YE MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1239
fiER‹F PAfiA SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1217 Ç‹N‹L‹ MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1239
YEN‹ VAL‹DE SEB‹L‹ (GÜLNUfi EMETULLAH VAL‹DE GÜLFEM HATUN MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1240
SULTAN SEB‹L‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1218 HACI KADIN MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1240
ZEL‹HA HANIM SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1219 M‹HR‹MAH SULTAN MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1241
Z‹YA BEY SEB‹L‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1220 RUM MEHMET PAfiA MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1242
fiEMS‹ PAfiA MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1242
Üsküdar Maksemleri ve Su Terazileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1221 fiEYHÜL‹SLAM M‹NKAR‹ZÂDE YAHYA EFEND‹ MEDRESES‹ 1244
fiEREFÂBÂD KASRI MAKSEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1223 VAL‹DE-‹ AT‹K MEDRESES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1245
VAL‹DE-‹ AT‹K SUYU ve MAKSEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1224
ÜSKÜDAR SU TERAZ‹LER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1225 Üsküdar Hastahaneleri .............................................. 1247
HAYDARPAfiA ASKERÎ HASTAHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1249
Üsküdar’›n Tarihi Kuyular› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1227 HAYDARPAfiA NÜMUNE HASTAHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1251
AD‹LE SULTAN KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1229 ÜSKÜDAR CÜZZAMHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1251
AHMET EFEND‹ KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1230 VAL‹DE-‹ AT‹K DARÜ’fi-fi‹FASI (B‹MARHANES‹) . . . . . . . . . . . . . . . 1251
AHMET PAfiA KUYUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1230 VÂL‹DE-‹ AT‹K TABHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1254

1021

‹Ç‹NDEK‹LER

ZEYNEP - KÂM‹L HASTAHANES‹ .................................... 1254 Üsküdar’da Yap›lan Savafllar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1305
NASUH PAfiAZÂDE HÜSEY‹N PAfiA OLAYI ................... 1310
Üsküdar K›fllalar› ........................................................ 1257
SEL‹M‹YE KIfiLASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1259 Üsküdar Saraylar›, Yal›lar› ve Köflkleri ................... 1313
Alemdar Mustafa Pafla Vak’as›nda Selimiye K›fllas› . . . . . . . . . . . . . . 1261 ABDÜLKER‹M NAD‹R PAfiA YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1315
Kad› Pafla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1262 AHMET FETH‹ PAfiA YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1316
‹lk Yap›lan Selimiye K›fllas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1262 AHMET RATIP PAfiA KÖfiKÜ (ÇAMLICA KIZ L‹SES‹) . . . . . . . . . 1318
‹lki Yand›ktan Sonra Yap›lan fiimdiki Selimiye K›fllas› . . . . . . . . 1263 AK MEHMET PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1319
Abdülmecit Devrinde Selimiye K›fllas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1264 AL‹ PAfiA KONA⁄I (L‹MONLU KONAK - KÖPRÜLÜ KONAK) . . . . 1320
K›r›m Harbi S›ras›nda Selimiye K›fllas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1265 ALTUN‹ZÂDE ‹SMA‹L PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1321
Selimiye K›fllas›’n›n Kap›lar› ve Kitabeleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1266 AM‹RAL VÂSIF PAfiA KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1321
Selimiye K›fllas›’na Ba¤l› Olarak Yapt›r›lan Di¤er Binalar . . . . . 1269 ARSLAN A⁄A SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1322
AfiÇIBAfiI KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1322
Üsküdar Karakollar› ................................................... 1271 AYAZMA SARAY (AT‹K SULTAN SARAYI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1322
ARAPZÂDE KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1274 AYfiE SIDIKA HANIM KÖfiKLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1326
AYAZMA KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1274 BABA NAKKAfi SOKA⁄I (YOKUfiU) KÖfiKLER‹ . . . . . . . . . . . . . . 1327
Ç‹N‹L‹ KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1274 BAHR‹YE NAZIRI AHMET VES‹M PAfiA YALISI . . . . . . . . . . . . . . 1328
Ç‹N‹L‹ KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1275 BEH‹Ç BEY KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1329
HAYDARPAfiA KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1276 BESTEKÂR HAYDAR BEY KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1329
‹BRAH‹M A⁄A ÇAYIRI KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1276 BRYAS SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1330
‹CAD‹YE KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1276 BOSTANCIBAfiI DEFTER‹’NE GÖRE
NAKKAfi BABA KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1277 ÜSKÜDAR SAH‹LLER‹NDEK‹ YAPILAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1331
NAKKAfiTEPE KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1277 Kuzguncuk ‹skelesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1331
NUHKUYUSU KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1278 Üsküdar Büyük ‹skelesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1332
PAfiAL‹MANI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1278 Salacak ‹skelesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1332
KARAKOLHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1278 Üsküdar Bahçesi Bostaniyan Oca¤› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1332
SELÂMSIZ KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1279 CELÂLEDD‹N A⁄A (PAfiA) KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1335
fiEMS‹PAfiA KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1279 CEMALEDD‹N PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1336
ÜSKÜDAR MERKEZ KARAKOLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1280 CEM‹L MOLLA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1336
CENNETÂBÂD KASRI (SULTAN II. MAHMUT KASRI -
Üsküdar Mesireleri ..................................................... 1281 SÜRURÂBÂD KASRI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1337
ÂL-‹ BAHADIR BA⁄LARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1283 C‹HAN BA⁄I KASRI (T‹RYAL HANIM KASRI - fiEHZÂDE
BULGURLU HANIM SET‹ MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1284 USUF ‹ZZETT‹N EFEND‹ KÖfiKÜ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1338
BÜYÜK ÇAMLICA SAFA TEPES‹ MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1284 C‹NC‹ HOCA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1340
BÜYÜK ÇAMLICA SUBAfiI MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1284 C‹VAN KAPICIBAfiI SADRAZAM MEHMET PAfiA SARAYI . . . 1341
HAYDARPAfiA SAHRASI veya MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1284 ÇÜRÜKSULU AHMET PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1342
KARAMAN Ç‹FTL‹⁄‹ MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1292 DAMATR‹S SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1343
KAYIfiDA⁄I PINARI MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1292 DEFTERDAR MUSTAFA PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1343
KORULUK MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1292 DO⁄ANCILAR SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1344
KÜÇÜK ÇAMLICA MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1293 DÜRR‹ZÂDELER KONA⁄I ve PAfiAKAPISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1345
L‹BADE MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1293 Paflakap›s› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1347
M‹LLET BAHÇES‹ (ÇAMLICA BAHÇES‹) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1293 EM‹NE SULTAN KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1348
SUPH‹ PAfiA KORUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1295 ES‹RC‹ MAHMUT A⁄A KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1349
fiÜCA’ BA⁄LARI MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1295 ESMA SULTAN KASRI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1349
TAfiDELEN MES‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1295 FATMA SULTAN SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1351
TUNUSBA⁄I BAHÇES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1295 FUAT PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1353
GAZ‹ OSMAN PAfiA KÖfiKLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1355
Üsküdar Musiki Cemiyeti - Sinema ve Tiyatrolar› .... 1297 GÜMRÜKÇÜ OSMAN PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1356
AZ‹Z‹YE T‹YATROSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1299 HACI AHMET PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1357
BEYLERO⁄LU T‹YATROSU (BA⁄LARBAfiI T‹YATROSU) . . . . . . 1300 HACI MEHMET PAfiA YALISI (D‹REKL‹ YALI -
D‹LKÜfi T‹YATROSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1301 KAPTAN PAfiA YALISI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1358
ÜSKÜDAR HALE S‹NEMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1303 HANZÂDE SULTAN SARAYI (BAYRAM PAfiA SARAYI) . . . . . . . . 1359
ÜSKÜDAR MUS‹K‹ CEM‹YET‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1303 HAT‹CE SULTAN SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1360
HAYDARPAfiA KASRI ve SAH‹L SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1360

1022

‹Ç‹NDEK‹LER

HEK‹MBAfiI ABDÜLHAK MOLLA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1362 fiEHZADE ÖMER H‹LM‹ EFEND‹ KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1425
HÜSEY‹N HÂK‹ BEY KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1364 fiEHZADE SEYFEDD‹N EFEND‹ KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1426
‹BRAH‹M PAfiA KÖfiKÜ (ÜSKÜDAR ESK‹ BELED‹YES‹ B‹NASI) . . . 1365 fiEHZADE fiEVKET EFEND‹ KÖfiKÜ (fiER‹FLER KÖfiKÜ) . . . . . . . 1427
‹BRAH‹M PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1366 fiEMS‹ PAfiA KASRI (fiEREFÂBÂD KASRI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1427
KAPTAN-I DERYA MEHMET AL‹ PAfiA YALISI fiEYHÜL‹SLÂM ARAPZÂDE ATÂULLAH EFEND‹ YALISI . 1433
(KÖPRÜLÜ YALI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1366 fiEYHÜL‹SLÂM FEYZULLAH EFEND‹ YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1435
KÂT‹B‹M AZ‹Z MAHMUT BEY’‹N EV‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1368 fiEYHÜL‹SLÂM M‹RZAZÂDE MEHMET SA‹D EFEND‹ KÖfiKÜ . 1435
KAVAK SARAYI (MEHMET PAfiA SARAYI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1369 fiEYHÜL‹SLÂM ZEYNELAB‹D‹N EFEND‹ KONA⁄I . . . . . . . . . . . . 1436
KAYA SULTAN SARAYI (P‹YALE PAfiA SARAYI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1377 TIRNAKÇI YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1436
KEVAK‹BÎZÂDE KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1379 TOPHANEL‹O⁄LU VE C‹VARINDAK‹ KÖfiKLER . . . . . . . . . . . . . . 1437
KAZASKER YESARÎZÂDE MUSTAFA ‹ZZET EFEND‹ KÖfiKÜ . 1380 TOSUN PAfiA KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1441
KOCA MEHMET PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1381 TU⁄RAKEfi RECA‹ EFEND‹ YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1442
KOCA S‹NAN PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1382 TUNUSLU MAHMUT AYAD PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1442
KÖÇEO⁄LU KÖfiKÜ (AHMET CELÂLEDD‹N PAfiA KÖfiKÜ) . . . 1383 ÜSKÜDAR KAYMAKAMLIK B‹NASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1444
MABEY‹NC‹ HAFIZ MEHMET BEY KONA⁄I ÜSKÜDAR SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1444
(KÖPRÜLÜ KONAK) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1384 VAL‹DE BA⁄I KASRI (AD‹LE SULTAN KASRI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1450
MAHMUT fiEVKET PAfiA KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1386 VEL‹ PAfiA KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1455
MARKO PAfiA KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1387 YAKUP fiEVK‹ PAfiA (SUBAfiI) KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1456
MEHMET PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1387 YAKUP PAfiA YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1456
MELEK MEHMET PAfiAZÂDE SAL‹H BEY KÖfiKÜ . . . . . . . 1388
M‹HR‹MAH SULTAN SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1389 De¤iflik Konular . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1459
MOLLA BEY YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1389 ARASTA ÇARfiISI (BAT PAZARI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1461
MOLLA EfiREF KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1390 AT PAZARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1461
MUSTAFA FÂZIL PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1390 BÜLBÜLDERES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1462
MÜTERC‹M ASIM EFEND‹ KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1391 Ç‹ÇEKÇ‹ KAHVEHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1463
NASUH PAfiA SARAYI (AYfiE SULTAN SARAYI - DO⁄ANCILAR MEYDANI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1464
NASUHZÂDE SARAYI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1394 “ERMEN‹ PATIRTISI” SIRASINDA ÜSKÜDAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1469
NAZIM PAfiA’NIN EV‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1397 FAT‹H MAHKEMES‹ (ÜSKÜDAR ESK‹ MAHKEMES‹) . . . . . . . . . . . . . 1470
N‹fiANCI MEHMET PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1397 HAYDARPAfiA GARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1472
NUR‹ BEY KÖfiKÜ (NAZ‹ME SULTAN KÖfiKÜ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1397 ‹NAD‹YE SEMT‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1475
RA‹F ‹SMA‹L PAfiA YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1400 KIZ KULES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1476
RAUF PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1401 N‹fiANTAfiI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1481
REF‹A SULTAN SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1401 SEL‹M‹YE KUMAfi TEZGÂHLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1481
RÜSTEM PAfiA SARAYI (AYfiE SULTAN SARAYI) . . . . . . . . . . . . . . . . . 1403 SULTAN III. SEL‹M’‹N HUBUBAT AMBARLARI . . . . . . . . . . . . . . . 1483
SADRAZAM HAFIZ ‹SMA‹L PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1404 ÜSKÜDAR AYAZMALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SADRAZAM SOKOLLU MEHMET PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . 1404 Ayia Efimiya Ayazmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SADRAZAM SÜLEYMAN PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1406 Ayios ‹oanis Ayazmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SAL‹H BEY KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1407 Ayios Yeoryios Ayazmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SAM‹ PAfiA KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1407 Harem ‹skelesi Ayazmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SERASKER HÜSEY‹N AVN‹ PAfiA YALISI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1409 ‹lya Profiti Ayazmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SERASKER MEHMET NAMIK PAfiA KONA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1412 Ya¤l›kç› Ayazmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
SERDAR-I EKREM ÖMER LÜTF‹ PAfiA KÖfiKÜ ÜSKÜDAR’DA ‹LK MATBAA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1486
(SUPH‹ PAfiA KÖfiKÜ - SERASKER RIZA PAfiA KÖfiKÜ) . . . . . . . . . . . . . . 1413 ÜSKÜDAR F‹fiEKHANES‹ ve SAÇMAHANES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1488
SERV‹L‹ SEL‹M PAfiA YALISI ve KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1415 ÜSKÜDAR’IN TAR‹HÎ HANLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1488
S‹YAVUfi PAfiA SARAYI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1416 ÜSKÜDAR ‹SKELELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1489
SULTAN ABDÜLAZ‹Z AV KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1416 ÜSKÜDAR K‹L‹SELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1493
SULTAN AZ‹Z KASRI (ALEMDA⁄I KASRI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1417 Surp Haç Ermeni Kilisesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1493
SULTAN MURAT KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1418 Surp Karabet Ermeni Kilisesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1494
fiA‹R NÂBÎ’N‹N EV‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1419 ‹lya Profiti Rum Ortodoks Kilisesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1495
fiA‹R TALÂT BEY‹N EV‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1421 ÜSKÜDAR YANGINLARI ve TAB‹‹ AFETLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1496
fiEHZADE ABDÜLMEC‹T EFEND‹ KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1422 Kaynakça . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1499
fiEHZADE BURHANEDD‹N EFEND‹ KÖfiKÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1425 ‹ndeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1507

1023

KISALTMALAR

Ans. : Ansiklopedi(si). r.a. : Rad›yallahu anh.
Ant. : Antoloji(si). rh.a. : Rahmetullahi ‘aleyh.
Bkz. : Bak›n›z s.a.v. : Sallallahu ‘aleyhi ve sellem.
Böl. : Bölüm(ü). Tas. : Tasnif(i).
c. : Cilt. TTK : Türk Tarih Kurumu.
DDY : Devlet Demir Yollar›. TTOK : Türkiye Turing ve Otomobil
Def. : Defter(i). Kurumu.
Der. : Dergi(si). Üni. Ktp. T. Y. : Üniversite(si) Kütüphanesi Türkçe
Do¤. : Do¤um tarihi. Yazmalar (Bölümü).
Ed. : Edebiyat. vd. : Ve devam›.
Ed. Fak. : Edebiyat Fakültesi. Yay. : Yay›nevi, yay›n›.
Ens. : Enstitü(sü).
Fas. : Fasikül.
Tarih yaz›mlar›nda geçen Hicrî ay adlar› k›saltmalar›:
Haz. : Haz›rlayan.
H. : Hicrî.
M. veya Mim. : Muharrem.
‹.Ü. : ‹stanbul Üniversitesi.
Krfl. : Karfl›laflt›r›n›z. S. veya Sad. : Safer.
k.s. : Kuddise sirruhû, Kaddesallahu Ra. : Rebiyülevvel.
esrarahû. R. : Rebiyülâhir.
Kütüp. : Kütüphane(si). Ca. veya C. evvel : Cemaziyelevvel.
M. : Milâdî. C., C.âhir veya Cim : Cemaziyelâhir.
M. N. H. : Mehmet Nermi Haskan. B. : Receb.
md. : Madde. fi. veya fi›n. : fiaban.
Md. : Müdürlük. N. veya Nun. : Ramazan.
Nefl. : Neflriyat(›). L. : fievval.
Osm. Arfl. : Baflbakanl›k Osmanl› Arflivleri. Za. : Zilka’de.
öl. : Ölüm tarihi. Z. : Zilhicce.

1025

Üsküdar Çeflmeleri .

.

70 sene oruç tutmufl gibi olur. yet nekledilmifltir. Bunlar yay›k fleklinde deriden yap›l. evlerine lâz›m olan suyu mahalle çeflme. Eskiden bütün evlere flimdiki gibi borularla su Bu kadar çok çeflme ve sebilin yap›lmas›nda ‹s- getirme olana¤› olmad›¤›ndan ve ancak saray. lâmiyet’in büyük bir tesiri vard›. Kanunî Sultan Süley- musluksuz veya musluklu (lüle veya burma) man zaman›nda kurulmufltu. Bu ve di¤er rivayetlerle haber verilen mükafat- banc› bir adam›n eve al›nmamas› için her evin lara nail olmak isteyen padiflahlar. valide sul- önünde ‘Saka Deli¤i’ denilen tafltan küçük bir tanlar. bir hay- van› sulayan kimse 20 sene. Saray ve konaklarda oda içlerinde. çeflmeyi yapt›ran›n ad› ve yap› tarihi yaz›l›rd›. m›fl k›rbalara su doldurup omuzlar›na asarak tafl›rlard›. Kaç-göç zaman› oldu¤undan ve ya. Buraya çeflmeleri ve çoban çeflmesi gibi isimler al›rd›. olurdu. Üsküdar Çeflmeleri E ski Türk mimarîsinde çeflmelerin önemli bir yeri vard›. künkler ve mahsus olanlardan suyu temin ederlerdi. Çeflme sözcü¤ü su kayna¤› manas›na. flad›rvan çeflmeleri. Bu kemerler yap›lm›flt›r. zenli olarak akmas› için bir teflkilat kurulmufl- dikli Saka Çeflmesi idi. hamamlar. s› için bir çeflme yapt›rmay› ilk ifl bilmifllerdi. ›zgaralar. oda olarak akard›. havuzlar. Her çeflmenin tafltan bir kitâbesi vard›. Bunlar bulunduklar› yere gö- re mahalle çeflmeleri. bir lerinden al›rlard›. tu. Sakalar getirdikleri suyu diler ve a¤alar ya kendilerinin hay›rla an›lma- evin içine girmeksizin bu tekneye boflalt›rlar s› veya ölmüfl bir yak›n›n›n ruhunun flad olma- ve bu su tekneci¤ine ba¤l› bulunan bir boru. sebiller ve canl›n›n su ihtiyac›n› karfl›laman›n büyük se- büyük konaklara künklerle su getirildi¤i için vaplarla ödüllendirilece¤ine dair pek çok riva- halk. Bunlar›n özel bir 1029 . Türkçe. bir a¤ac› sulayan Çeflmelerden evlere Saka ad› verilen kimseler kimse 40 sene ve bir mü’mine su veren kimse su tafl›rd›. Çeflmeler oyma bezeme ile süsle- nir ve üstlerinde genifl bir saçak bulunurdu. su terazileri. Su Naz›rl›¤›’na ba¤l› olup emrin- de çal›flanlara Su yolcular› denirdi. han›m sultanlar. flad›rvanlar. beyler. çeflmelere ‘Gedikli Saka Çeflmesi’ ad› verilirdi. su Su Yolcular› Teflkilat›. Bir hadîs-i flerîfe göre. Bu kadro. yüz y›ka- de göz kelimesinin Farsça karfl›l›¤› olan çeflm mas› için yap›lan çeflmeler ise son derece süslü sözünden al›nm›flt›r. Bu muazzam tesislerin çal›flmas› ve suyun dü- in sol taraf›ndaki ‘Bafl Kad›n Çeflmesi’ bir Ge. Mahallenin su ihtiyac›n› karfl›layan çeflmele- rin arkas›nda kârgir bir su deposu bulunur. efen- teknecik bulunurdu. ‹mrahor semtinde ve ayn› isimle an›lan cami. gayri müslime su veren kimse bir sene. dan avludaki küplere dolard›. camiler. vezirler. Suyun çeflmelere kadar gelebilmesi için bent- Sakalar her çeflmeden su alamay›p kendilerine ler. Herhangi bir lar.

devrinde kan› anlam›na gelen fiehremini’ne ba¤l› idi. Yüzy›lda iki. Çat›s› üzerindeki Su yolcular›n›n emrinde Acemi Oca¤›’ndan kiremitler kald›r›larak çimento ile s›vanm›flt›r. Abbas A¤a Çeflmesi’nin fiimdi eldeki bilgilerle Üsküdar’daki çeflme ve vaziyet krokisi. ABBAS A⁄A ÇEfiMES‹ fiehrin her bölgesinde ayr› su yolcular› vard›. Klâsik Türk çeflme mimarîsi üslûbunda yapt›r›- lan çeflme kesme tafltand›r. Görevleri babadan o¤ula geçerdi. ça¤›n› flekilli bir bordürün süsledi¤i bu güzel marbafl›’na ve bunlar›n hepsi de Belediye Bafl. XVIII. çeflmenin kitâbesinin iki yan›nda. XIX. Bun- lardan ayr› olarak yap›l›fl tarihleri bilinmeyen yirmi dört çeflme daha vard›r. maktad›r. Üsküdar çeflmelerini yüzy›llara göre ay›racak olursak. Fakat bu rakkam. Yâ ‹lâhî rahmetin izhar idüb göster cemal dar intikal eden ve isimlerini ö¤rendi¤imiz çefl. Toptafl› Bulvar› aç›l›rken y›k›l- d›. sebilleri inceleyelim: 1030 .Yüzy›llar Boyunca Üsküdar oca¤› vard›. o da Hassa Mi. bulunan Dutcuzâde Halvetî Tekkesi’nden al- Su yolcular›n›n çeflitli semtlerde ko¤ufllar› var. Yüzü. Y›k›l›p yok olan daha bir çok Eyle hayrat›m› makbul yâ Kerîm-i Zü’l-Celâl çeflmenin bulundu¤u muhakkakt›r. pek revaçta olan. ‹smini karfl›s›ndaki ç›kmaz sokak üzerinde hamamlardan ayl›k ve onar›m paras› al›rlard›. Yüzy›lda on befl. sunda kendilerine bafl vuranlar›n dileklerini yerine getirirlerdi. m›flt›r. Yüzy›lda yirmi dokuz. Kahve. El açub dergâh›na geldim sanad›r minnetim melerin say›s›d›r. adeta zaman›n›n bir simgesi durumuna gelen birer rozet kabartmas› bulun- Türklerde bat›ya nazaran ayr› bir güzellik tafl›. Ellerinde genifl su yolu haritas› bulunan bu gö- revliler. bir fen heyetine. kaçak su al›nmas›na da engel olurlard›. Yüzy›lda altm›fl sekiz. al›nan yard›mc›lar vard›. Cürm ü isyan›ma bakma ol Habibin hürmeti me infla olunmufltur. Haznenin her iki köflesinde sütun kabartmas› yap›lm›flt›r. Hasbeten-lillah içündür hep bu sa’yim rûz u fleb tifade etmifl ve köyler hariç yaln›z Üsküdar Cümle halim sana ma’lum sen bilürsin lâ-Yezâl Merkez Kazas› ile K›s›kl› Nahiyesi’nde 174 çefl. XV. T optafl› Caddesi ile Ferah Soka¤›’n›n birlefl- ti¤i yerde ve soka¤›n sol köflesindedir. Bu çeflmelere Toptafl› künk ve arklarla birçok vak›f sular› getirilmifl- Caddesi’ndeki tir. Yüzy›lda dokuz çeflmenin yapt›r›lm›fl oldu¤unu görürüz. XVII. XVI. Sa- Suyolu Naz›r›. Didi Darü’s-saade hazret-i Abbas A¤a yâ Rabbî Çok flükür ihsan›na lutf eyledin cûd ü nevâl Üsküdar da bu su medeniyetinden fazlas›yla is. bize ka. Kemerinin üzerinde on iki m›sral› flu yan ve fevkalâde geliflmifl olan çesme sanat› ve kitâbe vard›r: mimarîsinin çok nefis örnekleri günümüze ka- dar gelebilmifltir. m›flt›r. Yüzy›lda yirmi yedi. Bu ko¤ufllarda nöbet tutarlar ve su konu. XX. haznesinden biraz dard›r. Rahmet olsun can›na her kim okursa Fatiha Ruhum› flâd eyleyin hiç olm›ya bir dem melâl Bu 174 çeflmenin bir k›sm› harabe halinde ol- mak üzere 115 tanesi günümüze kadar gelebil- mifltir. Meflhur Dutlu Kahve bu çeflmenin karfl›s›nda Su yolcular› kendi bölgelerinde bulunan ev ve idi. Üsküdar vak›f sular› bahsine bak›n›z.

Dutlu Kahve’nin üst köflesinde 6) Kendisi gibi fiâfiî Mezhebi’ne mensup olan. 1031 . bahçe ve ba¤lar› vard›. Toptafl› Bulvar› aç›l›rken y›k- t›r›lm›flt›r. Hatice Turhan Sultan za- man›nda yetiflmifl olup zenci harem a¤alar›n›n en meflhurlar›ndand›r. yaln›z befl adedi bilinmektedir. Külhan Soka¤›’n›n (flimdi P›rnal Sokak) ya. 4) Sirkeci’de. M›s›r’da vefat ederek ‹mam-› fiâfiî Hazretlerinin civar›na gömüldü. 26 fievval 1078 (9 Nisan 1669)’da K›zlar A¤a- s› olan Abbas A¤a. Millet Caddesi’ndeki Sel. Hekimo¤lu Ali Pafla Camii civa. ka¤› üzerinde bir sebil. Meflhur tulûat sanatkâr› ‹smail Dümbüllü.” Bu ev bugün de kitabesi. avlusunda. karfl›s›nda H. Vakfiyesi Topkap› Saray› Kü- tüphanesi’ndedir. “Kat›rc›lar Yokuflu’nun (flimdi Ferah Sokak) alt bafl›nda. mevcuttur. yan›nda son Köyü’nde bir camii ile M›s›r’da da evkaf› mektebi. K›zlar A¤as› F›r›n› ad›yla ünlü bir de f›r›n› vard›. Bunlar›n ve hamamlar›n›n gelirlerini vak›fla- r›na ba¤lam›flt›. Turhan Sultan ile o¤lu IV. lunmaktad›r. Mehmet üzerinde nüfuzu çoktu. 1080 tarihinde yapt›rm›fl oldu¤u Musahipzâde Celâl Bey. revaklar alt›nda düzen. Abbas A¤a. 1080 Çeflme. Üsküdar’da ve Beflik- tafl’ta bir çok dükkan. Müzesi 2. hamam›n civar›nda ve Dervifller So. bu evi flöyle tarif eder: mektep ve bahçesinin alt›ndaki çeflme. Karg›l› Soka¤› Hamam›. Ye- rine hazinedar ve musahip Yusuf A¤a getirildi. 1080’de yapt›r. Abbas A¤a. Üsküdar Çeflmeleri Söyledim bu tarihi dil-teflneler bulsun hayat Nûfl-i cân olsun içüp bu çeflmeden âb-› zülâl fi. bu 5) Ca¤alo¤lu civar›nda Molla Fenari Camii çeflme civar›ndaki bir evde dünyaya gelmifltir. r›nda. Abbas A¤a. Üsküdar’daki tonoz çat›l› dükkanlar› Halil Rüfltü ‹lkokulu’nun önünde ve karfl›s›nda idi. Abbas A¤a’n›n Atik Ali Pafla’da. 1082 Çeflmesi. Bunlardan 2) Molla Gürani’de. (1671-72) tarihli bir çeflmesinin kitâbesi bu- m›fl oldu¤u Büyük Hamam. Fakat bu- na ra¤men 9 Rebiülevvel 1082 (27 Temmuz 1671) günü azl olunup M›s›r’a gönderildi. vard›. Abbas A¤a Çeflmesi lara mahsus. 3) Lâleli Camii karfl›s›nda H. n›ndaki evde do¤mufltur. Ocak 1670 tarihinde tamamlanm›fl- t›r. 1076 (1665)’te yapt›rm›fl oldu- ¤u cami ve iki çeflme. ‹stanbul’da bir çok eser meydana getirmifltir: 1) Befliktafl’ta. üzerindeki Abbas A¤a lenmifl olan kitâbe koleksiyonu içinde. Topkap› Saray› Toptafl› Caddesi çuk Hatun Camii’nin tamiri. 14 çeflme yapt›rm›flt›r. Kad›rga Li- man›’nda Demirkap›’da. ‹sa Kap›s› yak›n›nda bir hamam. Karaki Hüseyin Efendi Camii A¤an›n bunlardan baflka. Çemiflkezek’in ‹ne- yan›nda. Bu dükkanlar›n yan›nda ve ‹ttihat Soka¤›’n›n sol taraf›nda.

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ABBAS A⁄A ÇEfiMES‹ Ç eflme. Mehmet A¤a’n›n yapt›rm›fl oldu¤u. 944 (1537-38) tarihinde varih. s. 2/3) (Fehmi Karatay. Kemeri üzerin- de ve alt köflelerinde. F. 496) (Ayvansarayî. s. 1080 (1669-70) ir. Öz. Koçu. Koska’da K›z. Yazmalar Katalo¤u. di Pafla. Türkçe m›flt›r. sekiz m›sral› kitâbesi fludur: Divitçiler’deki Abbas A¤a taraf›ndan yapt›r›lan ünlü K›zlara¤as› Ha- A¤a Çeflmesi’nin n› da 1894’te y›k›lm›flt›r. Derin-V. 143) (Evliya Çelebi Seyahatnamesi. 127) (Konyal›. 61/a. sanki eski devirleri hat›rlatmaktad›r. Mecmua-y› Te. vaziyet krokisi. s. 3/292 Ab. 2/1) (E. Ünver. A¤a Çeflmesi’nin bas A¤a) (Mir’at-i ‹stanbul. I/152. Hasbeten-lillah içün reh-› revân 2/102) (T. Varak: Takkeci Camii ismiyle bilinen cami bulunmak- Divitçiler’deki Abbas 132/b) (Konyal›. Beyaz›t Kütüp. Çeflme-i âb› hayat oldu revân çesi. 119) Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Nam-› Abbas sehi nef’i cihân Kaynaklar: (Defterdar Sar› Mehmed Pafla. I/9-10. Say›: Hâtif-i gaybi didi tarihini 27. II/245) (Ayverdi. ‹stanbul Üni. Eyice. sümbül ve lâle kabart- Çeflme civar›ndaki Darüssaâde A¤as› Mehmet malar› bulunan. ‹stanbul Her gören der barek-Allah görmedik Ans. Tan›fl›k. Topkap› Saray› Müzesi Kütüp. ‹stanbul Yeditepe Hamamlar›’na Da. Vak›flar Der. Üç cepheli bu güzel ese- rin yaln›z bir yüzünde muslu¤u ve yala¤› vard›r. Fatih Devri III. Dan›flman Türk. s. Böyle zîba çeflme-i Kevser niflân lar A¤as› Hamam›. Mecmua-y› Tevarih. Çeflme. Eyledi bu çeflmenin bünyad›n› at. basit krokiden de anlafl›laca¤› üzere Aflç›bafl› Mektebi Soka¤› ile Hünnap So- ka¤›’n›n birleflti¤i köfledir. bahsine bak›n›z. I/38) (Hadîkatü’l-Cevâmi. c. Tarih Der. s. Üsküdar Tarihi. Ab. Eski ‹stanbul Yaflay›fl›. Çeflmenin karfl›s›nda. 62/a) (Sicill-i Osmânî. Haz. Topkap› Saray› Hazine Abbas A¤a’n›n özgeçmifli için di¤er çeflmesi Divitçiler’deki Abbas K›sm› No: 1565. bas A¤a Vakfiyesi. ‹stanbul Çeflmeleri. No: 5l54. 9/4790 Dutlu Kahve) (S. Üsküdar Tari- hi. s. Klâsik Türk çeflme mimarîsinde. 1. 121) (Musahipzâde Celâl. Tercüman Yay. Zübde-i Vekayi. Ed. Çabuk. Haliyâ Darü’s-saâde A¤as› kitabesi. ‹stanbul. Vakayiname. ‹stanbul Camileri. Fak. 2/4) 1032 . 201) (Abdurrahman Ab. s. tamamen kes- me tafltan yap›lm›flt›r. camiden 140 sene sonra yap›l- A¤a Çeflmesi. 63) (Ayvansarayî. Sol taraf›nda bulunan havagaz› feneri. 2/32) (S. s. vefat eden. 2/276) (Mir’at-i ‹stanbul. tad›r.

Bu iki duvara bakarak. nin yerine yap›lm›flt›r. 1179 (1765-66) tarihli oldu¤una göre. Kaynaklar: (Daniflmend. fiemsipafla Meydan›’n›n sa¤ ta- raf›nda ve fiemsi Pafla Bostan› Soka¤› ile Has Bahçe Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Has yaz›l›d›r. tarihlerinde de çeflme ile beraber y›kt›r›lm›fl ve ayn› tarihlerde de arsas›na iki katl› ahflap bir Cezire-i Girit’te Hanya kalesinde bina yap›lm›flt›r. San Frençesko Kilisesi de Hanya Fatihi’nin ismini alarak Yusuf Pafla Camii ad›yla meflhur olmufl- tur. Hanya kalesinde Sultan Çeflmenin gerisindeki Limonlu Konak Hama- ‹brahim Camii hatibi Abdülaziz Efendi’nin ru. fieyhülislâm Arif Hikmet Beyefendi Sebil ve Çeflme- si’nin arka. 3) (Eski Eserler. Kartal Baba Caddesi ile Miro¤lu Soka- demektir. Fatih-i Hanya el-gazi ABDÜLAZ‹Z EFEND‹ ÇEfiMES‹ Silâhdar Yusuf Pafla El-Fatiha ve NAMAZGÂHI Sene 1055 N amazgâh. çeflme- el-Fatiha. Sultan II. Sultan ‹brahim zaman›nda Ve- nedikliler’den 22 A¤ustos 1645 zaptedildi¤i için. Biraz ileride ise fierefâ. Hanya Kalesi. ¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesinde besi bilinmektedir. ya no: D-9) (‹. Abdülaziz Efendi Çeflme ve Kabir tafl›nda: Namazgâh›’n›n vaziyet krokisi. Kaptan› Derya. s. Kartal Baba Camii’nin ön taraf›n- gâh daha evvelki bir çeflmenin yan›na yap›lm›fl da. Mahmut ve Limonlu veya Köprülü Konak adlar›yla bili- Çeflmesi 1229 (1814)’da. Evin alt katta bulunan mut- Sultan ‹brahim hatibi olan fak k›sm›. flehrin en büyük mabedi olan San Nikolas Kilisesi camiye çevrilmifl ve Sultan ‹brahim Camii veya Hünkâr Camii ad› verilmiflti. çeflmenin ön ve sol cephesi içine ya- merhum ve ma¤fûrün-leh Abdülaziz p›lm›fl. Bugün yaln›z namazgâh tafl›n›n kitâ. Dos- Bahçe Soka¤›’n›n sol köflesindedir. Sene 1179 nin muntazam kesme tafltan yap›ld›¤› anlafl›l›r. Ahflap yap› mimarîmizin en güzel örneklerin- den biri olan bu üç katl› yap›. Çeflme ve namazgâh. Kronoloji. çeflme de bu tarihte yap›lm›fl veya namaz- Ç eflme. m›’n›n ince tu¤la hat›ll› olarak kesme tafltan 1033 . Üsküdar Çeflmeleri hu için yapt›r›lm›flt›r. 22 Ocak 1645 (H. 5 Zilhicce 1055)’te idam edilerek Karacaahmet Mezarl›¤›’na gömülmüfltür. beyinci Sami Bey’in uhdesine geçmifl ve 1940 befl sat›r halinde flu kitâbe bulunuyordu. Namazgâh. üst kat odas› ise bu iki duvar üzerine Efendi’nin hayrat›d›r. Merâk›d. Ruhu için oturtulmufltur. ABDÜLGAN‹ A⁄A ÇEfiMES‹ bâd Kasr› vard›. nen meflhur Ali Pafla Kona¤›’n›n alt›nda idi. Silâhtar Yusuf Pafla. belki de eski çeflme. Karfl›s›ndaki II. Du- vardibi’nden Çiçekçi’ye do¤ru 50 ad›m yürün- dü¤ünde sa¤ kolda ve ilk s›ran›n hemen arka- s›nda büyük kavuklu lâhidde medfundur. Nuhkuyusu civar›nda. Mahmut’un 1229 (1814) tarihli çeflmesi ve Adliye Camii ile ka- rakolu bulunmakta idi. 63) Ön taraf›nda. Hakk›. daha sonra Ma- Mezar tafl›n› and›ran namazgâh tafl› üzerinde.

Y›l›nda lun sol köflesinde idi. Hayat Ta- namazgâh› vard›. 3/342 Abdülgani A¤a ve 4/3 Abdülgani A¤a’n›n bu çeflmeden baflka bir de Faik Efendi) (E. Namaz- mufltur. Verem Hastahanesi) ve son olarak da Ticaret Lisesi olan binan›n bahçe duvar› önündedir. Sultan Abdülmecit’in annesi Bezmi- alem Valide Sultan’›n Bafla¤as› Abdülgani A¤a Kitâbe yazar› Faik Abdülkerim Efendi. Vak›flar. kapakl› olarak yapt›r›lan Abdülmecit Han bu tekne yola ç›k›nt› yapt›¤›ndan Üsküdar’da Çeflmesi’nin Hakimiyet-i Milliye Caddesi üzerindeki Kara arka yüzü. Çeflmesi ön yüzü. kündür. 95) kerlik fiubesi olan eski karakol binas›n›n sa¤ (E. 1/81) (fi. Çeflme. Say›: 1. müzeh- taraf›ndan 1261 (1815) tarihinde yapt›r›lm›fl. ‹stanbul 1973 Y›ll›¤›. ‹stanbul Hamamlar›. olup. taraf›nda ve Seyyid Ahmet Deresi’ne giden yo. A¤a. 1972. ve önünde 1261 (1845) tarihli bir tekne vard›. ABDÜLMEC‹T HAN ÇEfiMES‹ yu da kapat›lm›flt›r. Haydar- pafla Köprüsü’nün Üsküdar taraf›ndaki aya¤›- n›n bafllad›¤› yerdedir. Ç eflme. Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. rih Mec. sonra Emraz-› sâriye Hastaha- nesi (‹ntaniye yani bulafl›c› hastal›klar. Cumhuriyet’in 50. Köprüden ilk tramvay 28 Nisan 1947 tarihinde geçmifltir. Kad›köy-Haydarpafla R›ht›m Cad- desi üzerinde ve eski Darü’l-eytâm (Ye- timler Yurdu). Bu köprü yap›l›rken toprak ile örtülmüfl olup. etmifltir. hib (alt›n suyu ile yap›lan yald›zlama sanat›) t›r. s. 1270 (1853-54)’te ‹ran’a gitmifl ve orada mufl ve 1276 (1859-60) tarihlerinde de vefat vefat etmifltir. s. 2/5) Yekpare mermerden. Yücel. Akbatu. bugün yaln›z üst k›s- m› görülmektedir. Çeflme. Namazgâh Nuhkuyusu As. Türk barok mimarîsi üslûbunda olup. ‹stanbul Namazgâhlar›. mermerden yap›lm›flt›r. Davut Pafla Camii avlusuna nakledilmifl ve ku. ‹stanbul Ans. Bu kuyu için fierif Ahmet Bin Galib Türbesi bahsine bak›n›z. s. 1269 (1852-53)’da Hazine Vekili ol. 51) (Mir’at-i ‹stanbul. 20/235) (Konyal›.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Teknenin üzerinde dört musluk ve bunun üze- rinde ise fiair Faik Efendi’nin befl sat›r halinde haz›rlad›¤› flu kitâbe vard›r: Valide Sultan-› fieh Abdülmecit Hane müdam Ömr-i Nuh ihsan ide necl-i flehinflahe Girdgâr Kim Ser A¤a’y› eser-cûyi an›n Abdülgani S›dk ü ihlâs ile icrâ-y› atâyâ-y› bihâr Cûfl idüb tufan-› rahm ü flefkati cûlar gibi Eyledi bu çeflme-i rânây› binâ ol kâmkâr Nâil-i ecr ü mesubat eyleyüb zât-› Hüdâ Her içen def’-i atefl idüb kala bu yadigâr Harf-› menkûtiyle Faik söyledim tarîh-i tam Cümle dehre Kevser-i Cennet bu mâ-i çeflmesâr 1261 yap›lan duvar bakiyelerini Köprülü Faz›l Pafla Abdülmecit Han Soka¤›’n›n köflesinde görmek bugün de müm. Abdülgani A¤a Çeflmesi. Burada k›ble tafl›ndan baflka bir kuyu gâhlar. Namazgâh tafl› kaybol. Der. 486) (Mustafa Özdamar. Her taraf› kabartma flekillerle süslenmifl olan çeflmenin mermer ke- meri üzerinde on m›sral› bir kitâbe ve bunun 1034 . Üsküdar Tarihi. Koçu. Tekne meflhur Nuh Kuyusu’nun önünde idi.

s. Kabri. Yeri için Meh- Abdülmecit’in ihya etti¤i çeflmenin yerinde met Tahir Efendi Camii bahsine bak›n›z. kitâbet hizmetine girmifl ve onun 1822’de Konya’ya sürülmesinde birlikte gönderilmiflti. ki Mimarî Eserler. Darü’s-saade A¤as› rü’s-sade A¤as› Halit A¤a taraf›ndan yap›lm›fl si’nde olan kitâbesi fludur: Halit A¤a’n›n ve zamanla harab oldu¤undan Sultan Abdül. 1862)’de Mekke’de vefat etmifl ve Cennetü’l. 13/85) (M. Fak. 1313 Süleymaniye Kütüp. 1211. Haznesi arkas›ndaki mektebin bahçe- sinde ve toprak alt›ndad›r. O¤lu Selâhattin Bey. Tan›fl›k. Fak. mecit taraf›ndan yenilenmifltir. Ç eflme. fla)’ya kâtip olmufltu. Selimiye K›fllas›’n›n kuzey taraf›nda ve Selimiye ‹s- kelesi Soka¤›’n›n üzerindedir. Ed. atanm›fl ve 17 Rebiyülevvel 1213 (29 A¤ustos z›rlanm›flt›r. Okunmaz haldeki kitâbesi fludur: Çeflme-sar-› ma’delet Abdülmecid Han’›n Hudâ Feyz-i zât›n k›ld› bâdî-i hayât-› kâinât Hân Selim-i sâlisin Darü’s-saâde a¤as› Halid A¤a nâm deryâ-mekremet bir pâk zât Yapd›rub bu çeflmeyi sonra harâb olmufl idi Görüb ol flâh-› cihân ihyâya k›ld› iltifât Cûybâr-› flevket u iclâlin ol flâhen-flehin Haflre dek k›lsun Hüdâ reflk-âver-i fiatt u F›rat Cevher-i tarih-i Ziver suyun› bulsa sezâ K›ld› Han Abdülmecid icrâ güzel ayn-› hayat 1255(1839-40) Bir menzil çeflmesi olan bu eser. Üsküdar Çeflmeleri iki yan›nda müzik aletine benziyen flekiller vard›r. ‹stanbul Üni. Son As›r Türk fiairle- mur olmufl ve 14 Zilhicce 1278 (12 Haziran ri. namazgâh› vard›. Sonra af edilerek ‹stanbul’a gelmifl ve 1825’te meflhur Rumeli Seraskeri A¤a Hüseyin(Pa. 104) Bâkî’de Hazreti Osman civar›na defnedildi. ‹lk kitâbesi bu. Hac› Mahmud Efendi Bölümü. s. ‹stanbul Çeflmeleri. Der. muhteflem lâhdi. ‹stanbul-fiam-Ba¤dad Yolu Üzerinde- Sadrazam Ali Pafla’n›n damad› idi. kitâbesinden Halit A¤a’n›n 1211 (1796) tarihli çeflmesi ve de anlafl›laca¤› üzere Sultan III. 13/115) (Mir’at-i ‹stanbul. Eserleri ‘Asar-› Ziver Pafla’ ad›yla bas›lm›flt›r. 1208 (1793-94)’te 1798) günü vefat etmifltir. Harem ‹skelesi civar›nda. 1035 . Haydarpafla Mesiresi bahsine bak›n›z. Ziver Pafla. Ahmet Sad›k Ziver Pafla taraf›ndan ha. haznedar-› flehriyarî iken 1206 (1791) tarihinde Darü’s-saâde A¤al›¤›’na Kitâbe. ABDÜLMEC‹T HAN r›na hak olunan tarih manzumelerinin ekserisi MEYDAN ÇEfiMES‹ onundur. Kemal Özergin. Sâhibu’l-Hayrat Darü’s-saâdetü’ / fl-fierife A¤as› lunamad›¤›ndan Halit A¤a’n›n çeflmenin bâ. Der. Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Bugün Haydar Baba Türbe. 2/265) (‹nal. ‹stanbul Üni. 2042) (Asar-› Ziver Pafla. Eyice. 2/392-436) (S. nisi mi yoksa tamir edeni mi oldu¤u bilinme- mektedir. Ha- lit A¤a Soka¤› üzerinde 1209(1794) tarihli gü- zel bir çeflmesi daha vard›r. Üsküdar-Bostanc›bafl› Güzergâh› Kitâbeleri. Ed. s. Halit A¤a. 21 Zilhicce 1277 (30 Haziran 1861)’de veza. Halid A¤a. Sultan Mahmut ve Abdülmecit zamanlar›nda yap›lan hay›r eserlerine ve resmi daire kap›la. retle Harem-i fierif-i Nebevî meflîhatine me. 34-35) (Sicill-i Osmânî. Eyüp Bosta- Merkez Efendi Dergâh› karfl›s›ndaki evlerinde niskelesi’nde Mihriflah Valide Sultan Türbesi do¤mufltur. Selim’in Da. 1814’te meflhur Halet Efendi’nin bahçesindedir. (BEYL‹K ÇEfiMES‹) K›zlar A¤as› Halit A¤a’n›n Kad›köyü’nde.

Mahmut’un o¤ludur.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Asker-i flâhânesiyle hem bu semtin halk›n›n ‹tdi ihyas›n murad ol fiah gerr ü bi-s›fat Yapd›rub bu çeflmeyi k›flla civar›nda o fieh Eyledi bu cây› elhak ravza-i Cennet simât Cûybâr-› lutf›n› ol rütbe icrâ k›ld› kim Oldu bu ayn›-› inâyet bâis-i reflk-i F›rat Asker-i flâhânesi ile ahâlî hakk›na fiüphesiz bu çeflmedir bir gûne feyz-i iltifât Hakk ide cari yedi iklime hükmün ol flehin Bu du’âdan Zemzem’e sald›kca dehre flefl cihât Buldu suyun cevher-i târih-i Ziver hâmeden ‹tdi cârî Padiflah bu suda nev aynü’l-hayat 1257(1841) Kitâbe. ‹ngiltere Çeflme. Sultan yerinde eskiden. dan Beylik Çeflme ismiyle de an›l›r. Teflvikiye’de birer minareli mükemmel cami-i flerifler infla” ettirmifl ve ayr›ca. Her yüzünde mecit Han Çeflmesi bahsine bak›n›z! arkadan görünüflü. yukar›da geçen di¤er Abdül- Beylik Çeflmesi’nin tu¤la hat›ll› olarak yap›lm›flt›r. Kendisi için. 25 Haziran 1861 tarihin- Beylik Çeflme kitabesi. bir cami-i flerif ile bir daire bina ve Ortaköy’e m›flt›r. 1 Temmuz 1839’da ve onalt› yafl›nda ‹skelesi Karakolu m›flt›r. 1036 . oldu¤u halde tahta ç›kt›. Madalyo. iki minareli ve Yahya Efendi yak›n›nda ve rihlerinde tamir edilmifltir. Selimiye K›fllas›’ndaki süvari askerleri ve Fransa ile beraber Rusya’ya karfl› baflar›l› beylik atlar›n›n sulanmas› için yapt›r›ld›¤›n. mufltur. Kitâbenin orta k›sm›n. “Mekteb-i Kitâbesi fludur: Harbiye ve Bahriyye ve Dolmabahçe Saray-› Hümâyunlar›yla Mecidiye ad› alt›ndaki bil- Çeflme-i mâü’l-hayât-› saltanat-› flâh-› cihân cümle k›fllalar ve sair hayrat ise mülk teba’lar›- Hazret-i Abdülmecid Han âbrûy-› kâ’inât na bahfliflleridir. Kendisinin bir çok hay›r eserleri vard›r: “Mek- Caddeye bakan cephesinde onalt› m›sral› mer. Beflik tonoz dam› kiremit Çeflmenin bânisi Sultan Abdülmecit. minare infla ve H›rka-i fierife’ye iki minareli nun içine Sultan Abdülmecit’in tu¤ras› kaz›n. harpler de onun devrinde yap›lm›flt›r. fierif’i tamir ve Hücre-i Aliyye ile Beyt-i Cib- da günefl flual› bir madalyon ve bunun iki ya. Çok harap durumda iken 1961-62 ta. yunu onun zaman›nda ilân edilmifltir. ke-i Mükerreme’nin Alt›n olu¤u ve Harem-i mer bir kitâbesi vard›r. kesme tafl ve t›r. ril’i tevsi ve Babü’r-Rahme’ye üç flerefeli bir n›nda sekizer m›sra bulunmaktad›r. 25 Nisan 1823’te do¤- katl›.” Saye-i adlinde ol yenbu’-› feyz-i flevketin Müstefiz olmakda her dem mü’minîn ve mü’minat Sultan Abdülmecit. Gülhane Hatt› Hümâ- bulunuyordu. üçer muslu¤u ve çeflmeyi f›rdolay› çeviren mer- Öndeki tafl binan›n mer yalaklar› vard›r. flair Ziver Pafla taraf›ndan haz›rlanm›fl- Bu muazzam meydan çeflmesi. tek örtülü iken son tamirinde bunlar kald›r›larak II. ahflap Harem beton ile s›vanm›fl ve ayr›ca bir de saçak yap›l.

Çeflmenin üs. Zarif bir mihrab› and›ran ayna tafl›n›n üzerin- de tavufl kuflu kuyru¤u biçiminde kabartma bir flekil vard›r. manzumeden ayr› yaz›l- m›flt›r. narin sütun kabart- malar› yap›lm›flt›r. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Sicill-i Osmânî. bir zamanlar tekke olarak kullan›lan Cennet-mekân Gazi Sultan Mahmud Han-› Sani Ahmediye Mektebi bulunmaktad›r. Türk çeflme mimarîsinin en güzel ör- neklerindendir. Ta- n›fl›k. s. Çeflmenin suyu yokuflun bafl›na yak›n bir yerde bulunan bir bahçenin içindeki kuyudan temin edilmifltir. Hazretlerinin harem-i ismet-penahilerinden üçün- cü ikbali Çeflme. 2/438) (F. ‹stanbul Ans. “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” tünde ise. 5/2699) AHMED‹YE CAM‹‹ ÇEfiMES‹ Kitâbenin tarih beyti. yelpaze biçimindeki fle- kil üzerinde befl sat›r halinde haz›rlanm›fl olan on m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: Zehi dil-cû-y› zîba çeflmesâr-› rûh-perver kim Atafl-› ümmete mâü’l-hayât› eyledi icrâ Zehî hât›r güfla aynü’l-hayât-› hûb manzar kim Bakup reflk eyler ana çeflme-i mihr-i cihân-ârâ Hilâl-i iyd e¤er zencir-i râh-› kehkeflan birle As›lsa Kefçe-âsâ tâk›na flâyestedir hakkâ Bu dilkefl çeflmesâr›n âb-vefl bânîsinin dâ’im Zülâl-i tab’›n› gerd-i kederden pâk ide Mevlâ Bu m›sra’la didi hâtif ana bir bî-bedel târîh Emînzâde bu ayn-› çeflmesâr› eyledi icrâ Ahmediye Camii 1134(1721-22) Çeflmesi. Süleymaniye Kütüp. 1037 . Nirven. Kap›n›n sol taraf›nda Ahmediye Sebili. Üsküdar Çeflmeleri de vefat etmifl ve Çarflamba’da Yavuz Sultan Selim Camii yan›ndaki hazîrede hususi türbe- sine gömülmüfltür. 1/53-54) (‹. Kemer vazifesi gören. Yüzünün iki yan›na ince. Güneri. 1313. Beylik Çeflme Suyu. Ahmediye Camii G ündo¤umu Caddesi üzerinde ve bu cadde ile Esvapç› Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde bu- lunan Ahmediye Camii Külliyesi’nin k›ble ta- Çeflmenin ayna tafl› üzerinde 1280 (1863) tarih- li. Som mermerden yap›lm›flt›r. Ayna tafl›ndaki gül kabartmalar› ile setlerden bafllay›p kitâbenin üstünden dola- flan çiçek motifli bezemeleri pek göz al›c›d›r. No: 4016) (Asar-› Ziver Pafla. Selimiye K›fl- las› ve Selimiye Camii. raf›ndaki avlu kap›s›n›n sa¤›ndad›r. Kuyunun üzeri bir tonoz ile örtül- müfltür. ‹stanbul Çeflmeleri. Tez. Yeri ve aleyhi Rahmetü’l-Bârî bânisi için Ahmediye Camii bahsine bak›n›z. befl sat›rl›k flu tamir kitâbesi bulunmaktad›r: Çeflmesi’nin kitabesi. Hac› Mahmud Efendi Bölümü. 119) (M.

yerine monte edilmifltir. Kendisinin Büyük mevcut olan 1287 (1870) tarihli bir çeflmesi Çaml›ca’da. 203) AHMET A⁄A ÇEfiMES‹ (P‹R‹NÇÇ‹ ÇEfiMES‹) Tophane’deki. Ahmediye hayat›n Camii yap›l›rken avlu kap›s›n›n sa¤ taraf›na bir Menba’›ndan bed’ile mecras›n›n mücedded hük. fiehsuva- ro¤lu. Çeflme. “Camiin bitifli¤inde büyücek bir çeflme üzerinde k›z rüfldiye mektebi bulunmaktad›r. Üsküdar Tarihi. Bu çeflme bahsine bak›- n›z. ‹htimal Üsküdar’daki bu çeflmeyi de bu Köflkü kap›s›n›n sol taraf›nda. 1300 (1882-83)’te vefat eden Tiryal Ha. 1/28 Tiryal Han›m. Mektebin yeri hâlâ arsa A¤a’n›n burada bir halindedir. s.Ahmet A¤a Çeflmesi’nin G ündo¤umu Caddesi ile Kefçedede Mekte- bi Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sol köflesinde idi. çeflme yap›lm›fl oldu¤undan bu ikinci çeflmenin münde tamir ve ihyas›na bir Saka Çeflmesi oldu¤u san›lmaktad›r. Halk Himmet ve bu babda na’il-i / muvaffakiyyet ol. Bo¤azkesen Caddesi üzerinde. nin haznesi yoktur. 1/9) (H. Okul son Ahmediye Camii defa 1289 (1872)’de tamir edilmiflse de bir bânisi. Ko- çu. Tam karfl›s›nda Ahmediye kitabesi.” demektedir. nin hiç bir yerinde kitâbesi yoktur. Ahmet A¤a’n›n çeflmenin ön yüzü yerinden al›narak camiin. Kaynak: (Mir’at-i ‹stanbul. 1038 . mufllard›r. 1871 tarihli bir zat tamir ettirmifltir. ‹stanbul Çeflmeleri. 1/378) (Mir’at-i ‹stanbul. Kaynaklar: (‹. Bu bak›mdan çeflme- deki büyük çeflmesi. caddeye yak›n hazîre duvar› üzerine. s. 2/306) (E. Veliaht Yusuf ‹zzeddin Efendi vard›r. Tersane Emini müddet sonra yanm›fl veya harap oldu¤undan. bu mektebin alt›nda idi. ‹stanbul Ans. ‹kinci Valide Sultan hükmünde kabul edilir ve hürmet görürdü. sene 1280 fî 27 R Tophane’de. çeflmesi daha vard›r. Sade ve som mermerden yap›lm›fl olan çeflme- Devletlû Tiryal Han›m Hazretleri’nin iflbu mâü’l. çeflmesi daha vard›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Mir’at-i ‹stanbul adl› eserin sahibi Mehmet Ra- if Bey. As›rlar Boyunca ‹stanbul. ‹stanbul’da Yeni Cami Türbe- si’ndedir. Gül Baba türbedar› Pirinççi Tahir Efendi’nin Çeflme. 245 Ahmed A¤a) (Gezi Notu) (Konyal›. Tan›fl›k. bu çeflmeye Pirinççi Çeflmesi demektedir. 11 Ekim 1863 tarihinde Tiryal Kad›n o¤lu Pirinççi ‹brahim Efendi’nin bugün de taraf›ndan tamir edilmifltir. 107-108) n›m’›n kabri. 107-108) (Sicill-i Osmânî. Camii ve muvakkithanesi vard›r. Karabafl Caddesi üzerindeki Çeflmesi. Bu çeflmenin biraz afla¤› taraf›nda mermer bir çeflme daha vard›r. Kas›mpafla’da. flimdiki Dörtkuyular mevkiin. s. s. Ahmet A¤a Çeflmesi ile ‹b- Tersane Emini Ahmet nülemin Ahmet A¤a Çeflmesi bahislerine ba- A¤a’n›n Tophane’de k›n›z. Ahmediye Mektebi bahsine bak›n›z.

eski ad› Uzunyol olan. hal›lar serildi¤ini buran›n yafll›lar› söylüyor. bafl›s› Mustafa A¤a’n›n 36 odal›. Bu cami bahsine bak›n›z. Nakkafl- baba Çöpçüler mevkiinde. Üsküdar Çeflmeleri AHMET ÇELEB‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme. ah- raf›n›. 975 (1567-68) tari- hinde Ahmet Çelebi taraf›ndan yap›t›r›lm›flt›r. Köflkün Seyisler dairesi elan durmaktad›r. Çeflme muntazam kesme tafltan yap›lm›flt›r. Abdülhamit’in kahveci- maya yarayan yala¤›ndan eser kalmam›flt›r. Millet Bahçesi mevki- inde ve bu park›n sa¤ taraf›nda ve Ramiz Pafla Ç›kmaz Soka¤›’n›n sol köflesindedir. 1956’da hiç gere¤i yokken y›kt›- r›ld›. 1039 . hiç. olup bu namazgâh›n sol taraf›nda ve büyük bir yaz› ve tarih olmay›p yaln›z bir kandil ka. flimdiki Sümbülzâde Soka¤› ile Aç›ktürbe Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Ahet Çelebi Ca- mii’nin avlu kap›s›n›n sol taraf›nda idi. Birkaç sak›z a¤ac›n›n gölgeledi¤i namazgâhta. Kuzguncuk Gazhanesi Soka¤›’n›n sol köflesine yak›n bir yerde ve eski Nakkaflbaba karakol binas›n›n arkas›nda idi. Et. bartmas› vard›. Terkos muslu¤u konmufltur. Pirinççi Çeflmesi. Namazgâha 3-4 tafl basamakla ç›k›l›yordu. 1920 tarihinden evvel y›k›lm›flt›r. Bu taflta. Ahmet Efendi m›flt›r. Bugün yerine. teravih namaz› k›l›nd›¤›n› ve yerlere has›rlar. Soka¤a ismini veren Ramiz Pafla. cami ile beraber. AHMET EFEND‹ ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI K uzguncuk ile Beylerbeyi aras›nda. AHMET EFEND‹ ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI Ç eflme ve namazgâh. bahçe içinde cesim bir köflkü bulunuyordu. Yeri hâlâ arsad›r. Aln›na ve bir madalyon içine: Çeflmesi ve Namazgâh› “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” vaziyet korikisi. Genifl yüzündeki yuvarlak kemerli ayna tafl›n›n iki yan›na dört köfle sütun kabartmalar› yap›l. alçak kesme tafl bir duvar›n çevirdi¤i flap köflkü vard›. Kaynak: (Gezi Notu) yaz aylar›na rastlayan Ramazan gecelerinde. Çeflme. Sultan Ab- mesi ve merdivenin karfl›s›na gelen sol köflede dülhamit ve Sultan Abdülmecit’in ricalinden ise namazgâh tafl› bulunuyordu. Bu çeflmeden ve önündeki genifl hayvan sula. Az ileride. Çeflme. Sa¤ taraf›nda kitâbesiz ve suyu daima akan bir çefl. Sultan II. üç katl›. Arkas›nda büyük bir bostan vard›r.

322) (Konyal›. Valide kethüdas› Behram A¤a’n›n hizmetinde iken efendisinin 1056 (1646) tari- hindeki vefat› üzerine. 1040 . Bu oda bugün de Ayna tafl› kabartma motiflerle süslüdür. 2/416) (Mustafa Özdamar. Önün- mevcuttur.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ayet-i kerimesi yaz›lm›flt›. deki yalak yok olmufltur. Ayna tafl› küçük olup arkas›nda çok büyük haznesi vard›r. s. ‹stanbul Çeflmeleri. 189) de fieyh Cemaleddin Efendi Tekkesi ve ‹mam Hüsnü Soka¤› üzerinde ise Sultantepe’ye ismi- ni veren Mihrimah Sultan Saray› vard›. Haznenin üstü çat›s›z ol- du¤undan yan›ndaki ev taraf›ndan bahçe ola- rak kullan›lmaktad›r. eski Çit Soka¤› yeni Neyzenbafl› Halil Can Soka¤› üzerindedir. Çeflme tamamen muntazam kesme tafltan ya- p›lm›flt›r. Mumcubafl› 20/236) (Aynî Divan›. s. tafl bir odaya giriliyordu. fieyh Camii mihrab› önüne gömülmüfl- Çeflmesi. Seydiflehirli Kurt A¤a’n›n o¤ludur. tür. Baflka hiç bir tezyina- r›n s›¤›nmas› için yap›ld›¤› rivayet edilir. Kemeri üzerinde flu kitâbe vard›: Kitâbesi aynen fludur: Nâmdâfl-› Fahr-i Âlem zair-i beyt-i haram Âb-› rûy-› hâcegân hayrat ü cûd›n mazhar› “Ve sekahum Rabbuhum flerâben tahûrâ” Fî-sebîlillâh bu dil-cû çeflmeyi bünyad idüb Vergi müdürlü¤ünden mütekait Ahmet fiakir Sû-besû sirab ü mesrûr itdi teflne dilleri Efendi’nin Ayni’yâ atflane bir bir söyledim tarih-i tam Hayrat›d›r. AHMET fiAK‹R EFEND‹ ÇEfiMES‹ Cephesinin sa¤ ve sol taraf›nda birer kemerli kap› vard›. Hoca Ahmet Efendi taraf›ndan yap›l. Hemen yan›nda. Namazgâhlar. Vak›flar Der. Kemeri üzerinde flu ibare vard›r: Sâhibu’l-hayrât Arslan A¤a rûhi çün Fatiha sene 1056 Bânisi Arslan A¤a. Servi- lik Caddesi ile Balç›k Soka¤›’n›n birleflti¤i yer- de (No: 1) yap›lan bir hafriyat s›ras›nda mer- mer bir sütun bulunmufltur. Soldaki kap›dan ise. Odan›n f›rt›nal› havalarda yolcula. Üsküdarl› ressam Cevat Bey’in de (1870-1939) haremli selâml›kl› bü- yük köflkü bu çeflmenin biraz ilerisinde idi. 1325 (1907) Al iç icra eyledi Ahmed Efendi Kevser’i 1239 (1823) Çeflme. ARSLAN A⁄A ÇEfiMES‹ m›flt›r. Sa¤daki kap›dan ve bir tafl merdi- ven yard›m› ile çeflmenin haznesi üzerindeki namazgâha ç›k›l›yordu. Tan›fl›k. Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Servilik Caddesi ile Balç›k Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesindedir. arkas›nda ve yol afl›r› yer- 2/8) (Mir’at-i ‹stanbul. Mescidi ve Mektebi. Bunun saraya ait oldu¤u san›lmaktad›r. t› olmayan bu basit çeflmenin arkas›nda y›¤ma tafltan yap›lm›fl bir haznesi vard›r. Ç eflme. S ultantepe’de. Sultan ‹brahim zama- n›nda Kösem Valide Sultan’›n kethüdas› ol- mufltur. Üsküdar Tarihi. 1060 (1650)’de vefat eden Arslan Ahmet fiakir Efendi A¤a.

26 Safer 1320’de ta- mir edilmifltir) AT‹KE SULTAN ÇEfiMES‹ D o¤anc›lar Meydan› ile Salacak aras›nda uzanan Salacak ‹skelesi Soka¤›’n›n sa¤ ta- raf›nda ve biraz afla¤›da. 42 (Kâz›m Çeçen. Üsküdar Çeflmeleri Çeflmenin kitâbesi 1056 tarihli oldu¤u halde “ruhi çün Fatiha” ibaresi kullan›lm›flt›r. maliyeden yeti- flip Hotin Defterdarl›¤›nda bulunmufl ve 1161 Sultantepe’de mam›’n›n karfl›s›nda idi. 1041 . Yak›n zamana kadar (1748) y›l›nda ölmüfltür. Çelebi. 59) (Evkaf ‹dareleri Katalo¤u I. Üsküdar Sular›. Dan›flman Türkçesi. Ahmet’in k›z›d›r. Tan›fl›k. bu çeflmenin harabesi duruyordu. Arslan A¤a’n›n efli Ayfle ve k›z› Ümmihani hatunlar›n kendi adlar› ile an›lan bir çeflme- leri vard›r. s. Kumru Mescidi. Hâlâ içinde Kethüda Ars- lan A¤a oturmaktad›r. ‹stanbul fiehremaneti’ne Evkaftan Devrolunan Sular. Oysa o tarihte Arslan A¤a sa¤ idi. Arslan A¤a Çeflmesi. 2/233) (‹. III.” demektedir. Evliya Çelebi. Dan›flman Türkçesi. s. 1972 sene- sinde yerine yapt›r›lan bir apartman ile orta. fieyh Camii Çeflmesi bahsine ba- k›n›z. 1124 (29 Mart 1712) tarihinde do¤mufl. Çeflme. 139) (Naimâ Tarihi. s. 5/2089) (Nâ- z›m Bey. s. fieyh Camii ve Ars- lan A¤a Suyu bahislerine bak›n›z. fla’n›n o¤lu Genç Mehmet Pafla ile evlendiril- varih adl› eserinde bu çeflmenin kitâbesini kay- detmifltir ki o da fludur: Hazret-i Sultan Ahmed Han-› Gazi kim odur Cümle ehl-i hâcetin hep dest-gîr ü hemdemi Üsküdar’› eyledi ihyâ âb-› iltifat Feyz-i ihsâniyle sîr-âb itdi o cây hurremi Nûr-› ayn› revnak-› gülflen-sarây-› devleti Duhter-i pâkîzesi nisvân-› dehrin ekremi Eyledi ihyâ bu zîba çeflmeyi Allah içün Oldu hayr-› câriye k›ld› du’ac› âlemi Su gibi ezberledi Sa’di gören tarihini Arslan A¤a K›ld› icrâ Atike Sultan mâ-i Zemzem’i Çeflmesi’nin yerini 1141(1728-29) gösterir kroki. 229. 20 Safer dan kalkm›flt›r. ‹s- tanbul Çeflmeleri. Hac› Ahmet Pafla Ha- Kitâbeyi haz›rlayan fiair Sadi. Arslan A¤a’n›n bir de cami yapt›rd›¤›n› belirt- mektedir. Üsküdar’›n saraylar›n› sayarken. Mecmua-y› Te. ayanlar›n ve bü- yüklerin yatmalar› için tahsis edilmifl mamur bir yüksek sarayd›r. Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi. 2/268) (Evliya Çelebi Seyahatnamesi. Atike Sultan. “Kösem Sultan misafirhanesi. 6 Mart 1724’te Sadrazam Nevflehirli ‹brahim Pa- Ayvansarayl› Hüseyin Efendi. 2/171-174) (Mir’at-i ‹stanbul.

Üsküdar’da baflla- yan bütün yolculuklar ve merasimler burada Atike Sultan’›n ola menzili dâr-› cinân tamamlanm›fl ve son u¤urlamalar ile ilk karfl›- 1150 fî 12 Z. Lâhdi üzerindeki flâhi- Ç eflme. Padiflahlar›n Kad›n. s. Çabuk. s. bu kitaba al›nmas› icap etmifltir. ‹stanbul Çeflmeleri. Bizans devrinde ‘Hermago- Mehmet Raif Bey’in görerek kaydetti¤i m›sra ras Memba›’ ad›yla bilinirdi. fleklinde yazm›flt›r. Ad› geçen mahallin bir çeyrek mesafe ötesinde vaki Sö- ¤ütlü Çeflme denmekle maruf mahalle dahi Ay- r›l›k Çeflmesi denir. I/5l) (‹. F. ‹stanbul’da (AHMET A⁄A ÇEfiMES‹) Yeni Cami Türbesi hazîresinde. Charles Texier (1802-1871). nî. Osmanl› döneminden evvel. Mir’at-i ‹stanbul yazar› Ayr›l›k Çeflmesi. Uluçay. Çün- kuz m›sra› okunmaz hale gelip erimifltir. 91) çeflmesiyle Haydarpafla Bahçesi vard›r. Fakat. Mecmua-y› Tevarih. Çeflmenin Bizans ve Çaml›ca Çeflmesi’nin kitâbesini de oldu¤un. Bizans ‹mparatorlu¤u zama- Ayvansarayl› Haf›z Hüseyin Efendi. 2 Nisan 1738 tarihinde vefat et. Abdülbaki Efendi) (Silâhdar Meh- Ayr›l›k Çeflmesi ve met A¤a.” demektedir. her sene Surre kalkt›kda dua olunur ve azim cemi- yet olur. eski zamanlarda Hermagoras Memba› ad›y- la an›l›rd›. “Kad›köy Burnu’nun teflkil etti¤i küçük koyun çevresi. Bu çefl- me. 49) (Sicill-i Osmânî. eserinde. 1786 tarihinde Kauffer taraf›ndan yap›lm›fl olan bir haritada Üsküdar’› ‹zmit’e ba¤layan yegâne yol üzerindeki bu yerde 5-6 yap›n›n bu- lundu¤u. 72) (Sicill-i Osmâ. ra¤men. budu idi. ‹brahim A¤a Camii civar›nda ve befl yolun birleflti¤i meydandad›r. Atike Sultan. hâcet penceresi arkas›nda ve Damat ‹brahim Pafla’n›n efli Fatma Sul- tan’›n ayak ucundad›r. Çevresi ç›nar ise yukar›da yaz›lm›flt›r. s. gerek Roma ve mifltir. Ayvansarayl›. Bugün Üsküdar ilçesi hudutlar› d›fl›nda bulunmas›na dede on m›sral› bir kitâbesi vard›r. Büyük a¤açlar›yla bezenmiflti. maks›z II/282) (Ç. solunda güzel bir ç›nar a¤ac› ile gölgelenmifl lar› ve K›zlar›. Yenicami Caddesi üzerinde. Kabri. Derin-V. ayn› zamanda ticaret kervanlar›n›n koruyucu ma- Kaynaklar: (Ayvansarayî. 3/26 Sa’di. Hadîkatü’l-Cevâmi yazar›. Haz›rlayan. Yolcular dahi ekseri bu mahalden ya- k›nlar›na ve akrabalar›na veda etmeleriyle Ay- r›l›k denmekle flöhret bulmufltur. Osmanl› dönemlerinde tafl›d›¤› ad›n ifade etti- dan baflka kaydetmifltir. “Bu mahalde. Nusretname. ikinci m›sra›n›: Anadolu içlerine gidecek olan ordular. 1042 . ker- vanlar ve yolcular burada yap›lan törenlerden Eyleyen sebkat-› vücuhiyle malum-› akdemi sonra u¤urlan›rd›.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar mifl ve 1738 tarihinde 25 yafl›nda oldu¤u halde AYRILIK ÇEfiMES‹ veremden vefat etmifltir. Sadelefltiren ‹smet Par. Son kü Ayr›l›k Çeflmesi’ni Üsküdar tarihinden ay- m›sra fludur: r› düflünme¤e imkân yoktur.” demektedir. ¤i mana. Haydarpafla ad›yla isimlendirildi¤i ve ayr›ca Sö¤ütlü Çeflmesi’ne de Çiçekçi Çeflme- si ve bugünkü Hasanpafla Mahallesi’ne de Çi- çekçi Bahçesi denmifl oldu¤u görülmektedir. do. Tan›fl›k. lamalar bu yerde olmufltur. Küçük Asya adl› 2/344) (Mir’at-i ‹stanbul. kitâbenin n›nda pek meflhur bir ‘Ayr›l›klar Merhalesi’ idi. gerekse Bizans devirlerinde de buras› önemini muhafaza etmifltir. hemen hemen ayn›d›r. Hermes.

yol boyunca uzanan kabristandan eser kalmam›flt›r. evvelce mevcut olan k›zlara¤as› Gazanfer A¤a Çeflmesi’nin bu kerre Kapua¤as› Ahmet A¤a taraf›ndan tamir edildi¤i anlafl›l- maktad›r. ri olarak suçlanm›fl ve sipahiler ile padiflah›n gâh› ve onun arkas›ndaki tepede de bir kasr-› gözleri önünde. ‹stanbul’da Bozdo¤an Kemeri’nin 1928 y›l›nda iflletmeye aç›lan ve Kas›m 1967 hemen yan›ndaki muhteflem medresesinin av- tarihinde de kald›r›lan tramvaylar bu çeflme. Gediz Kasabas›’nda bir Ayr›l›k Çeflmesi. Çeflmenin çevresi ulu ç›narlar. divan›nda. Darü’ssaâde A¤as› Zenci Osman hümâyun vard›. Üst- teki kitâbe sekiz m›sral› olup fludur: Han Mahmud’un cenab-› Kibriya Zat›n itsün menba-› lutf u atâ Çeflme-i pâk-i Gazanfer A¤a’n›n Bul›cak dehrin mürûrile fena Kapu A¤as› kerim-i hayr-i halef Ahd-i lütfunda güzel k›ld› bina Geldi bir hayr ehli tarihin didi Pak ihya eyledi Ahmed A¤a 1154 (1741-42) Kitâbeden. E- yüp Otakç›lar’da sebili. Araplar Mezarl›¤› ad›y. Namazgâh›n yan›nda. 23 Recep 1011 (6 Ocak 1603) tarihinde Burada s›k s›k dolaflan Ferahiyeli ‘Kanunlar’ vuku bulan Sipahi ‹htilali s›ras›nda kurulan ayak (inzibat çavufllar›) emniyeti sa¤larlard›. lusundaki türbesinde medfundur. Klâsik üslûptaki çeflme. 1043 . Küçük. Yar›m as›r önce de yan›nda- ki ‹brahim A¤a Çay›r› bir mesire yeriydi. Üsküdar Çeflmeleri Hammer. Ayr›l›k Çeflmesi kitabesi. tulûatç›lar oyun oynat›rlard›. 1880-1890 tarihlerinde bahçesinde çalg›lar ça- l›n›r. Çefl. ‹stanbul’da çeflmeleri. birkaç bakkal dükkan› ile oldukça flenlikli bir yerdi. mermer ayna tafl›n›n iki yan›nda maflrapal›k ve bunlar›n üzerinde. A¤a. genifl bahçeli kahveler. tamamen kesme tafltan yap›lm›flt›r. di- limli kemerinin alt›nda iki kitâbe vard›r. Ayr›l›k Çeflmesi ve çevresi 1914 y›l›na kadar eski vaziyet ve hususiyetini muhafaza etmiflti. bu eserlerden baflka. A¤a ile birlikte bafllar› kesilmek suretiyle idam edilmifltir. Çeflmenin sol taraf›nda. cami ile mektebi vard›r. Biraz afla¤›- da ise Haydarpafla-‹zmit demiryolunun ilk tari- hî ahflap istasyon binas› vard›. Bo¤aziçi adl› eserinde Ayr›l›k Çefl- mesi’nden Gölgeli Çeflme diye bahseder ve çeflmenin etraf›nda bir ç›nar korulu¤unun bu- lundu¤unu ileri sürer. düzenin bafll›ca bozucular›ndan bi- menin tam karfl›s›nda Ayr›l›k Çeflmesi Namaz. Çeflmenin hemen alt›nda bir ‘Redif Karakolu’ yan›nda bir asker kulübesi ve bu kulübenin Çeflmenin ilk bânisi gibi gözüken Gazanfer içinde de ‘Silâhendaz’ bir nöbetçi bulunurdu. Kendisinin nin yan›ndan geçerdi. la da bilinen Ayr›l›k Çeflmesi Mezarl›¤› vard›r.

‹stanbul Çeflmeleri. 2/346) yük o¤lu Mehmet Ziyaeddin Efendi’nin ve. Çeflme yekpare mermerden yap›lm›flt›r. Haydarpafla’ya Dair. Eyice ve K. Annesi Ünsiyar 1952 Cumhuriyet) Han›m’d›r. Bir Namazgâh›n mermer çeflmeden çok zarif. Ayfle Hatun Namazgâh Çeflmesi. Fak. Matbaa-yi Âmire 1339- do¤mufl ve 17 yafl›nda oldu¤u halde 15 Tem. Tarih Der. Ya- k›n tarihe kadar bu çeflmenin karfl›s›nda. I-II-III. 11/6024) (G. Duvardibi mevkiinde. karfl›s›nda Serasker Na- m›k Pafla ailesi hazîresi ve bu hazîrenin hemen arkas›nda ise. Ali Suat Tercümesi. 90-121) (‹. Tan›fl›k. Yukar›da yaz›l› bulunan birinci kitâbenin al. 1340 (1921-22) 132) (E. güzel kabartma motiflerle korkuluklar› elan süslü bir dikilitafl› and›rmaktad›r. 4 Temmuz 1905 tarihinde Tarihi. 3/1631. s. Ed. Hazîrenin biraz gerisinde bu ailenin yapt›rd›¤› Karacaahmet Camii. AYfiE HATUN ÇEfiMES‹ ve NAMAZGÂHI Ç eflme. 106. Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi. 1209 tarihli mihrap ayeti görülmektedir. ‹stiklal Harbi’nde ‹zmir’e ilk gi- ren ve Sar›k›flla’ya ilk Türk Bayra¤›’n› çeken fierafettin Güngör Bey’in aziz kabri vard›r. Dürriye Sultan’›n ruhi çün el-Fatiha Kaynaklar: (Ayvansarayî. Özergin. fiehsuvaro¤lu. Koçu. Padiflah Mehmet Reflat’›n bü. Çeflmenin saçak k›sm›na oymal› bir kornifl yer- t›nda. s. Mecmua-y› Tevarih. Sa- Dürriye Sultan. Ayfle Hatun Namazgâh Çeflmesi’nin arka yüzü. Rodosîzâde Ahmet Fethi Pafla ailesi hazîresinin yan›na yap›lm›flt›r. Küçük Asya remden ölen k›z›d›r. s. lefltirilmifltir. T›bbiye Caddesi ile Nuhkuyusu Caddesi’nin bir- leflti¤i yerde ve Nuhkuyusu Caddesi’nin sol kö- flesine yak›n bir yerdedir. 40) (H. Oransay. ‹stanbul Ans.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çeflme ve namazgâh bânisi Ayfle Hatun’un flâhidesi. S. 1/159) (‹s- Bu menzil çeflmesini ikinci defa tamir ettiren tanbul Üni.6/3428. Sebil 1930 tarihlerinde yok ol- mufltur. 37-38) (Charles Texier. dört sat›r halinde haz›rlanm›fl bir kitâbesi ve 1044 . bir sat›r halinde flu ikinci kitâbe bulun. Orta yerinde görülmektedir. y›:13. Hati- ce Han›m Sebili ve yan›nda ise Duvardibi Ka- rakolu vard›. Ayna tafl›n›n önündeki yala¤›n maktad›r: iki yan›na da birer hayvan yala¤› konmufltur. (Mir’at-i ‹stanbul. 23 A¤ustos muz 1922’de vefat etmifltir.

Namazgâh.1209 (27 Mart 1795) 1045 . r› ve K›zlar›. Bunun üzeri sonradan doldu- rulmufl ön ve yan taraf› fabrika tu¤las› ile yükseltilmifl. tarihi okunmaktad›r. Ayfle Sultan. vaziyet krokisi. Uluçay. ‹stanbul Çeflmeleri. Yandaki hazîrede. 7 x 3 ad›m boyutlar›ndaki küçük namazgâh sofas› mermer olup etraf› da mermer korkuluk ile çevrilmifltir. 2/79) s› ve flekilli bafll›¤›nda ise bir tura vard›r. sofaya da Cemile Sultan’›n o¤lu Besim Beyefendi için demir parmakl›kl› bir aç›k türbe yap›lm›flt›r. Padisahlar›n Kad›nla. sol ilerisinde ise ‹mrahor Camii ile Baflkad›n Çeflmesi ve ‹mrahor Camii “Es-seyyid Mehmed Kâflif-1170(1756)” Mezarl›¤› vard›r. Ayfle Sultan Çeflmesi. Mihrimah Bu durumda çeflmenin ilk defa Mehmet Kâflif Sultan ile Rüstem Pafla’n›n k›z›d›r. bunun al. babas›ndan intikal met Kâflif’in. fla Mektebi’nin civar›nda. 3 Receb 1209 (24 Ocak 1795) ta- rihinde vefat etti. fiâhidesinde. Rüstem Pa. Karfl›s›nda. Kitâ- besi fludur: Beray-› fladanî-i ruh-› sâhibetü AYfiE SULTAN ÇEfiMES‹ El-hayrat merhume Âifle Hatun Bint-i Hasanü’r-Rodosî Ruhi çün El-Fatiha. Arka taraf› nifl fleklinde olup mihrab› zincire as›l› kandil kabartmal›d›r. Besim Beyefendi’nin silindir fleklindeki flâhidesi 1279 (1862) ta- rihlidir. Üsküdar Tarihi. “Merhum Rodosî Mehmet A¤a’n›n annesi. Kanunî’nin torunu. Rodo- sî Ayfle Hatun bint-i Hasan A¤a” diye yaz›l›d›r. 2/396) bunun üzerinde bir istiridye kabu¤u kabartma. Mezarl›k bugün arsa halinde olup içindeki tafllar›n bir k›sm› yok olmufltur. Meh. Ayfle Hatun Çeflmesi ve Namazgâh› Kaynaklar: (Gezi Notu) (Ç. Üsküdar Çeflmeleri ayeti ve tarihi görülmektedir. Ayfle Hatun’un o¤lu oldu¤unu sanmaktay›m. s. Çeflmenin ayna tafl› ayn› zamanda namazgâh tafl›d›r. (Konyal›. Ayfle Ha- tun’un 1174 (1760)’ta vefat eden Mehmet A¤a isimli bir o¤lu medfundur. Kabri yandaki hazîrededir. Ayfle Hatun. Çeflmenin aln›nda Mâflallah yaz›s›. Aln›nda: “Külle mâ dehale aleyhâ Zekeriyye’l-mihrab” 6 N. Arkas›ndaki iki katl› Ayfle Sultan Celvetî Tekkesi bugün mevcut de¤ildir. babas› Rüstem Pafla’n›n Mimar Sinan’a yapt›r- t›nda ve iki gül kabartmas› aras›nda. taraf›ndan yapt›r›ld›¤› akla gelmektedir. m›fl oldu¤u mektep. 1209 (1795) D o¤anc›lar Caddesi ile Ö¤dül Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesinde- dir. 154) (‹. Tan›fl›k. 70 sene sonra mezarl›k olmufltur.

Mecmua-y› Tevarih. Çeflmenin bânileri. Çeflme. Üçüncü eser ise. eseri. 2/262) (‹. olup bugün (1890) harap ve susuzdur. 1597’de yapt›r›lan ‹mrahor Camii’dir. ‹stanbul Çeflmeleri.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Ayfle Sultan Çeflmesi kitabesi. fiirketi Hay- riye’nin kurucusu ve Sadrazam Yusuf Kâmil Pa- fla’n›n vekilharc› Hüseyin Hâki Bey’in kona¤› vard›r. Bu konak bahsine bak›n›z. Kösem Valide Sultan’›n 1046 . Topkap› Semtin en eski eseri Rüstem Pafla Saray›’d›r. Biraz ileride de. Mektebi de bu s›ralarda yani 1554 AYfiE ve ÜMM‹HAN‹ HATUN ÇEfiMES‹ Ç eflme. kitâbenin alt›na ve Sultan nam›na bina edilmifl bir çeflme mevcut iki yana birer rozet yap›lm›fl ve ayna tafl›n›n üs. Kemerinin üzerine. 102) (‹. Kütüp. “Camiin mukabi- sik çeflmenin kemeri beyaz ve k›rm›z› mermer. Ayfle tarihinde yapt›rm›fl olmal›d›r. ‹m- Bütün yüzü mermer ile kaplanm›fl olan bu klâ. Suyu bahislerine bak›n›z. Burada otururken mektebi yapt›rm›flt›r. Aifle dendir.” Zülâl-i çeflme-i aynü’l-hayat demektedir. Karfl›- tüne de Allah yaz›lm›flt›r. ‹stanbul Ans. 3/1638) laflt›r›ld›ktan sonra Üsküdar’da oturdu¤u bilin- mektedir. eden. s. rahor Semti’ni anlat›rken. yüzy›l sonlar›nda flimdiki flekliyle Ayfle ve Ümmihânî tamir edilerek klâsik hüviyeti kaybolmufltur. Ayfle Sultan Ekim 1553 tarihinde sadaret mevkiinden uzak. Ayfle Sultan Çeflmesi’dir. XIX. linde Aifle Sultan Darü’l-kurras› vard›r. Mir’at-i ‹stanbul yazar› Mehmet Raif Bey. maktad›r. 1007 (1598-99) Kaynaklar: (Ayvansarayî. fieyh Camii Soka¤› ile Selman A¤a Ç›kmaz› Soka¤›’n›n birleflti¤i yerdedir. No: 1565) (Mir’at-i ‹stanbul. muhteflem büyük bir saray› vard›. Semtin ikinci Sultan’›n burada büyüdü¤ü ve öldü¤ü san›l. Ad› geçen maktad›r: mahallede Sakalar Çeflmesi denmekle ma’ruf Sultan Ahmed Han Hazretlerinin 1141 Cenab-› Hazret-i Aifle Sultan (1728-29)’da bina ve inflaa ettirdikleri bir çefl- Çün ihya itdi bu azb-i Furat’› me ile 1299 (1881-82)’de Rüstem Pafla taraf›n- Didim tarihin an›n k›ld› icrâ dan yapt›r›lm›fl bir mekteb-i ibtidaî vard›r. Tan›fl›k. Saray›. buyurmufl olduklar› mektep kaindir. Bun- tan Türbesi ile Aziz Mahmud Hüdâyî Camii ve dan 134 sene sonra da Baflkad›n Çeflmesi yap›l- çeflmenin suyu için de Aziz Mahmud Hüdâyî m›flt›r. Kendisinin öz geçmifli için Ayfle Sul. Kemerinin üzerinde s›nda Mihrimah Sultan’›n kârgir olarak bina iki sat›r halinde haz›rlanm›fl flu kitâbe bulun. 6 Tan›fl›k. Hatun Çeflmesi ve çevresi. Çeflmesi. Hemen arkas›nda Kumru Mescidi’nin harabe- si bulunmaktad›r.

Kemeri üzerindeki Arapça kitâbe Tamir olundu¤unda denildi an tarih üç s›ra halinde haz›rlanm›fl olup 1033 (1623. Sa¤daki çeflmenin tak›nda da iki s›ra halinde yaz›lm›fl flu kitâbe vard›r: Aziz Mahmud Hüdâyî Çeflmeleri. Genifl haznesi- (1855-56)’da Sultan Abdülmecit taraf›ndan yenilenmifl ve bu arada da çeflme tamir edil- mifltir. yanyana iki çeflmeden ibaret olup tamamen kesme tafltan Deryâ-y› cûd ü rahmet ol-dem ki cûfla geldi yap›lm›flt›r. Ayfle Hatun Çeflmesi. ‹stanbul Ans. Kemeri alt›nda ve kemer kavsine Efendi Çeflmeleri. Aziz Mahmut Efendi Soka¤›’nda ve ünlü Hüdâyî Tekkesi’nin bu soka¤a aç›lan avlu kap›s›n›n sol taraf›ndad›r. Tan›fl›k. Arslan A¤a’n›n efli ile k›z›d›r. 2/268) AZ‹Z MAHMUD HÜDÂYÎ EFEND‹ ÇEfiMELER‹ 1266 (1849-50) tarihinde yanan tekke. 1272 Ç eflme. nin üzerine camiin meflrutas› oturtulmufltur. Tan›fl›k. Ab-› hayata manend oldu bu çeflme hâlâ Aziz Mahmud Hüdâyî 24)tarihlidir. Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Tu¤la kemeri üç sat›r halinde flu kitâbe bulun- maktad›r: Sâhibu’l-hayrât Valide kethüdas› Arslan A¤a Merhumun halîlesi sahibetü’l-hayrat Ayfle ve kerîmesi Ümmihânî hatunlar›n ruhi çün el-Fatiha 1060 (1650) Arslan A¤a Çeflmesi bahsine bak›n›z. Kitâbe yazar› fiair Ziver Ahmet Pafla. Üsküdar Çeflmeleri kethüdas›. 3/1635) (‹. ‹stanbul Çeflmeleri. göre ve dört s›ra halinde yaz›lm›fl olan di¤er ki. Kitâbenin alt›nda tarih yaz›l› de¤ildir. bilgili bir Osmanl› Paflas› olup Medine’de fiey- Tam karfl›s›nda Fenârî Cennet Efendi’nin tür. Halk-› cihana k›ld› bu çeflmesâr› icrâ tâbe vard›r. hü’l-harem iken 1278 Zilhiccesinde (Haziran besi ve avlu kap›s›n›n sa¤›nda ise Kethüda 1862) vefat etti. Ayfle ve Ümmihânî Hatun Çeflmesi. Soldaki çeflmenin üzerinde iki ki. Mehmet Pafla’n›n 1136 (1723-24) tarihli çefl- mesi bulunmaktad›r. Fakat tâbe ise fludur: “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” Eylemifl Abdülmecid Han’a ezel Rabb-i Mecîd Feyz-i envâr-› Hüdâyî zat›na bahfl u kerem Nezd-i dergâh-› Hüdâyî’de bu zîba çeflmeyi Yapd› evvelkinden âlâ k›ld› icrâ-y› himem Hankâh ile berâber yapd›rub bu çeflmeyi ‹ki hayr› k›ld› îfâ ol Hudâvend-i ni’am Evliyâ ervâh› flâd oldukça bu hayr ile Saltanatla kâmrân olsun o flâh-› muhterem Himmet-i evtad ü aktab ile ziver safhaya Tam ve cevher iki tarihi ç›kub yazsun kalem Kutb-› âlem lutf›d›r bu çeflmeden iç saf su 1272 Çâr-cûy-› feyz ola flâh-› cihâna çâr-yem 1272 1047 .

2/437) (‹. 63) (Gezi Notu) BABÜ’S-SAÂDE A⁄ASI ‹SMA‹L A⁄A ÇEfiMES‹ Ç eflme. A¤a Hamam› semtinde. 1026 (1617) tarihinde yapt›r›lm›fl. Os- manl› Müellifleri. s. kitâbe bulunmaktad›r: Bu iki çeflme 1595 tarihlerinde cami ile bera- ber yapt›r›lm›fl ve 15 sene sonra ilk. 57) (M. Kaynaklar: (Zeyl-i Asar-› Ziver Pafla. Aziz Mahmud Hüdâyî Camii ve Suyu bahisle- rine bak›n›z. ‹stanbul Çeflmeleri. Karfl›s›n- Babü’s-saade A¤as› da ‹skender Baba Türbesi ile Kaymakç› Tekke- ‹smail A¤a Çeflmesi. Divan. Ayna tafl› üzerinde. sevâb›n› Hazret-i Resulullah ruh-› flerifleri içün ve mifltir. il bin Mehemmed’dir radiyallahü aleyhim ve li- mii ile Halil Pafla Türbesi aras›nda da bir çefl. Tan›- fl›k.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çeflmenin yüzü tamamen mermer kapl›d›r. Çeflmenin kafl kemeri üzerinde. son m›sra ebced hesab›na vurulunca 1019 Aziz Mahmud Hüdayî (1610-11) tarihi ç›kar ki. Zühdi Bey Bölümü. Harabesi 1950 tarihlerinde duru- yordu. rozet ve bunlar›n üzerinde de üç sat›rl›k flu ilk kitabesi. çeflme bu tarihte ta. cemi ehl-i iman ervah› çün Hazret-i Kur’an tilâve- tine bina itdiren merhum Sultan Ahmed Han’›n Hüdâyî Hazretlerinin bu çeflmelerden baflka iç-kilâr›n›n kethüdas› olan Malatyal› Dervifl ‹sma- Aç›ktürbe Soka¤› üzerinde. Haziran 1706’ da da Padiflah Sul- tan III. men kaale âmin. Ahmet Çelebi Ca. si’nin arsas› bulunmaktad›r. Dönmedo- lap Soka¤› ile fiair Naili Soka¤›’n›n birlefl- ti¤i yerde bulunan A¤a Camii ismiyle maruf Malatyal› ‹smail A¤a Camii’nin Dönmedolap Soka¤›’na bakan cephesi üzerindedir. 1048 . 1623’te Bu çeflme ve bu cem’iyet-hâne r›zaullah içün ve ikinci defa ve 1855’te de son defa tamir edil. alt› sat›r halinde haz›rlan- m›fl sekiz m›sral› flu kitâbe vard›r: Çeflme ta’mir oldu geldi bu kavme izzet Hazretin yüzü suyu çün diledi âb-› s›hhat Bin yirmi alt› oldu tarihi bu çeflmenin Mü’mininden kim içerse ola can›na rahmet Kethüdas› flehriyari mahrem-i zat Gülnûfl oldu bu hayrata dûfl Teflne-dil tarih-i ta’mirin didi Âb-› saf-› çeflmeden leb-i k›ld› nûfl Rebiyülevvel sene 1118 Kitâbeye göre çeflme. 2/262) (Mir’at-i ‹stanbul. s. mesi vard›. iki yanda birer Efendi Çeflmeleri mir edilmifltir. Süleymaniye Kütüp. Ahmet’in saray kethüdas› Gülnufl Ha- tun taraf›ndan tamir ettirilmifltir. No: 416. Tahir. 2/441) (Sicill-i Osmânî.

Miskinler Tekkesi civar›nda olan Bahri Gûflmal ile gözünden gelmez âb Mehmet Pafla. Leblerin safha flümuran kitâb ki flekliyle tamir edilirken kap›n›n yan›nda bu. esaretten kurtuldu¤u San’at-› üstâd›na sad âferîn zaman bu civara bir mabet yapt›raca¤›na dair Çeflme-âsâ virmifl ana âb u tâb yemin etmiflti. F. Bahr-i mîzâna ç›karsan dü lüle Teknesine damlamaz bir katre âb Cami. Fikr iderdim ben ana târîh içün Rûh-› ehlullaha idem intisâb Kaynaklar: (Hadîkatü’l Cevâmi. Nâzil olsayd› e¤er bir katre âb he duvar› içine nakledilmifltir. Âlemin olmaz du’âs› müstecâb mii bahsine bak›n›z. Rûh-› Mevlânâ’dan olsun feyz-yâb tanbul Çeflmeleri. Eylemifller an› lebrîz-i turâb Çeflme sanman yolda durmufl cerr içün Bahri Mehmed Pafla. 6 Eylül 1700 tarihinde vefat et- Çeflme sanman ol teyemmüm cây›d›r mifltir. Haz. flimdiki yerine yani camiin cep. Suyu gibi bulmad› târîhini mua-y› Tevarih. Bu hal üzere enfas-› ma’dûdesi reside-i m›flt›r ki fludur: hitâm ve Rebiyülevvelde azm-i darü’s-selâm eyledi¤ini müfl’ir flu’ara-y› asrdan Lutfullah Bârekallah çeflme-i ayn-› serâb Efendi bu m›sra› demifltir: Teflne-diller itmesün ümmîd-i âb Nâm›n ihya itdi Kuruçeflme’nin “Zevrak-› cismini çekdirdi anadan Bahri-1112” Sâhibu’l-hayrât olan hâne harâb Çeflme sanman t›fl-› sengîn-dile ol Kabri. Hasret-i âb ile çokdan haflr-› leb berlitafl Tavukpazar›’ndaki Esirpazar›’nda. Buradaki “Kur’an tilâve. s. 2/296) (Gezi Notu) (Ayvansarayî. Bir Teflne-leb kim görse an› fleyh ü flâb müddet geçince. Her gören çeflme sanur an› sahîh Mani âciz resmine bî-irtiyâb Sonra saraya al›nm›fl ve flehzade dairesine gir. Sûret-i dîvâr dirsin vechi var tine bina itdiren” sözünden çeflmenin üzerinde Bin perestifl eylesen virmez cevâb bir darülkurran›n bulundu¤u anlafl›lmaktad›r. 1320 (1902)’de Sultan II. Tan›fl›k. A¤a Ca. cami. Çeflme. 1/232) (‹. 63) Hâtif-i mu’ciz didi hâz›r cevâb Ayvansarayl› Haf›z Hüseyin Efendi’nin Mec- mua-y› Tevarih adl› k›ymetli eserinden al›nan BAHR‹ MEHMET PAfiA bu fliirin alt›nda tarih rakkam› yaz›l› de¤ildir. Enderun’dan yetiflmifl ve Kâse vü zencir ile ol bî-hicâb baz› valiliklerde bulunduktan sonra 1105 1049 . “Seddü’l-bahr’den gelüb Saray-› G ünümüze kadar gelemeyen bu çeflmenin yeri ve yap›ld›¤› tarih belli de¤ildir. Teflnelikten yokdur anda nutka tâb mas›n› bekledi¤i s›rada. Lîk cevherinde yokdur âb u tâb yamad›m. ÇEfiMES‹ Bahri Pafla. Ahmet’e kethüda Ayn›na girmez ebed Tufan-› Nuh kad›n olmufl ve k›sa bir zaman sonra da vefat Pür-hevâd›r kalbi mânend-i cenâb etmifltir. Çomças› ünsâ zekerdir lülesi Lîk olmaz birbirinden behre-yâb Gülnufl Kethüda. iken tekaüd edüb hâcegân-› divaniyyeden olup meye Musahip Mustafa Pafla’n›n mühürdar› tezkireci ve cizye muhasebecisi ve niflanc› dahi ol- fiair Abdi Çelebi k›rk m›sral› bir kitâbe haz›rla. Abdülhamit Fi’l mesel aksa suyu ter itmeye devri ricalinden fievket Pafla taraf›ndan flimdi. hümâyun’a duhûl ve hüsn-i hatt münasebetiy- le s›r kâtibi ve andan dahi iki tu¤ ile çera¤ baz› menas›b zapt›nda vezaretle dahi bekam olmufl Bahri Mehmet Pafla taraf›ndan yapt›r›lan çefl. Çabuk. sat›l. Koçu. mufltur. Yapt›¤›m aramada tafl›na raslta. ‹stanbul Ans. Kabri. Üsküdar Çeflmeleri Kitâbede tarih yoktur. Hey’etinde çeflme zanneyler gören mifl ve bu s›rada da mescidini yapt›rm›flt›. ‹stanbul Yeni Cami Türbesi Çeflme sanman k›t’a-i elmasd›r hazîresindedir. Bunun içün itseler bârân taleb den bir müddet sonra yapt›r›lm›flt›r. esir olarak getirildi¤i Çem. Derin-V. ‹s. Mec. fiâhidesi mevcut de¤ildir. 1/37 Esir Pazar› Mescidi Gûfl idenler bunun içün didiler ve 2/214) (E. Vezn iderdim k›t’a-i elmas ile lunan çeflme. Sultan III.

14 Safer 1141 (19 Eylül 1728)’de fierbetçizâde Mehmet Efendi’nin ve- Büyük hazneli çeflme kesme tafltan yap›lm›fl fat› üzerine eski Niflanc› Pafla Medresesi’ne. 34) (Türk ile kazaskerlerden Çeflmizâde Mehmet Efen- Dili ve Edebiyat› Ans. Tuhfe-i Hattatîn. 78-79) (Ayvansarayî. Haz. s. Parmaks›zo¤lu 2/39) Efendi’dir. Derin. Nedim Efendi taraf›ndan kaleme al›nm›flt›r. (Temmuz 1730)’da Sekban Ali Medresesi mü- tedir. 1142 Recebinde Sahn-› Seman Medreseleri’n- ri’nde yapt›r›lan bu güzel görünümlü çeflmenin den birine ayn› sene 1143 y›l› bafl›nda da ayna tafl› üzerinde lâle kabartmalar› görülmek. 482-483) (‹smail Be. Haz. s. Nedim Divan›’nda 20 m›sra oldu¤u hal- y›tl› Letaif-i Bahri adl› eserin ‘Deryâ-y› Ma. ‹. Do¤anc›lar Caddesi üzerinde ve bu caddenin Ö¤dül Soka¤› ile birleflti¤i Kü- çük ‹mrahor Meydan›’ndad›r. Bu manzume Lâle Devri fiairi Meflhur Ahmet Derin-V. Haz. Daha sonra 1138 Mektebi. de. Mecmua-y› Tevarih. 15 Recep Ç eflme. Nuhbetü’l-âsâr. tafla s›¤d›rmak amac›yla iki m›sra› yaz›lma- arif’ olan Bahri Pafla’ya ait oldu¤u san›l›yor. Abdülkadiro¤lu. 1109 (1697)’da ikinci Baflkad›n bu Çeflme-i vâlây› icrâ eyledi defa Tevkiî oldu. zet ve onun üzerinde ise alt› sat›r halinde on- sekiz m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: Nedim. A. Sa¤ gerisinde ise Ayfle Sul. BAfiKADIN MEYDAN ÇEfiMES‹ ‹yi bir medrese tahsili gören Nedim. Nus. F. (4 May›s 1728)’de de Sadi Efendi Medresesi’ne re bak›n›z. m›flt›r. Tam karfl›s›nda 1132 (23 May›s 1719)’da tefsir derslerinin bafl- lad›¤› fiehzadebafl›’ndaki Nevflehirli Damat ‹b- rahim Pafla Darülhadis ve Kütüphanesi me- Mimar Sinan yap›s›. derrisli¤ine atanm›flt›r. (1725-26)’da Mahmut Pafla Mahkemesi Naib- menin su terazisi. sol taraf›nda ‹mrahor Camii ile çefl. Mermer kemerinin iki yan›nda birer ro. bugünkü Befliktafl ‹skelesi’nin oldu¤u yerde veya civa- 1050 . Molla K›r›mî Medresesi’ne 24 Ramazan 1140 tan Çeflmesi bulunmaktad›r. Patrona Halil ‹syan› s›ras›nda. Sultan ‹brahim (1640-1648) (Müstakimzâde. Baba taraf›ndan. Vefeyât. di’nin k›z›n›n izdivac›ndan do¤an Mehmet retname. Çabuk. 1/296) (Silâhdar Mehmed A¤a. Fatih dev- rinde yaflam›fl Mevlevî tarikat›na mensup bir aileye kadar uzan›r. devrinde kazaskerlik etmifl Muslihiddin Efendi li¤. Annesi. Seddülbahir Söyledi tarih-i itmâm›n an›n kilk-i Nedim Çeflmesi kitabesi. tayin olunmufltur. As›l is. yüzü ise mermer ile kaplanm›flt›r. Kitâbe. Lâle Dev. Bütün bu bahisle. Sadrazam Rüstem Pafla murlu¤una tayin edilmifltir. Haz. ‹yi bir divan flairi idi. arkas›nda ulu bir ç›nar a¤ac› li¤ine. s. 2/8 Bahri Mehmed Pafla) Nedim’in babas›. Topkap› Saray› Revan Köflkü kitapl›¤› 1082 No’da ka.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Hazret-i Sultan Ahmed Han-› gerdun-mâye kim Âlemi eltâf ü ihsâniyle ihyâ eyledi Fatih-i ‹ran fleh-i devrân ki cûd-ü re’feti Üsküdar’› âb-› flirin ile igna eyledi Suyu bafl›ndan idüb icrâ o hakan-› kerem Ehl-i devlet ol sudan çok çeflme peyda eyledi Baflkad›n Hazretleri dahi bu zîba çeflmeyi Kendi maliyle yapub bir hayr-› vâlâ eyledi Bu mahalle âb-› sâfîye kat’i muhtâc idi Hakk’a flükr olsun bu mâ atflan› irva eyledi Nûr-vefl cari olub bu âb-› sâf ü dil-pezir Teflnegân›n dillerin eflvake Me’va eyledi Hakk teâlâ ol flehin ikbâlini efzûn ide Kim der-i lutfun cihân halk›na Me’va eyledi Çeflmenin bânisinin dahi k›la ömrün füzûn (1683)’te Tevkiî-yi Divan (fermanlara niflan Kim hulûs-i kalb ile bu hayr› inflâ eyledi ‹mrahor’da Bafl Kad›n koyan) olup sonra do¤um yeri. 1141 (1728-29) mi Mehmed olup mahlas› Bahrî’dir. Karaçelebizâde ailesinden Saliha Hatun’dur. 58) (Sicill-i Osmânî. muhaf›zl›¤›na getirildi. 28 Zilkade 1139 (17 Temmuz 1727)’de ve mezarl›k vard›r. Kaynaklar: (Ayvansarayî. s. F.

1161 (1748)’de vefat eden Pi- sin de¤ildir. tirilerek etraflar›na demir bir parmakl›k yap›l- m›flt›r. Simkeflhaneyi ve di¤er emlâkini Nedim Ahmed Efendi kâr-› tedris idi rûz ü fleb yapt›rd›¤› bu tesislere vakfetti. Sultan III. Nedim’in büyük babas› Rumeli Kazaskeri Mü- Üsküdar’da Çiçekçi semtinde ve bu isimle bi. dürülmüfl ve Sultanahmet Meydan› nihayetin- rihte ‹stanbul’da yay›nlamakta olan Millî de. tarih beyti fludur: Gelüb iki gözüme yafl didim tarihin Saliha Kad›n’a câ ide Behiflt’i Mevlâ Saliha Hatun 1124 (1712)’de vefat etmifltir. Çünkü. Melâmîler’in dünya ve ahireti terk ettiklerine. Arapiskelesi yak›n›nda oldu¤u için bu darl› fiair Talât Bey ile yine Üsküdarl› ve fiair isimle an›lan Tekerlek Mustafa Mescidi Ma. Çeflmesi üzerindeki mezarl›¤a ve Hezârpare le halktan para toplanm›fl ve kabirler tamir et. Saka Mecmua ile Üsküdarl› Talât Bey’in himmetiy. Nedim’e ait tereke sureti 15 R. kabirleri vard›r. Bu ta. Annesi tos 1648) tarihinde Sultanahmet Camii kap›s› Saliha Han›m’›n mezar› da bu civarda iken önünde yeniçeriler taraf›ndan parçalanarak öl- 1925’te o¤lunun yan›na nakledilmifltir. Damat ‹brahim Pa- fla’n›n efli Fatma Sultan’›n annesidir. ihtilal s›ras›nda. Hitâb-› “‹rc›î” erdikde sem’ine deyüb lebbeyk evvel 1143 (2 Ekim 1730)’da Patrona ‹htilali ‹mrahor’da Koyub cân-› cihân› k›ld› kurb-i Bârî’ye matlab s›ras›nda tahttan indirilmesi üzerine Beyaz›t’ta Bafl Kad›n Çeflmesi. fieyh Sadeddin Nüshet Ergun Bey gömülmüfller- hallesi’nde. Nedim’in kabri civar›na sonradan Üskü- 1051 . Nedim’in mezar tafl› Melâmî-Hamzavî fleklin- dedir. Sonradan tanzim edilen Aile Sofas›’na fiair Be- kir S›tk› Erozan ve As›m Sönmez’in hediye et- tikleri yeni Türkçe mermer bir kitâbe konul- mufltur. Revâ ola düflerse fevtine iflbu du’a-i târîh flimdiki Üniversite merkez binas›n›n bulundu- Nedim ola Nedim-i flah-› ceyfl-i enbiyâ yâ Rab sene 1143 Saliha Hatun’un mezar kitâbesi Nedim tara- f›ndan yaz›lm›fl olup. yani 30 rîzâde Mehmet Sahib Efendi ile babas› Pirî Eylül 1730 tarihinden az sonra vefat etti¤i söy. III. Parmakl›¤›n üstüne de Nedim’in flu iki Çeflmenin bânisi. Ahmet’in baflka- m›sra› bir tafla kazd›r›larak as›lm›flt›r: d›n› Emetullah Kad›n’d›r. üzerinde bir mektep ve içinde ise iki mescidi vard›. varl›klar›ndan vazgeçtiklerine iflaret- tir. Ahmet Pafla’n›n yan›na gömülmüfltür. Kabri. Bey’in ve onun torunu Lalazâde Nuri Bey’in ken düflmüfl ve vefat etmifltir. evvel 1116 Sende evvel çok nevâlar. Hay›r sever. Bu güzel eserin yüzünde bir çeflme z›l›d›r: ve sebil. Fakat. Bu tip flâhideler bafl. kol ve ayaks›z bir gövde fleklinde olup. yosun ve otlar alt›nda d›¤› kad›n› oldu¤u söylenir. Üsküdar Çeflmeleri r›nda. 22 C. niçin hâmûflsun (1703)’te Baflkad›n olmufl. in- Ulûm içre kemâle ermifldi ol sâfî-meflreb ce ruhlu bir kad›nd›. Ortaköy’e giden yol üzerindeki dir. ey bülbül-i fleydâ. Terzihane Soka¤›’n›n sol köflesinde. 1155 Ey Nedim. lekkab Muslihiddin Efendi Recep 1058 (A¤us- linen otobüs dura¤›n›n karfl›s›ndad›r. yapt›rm›flt›r. lenebilir. Beyaz›t Meydan›’ndaki ünlü Simkeflhane’yi f›ndan bulunan flâhidesi üzerinde flu kitâbe ya. Hakk’a tamam›yle tes- lim olup. güft ü gûlar var idi (22 Eylül 1704)’te de Fatma Sultan’› dünyaya getirmifltir. Ahmet’in 18/19 R. Sultan Ahmet’in en sevdi¤i ve say- Nedim’in “toz toprak. 1119 (1707)’de devrilmifl bir halde” Talât Bey merhum tara. Ayr›ca önünde s›r kâtibi Hattat Osman evinin dam›ndan komflusunun dam›na atlar. ahir 1143 (23 Ekim 1730) tarihlidir. Ölüm tarihi ke. A¤a’n›n kabirleri de bu civardad›r.

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kayb›. Hem-civar olma¤ içün Halid-i Ensar’a revân Kasr-› dünyây› idüb bezl-i Emetullah Hâtûn Benlizâde’nin bu eserinden baflka. yanlamas›na çatlam›fl ve bu “Mâflallahü kân” çatlak üç m›sra boyu uzam›flt›r. ‹stanbul Sebilleri. Tan›fl›k. sindedir. Melâmîlik. Çabuk. Haz. Benlizâde. fiehsuvaro¤lu. 1/50 ve 4/549) (Mir’at-i ¤u halde vefat etmifltir. 2/18. 50-51) (Konyal›. Hakk›. ‹slâm Ans. Gölp›narl›. Eyüp Camii’nin Güzel bir ta’lik yaz› ile yaz›lm›fl dört sat›r ha- flahidesi. Meh- met’in yapt›rm›fl oldu¤u çeflme ve namazgâh ve Meryem Hatun Çeflmesi sol taraf›nda Veliaht Yusuf ‹zzettin Efendi’nin köflkü ve ön taraf›n- da ise 1288 (1871-72) tarihli Tiryal Han›m Çeflmesi bulunmaktad›r. Emetullah Kad›n’›n tarihinde son buldu. Sab›ka Mekke-i Mükerreme kad›s› Sultan III. Çeflme yekpâre mermerden yap›lm›fl olup çok kad›nlar›ndan na el kondu. Ahmet’in arada da mücevherlerine kadar bütün mallar›.) (A. II/312) (M. s. ¤u yerde olan Eski Saray’a gönderildi ve bu Sultan III. ‹stanbul 1315. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve Çarflamba Caddesi olan flimdiki Darüflflafaka K›zlar›. Osmanl› Müellifleri. A. 1900 tarihle. 14. 2/269) (F. Cumhuriyet) (Daniflmend. 79-80) (Behçet Ünsal. N. Kabri. Sâhibu’l-hayrat ve’l-hasenat rinde demir kenetlerle tamir edilen tafl› üzerin. Derin-V. 9/169) (Sâlim Tezkiresi. Nedim. s. Rumelihisa- ‹htiyâr eyledi çün garka-i Firdevsi heman r›’nda sahildeki Hac› Kemalüddin Camii’nin Kabr-i pür-nûrunu Yezdan’dan istirhamd›r arka avlusunda 1191 (1777) ve Anadoluhisa- Rûh-› pâkîze içün olalar Fatiha-hân r›’nda Göksu Camii’nin karfl›s›nda 1201 Her ziyâret iden ihlâs ile der târîhin (1786-87) tarihli iki çeflmesi daha vard›r. s. Rebiyülâhirinda (Mart 1816) ve emekli oldu- Merâk›d. Çeflmenin sa¤ taraf›nda 1071 (1660-61) tarihinde IV. 2/94 M›s›r. s. Tahir. 1813’te Anadolu payesi olup 1231 193) (A. eski ad› ‹stanbul. lindeki kitâbesi fludur: Çeflme sahibi olup raf›ndaki Hace Ayfle Bahri Kad›n aç›k türbe- Bafl Kad›n diye bilinir. Gölp›narl›. Mezar Kitâbeleri. Türk Sanat› Tarihi Araflt›rma II/31) (‹. Üsküdar Tarihi. s. Büyük Çaml›ca’n›n bat› eteklerinde ve Subafl› Mesiresi’ndedir. 1799’da Mekke mollas› olmufl. Nisan 1951. Nedim Divan›. ‹stanbul. s. 29) (‹. F. Sevengil. fiâhidesi. 664) (S. Mecmua-y› Tevarih. Bostaniskelesi’ne aç›lan avlu kap›s›n›n sa¤ ta. ‹stanbul Çeflmeleri. s. 138. Yeniflehir müderrisi iken 1796’da 19) (Gezi Notu) (Hadîkatü’l-Cevâmi. A. 19. eski ad› Sa- 1052 . Simkeflhane. 4/21) BENL‹ZÂDE AHMET RAfi‹D EFEND‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme. Bütün bu bahislere bak›n›z. Kronoloji. Arkas›nda küçük bir haznesi vard›r. 12-13) (R. Ay- Baflkad›n medfenini Hakk eyle gülzâr-› cinân r›ca Fatih’de halk›n Kovac› Dede Mektebi dedi- 1152 ¤i Ahmet Raflit Efendi’nin s›byan mektebi ve sebili vard›r. Kumbarac›- lar. 65) (Sicill-i Osmânî. 24 Ekim 1950. Ergun. Ahmet’in de flu kitâbe vard›r: Benlizâde Ahmed Raflid Efendi di¤er kad›n› Ayfle 1215(1800-I) Bahri Kad›n’›n “‹rc›î” emri ile flevk-i sarây-› ukba Harrerehu zâde-i Benlizâde flâhidesi. 1/124-125. ‹stanbul ‹mar› ve Eski Eser Caddesi üzerinde ve bu caddenin. Bu üzüntülü inziva hayat› 1739 basittir. s. Cumhuriyet) (H. 180) (‹. Tan- sel. 102-103) (Ç. 1804’te Arap ‹skelesi Mescidi md. Ol›cak zâika bahfl-› ni’am rûh-› revân Mustafa fiemsüddin Emetullah Kad›n’›n Hazret-i Valide-i Fat›ma Sultan oldu Gufire lehüma yan›nda medfundur. Uluçay. s. Nedim’in Ölümü. Kabri Fatih’te. Kaynaklar: (Ayvansarayî.

‹stanbul küçük ayna tafl› vard›r. Sabit ve Numan adl› üç o¤lu olup bunlardan musile-i Süleymaniye müderrisân›ndan olan Mehmed Numan Efen- di 1235 (1819-20) tarihinde vefat etmifltir. ‹stanbul Sebilleri. 382. yoktur. Hamamio¤lu. Tafl› vard›r. Darü’s-saâde A¤as› Hac› Beflir A¤a’n›n Üskü- N uhkuyusu Caddesi üzerinde idi. Kab. ve 1813 tarihinde yapt›r›lm›flt›r. BEfi‹R A⁄A ÇEfiMES‹ Kaynak: (Mir’at-i ‹stanbul. Abdülkadir Erdo¤an Bey’in neflretti¤i Üsküdar Raflit Efendi’nin de Camii’nin hazîresindedir. me 1141 (1728-29) tarihinde yap›lm›flt›r. 5/2512) (‹. Eyüp Niflancas›’nda babas› fieyh Murad k›n›z. Kitâbesi yok olmufltur. Benlizâde Mehmed Sabit Efendi’nin. babas›n›n türbesinden mal bu çeflme de bu s›ralarda infla edilmifltir. 1338 Mektep Listesi) Efendi’nin büyük. I/169 Ko¤ac› Dede Camii) (‹. efli mefl- hur fieyh Murad Efendi’nin k›z› Esma Han›m Çeflme. Üsküdar Çeflmeleri k›za¤ac› Caddesi olan flimdiki Darüflflafaka Ön Soka¤› ile birleflti¤i yerde ve ikinci yolun sa¤ köflesinde ve sebilinin yan›ndaki türbededir. s. bulundu¤u yerde. Hac› Beflir A¤a için. 400) (‹. fieyhülislâm Dürrizâde Mehmet Arif Cevdet. Paflakap›s› Cezaevi ve Üsküdar Adliyesi’nin Kumbarac›lar. s. ‹stanbul Ans. Çeflme sahibi biraz ileride Darüflflafaka Caddesi ile Kovac› Benlizâde Ahmet Camii Soka¤›’n›n birleflti¤i yerdeki Kovac› De. Bugün mevcut de¤ildir. Çeflmeleri. Sultan II. Hemen arkas›nda Paflakap›s› Cezaevi. di¤er çeflmesi bahsine ba- ri. 1053 . Çeflme. Mektebi ve Sebili. Beflik tonoz çat›s› ve ön yüzünde tü’l-Cevâmi. Mahmut’un bu kona¤a birçok kereler ve bilhassa Ramazan geceleri gelerek iftara kald›- ¤›n› biliyoruz. 1935 tarihine kadar mevcut Temmuz 1947. Deli lâkab› ile an›lan Abdullah Pafla yan bir çeflmesi daha vard›. 2/122-124. çimento Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. Sa¤ taraf›ndaki kemerli kap›dan halk›n yanl›fl olarak Kovac› Dede Mektebi dedi¤i Benlizâde Ahmet Raflit Efendi s›byan mektebinin avlusuna girilirdi. sa¤ taraf›nda bugün y›k›lm›fl olan. Pencere ve kap›lar› tafl ile örüldü¤ün- den içeri girip bunlar›n kime ait oldu¤u ö¤re- nilemedi. Raflit Efendi’nin Esad. üst kat› ahflap Paflakap›s› ‹lkokulu ve sol taraf›nda ise. Bu harap türbe ve sebilin hiç bir ye- rinde kitâbe yoktur. idi. ahflap kona¤› vard›. kaba kefeki tafl söveli olan sebilin üç cephesi ve klâsik parmakl›kl› dört pencere- si olup beflik çat›l›d›r. ile s›vanm›flt›r. Pencereleri. Bunun sa¤ taraf›nda üze- ri sa¤›r bir kubbe ile örtülü türbede üç flâhide vard›r. Su Yolu Haritas› adl› eserde bu çeflmenin ad› türbe ve sebili. dar’da Atpazar› semtinde bugün mevcut olma. taraf›ndan Bostanc›bafl› bulundu¤u dönemde da bulunan kitâbesinden anlad›¤›m›za göre çefl. bugün BOSTANCIBAfiI ÇEfiMES‹ bir duvarla kapanm›fl olan Murat A¤a Soka¤› bulunmaktad›r. ‹hti- Molla sar›kl› flâhidesi. Kesme tafltan yapt›r›lm›fl olan çeflme. Tan›fl›k. Yeni Cami avlusun. Tedrisat Mec. Tunusba¤› Caddesi üzerindedir. 2/352 Raflid Efendi) (Hadîka. 1285 (1868-69)’da tamir edilmiflti. Benlizâ- de Çeflmesi. Safer 1208 (Eylül 1793)’te vefat etti. Tekkesi hazîresindendir. 53) (TTOK Belleteni. 99) Ç eflme. Benlizâde Türbesi) (Gezi Notu) (Muallim olan.

Koçu. 12/73. s. 22) (Gezi Hamdullah Pafla’n›n (1819) tarihinde bir cami yapt›rm›flt›r. Enderunî Vâs›f Efendi taraf›ndan yaz›l- Hamdullah A¤a yaparken güzelli¤inden dolay› Saray-› Hümâ. Ergun. Hamdullah Pafla diye meflhur idi. 2/175) (Daniflmend. ‹stanbul’un en dullah Pafla. m›flt›r. On sat›r ha- linde haz›rlanm›fl olan kitâbe fludur. Mahmut devri sadrazamla- Bostanc›bafl› r›ndan olup. Çengelköy ‹skelesi’nde kay›kç›l›k Kitâbe. bahane edilerek 10 Mart 1823’te ‹zmit’e sürül- müfl ve bir müddet sonra da orada vefat etmifl. 1900) tarihli bir yaz›ya gö- di’nin idam edilmesi flart› ile sadrazam olmufl. Afla¤›daki kitâbe. 9/131. Tafl› mevcuttur. çeflme ve su yollar› bu tarihten evvel ona- tur. yun Hamlac›lar› Oca¤›’na al›nm›fl ve burada fat etti. Üçdal Nefl. (Atâ Tarihi. 265) (S. Abdullah Pafla.1240 (1824) tarihinde ve- Çeflmesi’nin kitabesi. Bu s›ralarda zuhur eden Tophane yang›n› r›lm›flt›r. Bu görevi baflar› ile yedi sene yürüten rindedir. ‹brahim A¤a’ya giderken. Bunun Notu) (Evkaf ‹dareleri Katalo¤u. ihtiras› ile devlet bünyesinde derin yaralar açan. 17 Za. Kas›m 1822 tarihinde de. Vâs›f Efendi. re. II. 3. 4/600 Vâs›f Osman Efendi) (Enderunî Vâs›f Di- Çengelköy’de ulu ç›nar a¤ac›n›n hemen arkas›nda. 589) (E. 4/494. Ada’da. BOSTANCIBAfiI ‹BRAH‹M A⁄A ÇEfiMES‹ B ugün mevcut olmayan bu çeflme ‹mra- hor’da Mirahur Mehmet A¤a Camii’nin yak›n›nda idi. Ab- dullah Pafla’ya ait idi. daha sonra 13 Temmuz 1819’da vezirlik rütbesi ile kaptan-› derya. 10 Abdullah Pafla. Ayvansarayl› Hüseyin Efendi’nin Mecmua-y› Tevahir adl› eserinden al›nm›flt›r: fiehriyâr-› Cem menifl Sultan Ahmet Han kim Hami-i ihsân› cûy-i cûduna taksimdir Ol flehinflâh›n Serbostaniyan bafl› kim Hayr-hâh-› din ü devlet lây›k-i ta’zimdir Ana ‹brahim A¤a kim çeflmesâr-› cûduna Maksem-i âb-› hayat menba-› tesnîmdir 1054 . s. yan›nda bugün de mevcut olan harap yal›. I/189) camii yan›ndaki yal›s›. Kabri Üsküdar’da. N. sol tarafta ve set üze- mufltur. Kronoloji. deniz kenar›nda. Karacaahmet Mezar- kademe kademe yükselerek 15 Rebiyülevvel l›¤›’nda. Topkap› Saray› ikinci avlusundad›r. Kaynaklar: (Cevdet Tarihi. Gazi Han Mahmud Adlî flan ü âlî himmetin Sâye-i lutf›nda ma’mur oldu sû-y› Üsküdar ‹flte ez cümle bu âb-› sâf› ol fiâh-› güzîn K›ld› Ser-bostânî Hamdullah A¤a’ya ber-güzâr Padiflah-› âleme celb-i du’ây› hayr içün Yapd› bu hayrât› ol zât-› sadakat ifltihâr Ahd-i memdûhunda ol flâh-› inâyet meflrebin Çün bu âsâr oldu ebnâ-y› sebîle yâdigâr K›ld› Vâs›f flu suda târîh-i dil-cûs›n beyân Sû-y› a’lâ câ-y› bâlâ bir mu’allâ çeflme-sâr 1228(1813) Abdullah Pafla. Avluya girildi¤inde sol ta- rafta ve Kitâbeler Bölümü’ndedir. 93) tir. 3/394 Ab- Çengelköy’de. ‹stanbul Ans. I/50) (Sicill-i Osmânî. 1234 van›. Halet Efen. Nuhkuyusu Caddesi’nden 1224 (30 Nisan 1809) y›l›nda Bostanc›bafl› ol. 1317 (19. Mezar Kitâbeleri.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çeflmenin kitâbesi bugün. Edip ve flair idi. 1.

54) Bulgurlu Köyü Çeflmesi men kesme tafltan yapt›r›lan çeflmenin sa¤ ta- raf›nda mermer bir çeflme daha vard›r. Daha genifl bilgi için Bulgurlu Köyü Camii bahsine bak›n›z Çeflme. flimdiki fleklini 1875 tarihinde alm›flt›r. 1930 ta- rihlerinde y›k›lm›flt›r. Burhaniye- Abdullah A¤a Caddesi üzerindedir. Haz. Çabuk. De- rin-V. Bulgurlu Caddesi üzerinde ve hangi tarihte yap›ld›¤› kesin olarak bilinmeyen Bulgurlu Camii’nin sa¤ taraf›ndad›r. bir a¤ac›n alt›ndaki p›nardan temin edilmifltir. Bo¤a- ziçi Köprüsü yap›l›rken. Mecmua-y› Tevarih. Camiin. (ABDULLAH A⁄A ÇEfiMES‹) merdir. Bulgurlu Camii ile beraber. s. BURHAN‹YE ÇEfiMES‹ Çeflmenin ayna tafl› kabartma flekilli olup mer. Üsküdar Çeflmeleri Su gibi ezber idüb mânâ-y› s›hhat müdâm Teflnegâne lülenin kasd› an› tefhîmdir Halka iflrâb eyleyüb Feyzî didi târîhini Nûfl-› Zemzem ile yek ayn-› ‹brahim’dir 1135 (1722-23) ‹mrahor Camii civar›ndaki bu çeflme. karfl›s›ndaki Kü- çük Çaml›ca Tepesi’nden ve Çilehane Soka- ¤›’nda. Beylerbeyi Saray› ar- Kaal-Allahu teâlâ kas›nda. Bu tama- Çeflme. 1055 . Teberdar Mehmet A¤a taraf›ndan yap›lm›flt›r. Kaynak: (Ayvansarayî. Yap›ld›¤› tarih bilinmeyen bu çefl- menin önünde bir Bizans lâhdi bulunmaktad›r. Yanyana bulunan bu çeflmelerin suyu. 64) BULGURLU KÖYÜ ÇEfiMES‹ (TEBERDAR MEHMET A⁄A ÇEfiMES‹) Ç eflme. Fatih Devrinde ya- p›ld›¤› do¤ru oldu¤u taktirde çeflmenin de o za- mandan devrimize intikal etti¤i ortaya ç›kar. Semtin Yafll›lar› çeflmeyi hâlâ. F. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Mir’at-i ‹stanbul. Burhaniye semtinde. Bu nakil s›ras›nda. Ç eflme. Arkas›nda kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak Mescit avlusunda bulunan 1287 (1870-717) yapt›r›lm›fl büyük bir haznesi vard›r. Bunun iki yan›na bafll›kl› ve yar›m yu- varlak sütun kabartmalar› yap›lm›flt›r. 1969’da çevre yolu Ayna tafl›n›n üzerinde flu Ayet-i Kerîme yaz›l›d›r: üzerine geldi¤inden flimdiki yerine nakledil- mifltir. Teberdar A¤a Çeflmesi diye yad ederler. s. F›st›kl› Mescit Soka¤› üzerinde ve bu “Ve sekahum Rabbuhum flerâben tahûrâ” soka¤›n fiehbaz Yi¤it Soka¤› ile birleflti¤i yerde Sene 1292(1875) bulunan ve çevre yoluna geldi¤i için y›kt›r›lan Mir-Alem Çeflmesi’nin kitâbesi ile F›st›kl› Burhaniye Çeflmesi. Bunla- r›n üzerine korniflli bir al›nl›k yerlefltirilmifltir. Biri halk di¤eri saka çeflmesi olmal›d›r.

tarihli namazgâh tafl› da getirilerek ilki çeflme. Mâ icra eylemifldir iç buyur bu çeflmeden Bir mücevher kilkle yazd› Nazif’â tarihin Set üzerinde bulunan ve soka¤a ismi verilen Ayn-› cari k›ld› Darü’s-saâd A¤as› lüleden Abdullah A¤a Çeflmesi’nin karfl›s›nda ve yol Sene 1253 afl›r› yerde bir mahalle kuyusu vard›r ki bilezi- ¤inde: Pafla Ç›ra¤› denmekle tan›nan ve saraydan ye- tiflen Abdullah A¤a. Hâmem el-has›l Nazif cevher didi tarihini dukça büyük haznesi vard›r. Abdullah A¤a’n›n lâhdi. Bafl Musahib. bullu olup ‘Enderun-› Hümâyun’da yetiflti ve si. Yan kapa¤› 1993 yaz›nda baz›kimselerce parçalanm›flt›r. Fesli lâhdi üzerindeki kitâbesi yine fiair Nazif A¤a’n›nd›r. Kesmesün Mevlâ mübarek flevketin her dideden raf›ndaki küçük bahçeye yerlefltirilmifltir. tu¤la hat›ll› olarak yapt›r›lan bu meydan çeflmesinin arkas›nda ol. Hazine Ve- Bi’rü’fl-flifa el-hac Ahmed Süreyya Bey el-Kadirî kili ve Hazinedar olduktan sonra Darü’s-saâde halile-i / Muhteremesi fierife Hadice Atiyyetullah A¤al›¤›’na atanm›fl ve 1256 (1840) tarihinde Han›m el-Kadirî / Hayrat›ndan vefat etmifltir. yülevveli’nde (Ocak 1849) birinci hazine-i d›r ki fludur: hümâyun kethüdas› olup ayn› y›l›n Cemaziye- 1056 . Tarih beyti fludur: Tamamen kesme tafltan. Siyyema Darü’s-saâd Abdullah A¤a bendesi Âlem Çeflmesi bahsine bak›n›z. kemeri üzerinde ise alt› m›sral› ve 1253 H›rka-i Saadet ser-hademesi oldu. Kabr-i Abdullah A¤a anber manend ola müdam 1256 Cemaziyelâhir (A¤ustos 1840) Kemeri içinde ve mermer ayna tafl› üzerinde yukar›da ad› geçen Mir-Alem Çeflmesi’nin Kitabelerin yazar› Nazif Mehmet Efendi ‹stan- dört m›sral› ve 1242 (1826-27) tarihli kitâbe. Eyüp’te Mihriflah Valide 25 Nisan 1320 (1904) Sultan Türbesi karfl›s›ndaki mezarl›kta ve ka- p›dan girildi¤ine göre sol taraftaki hazîrededir. 1265 Rebi- (1837-38) tarihli çeflmenin kendi kitâbesi var. Mir. diye yaz›l›d›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Burhaniye Çeflmesi’nin yap›mc›s› Abdullah A¤a’n›n flâhidesi. Zir ü bâlâ ald› kâm Sultan Mahmud-› Adlî’den nin ayna tafl› üzerine di¤eri ise çeflmenin sol ta. Kabri.

Fesli flâhidesinde: 1194(1780)” Kurenay› selâtin-i seniyyeden ve eâz›m-› rical-i Hatibzâde Ahmed Danifl A¤a. Sonra kap›c›bafl› ve 1170 Zilkadesinde (Temmuz 1757) Çavuflbafl› oldu. getirilmifltir. medfundur. M. let-i Aliyye’den ser çavuflan-› esbak Hatibzâde Danifl Ahmed A¤a koymufltur ki. ‹smini tekkenin bânisinden alm›fl- besi ve Mezarl›¤› bulunuyordu. Koçu. 1924 tarihlerinde harap idi. 4/564) (Konyal›. Sadrazam Ra- Hümâyun kethüdas› Mehmed Nazif A¤a g›b Pafla dairesine girip sadaretinde kap›c›lar 1265 Cemaziyelâhir kethüdas› olmufltur. Ada’da ve Gündo¤umu Caddesi’nden ‹nadiye Sâhibu’l-hayrat ve’l-hasenat merhum Çavuflbafl›-i Mescidi Soka¤›’na girildikte sol tarafta. ‹stanbul Ans. I/266 Ahmed Danifl A¤a) (Hadîkatü’l-Cevâmi. Aktepe. Üsküdar Tarihi. etra. Galata’da Ni- Enderun-› Hümâyun mülûkânelerinden Hazine-i flanc› Camii hatibinin o¤ludur. Hatibzâde Ahmed A¤a ruhiçün r›zaen-lillâhi teâlâ s›’n›n arkas›ndad›r. Pirî Pafla Mescidi’ne minber Çeflmenin yan›ndaki namazgâh 7x15 ad›m koyarak onu cami haline getirdi. Serü’l-kaza 1192 tarihinde idam edilmifltir” Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Ve s›ras›nda. “Kulle mâ dehale aleyhâ Zekeriyye’l-mihrab” Hadîkatü’l-Cevâmi yazar›: 9 Muharrem 1287 (11 Nisan 1870) “Pirî Pafla Mescidi’nin minberini rical-i Dev- yaz›s› okunmaktad›r. Sipahiler ÇAVUfiBAfiI AHMET A⁄A toplanarak Sipahiler A¤as› olan Hatibzâde ÇEfiMES‹ Ahmed A¤a’ya hücum ve olay ç›kard›rlar. Kemikleri çevre yolunun yap›m› Hümâyun’da Sipahiler A¤as› olmufltur. 6/3180) (Sicill-i Os- mânî. Ra- mazan›n alt›nc› gecesi iftardan sonra Midilli’ye A ¤a Hamam› karfl›s›nda. III/49) (Konyal›. üze- da. vefa- ebad›nda olup etraf› demir parmakl›k ile çev. Çeflme. halen mevcut olan dük- kanlar›n önünde idi. devr-i Hamid Sani’de A¤a-y› Sipahiyan Ah- f› demir parmakl›kl› hazîreden al›narak buraya med A¤a 1191 senesi Bozcaada’ya sürülmüfl. gönderildi ve bir sene sonra orada vefat etti. Üsküdar Çeflmeleri lâhirinin 29’undaki (22 May›s 1849) yang›n. Üsküdar Tarihi. Feyzullah Efendi Tekkesi Çeflmesi ad› men arkas›nda Feyzullah Efendi Tekkesi. s. 108) (Sicill-i Osmânî. Tophanelio¤lu Meydan›’ndaki. Hazîre. Bu gün yaln›z t›r. 2/434-436) (E. Çeflme. Haz. Sicill-i Osmânî yazar›. Gündo¤umu Cad- desi üzerinde ve fiair Naili Soka¤›’n›n bafllang›ç noktas›nda ve sa¤ köflesinde idi. Tekyenin alt›nda bir çeflme mevcut olup. kendisine Sonra birtak›m görevlerde bulunduktan sonra Efendi dedi¤i halde kabir tafl›nda A¤a oldu¤u 1191(1777)’de Midilli’ye mecburi ikamete belirtilmifltir. besi için Mir-Alem Çeflmesi bahsine bak›n›z. demektedir. Tür. Namazgâh tafl›nda: r›lm›flt›r. Feyzullah Efendi Tekkesi na tafl›na yerlefltirilen 1242 tarihli çeflme kitâ- bahsine bak›n›z. Çeflmenin ay- mezarl›k mevcuttur. Gül Baba’n›n kabri vard›r. Sultan III. biraz esbak ileride ve fieyhülislâm Mustafa Efendi Sofa. I/308) “Bu tekyede fieyh Atâ Efendi nam›nda bir zat (fiem’danizâde Tarihi. I/59) 1057 . Alayköflkü önüne geldikte fücceten vefat rindeki kitâbesi fludur: etti. ile ünlü idi. Kabri. Mustafa Han saltanat›n›n sonlar›nda Ordu-yu Tafl› yoktur. Bunun yan›nda. 2/26) fiem’danizâde Tarihi’nde: “1191 Ramazan›n›n dördünde (6 Ekim 1777) sipahiler ulûfesi tamamlanmam›flt›. diye yaz›l›d›r. Mir’at-i ‹stanbul yazar› diyor ki: Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda 9. fiairlerimizdendir. Tan›fl›k. He- sürüldü” demektedir. t›ndan sonra ailesi taraf›ndan ruhu için yapt›- rilmifltir. ‹stanbul Çeflmeleri. 3/397.

fiâhidesine göre. (1876-1909) bafl müsahibi Cevher A¤a tara. Afla¤›daki sat›rlar Ayfle Osmano¤lu’nun Ba- bam Abdülhamid adl› eserinden al›nm›flt›r: “Babam›n flehzadelik zaman›nda Arap Meh- met Pafla’n›n hediyesi olarak babama takdim olunmufl. Çeflmenin önünde üç yalak vard›r. Ayr›ca bir mer- mer sütun da Yaln›z Selvi Caddesi üzerinde bu- lunmaktad›r. Gerçek Davut A¤a sofas›nda- d›r. 31 Mart Vakas›’nda alakal› oldu- Ümraniye’de Kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere çeflme. rinin cariyelerinden Merhume ve ma¤furetün-leha Cenanyâr Ha- n›m’›n ruhlar› için el-Fatiha Han›m taraf›ndan tamir edilmifl ve kitâbe bu 21 Rebiyülevvel 1339 tamir s›ras›nda konmufltur. Edirnekap› fiehitli¤i’nde. Sütunun sol taraf›ndaki kitâbesi fludur: Bâni-i evveli Hakan-› sab›k Cennet-mekân Sultan Abdülhamid Han’›n Ser Müsahibi merhum Cevher A¤a ile 1315 sene-i Hicrî ve Bâni-i sânisi Ümraniye’de Cevher Sultan Mehmet Vahidüddin Han-› sâdis Hazretle- A¤a Çeflmesi. f›ndan yapt›r›lm›fl ve 24 sene sonra Cenan-yar Kabri. Çanakkale Abidesi civar›nda. Bu sütun ve bafll›klar›n buradaki bir Bizans mabedinden getirildi¤i aç›kt›r. 1967’de ta- mir edilmifl ve ön yüzü tamamen mermer kap- lanm›fl ve bu s›rada bir saçakla da muhafaza al- t›na al›nm›flt›r. Çeflme. Türkiye’de ilk defa itfaiye teflkilat›n› kuran. 1327 Cemaziyelevvelinde (Haziran 1909) siyaseten flehid edilmifltir. Kazand›¤› maafliyle Ümraniye’deki camii. 1315 ¤u gerekçesiyle 28 Nisan 1909 tarihinde tev- Cevher A¤a Çeflmesi (1897-98) tarihinde Sultan II. 13 Teflrinisâni 1336 Cevher A¤a..Yüzy›llar Boyunca Üsküdar CEVHER A⁄A ÇEfiMES‹ Ü mraniye’de Cevher A¤a Camii’nin tam karfl›s›ndad›r. oldukça büyük bir haznenin önüne yer- lefltirilmifl bir granit sütundan ibarettir. o zamandan beri babama sad›kane hizmet etmifl ve sarayca namuslu. Abdülhamit’in kif ve Harp Divan›’n›n karar› ile de idam edil- kitabesi. mektebi ve vak›flar›n› yapt›rm›fl hay›r sever bir 1058 . mifltir.. Bu sü- tun enlemesine delinerek suyu ak›t›lm›flt›r. vicdanl›. sa- ray ananesine vak›f bir a¤a olarak tan›nm›flt›. Sü- tun üzerinde bir Bizans bafll›¤› bulunmaktad›r. Bu sütunun eflleri Cevher A¤a Camii avlu ka- p›s›n›n iki yan›nda da vard›r.

Sultan III. boyundaki çeflmenin üstündeki ahflap çat›s› yak›n tarihte betona çevrilmifltir. DEM‹RC‹ BABA ÇEfiMES‹ yen bir yere kald›r›lm›flt›r. Çeflmenin suyu. Bu sütunlar›n eski DAYA KADIN ÇEfiMES‹ bir eserden getirildi¤i bellidir. 31 Mart Hadisesi. Bulgaristan’dan göç edip. Buradaki ulu ç›narlar›n 221-222) (Ayfle Osmano¤lu.) Çeflmeye 9 tafl basamakla inilir.5 m. Babamla birlikte Selânik’e gitmifl hastal›¤› sebebiyle s›k›nt›l› hayata katla- namam›fl. Biraz ilerideki meydanda. fihrist. 1220 (1805-6) ta- rihlerinde tesis edildi¤ine göre bu tarihlerde veya bir müddet sonra yapt›r›lm›fl olabilir. ‹stanbul Çeflmeleri. yak›n zamanlarda bir ifl han› inflaat› s›- ras›nda bulundu¤u yerden sökülerek bilinme. Büyük Çaml›ca Tepesi’nin eteklerinden getirilmifltir. 1059 . Cevher Ç eflme. Bundan dolay›. Babam Abdülhamid. buraya yerlefltirilen Müslüman ahali- nin ibadeti ve su ihtiyac›n›n karfl›lanmas› için yapt›r›lm›flt›r.) (H.. fiehsuvaro¤lu. Sultanlar’la beraber ‹stanbul’a dön- müfltür. Cevher A¤a md. 1293 (1876) tarihindeki Os- manl›-Rus Harbi neticesinde. Üsküdar Çeflmeleri a¤ad›r.. Çeflmenin ön ta- raf›nda biraz solda Bulgurlu Köyü’nün küçük A¤a md. s. Tan›fl›k. Bulgurlu Köyü meydan›nda ve Sar› Gazi Soka¤› üzerindedir. Bâniyesinin. 3 m. saçakl› ah- flap bir çat› bulunmaktad›r. 31 Mart Olay›. As›rlar Boyunca ‹stanbul. Zemini tafl döfleli. için Daya Kad›n Namazgâh› bahsine bak›n›z. 2/462) (Ali Cevdet Bey. Fakat Selimiye Semti. Çeflme. Ayazma gibi ze- min alt› bir çeflmedir. Ümraniye’nin ilk ismi ‘Muhacir Köyü’ idi. Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Cevher A¤a Camii bahsine bak›n›z. Basamaklar›n sa¤ taraf›nda granit ve mermer sütunlar aras›n- da demir parmakl›k vard›r. Ç eflme. Demirci Baba biraz ileride ve sa¤ taraftad›r. flimdi bulunmayan namaz- gâh›n da bu hatuna ait oldu¤u rivayet edilmek- tedir. Çiçekçi ile Selimiye semtleri ara- s›nda ve Daya Kad›n Soka¤› üzerinde ve bu soka¤a Harem ‹skelesi Soka¤› bafl›ndaki en ve 4. Daya Kad›n Çeflmesi. Kitâbesi bulunmayan bu çeflmenin üstünde.” Çeflme ve cami. fihrist. Selim’in süt annesi ol- du¤unu semtin yafll› kimseleri söylüyor. çarfl›s› bulunmaktad›r. Küçük Mermer ayna tafl›n›n üzerinde ve bir Namazgâh Meydan›’ndan yüründü¤üne göre. s. (Sina Akflin. 83-84) alt›nda iki k›r kahvesi vard›. Kitâbesi olmad›¤›ndan yap›m tarihi belli de¤il- dir. Mermer ayna tafl› küçük olup bir eyvan kemer içine oturtulmufltur. Babam›n ikinci Müsahibinin ad› da Cevher A¤a idi. Vaziyet krokisi Çeflmesi. madalyon içinde. “Hâzâ min fadli Rabbî” Kesme tafltan yap›lm›fl büyük haznesi çimento ile s›vanm›flt›r.

arkas›ndaki Han›m Seti Soka¤›’ndan la bilinen bir f›r›n bulunmaktad›r.” demekte. Mahmud Hüdâyî Hazretlerinin müridlerinden Demirci Baba taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. önündeki iki ç›nar a¤ac›n›n 500-550 senelik oldu¤u söylenmektedir. DO⁄ANCI HASAN PAfiA c›k ve bir iki ç›nar a¤ac› dahi olup eshab-› ha.” Meydandaki iki ç›nar a¤ac› ile Bulgurlu Camii Ç eflme. “Bulgurlu Köyü’nde Demir- ci Suyu flöhretiyle maruf suyun idrar söktür. Allame Sokak ile Duduo¤lu Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yerde idi. 6/3121) (Mehmed Hafid Efendi. ‹stanbul etraf›n. 1/70) DUDUO⁄LU ÇEfiMES‹ Ç eflme. Mektep daha mesi bir derece meflhurdu ki. Çeflmesi’nin yeri. evvel y›k›lm›flt›. ‹skele Mey- bir kuyu vard›r. Kaynak: (Konyal›. ‹stan. bul Ans. fieftali Suyu da denilen Melek Sima Suyu akard›. ÇEfiMES‹ y›rdan bir kimse dahi bir miktar su getirmifl- tir. Kaymakaml›k binas› yap›l›r- da de¤il belki alemde misli yoktur. yap›ld›¤› belli de¤ildir. bunlardan ikisi hariç di¤erlerinin isimleri belli Buradaki halk rivayetine göre. Çeflmenin üzerinde Hasan Pafla S›byan Mektebi bulunuyordu. F›r›n ismini gelmektedir. Koçu. 1925-30 tarihlerinde mevcuttu. Devecio¤lu Çeflmesi’nin on ad›m berisinde. yazd›¤› eserinde. dir. 8) Kaynak: (Konyal›. fiimdi kuru olan bu çeflmeden. n›z.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ayeti ve DEVEC‹O⁄LU ÇEfiMES‹ Sene 1305(1887-88) tarihi yaz›l›d›r. yol güzergâh›nda sekiz çeflme bulunuyordu ki. s. bugünkü Üsküdar Kaymakaml›¤› binas›n›n yerinde idi. eski Karacaahmet flimdiki Hakimi- yet-i Milliye Caddesi üzerinde idi. Mehahü’l-Miyah 1212. ken kald›r›lm›flt›r. Eskiden Zincirli Kuyu diye dan›’ndan Ahmediye Meydan›’na kadar olan meflhurdu. bugün de mevcut olan Devecio¤lu F›r›n› ad›y- Suyu. Üsküdar Tarihi. Arkas›ndaki sokaktan dolay› Miro¤lu Çeflme- si de denilen çeflme. Çak›rc›bafl› Hasan Pafla Camii bahsine bak›- Duduo¤lu Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi. Çeflme. Üsküdar Tarihi. çeflme Aziz de¤ildir. Balyan Ailesi’nden olup 1866 tarihinde Hassa Mimar› olan Agop Bey 1060 . 2/256) (E. bu çeflmeden alm›flt›r. Meydandaki ulu ç›narlar›n karfl›s›nda kesme Çeflmenin kimin taraf›ndan ve hangi tarihte kefeki tafl›ndan yap›lm›fl yeni bir çeflme vard›r. Bugün yanl›z kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak yap›lan harap haznesi durmaktad›r. 1/53) Hadîkatü’l-Cevâmi flu bilgiyi vermektedir: “Bulgurlu Köyü vasat›nda bir miktar meydan. Merdivenin hemen sol dibinde 1 925 tarihlerinde harap durumda olan bu çeflme. mektep ve cami gibi 955 (1548) tari- hinde Do¤anc› Hasan Pafla taraf›ndan yap›l- Mehmed Hafid Efendi 1212 (1797) tarihinde m›flt›r.

Agop Bey’in bundan baflka. Kaynaklar: (5. menin yap›m› s›ras›nda yerinden al›narak sol tarafa. 1275. Bânisi belli de¤ildir. Bunun alt›nda al. Defter. 1357. Adile Sultan Çeflmesi. m›flt›r. No. Mahmut’un ruhu için k›z› Adile Sultan (1826-1899) taraf›ndan flimdiki flekliyle yeniden yapt›r›lm›flt›r. 1061 . Sultan II. tan III. Üsküdar Çeflmeleri taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. 1122 fiehid-i Kerbelâ aflk›ndan dil-cû çeflme yapd›rd› tarihli kitâbeler bulunmaktad›r. Çeflme. s. Böyle olunca üzerine hiç bir inflaat yap›la- mamaktad›r. Kitâbenin flaire olan Adile Sultan taraf›ndan (1799) tarihinde Enderunî Haf›z Abdülkerim kaleme al›nd›¤› san›lmaktad›r. 1214 kitabesi. bu tafl›n iki yan›na oluklu mermer sütun. 131) DUDULLU KÖYÜ ÇEfiMES‹ (AD‹LE SULTAN ÇEfiMES‹) Ç eflme. Adile Sultan taraf›ndan sat›n al›narak vakfedilmifl- tir. Alttaki tek Nezirin görmemifldir böyle yerde dide-i devrân m›sral› kitâbe fludur: Dahi zîr-i zeminden yeryüzüne eyledi cârî Bu âb-› hofl-güvâr› nûfl ide insân ile hayvân Düfldü yek-fikre de tayi’ ruham-› berrak Merâm bu âb içen abdest alan bir Fatiha okusun 1122 Revân-› Hazret-i Mahmûd Han’› eylesün flâdân Kalender ç›kd›lar Üçler didiler yaz bu târîhi Tayi kelimesi baz› kitaplarda tarih fleklinde ya- Revan bir çeflme yapd› Hakk yolunda Adile Sultân z›lm›flsa da do¤ru de¤ildir. Çeflmeye arkam›z› dönüp bakarsak ileride bir tepe görürüz.1. lar yerlefltirilmifltir. Dudullu’da 1304(1886) Adile Sultan Çeflmesi Çeflme ilk yap›m›ndan 94 sene sonra. Kendisinin Üsküdar Surp Haç Kilisesi ile yak›n iliflkisi vard›. k›r kahvesinin önüne yerlefltirilen bü- Aliyye-flân-› ismet menkibet Adile Sultan kim yük ayna tafll› kitâbeden ö¤reniyoruz. ilk önce 1122 (1710) tarihinde ve Sul- içine su ayeti hak edilmifltir. flimdiki çefl- maktad›r. Çefl- menin suyu iflte bu tepeden gelmektedir. 1875’te Paris’te vefat etti¤ine gö- re. Vak›f Defteri. Bunu. Selâms›z ve Yeni- mahalle’de. çeflmeyi bu tarihten evvel yapt›rm›fl demek- tir. Bu tafl Elinden cârî her suya su gibi ihsân-› bî-pâyân üzerinde üstten alta do¤ru. Agop Kalfa. Tepe ile çeflme ara- s›ndaki araziden su yolu geçti¤inden. mesafeden gelmektedir. Dudullu’da olup. 1930’da yeni harflere çevrilmifltir. 1214. yukar› Dudullu Köyü’nde ve eski Ankara Yolu üzerindedir.) (Mir’at-i ‹stanbul 1314. Aln›na ve bir madalyon Çeflme. Ahmet (1703-1730) devrinde yapt›r›l- t› sat›r halinde haz›rlanm›fl flu kitâbe bulun. Mermer ayna tafl›n›n üzerine bir servi kabartmas› yap›lm›fl Adile Sultan için Valideba¤› Kasr› bahsine ba- k›n›z. Ermeni Kiliseleri civar›nda dört çeflmesi daha vard›r. Bu- rada 7-8 su bacas› vard›r. Suyu 500 m.

yoruz. Kitâbesi çok girift olup Abdülfettâh imzal›d›r. Naldöken Caddesi ad› ile meflhur idi. Fakat Evliya Çelebi Üsküdar’› Anadolu’ya ba¤layan tek yolun Ba¤dat Caddesi olmad›¤›- n›. Nakflibendiyye tari- kitabesi. çeflmenin daha evvelki bir tarihte yap›lm›fl Adile Sultan Çeflmesi olabilece¤ini akla getirmektedir. kinden olup. Dudullu’da Adile Sultan Çeflmesi Kitâbe yazar› Fevzi Efendi. mihrap âyeti. Bu yol. Mahmut’un saray ustalar›ndan fievknihal Usta taraf›ndan tekrar Haydarpafla-‹zmit demiryolunun yap›lmas› ile önemini kaybeden eski Ba¤dat Yolu’nun 1875 tarihinden sonraki ihmal üzerine elden ç›kma- s›. 28 R. Mah- mut Türbesi bahçesinde ve kap›dan bahçeye girerken sa¤ taraftad›r. ‹stanbul’da Sultan II. II. Sultan III. Murat’›n (1623-1640). Mahmut’un Hazinedar Usta- s› olan fievknihal Kad›n 24 Rebiyyülevvel 1277(10 Ekim 1860) tarihinde vefat etmifltir. Mahmut’un (1808- 1214 1839) ve nihayet Sultan Abdülaziz’in (1861- 1876) Üsküdar’dan hareketle Dudullu üzerin- Bu yaz›. Bu yol Üsküdar’› ve dola- y›s› ile ‹stanbul’u Anadolu’ya ba¤layan yegâne kara yolu oldu¤undan. 1214 tarihli kitâbenin üzerine hak edilmifltir. Selim’in Hümâyun’dan ç›kma Haf›z Abdülkerim A¤a (1789-1808). Bunu evinde vefat ederek. Sultan II. (1859) tarihinde. den Alamda¤›’na tenezzühe ve ava gitmeleri Dudullu’da m›flt›r. Üç sat›r halinde haz›rlanm›fl olan alt› m›sral› kitâbe fludur: Gazi Han Mahmud iflbu çeflme-i dîrîneyi Gördü akmaz emr idüb tecdîd-i bünyâd eyledi Kesilüb sonra der-i Dudullu halk teflne-dil iken Genc-i dâr Usta yine anlar› dil-flâd eyledi Söyledi Fevzî kulu cevher gibi târihîni fievknihal Usta nev çeflmesin âbâd eyledi 1275 Bu kitâbe de. Sultan Murat Namazgâh›’n›n Çeflme bu yenilenmesinden 61 y›l sonra. 1275 Köflkü bahsine bak›n›z. Sultan II.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ihya edilmifltir. 1062 . Avc› Meh- Sâhibu’l-hayrât ve’l-hasenât Enderun-› met’in (1648-1687). yukar›da yeri belirtilen kitâbeden ö¤reni. o yolun yan› s›ra Üsküdar-Dudullu-Sar›ga- zi-Samand›ra-Molla Fenâri Caddesi’nin de ol- dukça önemli bir ulafl›m yolu oldu¤unu söyle- mektedir. ahir 1318 (25 A¤ustos 1900)’da ‹stanbul’da Karagümrük semtindeki A¤a taraf›ndan ikinci defa yapt›r›lm›flt›r. Bunu da yukar›da yeri belirti- len kitâbeden ö¤reniyoruz. Muhteflem lâhdi. çeflme bir menzil çefl- mesi haline gelmifltir. 1122 tarihli kitâbenin üzerine yaz›l. gömüldü. Üsküdar-Dudullu yolunun önem kazanma- s›na sebep olmufltur. Bir sat›r halinde haz›rlanm›fl olan iki m›sral› kitâbe fludur: Kanunî Sultan Süleyman’›n (1520-1566) Sul- tan IV. Fatih Türbesi hazîresine da.

tadaki çeflmenin kemeri üzerine güzel celî bir tedir. Sebil oldu cihanda mâ-i Kevser Çeflme “Üsküdar Belediyesi’nce cadde üzerin. Üsküdar Tarihi. MEHMET A⁄A ÇEfiMES‹ p›s› önünde. Çeflmenin haznesinin üzeri namazgâht›r. sa¤ taraf›ndaki yüzüne yerlefltirilmifl ve etraf› da tanzim edilmifltir. Üstü Semtleri’nde görülen granit sütunlar. Fakat deki yerinden al›narak 1988 y›l›nda flimdiki tarih m›sra› ebced hesab›na vurulunca 998 Atpazar›’nda Mehmet yerine nakledilmifl ve onar›lm›flt›r. Kaya- bo¤az›. bu semtin A¤a Çeflmesi. Harem’den Mek- tuplar. Kaynaklar: (‹. 1142 tarihleri. ‹stanbul Ans. Üsküdar Çeflmeleri Mehmet A¤a Çeflmesi kitabesi. Kemine bende-i sultan-› kiflver meleri. 2/7) (G. 9/4752) (Ç. Uluçay. I/29) (Evliya Çelebi Seyahatnamesi. Çeflme. s. Bu. Ç eflme. Ans. adl› eserinde verdi¤i H. 1956. Dergâh Yay. EL-HAC KIZLAR A⁄ASI lar sonradan doldurulmufltur.” Bu s›rada (1589) tarihi ç›kmaktad›r. Kitâbenin alt›nda rakam yaz›l› de¤ildir. Or- haline getirilirdi. Atpazar›’nda radan al›nan tafllar manda arabalar› ile Topta. Çeflmenin ön ve sol taraf›ndaki mermer yalak. Yol seviyesi yükseldi¤inden yalakla- bulunan granit masifinden elde ediliyordu. 418) (Türk Dili ve Ed. Tamamen kes- Üsküdar’da. 132. mifltir: m›flt›r. Adi- le Sultan Namazgâh› bahsine bak›n›z. Atpazar› ad›yla meflhur semtte ve Toptafl› Caddesi ile Valide-i Atik Çeflme Soka¤›’n›n birleflti¤i köflededir. 6/92-93) (Kon- yal›. Dan›flman Türkçesi. 2/334-336) (E. 1942. Uluçay. 138.) (Ç. Oransay. Toptafl› ismi buradan gelmek. Osmanl› Devle- ti’nde Kim Kimdi. 112-123. Mehmed A¤a ol kan-› mürüvvet Rahmetli ‹brahim Tan›fl›k Bey’in ‹stanbul Çefl. Alemda. 126. Tan›fl›k. s. r› toprak seviyesinde kalm›flt›r. bulundu¤undan enlemesine infla olunmufl ve fl›’na nakledilir ve orada ifllenerek top güllesi önüne de üç büyük yalak yerlefltirilmifltir. ‹stanbul ve Dolay› Co¤rafyas›. Çeflmenin sol ta- raf›nda ve k›r kahvesinin burada bulunan ka. 134. s. 120-123) (‹nal. ‹stanbul Çeflmeleri. iki (KEMERALTI ÇEfiMES‹) granit sütunun topra¤a dik bir vaziyette gömü- lü oldu¤u görülmüfltür. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. Bizans devrinde faaliyet gösteren bu hat ile yaz›lm›fl dört m›sral› flu kitâbe hak edil- ocaklar ‹stanbul’un fethi s›ras›nda da kullan›l. Çeflmenin etraf›nda da üç mermer sütun vard›r. Son As›r Türk fiairleri. 180 Adile Sultan md. yap›lan kanal kaz›s› s›ras›nda. Koçu. da bahçedeki eski kitâbeli ayna tafl› çeflmenin ilk tarihi eseridir. 3/213) (fi. 129-130. Bina-y› çeflmesine dendi tarih nin yanl›fll›kla yaz›ld›¤› san›lmaktad›r. 127) 1063 . s. çat›s›z oldu¤undan arkas›ndaki evin bahçesi ¤›’n›n bat›s›ndaki Çavuflbafl› Çiftli¤i civar›nda olmufltur. bilhassa Ümraniye ve Toptafl› me tafltan yap›lm›fl yanyana üç çeflmedir.

Çeflmesi’nin sökülmesiyle Mimar Sinan’›n hayat›n› ve eserlerini yazm›fl ortaya ç›kan haznesi. bir tonoz galeri ve üç Mehmet A¤a. kesme tafltan yap›lm›flt›r. Üsküdar Tarihi. 125) (Gezi ve çevresi. görünüm kazanm›flt›r. Üsküdar Beledi- yesi’nce sökülmüfl ve hemen arkas›ndaki bir apartman›n yan duvar› üzerine yeniden monte ve önü de tanzim edilmifltir. ‹stan- Mehmet A¤a Çeflmesi isimle biliniyordu. çeflme yüksek ve ihtiflaml› bir bedi A¤a Camii ad›yla kaydetmifltir. Fakat suyu ac› oldu¤undan bul Çeflmeleri. Debba¤lar Camii vaziyet krokisine ba- k›n›z. Kemeri üze- rinde flu kitâbe bulunmaktad›r: Sâhibu’l hayrat Darü’s-saâde A¤as› merhum ve ma¤fur Mehmed A¤a’n›n âsâr-› celilesidir. Tan›fl›k. rak alt›nda kalm›fl olan yalaklar› da meydana fl›s›nda idi. EL-HAC KIZLAR A⁄ASI MEHMET A⁄A ÇEfiMES‹ Çeflme. Hadîkatü’l-Cevâmi yazar›. s. 995 (1587) Bu çeflmeyi yapt›ran Mehmet A¤a’n›n di¤er eserleri için Mehmet A¤a Camii bahsine bak›- n›z. Karfl› köflede Nu- ri Baba’n›n ve az ileride de Balc› Baba’n›n aç›k türbeleri vard›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Mehmet A¤a için A¤a Camii ve Yeniçeflme El-hac Mehmet A¤a bahislerine bak›n›z. 1064 . Mehmed A¤a’n›n vefa- t›na flu tarihi düflürmüfltür: Mehemmedin ide pür nur kabrin ol Hâdi 999 Çeflme. bu ma. 2/68) idi. ç›kar›ld›¤›ndan. Çeflme. Çeflmenin arkas›nda ise. Hemen gerisindeki bostanlara bir çok apart- manlar yap›lm›flt›r. “Ac› Çeflmeler nam›yla da yad” olunmakta Notu) (Konyal›. Çeflme. olan Saî Mustafa A¤a. 2/258-260) (Mir’at-i ‹stanbul. çeflmenin kar. klâsik Türk çeflme mimarîsine uygun olarak. Tabaklar Camii ile ayn› senede yap›l- m›flt›r. Bu sökme s›ras›n- da çeflmenin arkas›nda. Çeflme de bu Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi 2/218) (‹. Top- mektep de yapt›rm›flt›r. ayn› tarihte yapt›r›lan bir namazgâh bulunuyordu. bu çeflme ile beraber cami ve ayr› toprak künk su yolu ortaya ç›km›flt›r. Cami. Tabaklar Camii Soka¤› ile Balc›lar Yo- kuflu’nun birleflti¤i yerde ve Tabaklar Camii Soka¤›’n›n sa¤ köflesindedir. bir kemer üzerine oturtulmufl oldu¤undan Ke- El-hac K›zlara¤as› meralt› Camii ad› ile an›l›yordu. Mart 1993 tarihinde. Cami.

bu güzel hatl› kitâbe ortadan ikiye ay- r›lm›fl ve kald›r›larak mezarl›k kulübesinin ar- kas›na at›lm›flt›r. Bârekallah kasr-› âlâ hem makâm-› dilgüfla Haher-i ümmet penâh›na itâs› ihtirâm Ya’ni Esmâ Sultan aleyhü’fl-flân-› h›divin haheri El-hac K›zlara¤as› Mehmet Raif Bey... Çam- l›ca Çakalda¤› Mezarl›¤› kap›s› önüne getirile- rek musalla tafl› olarak kullan›lm›flt›r. 122) (Sicill-i Osmânî.. s.. Kaynaklar: (‹. cuddur” diyerek bu çeflmenin Toptafl› Camii Cedd-i pâkin rûhun ihyâ ide Hayyü’l-enâm Vakf›na mülhak oldu¤unu kaydetmifltir... 1920-25 tarihlerinde y›k›lm›fl ve- Esma Sultan Çeflmesi’ nin k›r›lan kitabesinin bir parças› ya y›kt›r›lm›fl ve büyük mermer kitâbesi. Tab-› lutf›n dâ’imâ flâd ömrün efzûn eylesün Sâhibu’l-hayrât içün budur du’âm›z subh ü flâm Mehmet A¤a. 1248 (1832) mufltur.. 4/128-129) ESMA SULTAN ÇEfiMES‹ Ç eflme. Esma Sultan Yedi sat›r halinde haz›rlanm›fl olan kitâbe flu... Kendisi. “Rikab-› Hümâyuna arz sunup” Bir güzel târîh didi Yaver Teberdar bendesi Toptafl› Camii’nin iki taraf›na kubbeler ilâve Yapd› Esmâ Sultan âb› ayn-› Kevser iç müdâm edilmesine çal›flm›fl ve bunda da baflar›l› ol.. Bâb-› vâlâs›nda yapd› ayn-› âb-› cân feda Namazgâh Çeflmesi.. 2/260) (Gezi Notu) (Mir’at-i ‹stanbul.murad› üzre k›lsun fladkâm Çeflmesi’nin kitabesi. Esma Sultan Kasr› bahsine bak›n›z. ‘Evkaf-› selâtin’ naz›r› idi. Ced-be-ced der ensâb der hor ana a’lâ makâm Mehmet A¤a linde Valide-i Atik vakf›ndan bir çeflme mev.. Esma Sultan’›n K›s›kl›. Üsküdar Çeflmeleri Hazret-i Sultan Mahmud ‹bn-i fiah Abdülhamîd Ab-› rûy-i âl-i Osman hasbim nûr-› müstedâm Mehmet A¤a Saltanat-› taht›nda Allahü azimü’fl-flan an› Namazgâh ..... Çeflmesi kitabesinin dur: di¤er parças›.. “Bedevî Tekkesi mukâbi... Sar›kaya mevkiinde bulunan kasr›n›n büyük kap›s› yan›nda idi. Tan›fl›k. 1988 ta- rihinde. ‹stanbul Çeflmeleri... 1065 ..

‹htimal Mektep. Sa¤ taraftaki küçük ayna tafl›n›n üzerinde bir tas gözü vard›r. Salacak Camii ismiyle de an›- lan Fatih Camii oldu¤una göre. mescidin karfl›s›nda ve eski bofl arsan›n yerinde idi. Çeflmesi ve çevresi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar na etmifltir” diyor. Abdülhamit’in k›z› Esma Sultan’dan ay›rmak için birincisine büyük. Salacak ‹skele Soka¤› ile Salacak ‹skelesi Arka Soka- ¤›’n›n birleflti¤i köflededir. 10/5307) (Hadîkatü’l-Cevâmi. Haziran 1757 tarihinde Muhsinzâde Mehmet Pafla ile evlendirilmifl ve 13 A¤ustos 1788 tari- hinde ve 61 yafl›nda oldu¤u halde vefat etmifl- tir. Kabri. B ugün mevcut olmayan bu çeflmenin Bul- gurlu Mescit karfl›s›nda oldu¤unu Abdül- kadir Erdo¤an Bey’in yay›nlad›¤› Üsküdar Su Sultan I. Bu. I/164) (‹stanbul Ans. bu kadar yak›n yapt›r›lan bu çeflmelerden biri. Bulgurlu Mescit karfl›s›nda bir çeflme daha vard›r. 1142 (1729-30) tarihinde Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. “Karibinde olan mektebi. III. Yol seviyesi yükseltildi¤inden bugün yar› yar›- ya topra¤a gömülmüfltür. Hadîkatü’l-Cevâmi. Ahmet’in k›z› olup 14 Mart 1726 tarihinde do¤mufltur. Eyüp’teki yal›s› ile Çaml›ca’da Sar›kaya aras›nda ve alt›nc› s›rada gösterilmifltir. Eyüp Sultan Türbe- si’nden flad›rvanl› avluya aç›lan ç›k›fl koridoru- ESMA SULTAN ÇEfiMES‹ nun sa¤ taraf›ndaki mezarl›kta olup etraf› de- Esma Sultan mir bir flebeke ile çevrilidir. Semtin ilk eseri. Mehmet A¤a ad›n- daki bir hay›r sahibi 1090 (1679) senesinde bi- Ü sküdar’›n bu ilk çeflmesi. Fakat gerek Esma Sultan ve gerekse Safiye Sultan Çeflmesi’nden bahsetmi- yor. çeflmenin de 1066 .5 metre yüksekli¤inde- ki bu küçük çeflmenin çat›s› da kesme tafltan. Bugün. bunun 1744’te ölümünden sonra. iki metre boyunda ve 1. 2/237) nin Saka Çeflmesi olmas› ihtimali vard›r. soldan birinci koldaki çeflmeler sonra. mevkiindeki muhteflem saray› Küçük Esma Sultan’a intikal etmifltir. Yeri için Silâhtar Mustafa Pafla Çeflmesi bahsine bak›n›z. Ölümünden eserde çeflme. Esma Sultan. Hiçbir yerinde kitâbesi yoktur. fiubat 1743’te ve 16 yafllar›nda Yakup Pafla ile evlenmifl. Oransay. Eyüp’te kocas› yan›na gömülmüfltür. iki metre eninde. Bu Küçük Esma Sultan denmifltir. Tamamen kesme tafl kapl›. I/18-19) (G. Önünde. kuyu bilezi¤ini and›r›r bir yalak veya bulgur dö¤me teknesi bulunmaktad›r. Vasiyeti gere¤ince. harpufltal›d›r. ikincisine de Yolu Haritas› adl› risaleden ö¤reniyoruz. Bu arsaya sonra- dan Üsküdar Santral binas› yap›lm›flt›r. Çeflmenin bânisi. Birbirine manl› Devleti’nde Kim Kimdi. Bulgurlu Mescit’i yazar- ken: FAT‹H SULTAN MEHMET Fatih Sultan Mehmet ÇEfiMES‹ Han Çeflmesi. Os- yapt›r›lan Safiye Sultan Çeflmesi’dir.

‹lk çeflmeden günümüze tonoz bakiyesi kalm›fl- t›r. Atpazar› semtinde ve bugün mev- cut olmayan meflhur Sulu Han’›n karfl›- s›nda idi. önünde bulunan bir kitâbenin yan›nda. Üsküdar Çeflmeleri cami ile beraber 1458-60 tarihlerinde yap›ld›. Hassa Alay Kâtibi Mehmed Servet leflti¤i köflede. Mahalle muhtar›. Libade Suyu yak›- Ç eflme. Son Sadrazamlar. ‹stanbul Çeflmeleri. Gaziler otobüs dura¤› yan›nda ve Bul. Sultan III. Ahmet’in Darüssaâde A¤as› Hac› Beflir “Toygar.) Kaynak: (Konyal›. Na- ¤› söylenebilir. Salacak vapur iskelesinin hemen yan›nda ve Salacak ‹skelesi Soka¤›’n›n sol taraf›nda idi. Hatice Sul- taraf›ndan sevab› ruh-› müflarünileyhe olmak / üzere r›zaen-lillah müceddeden infla etdirilmifldir. K›zlara¤as› Hac› Beflir A¤a Çeflmesi n›nda. Tan›fl›k. yapt›ran Oflu Muhammed ve efli Mem. Çeflme. Besim Bey. Cadde köflesinden yüründü¤üne göre. ondört m›sral› kitâbesi. diye yaz›lm›flt›r. Hakdan ayr›lmaz o yekta z›ll-› Rabbü’l-âlemîn ¤ini söylemifl oldu¤u halde bugüne kadar yer. fihrist) (Uzunçarfl›l›. A¤a’n›n 1141 tarihli çeflmesinin kitâbesi de nune Albayrak 1990” vard›r. Halk aras›nda Toygar Çeflme Mahirzâde fiakir Mustafa Efendi’nin yazm›fl ol- diye an›lmaktad›r. Yol seviyesinin yükseltilmesiyle aln›na ka. (Mir’at-i ‹stanbul. biraz ileride ve sa¤ tarafta. alt›nda: FAT‹H SULTAN MEHMET ÇEfiMES‹ Kurena-y› Hazreti fiehriyari’den merhum Meh- med Besim Bey’in zevcesi / Fat›ma Nazîre Han›m Ç eflme. ‹kinci çeflmenin. 2/460) fl› s›ras›nda 1458-60 tarihlerinde yap›ld›¤› sa. Sayel sahib sayeden k›lmaz kabul infikak lefltirilmemifltir. Musalla tafl›- mermer. Kurretü’l ayn› cenâb-› Fâtma Sultan ki oldur Ol h›dîv-i evvelîn satr-i kitâb-› nesl-i pâk Eski çeflme kesme tafltan yap›lm›fl olup arkas›n. Çeflmenin üzerindeki kitâbe fludur: Kaynak: (Konyal›. 2/19 Besim Bey) n›lmaktad›r. Üsküdar Tarihi. Namazgâh› göl. 1915-20 tarihlerinde y›k›lm›fl ve yedi d›r. 54) (Sicill-i Osmânî. Üsküdar Tarihi. Kaynaklar: (‹. mazgâh tafl› 1925-30 tarihlerinde duruyordu. 1310 (1892) tan Çeflmesi bulunuyordu. n›n arkas›nda ve Yeni Cami su deposunun ima akan bu çeflmenin üzerine. Biraz ileride ve bu soka¤›n. (‹nal. alakas› olmal›d›r. bugün de mevcut olan. yeni bir çeflme yapt›r›lm›flt›r. 1/54) FATMA SULTAN ÇEfiMES‹ FATMA NAZ‹RE HANIM ÇEfiMES‹ Bulgurlu Köyü civar›nda. Karfl› köflesinde ise. fihrist. gurlu Caddesi üzerindedir. Midhat Pafla ve Taif Mahkumlar›. 1/53) “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” ayet-i kerimesi. Üsküdar dar topra¤a gömülmüfl oldu¤undan karfl›s›na Yeni Cami avlusuna getirilmifltir. Suyu da. Ser-i vâlidân saâdetle olunca feyz-nâk 1067 . yi Fatih Çeflmesi diye yad ederler. Bu semtin yafll›lar› hâlâ çeflme. Ol semiyy Hazret-i Zehra’y› s›ddîka hisâl daki sette bir namazgâh vard›. 1308 senesi sonlar›nda (1891) vefat etti. geleyen ç›nar a¤ac› bugün de mevcuttur. Besim Bey md. Fatih’in Efendi’nin o¤ludur. sat›r halinde. bahsine bak›n›z. Salacak Camii’nin yap›l›. Salacak ‹skelesi Arka Soka¤› ile bir. eski çeflme Hazret-i Sultan Ahmed Han-› salis kim an›n kitâbesinin yerinden ç›kar›lm›fl oldu¤unu ve Âb-› adlidir iden ba¤-› cihan› tâbnâk temizlenerek yeni çeflme üzerine yerlefltirilece. Suyu eski çeflmeden getirile- rek ak›t›lm›flt›r. s. Sultanî olarak ulâ s›n›f-› evvele kadar” yüksel- mifltir. Yetifltikten sonra “Karin-i bir çeflmesi daha vard›r. Toygar Hamza Camii ile bir du¤u kitâbe fludur.

1/156) (Ayvan- Fatma Sultan’›n bu evlilikten Mehmet Bey sarayî. Ç›ra¤an Olmufl iken teflne-lebler k›llet-i mâdan helâk e¤lencelerinin en revnakl›s› Befliktafl’ta Fatma Badi hayrat olan Sultan Zehra hilkat› Sultan Saray›’nda yap›l›rd›. s. Refik. s. Ricas›n›n kabulü üze- Valide Sultan Saray›’nda evlendirilmifltir. Üsküdar’a efli ile birlikte bir su geniflletilmifl ve bu s›rada yola ç›k›nt› yapm›fl getirmifltir. burada k›sa bir za- tarihte ‹brahim Pafla 60 yafllar›nda olup evli man sonra vefat etmiflti. Ayr›ca. geriye çektirilen mezarl›k duvar›- bahsine bak›n›z. Su Yolu Haritas›) (Lady Montegue. Taflç›lar Camii bahsine bak›n›z. O tarihten k›sa bir zaman sonra yaz›lan bir Ahmet’in k›z› ve Nevflehirli ‹brahim Pafla’n›n halk destan›nda flu k›ta görülmüfltü: eflidir. fiehit Ali Pafla ile niflan- lanm›fl fakat Pafla’n›n 5 A¤ustos 1716’da Peter. Bir o¤lu. Mecmua-y› Tevarih. Oransay. 17 Recep 1143 (3 Ocak 1733) 10/5579-5580. kald›r›larak flehitlikteki flimdiki yerine götü- varlar› görülen bir camii bulunuyordu. 1272 Ta’miyeyle nâse târîhin k›l imâ Vehbi’yâ (1855-56) tarihinde kârgir ve fevkânî olarak Fat›ma Sultan’› Allah haflr ide Zehra ile bina etmifl ve alt›na da bir çeflme yapt›r›lm›flt›. devrin meflk ve ahenginden Çeflme Nuh Kuyusu Caddesi ile Miskinler 1068 . Üsküdar Tarihi. Tarihte Kad›n Simalar. Kendisinin Salacak ‹skelesi n›n önüne nakledilmifltir. Vefat›nda 29 yafl›nda olan Fatma Sultan’›n oyma çiçeklerle süslü mezar tafl› üzerinde flu kitâbe bulunmaktad›r: FETH‹ AHMET PAfiA ÇEfiMES‹ fiehriyâr-› sab›k Ahmed Han-› âlî hazretin Zübde-i silk ü benat› iffet ü takvâ ile Eyledi zevcinden üç y›l sonra dünyâdan vedâ Ç eflme. “Fatma Sultan. III. Üsküdar Yeni Camii’nin bânisi Gülnufl Var›n söylen o¤lum giysin karay› Emetullah Valide Sultan’d›r. Camii’nin bânisi Kaymak Mustafa Pafla ile Hi- betullah Han›m ise Hüdâyî Aziz Mahmud Kaynaklar: (A. bilmifl ve kendisinin Befliktafl’taki Ç›ra¤an Sa- fl›nda oldu¤u halde ‹brahim Pafla ile Eyüp’te ray›’na naklini istemiflti. K›zlar›ndan Fatma Han›m. 1/1707) (Sicill-i yi yapt›ran Kethüda Mehmet Pafla ile evli idi. Nedim Divan›. Kaptan Pafla Fatma Sultan Saray› bahsine bak›n›z. Eski Saray’a gönderilen Fatma Sultan burada- varadin Meydan Muharebesi’nde flehit olmas› ki elemli hayata ancak üç sene tahammül ede- üzerine 20 fiubat 1717 tarihinde ve onüç ya. ‹s. s. Bu rine Befliktafl’a gelen Sultan. Babaanne- si.” Fakat bu güzel ‹tmesin ömründe Mevlâ pür-melâl ü gussa-nâk günlerin ard›ndan üzüntülü günler gelmifl ve fiakir’â gördükde itmâm›n didim târîhini 28 Eylül 1730 tarihinde patlak veren Patrona Fat›ma Sultan yapd› çeflme-i pür nûr pâk Halil ‹syan› neticesinde efli ‹brahim Pafla öldü- 1141 (1728) rülmüfl ve mallar› da ya¤ma edilmiflti. ‹stanbul Ans. yetiflmifl k›zlar› ve damatlar› var- d›. 115) (E. Gölp›narl›. Türkiye Mektuplar›. Lâle Devri) (A. Efendi Camii avlu kap›s›n›n yan›ndaki çeflme. Bu nakil s›ras›nda üstünde muhteflem bir saray› vard›. Osmânî.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Bu mu’alla çeflmesâr-› pâki ihyâ eyledi daima istifade ederdi. 59) (Hadîkatü’l-Cevâmi. 1/61) (A. Lâle sefalar›n›n. Ç›raklar›m gitsin beni aray› Harab olsun Üsküdar’›n saray› Fatma Sultan 14 Nisan 1709 tarihinde ve dört Düflmanlara kald›¤›na yanar›m yafl›nda oldu¤u halde. babas› Rodosî Hac› Haf›z Ahmed A¤a’n›n Karacaahmet Türbesi karfl›- Cem’ ide Cennetde Mevlâ devlet-i ukbâ ile s›nda ahflap olarak inflaa ettirdi¤i camii. Üsküdar isimli bir o¤lu dünyaya gelmifltir. Himmet Dede’nin kabri de buradan ihtifal ile tanbul Valili¤i’nin karfl›s›nda hâlâ tonoz du. Fatma Sultan-‹brahim Pafla Suyu olan çeflme. 17/b) (A. Koçu. Yeni Cami Türbesi bahçesindedir. 5582) (Konyal›. Erdo¤an. 1145 Kad›köy-K›s›kl› tramvay yolu yap›l›rken yol Fatma Sultan. 22 Eylül 1704’te do¤mufltur. Fatma Sultan. Pafla. Çeflmenin yap›mc›s› olan Fatma Sultan. 175) (G. Refik. rülmüfltür. Tercüman Yay›nlar›. s. Kabri. Fethi Ahmet Pafla taraf›ndan yapt›- r›lm›flt›r. idi. 2/32) tarihinde vefat etmifltir. Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi.

yol afl›r› yerde ise. Ayna tafl›n›n iki yan›na dört Mâlik-i hüsn-ü fliyem zîver-› silk-i vüzerâ köfle birer sütun yerlefltirilmifl ve üstten bir len. 3/174-175) (M. 6 Mart 1724’te. Bab-› Ali’den yetiflti. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda. Divan› vard›r. Toptafl› Caddesi ile Beygirciler Soka¤›’n›n birleflti¤i köflede- dir. Dilimli kemerinin üzerinde fiair Rahmi yerde ve bu soka¤›n sol köflesinde idi. (1804)’te ‹stanbul’da do¤du. Ocak 1733’te ölen annesinin yan›na gömül- 2/34) (Sicill-i Osmânî. Fatma Sultan’dan ol- fiairdir. Hac› Bedel Mustafa kuyruklu flâhidesi mevcuttur. s. 1270 Çeflmenin bânisi Mehmet Pafla. Mustafa Efendi’nin. Divan Kale- mi’nde Arabî ve Farisî tahsil etti. yaflta vezir oldu¤u için Genç lâkab› ile an›lm›fl- r› Osman Efendi taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. Sadr-› cem kevkebe hem-nâm-› halilü’r-rahmân to ile birlefltirilmifltir. Damat Nevfle- (1853)’te kap› kethüdas› olup sonra vefat etti. Saçl› Halil Efen. Eser-i fievket isminde bir telifi vard›r. Ta. III. 27 Ramazan 1164 (19 A¤ustos 1751)’de gayet tad›r. Osmanl› müfltür. 1141 (1728-29) Çeflme. Fatma Sultan’›n da ‹brahim Pafla’dan Mehmet Bey isminde bir o¤lu olmufl- Kaynaklar: (Gezi Notu) (Mir’at-i ‹stanbul. ‹stanbul Çeflmeleri. rilmifltir. 2/446) (Konyal›. Saçakl› çat›s› kiremit örtülü tündeki Fatma Sultan Saray›’nda geçiriyordu. flünde tersanede Kurflunlu Mahzen’e kâtip oldu. Genç Mehmet Pafla. çeflmenin 1855 tarihinden evvel. Üsküdar Çeflmeleri Tekkesi Soka¤›’n›n (flimdiki Bulvar) birleflti¤i idi. Hemen arkas›nda. Ahmet’in henüz onbir yafl›nda bulunan k›z› Atike Sultan ile evlendi- Karfl›s›nda. Kabri. hirli ‹brahim Pafla’n›n. yedi sat›r halinde haz›rla- d›¤› ondört m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: Ampir üslûbundaki bu yekpare mermer çeflme- nin düz ayna tafl› ayn› zamanda kitâbesini de Menba-› cûd ü kerem kulzüm-› zehhâr-› himem ihtiva ediyordu. sa da 1150 (1737) tarihinde vefat etmifl ve 3 n›fl›k. Edirnekap›s› Me- zarl›¤›’na gömülmüfltür. fiehza- Kitâbe yazar› fievket Mehmet Efendi. Mehmet Pafla’n›n divan kâtibi ve sonra Tersa- ne Kâtibi oldu. mayan o¤ludur. 1069 . mii ile bir hizada yeniden yap›ld›¤› anlafl›lmak. Ada’da GENÇ MEHMET PAfiA ÇEfiMES‹ ve Seyyid Ahmet Deresi’nin di¤er kolu üzerin- deki büyük Nevflehirli Sofas›’ndad›r. Tavus A tpazar› Mevkii’nde. Atike Sultan ile evlen- Bu güzel görünümlü çeflmenin yüzü. Dönü- ahflap camiin alt›nda oldu¤u ve bu tarihte ca. Ki odur maide-bahflâ-y› gürûh-› fukara Maksem âb gibi neflr-i keremdir kâr› Bir k›tadan oluflan dört m›sral› kitâbesi fludur: N’ola devrinde suyun bulsa cihân ser-tâ-pâ Ne-aceb o¤lu dahi mâil-i hayrat olsa Zir-i camiden hizaya nakl ile bu çeflmesâr Çünki evlâddad›r s›rr-› vücûd-› aba Tarz-› nev üzre binâ oldu nefis ü bî-hemal Vâlid-i mâcidine peyrev olub el-hâs›l Aç›lub lüle-i zerrîn geldi bir târîh fievket Yapd› bu çeflme-i dil-cûy› Musahib Pafla Hamdü lillah teflne-gâne akd› mânend-i zülâl ‹steriz Hakk’dan o destûr-› cemîlü’fl-fliyemi 1272 Eylesün s›hhat-i câvide muvaffak Mevlâ Didi bu m›sra-› bâlâ ile Rahmî tarih Fethi Ahmet Pafla’n›n flahsiyeti için ayn› isim. di Türbesi vard›r. Üsküdar Tarihi. Ahmet Pafla’n›n ‹ran sefaretin- Kitâbeden. Zemzemi nâsa sebîl itdi Mehemmed Pafla le an›lan camii bahsine bak›n›z. 2/403) Genç Mehmet Pafla’n›n Annesi Hanife Hatun olup 1124 (1712) tarihinde vefat etmifltir. 1970 tarihlerinde yol geniflletilmesi fiair Rahmi Efendi. t›r. Mehmet Pafla babas›n›n zaman›nda ve küçük Efendi Camii vard›r ki 1720 tarihinde Atpaza. Atike Sultan Çeflmesi bahsine bak›n›z. 116) (‹. tamamen dikten sonra senenin baz› aylar›n› Salacak üs- mermer kapl›d›r. Genç neticesinde ortadan kald›r›lm›flt›r. de vak’anüvislik göreviyle ‹ran’a gitti. Müellifleri. Tahir. 4. 1219 de Seyfeddin Çeflmesi bahsine bak›n›z. korktu¤u vebadan vefat etti.

çeflme ve hamam› çevreyi imar etmek Çeflme tamamen mermerden yap›lm›flt›r. Aktepe. Ayna tafl› üzerin- mufltu. Üsküdar Tarihi. Üsküdar Su Yolu Haritas›) (Ayvansarayî. Oldular gark-› zülâl-i çeflmesâr-› mekremet m›fl oldu¤u sebilin hazîresindedir. önceden Yeniçeri Kullu- Gülnufl Emetullah ¤u olan eski Üsküdar Emniyet Amirli¤i binas› Valide Sultan ve bunun sa¤ taraf›nda da Halim Gülüm Tek- Çeflmesi. s. ‹stanbul Çeflmeleri. 1/123 ‹b- rahim Pafla.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar K›fll›k kona¤› ise. Mart 1993 tari. 2/69) (‹. Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi. s. 1070 . Bunun Mehmet Pafla. No: 503 ve 2007) GÜLNUfi EMETULLAH VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ Ç eflme. 55) (Divan-› Rahmî. sol ta- raf›nda ve yol afl›r› yerde. 1/41) (Mir’at-i ‹stanbul. tas içinde meyve ve vazo içinde çi- Efendi Dergâh› önündeki sahilhanesinde otur. s› ‹brahim Pafla. Oransay. Gül- nufl Emetullah Valide Sultan’›n ayn› tarihte infla ettirdi¤i muhteflem sebilinin sa¤. Osmanl› Müellifleri. besi bulunmaktad›r: y›p inziva köflesinde kendi haliyle meflgul idi. devrinin en güzel eseridir. Mecmua-y› Tevarih. 2/376 Rahmi Efendi) (Hadîkatü’l-Cevâmi. 48) (Konyal›. 93) (M. Tan›fl›k. B. s.Y. Bu görkemli çeflme. s. ‹stanbul’da Büyük Postaha. 1958 tarihine kadar karfl›s›nda Bitpazar›. ta’lik yaz›s› ile haz›rlanm›fl ondört m›sral› kitâ- du¤undan kimseyle konuflmaya mecali olma. 3/122) (G. bu konak civar›ndaki sebil. Kabri. Gülnufl Valide Sultan ta- ne’nin arka taraf›nda ve set üzerinde idi. bunlar›n üzerinde ise. camiin avluya aç›lan kap›s›n›n sol taraf›ndad›r. Can verirken bir içim su hasretinden fleyh ü flebâb Gelsün ‹skender içüb bulsun hayât-› sermedî Genç Mehmet Pafla Çeflmesi. de kemer görevi gören yelpaze biçimindeki fle- kil bu tarihlerde yay›lmaya bafllam›flt›r. 2/338) (Ab- dülkadir Erdo¤an. mektep. raf›ndan 1121 (1709-10) y›l›nda yapt›r›lm›flt›r. 170) (M. Zarif ayna tafl›. Mader-i Sultan Ahmed Han fârûk-ihtisâb man unutamayan Pafla. Kütüko¤lu. Tafl- gayesiyle yapt›rm›flt›. Tahir. Hakimiyet-i Milliye Caddesi ile Ba- laban Caddesi’nin birleflti¤i köflede. T. Babas›n›n vefat›ndan sonra. fiehzadebafl›’nda babas›n›n yapt›r. Baba. Karacao¤lan Soka- ¤›’n›n sa¤ köflesinde. Mehd-i ulyâ devha-i gülflen-sarây-› saltanat Babas›n›n feci flekilde öldürülüflünü hiç bir za. Haz. Haz. Taib Ahmed Efendi’nin du¤u için emekli olmufltur. büyük bir korku içinde Yümn ile tarh-efgen-i bünyâd olub bu çeflmeye 2 Muharrem 1182 (1 Haziran 1768)’de vefat Eyledi dil-teflnegân-› Üsküdar’› neflve-yâb etti. ç›l›k sanat›n›n yüksek bir örne¤i olan bu çefl- me. Gezmesün zulmetde var-iken bu ayn-› müstetâb hinde Üsküdar Belediyesi’nce restore edilmifltir. Kütüp. Selânik ve Bursa valiliklerinde üzerinde ve iki yanda flekilli iki topuz ç›kma ve bulunmufl ve 1147 (1734-35)’te hastal›kl› ol. kesi bulunuyordu. 124) (Çeflmizâde Tarihi. Âlem-i dünyâda bu ecrin mükâfat› muhâl ‹de Kevser ile Cennet’de telâfi Ebû Türâb Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. Sara illetine tutul. ‹stanbul Üni. F. çek motifleri ile bezenmifltir. Befliktafl’ta Yahya kabartma. Patrona ‹syan›. Derin-V. 1/61 Fatma Sultan. Çabuk. s.

F. ‹s- ÇEfiMES‹ tanbul Abideleri. Hâcegândan Nazif Efendi’nin o¤ludur. 1/242) (Konyal›. Kaynaklar: (‹. Nuhkuyusu Caddesi üzerinde ve Kartal Baba Tekkesi’nin sa¤ taraf›nda idi. Ans. 124) Ç eflme. Tan›fl›k. 68) (‹. setlerden bafllay›p ki- tâbenin üstünden dönerek giden güzel. evinde otururken 80 yafllar›nda oldu- ¤u halde. Kitâbenin yazar› Hamid Ahmet Efendi’dir. Ye- niköy’de. Çifte Bakkal semtinde. 1071 . Bânisi Hac› Hasan f› çimento ile s›vanm›flt›r. ‹stanbul Çeflmeleri. Çeflmenin aln›ndaki bezeli sorguç fleklindeki taç pek güzeldir. Kethü- da Kalemi’nde bulunup hâcegândan olarak yükseldi. sebilin ve türbenin sa- çaklar›na da bu flekilde kornifller yerlefltirilmifl- tir. Çeflmesi’nin kitabesi. s. HACI MEHMET EFEND‹ 2/298) (Gezi Notu) (Sicill-i Osmânî. adl› k›ymetli eserinde mer. Genifl yüzündeki ay- na tafl› üzerinde üç sat›r hal›nda flu kitâbe bu- lunmaktad›r. Çeflmesi. 2/107) (Türk Dili ve Ed. s. ‹cadiye Tepesi eteklerinde. Bedestanî Çerkes Hac› Mehmed hum ‹brahim Tan›fl›k Bey. Derin-V. Üsküdar Çeflmeleri Derc idüb bir beyte Tâib iki tarih-i latîf Her gelen atflana der H›zr eyleyüb sevk-i savab Vâlide Sultan bünyâd itdi bu nev çeflmeyi 1121 Ruh-i pak-i Mustafa aflk›na gel iç âb-› nâb 1121 Çeflme yüzünün etraf›n›. Bugün mevcut de¤ildir. Galata Mevlevihanesi fleyhi Galip Dede’nin etkisinde kalarak Mevlevî oldu. A¤a adl› bir hay›rseverdir. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Mekke-i Mükerreme’de vefat eden ‹stanbul Çeflmeleri. HACI HASAN A⁄A ÇEfiMES‹ Y›¤ma tafltan yap›lm›fl olan çeflmenin her tara- Ç eflme. Çabuk. ‹stanbul Çeflmeleri. Bu kornifller istalaktitlidir. 2/424) (Sicill-i Gülnufl Sultan ile kitabenin flairi Ahmed Taib Osmânî. s. Mecmua-y› Teravih. Çaml›ca Caddesi ile Türkan Hatun Soka¤›’n›n birleflti¤i yerdedir. Toplanm›fl Hac› Mehmet Efendi divan› vard›r. Haz. 1248 (1832)’de vefat etti. zarif ve gösteriflli bir kornifl dolaflmaktad›r. 4/85) Gülnufl Valide Sultan için Yeni Valide Camii bahsine bak›n›z. Efendi’nin ruhuna Fatiha 1347 (1928) “Üzerinde flu tarih beyti ile biten bir buçuk k›- tal›k bir kitâbesi vard›: Lülesinden Hamidâ tarihi oldu reflhadar K›ld› bir pakize su Hac› Hasan A¤a revan 1244 (1828)” demektedir. Tan›fl›k. Camiin iç avlusundaki flad›rvan›n.

1937 senesinde y›k›lm›flt›r. Tan›fl›k. “Mekteb-i flerif HACI MEHMET NAK‹ ve kütüphane-i lâtif binalar›” ile beraber 1196 (HACI RIZA EFEND‹ ÇEfiMES‹ . (1782) tarihinde yapt›r›lm›flt›r. her yevmî mekteb-i merkum kapusunu feth ve i¤lak (aç›p kapama) ve derun ve bî-rununu (içini d›fl›n›) tathir ve tanzif (temizleme) ve çeflme-i merkûma tas›n› ref ve ta’lik (çeflmenin Ayna tafl› ayn› zamanda kitâbeyi havidir. HACILAR ÇEfiMES‹) Yine bu vakfiyede: “Kapu ittisalinde kain (olan) çeflme-i mâ-i lezize haf›z-› tas olup be- Ç eflme. Bugün yal- n›z arsas› mevcuttur. ‹hsaniye Camii Soka¤› ile ‹hsaniye ‹skelesi Soka¤›’n›n bir- leflti¤i yerde ve birinci soka¤›n sa¤ köflesinde- dir. leye yevmi befl akçe vazifeye mutasarr›f ola” Üç k›tal›k kitâbesi Farsça’d›r. küçük çeflmeciklerden sol taraf›ndakinin üze- Kaynak: (‹. arkas›nda. su tas›n›n kald›r›lmas› ve as›lmas›) ve h›fz ey- nun etraf›n› bir kesme tafl çerçeve çevirmifltir. Burada küçük bir çarfl› ve dört yol a¤z›nda 500 senelik ulu bir ç›nar a¤ac› vard›. Anki ezin ab-› hurd nufl had 1321 (1903) Selim A¤a kütüphanesi ve mektebi bahislerine bak›n›z. Seyyid Ahmet Deresi’ndeki ‹ranl›- lar Camii’nin sa¤ taraf›nda ve yemek tev- zi edilen meydan›n önündedir. mektep ile beraber y›kt›r›lm›fl ve ayna tafl› ile yar›m daire fleklindeki mermer yala¤› Hast çü tarih zehi güftemefl kütüphane bahçesine nakledilmifltir. ‹cadiye Tepesi’ HACI SEL‹M A⁄A ÇEfiMES‹ ndeki bir haneden demir boru ile getirilmifltir. Tarih beyti fludur: Çeflme. s. Bu muh- Ç eflme. 137) HAFIZ ‹SA A⁄A ÇEfiMES‹ K üçük ‹hsaniye semtinde. sa¤ taraf›ndakinin üzerinde ise “aynen yeflrebu bihâ tusemmâ Selsebîlâ” ayet-i kerimeleri yaz›l- m›flt›. Kaynak: (Mir’at-i ‹stanbul. Tembel Hac› Mehmet Efendi Ma- hallesi’nde. Sahile dar ve dik bir merdi- venle inilir. Hemen arkas›nda. Osman’›n mahalle ile beraber 1169 (1755-56)’da yapt›r- d›¤› ‹hsaniye Mescidi bulunuyordu. ‹stanbul Çeflmeleri. Bu. Selâmiali Efendi Caddesi üze- rinde ve Hac› Selim A¤a Kütüphanesi yan›n- teflem an›t a¤aç. Çeflme. Süleymaniye Genel Kitapl›¤› fotokopi arflivin- de 20 numara ile kay›tl› bulunan vakfiyesin- den ö¤rendi¤imize göre çeflme. Eski fiirket-i Hayriye vapurlar› gü- 1072 . Çeflmenin ön taraf› ise bir yar halindedir. Çiftebakkallar ad› ile an›lan semtte idi. Mektep kap›s›n›n iki taraf›nda bulunan ve bu Çeflmesi. denilmektedir.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çeflmenin suyu. Alt ‹hsaniye’de Bânileri Hac› Mehmet ve Hac› R›za adl› iki Haf›z ‹sa A¤a ‹ranl›’d›r. Sultan II. Çiftebakkallar ile Kuzguncuk da bugün mevcut olmayan fevkânî Hac› Selim aras›nda uzanan derenin kapat›larak asfalt yol A¤a S›byan Mektebi’nin alt›nda ve kap›s›n›n haline getirildi¤i 1976 senesinde hiç gere¤i iki yan›nda idi. 2/466) (Gezi Notu) rinde “Ve sekahum rabbuhum flerâben tahûrâ”. yokken kesilerek yok edildi.

Kitabesine kadar Çok harap duruma gelen çeflmenin arkas›nda. 1998 HAFIZ ‹SA A⁄A ÇEfiMES‹ senesi sonunda Çeflmenin. Gazanfer A¤a. Üsküdar Çeflmeleri nün muayyen saatlerinde buradaki vapur iske- lesine u¤rayarak yolcu al›rlard›. Karacaahmet Türbesi önünden ‹b- rahim A¤a Mahallesi’ne giden eski ad› Ba¤dat Yolu olan Miskinler Tekkesi Soka¤› taraf›ndan görüldü¤ü flekilde yenilenmifltir. 75-76) (‹. Ya’ni ‹sa A¤a ki ol zât-› pâk-i esh›yâ (flimdi bulvar) üzerinde ve sol taraftad›r. Gazanfer A¤a için Ayr›l›k Çeflmesi bahsine bak›n›z. 25 Kas›m 1822’de K›zlar A¤as› Gazan- fer A¤a’n›n ruhu için yapt›r›lm›flt›r. 1/319) Çeflmesi). 1603’te idam edildi¤ine göre çeflme ölümünden 219 sene sonra yap›lm›fl de- mektir. Madalyonun üzerinde bulunan üçgen al›nl›¤›n kenarlar› yaprak mo- tifleri ile bezenmifltir. Bu tafl›n üzerinde bir kornifl ve en üste de bir madalyon içinde 1238 (1822) tarihi yaz›l›d›r. Tan›fl›k. Kitâbesini de ihtiva eden ayna tafl›n›n iki yan›na sütun ka- bartmalar› yap›lm›flt›r. 2/416) (Gezi Notu) (Konyal›. ‹sa A¤a Çeflmesi (Miskinler Tekkesi Kaynaklar: (Naimâ Tarihi. eski Saray Yolu Kas›m-Aral›k 1991 tari- hinde beton merdiven olarak yeniden yapt›r›l- m›fl ve bu s›rada ç›k›fl istikametinde ve sa¤ ta- rafta yolun bafllang›c›nda bulunan 22 ad›ml›k (Mir’at-i ‹stanbul. Haf›z ‹sa A¤a Halbuki bunun korunmas› gerekirdi. ‹stanbul Çeflme- harpufltal› eski korkuluk duvar› y›kt›r›lm›flt›r. Haznesi ise pek harap- t›r. Dan›flman Türkçesi. s. Çeflme yekpare mermerdendir. Bu yak›n za- mana kadar böyle idi. Üsküdar Tarihi. topra¤a gömülü ki mescit yeniden yapt›r›lm›flt›r. durumda iken. sekiz sat›r halinde haz›rlanm›fl olan Üsküdar Belediyesi onalt› m›sral› kitâbesi fludur: Hazret-i Sultan Mahmud-i Adli dâdin kemteri Ç eflme. 2/53) Çeflmesi. Çeflmenin önünden Çiftekayalar Mevkii’ne inen. Yak›n Hâliyâ Darü’s-saâde A¤as› âlicenâb Hazin-i Rabb-› kerîm ma’den-i cûd-u atâ Nef’-i çün bu çeflmeyi yapd› umûma bî-garez Hâl ü flân› merhametdir cümle nâsa da’imâ Kemâl-i sarf-› himmet eyleyüb tekmil-i hayr itdi Ola flâyân-› dergeh-i kabûl Hazret-i Mevlâ Gazanfer A¤a içün idüb bu çeflmeyi infla Vire lûtf-› âmiminden ana ecr-i lâ-yuhsâ Bi-hamdillah vücûd› masdar-› âsâr-› hayr oldu Kime tevfik olur böyle eser bu çeflme-i zîba ‹lâhî devlet ü ikbal ü ömrün ber-devâm eyle Yaz›lsun defter-i hayr› müdâm oldukça bu dünyâ Dall zamle hâtif-i gayb söyledi târîhini Çeflme-i aynü’l-hayâtdan iç suyu eyle du’a 1238 Ra. leri. Bânisi Ha- f›z ‹sa A¤a için di¤er çeflmesi bahsine bak›n›z. 10 Çeflme. 1073 .

fa Rak›m Efendi yetmifl yafl›nda öldü. baflka fenlerde bile söz sahibi olarak tad›r. Afla¤›daki sat›rlar Cevdet Tarihi’nden tâbenin iki yan›. “15 fiaban günü de eski sadr-› Anadolu Musta- Çavufldere’deki Ümmügülsüm Han›m Çeflme. al›nm›flt›r: mal› olup bunlar üzerine mermer çam kozala¤› flekilleri oturtulmufltur.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kilk-i lutf› bendegâne lü’le-i ayn-› atâ Cûd-› tab’› kiflver-i ihsâne bahr-i bî-kenâr Âlemi sîrâb-› feyz-i cûy-bâr-› hayr idüb Gülflen-i mülke su verdi ol fleh-i âlî-tebâr Sû-be-sû ma’mûr idüb dünyây› ol flâh-› cihân Yapd› âlemde nice âsâr-› hayr-› bî-flümâr Dâ’imâ böyle cihânda vaz’-› âsâr eyleyüb Old›¤› çün mâ’il-i hayrât o flâh-› kâm-kâr Meslek-i flâhânesine eyleyüb âlem-sülûk Hayra meyl itdi cihân›n meflreb-i bî-ihtiyâr Bak vekîl-i kenz-i flâhî Haf›z ‹sa nâm A¤a K›ld› bu hayrât-› dilcûy› binâya ibtidâr Celb idüb vakf-› Selimiye’den âb-› dil-keflin Eyledi bu çeflmeyi ibn-i sebîle yâd-gâr Hiç söz olmaz tarh›na bu çeflmesâr-› himmetin Nakfli zîba resmi dil-cû âb-› sâf› hofl-güvâr fierbet-i kand ile hem-ta’m old›¤›n gûfl eyleyüb tarihe kadar yan›nda ve arkas›nda Miskinler Teflnedir hâlâ bu flîrîn cûya flâh-› Kandehâr Miskinler Tekkesi’nde Tekkesi ve müfltemilât› vard›. Varsa bu da’vâm› inkâr eyliyen gelsün beri (Haf›z ‹sa A¤a) ‹flte humas flerbeti iflte bu flîrîn cûy-bâr Çeflmesi’nin kitabesi. Ki. Tûl-› ömr ile mu’ammer idüb ol flâhenflehi Mazhar-› tevfîk ide zât›n cenâb-› Girdgâr Osmanl›-Ampir üslûbunda yap›lm›fl olan çefl. büyük ve zengin kimselere hat” ö¤retirdi. yine dört köfle sütun kabart. Sâye-i flâhîde Hakk ol sâhibu’l-hayrât› da menin mermer yüzü.” t›yla da yaz›lm›flt›r.. da yan›na medrese yap›ld›. Sultan II. her sat›r›nda dört m›sra olmak Kitâbenin hattat› Mustafa Rak›m Efendi. kazanm›fl. 1226 (1811) ne. çeflmenin kemeri ile kitâbesini biribirin.. Çeflmenin ehramvarî dam› tafl kapl›d›r. Bu yüzün iki yan› kesme taflt›r. Çeflmenin karfl›s›nda ve yol afl›r› yerde. yeli’dir. Kabri. Oku Vâs›f su gibi târîh-i cevher-mâyesin fiekilli ayna tafl›n›n iki yan›na dört köfle sütun Gel su iç k›l Hakk’a hamd iflte mu’allâ çeflmesâr kabartmalar› yap›lm›flt›r. Ketebe el-abdu’d-daî Mustafa Rak›m gufire zünubehu den ay›ran bir kornifl yerlefltirilmifltir. Mahmut’un tu¤ras› bulunmak.karde- si’nde de raslâmaktay›z. Ün- üzere. Zühdü takma ad›yla meflhur hattat olup Rak›m Efendi ise hatt›n her fen- fiekilli al›nl›¤›n›n ortas›nda ve bir madalyon ninde ve ressaml›k sanat›nda büyük yetenek içinde. çok büyük bir haznenin Eyliye dil-hâh› üzre feyz-yâb ü behre-dâr ortas›ndad›r. Bu kozalak flekillerine.. Tepe. Üsküdar’da Karacaahmet Me- Âbrû-y› flân-› devlet-der bahr-i saltanat zarl›¤›’nda 1. Bu sütunlar›n üzeri.. vasiyeti üzerine Karagümrük taraf›nda Zincir- derunî Vâs›f Osman Bey taraf›nda söylenmifl likuyu çevresindeki arsada defnolundu. 34 m›sral› bir kitâbe bulunmaktad›r. 15 Menba’-› cûy-i inayet maksem-i âb-› kerem Ramazan 1240 (3 May›s 1825) tarihinde vefat Hazret-i Sultan Mahmûd Han-› ‹skender-vakar etmifltir. “Bu y›l ölümünde (15 fiaban 1241/25 Mart 1826) Bu muhteflem menzil çeflmesinin kitâbesi En. Hac› Hüseyin Hayri Bunda hem safvet nümâyân hem letâfet âflikâr Pafla’n›n 1282 (1865-66) tarihinde yapt›rm›fl Hakk bu kim bu hayr ü âsâr ile flâh-› âleme oldu¤u kubbeli sebili ve fierif Kuyusu mahalli Eyledi celb-i du’â atflandan leyl ü nehâr bulunmaktad›r. Sonra ve meflhur hattat Mustafa Rak›m Efendi hat. fli ‹smail Efendi. Bir midir bu mâ-i flîrîn ile hiç âb-› hayât bafl› Mezarl›¤› yan›nda. Ada’da Karacaahmet Türbe- Kulzüm-› zehhâr-› himmet dâver-i gevher-nisâr si’nden ‹brahima¤a’ya giden bulvar›n sol tara- 1074 . Kitâbe yazar› Enderunî Vâs›f Osman Bey. Bunun üzerinde ise.

Üsküdar Çeflmeleri

f›nda ve fiehitlik Kap›s›’ndan, caddeye paralel hülislâm oldu. Vefat› 1826’ dan sonrad›r.
70 ad›m ileride ve set üzerindedir. Etraf›na ve
kendi kabri üzerine yeni kabirler yap›ld›¤›ndan Çeflmenin kitâbesinde bulundu¤u halde, diva-
tafl› ç›kar›larak bir a¤aca dayanm›flt›r. Molla na bir beyit eksik yaz›lm›flt›r. Bu nefis kitâbe-
sar›¤› da yok olmufltur. Mezar›n›n tanzim edil- nin mutlaka bulundu¤u yerde korunmas› lâ-
mesi lâz›md›r. Kitâbesi fludur: z›md›r.

Hüve’l-Bâkî Topkap› Saray› üçüncü avlusunda ve Darü’s-
Mîr-i Vâs›f dem-i fevtinden olunca âgâh saâde A¤al›¤› dairesi duvar›nda gördü¤üm bir
Yakd› âsâr›n› da cân-› ahibba gibi âh kitâbede flunlar yaz›l›d›r:
Azm-i dîvân-› Hudâ eyleyene âsând›r
Yani mecmua de¤il eylese dünyây› tebâh “Bais-i tarih budur ki Üsküdar’da Du’a Meyda-
Düflmen-i flöhret imifl el-hak o dervifl-nihâd n›’nda (eskiden hacca giden kimseler miskinler
Bu kadar olsa olur mahv-i vücûd eyvallah tekkesi önünde dua ettiklerinden buraya Dua
‹ki cevherden ay›rd› bizi bir günde felek Meydan› denirdi. M.N.H) ihyas›na muvaffak
Diyelim haflre kadar kang› birine eyvâh oldu¤um çeflme-i lâtifin vakf-› flerifi fazilesin-
Baksana gülflen-i efkâr›n› k›ld› sûzân den olmak üzere yedi kimseye onbefler gurufl-
Eylemifl bâ¤-› fenâdan ne kadar istikrâh dan cem’an senevî yüzbefl gurufl, Darü’s-saâde-
Enderûn’dan ân› itmifldi çerâ¤-› hâss› tü’fl-flerife A¤as›’na mahsus olan odaya yedi
Hâcegân zümresine mülhak idüb fiahenflâh adet Yasin-i flerif cüzi hasbeten-lillâhi teâlâ be-
fiuarâ mâtem idüb yazd› mücevher târîh her liyali cum’ada k›ra’at olunmak içün vaz
Ruhu Osmane ide Vâs›f’› terfik ‹lâh olunub evvelâ imam, a¤ay› Darü’s-saâdetü’fl-
Ruhiyçün el-Fatiha flerife ve ana mülhak olarak alt› nefer dahi ki
sene 1240 fî 15 Ramazan cümleten yedi nefer kimesneler feth ü k›ra’at
ve üç ihlas-› flerif münciye ve salavatü ba’de’l-
Kabrin arkas›nda, biraz ileride “Mekteb-i Har- k›raat akabinde fievketlû Efendimiz Hazretle-
biye ders naz›rlar›ndan ve Yanya Müdafii ve ri’nin ez diyad-› ömr-i flahaneleri ve Haremü’fl-
Çanakkale Muharebeleri’nde kolordu Kuman- flerifeyn Oca¤›’n›n devam› çün du’a ve beyn’el-
dan›” büyük asker ve eflsiz insan merhum Esad hafakin medfun olan mevtalar›n ervah-› tayyi-
Pafla (1862-1952)’n›n bir top namlusunu and›- belerine ihdas› ve sene hitam›nda mebla¤-›
ran flâhidesi; solunda 23 Ramazan 1184’te ve- mezburu mütevelli olan kimesneler eda eyle-
fat eden Halil Pafla’n›n k›z›n›n; 1199’da vefat mek flart›yla iflbu hayrat-› müberrat›m vakf-›
eden ‹smail A¤a’n›n ve önünde 15 Safer flerife merbuten hüsn-ü tanzim olunub bu ma-
1249’da vefat eden Salih A¤a’n›n o¤lu Osman halle kayd olundu.
Efendi’nin kabirleri vard›r.
Bais-i vaz’ hâzâ li’t-tarih li sâhibu’l-hayrat ve’l-
Mezar tafl›ndaki fliir, hakiki dostu Keçecizâde hasenat Haf›z ‹sa A¤a’y› Darü’s-saâdetü’fl-fleri-
‹zzet Molla’n›n eseridir. ‹zzet Molla’n›n bas›l- fe” 1231 (1816)
m›fl divan› ve tabii ve aç›k dille yaz›lm›fl güzel
flark›lar› vard›r. Mesalâ flu: Kaynaklar: (Enderunî Vâs›f Osman Bey Divan›, Süleymani-
ye Kütüp. Hac› Mahmut Efendi Bölümü, No: 5101/258)
O gül endam bir al flala bürünsün, yürüsün (‹nal, Son As›r Türk fiairleri, s. 1910) (Mir’at-i ‹stanbul, s.
Ucu gönlüm gibi ard›nca sürünsün, yürüsün 92) (M. Tahir, Osmanl› Müellifleri, 2/431) (Sicill-i Osmânî,
3/612 ve 4/600) (‹. Hakk›, Merâk›d, s. 36) (A. Gövsa,
en güzel eserlerinden biridir. Türk Meflhurlar›, s. 395) (Cevdet Tarihi, Üçdal Nefl.
12/184) (‹. Tan›fl›k, ‹stanbul Çeflmeleri, 2/408, 416) (‹nal,
Çeflmenin bânisi ‹sa A¤a Saray-› hümâyun Son Hattatlar, s. 273, 476) (S. Eyice, ‹stanbul-fiam-Ba¤dat
a¤alar›ndan olup Sultan Mahmut’un cülûsun- Yolu Üzerindeki Mimarî Eserler, ‹stanbul Üni. Ed. Fak. Ta-
da (28 Temmuz 1808) hürmet ve sadakatine rih Der. Say›: 13, s. 119) (M. Kemal Özergin, Üsküdar-Bos-
mebni musahib-i padiflahî ve sonra hazine ve- tanc›bafl› Güzergâh› Kitâbeleri, s. ‹stanbul Üni. Ed. Fak. Ta-
kili sonra da hazinedar oldu. 1230 fievvalinin rih Der. Say›: 13, s.111-124) (Gezi Notu) (S. N. Ergun,
dokuzunda (14 Eylül 1815) Darü’s-saâde A¤a- Mezar Kitâbeleri, 1932, s. 22) (Atâ Tarihi III, ‹stanbul
s› oldu. 1239 Muharreminde (Eylül 1823)’te 1292, s. 165-166) (Konyal›, Üsküdar Tarihi, 2/42) (Tarihî-
azl edildi. 1242 (1826) senesinden sonra fiey- i Osmânî Encümeni Mecmuas›, cüz: 8, sene: 1326, s. 458)

1075

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar

HAFIZ ‹SA A⁄A ÇEfiMELER‹ Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. Tan›fl›k ‹stanbul Çeflmeleri,
2/418) (Mir’at-i ‹stanbul, s. 74)

B u büyük çeflme, eski Çatmac›lar yeni Dr.
S›tk› Özferendeci Soka¤› ile eski Çit, yeni
Neyzenbafl› Halil Can Soka¤› aras›nda uzanan
ve Sultan II. Osman taraf›ndan ‹hsaniye Ma- HAL‹FE ÇEfiMES‹
hallesi ile beraber 1169 (1755) tarihinde yap-
t›r›lan Büyük ‹hsaniye Camii’nin sa¤ taraf›nda Bu çeflmenin, bugünkü Kap›a¤as› mevkiinden
olup abdest musluklar› mahalli olarak infla ileride, Ba¤larbafl›’na yak›n bir mahalde oldu-
edilmifltir. ¤u bilinmektedir.

Dört kal›n a¤aç sütunlara oturtulmufl ahflap bir Kimin taraf›ndan ve hangi tarihte yap›lm›fl ol-
saçak alt›nda bulunan mermer ayna tafll› dokuz du¤u belli de¤ildir.
çeflmeci¤in arkas›nda büyük bir haznesi vard›r.
Üzerinde üç sat›r halinde haz›rlanm›fl flu kitâ- Vak›f Sular Müdüriyeti defterinde: “Medine-i
be bulunmaktad›r: mezbûre haricinde Halife Çeflmesi kurbünde ba¤-
lar derununda” diye ad› geçmektedir.
Hâliyâ Darü’s-saâde A¤as›
Nam› Haf›z ‹sa nef’-i cihân ‹brahim Pafla Suyu, dolay›s›yla ismi zikredildi-
Eyledi bu çeflmenin bünyad›n› ¤ine göre, çeflme 1725 tarihinden evvel yap›l-
Hasbeten-lillah içün râh-› revân m›fl olmal›d›r.
Her gören der barekallah görmedik
Böyle zîba çeflme-i Kevser-niflan Bugün mevcut olmad›¤› gibi hangi tarihte y›-
1240(1824) k›ld›¤› da malum de¤ildir.

‹sa A¤a’n›n bundan baflka Üsküdar’da iki ve Kaynak: (N. Nirven, ‹stanbul Sular›, s. 223)
onun oldu¤u san›lan bir çeflmesi daha vard›r.
‹hsaniye Çeflmesi bahsine bak›n›z.

Çeflmeciklerin yan›nda mermer bir abdest tek- HANIM N‹NE SUYU ÇEfiMES‹
nesi vard›r. 1301 (1883)’te Serasker Nam›k
Pafla’n›n o¤lu Cemil Pafla taraf›ndan ‹sa A¤a
çeflmecikleri tamir ettirildi¤i ve üzerindeki sa-
çak yapt›r›ld›¤› s›rada infla ettirilmifltir. Nalça-
Ç eflme, Bulgurlu Köyü yak›nlar›nda ve Li-
badiye Caddesi üzerinde ve fiekerci Mas-
la¤› Soka¤› ile Üçp›nar Soka¤› aras›ndad›r.
c› Halil Tekkesi Camii bahsine bak›n›z.
Suyu daima akan bu çeflme, 1930 tarihinde be-
ton olarak flimdiki flekliyle yeniden yap›lm›flt›r.
Sivasl› Yetimo¤lu Ahmet Efendi taraf›ndan
gerçeklefltirilen bu onar›m s›ras›nda çeflme es-
ki hüviyetini tamamen kaybetmifltir.

Bu çeflmenin yak›n›nda, 1310 (1892) tarihli
Fatma Nazîre Han›m Çeflmesi vard›r. Üzerinde
dört sat›r halinde bir kitâbesi olan basit bir
çeflmedir.

Han›m Nine suyu, Çilehane yan›ndan bir s›-
z›nt› halinde akmakta iken, siyahî yafll› bir ka-
d›n de¤ne¤inin ucu ile iz aça aça flimdiki yeri-
ne getirmifl ve daha sonra da çeflme yap›lm›fl-
t›r. Bu yüzden suya Han›m Nine suyu ad› ve-
rilmifltir.
Haf›z ‹sa A¤a
Çeflmeleri. Kaynaklar: (Gezi Notu) (E. Koçu, ‹stanbul Ans. 6/3115)

1076

Üsküdar Çeflmeleri

HASAN BEY ÇEfiMES‹

K örbakkal semtinde, Divitçiler Sokak ile
Hac› fievket Sokak aras›nda ve Hasan Bey
Sokak üzerinde olup çok harap bir durumda-
d›r. Tonoz çat›s› çökmüfltür. Kesme tafl ve tu¤-
la hat›ll› olarak yapt›r›lan bu çeflmenin ayna
tafl› ve kitâbesi mevcut de¤ildir.

Kaynak: (Gezi Notu)

HASAN ÇAVUfi ÇEfiMES‹

Ç eflme, eski Toptafl› Caddesi üzerinde ve
Darü’fl-flifa (eski T›marhane) kap›s›n›n
sa¤ taraf›ndad›r. Kitâbesi d›fl etkenlerin zoru
ile yer yer okunmaz hale gelmifltir. Yaz›s› çok
girifttir. 1940 tarihlerinde ‹stanbul Çeflmeleri
adl› eserin yazar› ‹brahim Tan›fl›k Bey, bu kitâ-
benin tarihini 987(1579) olarak okumufltur ki, Hasan Çavufl
yanl›flt›r. Çeflmesi.

Dört s›ra halinde yaz›lm›fl olan kitâbesi fludur: Zigetvar’dan son süratle hareket eden Hasan
Çavufl, sekiz günde ‹stanbul’a ve dört günde de
“Ve seka-Allahu flerâben tahûrâ” S›çanlu Sahras›’na (Afyon bat›s›, Sincanl›)
Valide-i Sultan Murad Han-› ûla gelmifltir.
Dürretü’t-tâc ana kim hayr’ün-nisâ
Cami ve han ve imaret yapd›rup 14 Rebiyülevvel 974 (29 Eylül 1566)’da Kad›-
Bu arada eyleyüb âlî bina köyü’ne gelen fiehzade Selim, buradan Üskü-
Çün Çavufl Hasan gelüb oldu emin dar Bahçesi’ne geçerek bahflifller da¤›tm›flt›r.
Yapd›rup bu çeflmeyi ak›td› mâ Sonra ayn› gün, Lala Hüseyin Pafla, hocas›
Teflne-diller geldikçe nûfl idüp olup 979 (1571) tarihinde vefat ederek fieyh
Bâis-i hayr içün itsünler du’â Vefa Türbesi önüne defn edilen Atâullah
Hâtif-i kudsî didi târîhini Efendi ve Müsahib Celâl Bey (fiair, öl.
Ayni ile âb-› Kevserden ola 982/1574) ve sair a¤alar, tu¤lar, alay bayrakla-
... yazd› sene ve seb’a ve elf târîhini r›, yedekleri ve solaklar› ile Üsküdar ‹skele-
si’ne gelmifllerdir. Burada fiehzade Selim, Bos-
Seb’a ve elf, 1007 (1598) tarihini göstermekte- tanc›bafl› Davut A¤a’n›n haz›rlad›¤› saltanat
dir. Rakam yaz›l› de¤ildir. kay›¤› ile ‹stanbul’a geçmifltir.

Çeflme, cami ve darü’fl-flifa’n›n inflas›ndan 16 Sultan II. Selim, 1 Ramazan 982 (15 Aral›k
sene sonra kesme tafltan yap›lm›flt›r. Yüzü flifa- 1574) tarihinde vefat etti. Sultan III. Murat’›n
hanenin cephesine yerlefltirilmifl olup haznesi tahta davet mektubunu yine Hasan Çavufl,
içeridedir. Kafl kemeri eyvan fleklindedir. Ayna Manisa’ya götürmüfl ve bu sebepten dönüflün-
tafl› küçüktür. de ve 18 Ramazan 982 tarihinde çavuflbafl›l›¤a
terfi ettirilmifltir.
Hasan Çavufl, Kanunî Sultan Süleyman’›n
1566 tarihindeki vefat›nda, o¤lu II. Selim’i sal- Kaynaklar: (Tarih-i Selânikî, Haz. M. ‹pflirli, s. 40, 98-99,
tanata davet için, Zigetvar’dan Kütahya’da S›- 104-105, 204, 311) (Daniflmend, Kronoloji, 2/359, 422,
çanlu Sahras›’nda bulunan fiehzade Selim’e 469) (Gezi Notu) (Ayvansarayî, Mecmua-y› Tevarih, Haz.
gönderilmifl ve bunun için de, Sokollu Mehmed F. Derin-V. Çabuk, s. 74) (‹. Tan›fl›k, ‹stanbul Çeflmeleri,
Pafla’n›n bir mektubu kendisine verilmifltir. 2/258) (Konyal›, Üsküdar Tarihi, 2/29)

1077

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar

HASEK‹ ‹SMA‹L A⁄A ÇEfiMES‹ r› bir emirle oraya gelen Çavuflbafl› ‹smail A¤a,
getirdi¤i idam ferman›n› flehrin ileri gelenleri

B u çeflmenin bulundu¤u mevki belli de¤il-
dir. Ayvansarayl› Hüseyin Efendi, Mec-
mua-y› Tevarih adl› eserinde, bu çeflmenin
önünde okumufl, bunu haber alan Halil Pa-
fla’da k›yafetini hemen de¤ifltirip eline bir m›z-
rak alarak at›na binmifl ve kale kap›s›ndan ç›-
Rum Mehmet Pafla Camii yak›n›nda bulundu- k›p can›n› kurtarm›flt›.
¤unu söylüyor. Halen, fiemsi Pafla Caddesi üze-
rinde ve fiemsi Pafla Bostan› Soka¤› karfl›s›nda Haseki A¤alar›, saray›n bir k›s›m mensuplar›
bir çeflme haznesi vard›r. Kesme tafl ve tu¤la hakk›nda kullan›lan bir tabirdir. Hasekiler
hat›ll› olarak yapt›r›lm›fl olan bu harap hazne- içinde mabeynciler makam›nda olan oniki ne-
nin ‹smail A¤a Çeflmesi olmas› ümit edilir. fer tebdil hasekileriyle beraber yüz neferden zi-
yade idiler. Bunlar›n amir ve zabiti Bostanc›-
Kitâbesi fludur: bafl› idi. Hasekiler saltanatla bir tarafa teflrif-i
flahane vukuunda çuhadarlar, peykler, solaklar
Râh-› hakda k›ld› bu mâ-i safa-bahfl› sebîl gibi padiflah›n maiyyetinde giderlerdi.
Sâhibu’l hayrat ‹smail A¤a idüb himem
Didi tarihin Zamîrî ol›cak âb-› revân Kaynaklar: (Ayvansarayî, Mecmua-y› Tevarih, Haz. F.
‹tdi ‹smail’e Mevlâ âb-› Zemzemle kerem Derin-V. Çabuk, s. 58) (Nusretname, Haz. ‹smet Parmak-
1118 (1706-7) s›zo¤lu, Cilt: II, Fasikül: II, s. 201, 365)

‹smail A¤a’n›n H. 1115 tarihli bir çeflmesi da-
ha vard›r.
HAS‹P PAfiA ÇEfiMES‹
A¤a, 1 Ekim 1703 tarihinde Edirne’de zuhur (ZEK‹ BEY ÇEfiMES‹)
eden Bostanc›lar Vakas›’ndan sonra, Sadrazam
Rami Mehmet Pafla’n›n odabafl›s› iken, haseki
a¤al›¤›na atanm›flt›r. Sonra çavuflbafl› olan ‹s-
mail A¤a’n›n bu görevi s›ras›nda, 9 Ramazan
Ç eflme, T›bbiye Caddesi ile Çeflme-i Kebir
Soka¤›’n›n birleflti¤i yere yak›n olup soka-
¤›n sa¤ taraf›ndad›r. Hemen arkas›na Astsubay
1129 (17 A¤ustos 1717)’de Belgrad Bozgunu Misafirhanesi yap›lm›flt›r. Karfl›s›nda, Taz›c›lar
meydana gelmiflti. Bu durumun müsebbibi sa- Oca¤› Çeflmesi, sa¤ taraf›nda ve yol afl›r› yerde
y›lan Sadrazam Hac› Halil Pafla azledilmifl ve
Selânik muhaf›zl›¤›na gönderilmiflti.
Hasip Pafla Çeflmesi.
Paflan›n vücudunu ortadan kald›rmak üzere ay-

Haseki ‹smail A¤a
Çeflmesi.

1078

Üsküdar Çeflmeleri

Suyu daima akan bu menzil çeflmesinin önün-
de hayvan sulamaya yarayan üç yalak vard›.
Bugün bir tanesi kalm›flt›r.

Bu çeflmeyi Maliye Naz›r› Hasip Pafla yapt›rm›fl
o¤lu Zeki Bey ise tamir ettirmifltir. 1286
(1869) tarihinde vefat eden Hasip Pafla için
Selimiye Camii hazîresi bahsine bak›n›z.

Kaynaklar: (‹. Tan›fl›k, ‹stanbul Çeflmeleri) (Konyal›, Üs-
küdar Tarihi, 2/50)

HAT‹CE SULTAN ÇEfiMES‹

‹ hsaniye Soka¤› üzerindedir. Tam karfl›s›nda
XVII. Yüzy›l›n sonlar›nda yap›lm›fl oldu¤u
san›lan ahflap, büyük bir konak vard›r. Som
mermerden yapt›r›lan bu güzel çeflmenin iki
yan› ve haznesi iki s›ra tu¤la ve bir s›ra kesme
tafltan yap›lm›flt›r. Dilimli kemerinin üstünde Hasip Pafla.
üç sat›r halinde flu kitâbe bulunmaktad›r:

Nevnihal Han›m Namazgâh› ve Çeflmesi ve Sâhibu’l-hayrat ve’l-hasenat merhume ve ma¤fu-
bunun karfl›s›nda ise Baytar Okulu (Veteriner- rün-leha
lik Fakültesi) bulunmaktad›r. Cennet-mekân firdevs-afliyan Hadice Sultan
Binti’s-Sultan Mehemmed Han aleyhimü’r-rah-
Kesme tafltan yap›lm›fl olan bu çeflmenin kü- metü ve’l-gufran
çük ayna tafl› üzerinde üç sat›r halinde haz›r- 1178 (1764-65)
lanm›fl alt› m›sral› bir kitâbe, bunun üzerinde
iki daire ve bir dikdörtgen kartufl içine yaz›lm›fl Çeflme, Hatice Sultan’›n vefat›ndan 20 sene
bir âyet ve bunun üzerinde ise sonradan kaz›n- sonra ye¤eni, Sultan III. Mustafa (1757-1774)
m›fl II. Abdülhamit’in bir tu¤ras› vard›r: taraf›ndan çok hürmet etti¤i halas›n›n ruhu
için yapt›r›lm›flt›r. Hatice Sultan için Sadra-
Kaal-Allahu teâlâ zam Damat Hasan Pafla Çeflmesi ile Nasuhî
“Ve sekahum Rabbuhum flerâben tahûrâ” Tekkesi Camii bahislerine bak›n›z.
Sadakallahü’l-azîm
Zamanla harap olan çeflme Hazinedar ustas› Hasip Pafla Çeflmesi
Kitâbe fludur: fievknihal Han›m taraf›ndan tamir edilmifltir. ve çevresi.
Bunu belirten kitâbe fludur:
Hasbetenlillah idüb necl-i Hasib Pafla bugün
Ceyfl-i mansur-› fleh-i devrane bu âb-› revân
Bir tarafdan celb idüb hayr-› du’a ibka-y› nâm
Bir tarafdan eyledi ruh-› Hasib’i flâd-mân
Geldi bir ta’mir içün tarih hayratü’l-Hasib
Eylesün Hakk ol Zeki Be¤’i cihanda kâm-rân
15 Rebiyülâhir 1323 (19 Haziran 1905)

Düz sat›hl› olmayan ayna tafl›n›n iki yan›nda
oluklu dört köfle birer kefeki tafltan sütun ve
onun üzerinde ise flekilli bir silme bulunmakta-
d›r. Bunun üzerinde, y›ld›z flekilli bir kornifl yer
almaktad›r.

1079

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar

Muvaffak oldu tamir-i çeflmeye iffet nihal HAT‹CE SULTAN ÇEfiMES‹
Hazinedar usta-i devlet pür kerem fievknihal
1258(1842)
Ketebehu Mehmed Tahir Ç eflme Bülbüldere’de, Feyziye Camii’nin
yan›ndaki Feyziye veya Hafize Han›m
Mektebi’nin alt›nda idi. 1925-30 tarihlerinde
fievknihal Usta, Sultan Abdülmecit’in Hazi- yola ç›k›nt› yapt›¤› için y›kt›r›lm›fl ve kitâbesi,
nedar› idi. evvelâ Çinili Köflk Müzesi Kitâbeler Bölü-
mü’ne ve oradan da Topkap› Saray› ikinci av-
Tamir kitâbesini yazan Mehmet Tahir Bey, fa- lusuna getirilerek otlar aras›na at›lm›flt›r. Kitâ-
zilet sahibi ediplerden bir zat olup ‹stanbullu- be bugün de giriflin sol taraf›nda ve Kubbealt›
dur. 1260’ta (1844) vefat ederek Ayvansaray civar›ndad›r. Yan›nda ters vaziyette at›lm›fl
haricinde Tokmaktepe Mezarl›¤›’na gömülmüfl- baflka kitâbeler de vard›r. Yerinden ç›kar›lma-
tür. Bu kabristan bugün mevcut de¤ildir. dan evvel sar› yald›z ile yald›zland›¤› flimdiki
halinden anlafl›lmaktad›r. Dört s›ra halinde
Hatice Sultan Çeflmesi semtin ilk eseridir. haz›rlanm›fl olan kitâbe fludur:
Semt, çeflmenin yap›m tarihinden pek k›sa bir
zaman evvel iskân edilme¤e bafllanm›flt›. Daha Âsmân-mertebe Sultan Ahmed
evvel bölge, Üsküdar Saray› has bahçesinin bir Heft iklîmde oldur hâkân
k›sm› idi. ‹hsaniye Camii ve mahallesi 1169 Üsküdar’› idüb ihyâ lutfa
(1755-56) tarihinde, Sultan III. Osman Âb-› flîrîn ile k›ld› reyyân
(1754-1757) taraf›ndan yapt›r›lm›fl ve isteyene K›rk çeflme gibi bu flehri hele
ihsan olundu¤undan ‹hsaniye ad›yla meflhur Eyledi çeflmeleri âbâdan
olmufltur. Hadîka yazar› bu cami için; “‹hsaniye Ol fieh’in duhter-i vâlâ-güheri
denmekle maruf olan daire dahilinde vaki haneler K›ld› bu ayn-› dilârâ-y› revân
ile beraber bina olunmufltur” demektedir. ‹hsa- Eyliye Hazret-i Bârî müzdâd
niye Camii bahsine bak›n›z. Çeflme, camiden Ol fieh’in flevket ü flân›n her ân
8-9 sene sonra yapt›r›lm›flt›r. Bî-bedel didi bu târîhi Nedim
Çeflme-i pâk-i Hadice Sultan
Hatice Sultan’›n, ad›na yap›lm›fl bu çeflmeden 1141 (1728)
baflka, F›st›kl› Mektebi alt›nda da bir çeflmesi
vard›. Bu mektep bahsine bak›n›z. Hatice Sul- Çeflme, Sultan III. Ahmet taraf›ndan k›z› Ha-
tan ad›na yap›lm›fl bir çeflme de ‹hsaniye Mes-
cidi yak›n›nda ve “sahil-i bahre karib” bir ma-
halde idi. Zamanla harap olan “çeflme, 1286’da
(1869-70) yeniden tamir olunmufl ve üzerine
flu kitâbe konulmufltur:

Sultan Hadice ol bünyâd idüb azîzim
Bu çeflme-i müzeyyen olmufl idi hayre mîzâb
‹mrâr-› ezmânile kalm›fl idi harâbe
Salih Efendi ehli yapd› bi-avn-i Vehhâb
Cem’i yaz›lsa lây›kd›r ve cevherle târîh
‹tdi Emine Han›m bu ayn-› sâf› pür-âb
1286

Bu çeflme bugün mevcut de¤ildir. Saray› bahsi-
ne bak›n›z.

Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi, 1/56, 2/228, 231-232)
(Mir’at-i ‹stanbul, s. 75) (‹. Tan›fl›k, ‹stanbul Çeflmeleri,
2/364) (Sicill-i Osmânî, 1/31) (G. Oransay, Osmanl› Dev-
leti’nde Kim Kimdi, s. 179) (M. Tahir, Osmanl› Müellifleri,
‹hsaniye’de Hatice 2/418) (Ç. Uluçay, Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›, s. 68)
Sultan Çeflmesi. (A. Refik, Kad›nlar Saltanat›, s. 242)

1080

Üsküdar Çeflmeleri

tice Sultan ad›na yapt›r›lm›flt›r. Hatice Sultan
20 Kas›m 1719 tarihinde do¤mufl dört yafl›nda
ve 1724 y›l›nda Haf›z Ahmet Pafla’ya niflanlan-
m›fl ve daha sonra evlenmifl, Pafla’n›n Aral›k
1735 tarihindeki vefat› üzerine dul kalm›fl ve
1151 (1738) senesinde, 31 yafl›nda bulundu¤u
halde vefat etmifltir. Kabri, ‹stanbul Yeni Ca-
mi Türbesi hazîresindedir.

Lâhdi, Yeni Cami Caddesi’nden hazîreye bak-
t›¤›m›zda sa¤daki ikinci çeflme arkas›nda, bi-
rinci s›rada ve Atike Sultan’›n ayak ucundad›r.
fiâhidesine flu kitâbe yaz›lm›flt›r: Hatice Sultan
Çeflmesi karfl›s›ndaki
Yaz›k ki eyledi r›hlet saray-› âlemden tarihî ev.
Ve taze duhter-i Han Ahmed-i cihan-ban›
Fena-y› dehri gücünden bulub misal-i peder Hayrullah Efendi çeflmeyi babas›n›n ruhu için
Düfldü dar-› bekaya diyar-› imkân› yapt›rm›flt›r. fiehremini, 1234 zilkadesinde
Du’a idüb didi tarih-i fevtine Ruhi (Eylül 1819) darphane emini, iki sene sonra
Cinana Hakk ide lay›k Hadice Sultan’› çavuflbafl›, 1237’de (1821) Surre-i Hümâyun
1151 emini, bir sene sonra ruzname-i evvel, 1241’de
(1825) ikinci defa flehremini oldu ve ayr›ld›.
Kitâbe yazar› Ruhi Efendi, Üsküdarl› flair olup Son görevi ise, Esma Sultan kethüdal›¤› idi.
1168 (1754) tarihinde vefat etmifltir. 1247 Recebinin gurresinde (6. 12. 1831) vefat
etti.
Kaynaklar: (‹. Tan›fl›k, ‹stanbul Çeflmeleri, 2/316, 328)
(A. Gölp›narl›, Nedim Divan›, s. 211) (Mir’at-i ‹stanbul, s.
86) (G. Oransay, Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi, I/132,
179) (Sicill-i Osmânî, 1/31, 246; 2/421 Ruhi Efendi) (Ay-
vansarayî, Mecmua-y› Tevarih, Haz. F. Derin-V. Çabuk, s.
50) (Ç. Uluçay, Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›, s. 91-92)

HAYRULLAH EFEND‹ ÇEfiMES‹

Ç eflme, Paflaliman›’nda, Abdurrahman A¤a
Camii yan›nda ve flimdiki muhteflem, Se-
rasker Hüseyin Avni Pafla Çeflmesi’nin yerinde
idi. fieyhülislâm Arif Hikmet Beyefendi çefl-
menin yerini “Der piflgâh-› sahilhane-i hud der
Öküz Liman›” diye tarif etmekte ve çeflmenin
Hayrullah Efendi Sahilhanesi’nin önünde ol-
du¤unu belirtmektedir.

Çeflmenin üzerinde Arif Hikmet Beyefen-
di’nin söyledi¤i flu kitâbe vard› ki, bugün mev-
cut de¤ildir:

Sâhibu’l-hayrat kim zat-› sevab-› endifledir
Validi ruhiçün itdi çeflme-i dil-cu binâ
Teflnegâne Hikmet iflrab itdi tarih-i selis Çeflme sahibi
Abdan iç eyle Hayrullah Efendi’ye du’â Hayrullah Efendi’nin
1228 (1813) flâhidesi.

1081

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar

Fesli muhteflem flâhidesi, Eyüp Sultan’da, Han- HORHOR ÇEfiMES‹
çerli Sultan Türbesi’nin sa¤ taraf›nda ve bir
(KEMANKEfi AHMET A⁄A ÇEfiMES‹)
hâcet penceresinin arkas›ndad›r. Üzerindeki
kitâbesi fludur:

Rical-i devletin el-hac Hayrullah Efendi kim
H akimiyet-i Milliye Caddesi ile Selmani-
pak Caddesi’nin birleflti¤i yerde ve Sel-
mana¤a Camii’nin önündedir. Hemen arka-
Nüfuz ü itibar refeti var idi ba-irfan s›nda Selman A¤a’n›n kabri vard›r.
Olub Sultan-› ali kethüdas› hem çavuflbafl›
Emin-i flehr iken ande gidüb bu zat-› pür izan 1924 Tarihli Gayr›menkul Vak›flar Listesi’nde
Demadem hayra salik bir inayetgar olub hakka “Horhor Çeflmesi Karacaahmed Caddesi mazbuta
Nice bikesleri ihsan ile eyledi fladan yola al›nm›flt›r” diye kay›tl›d›r.
Nüzul itdi isabet bir sene sahib-i firafl oldu
fiehadet ederek tevhid ile Mevlâ’ya verdi can Çeflme, büyük bir ihtimalle 1911 tarihinde Üs-
‹lâhî cürm ü taksirat›n› afv eyle k›l ma¤fur küdar tramvay hatt›n›n döflenmesi s›ras›nda,
‹de ruhun ihata rahmet-i deryâ-y› bî-payan yola ç›k›nt› teflkil etti¤inden flimdiki yerine
Safayab eyle Cennet-i gülfleninde ruhunu yâ Rab al›nm›fl olmal›d›r.
Enis ü hemdemi huriler olsun mahremi gilman
Lebibâ geldi bir abid didi fevtinde tarihin Nâz›m Bey’in 1922 tarihinde bast›r›lan “‹stan-
Cinan› cay Hayrullah Efendi’ye ide Yezdan bul fiehremaneti’ne Evkaftan Devrolunan Su-
Ruhiçün el-Fatiha lar” adl› eserinde, Kemankefl Çeflmesi suyu
1247 gurre-i B. bahsinde, bu suyun Bülbülderesi arkas›ndaki
s›rttan Da¤ Hamam› mevkiindeki menbadan
Ayak tafl› asma ve üzüm kabartmalar› ile be- ç›k›p Selmana¤a Camii bitifli¤indeki Horhor
zenmifltir. Hemen bafl taraf›nda annesinin flâ- Çeflmesi’nden akmakta oldu¤u belirtilmifltir.
hidesi vard›r ki kitâbesi fludur:
Ayn› eser zeylinin 60. sayfas›nda Selmana¤a
Rical-i Devlet-i Aliyye’den fiehremini Hayrullah Mahallesi çeflmelerini flu s›ra ile zikretmifltir:
Efendi’nin valide-i muhteremesi fierife Vahide
Han›m. 22 Cemaziyelevvel 1234 (18 Mart 1- Tophanelio¤lu Mustafa Efendi Çeflmesi
1819). 2- ‹brahim Pafla Çeflmesi
Selman A¤a Camii 3- ‹brahim Pafla Çeflmesi
önündeki Horhor Kaynaklar: (Gezi Notu) (Arif Hikmet Beyefendi, Divan, 4- Kemankefl Ahmed A¤a Çeflmesi
Çeflmesi (Kemankefl ‹stanbul 1283, s. 230) (Sicill-i Osmânî, 2/318-319 Hayrul- 5- Mustafa Pafla Çeflmesi
Ahmet A¤a Çeflmesi). lah Efendi)
Ad› geçen Kemankefl Ahmet A¤a Çeflmesi
acaba meflhur Kemankefl Tozkoparan Ahmet
A¤a’n›n eseri midir? Ahmet A¤a’n›n Okmey-
dan›’nda bir menzil tafl› vard›r. 957 (1550) ta-
rihinde vefat etti. Kabri Cerrahpafla Caddesi
üzerinde, Ahmet Kethüda (fiem’i Molla) Ca-
mii hazîresinde olup, kâtibî sikkeli flâhidesi
vard›r.

Çeflme üç yüzlü olup, muntazam kesme tafltan-
d›r. Sivri kemerleri renkli mozaikten olup ke-
merleri üzerine renkli çini panolar yerlefltiril-
mifltir. Gerek kemerleri ve panolar ve gerekse
ç›kmal› tu¤la saça¤› 1911 tarihinde yap›lm›fl-
t›r. Kitâbesi yoktur.

Kaynaklar: (Konyal›, Üsküdar Tarihi, 1/56) (Nâz›m Bey,
‹stanbul fiehremaneti’ne Evkaftan Devrolunan Sular 1341, s.
42-60) (Okmeydan› ve Okçuluk Tarihi, s. 83) (Hadîkatü’l-
Cevâmi, 2/20)

1082

Üsküdar Çeflmeleri

HÜSAMEDD‹N A⁄A ÇEfiMES‹

B asit krokiden de anlafl›laca¤› üzere çeflme,
Çavuflbafl› semtinde Kartalbaba Caddesi
ile Boybeyi Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde, meflhur
fieyh Sad›k Efendi’nin Hac›dede Tekkesi is-
miyle de an›lan tekkesinin caddeye aç›lan ka-
p›s›n›n sol taraf›nda ve fleyh evinin cumbas› al-
t›nda idi. Ahflap payandalarla yola tafl›r›lm›fl
olan bu fevkânî binan›n alt›nda da çeflmenin
haznesi bulunuyordu. Kap›n›n sa¤ taraf›ndaki
cami duvar›nda da 1173 (1759-60) tarihli Ha-
c› Dede’nin kabir tafl› vard›r.

Barok stilli çeflmenin mermer, küçük ve zarif
bir ayna tafl› vard›. ‹ki yan›na kabartma ince
sütuncuklar yap›lm›flt›. Motifli bir al›nl›k çefl-
meyi süslüyordu. Bunun üzerinde befl sat›r ha-
linde haz›rlanm›fl flu kitâbe vard›:

Menba-› ihsan Hüsameddin A¤a
Ya’ni ser-flahinci-i âlî-simât
Hayre sâî lûtf› cârî pür-kerem Hüsameddin A¤a
Eyledi bu çeflmeyi icrâ o zât Çeflmesi.
Cûy-bâr-i feyzi iska eyleyüb
Hânkâh-› Nakflibendî dü-cihât t›r›lan Sultan III. Selim ambarlar› ve sonuncu
Fikr iderken târîhini Rüfldiyâ tarihte yapt›r›lan Nizam-› Cedid Karakolhane-
Doldu tab’›ma hemân bu vâridât si vard›r. Bu kulluk, 1258 (1842) tarihinde
Geldi oniki imam târîh didi Sultan Abdülmecit taraf›ndan yeni bafltan
Oldu cârî çeflme-i aynü’l-hayât yapt›r›lm›flt›r.
1206 (1791-92)
Çeflmenin hemen arkas›ndaki hazîreden eser
Kitâbe, Alanyal›o¤lu fiair Rüfldi Ali Efendi ta- kalmam›flt›r. Sol taraftaki bir kap›dan Nuri
raf›ndan yaz›lm›flt›r. Kad› mesle¤inden olup Demira¤’a ait koruya girilmektedir. Bu koru-
Sultan III. Selim devrinde (1789-1807) vefat nun önünde bugün yeri tütün deposu olarak
etmifltir. Küçük kardefli fieyhi Efendi de flair idi. kullan›lan Sadrazam ve Serasker Hüseyin Av-
ni Pafla’n›n ahflap yal›s› vard›. Buradan bir
1965 tarihlerinde mevcut olan fleyh evi ve ki- köprü ile yal›n›n arkas›ndaki koruya geçilirdi.
tâbe bugün mevcut de¤ildir. Hac› Dede Tek- Sahilhane yan›nda bugün de mevcut olan ve
kesi bahsine bak›n›z. semte ismi verilen kay›khane (liman) vard›r.
Buras› Hüseyin Pafla’n›n Seraskerlik kay›¤› için
Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul, s. 95-135) (Sicill-i Osmânî, yapt›r›lm›flt›.
2/382 ve 3/183) (‹. Tan›fl›k, ‹stanbul Çeflmeleri, 2/386)
Çeflme, barok mimarî üslûbunda yap›lm›fl bir
esas çeflme ve onun iki yan›nda ampir üslûbun-
da yap›lm›fl befler yüzden oluflmufltur. Esas çefl-
HÜSEY‹N AVN‹ PAfiA ÇEfiMES‹ me di¤er yüzlerden daha yüksek ve ileridedir.
(PAfiA L‹MANI ÇEfiMES‹)
Ayna tafl›n›n üzerinde kabartma motifler ve

Ç eflme, Pafla Liman› Caddesi üzerindedir.
Bu muhteflem mermer çeflmenin sa¤ geri-
sinde Yar›mca Baba Tekkesi, Abdurrahman
orta k›sm›nda bofl bir madalyon vard›r. ‹ki ya-
n›nda, ince zarif ve sütun bafll›klar› yer almak-
tad›r. fiekilli kemerinin üzerinde ondört m›sra-
A¤a Camii ve hazîresi, sa¤ taraf›nda ise 1213 l› bir kitâbe bulunmaktad›r. Kitâbede iki tarih
(1798-99) ve 1217 (1802-3) tarihlerinde yap- m›sra› bulundu¤undan çift tarih rakam› okun-

1083

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar

maktad›r. Kitâbenin üstüne geniflçe mermer hurdur. ‹stanbul Bo¤az›’n› açt›¤› rivayet olu-
bir saçak yerlefltirilmifltir. nan efsanevî ‘‹O’ adl› inek ile belki bir alâkas›
vard›r. Eski eserlerde, bu ine¤in burada karaya
Esas çeflme, tatl› bir kavisle iki yandaki yüzler- ç›kt›¤› veya denize girdi¤i yaz›l›d›r. Üsküdar’›n
le birlefltirilmifltir. Bu yüzlerin ayna tafllar› yek- Ayazma Camii’nin üzerinde bulundu¤u k›sm›
pare düz flekilli olmayan mermerden yap›lm›fl da ‹nek Burnu diye an›l›rd›. Fakat Osmanl›
ve iki yan›na dört köfle mermer sütunlar yerlefl- Türkleri’nin bu Pafla Liman›’na, Öküz Liman›
tirilmifltir. Üzerlerinde bir silme ve düz bir ad›n› vermeleri ‹O’dan dolay› de¤ildir. Yazar-
al›nl›k ve bunun üzerinde ayn› flekilde tekrar lar›n io’nun buradan denize girdi¤i rivayeti,
silme bir al›nl›k bulunmaktad›r. Bu yan çeflme Türkler’in bu semte Öküz Liman› demelerin-
yüzlerinin en üstünde ve boydan boya bir kor- dendir.
nifl ve bunun üzerinde de mermer babal› demir
parmakl›klar bulunmaktad›r. Anadolu’dan getirilen bu çift toynakl› hayvan-
lar Ba¤larbafl›, Arapzâde, Özbekler Tekkesi ve
Çeflme bir seddin önüne infla edildi¤inden üs- Susuzba¤ yoluyla bu limana getirilir ve bura-
tü bahçedir. Yukar›da bahsedilen parmakl›klar dan mavnalarla Befliktafl’a geçirilirdi.
bu bahçeye aittir.
Befliktafl ‹skelesi’nin hemen arkas›ndaki
Yan çeflmelerin en uçlardaki kenarlar› birer meydana Deve Meydan› denmesi bofluna de-
kavis ile d›flar›ya tafl›r›lm›fl ve önlerine de birer ¤ildir.
sütun konmufltur.
As›rlar boyunca Öküz Liman› ad›yla an›lan bu
Bu on yüzde tarih kitâbesi ve musluk yoktur. yer, sonradan Paflaliman› ad›n› alm›flt›r. 1256
Yaln›z herbirinin önünde yalaklar› vard›r. Su, (1840) tarihli tekkeler listesinde ve Yar›mca
birinden di¤erine gizli deliklerden akar. Baba Tekkesi bahsinde ‘Paflayî Liman’ diye
kaydedilmifltir. Burada yak›n zamana kadar du-
Üsküdar ve ‹stanbul’da bu kadar genifl cepheli ran ve oldukça genifl, kapal› bir liman vard›.
baflka bir çeflme yoktur. Ön cephesinin genifl- 1780 tarihlerinde yaz›lan Hadîkatü’l-Cevâ-
li¤i 32 ad›m olan bu mermer muhteflem çeflme- mi’de dahi Paflaliman› ad› geçmektedir.
nin neden buraya yapt›r›ld›¤› merak edilebilir:
Çeflmenin befl sat›r halinde haz›rlanm›fl olan
Bu semt, yüzy›llar boyu, Öküz Liman› diye mefl- kitâbesi fludur:

Paflaliman›’nda
Hüseyin Avni Pafla
Çeflmesi.

1084

Sultan Abdülaziz’den intikam al. Çeflmesi kitabesi. Hüseyin Avni Pafla rit’te vali bulunan Avni Pafla. Beyaz›t’ta So¤ana. s. Üsküdar Tarihi. taraf›ndan tabanca ile vurularak öldürülmüfl- tür. 1868’de Gi. Küçük ve Büyük ‹hsaniye Ma- meyen Pafla.fiehremini Hayrullah Efendi’nin yal›s› - Defter Emin-i sab›k› Sadullah Efendi’nin yal›- s› . s. vard›. Bunu hazmede. Haziran 1918’de yanmas› ¤a semtindeki Mithat Pafla Kona¤›’nda ve üzerine kemikleri Merkez Efendi Mezarl›¤›’na 15/16 Haziran 1876 tarihinde Çerkez Hasan nakledildi. Bu muhteflem çeflmenin yerinde. 7 taht›ndan indirmifltir. Paflaliman›’nda kanlarda yararl›klar› görülmüfltür. 82) (E. 645) (fiafak Can. 2/243) ri’nden ö¤reniyoruz: “Kuzguncuk ‹skelesi -(onbefl yal›dan sonra)- Arapzâde Efendi’nin o¤lu Arif Efendi’nin yal›- s›. 1169 (1755-56) y›l›nda. Yunan Mitolojisi. Üsküdar Sara- 1085 . mal›d›r. 986) (M. Harbiye’ye yaz›lm›fl ve 1842’de te¤men olarak ç›km›flt›r. ‹stanbul Ans. Tahir. 1815 Tarihli Bostanc›bafl› Defte. Kabri. y›’n› y›kt›r›p. halleleri’ni yapt›rd›¤› zaman infla ettirmifl ol- maya karar vermifl ve tekrar getirildi¤i Seras. kerlik görevi s›ras›nda 30 May›s 1876 tarihin- de bir tak›m arkadafllar› ile beraber padiflah› Kitâbe yazar› flair Ahmed Muhtar Efendi. Son As›r Hüseyin Avni Pafla Osman’›n yapt›rm›fl oldu¤u klâsik bir çeflme Türk fiairleri.Sultan Osman Mâ-i Leziz Çeflmesi . Sultan III. yerine Serasker olmufl fakat 1871’de azlonula- rak memleketine sürülmüfltür. Kabri. Sultan Osman (1754-1757). bu çeflmeyi ihti- mal.ve Ö- küz Liman› . Ramazan 1328 (12 Eylül 1910) tarihinde vefat etti. 5/1. 2/78) (‹nal. iken bu mabedin. Osmanl› Müellifleri. Molla Gürani Camii hazîresinde Fakat k›sa bir zaman sonra. Koçu.Bektâflî Dergâh›” Hayrullah Efendi Çeflmesi bahsine bak›n›z. 6/2994) (Konyal›. s. Nam›k Pafla’n›n Çeflmesi cephesi. 1820’de Isparta’da do¤mufl ve 16 yafl›nda ‹stanbul’a gelip Çorlulu Ali Pafla Medresesi’ne yerleflmifltir. K›r›m Harbi s›ras›nda Bal. Kaynaklar: (‹slâm Ansiklopedisi c. Süleymaniye Camii hazîresindedir. Bunu. Üsküdar Çeflmeleri Çok zemân kalm›fld› iflbu çeflme-i pür-âb ü tâb Teflne-leb-i mând-i atflan-› kazâ-y› Kerbelâ Câmi’-i seyf ü kalem müstecmi’-i adl ü kerem Sadr-› a’zam-› nâmdafl-› s›bt-› Fahrü’l-enbiyâ Menba’-› maü’l-hayat-› himmetin cûfl itdirüp Eyledi mecrâs›n› lebriz âb-› cân-fezâ ‹ntizâm-fermâ-y› mi’mâr lutfile dahi Âb ü tâb-› sâb›k› itdi dü-bâlâ i’tilâ Teflnegân içdikce su müminler ald›kca vuzû Eylesünler izdiyâd-› ömr ü iclâlin du’â Nâvdân-› hâmeden mânend-i âb-› hofl-güvâr Akt› Muhtar iki târîh-i selâset intimâ Avni Pafla eyledi ihyâ flu a’lâ çeflmeyi 1291 Gel Hüseyin aflkile iç bu çeflmeden âb-› safâ 1291 (1874) Bânisi Hüseyin Avni Pafla. Befl alt› y›l sonra.

Yala¤›n›n sa¤ taraf›nda hayvanlar›n sulanma. beytinden anl›yoruz. Çabuk. Üsküdar Ahmediye Külliyesi’ni yapt›- ran Eminzâde Ahmed A¤a’d›r. mii’nin sol taraf›nda ve cami avlusuna girilen merdivenli yolun solundad›r. ‹tdi bu nev çeflme-i bünyad hem-çün ayn-› nur Oldu gayetde mahalline müsadif bir eser Ahmet A¤a’n›n Kas›mpafla’da. bugün yaln›z etraf›n›n Nufl idüb ab-› Safa bahfl›n› geldi tab’›ma kesme tafl duvarlar› kalm›fl bir hazîre ve bunun Tâ beyan-› sal-› bünyad›n idem zib-i sutur yan›nda da meflhur Rufaî Tekkesi vard›. s. s. 70-76) (Mir’at-i ‹stanbul. 2/51) (Sicill-i Osmânî. Babada¤l› Yokuflu’nda. ‹stanbul Çeflmeleri. Kitâbede ‘Nâbiyâ’ olarak Menba’-› cûd ü atâ ‹bnü’l-emin Ahmed A¤a okudu¤u kelime ‘Tâ beyan’d›r. Bu cami bahsi- ÇEfiMES‹ ne bak›n›z. çeflme ile beraber yapt›r›lan na- mazgâh. Çeflme. Karabafl Caddesi ile Ka- Lülesi gördüm nida-birle didi tarihini rabafldere Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde. eski “Debba¤- Kim ahaliye susuzluk virmifldi çok fütur lar kurbinde” flimdiki Bahriye Hastahanesi ci- ‹ntifa’ etdikce ab-› hoflgüvar›ndan bunun var›nda. Valide-i Cedid Camii suyun- dan temin edilirdi. 1134 (1721-22) Kaynaklar: (Ayvansarayî. befl sat›r halin. Gündo¤umu Caddesi üzerinde ve bu caddenin ‹nadiye Mektebi Soka¤› ile birleflti¤i yerde bulunan Tavafli Hasan A¤a Ca- Çeflmenin suyu. vefat etmifltir. Ç eflme. Kitâbenin. Haz. 113) s› için yap›lm›fl bir yalak daha vard›r. 310) ‹bnülemin Ahmet A¤a Çeflmesi kitabesi 1086 . Merhum ‹brahim Hakk› Konyal›. fiair Safayî Halil Efendi taraf›ndan yaz›ld›¤› san›lmaktad›r. (Konyal›. 2/57. Yelde¤irmeni Camii’ne ait bir evin al- Nûfl idüb âb-› Safa bahfl›n› geldi tab’›ma t›nda 1140 (1727) tarihli ve Tophane’de Kara- Ta beyan-› sal-› bünyad›n idem zib-i sutur bafl Camii civar›nda. Üsküdar Tarihi. Halil Efendi haffaf (ka- Klâsik Türk çeflme mimarîsine uygun olarak vaf. 100. Derin-V. do¤ru de¤ildir. tam karfl›s›nda.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ‹BNÜLEM‹N AHMET A⁄A Bânisi. Mecmua-y› Tevarih. Tan›fl›k. Bunu: Sa¤ taraf›nda. ayakkab›c›) olup 1150 (1738) tarihinde kesme tafltan yap›lm›fl bu büyük hazneli çeflme. ilkokul karfl›- Yad iderler hayr ile cümle inasle zükur s›nda. nin mermer ayna tafl› üzerinde servi kabartma- lar› ve kemerinin üzerinde de. kitâbenin de on m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: fiair Nâbî taraf›ndan yaz›ld›¤›n› beyan etmifltir ki. 3/228 Sa- nin üstü çat›s›z olup kesme tafl ile kaplanm›fl. t›r. fayî Halil Efendi) (‹. 1145 Âl-i Hüseyin ile Hasan aflk›na iç mâ-i tahur (1732) tarihli iki çeflmesi daha vard›r. F.

önündeki yalaktan baflka sol tara. ab- ‹HSAN‹YE ÇEfiMES‹ dest mahalli haznesinden geldi¤ine göre. Çeflmenin arkas›nda ve ‹hsaniye Camii avlu- y›:13/90) sunda. üzerinde bir is- len ulu. m›fl oldu¤u ‹hsaniye Camii’nin bu soka¤a aç›lan Kaynaklar: (Gezi Notu) (Mir’at-i ‹stanbul. z›lm›fl flu ayet bulunmaktad›r: Kesme tafltan yapt›r›lan bu çeflmenin kemeri “Ve cealnâ min el-mâi külle fley’in hayy” alt›nda bir kitâbe varsa da okunamayacak hale gelmifltir. Ed. Sokak üzerindeki çeflmenin suyu. ‹stanbul Üni. Ta- avlu kap›s›n›n sa¤ taraf›nda ve biraz ileridedir. yani 1240’ta yap›l- m›flt›r. 1975 tarihinde kestiri. Fakat bir menzil çeflmesi olan bu eseri. 2/418) 1087 . ‹stanbul Çeflmeleri. merle oluflan. Çeflme. Üsküdar’dan ay›rma¤a imkân yok- tur. eski Ba¤dat Yolu (Ulu yol) üzerinde bu- lunmas› ve Üsküdar’a geçen bütün birlik ve Surre alaylar›n›n bu çeflmenin önünden alay göstererek Ayr›l›k Çeflmesi sahras›na ulaflmas› nedeniyle. Eyice. 75) (‹. Üsküdar Çeflmeleri ‹BRAH‹M A⁄A MENZ‹L ÇEfiMES‹ Ç eflme. oval bir motif saha vard›r ki buran›n bir namazgâh olabilece. Mermer ayna tafl›n›n ortas›nda. ‹nadiye’de ‹bnülemin mufltur. yaz›l›d›r. Tarih Der. Haf›z ‹sa A¤a taraf›ndan ayn› tarihte. ‹brahim A¤a Çeflmesi Soka¤› ile ‹bra- him A¤a Deresi Soka¤›’n›n birleflti¤i köflede ve ‹brahim A¤a Camii’nin k›ble taraf›ndad›r. vard›r. Bu fleklin üzerinde güzel. Tarihin her devrinde bu semt ve civar› Üs- küdar olarak kabul edilmifltir. bu- nun da ‹sa A¤a taraf›ndan yapt›r›lm›fl olabile- Ç eflme. Çeflmenin karfl›s›nda. muhteflem bir ç›nar›n gölgeledi¤i bir tiridye kabu¤u flekli bulunan. Çeflmenin kimin taraf›ndan ve hangi tarihte yap›ld›¤› belli de¤ildir. iki yanda birer ince mermer ¤a Camii 988 (1580)’de yap›lm›flt›r. Kimin tara- f›ndan yapt›r›ld›¤› belli de¤ildir. f›nda hayvan sulamaya yarayan ikinci bir yala- ¤› daha vard›r. çeflmenin haznesi olup tu¤ladand›r. Kaynaklar: (S. ‹htimal sütunun tafl›d›¤› ve tu¤ladan yap›lm›fl bir ke- çeflmede bu s›ralarda yap›lm›flt›r. bir eyvan içindedir. Fak. Ayna tafl›n›n iki yan›. Ahmet A¤a Çeflmesi. büyük hazneli ve dokuz musluklu bir abdest mahalli vard›r. Kesme tafltan yapt›r›lan bu köprü bugün mevcut de¤ildir. Haf›z ‹sa A¤a Çeflmesi bah- sine bak›n›z. yeni ad›yla Neyzenbafl› Ha- lil Can Soka¤›’n›n üzerinde ve 1169 (1755) tarihinde Sultan III. ‹stanbul-fiam-Ba¤dad Yolu Üzerinde- ki Mimarî Eserler. Çeflmenin yüzü. eski Çit. Arkas›ndaki ‹brahima. Bu eser. s. Osman’›n yapt›r- ce¤i söylenebilir. Ayet-i kerimenin alt›nda 1240 (1824) tarihi makta olup. bugün Üsküdar ilçe s›n›rlar›n›n d›- fl›ndad›r. Sa. celî sülüsle ya- ¤i akla gelmektedir. n›fl›k. Çeflmenin sa¤ taraf›nda eski ‹brahima¤a Kara- kolu ve sol tarafta ise tek gözlü ‹brahima¤a Köprüsü bulunuyordu. Çeflmenin hemen önünden ‹brahima¤a Deresi ak›yordu. Bu dere yan tarafa al›narak yeri asfalt yol ol. Suyu daimi surette bir lüleden ak.

Kaynak: (Mir’at-i ‹stanbul. Ki- min taraf›ndan ve hangi tarihte yap›ld›¤› belli ‹nadiye Mahallesi de¤ildir. Orta motifi üzerinde ve bir madalyon içinde: “Ve cealnâ min el-mâi külle fley’in hayy” Ayet-i kerimesi. karfl›s›n- da ve Taflç›lar Mezarl›¤›’n›n köflesinde ‹nadiye Çeflmesi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ‹NAD‹YE MAHALLES‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme. Ba- rok üslûbu. Bunu belirten bir kitâ- besi yoktur. bunun üzerinde ve kabartma kemer flekli üstünde. yap›ld›¤› belli de¤ildir. Kitâbesi yoktur. Yan›ndaki as›r- l›k ç›nar a¤ac› ile gönül okflayan bir görünümü vard›r. ‹nadiye Tekkesi veya Band›rmal› Tekkesi’nin Gündo¤umu Caddesi’ne aç›- lan cümle kap›s›n›n sa¤ taraf›ndad›r. Gündo¤umu Caddesi üzerinde. arkas›nda ‹nadiye Tekkesi Mescidi ile hamam› bulunmakta idi. Arkas›nda ve yol afl›r› yerde ‹- nadiye Tekkesi. hamam›. Çeflme- nin hemen yan›nda ve solunda Yedi Emirler. s. ‹nadiye Tekkesi önündeki küçük mezarl›- ¤›n yan›ndad›r. Bugün hiç biri mevcut de¤ildir. Çeflmenin kimin taraf›ndan ve hangi tarihte ‹hsaniye Çeflmesi. Çeflme. Avlu ve cadde ta- raf›ndaki küçük ayna tafllar› yok olmufltur. Yeri için ‹nadiye Tekkesi vaziyet krokisine bak›n›z. kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak yap›- t›r›lm›fl olup tonoz daml›d›r. Çeflmesi 1088 . bir sat›r halinde: “Ve sekahum Rabbuhum flerâben tahûrâ” ibaresi yaz›l›d›r. sa¤ taraf›nda ise Haflim Baba Türbesi. Önündeki oval yala¤›n iki yan›ndaki hayvan sulamaya yarayan yalaklar› yok olmufltur. kabartma flekillerle süslenmifltir. Yaln›z çeflme pek harap du- rumdad›r. çeflmesi ve Haflim Baba Türbesi bulunmaktad›r. Çeflme yekpare mermerden yapt›r›lm›flt›r. 114) ‹NAD‹YE TEKKES‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme.

‹SMET BEY ÇEfiMES‹ hislerine bak›n›z. Tamamen kesme tafltan yapt›r›lan ‹smail A¤a Çeflmesi’nin kemeri üzerinde flu kitâbe bulun- maktad›r: 1089 . Kaynaklar: (Ayvansarayî. tu¤la bir eyvan kemer içine yerleflti- Ç eflme. 1086 tarihli çeflmesi vard›r. sa¤ taraf›nda Eski Hamam’›n kül- han kap›s›. flimdiki Eflref Saat Soka¤› ile fiemsipafla Caddesi’nin birleflti¤i köflededir. s. ‹nadiye Tekkesi ve Yedi Emirler Türbesi ba. Derin- ‹nadiye Tekkesi. Tan›fl›k. fiekerci Güzeli nam›yla maruf Alptekin Mües- sesesi taraf›ndan asl›na uygun olarak restore edilmifltir. ‹smail A¤a Çeflmesi. Çeflmenin önünde ve ilerisinde Do¤anc›lar Caddesi ile Bak›c› Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde de. (‹. Çabuk Türkçesi. ‹stanbul Çeflmeleri. 2/54) ve de¤iflik zamanlarda tamirler görmüfltür. ‹SMA‹L A⁄A ÇEfiMES‹ Barok mimarî üslûbunda yap›lm›fl olan mermer ayna tafl›. sol tarafta ise meflhur ittihatç› ve Harbiye Naz›r› Mahmut fievket Pafla’n›n harap kona¤› bulunmaktad›r. Haseki ‹smail A¤a’n›n Rum Mehmet Pafla Ca- mii yak›n›nda ve 1118 (1706-7) tarihli bir çefl- mesi daha vard›r. 2/292) Çeflmenin bu tarihte yapt›r›lm›fl oldu¤u söyle- nebilir. Et- rilmifltir. Paflaliman› Caddesi üzerinde ve Üs- küdar’dan Kuzguncuk’a giden yolun sa¤ taraf›nda ve Nacak Soka¤›’n›n biraz ilerisinde- dir. F. Kaynak: (Hadîkatü’l-Cevâmi 2/210) Ç eflme. Üsküdar Çeflmeleri Tâlib-i merzat-› Hakk ana ki ‹smail A¤a Yapd› bu ayn-› safa-bahfl› o pakize-nihâd ‹tdi bu hayr-› sa’id asar› Hakk kabul ana Hayr ile yâd›na bâdî ola ta rûz-› tenâd Teflnegân› eyledi iska bu âb-› saf ile Ecrin ihsan ide lûtfile Hudâ fevka’z-ziyâd Didi tarihini Zamîrî âb-› cûy-› teflnedil Zemzem-i ayn-› musaffa k›ld› ‹sma’il flâd 1115 (1703) Çeflme pek harap durumda iken 1975 y›l›nda. 58) (Konyal›. 1145 (1732-33)’te yap›lm›fl V. fiemsipafla semtinde ve eski Medre- se Soka¤›. Mecmua-y› Tevarih. Nail Mehmet Efendi’nin H. Kabartma flekillerle bezenmifl bulu- nan bu tafl›n üzerinde dört m›sral› flu kitâbe bu- lunuyordu: ‹smet Bey Çeflmesi. Bunlardan medrese y›- k›lm›fl yok olmufltur. Çeflmenin hemen arkas›nda Rum Mehmet Pafla Camii ve medresesi. raf›nda bir çok tarihi eserler vard›r. Üsküdar Tarihi.

Kaynaklar: (‹. “Kuzguncuk ‹skelesi (onbir yal›dan sonra) ‹s- met Beyzâde Arif mollan›n yal›s› Beflincikad›n Hazretleri yal›s› Arapzâde Efendi’nin arsas› mümaileyhin di¤er arsas›-Arapzâde Efendinin o¤lu Arif Efendi’nin yal›s›” Çeflmenin kitâbesi bugün biraz ilerideki Ah- met Fethi Pafla Yal›s›’n›n bahçesindedir. 233) (Konyal›. Çeflmesi.12. Gel iç ab-› lâtifi ruh-› ‹smet Be¤ içün akd› Taib ‹smail Efendi’den ilim tahsil etti. s. Do¤anc›lar Meydan›’nda Bulunan Do¤anc›bafl› Hasan Pafla Camii’nin kuzey taraf›nda ve son cemaat yerine aç›lan cümle kap›s›n›n sol ilerisindedir. Beyefendi’nin flâhidesi. Küçük Selimiye Tekkesi fieyhi Nimetullah Efendi’den inabet alan ‹smet Beyefendi aile- “Mâflallah” sinden dolay› çok zengin bir kimse idi. 6/2994) (Arif Hikmet Beyefendi. 17 Muharrem 1222 (28 Mart 1807) tarihinde vefat ederek Nuhkuyusu Caddesi üzerinde bulunan Arif Hikmet Beyefendi sebi- li ile çeflmesi aras›ndaki hazîreye gömülmüfltür. Sonra bir tak›m ilmiye mesleklerinde bulunduktan sonra 1219 ‹zmirli Ali Pafla Kitâbe. Divan. 2/54) (Sicill-i Osmânî. Hikmet Beyefendi taraf›ndan haz›rlanm›fl ve 1221 Recebi gurresinde (14 Eylül 1806) Naki- çeflme de onun taraf›ndan babas›n›n ruhu için bü’l-eflraf olup 1222 Muharreminin 17’sinde (27 Mart 1807) vefat etti. Bu nev-çeflme garik-i har-i rahmet Be¤ için akd› Kesriyeli Ahmet Pafla’n›n torunudur. yal›s›n›n karfl›s›na yap›lm›flt›r. Bu yal›n›n yeri hakk›nda 1815 tarihli Bostan- c›bafl› Defteri’nde flu bilgi verilmifltir. ‹stanbul Çeflmeleri. Üsküdar Tarihi. Çeflme ‹smet Bey’in vefat›ndan befl sene sonra. Üçdal Nefl. ‹sfendiyar O¤ullar›ndan Hac› Ahmet Pafla Türbesi ve ha- 1090 . Önünde. Tan›fl›k. 3/472 ‹smet ‹brahim Bey) (Cevdet Tarihi. Daha genifl bigi için. 2/410) (E. Ko- çu. 1164 Ola sirab-› Kevser validim Hikmet didim tarih Muharreminin yedisinde (5. fiiirleri vard›r. Raif ‹smail Pafla’n›n o¤lu.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar yapt›r›lm›flt›r. ‹smet Bey. Faz›l ve alim bir zat olup edebiyatla da meflgul olmufltur.1750) do¤du. ‹smet Bey’in o¤lu fieyhülislâm Arif (1804)’te ikinci defa Rumeli Kad›askeri oldu. Kendisi. 6/128 ‹smet Bey) ‹ZM‹RL‹ AL‹ PAfiA ÇEfiMES‹ Ç eflme. Arif Hikmet Beyefendi sebili Çeflme sahibi ‹smet bahsine bak›n›z. ‹stanbul Ans. Eserle- Du’a-i hayr›n ebna-y› sebîlin itme¤e iflrab ri vard›r. 1202 1227 (1812) (1787)’de Halep Mollas› oldu.

1132 (1720)’dir. F. Remz ile der lûle-i atflân›na mâ Gel için ayn-› Ali’den Kevseri 1114 (1702) KALE ÇEfiMES‹ Kitâbe. 100-101) (Konyal›. yük haznesinin üzeri tafl kapl›d›r. s. 2/98ve 3/530) (Mir’at-i ‹stanbul. Türk-‹slam Eserleri fl› Hasan Pafla Camii’nden bahsederken: dibi mevkiine geldikten sonra. 2/290) (Ayvansarayî Mec- mua-y› Tevarih. bugün Ankara Milli Kütüphane’dedir. K›ble tafl› dahi görül- mektedir. Bu Ali Pafla’n›n Kale Çeflmesi ad› ile an›lan bu çeflmenin Ka. “Kal’a Çeflmesi dedikleri mahaldir”. Çeflmenin kitâbesi 1955 tarihinde düflmüfl ve alt› parçaya ayr›lm›flt›r. Çeflmenin üstündeki okul bu- gün mevcut de¤ildir. 2/12) bafl› Hasan Pafla Camii bahsine bak›n›z. 1915 tarihlerinde bu mektep ve çeflmenin gü- zel bir resmini yapm›flt›r ki. ile kay›tl› ‹brahim Pafla Suyolu Haritas›’nda Kale Çeflme klâsiktir. Haritas›’nda Kale ‹dam tarihi. ‹stanbul Çeflmeleri. Hemen yan›nda bir kitâbe bulunuyordu: namazgâh mevcuttur. Çeflmesi bu flekilde resmedilmifltir. Tarih düflür- mede usta olan Haf›z. Mermer ayna tafl›. rahmetli Abdulkadir Erdo¤an Bey’in 1940 y›l›nda nefl- retti¤i “Üsküdar Su Yolu Haritas›” adl› risale- Çeflme. yan›ndaki ca- miin küçük hazîresinde ‹zmirli Ali Pafla’n›n flâ- hidesi yan›na yerlefltirilmifltir. Bü. Çak›rc›ba. vak Deresi’nin bafllang›ç noktas› olan bugünkü resmedilmifltir. ile kay›tl› ‹brahim “Camiin ‹hsaniye taraf›ndaki kap›s› kurbünde ¤›n› görmekteyiz. Çabuk. fierefâbâd Kasr› için Kay›flda¤› eteklerin- man›nda yap›lm›flt›r. s. Ressam Üsküdarl› Hoca Ali R›za (1858-1930). Altuncu ünvan›yla meflhur olan fiair Haf›z taraf›ndan haz›rlanm›flt›r. de. Tan›- fl›k. A sl›. ‹zmirli Ali Pafla taraf›ndan a¤al›¤› za. Üsküdar Tarihi. fiimdi. Hadîka yazar›. ‹zmirli Ali Pafla’n›n (Sicill-i Osmânî. Üsküdar Çeflmeleri zîresi ve sol gerisinde ise. Kesme tafltan yap›lm›flt›r. den getirtilen ‹brahim Pafla Suyu’nun Duvar. Bu yaz› çefl- zenmifltir. kabrinin bulundu¤u mezarl›k vard›r. Duvardibi mevkiinde oldu¤u ve o devirde bu Ali Pafla için türbesi bahsine bak›n›z. Kemerinin üzerinde sekiz m›sral› flu menin üstüne yaz›lm›flt›r. Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi 2/230) (‹. Mir’at-i ‹stanbul yazar›. Derin-V.” demektedir. Sene 1174 (1760)” diye ‹ki tarihi su gibi ezberi yaz›l›d›r. “Kavak’ta Kale Müzesi’nde 3336 No. 61) 1091 . Türk ve ‹slâm Eserleri Müzesi’nde bu- lunan ve müzenin eski müdürü. Çeflmesi bu flekilde o civarda bir çeflmesi vard›r. “Camiin yan›nda bir mekteb-i ibtidai ve alt›nda bir çeflme mevcut- tur” demektedir. Hazret-i ziflan Ali A¤a ki Hakk Zat›n itmifl bezm-i lütfun ziveri 65 Nolu P›nar “Ayazma Bafl› dedikleri mahal- Hasbeten-lillâh idüb Zemzem sebîl dir”. Haz. Pafla Su Yolu ‹zmirli Ali Pafla’n›n kesik bafl› defnedilmifltir. Do¤anc›. 1157 (1744)’te vefat et- mifltir. Çeflmesi”ne ulaflt›¤›n› ve sonra üç kola ayr›ld›. Türk-‹slâm Eserleri Müzesi’nde 3336 No. Mühr-i Süleyman ve servi motifleri ile be. 67 Nolu havuzda ise “vakf›n kâtibi Seyyid Ka’be-vefl ma’mur k›ld› bu yeri Efendi’nin kendi ba¤›nda müceddeden yap›lan Seyr iderken oldu tab’-› Haf›z’›n katman›n mahallidir.

Genifl ve büyük haznesinin üzerine Yakub Kaynaklar: (Abdülkadir Erdo¤an. ka- bartma bir rozet üzerine 1089 tarihi hak edil- mifltir. Ç eflme. tamamen kesme tafltan yap›lm›flt›r. A¤a Kütüphanesi oturtulmufltur. Bu tarihte Selimiye ve ‹hsaniye mahalleleri henüz kurulmam›flt› ve isimleri yoktu. Duvardibi ismi. çeflme ismini Kavak Saray›’n›n bu mevkiden geçen kale ka- dar yüksek duvarlar›ndan alm›fl olmal›d›r. ‹htimal Selimiye K›fllas›’n›n. klâsik Türk çeflme mimarîsi üslûbunda. Kap›a¤as› Yakup A¤a Çeflmesi. bu duvarlardan ötürü verilmifltir. Üsküdar Su Yolu Harita. Kitâbenin üzerinde. Bu kuyu elan bakidir. KAPIA⁄ASI YAKUP A⁄A Çeflmenin hangi tarihte ortadan kalkt›¤› belli de¤ildir. Bugün arsas›- na tek katl› meflruta binas› yap›lm›flt›r. Ka- vaksaray› müfltemilât›n›n ve saray duvarlar›- n›n y›kt›r›ld›¤› esnada ortadan kalkm›flt›r. çeflmeye ayr› bir görünüm veren ve iki ahflap eli bö¤ründenin tafl›d›¤› genifl bir saça¤› vard›. Çeflmenin gerçek ismi ve hangi tarihte kimin taraf›ndan yap›lm›fl oldu¤u bugün için belli de- ¤ildir. Sol taraf›nda s›. Tam karfl›s›nda ise. Mermer ayna tafl›n›n iki taraf›na flu beyit yaz›lm›flt›r: Lisân-› hâl ile bu âb-› cârî Ne hofl tesbih ider Perverdigâr› Bu m›sralar›n ortas›nda ve biraz afla¤›s›nda. Klâsik üslûpta yap›lm›fl oldu¤u muhakkak olan Yakup A¤a Çeflmesi bu çeflmenin. 1940 ‹stanbul Maarif Bas›mevi) yeci Mehmed A¤a Camii vard›. fierefâbâd Kasr›’n›n 1141 (1728- ve mektebi. Burada bir kale olmad›¤›na göre. Çeflme. 29) tarihindeki tamirinden evvel mevcut ol- du¤u anlafl›lmaktad›r. Kemerinin üzerindeki kitâbe fludur: 1092 . cami. IV Nolu Türk Tarih. Bugün y›k›lm›flt›r. ve Harmanl›k Soka¤›’n›n sol köflesinde Araki- si’nden ayr› bas›m. Semte. ÇEfiMES‹ inin ve mahallesinin yapt›r›ld›¤› s›rada.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar semtin ad› bulunmad›¤› için bu isimle an›ld›¤› san›lmaktad›r. Arkeologya ve Etnografya Dergi. Rozetin iki yan›na. yine kabartma çiçek motifleri yap›lm›flt›r. yedi s›ra halinde haz›rlanm›fl ondört m›sra- l› kitâbe bulunmaktad›r. Harmanl›k Namazgâh› ve Mo- ravî fieyh Yahya Efendi Kuyusu bulunmakta idi. Kemerinin üzerinde ke- mer kavsine uygun motifler ve bunlar›n üze- rinde yine iki rozet ve bu rozetlerin aras›nda da. Hasan Bey ve Harmanl›k sokaklar›- n›n Toptafl› Caddesi ile birleflti¤i köflede- dir.

Mecmua-y› Tevarih.. Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. 127) (Sicill-i Os- saâde A¤as› nâz›r-› vakf saâdetlu Mustafa / A¤a mânî. Çabuk. le tecdid ve bu mahalle / Vaz-› hacer k›l›nd›. emekli olduktan sonra Kuyunun bilezi¤inde de: müderris ve kad› yap›lm›fl ve 1111 Zilkadesin- de (Nisan 1700) vefat ederek Mevlânakap› d›. Mostarl› flair Rüfldi Ahmet Efendi tara. 2/82) (Kâz›m Çeçen. Kitâbenin hatt› nefistir. Yakup A¤a için mektebi bahsine bak›n›z. Bu ilân Bu kitâbelerden Saray A¤as› Yakup A¤a Çefl- tafl›nda flu bilgi bulunmaktad›r: mesi suyunun. Çeflmesi’ne cereyan eden / Suyun tahvil-i mecra- Mezar tafl› mevcut de¤ildir. Kaptan Pafla Camii’nin sokak afl›r› sa¤ taraf›nda ve Kaptan Pafla Soka¤› ile Kaptan Pafla Camii Soka¤›’n›n birleflti¤i köfle- dedir. sa’yin eylesün meflkûr Hemîfle eylesün nâm›n› zikr-i hayr ile ihyâ Nasîb olsun ana nûfl-› flarâb-› Kevser-i Cennet Ceza-y› hayr›n› virsün Cenab-› Hazret-i Mevlâ Bû âb-› sâfdan nûfl eyleyüb Rüfldî didi târîh ve mütevellisi el-hac Seyyid Mehmed A¤a ve kâti- Zehi âb-› zülâl ü ayn-› çeflme’l-hayât-âsâ bi el-hac / Mehmed Salih Efendi ve câbîsi Musta. K›rm›z› ve ak mermerden ya. s. kitabesi. fiekerkaya Soka¤› aras›ndaki Libade Mesire- si’nde bir kuyu ile bir ilân tafl› vard›r. Mahallesinde / Bâbü’s-saâde-i esbak merhûm Ce- did Yakup A¤a’n›n çeflme-i / Âb›n›n kadîmî miyâ. riyle mecrâ-yi kadîmine icrâ edildi¤i / Buraya tah- rîr olundu. F. s.. Küçük Çaml›ca Tepesi’nin do- ¤u taraf›ndaki Libade Mesiresi’nden geldi¤i “Üsküdar’da Valide-i Atik civar›nda Arakiyeci anlafl›lmaktad›r. Sene 1180 (1766-67)” f›ndan haz›rlanm›flt›r. Üsküdar Çeflmeleri Saray A¤as› ol Ya’kub A¤a kim sa’y idüb hakka R›zâ-y› Hakk içün bu âb-› sâf› eyledi icrâ Zehi hofl çeflme-i âb-› hayât-› dil-kefl ü cârî Ki ayn-› Selsebîl ü nehr-i Cennet gibi rûh-efzâ Derûni teflnegâne remzle söyler ki nûfl eyleyin Zebân olmufl buna âb-› dehân-› lüle de gûyâ N’ola rûh-› fiehid-i Kerbelâ’y› yâd idüb her-dem Cihâna kendüyi bezl itse an›n aflk›na bu mâ Kabul itsün Hudâ hayr›n›. Üsküdar Tarihi. Tan›fl›k. Sene 1318 (1900-1)” Bulgurlu Köyü civar›nda. Yakup A¤a Çeflmesi 1089 (1678) fa Efendi ve Ser-bölük / Ahmed A¤a marifetleriy. Bu muhteflem görünüfllü çeflmenin iki yüzü mermer kapl›d›r. / Kara- imifl. Libade Caddesi ile yaz›l›d›r. 1093 . Hofl sohbet bir zat s›na baz› tarafdan tasaddi olunduysa da. V. ‹stanbul Çeflmeleri. s. Merkez Efendi civar›na gömülmüfltür. Üsküdar Sular›. Haz. Kitâbe.... 1637’de do¤mufl ve En- derun’dan yetiflmifl. 4/649 Yakub A¤a) (Konyal›. h› ve memerr-i bi’l-külliyye harâb ve âb-› nâyâb / 2/280) (Ayvansarayî. / Hâlâ Bâbü’s. “Burada nebeân eden ve Üsküdar’da Kap›a¤as› fl›nda. Kap›a¤as› Yakup A¤a p›lm›fl olan kemerinin üzerinde ve bir çerçeve Çeflmesi ve çevresi. 72) (Mir’at-i ‹stanbul. Derin- Olma¤›n müceddeden hafr ile. 2/382 Rüfldi Efendi. 63-64) KAPTAN MUSTAFA PAfiA ÇEfiMES‹ Ç eflme.

linde. Çeflmenin sol yan cephesine ve ayr› bir yüz olan dar köfle yüzüne birer. 1094 . esasl› bir flekilde tamir edilmifltir. Her ikisinin de ayna tafl›n›n üzerlerine. Ahmet Meydan içinde fiair Nedim’in haz›rlad›¤› oniki sat›r ha. fierefâbâd’› k›ld›kda o flehinflâh içün bünyâd Ana bir cûybâri menba’›ndan eyledi icrâ Ayna tafl›n›n üzerine.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar fiehinfleh devletinde ol vezîr-i âsmân-mesned Yapub bu çeflme-i pâki güzel hayr eyledi hakka Hemîfle flehriyâr-› âlem ü sadr-› cihân-bânî Hem ol düstûr-› zî-flân› müeyyed eylesün Mevlâ Nedîmâ böyle tahrîr eyledi târîh-i itmâm›n Bu dil-cû çeflmeyi yapd› Kapudan Mustafa Pafla 1142 (1729-30) fiair Nedim hakk›nda bilgi için Bafl Kad›n Çefl- mesi bahsine bak›n›z. yirmidört m›sral› flu kitâbe bulunmakta. Ricâl-i devlet etdi Üsküdar’› sû-be sû irvâ Bu vâlâ çeflmesâr› dahi ol âb-› musaffâdan Bânisi Kaymak Mustafa Pafla hakk›nda Hadîka Kemâl-i ziyb ile bünyâd k›ld› Mustafa Pafla yazar› flu malumat› vermektedir: Kapudan-› mükerrem sadr-› efhem kim semâhatde Kef-i cûdundan alur feyz-i cûfl-› lücce-i deryâ “Niflanc› iken 1133 Zilkadesinde (Eylül 1721) Vezîr-i bî-muâdil sadr-› kâmil kim fazâilde Vezir Süleyman Pafla’n›n vefat›nda Kaptan-› De¤il hem-ser ana ‹bnü’l-Amid ve Bu-Ali Sina Derya ve Sadrazam ‹brahim Pafla’ya dahi da- Melek-haslet muallâ menzilet düstûr-› pür-himmet mat olup 1143 Rebiyülevvelinde (Eylül 1730) Ki zât-› pâkidir kan-› cihanda gevher-i yekta vuku bulan Patrona ve Muslu vak’as›nda kay- Kaptan Mustafa Pafla Çeflmesi kitabesi. Çeflmesi’nin köflelerinde bulunan çeflmecikle- Kaptanpafla Çeflmesi. 1941-42 tarihlerinde harab olan Vezîr-i a’zam ‹brahim Pafla-yi Felâtûn-râ çeflme. zarif kuzu çeflmeci- ¤i yap›lm›flt›r. Kö- fledeki çeflmeci¤in küçük yala¤› ve alt deste¤i Üsküdar meydan›ndaki III. Mu- Feridun bâb-› iclâlinde olma¤la cebîn-fersâ azzam haznesi moloz tafl›ndan yap›lm›fl olup üs- O hâkan-› cihân›n s›hr-› hass-› mekremet-kâr› tü çat›s›zd›r. fiehinflah-› hümâyûn-pâye Sultan Ahmed Gazi Ki flâmildir cihâna lutfu ebr-i nev-behâr-âsâ Çeflmenin sa¤ cephesi bir eve bitiflik oldu¤un- Mu’azzam flehr-i-yâr-i ma’delet-perver ki fahreyler dan yaln›z iki yüzü mermer kaplanm›flt›r. kemer kavsinin alt›na Firâvân olma¤›la âb-› lutf-i flehriyârîden yap›lan bezemeler de pek güzeldir. rin bir minyatürüdür. Yan cephede bulunan d›r: çeflmeci¤in ayna tafl› etraf›nda bezemeli bir çerçeve dolaflmaktad›r. bu tarihlerde pek revaçta olan ta- vus kuyru¤u biçiminde flekiller yap›lm›flt›r.

medrese ve türbe y›kt›r›lm›flt›r. kitâbeyi vermektedir: 1095 . Beflyüz ahali iskân ile Sivas Yeniflehri’ni miyet-i Milliye Caddesi’nin birleflti¤i yerde idi. “Ve- zir-i a’zam sahib-i fütüvvet Mustafa Pafla” tara- f›ndan sadrazam bulundu¤u s›rada yapt›r›lm›fl- du. “ Du’â-y› devletinde müttefikdir cümle fleyh ü flâb Zehî ahd-i kerem devrinde ihsân-dâr-› âlemsin Kallâvili lâhdi mevcuttur. Vezîr-i a’zam-› sâhib-fütüvvet Mustafa Pafla di Kara Mustafa Pafla’n›n Divanyolu’nda Par. sü’nü restore edip E¤ri’de büyük bir hamam. Mecmua-y› Tevarih. 2/170-228) Demâdem kâm-yâb u mazhar-› ahter-hirâm olsun (Abdülbaki Gölp›narl›. ‹stanbul’da Hoca Pafla Camii ya- rih’e göre de¤iflik vermektedir: n›ndaki sebilin önünde ve halk›n dehflet dolu bak›fllar› aras›nda öldürülmüfltür. Kemankefl Kara Mustafa Pafla Çeflmesi. Derin-V. kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere. Mustafa Pafla. 1958 tarihinde Tevarih adl› eserinde çeflmenin. çeflme 1040 (1630- ÇEfiMES‹ 31) tarihinde yap›lm›fl olarak gösterilmekte- dir. Tokat’da Mehmet Üsküdar Büyük Kulluk Binas›. Üskü- dar’daki çeflmenin kitâbesi onun taraf›ndan Mecmua-y› Tevarih. do¤ru. Edirne’de Köse Mihal Köprü- Çeflme de bu binan›n yan›nda olmal›d›r. mektep ve bir çok çeflme yapt›. tok sözlü ve asla d›r. meydana getirdi. Merzifonlu Kara Mustafa Pafla Medre- sesi karfl›s›nda. hay›rsever. 1924 tarihli Gayr›menkul Vak›flar Listesi’nde Mustafa Pafla Çeflmesi ad›yla kay›tl›. Galata’da da bir cami yapt›. t›r. Üsküdar Çeflmeleri natas› ile beraber flehiden vefat eyledikte ced. Tan›fl›k. yan›na bir mescit. Büyük bir ihtimalle bu tarih yanl›flt›r. Eski ismi Karacaahmet Caddesi olan bugünkü Ha- kimiyet-i Milliye Caddesi üzerinde bulunuyor- Çünkü. nesi olarak. kendi ad› ile an›lan medresese- Ayvansarayl› Hüseyin Efendi’de. Kara Mustafa Pafla ise. yük Kulluk binas›n›n kurbünde oldu¤unu be. Mecmua-y› Teva. Cuma pazar› Kemankefl lâkab›yla ünlü olan bu de¤erli Os- içinde Yeniçeri Kullu¤u yan›ndad›r” demekte manl› devlet adam›. Güzel hayr itdi hakka ömrün efzûn eyleye Mevlâ n›nda medfundur. Ç eflme bugün mevcut de¤ildir. “Kara Mustafa Pafla Çeflmesi. Çabuk. An› âfâtdan sadrinde dâ’im Kadir Vehhâb yî. Kabri Çarfl›- “Mahallinde yap›ld› çeflme-i âb-› hayât-efzâ” kap›’da. bu medreseyi 1051 (1641-42)’de yapt›rm›fl ve lirtmektedir. eserini Mustafa Pafla’ya ithaf etmifltir. Üsküdar Bü.) Dilâ lütf-› ehibbaya celâl-i kahr› a’dâya Cihâna virdi el-hak flâne-i câhile âb u tâb Kaynaklar: (Gezi Notu) (Hadîkatü’l-Cevâmi. Haz. Çal›flkan. çeflme ve sebil ilâve etmiflti. Mecmua-y› nin köflesindeki türbede idi. Ne zîba çeflme yapd› eyledi icrâ-y› âb-› tâb makkap› kurbünde vaki medresesi mezarista. Bu çeflme. çeflme hakk›nda afla¤›daki yaz›lm›flt›r. 1053 (31 Ocak 1644) tarihinde de idam edil- ken: mifltir. Üsküdar çeflmelerini anlat›r. 2/55) (‹. 2/334) Tamam›nda bu hayr-› dil-pesendin düfldü tarihi Zehî selsal-i dilcû meflreb-i pakize cârî âb 1040 KARA MUSTAFA PAfiA Görüldü¤ü gibi kitabede. ti. Üsküdar Tarihi. s. Nedim Divan›. 147) (Ayvansara. ‹stanbul Çefl. s. Yeni Cami’in Pafla Han›’n› tamir ile hamam ve cami infla et- yan taraf›nda ve Karacao¤lan Soka¤› ile Haki. Mevlevî flairlerinden tarihinde tramvay yolunun yap›m› s›ras›nda Münzevi Osman Dede’dir. (Kaptan Pafla Camii Bi-hamdillâh o dem çeflm-i adûya germ oldu hâb bahsine bak›n›z. 56) Hemîfle izzet ü ikbâl ile mümted olub câhî (Konyal›. Nice hayrâta tevfîk ide an› izzet-i Tevvâb meleri. Burada çeflmenin yola gitti¤i belirtilmifltir. bir kadir bilmezlik numu- ve çeflmenin tarih m›sra›n›. Gülflen-i ‹rfan adl› y›kt›r›lm›flt›r. 16 fiaban 1048 (23 Aral›k 1638)’de sadrazam olmufl ve 21 Zilkade Evliya Çelebi. rüflvet kabul etmeyen bir kimse idi. F. 1911 Mustafa Pafla’n›n kardefli.

Türbenin üzerinde yeni yaz› ile yaz›lm›fl bir ki- tâbe vard›r. Üsküdar Tarihi. 3/1514. 1924’te tanzim edilen Gayrimenkul mua-y› Tevarih adl› eserinde bu çeflmenin kitâ- Vak›flar Listesi’nde Sinan Baba Türbesi ad›yla besi bulunmaktad›r ki. 1070 (1659-60) tarihlerinde vefat etti¤i san›lan Kas›m A¤a’n›n gömüldü¤ü yer belli de¤ildir. köflede ve arkas›nda Üsküdar’›n en eski kahve- lerinden ikisi ve yan›nda ise ulu bir ç›nar a¤a- c› vard›r. katl› kona¤› da bu semtte oldu¤undan biraz ile. Türbenin arkas› ve iki yan› arsad›r. s. Ç›kd› âb› didi hâtif tarihin Mâ-i câri çeflme-i ayn-› flifa 1115 Kitâbedeki “Oldu ihya çeflme-i Kas›m A¤a” m›s- ra›ndan çeflmenin bilinmeyen bir tarihte Ka- s›m A¤a taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve zamanla ha- rap olan bu eserin 1115 (1703-4)’te ‘ihya’ edil- di¤ini ö¤reniyoruz. s. Ayn› s›rada ve biraz ileride semte ismini veren. Dan›flman Türkçesi. 2/175) (Ayvansarayî. Kas›m A¤a’n›n aç›k türbesi bulunmaktad›r. Ta ki ola mucib-i hayr-› du’a rideki bir soka¤a onun ismi verilmifltir. 4/390) (Konya- l›. Oldu ihya çeflme-i Kas›m A¤a Selsebîl-âsâ müferrih gûfledir Valide-i Atik Bimarhanesi (Darü’fl-flifa) bafl Barek-Allah aferin medhe senâ doktoru Mazhar Osman Pafla’n›n ahflap. Burada sahibinin meçhul ve türbenin bir k›sm›n›n da ‘ma¤sub’ yani zapte. Tam karfl›s›nda. 57-58) (‹stanbul Ans. Burada es- ki bir tekkenin bulundu¤u söylenmektedir. Kas›m Baba Türbesi’nde medfun olan zat›n 1096 . ‹stanbul fiehremane- ti’ne Evkaftan Devrolunan Sular 1341. fludur: keydedilmifltir. 1/56) (Nâz›m Bey. 4/1586 vd. Bir çarfl› muhiti olan bu semtin yegâne çeflmesidir. Avn-i Hakkile yap›ld› bu eser dilmifl oldu¤u belirtilmifltir. 8/730) (Naimâ Tarihi. iki Hasbeten-lillah sebebdir eflrefi Kas›m Baba Türbesi. Kas›m A¤a Çeflmesi. Mecmua-y› Tevarih. eski ad› Ba¤- larbafl›. Dan›flman Türk- çesi. Kas›ma¤a Semti’nde. Çeflmenin Mimar Koca Kas›m A¤a taraf›ndan yap›lm›fl oldu¤u tahmin edilmektedir.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kaynaklar: (Evliya Çelebi Seyahatnamesi. Ayvansarayl› Haf›z Hüseyin Efendi’nin Mec- Türbe. 42) KASIM A⁄A ÇEfiMES‹ Ç eflme. 1640 tarihinde Mimarbafl› olmufl ve 1053 (1643-44)’te de azledilmifltir. Tarih yoktur. 1606) (Sicill-i Osmânî. yeni ismi Kartal Baba Caddesi ile Çinili Hamam Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesindedir. Kendisi.

Ayr›ca Kas›m A¤a’ n›n Üsküdar’da bir evi oldu¤u da bilinmekte- dir. müder- ris ve sonra ‘Kassam-› Askerî’ olan ve 1135 (1722)’de vefat eden Sadrüddin Efendi’nin o¤- ludur. Soka¤a ad›n› veren Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. Kendisi. 1157 (1744)’te vefat etti. 3/64) (Sicill-i Osmânî. Mehmet Efendi. O¤lu kemeri üzerinde güzel bir ta’lik yaz› ile flu mer. Bunun o¤lu. Haznesi. Üskü- Kesme tafltan yapt›r›lan bu çeflmenin kavisli dar’da Miskinler Tekkesi arkas›ndad›r. büyük ah- flap bir evin alt›ndad›r. ‹stanbul Çeflmeleri. Kü- çük olup kemeri üzerindeki al›nl›kta flekilli bir kornifli vard›r. Derin-V. Üsküdar Çeflmeleri Mimar Kas›m A¤a oldu¤u bir ihtimal olarak ileri sürülebilir. Sonra fiam. k›s›m k›s›m ay›ran ve veren kimseye verilen add›r. Mehmed Efendi Kassam) (‹. ‹stanbullu ulema. 1146 (1733-34)’te Medine Kassam Çeflmesi ve Mollas› oldu. Taz›c›lar Oca¤› Çeflmesi bahsine bak›n›z. monte edilmifltir. Evliya Hoca ve Bulgurlu Mescit sokak- lar›n›n birleflti¤i köflededir. 4/49) KASSAM ÇEfiMES‹ Çeflme. Ayn› soka¤›n nihayetinde bu- lunan Çinili Cami 1640 tarihinde bu Kas›m A¤a taraf›ndan yap›lm›flt›r. 1342 tarihinde tamir edilmifltir. Dönüflünde ‹stanbul payesi veril. müderris ve senelerce Kassam-› Askerî olmakla bu namla flöhret bul- du. Haz. Soka¤a ç›k›nt› yapm›fl olan bu ev ve çeflme geriye al›narak yeniden Kassam Çeflmesi. Kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere çeflme. Çabuk. Kitâbesi yok olmufltur. Sadrüddin Efendi ile Feyzullah Efen- di’nin flair oldu¤u söylenir. 2/476) d›r. Kabri. Mirasç›lar aras›nda miras› üleflti- ren ve küçüklerin hakk›n› koruyan. Çinili Cami bahsine bak›n›z. F. çevresi. Çeflme tamamen mermerden yap›lm›flt›r. Feyzullah Efendi 1192’de Yeniflehir Mollas› mer kitâbe bulunmaktad›r: iken vefat etmifltir. Kassam. müfllerdir. Bugün hiçbirisinin flâhidesi mevcut 1342 (1923) de¤ildir. di. s. Çeflme. 1097 . Kas›m Baba Türbesi çeflmenin hemen yan›ndad›r. Tan›fl›k. fleriat me- murudur. Mecmua-y› Tevarih. Kaynaklar: (Ayvansarayî. dir. 3/223 ve 4/234 Sadrüddin ve bu çeflmenin hangi tarihte yap›ld›¤› belli de¤il. Kitâbenin üzerinde flekilli bir kornifl var. Cemilüddin Mehmet ve Sadrüddin Mehmet Efendiler Sâhibetü’l-hayrat Hadice Han›m taraf›ndan tamir 1192 (1778)’de vefat ederek ayn› yere gömül- edilmifltir. Kassam Mehmet Efendi taraf›ndan ya- pt›r›lm›flt›r.

si mevcuttu. 1098 . Kafl kemeri üzerinde iki sat›r halinde flu kitâbe vard›r: Sâhibu’l-hayrat ve’l-hasenat kalyonlar kâtibi Dereli Merhum Mustafa Efendi r›zaen-lillah el-Fatiha Kâtip Mustafa Efendi 1193 (1779) Çeflmesi. ‹stanbul Çeflmeleri. s. Tarih Vesikala- r›. Çavufldere Caddesi ile eski Ba¤lar- bafl› Caddesi (flimdiki Kartalbaba Cadde- si)’nin birleflti¤i yerde ve Ba¤larbafl› Cadde- zanm›fl 1182 (1768-69)’da matbah emini. sonra Saliha Sultan’a kethüda olarak hocal›k rütbesini ka- Ç eflme. Türbe bugün de mevcut olup Okmeydan›’nda yapt›¤› ok at›fllar›nda menzil Kâtip Mustafa Efendi meflruta arsa halindedir. 2/376) (Mir’at-i ‹stanbul. Tan›- fl›k. ‹stanbul 1942. Mustafa Efendi. yeni Sokollu ‹lkö¤retim Okulu bi- nas›n›n sa¤ taraf›ndaki bahçe içindedir. 264) (Gezi Notu) (‹. 4/447) KAYMAKAM EM‹N BEY ÇEfiMES‹ (ACI ÇEfiME) Ç eflme. mazul olarak Midilli’ye sürülmüfl ve orada öl- kas›nda ve sa¤ taraf›nda harap binas› bulunan. 1193 (1773)’te si’nin sol köflesindedir. Yak›n tarihe kadar ar. 1190 (1776)’da tersane emini ve iki sene son- ra sadaret kethüdas› olmufl.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kâtip Mustafa Efendi Çeflmesi kitabesi. ise. s. ra yap›ld›¤› anlafl›lmaktad›r. alma¤a ve tafl dikme¤e hak kaz›nm›fl iyi bir Çeflmesi ve çevresi. Çeflmenin ön taraf›n.Yay. Kanunname-i Rumat -At›c›- lar Kanunnamesi. Çeflmenin arkas›nda kesme tafl büyük bir haz- KÂT‹P MUSTAFA EFEND‹ nesi vard›r. da ve Valide-i Atik Çeflmesi Soka¤› bafl›nda okçu idi. Kitâbeden. kalemden yetiflip kâtip. Üskü- dar Askeri Rüfldiyesi bahsine bak›n›z. çeflmenin vefat›ndan son- Kavsara Baba Tekkesinin Meflrutas› ve Türbe. Toptafl› Caddesi üzerinde eski Tab- hane. Mektep elan durmaktad›r. K›zlar A¤as› Mehmet A¤a’n›n Camii ve Kaynaklar: (Abdullah Efendi. Tamamen kesme tafltan yapt›r›lan bu klâsik çeflmenin ayna tafl› servi kabartmas› ile süslen- mifltir. Halim Baki Kunter. ÇEfiMES‹ Bânisi. müfltür. 88) (Sicill-i Osmânî. Say›: 10. mektebi vard›.

Tarih Notu) (Konyal›. 27 Mart 1719 tarihinde Kaymakam Emin Bey sadaret kethüdas› tayin edilmifl. Kendisi müderris olup 1156 (1743) tarihinde ölmüfltür. Mermer ayna tafl›n›n iki taraf›na oluklu Rûh-u Hüseynî eyledi siyrâb-› Selsebîl ve köfleli iki sütun yerlefltirilmifltir. Hudâ dûr itmesün z›ll-i zalîl-i Han Ahmed’den makam› Emin Bey. Ahâlîsini k›ld› behre-yâb ihsân-› bî-hadden Bu mevkide Mehemmed Kethüda Pafla-y› hayr-endîfl ‹stanbul Çeflmeleri. dergâh›n kap›lar›n› aç›p kapayan Kap›c› Dede evinin alt›ndad›r. Çeflmenin kitâbesi fiair fiakir Hüseyin Bey ta- raf›ndan haz›rlanm›flt›r. 2/6) (Sicill-i Osmânî. Tan›fl›k. 1171 ola. Aziz Mahmut Efendi Soka¤› üzerin- de ve bu soka¤a aç›lan Hüdâyî Dergâ- h›’n›n yüksek avlu kap›s›n›n sa¤ taraf›nda ve mufltur. Bir gazeli Fatin Tezkiresi’nde kay›tl›d›r. Bu sular›n tanzimini yapan. Topçu Kay. Üsküdar Çeflmeleri Kesme tafltan yap›lm›fl olan bu çeflmeye iki ba. Caddeden bak›ld›¤›nda farke- ÇEfiMES‹ dilmez. 1099 . Kâimmakâm-› asker-i topî Emin Be¤’in Hayr-› celîle zât›n› k›lm›fl Hudâ delîl Klâsik olmayan bu çeflme kesme tafltan yap›l- Tecdîd idüb bu çeflmeyi bezl-i nukûd ile m›flt›r. Civâr-› hankâh-› Hazret-i Mahmûd Efendi’de rak gösterilmifltir. Hudâ flahenfleh-i zî-flân ve sadr-› sâhibu’l-hayr›n dar’da Hassa Meclisi kâtibi olmufltur. Muta. mevcut olan eski bir çefl. Onu evvelâ hazinedar olarak yan›na alan Nevflehirli. Riyâz-› devletin âsûde k›lsun dîde-i bedden savv›f flairlerimizdendir. Binâ-y› çeflmeye me’mûr olunca sadr-› emcedden benin alt›ndaki tarih yanl›fll›kla H. Gel iç ayn-› hayât› çeflme-i pâk-i Mehemmed’den Abdülmecit devri sonlar›nda vefat etti. Nevflehirli ‹brahim Pa- fla’n›n damad›d›r. ‹stanbul Çeflmeleri. Mevlevî idi ve iyi ney Beka-cûy-› kadîmi fiakir-i dâî didi târîh çalard›. 1136 (1723) Kaynaklar: (‹. Çeflmenin Mihrî bu resme eyledim iflrâb-› târîhin aln›nda ve bir çerçeve içinde yedi sat›r halin- Mânend-i Kevser akd› nev-âyet-i bî-adîl de. Do¤anc›lar maksemi de yine bu tarihte yapt›- r›lm›flt›r. kasr›n bahçesindeki havuzdan 1141 (1728-29) tari- hinde ak›t›lm›flt›r. Karfl›s›nda d›¤› alt› m›sral› kitâbesi fludur: Cennet Mehmet Fenâyî Efendi Türbesi bulun- maktad›r. yük haznesi üzerine oturtulmufltur. May›s 1725’te Çeflmesi. KETHÜDA MEHMET PAfiA samakla inilir. 14 m›sral› flu kitâbe vard›r: 1271 (1854-55) Vekîl-i saltanat Damad ‹brahim Pafla’y› Kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere. Kethüda Mehmet. Bu s›rada yapt›r›lan ve bu sudan istifade eden 24 çeflmenin hemen hepsi 1141 tarihlidir. m›sra-› ebced hesab›na vuruldu¤unda 1141 ta- 4/528 Mihri Efendi) (Türk Dili ve Edebiyat› Ans. Suyu devaml› akar ve ac›d›r. Son tamirinde kesme tafl olan iki yan duvar› çimento ile s›vanm›fl ve yalaklar› da doldurul- Ç eflme. 6/332) rihi ç›kmaktad›r. Kef-i cûd› bu flehr-i Üsküdar’› eyleyüb sibâr meyi yenilemifltir. adl› k›ymetli eserde. fierefâbâd Kasr› için getirti- len Fatma Sultan-‹brahim Pafla Suyu. Üsküdar Tarihi. sonradan k›z› Hibetul- lah Han›m’› vermiflti. 2/356) (Gezi Kitâbenin alt›na 1136 tarihi yaz›lm›flt›r. Bu dil-cû çeflme oldu yâdigâr ol merd-i irflâddan Hep âsâr-› sadâkatdir ki oldu âkibet Mahmûd Kitâbe yazar› fiair Mihri Efendi ‹zmirli olup Yapup bu çeflmeyi feyz ald› nûr-› izz-i sermedden 1255 (1839) tarihinde ‹stanbul’a gelmifl Üskü. kitâ. Ahflap ev bu çeflmenin bü- fiair Mihrî Efendi’nin üç sat›r halinde haz›rla.

“fiehid oldukta Süleymaniye kurbinde vaki Sonradan buradan al›nan bu iki pafla. Soka¤›’ndad›r. cut olup Telli Çeflme ad› ile ünlüdür. Lâhdin. bugün ç›km›flt›. Kethüda Mehmet Pafla’n›n kona¤› Sü- leymaniye’de.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kethüda Mehmet Pafla Çeflmesi kitabesi. tarihli ve 18 m›sral› bir kitâbesi mevcuttur. Aç›lan pencere ve Mehmet Pa- zînemde bulunan tafl odada. Bafl flâhidesi üzerinde 1142 (1729) gelince. duas›n› yapm›fl ve sonra ken. Nevflehirli ‹brahim Pafla de Abdullah Pafla’n›n yerine sadrazam oldukta da burada bulunuyordu. mal› olmufltur. bundan sonra evvelâ ‹brahim Pa. Yeniçeri K›fllalar›’n›n bulundu¤u Et Meydan›’na getiri- Patrona ‹syan›’nda Kaptan Pafla Camii’nin ya. lerek k›fllan›n kap›s› yan›na as›lm›flt›r. Sadrazam Rami Mehmet Pa- fla’ya ait olan Rami Çiftli¤i de sonradan onun Kaptan-› Derya Mustafa Pafla ise: “500 kise pa.” Burada yap›lan soruflturma neticesinde ‹bra- him Pafla: Damat. Kendisinin Orta. kay›n pederlerinin merkadini tamir ve yola bir pencere açarak aflikare etmifltir. 1100 . p›mc›s› olan Vezir Kaymak Mustafa Pafla ile beraber Bostanc›lar Hapishanesi’ne konulmufl. zel bir resmi vard›r. Muhteflem namaz›n› k›lm›fl. 30/1 Ekim 1730 sabah› bu üç pafla bu flekilde köy Camii civâr›nda güzel bir yal›s› ve bahçe. fialvarl› ‹brahim A¤a’n›n da bu yöreye Pafla’ya geldi¤inde büyük bir so¤ukkanl›l›kla ilk suyu getirtti¤i bilinmektedir. daha sonra Mehmet Pafla’n›n cesedi. S›ra Mustafa kardefli. baz› eserler büyük bir cesaret gösterdi. Gelibolu ve Yöresi Tarihi adl› eserde gü- tesinden vefat etti¤ini yazarlar. Hadîka yazar› bundan sonras› için flunlar› yaz›yor: tu. ram vard›r. Mehmet Pafla’ya bartmal›d›r. Badüza- Topkap› Saray›’n›n orta kap›s›ndan girildi¤ine man damad› olan Divitdar Mehmet Pafla.390 kese paras› üzerinde fevkânî bir mektebi vard› ki. mevcut de¤ildir. bak›rdan mebni 12 fla’n›n kabri bugün de mevcuttur. Kirazl› Mescit alt›n ve yal›da dahi iki sand›k alt›n ve derûn-i ha. ¤ini. Kethüda Mehmet Pafla’n›n bundan baflka Ge- libolu’da da bir çeflmesi vard›r. idam edildikten son asilere teslim edilmifl ve si. lâhdi. bu da çarfl›ya olan borcumu ödemez” diye cevap vermiflti. Mehmet Pafla’n›n Fethiye Camii avlu kap›s› Kethüda Mehmet Pafla’n›n 23. kâtibî sikkeli ve tabak içinde meyve ka- dini cellatlara teslim etmiflti. 1163 göre sol tarafta bulunan ve ‘Kap› aras›’ denilen Muharreminin 24 (3 Ocak 1749) gün Firarîzâ- bölüme getirildiler. bugün kona¤›n›n bahçesine defn olunmufltu. Ak›nt› Burnu’nda da kasr› vard›. Türbe. Pafla’n›n fla olmak üzere idam edilmifllerdi. Bugün de mev- Her üç vezir. Defterdar fiemsüddin-i Cenderî “Hazinedâr›mda 12 bin kiselik zulta ve iki sand›k Türbesi karfl›s›ndad›r. baz›lar› da katlonulaca¤› s›rada kalp sek. de Rumeli payesi verilmiflti. sand›k alt›n” var demiflti.

çeflme. Bu güzel celi sülüs yaz›n›n üstündeki al›nl›kta ¤inde 200 ad›m ileride. s. Derin-V. 2/59) (Ayvansarayî. türbe. Ahmet Meydan Çeflme- Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi 1/157-183 Fethiye Camii si’nde. Hemen arkas›nda Bostanc›bafl› Abdul- lah A¤a’n›n 895 (1489-90) tarihinden evvel yapt›rm›fl oldu¤u K›s›kl› Camii vard›r. Bunun iki yan›nda top ç›k›nt›lar ve bunlar›n üzerinde flu ayet-i kerime bulun- maktad›r: 1101 . rinden gelmektedir. (Konyal›. Tan›fl›k. Üsküdar Çeflmeleri fialvaro¤lu olarak da an›lan. 3/124 fiakir Bey ve 4/224 Kad›n Çeflmesi’nin silme veya kornifllerinde de Mehmed Pafla) (‹. 2/320) görmekteyiz. 66) (Nazife Kurtman. Patrona ‹syan›. ikisi yanda. s. K›s›kl› Çeflmesi Osmanl› Tarihi. Haznesi olmayan bu güzel görünümlü çeflme- nin üzeri harpufltal›d›r. 19 As›r ‹stanbul Haritas›) (Mir’at-i ‹s. 55-56) (Uzunçarfl›l›. Haz. de Nâz›m Nirven Bey flunlar› yazmaktad›r: kale Eserlerinden Örnekler. s. Bu korniflin efllerini. kornifl al›nl›k ile harpuflta aras›nda yer alm›fl- ralinin oldukça gerisinde ve takriben Yaz›c›zâ. Çeflme. fihrist) Türbesi yan›ndaki Nevflehirli ‹brahim Pafla (Ekrem H. Ayverdi. biri ortada üç rozet bulunmaktad›r. ‹brahim A¤a’n›n “Ve cealnâ min el-mâi külle fley’in hayy” bu lâhdi. Mezarl›k orta kap›s›ndan. tamamen mermerden yap›lm›flt›r.” de- mektedir. 175-177) KISIKLI ÇEfiMES‹ Ç eflme. t›r. F. Üsküdar Tarihi. K›s›kl› Meydan›’nda ve bu meydan- dan Ümraniye’ye giden Alemda¤ Cadde- si’nin (eski Kavak Bay›r› Caddesi) sol köflesin- dedir. (‹vaz Fakih Çeflmesi). K›fl aylar›nda rengi bozulmaktad›r. Vak›f Haftas› Kitab› 1990. s. Çabuk. Mecmua-y› Tevarih. sebil ve flad›rvan›nda. idrar söktürme¤e çok uygundur. Cilt: 4 K›s›m: 2. Çeflmesi’nde ve ayr›ca ‹mrahor semtindeki Bafl tanbul. s. Mehmed Hafid Efendi’nin 1212 (1797) tari- hinde yazd›¤› Mehahü’l-Miyah (güzel sular) ad- l› eserinde bu çeflmeden flöyle bahsediliyor: “K›s›kl› suyu. sa¤ tarafta ve tepe üze. Düz ayna tafl›n›n üzerindeki kafl kemeri renkli mer- merdendir. 263) (Fevzi Kurto¤lu. Üsküdar Yeni Cami de Camii’nin arkas›ndad›r. ‹stanbul Çeflmeleri. ‹skele Meydan›’ndaki III.” Hadîka yazar› da: “K›s›kl› Karyesi’nde vaki çeflmenin suyu gayet leziz oldu¤undan çok mahalle götürülür. 8. Gelibolu ve Yöresi Tarihi. ‹stanbul Sular› adl› eserin. Çeflmenin suyu Büyük Çaml›ca Tepesi etekle. 66) (Sicill-i Osmânî. Çanak. rindedir. ana yola girildi. A¤a Hamam› mevkiinde ‹skender Baba ve Kirazl› Mescid) (Münir Aktepe. Da¤›n zirvesinden o yerin hay›r sahibi taraf›n- dan K›s›kl›’da yapt›r›lan çeflmeden ak›t›lm›flt›r. Zarif istalaktitli bir Çeflme 1138 (1725) tarihli olup Gelibolu sant. Gelibolu Yaz›c›zâde Mezarl›¤›’nda 1333 (1914-15) ketebehû Ömer Vasfî iken Alaeddin Kalfa Mezarl›¤›’na nakledilmifl- tir.

Üzerindeki “Atpazar› Kap›s›”ndad›r. içinde. (Tarih-i Cevdet. Kardefli Emin Efendi de hattat idi. 1914 senesinde Bu aç›klamadan da anlafl›laca¤› üzere çeflme. Mehahü’l-Miyah. Sulu Han karfl›s›nda Fatma Sultan Çefl- mifltir. Bu adla bilinen çeflme bahsine bak›n›z. Kendisi 1880’de ‹stanbul’da. dedir. ma’ruf camiin alt›ndad›r. Sonradan harap olan çeflme. Yeni Cami avlusunda musalla tafl›n›n ar- kas›nda ve camiin büyük su deposunun önün- (1413-1421) kendi fleyhi olan bu zata iki Çam. “Do- Bu k›ymetli malumat ilk defa fieyhülislâm Re. 80 ve 266) (Mehmed Hafid. Kitâbenin yan›nda H. Eyüp’te. Atpazar› 1226/21 Aral›k 1811) taraf›ndan yaz›lan Me. kadar ilerleyince bir su bacas›. Mir’at-i ‹stanbul yazar›n›n da belirt- K›zlara¤as› ler onundur. Hac› Beflir A¤a Çeflmesi. O da buralar› vakfetmifltir. H. asker Mehmed Hafid Efendi (öl. KIZLAR A⁄ASI HACI BEfi‹R A⁄A ÇEfiMES‹ K›s›kl› Çeflmesi’nin ilk defa ‹vaz Fakih Efendi taraf›ndan yap›ld›¤› san›lmaktad›r. kitâbe hattat Ömer Vasfi Efendi taraf›ndan ya. (1589-90)’da yapt›r›lan el-hac K›zlara¤as› ne’de dünyaya gelmifltir. Üsküdar Su Yolu Haritas›’nda. fierefâbâd Kasr› için getirtilen suyun kollar› anlat›l›rken. Atpazar› hahü’l-miyah (Güzel Sular) adl› eserde veril. Üsküdar Yenicamii Meydanc›k Çeflmesi ismiyle de meflhur olan haziresindeki kitabesi. l›ca arsas›n› temlik (mülk olarak verme) etmifl- ti. Bu bacan›n derinli¤i l0 metredir..Yüzy›llar Boyunca Üsküdar “Bu çeflmenin Büyük Çaml›ca Tepesi istika. Ayverdi. evlerin alt›ndan borulu bir Hattatlar. Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi. Bugün tarih rakamlar› tam olarak okunamayan on iki m›sral› kitâbe fludur: Cenab-› Hazret-i Sultan Ahmed Han-› Gazi kim Odur z›ll-› ilâhî âb-› rûy-› saltanat hakka Muhibb-i hayr el-hac Beflir A¤a-y› zî-flan›n ‹düb darü’s-saâde hidmetiyle kadrini â’lâ Du’a-y› hayr› isticlab içün flah-› cihân-bâne Nice âsâr-› uzmâya muvaffak eyledi Mevlâ 1102 . 2/258) (E. Valide-i Atik Çeflmesi Soka¤› üzerinde. 1141 tarihli Fatma Sultan Çeflmesi’nin de kitâbesi vard›r. 5 Zilkade üç kola ayr›l›r. Atpazar› Kap›s› ise. 8) na var›l›r. raf›ndad›r. ‹vaz Fakih Türbesi bahsine bak›n›z. Sultan Meh. Bu bacadan Büyük Çaml›ca istikametine ilerleyen ve yüksekli¤i 1. galeri ile 63 m.30 m. geniflli¤i 0. Ondan sonra yol. s. 998 z›lm›flt›r. 229) k›lm›fl ve tafl› getirilerek yukar›da bahsedilen yere konmufltur. s. Saraçhane Camii’nin si)’nin yan ve ayn› isimle bilinen camiin ön ta- ve K›s›kl› Camii’nin kap›lar› üzerindeki kitâbe. olan bir galeri. Kitâbesi.. s. Yaz›lan vakfiye Abdülkadir Erdo¤an Bey’in neflretmifl oldu¤u halen Vak›flar Genel Müdürlü¤ü’ndedir. Topha. Üçdal Neflriyat. vak’ta Kale Çeflmesi vard›r. flimdiki flekliyle tamir edilmifltir. Nirven. Beflir A¤a Çefl- mesi’nin kitâbesi alt›nda bu çeflmeye ait oldu- ¤u san›lan bir ayna tafl› ve birkaç söve vard›r. ¤anc›lar’daki taksim kubbesinden önce Ka- iszâde Aflir Efendi (1728-1804)’nin o¤lu Kad›. ‹stanbul Sular›. 1930 tarihlerinde y›- Fatih Devri IV. 12 Cemaziyelâhir 1347 (25 Kas›m ti¤i gibi çeflme. 1966 9/279) (‹nal.57 m.” Çeflmesi’nin mülmüfltür. Osmanl› Padiflah› Çelebi Sultan Mehmet Ç eflme bugün mevcut de¤ildir. s. Son metine bahçelerin. Mehmet A¤a Çeflmesi (Kemeralt› Çeflme- met Reflad Türbesi’nin. Soldan birinci kolda. Kap›s›’nda Hac› Beflir A¤a Çeflmesi. mesi” bulunmaktad›r. Çeflmenin yeri için el-hac K›zlara¤as› Mehmed A¤a Çeflmesi bahsine ba- k›n›z. 612) (N. demektedir.” ile su gelmektedir. “Kemeralt› Camii denmekle Hac› Beflir A¤a 1928)’de vefat ederek Eyüp Mezarl›¤›’na gö.

etmesi düflüncesiyle yap›ld›¤› muhakkakt›r. Eyüp Sultan Ca- mii’nin d›fl flad›rvan avlusunu iç avluya ba¤la- yan kap›n›n sol taraf›ndaki türbededir. Ah. Ancak. Sultan III. 53) (Mir’at-i ‹stanbul. Eyüb Sultan. Haz.) (M. 188) (Konyal›. Bu durumun genifl aç›kla- mas› Ayr›l›k Çeflmesi bahsinde yap›lm›flt›. Aka- Ana bâdî-i gufran ola bu hayrat-› bi-hemtâ kufl. bu eseri de Üsküdar çeflmelerinden ay›r- bi. kâmil bir zat idi. olan kimselerin bir u¤rak yeri oldu¤u gibi Hay- nesi aral›¤›n›n bafl›) Anber Mehmed A¤a’ya darpafla Sahras›’nda konaklamaya geçmifl olan halef olarak Darü’s-saâde A¤as› olup 13 sene ordunun bulundu¤u yerdeki çeflmeden istifade Sultan Ahmed’e hizmet etmifl ve Sultan Mah. 1155 (1742)’de Halep mollas› ol. Tan›fl›k. Mecmua-y› Tevarih. 124-125) (Sicill-i Os- ‹lâhî hayr›n› hüsn-i kabul eyleyüb flayan mânî. 1103 . Baba Haydar mahallesinde Darü’l-hadis. bugünkü haliyle bir sanat de¤eri tafl›- sine ulaflm›fl ve 1125 (1713)’te Darü’s-saâde maz. Beflir A¤a hakk›nda Ayvansarayl› Haf›z Hüse- yin Efendi. 3/124 fiakir Hüseyin Bey) (R. 1/48) (‹. tarihi topo¤rafya bak›m›ndan bir A¤as› Süleyman A¤a ile beraber K›br›s’a ve hususiyeti olan çeflme.) (Ayvansarayî. 1146 (1733)’te Çeflme. medrese. da olmas›na ra¤men. 2/20 Beflir A¤a. 1156 (1743)’te vefat etti. ma¤a imkân yoktur. hizmetlerinde bulunup soka¤›n sa¤ köflesindedir. fiair. Ayr›l›k Çeflmesi’nde oldu- du. Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi. sonra padiflah oldu¤unda musahiblerinden biri olmufl ve 1116 (1704-5)’te Daye Kad›n’› hacca Ulu bir ç›nar a¤ac›n›n yan›ndaki bu menzil götürme¤e memur ve sonra hazinedarl›k paye. M. Yapraks›z Ali A¤a’n›n ç›ra¤› olmak üze. bugün için Üsküdar ilçe s›n›rlar› d›fl›n- vak’anüvis. Patrona Halil ‹syan›. 2/36) ‹çüb bir cam›n› fiakir didi atflâne tarihin Bu dilcû çeflme-sâr-› safdan gel Zemzem iç s›hha 1141 (1728-29) LÂD‹KL‹ AHMET A⁄A Kitâbe yazar› fiakir Hüseyin Bey. kide ve Kad›köy-Haydarpafla r›ht›m› ile Hay- re Daire-i Hümâyun’a girmifl. Hükümet Soka¤›’n›n Alayköflkü Caddesi ile birleflti¤i köflede cami. Derin-V. Aktepe. Üsküdar Tarihi. s. Üsküdar Çeflmeleri Yapub bu çeflme-i pür-nûr-› pâki fî-sebîlillâh md. ¤u gibi. 5/2599) (fiemdânîzâde Tarihi. Gümrükçü ÇEfiMES‹ Hüseyin Pafla’n›n o¤lu Mustafa Bey’in mahdu- mudur. günü (3 Haziran 1746) ölmüfltür. Aktepe Türkçesi. divan sahi. Hadîkatü’l-Cevâmi adl› k›ymetli Lâdikli Ahmet A¤a Çeflmesi. s.” Kabri. F. Evvelâ müderris. ‹stanbul Ans. mektep ve bir Nakflibendî Tek- kesi’nden oluflan güzel bir külliyesi ve ayr›ca Eyüp. mud’un cülusunda dahi mevkiini korumufl ve 1159 (1746) senesine kadar ikbal ile hemhal olup bu esnada hastalanarak Bahariye nam sa- hilhanede ayn› senenin Cemaziyelevvelinin 13. 196 Beflir A¤a flâhidesi. Zülal re’fetiyle teflnegân› eyledi irvâ Çabuk. se- bil. Beflir A¤a’n›n ‹stanbul’da. mektep ve çeflmesi. Medine’de de baz› hayrat› vard›r. Bab›-âli kap›s›n›n sol taraf›nda. 2/332) (E. Haydarpafla ‹skelesi’n- sonra M›s›r’a gönderilip bir müddetten sonra den gelen ve esas Ba¤dat Caddesi’ne gidecek fieyhü’l-harem olup 1129 evahirinde (1717 se. darpafla Çay›r› Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve med’in efendili¤inde. 1/215 Beflir A¤a Lâdikli Ahmet A¤a’n›n md. ‹kbal müddeti 30 senedir. s. Koçu. Üsküdar’› Kad›- eserinde flu bilgiyi vermifltir: köy’e ba¤layan Haydarpafla Köprüsü’nü geçin- ce bugün Çay›rbafl› dura¤› ismiyle an›lan mev- “A¤a. çeflmesi. ‹stan- bul Çeflmeleri. s. iki çeflme.

Bu menzil çeflmesinin namazgâh› için Üsküdar namazgâhlar› bahsine bak›n›z. Çeflme ve namazgâh. tafl› bulunmaktad›r. 1208 (1793-94) y›l›nda Bu çeflme eski ça¤larda Hermagoras Menba› Ahmet A¤a taraf›ndan yap›lm›flt›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çeflme. sene 1208 yun nihayetinde güzel bir ç›nar a¤ac›yla gölge- lenmifl çeflmesiyle Haydarpafla Bahçesi vard›r. 1200 fievvalinde (A¤ustos 1786) Rikabdâr-› sultanî olmufl ve 1201 Zilka- Bu ulu ç›nar a¤ac›. bulundu¤u halde tekaüt edilmifltir. desinde (A¤ustos-Eylül 1787) Çukadar A¤as› tulmufltur. Muhtemelen. 1222 (1807) tarihinde vefat eden flair. Kim havas› râhat-efzâ âb-› pâki gam-zede Suffa yapd› serviler dikildi himem sarf eyledi Kim teferrüc eyleyenler ide bir hayri du’a fiarl Teskiye. run’dan yetiflmifl. Ayr›l›k Çeflmesi yak›n›ndaki mezarl›k bi yerlefltirilmifltir. 5 Zilhicce 1211 (1 Haziran 1797)’de vefat eden Ahmet Barok üslûbundaki mermer ayna tafl› üzerinde A¤a’n›n kabri. 1990 k›fl›nda özellikle kuru. kenar› silmeli bir levha. cariyelerinden Mahbube Ka- Lâdikli Ahmet A¤a d›n’›n 1210 (1795) tarihli flâhidesi vard›r. 5 Z. Bugün bir kütük halindedir. Çeflmesi ve Namazgâh› Yan›nda. Çeflmenin üstüne. A¤a. Küçük Asya Tarihi adl› eserinde: Geldi bir m›sra ile Pertev cevherin târîh-i sâl Servli bu çeflmenün havz› bu deryâ gûyiyâ “Kad›köyü Burnu’nun teflkil etti¤i küçük bo. duvar›n›n köflesinden. Kâ- tibî sikkeli flâhidesindeki kitâbe fludur: Bir mübarek zat›n / meskeni olmufldur bu mezar Eylemifl nazik tenin / hâki yeksar›n rûzgâr / Mer- hum ve magfur A¤a-y› / Çukadar-› Hazret-i fieh- ri / yârî-i esbak Lâdikli Ahmed / A¤a ruhiçün Fa- tiha. Muvakkitzâde Pertev Mehmet Efen- di taraf›ndan haz›rlanm›fl olan kitâbesinin metni fludur: fiâh-› âlem hazret-i Sultan Selimü’s-sâlisin Tâb-› pâki hayre mâil oldu¤›yçün dâimâ Eyleyüb hulk› sirâyet bendegân-› hâss›na Böyle cây-› dil-güflâlar olmada yer yer binâ Sâhibu’l-hayr› ez an cümle bu zîba çeflmeyi Pervitij Paftas›’nda Serv-i dil-cûlarla itmifl Cennet-âsâ cân-fezâ Lâdikli Ahmet A¤a Çukadar A¤a-y› flâhenflâh iken oldu çer⤠Çeflme ve Ya’ni Ladikli o zât-› ber-güzîn Ahmet A¤a namazgâh›n›n ilk Old› mâlik bu makâm-› dil-kefle k›ld› nazar durumu. flimdiki fleklini XIX. kapak gi. Kad›köy’de bir soka¤a ismi verilmifl vaziyet krokisi. caddeyi takiben 173 ad›m ileride olup ayak tafl› servi motiflidir. Ende- nam›yla yad edilirdi” diyor. olan Uzun Haf›z Mehmet Efendi’nin kabri var- 1104 . yekpare mermerden. Ayr›l›k Çeflmesi’nin sol taraf›n- ve kemerinin içinde ondört m›sral› bir kitâbe daki mezarl›ktad›r. 1211. Biraz ileride. yüzy›l sonlar›nda yap›lan bir tamir s›ras›nda alm›fl olmal›d›r. Kabri.

Mesiredeki kuyu yak›n›na dikilen ve bir mezar “Ahmed A¤a sahib oldu¤u bu mevkii. Kap›a¤as› Mevkii’nde ve Top- tafl› Caddesi üzerinde bir mektebi. Babü’s. 1/274 Ahmed A¤a. sahibi bir flair idi. Tan›fl›k. ‹stanbul Üni. Tarih Der. tafl›n› and›ran tafl üzerine flu kitâbe yaz›lm›flt›r: ras› güzel oldu¤u için serviler diktirmifl suffa (Namazgâh) ve çeflme yapt›rm›fl. “Üsküdar’da Valide-i Atik civar›nda Arakiyeci gâh’ haline getirmifltir. f›ndan iki masura su dahi ilâve edilerek suyun mikdar› tezyid edilmifldir. “Darü’s-saâdetü-flerife A¤as› Abdullah A¤a tara- zâdeler denir. s. Kabri. ‹stanbul Çeflmeleri.” did Yakub A¤a’n›n çeflme-i / Âb›n›n kadimi miya- h› ve memerri bi’l-külliyye harab ve âb-› nâyâb / Kaynaklar: (Semavi Eyice. Kemal Özergin. ‹stanbullu olup ev- velâ sadrazam mektupçusu ve sonra divan-› denilmektedir. suyu olup. ‹stanbul Üni. 4/275 Mehmed tecdid ve bu mahalle / Vaz’-› hacer k›l›nd›. Tarih Der Say›: bi el-hac / Mehmed Salih Efendi ve câbisi Musta- 13/117) (Mir’at-i ‹stanbul. Sa. Ed. Ayazma Camii hazîresindedir. eder. Libade isminin hangi tarihte ve niçin verildi¤i si ve çeflmesi daha vard›r. Üsküdar-Bostanc›bafl› Gü. O¤ullar›na Uzun Haf›z. Üsküdar Çeflmeleri d›r. divan vefat etti. suyunu Libade Suyu menba›ndan temin ediyordu. Sene 1318(1900)” Libade Mesiresi ve suyu Üsküdar ve Kad›köy Bir mesire yeri çeflmesi olan bu eser. bir ‘Teferrüc. s. vaziyet krokisi.” Kitabe flairi Pertev Efendi. 134) Kuyunun bilezi¤ine de flu kitâbe hak edilmifltir: “Burada nebeân eden ve Üsküdar’da Kap›a¤as› L‹BADE SUYU ÇEfiMES‹ Çeflmesi’ne cereyan eden / Suyun tahvil-i mecra- s›na baz› tarafdan tasaddi olunduysa da. Fak. ilkbahar ve yaz aylar›nda çok ra¤bet m›flt›r. Çeflme. Küçük Asya tarihi. ve mütevellisi el-hac Seyyid Mehmed A¤a ve kâti- zergâh› Kitâbeleri. Abdullah A¤a 1203 (1787)’de hümâyun hulefas›ndan olmufltur. Zamanla harap olan Libade Çeflmesi 1180 (1766-67) tarihinde mütevellisi taraf›ndan onar›lm›fl ve bu s›rada bir sütun üzerine de: “Üsküdar’da Valide-i Atik civar›nda Arakiyeci mahallesinde / Babü’s-saâde A¤as› esbak merhum Cedid Yakub A¤a’n›n bina ve infla itmifl oldu¤u Libade Suyu-1180” diye yaz›lm›flt›r. Bulgurlu Köyü civar›nda ve Libade Caddesi ile meflhur Çilehane’nin aras›n- dad›r.. Haz. Ed. Fk. havalisinin en eski ve meflhur mesire yeri ve Saade A¤as› Yakup A¤a taraf›ndan yapt›r›l. Yakup A¤a’n›n Üsküdar’da Toptafl› Ca. bir sütun üzerinde ise: yülâhir 1222 (18 Haziran 1807)’de vefat et- mifltir. Mahir. / Hâlâ Babü’s- rindeki Mimarî Eserler. Çok zengin idi. Olma¤›n müceddeden hafr ile. Kabirleri babas›n›n yan›ndad›r. Mehmet Efendi hâcegândan olup 11 Rebi. Bu güzel manzume belli de¤ilse de 1180 tarihli kitâbede bu ismin Libade Suyu Çeflmesi 1089 (1678) y›l›nda yapt›r›ld›¤›na göre Libade geçmesi Libade ad›n›n çok eski tarihlere da. Bu sütunun yan›ndaki di¤er 1105 . Mahallesinde / Babü’s-saâde-i esbak Merhum Ce- Servili Çeflme de dendi¤i iflaret edilmektedir. manza. kütüphane.. 2/38 fa Efendi ve Ser-bölük Ahmed A¤a marifetleriyle Pertev Mehmed Efendi. / Kara- Ç eflme. 2/388) Sene 1180(1766-67)” (fiarl Teskiye... 35) (Sicill-i Osmânî. Efendi Uzun Haf›z) (‹. riyle mecra-y› kadîmine icra edildi¤i / Buraya tah- rir olundu. saâde A¤as› naz›r-› vakf saâdetlu Mustafa / A¤a y›: 13/86) (M. Kitâbesinde çeflmeye. görürdü. Ali Suat. mii yak›n›nda. ‹stanbul-fiam-Ba¤dad Yolu Üze. Çeflmesi’nin de bu s›rada yap›lm›fl olmas› icap yand›¤›n› ortaya koymaktad›r.

Buradaki bir yol hâlâ ‘Sö¤ütlü Çay›r’ olup 1989 senesinde. Bu çeflme. yol afl›r› yerde bulunan menba koruma alan›” 1180 (1766-67) tarihli kitâbe. Kenar›n- Toygar Çeflme: Libade Caddesi ile Bay›r So. Toygar Hamza Camii mevcuttur. Haminnine teflekkil köflkü vard›. 9. “Vak›f Sular Müdürlü¤ü Toygar 1 nolu yerli suyu menba koruma alan›” diye yaz›l›d›r. soka¤›n sa¤ köflesinde bilmifltir. ye at›lm›flt›r.. Sular: Yolun iki taraf›nda ard›ç a¤açlar› vard›r.” dürlü¤ü binalar› ve büyük su deposu bulun- maktad›r. Dört basamakla inilen çeflmenin al- bade de denilen bu sözcük. 1989’da y›kt›r›lm›flt›r. te devrin ileri gelenlerinin köflkleri vard›. Buradaki sokak- Seyid Ali Paflazâde Hamdi Pafla’n›n korusu lar son senelerde aç›lm›flt›r. daki sö¤ütlerden pek az› günümüze kadar gele- ka¤›’n›n birleflti¤i yerde. 1 Eylül 1930’da “Sivasl› Ye- Buradaki eski çeflme daha sonra yeniden yapt›. nifl bir arazisi mevcuttur. Su ile mesire aras›nda Libade Caddesi Libade mevkiinde bir çiftli¤i vard›. Libade Su- yu’nun yan›ndaki köflkte meflhur musikiflinas. Basit krokide de görüldü¤ü gibi. uzanmaktad›r. arkas›n- daki setli arsadan gelmekte idi. 1089 (1678) tarihinde Yakup A¤a taraf›ndan yapt›r›lan çeflme.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar K›sa h›rka. ralarda Orta Oyunu da oynan›rd›. tanzim edilirken y›kt›r›lm›flt›r. Rumeli göçmenleri de da¤ ete¤ine Li. Mesiredeki iki vak›f kuyusunun etraf›nda dört ç›nar a¤ac› vard›r. Niha- yetinde de ‘Karga Deresi’ akmaktad›r. Libade Caddesi Üzerinde Bulunan Mesireyi. etraf› telle çevrilmifl ge- reisi Tevfik Bey’in müteaddid dairelerden mü. herhalde havas›n›n n›na ise flöyle yaz›lm›flt›r: daima rüzgârl› olmas›ndan dolay› bir h›rka gi- yilmesi icap etti¤i için bu mahalle isim olarak Sivasl› Yetimo¤lu verilmifl olmal›d›r. Arkas›nda. Yüzy›l sonlar›nda çok ra¤bet gören semt. Buraya konu. edilmifltir. Libade’de yeni bir yolun aç›lmas› s›ras›nda k›r›larak bir bahçe- Bay›r Soka¤›’n›n sol taraf›ndaki sette yerleflti. taraf›ndan yap›t›r›lan “Vak›f Sular Müdürlü¤ü Toygar 2 nolu yerli suyu çeflmenin karfl›s›nda. Bu ünlü mesire. Bulgurlu Köyü ile Uzunçay›r aras›nda ve Libade Suyu Çeflmesi’nin karfl›s›n- Göz hekimi Esad Pafla (Ifl›k)’›n (1865-1943) da dad›r. Biraz afla¤›da ise Devlet Su ‹flleri I. Bölge Mü- lardan Hac› Faik Bey oturuyordu. ya¤murluk anlam›na gelen ve Le. Kitâbeli kuyu bilezi¤inden eser rilen ikinci bir levhada ise: kalmam›flt›r. ‹htimal camiin abdest suyu buradan getirtildi- de Suyu bafl›nda yap›l›rd›. 1. yerli suyu menba koruma alan›” diye yaz›l› bir Daire Belediye Müdürü Hakk› Bey’in köflkü ve levha daha olup önünde kitâbesiz yeni bir çefl- yan›nda koru içinde Divan-› Muhasebat ikinci me vard›r. caddeye dik olan bir yol ikiye ay›r›r. Bun- lar aras›nda ve Libade’nin “üstünde Halis Mol. Bunlardan baflka bu. taraf›ndan ihya lebilir. ç›rak ç›karma. ba¤lama merasimleri Büyük Çaml›ca ve Liba. Çeflme. Suyu. flimdiki Libade Bulvar› ad›n› tafl›maktad›r. Memduh Pafla’n›n çiftli¤i vard›. bade demektedir. ¤i için Toygar Suyu ad› verilmifltir. K›zlara¤as› Yakup A¤a. 1930 XIX. Az ileride “Vak›f Sular Müdürlü¤ü Haminnine la’n›n köflkü ve bu köflkün üst taraf›nda eski 6. ve pefltemal Üsküdar’da. Libade yolu üzerinde Çeflmesi Soka¤› karfl›s›ndad›r. “Zeyrek Bekçisi denilen orta oyununun kolbafl›s› Hac› Libade Mesiresi: Bekçi” ve ondan sonra meflhur Kavuklu Hamdi buralarda temsiller vermifllerdi. Mesireyi gölgeleyen a¤açlar›n büyük bir k›sm› lan bir levhaya flunlar yaz›lm›flt›r: yok olmufltur. Veya Libade ad›n› tafl›yan Ahmed Efendi h›rkalar›n burada yap›lm›fl olabilece¤i akla ge. tim-O¤lu Ahmet Efendi taraf›ndan ihya edil- 1106 . 1298 (1881) y›l›na kadar süren esnaf teferrüc- leri (gezintiler). r›lm›flt›r..

62-63) (Sicill-i Mahbub A¤a Osmânî. Akflam gazetesi 10 Eylül 1947) (Musahibzâde Celâl. ince mermer sütuncuklar yerlefltirilmifltir. Üsküdar Çeflmeleri mifltir. Tan›fl›k. Koçu. Mahbub A¤a Çeflmesi (Onar›lm›flt›r). elin- deki sopayla iz açmak suretiyle bu suyu yolun kenar›na kadar getirmifl ve bu yüzden bu isim- le an›lm›fl. Eski ‹s- tanbul Yaflay›fl›. 2/1225) (H. ‹stanbul Çeflmeleri. yafll› bir kad›n. Rivayete göre. Yol seviyesi yükseltildi¤inden çeflme çukurda kalm›flt›r. Nakkafltepe (Frenk Tepesi) yak›n- lar›nda ve dört yolun birleflti¤i yerdedir. s. fiehsuvaro¤lu. ‹ki yan yü- tasarrufunda olan eski Nakkafltepe Karakolu zünde. de Emine Sultan Saray› bulunmaktad›r. düz ayna tafll› ve küçük yalakl› kuzu çefl- binas›. Lülesi üzerine barok sitili bir ayna tafl› yerlefltirilmifltir. karfl›s›nda. Arka taraf›nda. Üsküdar Sular›. Türk Gi- yim ve Kuflam›. s. ‹nce sütunlar›n tafl›d›¤› Ç eflme. s. Çeflmesi ve eski p›lm›flt›r. Düz ayna tafl›n›n iki yan›nda ise. Sanat Ans. yaprak motifleri MAHBUB A⁄A ÇEfiMES‹ bulunmaktad›r. ve sa¤ taraf›nda. biraz ileri. Ön yüzünün iki yan›na ve köflelerine Nakkafltepe Karakolu. 168) (Celâl Esad Arseven. 19 As›rda Çaml›ca’daki Köflkler. mecikleri bulunmaktad›r. 54) (E. s.” Halk bu çeflmeye Han›m Nine Çeflmesi de- mektedir. Ön taraf›ndaki el yala¤› k›r›lm›flt›r. 2/282) (Kâz›m Çeçen. 3/386 Abdullah A¤a) Çeflme üç yüzlü olup tamamen mermerden ya. 95) (‹. Bunlar üzerinde iki sat›r halin- de bir kitâbe vard›r. 1107 . Karfl›s›nda bulundu¤u söy- lenen namazgâh tafl›ndan ve civar›ndaki Fatma Nazîre Han›m Çeflmesi’nden eser kalmam›flt›r. bugün Koç Toplulu¤u’nun defne yaprakl› kornifl çeflmeyi süslemektedir. Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul.

Çeflmenin sa¤ taraf›ndaki kesme tafl kemerli kap›dan arkadaki mektebe gidilmektedir. Hakk yoluna k›ld› bu âb-› revân Münir Pafla Tepesi ad› ile de an›l›rd›. (Erdem Yücel. 63) (‹.. Tamamen kesme tafltan ve klâsik Türk çeflme mimarîsine uygun olarak yapt›r›- lan çeflmenin hemen arkas›nda.. t›r. Her gören an› du’a-i hayr ider Mahpeyker Kösem K›l kabûl sen yâ Mecîd yâ Müste’ân Valide Sultan Kaynaklar: (Gezi Notu) (Konyal›. fiekilli. ona bitiflik ol- mayan Mahpeyker Valide Sultan S›byan Mek- tebi. k›s›mlar› flunlard›r: Arabî 1331 (1915) Hazret-i Sultan-› Ekrem Valide Nakkafltepe. yak›n zamana kadar duruyordu.. ‹stanbul Ans. 4/28) (Türk Dili ve Edebiyat› Ans.. Bir kanal ile çeflmeye ba¤lanm›flt›r.. sol taraf›nda ve geride Ümmi Ahmed Efendi Tekkesi.. Milli E¤itim Bakanl›¤›’nca 1988 se. Kabbe’l-Allah zî-sevâb-› âhiret tosunda tamamlanm›fl ve genifl bir saçak alt›na Habbezâ aynü’l-hayât-› râyigân al›nan çeflme mükemmel bir hâle getirilmifltir. Ebced hesab›na göre 1052 (1642) tarihinde yap›lm›flt›r.. andan iç bul tâze cân Es-sebîl ey tâlib-i mâ-i’l-sebîl Âfiyetler ola s›hha nûfl-› cân Feyziyâ çün mazhar-› feyz oldu su Menba’-› feyz oldu târîh ol zemân Rakam yaz›l› de¤ildir. ‹stanbul Çeflmeleri. 2/266) (Sicill-i Osmâ- nî. Etraf›n› alçak bir duvar ile par- Mahbub A¤a makl›¤›n çevirdi¤i bu yerde bilezikli bir kuyu Çeflmesi ve çevresi.. karfl›s›nda ise Afganl›lar Tek- kesi bulunmaktad›r. 2/67) Lüle-i çeflme-i devâ-i dil-teflne Çeflmesi. Okunabilen hayrat›d›r... Frenk Tepesi ad›ndan baflka. Karakol K›ld› icrâ bu sebîl-i hayri çün ve çeflme.. . Kaynaklar: (Mecmua-y› Tevarih. Kuzguncuk. Nirven. Büyük haznesi.. F.. Haz. s. Sol taraf›nda da dairemsi bir bahçe vard›r. fiehzade devletlû necâbetlû Abdülmecid Efendi sekiz çerçeve içine ikifler m›sra yaz›lm›fl olan Hazretleri’nin / Bafla¤as› merhûm Mahbub A¤a kitâbenin baz› yerleri k›r›lm›flt›r.. Derin-V. Tan›fl›k. Ola ecri Selsebîl-i câvidân nesi sonlar›nda tamire al›nm›fl ve 1990 A¤os. Üsküdar Tarihi. Ayvansara- yî Hüseyin Efendi 1055 rakam›n› bulmufltur. Çabuk.. Kitâbenin flairi için Çinili Cami ve Çinili suyu bahislerine bak›n›z. Kas›m/Aral›k Ak›dur kendüye görürse her vâneye 1975) .. Dergâh Yay. TTOK Belleteni. Ayr›ca. Çinili Suyu.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar MAHPEYKER KÖSEM VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ Ç avufldere Caddesi ile Çinili Hamam Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köfle- sindedir. Kitâbesi fludur: Kemerinin üzerinde iki sat›r halinde haz›rlan- m›fl onalt› m›sral› bir kitâbesi vard›r. fevkânî olan mektebin al- t›ndad›r. 7/4033) (Gezi Notu) 1108 . üç yüzünü çeviren bir hayvan sulama Çeflmenin üstü çat›s›z olup yeniden onar›lm›fl- yala¤› vard›r... 3/213) (N...

Mustafa ve Bayezid’in rihler yanl›flt›r. Saraya in- Fevzi’yâ der lülesi târîhini tisab etmifl. sünnet dü¤ünlerinde Sur Emini olmufl ve Ve- ziriazam ‹brahim Pafla taraf›ndan hilat giydiril- Kitâbe fiair Fevzi Efendi taraf›ndan haz›rlan. m›flt›r. 1067 Nûfl idince teflnegânân-› safâ (1656-57)’de Kayseri’de do¤mufltur. 1119 (1707) tarihli ki. Süleyman. mifltir. kemeri üzerinde. befl sat›r halinde. alt› m›sral› bir kitâbe vard›r. Üsküdar Çeflmeleri MATBAH EM‹N‹ HACI HAL‹L EFEND‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme. Ca- mi set üzerinde oldu¤undan çeflme bu seddin alt›na yap›lm›flt›r. Mehmed. 1109 . Üs- Habbezâ Hac› Halil ehl-i hayr kadar’da Eski Menzilhane yan›ndad›r. 1132 (1719-20)’de de Matbah-› Âmire Emini olmufltur. Toygar Hamza Ca- mii hazîresinin istinat duvar› üzerindedir. Kabri. 1265 Cemaziyelâhirinin 29. Matbah Emini Halil Efendi Çeflmesi Tamamen mermerden infla edilen çeflmenin kitabeleri. Bunu belirten. 27 Temmuz 1720’de fiehzade Mecmua-y› Tevarih ile Mir’at-i ‹stanbul’daki ta. ‹tdi bu ayn-› hulûs ile binâ fiâd ola rûh-› Hüseyin ile Hasan Çeflmenin bânisi Hac› Halil Efendi. Kartufllar içine ikifler bat 1849) Hazine-i Hümâyun Kethüdas› ol- m›sra yerlefltirilmifltir. Halil Efendi Çeflmesi. günü zu- tâbe fludur: hur eden yang›nda Alayköflkü önüne geldi¤in- de kalp sektesinden vefat etmifltir. Sadrazam fiehid Ali Pafla’n›n hi- ‹çer isen âb-› hayvân iflte mâ mayesinde süratle yükselerek arpa emini ol- sene 1119 mufl. mufltur. ayna tafl›n›n üzerindedir ki o da fludur: Bânîsi oldu mukaddem çeflmenin Hac› Halil Nice dem nûfl eyledi atflan bu âb-› Zemzemi Bir vakt oldu harâb ol kalmad› sudan eser Hayr ile yâd olmufl iken olmad› çokdan beri Çeflnigir Usta yâd itmek içün ehl-i zemîn Mehd-i ulyâ-y› adâlet eyledi ta’mîrini Gel buyur iç oku bir Fatiha üç ‹hlâs ile K›las›n Firdevs-i ulyâda münasib meskeni Söyledi tamirine tarihini gayet Nazif K›ld› dendan câri Nazenin Usta bu ayn-› Zemzemi 1260 Manzumeyi yazan ‹stanbullu Nazif Mehmed Toygar Hamza Camii Efendi. Gergerî Ahmet Efendi’nin o¤lu olup müderrislik payesine ulaflm›fl sar›kl› alimler- dendir. H›rka-i Saadet alt›nda Matbah Emini bafl hademesi ve 1265 Rebiyülevvelinde (fiu. on m›sral› olarak haz›rlanm›fl kitâbe. aln›nda iki sat›r halinde. Selâms›z Caddesi (flimdiki Selâmi Ali Efendi Caddesi) ile Toygar Hamza Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde. 1151 (1738-39)’da vefat etmifltir. Enderun’dan yetiflmifl. Zamanla harap olan çeflme 1260 (1844)’te Sultan Abdülmecit’in annesi Bezmiâlem Vali- de Sultan’›n Çâflnigir Ustas› Nazenin taraf›n- dan tamir edilmifltir.

Fatih ilçesi s›n›rlar›nda Âfl›k Pafla Camii alt taraf›nda ve Cibali Caddesi ile Ay- d›n Bey Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sol köflesinde 1133 (1720-21) tarihli bir çefl- mesi daha vard›r. Bu çeflme bahislerine bak›n›z. 1/154. 2/235) (Ayvansa- rayî. Üsküdar’daki üç çeflmesinin sula- r›n› Küçük Çaml›ca Caddesi üzerindeki -Yahu- di banker Kamondo’ya ait. var›ndaki bu membalardan eser kalmam›flt›r. Kabri. Kayseri’de ayr›ca bir s›byan mektebi vard›r. Su. yol kullan›l›r ve arabalar atlar›n› bu çeflmede Matbah Emini Hac› meddin Ebu’l-hayr Ahmet Efendi’nin ve 1030 sularlard›. Belediyesi’nce Âfl›kpafla’da evinin karfl›s›nda bulunan Âfl›k onar›lm›flt›r. Çabuk. Mek- ke ve Medine fukaralar›na da¤›t›lmak üzere her y›l. Çeflme. çok do¤ru. ka¤›’n›n birleflti¤i yere bir de su terazisi yapt›r- Efendi Çeflmesi. Ç›nar Çeflme ad›yla ünlü idi. Cemaziyelevvel 1167 (Mart 1754)’te defter m›flt›. Toygar Hamza Camii’ne de Ç›nar Halil Efendi Çeflmesi. Üzerinde yaz› yoktur. Bu tip bir Tekke Kuyusu’nun bilezi¤i bugün de mevcut tafl. Camii denirdi. bu çeflmesinden baflka ‹stan- bul’da Haydar semtine su getirmifl ve burada bugün de mevcut olan çeflmeyi yapt›rm›flt›r. ‹stanbul ve Üsküdar’›n hiç bir mezarl›¤›n. H. 143) (Sicill-i Osmânî. eser kalmam›flt›r. Selmas›z Caddesi. Pafla Tekkesi Camii karfl›s›ndaki Seyyid Velâ. Kap›s›) yolunu takip ederek çeflmeye gelirdi. Selâms›z yet Türbesi hazîresindedir. gartepe’de. ‹tfaiye dikdörtgen prizmas› fleklinde olup kafesî serpufl (Çinili Karakolu) ve Tekke Kuyusu (Tekke ile müzeyyendir. mifl bulunan ulu ç›nar›n bu çeflme yan›nda ol- du¤u san›lmaktad›r. s.Camondo Ba¤› kar- fl›s›ndaki tarla ile Menemenli Ba¤›’ndan ve Celâl Bey Bahçesi’nden ç›kan membalardan temin etmiflti. 4/28 Fevzi Ah- 1110 . Ya¤l›kç› Ayazma Namazgâh› ci- Osmanl› Devleti’nin gözde devlet adamlar›n. Lâhdin etraf› kabartma rozet ve çi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Halil Efendi’nin Üsküdar’da üç çeflmesi daha vard›r. hac mevsiminde 120 alt›n gönderilme- sini vakfiyesinde flart koflmufltur. Mecmua-y› Tevarih. liyakat. dan gelmektedir. Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi. Kendisinin. 1119 tarihli çeflmenin suyu ise. çek motifleri ile bezenmifltir. Halil Efendi. bir takkeyi and›r›r bafll›k yap›lm›flt›r. Haz. Halil Efendi. F. (1621)’de vefat eden o¤lu Kemaleddin Meh. Ayak tafl›n›n üzerine dilimli. da yoktur. Selâmi Ali Efendi dan biri olan Halil Efendi. ilim ve irfan sahiplerini hima. Hac› Mutlu Soka¤› ile Torbal› So- Emini Hac› Halil ye eden cömert ve hofl sahbet bir kimse imifl. Gayet süslü ve Semti’ndeki 80 rak›ml› s›rt üzerindeki menba- muhteflem lâhdinin üzerindeki bafl flâhidesi. Kesme tafltan yap›lan bu su terazisinden 1995 y›l›nda Üsküdar emini bulundu¤u s›rada vefat etmifltir. Derin-V. fiimdiki Seyyid Velâyet hazîresinde 968 (1560-61)’de Üsküdar-Ba¤larbafl› yolu aç›lmadan evvel bu Toygartepesi’nde vefat eden fiakayik sahibi Taflköprülüzâde Isa. olup Fatma Hatun Camii kap›s› yan›ndad›r. Suyun ak›fl›n› tanzim etmek gayesiyle de Toy- Caddesi’nde Matbah li. 62) (Mir’at-i ‹stanbul. sözüne sad›k. Ayr›ca memleketi olan Kayseri’de de bir çok çeflme ile Ulu Camii yeni bafltan yapt›rm›fl ve Hunat Medresesi eyvan›n›n önüne de bir kü- tüphane infla ettirmifltir. s. Bunlardan baflka. O devirde caddeye ismini ver- met Efendi’nin de kabirleri vard›r.

Toygar Camii önünde ve 1119 (1707) tari- hinde yapt›rd›¤› ilk çeflmesi için getirilmiflti. 86-97. Matbah Emini Halil Efendi’ye Dair Baz› Notlar. k›flar Genel Müdürlü¤ü. Sene 1141(1728-29) 1111 . Tan›fl›k. Kemeri üzerinde üç sat›r halinde flu ki- tâbe bulunmaktad›r: Bu çeflmeyi hâlâ Matbah-› Âmire Emini el-hac Halil Efendi / ‹hya eyleyub fî-sebîlillâh bir masura su / Vakfidüb du’a niyaz ider / Fî gurre. Ç›nar Çeflmesi. 7/3913) (N. Klâsik üslûp- taki bu eserin arkas›nda tonoz daml› ve y›¤ma moloz tafl›ndan yap›lm›fl büyük bir su haznesi vard›r. Çeflme. Bunun içinde Torbal› Soka¤› ile Hac› Mutu Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde bulunan küçük. 20/274) (Va. 2/318) Matbah Emini Hac› Halil Efendi’nin Seyyid Velâyet Türbesi haziresindeki MATBAH EM‹N‹ lâhdi. Vak›flar Dergisi. Nirven. 1165 tarihli vakfiyeler) çeflmenin dilimli kemeri üzerinde ve befl sat›r Matbah Emini halinde flu kitâbe bulunmaktad›r: Hac› Halil Efendi’nin Cibali Caddesi Bu çeflmeyi hâlâ Matbah-› Âmire Emini el-hac üzerindeki çeflmesi. ‹s- tanbul Ans. ‹smini. Nirven. 31 Ocak 1729’da bitirildi¤i anlafl›lmaktad›r. lunmaktad›r. Ankara 735 Nolu Defter’in -Hare- meyn 2-. Üsküdar’›n ilk yerleflme merkezlerinden birisidir. Tan›fl›k. kesme tafltan yap›lm›flt›r. Fak. Çeflmeler sahibi tanbul Çeflmeleri. Bu su. 124. Toygar Tepesi’nde. Ed. Zenciler Soka¤› ve Halil Efendi Soka- ¤› ile çevrili küçük meydan›n ortas›ndad›r. 102. ‹stanbul (SOLAK S‹NAN ÇEfiMES‹) Üni.) Kendisinin vakfetti¤i su. 2/38) (Mehmed Çay›rda¤. 226) (Konyal›. HACI HAL‹L ÇEfiMES‹ med Efendi 4/564 Nazif Mehmed Efendi) (Münir Aktepe. (Halil Efendi’nin di¤er çeflmeleri bahislerine bak›n›z. Üsküdar Çeflmeleri Kitâbenin tarihinden çeflmenin. 193 sahifelerinde kay›tl› H. Tarih Der. Bu semt. s. MATBAH EM‹N‹ Halil Efendi. ‹stanbul Çeflmeleri. HACI HAL‹L EFEND‹ ÇEfiMES‹ A¤a’n›n merhum pederi Haf›z Efendi / Ruhiyçün Ç eflme. 144-145) (‹. ‹s. ‹stanbul Sular›. Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. Durbali Camii bahsine bak›n›z. Arka taraf›nda Solak Sinan Camii ve Mezarl›¤› bu- seri’de Vak›f Kütüphaneleri. s. 2/298) (N. 1/122. Kay- Ç eflme. hâlâ ‹stanbul / A¤as› Hac› Mustafa Kabri biraz ileridedir.i B. flimdiki Selâms›z Caddesi’nin eski ismi olan Ç›nar Yokuflu’ndan alm›flt›r. 1142 Kesme tafltan sade bir flekilde yap›lm›fl olan bu ve H. Üsküdar Tarihi. Kuflo¤lu Yoku- flu. Ç›nar Suyu ismiyle bilinirdi. Selâms›z Caddesi ile Tophaneli O¤- lu Soka¤›’n›n birleflti¤i köflededir. Say›:15/65) (‹. kesme tafl bir su terazisi yapt›rm›flt›r.

k›n tarihe kadar Divitçiler Caddesi üzerinde ve 1112 . bir meydan çeflmesi idi. Bu esnada bu çeflmelere ait su yollar› da tamir edilmifltir. Çeflme. 1/52) MATBAH EM‹N‹ HACI HAL‹L EFEND‹ ÇEfiMES‹ Çeflme. Çinili Mescit Soka¤› ile Köprülü Fad›l Pafla Soka¤›’n›n birleflti¤i köflededir. Durbali ve Toy. köflede Murat Reis Camii bulunmaktad›r. s. katl› ahflap büyük. 2/326) (Evkaf ‹dareleri Katalo¤u. Tamamen kesme tafltan yapt›r›lan bu eserin ihya eyleyüp müceddeden icra itdi¤i sudan bir ma. 955 (1548) tarihinde yapt›rd›¤› Çeflmenin. ‹stanbul Çeflmeleri. camiden 130 y›l sonra yap›lm›flt›r. yola ç›k›nt› yapm›fl gar Hamza Mahalleleri’ndeki çeflmelerle bera.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. Ta- n›fl›k. 2/338) MEHMET KETHÜDA ÇEfiMES‹ (D‹V‹TÇ‹LER ÇEfiMES‹) Z 7eynep-Kâmil Hastahanesi karfl›s›nda. Arsas›na bir apartman yap›l›rken çefl- Çeflme. Halil Efendi’nin bu çeflmeyi ihya lerden ve sa’ireden du’a rica eder. kemeri üzerinde dört sat›r halinde flu kitâbe Solak Sinan Camii sura su / Tayin idüb du’ada müflterek olmak niyaz bulunmaktad›r: önünde Matbah Emini ider / Fî gurre-i B. Halil Efendi’nin di¤er çeflmeleri bahislerine bak›n›z. 1142 mesi ile ayn› tarihte yani. s. ‹stanbul Çeflmeleri. 6 Ramazan 1312 (7 Eylül 1894) tarih. Hac› Halil Efendi 1141 Bu mâ-i cârî ve çeflme sab›ka Matbah-› Âmire Çeflmesi. Solak Sinan Camii bahsine bak›n›z. Bu yap›. Solak Sinan. bulunmakta idi. ihya edildi¤ine göre daha önce vard›. Emini / Ve hâlâ cizye muhasebecisi el-hac Halil Efendi’nin / Fî-sebîlillâh hayrat›d›r intifa / Eden- Kitâbeden. Solak Sinan’da Bugün yeri yola gitmifl ve hemen arkas›na da Matbah Emini Halil Harmanl›k ‹lkö¤retim Okulu yap›lm›flt›r. Sol tara- f›nda ve biraz ileride. Ya- Efendi Çeflmesi. büyük haznesi moloz tafl›ndan ya- camii için bir su getirterek vakfetmiflti. Çeflmenin inflaat›. ber tamir edilmifltir. Bugün çeflmenin li bir yaz›ya göre. d›fla taflmal› eski bir bina m›flt›r. 1988 sonlar›nda y›k- t›r›ld›. Solak Sinan. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Mir’at-i ‹stanbul. 31 Ocak 1729’da bi- tirildi¤ini ö¤reniyoruz. ‹htimal p›lm›fl olup hemen arkas›nda üç kap›l› ve iki çeflme de bu tarihte kendisi taraf›ndan yapt›r›l. durumdad›r. Fî Zilkade 1 edip su verdi¤ini ve Toygartepe’deki di¤er çefl. Çeflme. menin haznesi de yok edildi. 103-144-145) (Tan›fl›k. yaln›z ön yüzü kalm›fl olup. Di- vitçiler Caddesi ile Harmanl›k Soka¤›’n›n birleflti¤i köflede olup. 131) (‹. May›s 1730 tarihinde biti- rilmifltir.

Bu zîba çeflmeyi ol dahi mal›yla idüb icrâ “Çeflme. 1171 (1757-58)’de vefat et- mifltir. tonoz daml› büyük bir haznesi vard›. 126) Hac› Halil Efendi Kitabe yazar› Suyolcuzâde Eyyübî Necib Mus. oniki m›sral› flu ki- tâbe bulunuyordu: Veli A¤a 1164 (1750)’de ve Ruhullah Efendi bin Osman 1182 (1768)’de ve kardefli Süley. s. Kemeri üzerinde. 2/32) (Naci Yüngül. 104) Soka¤›’nda ruz. Çeflmesi. flair ve meflhur hattatlar›m›zdan. Vecize yerine geçen flu beyti ne kadar güzeldir: Olsa ayine-i nümayende rûy-› insan Yüzü insan olur amma özü insan olmaz El-hac Kethüda Mehmet A¤a. fla Camii avlusunda bir de flad›rvan› vard›r. Fatih Hamam›’n›n arka- s›nda. 1565 tarihlerin- de Mimar Sinan taraf›ndan yap›lan Kazasker Camii. Eyüp’te. Solak Sinan’da Semiy-yi Hazret-i Kübrâ Hadice nâm Sultan’› man A¤a 1183 (1769)’da vefat edip yan›na gö. yu Tesisleri ‹stanbul 1957. s. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Ahmet’in 1151 (1738) tarihinde. Hac› Halil Efendi Hemîfle hayre sâ’i Kethüda A¤a-y› zîflân› Çeflmesi kitabesi. 328-332) (Mir’at-i ‹stanbul. Nice böyle sevâba ide Hakk tevfik-i s›hhatle Zebân lûlesi s›hhat ile tâkim olur gûyâ Sultan III. Kabri. Mecmua-y› Tevarih. Devâtiler Necibâ yazd›lar cevherle târîhin 28 yafl›nda oldu¤u halde vefat eden k›z› Hatice Mehmed Kethüda hakka bu mây› eyledi ihyâ Sultan’›n kethüdas› olan Mehmed A¤a’n›n 1142 (1729-30) fiiflhane civar›nda. Taksim Su. Eyüp Mahkeme Soka¤› ile Eyüp Hama- m› Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve yokuflun ba- fl›ndad›r. 2/81. Bugün hiç biri mevcut de¤ildir. Tan›fl›k. kesme tafl ve tu¤la hat›ll›. 58) d›r. Üsküdar Çeflmeleri çeflmenin karfl›s›nda. Matbah Emini Hezârân hayr ü ihsâna muvaffak eyledi Mevlâ müldüler. ‹stanbul Matbah Emini Çeflmeleri. 316. 1/31. Ka- zasker Mescidi ile Muhyi Efendi Tekkesi ba- hislerine bak›n›z. tafa Efendi. 1161 (1748)’de vefat etmifl ve Seyyid Ahmet Deresi Mezarl›- ¤›’na gömülmüfltür. 1307 (1889-90)’da pek rana bir suret- Ak›td› âb-› sâf› künk-i kilk himmet ü sa’yi te tamir edilmifl ve üzerine ‘Ve sekahum Rabbu- Yübûsetden mürekkeb Kerbelâ-âsâ iken bu câ hum flerâben tahûrâ’ ibaresi hak edilmifl” iken Zülâl-i ayne almaz ne denlü olsa dil-teflne 1955’te yol geniflletilmesi bahanesiyle y›kt›r›l- Gelüb bu çeflme-i pâkîzeden nûfl eyliyenler mâ m›flt›r. O¤lu Zaim Mustafa A¤a ve kardefli Müteferrika Kuflçu Osman A¤a 1167 (1753)’te ve di¤er o¤lu Enderun’dan ayr›lma 1113 . Yüzü tamamen kesme tafltan yap›lan bu klâsik çeflmenin. “Kerbelâ âsâ iken bu ca” (Kerbelâ gibi iken bu Çinili Mescit yer) buradaki “mâi” ihya eyledi¤ini ö¤reniyo. Bas›lm›fl divan› ve Devhatü’l-Küttab ismin- de alfabetik s›raya göre haz›rlanm›fl ‘Tezkire-i Hattatîn’i vard›r. s. tam karfl›s›nda ve bulundu¤u soka¤a is- mi verilen Bayramiye’den Sal› Tekkesi bulu- nuyordu. Üsküdar Tarihi. Yaflmaks›y›ran Caddesi ile Lobut Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde 1145 (1732) fiair Necib Efendi’nin haz›rlad›¤› bu kitâbeden tarihli bir çeflmesi ve Eyüp’te Cezerî Kas›m Pa- Hatice Sultan kethüdas› Mehmet A¤a’n›n. 4/236. Dört taraf› aç›k oldu¤u halde bir yüzünde lüle vard›. (Sicill-i Osmânî. (Konyal›. köflede. alt› sat›r halinde. 73. 542) (‹.

kabartma motiflerle süslenmifl- tir. s. Tahir Efendi S›byan Mektebi’nin alt›nda idi. yekpare mermer bir ayna tafl›ndan iba. Kaynak: (Mir’at-i ‹stanbul. Harem ‹skelesi’nde. Çeflmenin sa¤ taraf›nda ve biraz ileride fierif Kuyusu Me- 1114 . ‹ki yan›nda sütun kabartmalar› vard›r. f›ndan ardiye olarak kullan›lmaktad›r. 85) MENZ‹L ÇEfiMES‹ Ç eflme. Bugün kaz›nm›flt›r. Mahmut’un tu¤rakefli olan camiin bânisi. Çeflmenin suyu. eski ad› Mek- tep Sokak olan flimdiki Kavak Bay›r› So- Camii’nin Selimiye ‹skele Caddesi’ne bakan ka¤› üzerinde ve soka¤a ismini veren Mehmet cephesinde ve fevkânî olan camiin alt›ndad›r. na tafl› üzerinde ve bir sat›r halinde: ret olup bu tafl. Sa¤ ve sol taraf›nda. nazarda görülmez. s. Kaynak: (Mir’at-i ‹stanbul. Mehmet Tahir Efendi’nin hayat› ve eserleri için ayn› isimle bilinen camii bahsine bak›n›z. Yok edilen ay- Çeflme. Tam karfl›s›nda Tahir Efendi’nin 1242 (1826) du¤u tonoz çat›l› dükkanlar bulunmaktad›r. y›l›nda yapt›rd›¤› cami vard›r. Oteli’nin oldu¤u yerde Sultan III. Selimiye ‹skele Caddesi ile Selimiye Ambar› Soka¤› ara- s›ndaki aday› kaplayan Mehmet Tahir Efendi Ç eflme. Mehmet Tahir Efendi taraf›ndan yaz›lm›flt›r. “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” Menzil Çeflmesi ve 1242 (1826-27) Çeflmenin önüne bir duvar çekildi¤inden ilk çevresi. Harem ‹skelesi’nde. “Ve sekahum Rabbuhum flerâben tahûrâ” rinde celi sülüs hatla: ibaresi yaz›l›d›r. Mahmut’un bir tu¤- ras› vard›. Bugün. ileridedir. 85) MEHMET TAH‹R EFEND‹ Mehmet Tahir Efendi Çeflmeleri ve çevresi. T›bbiye Caddesi’nin ve Nevnihal Hatun Namazgâh›’n›n sa¤ taraf›nda ve namazgâhtan 40-45 m.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Bunun üzerinde Sultan II. Üze. camiin üzerlerine oturtul. camiin avlusunda ve köflede tu¤la ve kesme tafltan yapt›r›lan kubbeli haz- neden temin ediliyordu. Bu çeflmeyi de Camiin kuzey taraf›nda ve flimdiki Harem bu tarihte infla ettirdi¤i san›lmaktad›r. Selim’in ambarlar› biraz ileride de mektebi vard›. Gerek ayet ve gerekse tu¤ra II. ÇEfiMES‹ MEHMET TAH‹R EFEND‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme. Kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak yapt›r›lan bu eserin ön yüzü hiç kalmam›flt›r. Tahir Efendi’nin di¤er çeflmesi ve camii bahis- lerine bak›n›z. yan›ndaki ev tara- ayet-i kerimesi yaz›l›d›r.

Bunun iki yan›na zarif. Eyice ve K. köfle sütun kabartmalar› yap›lm›flt›r. Say›:13. Mahmut Çeflmesi’dir. Büyükçaml›ca’da namazgâh› ve 1215 (1800-1) tarihli Benlizâde Meryem Kad›n Ahmet Raflit Efendi Çeflmesi. som mermerden yap›lm›flt›r. Bostan ‹s- kelesi yan›ndaki Sadrazam Hüsrev Pafla Çefl- mesi di¤eri ise. bir friz teflkil eden bir püs- kül dizisi ve bunun üstünde de bir top bafll›k vard›r. Bu bafll›¤›n da üstünde bir tepeli¤in bu- lundu¤u. Cevher A¤a Çeflmesi’nin suyu da bir granit sü- tundan ak›t›lm›flsa da bunun durumu ayr›d›r. Önünden. yuvarlak olmay›p dört da 1288 (1871-72) tarihli Tiryal Han›m Çefl. Bânisi belli de¤ildir. tafl›n fleklinden anlafl›lmaktad›r. Nevnihal Hatun Namazgâh›’n›n çeflmesi oldu- ¤u san›lan bu çeflmenin silindir gövdesinde ve Çeflme. s. ‹zzeddin Efendi’nin köflkü ve onun ön taraf›n- Fakat bu son iki çeflme. daha eski bir çeflmenin yerine yap›lm›fl olmal›d›r. sütun biçiminde yap›lm›fl olup Üskü- dar’da bir benzeri daha yoktur. Ayna tafl› bir kartufl içinde: kabartma motiflerle süslenmifltir. Mehmet’in yapt›rd›¤› çeflme. mesi bulunmaktad›r. Üsküdar Çeflmeleri zarl›¤› ve bunun ön taraf›nda ve bugün ‹stan- bul Belediyesi Asfalt fiefli¤i tesisleri aras›nda kalm›fl olan Hac› Hüseyin Pafla Sebili ve Sa¤- l›k Okulu (s›hhat memurlar› okulu) bulun- maktad›r. 1115 . Haziran 1867 ta- rihini gösterir. Ed. Ümraniye. Fak. Tarih Der. Çeflmesi kitabesi yük Çaml›ca Namazgâh› bahsine bak›n›z. Özergin ‹stanbul Üni. Bu niflle- 1284 sene H. Kaynaklar: (S. Veliaht Yusuf Çeflmesi. Tarabya Koyu’nda park içinde. 1247 (1831) tarihli II. Tafl›n üst k›sm›nda. Daha genifl bilgi için Bü. Namazgâh Çeflmesi oldu¤una göre. Na- mazgâh. 83-1147) MERYEM KADIN ÇEfiMES‹ Ç eflme. Selim’in tu¤ralar› hak yaz›l›d›r ki. Meryem Kad›n köfle sütun fleklindedir. 1227 (1812)’de yap›lm›flt›r. Milâdî takvimde. rin ve kamerinin üzerindeki on m›sral› kitâbe- nin iki yan›na Sultan II. Sütun çeflmeler içine dahil edece¤i- miz di¤er iki çeflmeden biri Eyüp’te. K›s›kl›-Büyük Çaml›ca Yolu geç- mektedir. fî. Çeflme. Çeflmenin sol taraf›nda 1071 (1660- 61) tarihinde IV. Bir benzeri ‹stanbul’da Koca Mustafa Pafla Ca- mii avlusunda olup 1150 (1737) tarihinde yap- t›r›lm›flt›r. derin olmayan mihrabc›klar ve Çeflmenin ayna tafl›n›n ve mihrabc›klar›n iki yan›na dört Becas› S. Büyük Çaml›ca Tepesi eteklerinde ve meflhur Subafl› Mesiregâh›’ndad›r.

Selim’in Çukadar› Sü- leyman A¤a Mabeyn-i Hümâyun’da yetiflmifl- tir. Tan›fl›k. Çeflme eskiden. Eski yerine de ¤inde sol taraftad›r. Tamamen kesme tafltan yap›lan çeflmenin ki- tâbe tafl› yok olmufltur. Bunlar›n üzerine motifli bir saçak silmesi yerlefltirilmifltir. olup müderrislik. 4/517 Münib Efendi) Çeflmenin bânisi. ‹stan- bul payesini alm›fl ve 1238 (1823)’te Ayd›n’da vefat etmifltir. bulunan Mihrimah Sultan Mektebi’nin alt›n- Mihrimah Sultan Yola ç›k›nt› yapt›¤›ndan Vak›flar idaresince dad›r. yal›. 1116 . M‹HR‹MAH SULTAN ÇEfiMES‹ Kabri. Antepli Camii Çeflmesi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar edilmifltir. Ocak 1548 y›l›nda tamamlanm›flt›r. Her fende mahir. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda ve 7. Sultan II. Haznesi bu- radad›r. III. 3/91 Süley- man A¤a. 2/70-71) (Sicill-i Osmânî. 1210 Cemaziyelâhirinde (Aral›k 1795) azl edildi ve 1217 (1802) tarihinde de vefat etti. Üsküdar Tarihi. Mihrimah Sultan Külliyesi gibi. Ada’- dad›r. 2/390) (Kon- yazar bir zat idi. Bu güzel görünümlü çeflmenin arkas›nda demir bir kap› ile girilen bir oda vard›r. üç lisanda fliir Kaynaklar: (‹. Selman A¤a Çeflme Soka¤›’na girildi- Çeflmesi’nin kitabesi flimdiki yerine nakledilmifltir. küçük bir çeflme yap›lm›flt›r. Mektep. yüksek kemer ile çeflmenin haznesi üzerine oturtul- mufltur. Kitâbesi befl sat›r halinde haz›rlanm›fl olup fludur: Bahr-i gevher-pafl-› ihsan-› Hazret-i Sultan Selim K›ld› icra dehre her suda çeflm-i adl ü dâd›n› Çukadar A¤a-y› vâlâs› Süleyman A¤a kim Su gibi sarf itdi hayre nakd-i bî-adadini Mader-i Meryem nihad› nam›na bu çeflmeyi K›ld› âbâd eyledi ihya cihanda ad›n› Feyz-yâb-› ecr idüb Mevlâ dü âlemde an› Saky-ide havz-› peygamberden eb ü ecdâd›n› M›sra’-› dilcû Münibâ düfldü tarih-i selis Nûfl ola âl-i âb-› ruh-efzây› Meryem Kad›n’› 1208 (1793) El-abdu’d-dâî Mehmed Tahir Kitâbenin sol taraf›ndaki tu¤ra kaz›nm›flt›r. Mihrimah Sultan Kitâbe yazar› Münib Mehmet Efendi. Mihrimah Sultan Camii’nin k›ble taraf›nda ve Selman A¤a Soka¤› ile Sel- man A¤a Çeflme Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde si’ne ç›k›lan yokuflun bafl›nda ve köflede idi. ‹stanbul Çeflmeleri. bu yol üzerinde ve Safatepe- Ç eflme. Mahmut taraf›ndan ve 1247 (1831) tarihinde tamir et- tirilmifl ve bunu belirten tu¤ral› bir de madal- yon as›lm›flsa da çal›nm›flt›r. saray hocal›¤› yapm›fl. Zamanla harap olan çeflme. Büyük bir eyvan içinde bulunan bu muhteflem eser.

flelere mermer kabartma sütuncuklar yap›lm›fl- nin içine ve iki yan duvarlar›na birer nifl yap›l. alt› m›sral›. Kemerinin üstünde ve kitâbenin alt›nda iki Çeflme. Virdi Hakk yine bu tarihde ana Sultan III. Camiin yap›m›ndan sonra. si’nin 1141 (1728) tarihli kitâbesi konmufltur. Kemerinin üzerinde. Habbeza menba’-› âb-› hayvan Teflne-diller içe her-dem mâ’s›n Mihrimah Sultan Camii’nin suyu. flad›rvan M‹HR‹MAH SULTAN ÇEfiMES‹ üzerine devam eden k›sm›na simetrik düflmedi- ¤i görülür. sülüs yaz› m›flt›r. t›r. Üçüncü Kad›n Çeflme. Ke- Bu çeflme bahsine bak›n›z. devrinde çok moda olan iki rozet bu- Düz ve sade ayna tafllar›n›n iki yan›nda büyük lunmaktad›r. Bu durum böyle oldu¤u için. Yapm›fld› suyunun mecras›n Camii ve mah Sultan Suyu bahsine bak›n›z. 954 (Ocak/fiubat Kemeri üzerindeki kitâbesi fludur: 1548) oldu¤una göre. meri. Bu 2. Ca- miin infla tarihi. iskele taraf›ndan bak›ld›¤›nda.5-3 metrelik sola kaç›fl. nifl bulunmaktad›r. Klâsik Türk çeflme mimarîsi üslûbunda 1092 1117 . beyaz ve k›rm›z› mermerden yap›lm›flt›r. mütevellileri taraf›ndan yap›t›r›lm›flt›r. Bu husus için Mihri. Ahmet Çeflme-i âb-› hayvan icras›n Çeflmesi. Üsküdar Çeflmeleri Eski kitâbenin yerine. yap›lm›fl olup yüzü tamamen mermer kapl›d›r. Ayna tafl› kabartma süslerle bezenmifltir. Mihrimah Sultan Camii’nin. çeflme Ç eflme. Zilhicce. ilk önce Mihrimah Sultan o Belk›z-meflreb Mihrimah Sultan Bülbüldere’den gelirdi. Çeflme yüzünün iki yan›na ve kö- maflrapal›klar bulunmaktad›r. Üskü- dar vapur iskelesine ve Bo¤aziçi’ne bakan flad›rvan avlusunun istinat duvar›n›n alt›nda- haznesinin flad›rvan alt›na s›¤mamas›ndan ile- ri gelmifltir. flekilli bir kor- 1967 tarihinde vak›flarca kiraya verilmifltir. meydan taraf›na do¤ru bir metre d›flar› ta- d›r. ce. yanyana iki ayna tafll› ve yalakl›d›r. 133 sene sonra yap›lm›fl demektir. vak›f gelirlerin. yanda. Çeflme. ile yaz›lm›fl güzel bir kitâbe ve onun üzerinde de saçak görevi gören mermer. Eyvan kemeri. son cemaat yerinin uzatmal› reva¤›n›n. fl›r›lm›flt›r. Çeflmeye. çefl- me.

Mecmua-y› Tevarih adl› eserinde. s. Çeflmenin iki yan›nda ve avlu duvar›n›n alt›n- da kemerli. Her iki kabir de devrinin en nefis eserleridir. alt› sat›r halin. s. 53) Gûflifl-i bisyâr ile itmekde hayr-› bî-gîran Yapd›rub bu çeflme-i bâlâ-terin dil-kefli ‹tdi icrâ fî-sebîlillâh o bânû-y› zemân Ol safiyye-hasleti itsün hemîfle ber-karâr M‹HR‹fiAH KADIN ÇEfiMES‹ Sâyesinde Hüsrev-i dehrin Hudâ-y› müste’ân Düfldü yekpâre ana Rahmî bu târîh-i latîf Ç eflme. Çeflmenin yap›m›nda. Kendisi için. Derin-V. Haz. 1718’de fiehzade Melce-i flâhân Sultan Ahmed âlî-cenâb Bayezid’i ve 1728’de de fiehzade Seyfeddin’i Mihriflah Kad›n Kim odur sermâye-i fahr-i selâtîn-i cihân dünyaya getirmifl ve 1145 (1732)’de vefat et- Çeflmesi’nin kitabesi. ‹tdi ol flâhenflâh-› deryâ-nevâl ü hayr-hâh mifltir. Çabuk. fiair Rahmi Mustafa Efendi taraf›ndan haz›rlanm›flt›r. Mihriflah Kad›n Çeflmesi. Tan›fl›k. 1118 . Kad›n taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. Yeri için. Kaidatü’l-beyt ikbâli dahi kendi gibi Yedigün Nefl. 65) (‹. 2/72) (‹stanbul Abideleri. ç›kmal› bir ev oturtulmufltur. kesme tafltan yap›lm›fl birer çeflme daha vard›r. din Çeflmesi bahsine bak›n›z. Bulgurlu Mescit karfl›s›nda. fiehzade Bayezid’in annesi Mihriflah bu çeflmenin kemeri üzerinde. Üsküdar Tarihi. Klâsik üslûptaki Çeflme. ‹stanbul’da Yeni Cami hazîresin- Âb-yâr-› inâyetle atafl› kâmrân dedir. Çeflmesâr-› ümm-i Sultân Bâyezîd oldu revân 1141 Esma Sultan Çeflmesi bahsine bak›n›z. yük haznesi tu¤la hat›ll›d›r. 1717’de fiehzade Mustafa’y›. Befltafl Soka¤› ile Çavufldere Caddesi’nin birleflti- ¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesindedir. Abdülhamit’in annesi olup ay- n› tarihte vefat eden Rabia fiermi Valide Sul- tan’›n yan›ndad›r. Arabac›lar›n hayvanlar›n› sulad›¤› yerlerdir. ‹stanbul Çeflmeleri.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kitâbenin alt›nda 1092 (1681) tarihi yaz›l› ol- du¤u halde. dolgu malzemesi olarak fiehzâde Sultan baz› kabir tafllar›n›n kullan›ld›¤› görülmekte- Bayezid’in annesi dir. H. Kitâbe. Mihriflah Ka- de haz›rlanm›fl oniki m›sral› flu kitâbe bulun. Ayvansarayl› Hüseyin Efendi. As›l ismi Mihriflah Emine Ka- d›n olup flâhidesindeki kitâbesi fludur: Âh kim uçdu bu rihlet-hane-i dünyadan Emine kad›n olub âzim-i gülzâr-› beka Harem-i muhterem-i Padiflah-› sab›kda Ümm-ü flehzade olub bulmuflken izz ü â’lâ De¤iflüb hil’at-i zerri târîhâ-y› kefene fiu lû-fleh kabri makam eyledi ol hâce-i serâ Gelüb üçler didiler rihletinin târîhini Mihriflâh Kad›n’a Mevlâ k›la Adn’i me’vâ 1145. Ahmet’in (1703-1730) kad›n- maktad›r: lar›ndan olup 1710’da fiehzade Süleyman’›. Kabri. 2/284) (Konyal›. d›n. fiehzade Seyfed- Yüzü tamamen kesme tafltan yap›lm›fl olup bü. Kitâbeleri yoktur. F. 999 raka- m›n› vermektedir. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Mecmua-y› Tevarih. Mahmut Pafla’ya ç›kan yan yol pencere- si önünde ve I. Üzerine ahflap. Sultan III.

Y. s. Bu korniflin bir efli üstte saçak vazi- halde vefat etti. Sâhibu’l-hayrat ve’l hasenat Mihriflah Sultan 1206 veled-i Sultan Mustafa Han” 1900 tarihlerinde harap olan çeflme günümüze gelememifltir. Padiflah- lar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. s. s. 1130 Zilkadesi’nde bunun üzerinde de. fiehsuvaro¤lu. Sandukas› ba- bas›n›n Lâleli’deki türbesindedir. fiehsuvaro¤lu. arkas›nda kesmetafl ve tu¤la hat›ll› büyük bir hazne vard›r. ‹stanbul Kütüp. 2/330) Hazret-i Valide Sultan-› himem-meflreb kim (Hadîkatü’l-Cevâmi 1/21. de haz›rlad›¤› kitâbe fludur: V. Pence- renin tavan› alt›n yald›zla bezenmifl ve ayr›ca bir de sark›t yap›lm›flt›r. Haz. iki yan›nda kabartma yap- (Ekim 1718) do¤du. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. F. s. tir. s. III. Haz. Üsküdar Tarihi. Kabri. alt› yafl›nda iken 1182 (1768)’de vefat etti. Yani ol Valide-i Hazret-i Sultan Selîm 2/24-25) (Ç. Türk barok mi- na. 23 Cemaziyelevvel 1176 (Aral›k 1762) tarihinde do¤du. 205-207) (Konyal›. 101) (H. Tan›fl›k. 168) 1119 . 2/189) (H. flekilli olup iki yan›na yuvarlak sütünlar yerlefltiril- On yafl›nda oldu¤u halde ad›na çeflme yapt›r›. 47) (Sicill-i Osmânî. 54 yafl›nda ve veliaht oldu¤u be vard›r. Uluçay. onsekiz m›sral› bir kitâ- 1771) tarihinde. Çabuk. No. 1/25-83) (Mir’at-i ‹stan- bul. benzeri pek az olan nefis ve zarif hâcet penceresinin iki yan›- ‹ hsaniye’de. ‹stanbul Çeflmeleri. 1970 tarihlerinde tamir edilmifl- Kaynaklar: (fiem’danizâde Tarihi. Varak ‹flte ez-cümle bu ser-çeflme-i eltâfiyle 24 ve No. Ad›na çeflme yapt›r›lan Mihriflah Sultan. s. As›rlar Boyunca ‹stanbul. 8 fievval 1184 (25 Ocak rak motifleri bulunan. Uluçay. Mir’at-i ‹stanbul ya- zar› Mehmed Raif Bey flöyle anlat›yor: Kevser flefkatini eyledi böyle cûyân Ravza-i rahmet an›n kendüsi hem Han Selim Duralar devlet ü ikbâl ile durdukça cihân “Deniz sahiline yak›n bir harap çeflmenin üze. Mecmua-y› Tevarih. Sultan III. fierif Bey Çeflmesi ile Tosun Pa- fla Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Tosun Pafla Soka¤›’n›n sa¤ köflesindedir. 523. Vehbiyâ ben de ana söyledim iki târîh rinde flu ibare bulunmaktad›r: Lîk bir tamiye var m›sra’-› sânide ›yân Mihriflah Valide Çeflme-i Valide Sultan’da ki cûflifl-i cûd Sultan Çeflmesi. ‹stanbul’da Yeni Cami fesi görmektedir. As›rlar Cûflifl re’fetidir menba’-› ayn-› ihsân Boyunca ‹stanbul. iç ve d›flta 1187 (1773)’te de birer kuzu marîsinde som mermerden yap›lm›fl olan çefl- çeflmece¤i yerlefltirilmifltir. 58) (Ç. Teflne-gân-› himeme itmededir lutf› revân 81) (Divan-› Rahmî. s. Sütun bafll›klar› ve ayna tafl› üzerinde lan fiehzade Bayezid. Üsküdar Çeflmeleri Kabrin önünde ve yol kenar›ndaki pencere M‹HR‹fiAH VAL‹DE SULTAN 1173 (1759) tarihinde geniflletilmifl ve önüne ÇEfiMES‹ dökme demir bir flebeke konulmufltur. 2007) Sû be-sû itdi ata cû-yi cihân› reyyân Hibetullah’›na k›ld› hibe hem ecrini kim Hayr-› cârîsi ile tâ ola rûh› flâdân Çün o dûflîze-i pâkîzesi bu âlemden M‹HR‹fiAH SULTAN ÇEfiMES‹ T›fl iken olmufld› gonca-i gülzâr-› cinân Gül gibi itme¤e flâdâb-› revân pâkin fi emsipafla civar›nda idi. Güzel görünüfllü çeflmenin Türbesi’nde ve babas›n›n yak›n›ndad›r. Mustafa’n›n k›z›d›r. Bu. Münir Aktepe. menin bir çerçeve içindeki ayna tafl›. fiair Sünbülzâde Vehbî’nin alt› sat›r halin- IIB/38) (Ayvansarayî. mifltir. Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. Derin. Ahmet ile çeflme yüzünü enlemesine kesen bir kornifl ve Mihriflah Kad›n’›n o¤ludur. T. 119-120) (‹.

76) (A. Aktepe. Sinan Pafla Mescidi Soka¤› üzerindeki Yahya Efendi Camii’ndeki 1806 tarihli sebili. Üçdal Nefl. Kasr› yan›ndaki emsâlsiz meydan çeflmesini de Hibetullah ve Hamza Pafla md. bu eserlerinden baflka Ka¤›thane Köyü Camii karfl›s›ndaki Silâhdar Yusuf Pafla fiemdânîzâde Tarihi’nde “14 Mart gecesi dünyâ. Giz. Üsküdar’daki bu iki çeflmeden ak›t›l. 1206 Çeflme kitâbesinin yazar› fiair Vehbî için di¤er çeflmesi bahsine bak›n›z. cümlesi tezyin edildi. de Sultan. Hibetullah Sultan. s. Nirven. Fakat Selimiye K›fllas› Kad›nlar› ve K›zlar›. ‹ndeks. Tan›fl›k. da Ka¤›thane Deresi’nin bir kolu olan Ac›elma tan. Bo¤aziçi Yeni- 40 seneden beri dünyaya padiflah nesli geldi¤i köy’de Molla Çelebi Camii duvar›ndaki. tanbul. Sultan III. 1973. Mihriflah Valide Sultan’›n bu çeflmeden baflka yine Üsküdar’da Kap›a¤as› Mevkii’nde.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Oldu flâd-âb-› rûh-› Hibetullah Sultan ¤undan yukar›da ad› yaz›lan su getirilmifltir. Çeflme. 1950 1/105-107) (Ç. Üç Yafl›nda Evlenen Sultanlar. nr. 9/120-122) (Sicill- medrese ve kütüphanesi ve türbesinin ön yü. 4) (Akif Mehmed Efendi. Hal›c›o¤lu-Hasköy yolu Çünkü do¤umun müddeti yaklaflt›kta büyük üzerindeki.) (N. Emi. deki Tekeli Mustafa A¤a çeflmelerini de tamir yük davullar çal›n›p. 40 günden beri Pafla Mescidi Soka¤›’ndaki. s›mpafla’da Bahriye Caddesi’nde Tahtakad› sevinçlerini belli ettikleri için 7 gün 7 gece Camii önündeki çeflmeleri ve 1211 (1796)’da flehrâyin olundu. sabah toplar at›l›p münadîler nidâ etti. devlet ricâline müjdeciler ettirmifltir. gece bü. s. tan’›n bu çeflmesine yanl›fll›kla Hibetullah Va- lide Sultan Çeflmesi ad›n› vermifltir. r›. yük niflanl›s› Hamza Pafla 1769’da Gelibolu’da. fiem’danizâde Tarihi. zünde 1801 tarihli iki çeflmeci¤i vard›r. Be- camilerde do¤um için dua edilmesi istenmifl fliktafl’ta K›l›ç Ali Pafla Mahallesi’nde Sinan olunmas› halk›n malûmu olup. ‹stanbul Çeflmeleri. 151. Hayat Tarih Mec. Ka- olmad›¤›ndan ziyade ibadullah sevinmifl olup. Mustafa’n›n kad›n› ve Sultan Deresi’nin katmalar›ndan Arabac› Mand›ras› III. Bay›r› Soka¤› üzerindeki. Uluçay. F›nd›kl›’da Molla esnâf dükkânlar› ve ricâl-haneleri kap›lar› süs. Mustafa’n›n k›z› o¤lu Ahmet Celâleddin Bey ise 1218 (1803)’te olup 15 Recep 1172 (14 Mart 1759)’da dünya. Sultan Mustafa. yu ad› ile an›lan ve 1805’te Çaml›ca’dan getir. Say›: 7. 394 368. ‹stanbul Sula- yine kendisi yapt›rm›flt›r. s. Hal›c›o¤lu’nda Abdüsselâm Camii var›p. Rado. Tarih-i Cülus-i tilen su. III. Daha evvel. K›l›ç Ali Pafla Mahallesi’ndeki çeflme bugün nönü ile Bal›kpazar› aras›nda bugün mevcut mevcut de¤ildir. bir apartman›n duvar› üzerine yerlefltirilmifltir. Befliktafl’ta fl›s›nda. Çok hay›r sever bir insan olan Mihriflah Vali- flanland›¤› söylenir. i Osmânî. Sarayda Bir Ölü. Mustafa’n›n A. t›r. Mihriflah Valide Sultan veya Sultan Selim Su. Mezarl›¤› önündeki. o¤lu Selim için Bostaniskelesi’nde 1795’te yapt›rd›¤› sebîli ve ayr›ca türbesi civar›nda Kaynaklar: (Cevdet Tarihi. ve Ortaköy Hamam› karfl›s›nda cadde üzerin- ya gelen k›za Hibetullah ismi verilip. Mihriflah Sul- niskelesi’ndeki muhteflem türbesine gömüldü. Mihriflah Sul. Hibetullah Sultan’›n kendisinden 32 yafl bü- hu için ölümünden 30 sene sonra yapt›r›lm›fl. Padiflahlar›n çeflmelerden ak›t›lm›flt›.” demektedir. Kas›mpafla’da Hac› leme¤e haz›rlanm›fl idi. Bosta. Dört sat›r halinde haz›rlanan olmayan ve Çaflnigir Zeynep Usta ruhu için H. 2/254 Hamza Pafla) (G. 1/83 Mihriflah Sultan. 1/194-220-222 ve 2/26. 99-113-100) (H. 170. 168) (Gezi Notu) (‹stanbul Be- 1120 . 1206 (1791-92)’de. Oransay. Ta- yazma Camii için l760’ta getirtti¤i su da baz› rih Dünyas›. ve Camii için daha fazla suya ihtiyaç duyuldu. Selim’in annesi olup o¤lunun padiflah ol. 22 Recep 1220 (16 Ekim 1805)’te vefat ederek Eyüp’te. ye’ (Valide Sultan) olmufltur. 1212 tarihli kitâbesi Eski Konak Soka¤› kar- yapt›rd›¤› 1796 tarihli çeflmesi. 153. 1/87 Hibetullah Sultan. Deresi üzerine ‘Valide Bendi’ ismiyle an›lan mas›ndan sonra ‘Mehd-i ulya-i Saltanat-› seniy. 157. As›rlar Boyunca ‹stanbul. meflhur bendi ve namazgâh› yapt›rm›flt›r. 163. Osmanl› Devleti’nde Kim o¤lu’ndaki Kumbarahane Camii ile Küçüksu Kimdi? I/187) (M. 159. fiehsuvaro¤lu. ‹stanbul’da vefat etmifl ve Haydarpafla Mezarl›- ya gelmifl ve 8 Zilhicce 1175 (30 Haziran ¤›’nda gömülmüfltür. 394. Mihriflah Valide Sultan taraf›ndan k›z› Hibetullah Sultan’›n ru. Bir yafl›n›n içinde Hamza Pafla ile ni. Sultan III. Ahmet Camii civar›ndaki. Es’ad Efendi Kütüp. 402) (fi. s. 1762)’de ve iki yafl›nda bulundu¤u halde vefat etmifltir. Hal›c›o¤lu K›fllas› duvar›ndaki. Hal›c›. Merhum ‹brahim Tan›fl›k Bey. 225) (‹. s.2108) (Mir’at-i ‹s- m›flt›. 168.

sekiz sat›r halinde haz›r- lanm›fl 24 m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: Mihriflah Valide Sultan Çeflmesi. Bu çeflme bahislerine bak›n›z. 1951. Sütunlar›n bafll›klar› üzerindeki mermer kornifl. bir kuyu ve flimdi k›r kahvesi olarak kullan›lan namazgâh vard›r. 211) R›zâ-yi cû-y› Hudâ müsta¤rak-› ihsân›d›r ekvân ‹nâyet-i menba’› Sultan Selim’e mehd-i ulyâd›r Aceb mi cûy-bâr-› lutfi olsa böyle bî-pâyân Füyûzât-› himemdir muktezâ-y› meflreb-i sâfî M‹HR‹fiAH VAL‹DE SULTAN Hulûs ile ider icrâ-y› flükr-i ni’met-i Yezdan ÇEfiMES‹ Sebîl-i Hak’da ez-cümle idüb bu çeflmeyi bünyâd Zülâl-i cûdi k›ld› teflnegân-› himmeti reyyân K ap›a¤as› Mevkii’nde. lediyesi. Taksim Suyu Tesisleri. çeflmenin kitâbesi ile kemerini biribirinden ay›r›r. Kuyudan do- lay› semt yak›n zamana kadar “Kuyubafl› na- m›yla yad olunmakta” idi. Cenâb-› Valide Sultan hayr-› âsâr-› zîflân kim Küçüksu Çeflmesi. s. s. 15 cm. Türk barok mimarîsi üslûbunda som mermer- den yap›lm›fl olan çeflmenin dilimli kemerinin alt›ndaki ayna tafl› kabartma flekillerle bezen- mifltir. Kornifl ile saçak aras›nda. büyük Türk flairi Vehbî’nin söyledi¤i. Say›: 5. Tarih Hazinesi. 1121 . Bu kornifl fleklini Mihriflah Sultan’›n ‹hsaniye’deki di¤er çeflmesinde ve 1780’de Balaban’da yapt›r›lan Sineperver Va- lide Sultan Çeflmesi’nde de görmekteyiz. Üsküdar Çeflmeleri Mihriflah Valide Sultan Çeflmesi kitabesi. Nuhkuyusu Caddesi ile ‹nadiye Camii Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sol köflesindedir. Çeflmenin Bu cây-i behçet efzây› k›lub Cennet gibi flâdâb Sanursun Selsebîlin ayn›n itdi sû-be-sû cûyân Sevâb›n Fat›ma Sultan’a ihdâ eyledi tâ kim sa¤ taraf›nda. Nenesi Dede ile Selim Dede’nin Kenâr-› âb-› Kevserde ola etrâfa feyz-efflân aç›k türbeleri arkas›nda. yüksekli¤inde kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak yapt›r›lan mu- azzam su terazisi. Bu menzil namazgâh›n›n tafl› kaybolmufltur. 21-22) (Konyal›. 1957. ‹ki yan›na ince mermer sütunlar yerlefl- tirilmifltir.

Arkadan buradaki hazîreye bak›ld›¤›nda 4. k›z› Fatma Sultan’›n ruhu müsebbibi olmakla. Sultan I. Lâleli Camii yan›ndaki babas› III. itibar ve firleri ve Sefaretnameleri. Ömer Pa. Haliç Köprüsü çevre yolunun yap›m› s›ra- s›nda. 1/61-83) (N. hamilerinin telkiniyle (‹slâm Ans. Çeflmenin iki yan köflesi 45 Selim’in annesi Mihriflah Valide Sultan tara- derece k›r›larak buralara dinlenmek için nifller f›ndan. 1224 (30 Nisan 1809) 1206 Bu ayn› itdi cârî bahr-i cûd Valide Sultân Mihriflah Sultan çeflmelerinin kitâbeleri diva- 1206 n›nda yaz›l› de¤ildir. s. den 19 sene sonra yapt›r›lm›flt›r. yeralt› geçidinin hafriyat› esnas›nda toprak alt›ndan ç›kar›lan kabir tafl›. ‹s- mevkiini kaybetmifl fakat Sadrazam Halil Ha. 11/238) (M. Banarl›. Türk flairidir. I. Tan›fl›k. 2/356) (B. s›- rada ve sa¤dan 4.5 yafl›nda oldu¤u halde vefat etmifltir. Türk Edebiyat› Tarihi. Beylerbeyi Saray› arkas›nda ve F›s- t›kl› Mescit Soka¤› üzerinde ve bu soka¤›n fiehbaz Yi¤it Soka¤› ile birleflti¤i yerde ve mey- mifltir. Atalay. lar konulmufltur. 1974 tarihin. S. s. Edirneka- p› fiehitli¤i Küçük Camii’nin yan›na nakledil- Ç eflme. yazd›¤› ‘Tanname’ adl› kasidesi ile af edildi. Mustafa’n›n gânl›k rütbesi verilmifl ve 1775’te de. Vehbi. Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. görüflmek üzere gönderilmifltir.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar O hûr ›yne hem-dem duhter-i pâkîzesi zîrâ Marafliyyü’l-asl Sünbülzâde kim k›lm›fld› Hakk Henüz ma’sûm iken itmifldi azm-i ravzâ-i r›dvân Zât›n› bezm-i mihende ziynet eflk ü fer-dilin Revân itdi ana flîr ü fleker-vefl iflte âb-› sâf fii’r-ü inflâs› müsellem Farisî-dân idi kim Ki cûfl-i flefkatiyle rûh-› pâkin eyliye flâdân Oldu ‹ran elçisi tutdu târîh-i hâcegân Suyun âb-› hayât-âsâ için ol çeflme-i feyzin Avdet itdikte yine ric’at k›lub kazal›¤a Olur böyle du’â-y› hayr› icrâ eyleyüb flükrân Oldu ser-levha-i Yemin sadr-› Rum’a bâ’d-ezîn O Cennetde safâs›nda bu devletde ola bâkî Alt› sitte zabt idüb te’bîdde k›ld› karâr Hudâ Sultan Selim’e eyliye hem ömr-i H›z›r ihsan Befl sene sahib-i firâfl oldu o pîr-i na-tüvân ‹ki tarih yazd›m Vehbi’yâ bir beyt-i dil-cûde Gamkâr idi Sürûrî ana her târîhde Safâ ile akar su gibi ezber itme¤e flâyân Cennet olsun ruhuna Vehbî Efendi’nin mekân Revând›r Fat›ma Sultan rûhuna o âb-› sâf 15 Ra. Kabri Edirnekap› Mezarl›- ¤›’nda S›rt Tekke mevkiinde idi. 2/159-386) mit Pafla zaman›nda tekrar kad›l›k görevine ge- tirilmiflti. Marafl Tarihi. Eskiden bu mevki F›st›kl› Mesiresi diye ünlü idi. Unat. Tahir. Fatma Sultan. 134-135-136) (‹. s. kabirdir. 2/73 ve 9/120-122) (F. Y›¤ma moloz tafl›ndan yap›lm›fl olan çeflmenin kesinin alt›ndaki kitâbe fludur: arkas›nda büyük bir haznesi vard›. Evvelâ kad› olmufl sonra hâce. k›z› Fatma Sultan’›n ruhu için ölümün- yap›lm›flt›r. Çeflme. Nihayet. Osmanl› Se- uygunsuz halleri ortaya ç›kan flair. Ba¤dat Valisi Ömer Pafla’dan flikâyet ile Basra’y› muhasara Mihriflah Valide Sultan için di¤er çeflmesi alt›nda tutan Kerim Han nezdine anlaflmazl›¤› bahsine bak›n›z. danda idi. Sultan III. evvel 1224 (29 Nisan 1809)’da vefat etti. M‹R-ALEM ÇEfiMES‹ de. Ömer Pafla’y› Kerim Han’›n flikâyet etti¤i hadiselerin Mihriflah Sultan. R. ve 23 Safer 1186 (26 May›s 1772) tarihinde ve Sekiz padiflah devrini idrak etmifl flöhretli bir 1. türbesindedir. fla’n›n bu suçlamas› üzerine Vehbi’nin idam›n› emretmiflti. Bir posta tatar› k›yafetinde Ba¤. 14 R. Abdülhamit. 1206 (1791-92) tarihinde. tanbul Çeflmeleri. 143) (Cevdet Tarihi. 2 Ramazan 1183 (30 Aral›k 1769)’da do¤mufl Kitâbe yazar› Sünbülzâde Vehbi Marafll›’d›r. Kitâbenin iki yan›na dört köfle mermer sütun. Onbefl dilimli sik. yapt›rm›flt›r. Ayna tafl› üzerinde dört m›sral› flu kitâbe bulunuyordu: 1122 . Abdülhamit taraf›ndan ‹ran’a. 781) evinde gizlenen Vehbi. Osmanl› Müellifleri. Ömer Pafla da onu Kerim için 1212 (1797)’de F›nd›kl›’da Molla Bay›r› Han ile dostluk u¤runa devletin menfaatlerini Soka¤›’nda som mermerden bir çeflme daha feda etmekle suçlad›. s. 115-116) (Sicill-i Osmâ- dat’dan kaçarak Üsküdar’da bir dostunun nî. Ömer Pafla’n›n haber verdi¤i iflret ve zina gibi Üçdal Nefl. Kabri.

Mahmut’un Bafl idam›n› Mir-i Alem Timur A¤a’ya emretmifl Sancakdar› Mustafa A¤a taraf›ndan yapt›r›l. Bu konak 1927 y›l›na kadar mevcuttu. Mustafa A¤a’n›n di¤er o¤lu ‹slimiye Mutasar- r›f› Raif Bey olup bu zat. Topuzluo¤ullar›’ndan biri idi. Bostaniskelesi’ndeki Mih- riflah Valide Sultan Türbesi hazîresindedir. Kabri lâhit fleklinde olup çok büyük fesli flâhi- rihli namazgâh tafl› daha evvel F›st›kl› Mes. Di¤erleri ricalden Hüsni ve ulemadan R›fat Beyler ile Vâk›f Bey’dir. ‹stanbul) büyük- babas› ve Ziya Pafla’n›n ise babas›d›r. Di¤eri Salih Bey da- hi Kap›c›bafl› olup Selânik Valisi ‹brahim Pa- fla’ya kethüda olmufltur. Çeflmenin karfl›s›nda ve as›rdîde bir ç›nar a¤a- c›n›n gölgesinde bulunan 1287 (1870-71) ta. “Mir-Alemzâdeler. Kimisi lây›k-› fiehinfleh-i Âlem Ne fa’ide yine Hükm-i Kaadir bulub yerini Topuzlu lâkab›yla ünlü olan Mustafa A¤a. Vefat eyledi devletde idi Mir-Alem lah A¤a Çeflmesi’nin sol taraf›ndaki bahçeye E¤erce sinni gibi doksan üç olub evlâd ve Mir-alem Çeflmesi’nin kitâbesi de çeflmenin Veli yi¤irmi iki kald› rihlet etdi¤i-dem üzerine yerlefltirilmifltir. Prof. askerin (1826-27) tarihinde Sultan II. Topuzluo¤ullar› diye halen mevcut bir aile olup maruf evlâd›ndan biri Ahmet Bey. ve M›s›r’da bu sülâleden zengin ve fakir bir çok Yapd› bu çeflmeyi Mir-alem-i Han Mahmud kimseler vard›r. Eyüp’te. 1942’de M›s›r’da vefat eden Hayra sarf olmada evkat› o bâlâ himemin zenginlerden reis-i vükelâ Mehmet Rüfltü Pa- O¤lu Rif’at didi bir m›sra’-i dilcû tarih fla. Miralay (Albay) iken 1225 (1810)’da vefat etmifltir. Mustafa aflk›na iç âb›n› Mir-i alemin 1242 ‹stanbul’un al›nmas› s›ras›nda son Bizans im- paratoru Konstantin bir Azep Askeri taraf›n- Kitâbeden anlafl›ld›¤›na göre çeflme. Bugün ‹stanbul’da. Buna üzülen Fatih. 93 evlâd› olup vefat›nda 40 kadar› sa¤ idi. Burhaniye Çeflmesi Kimi Kap›c›bafl› kimisi müderrisdir bahsine bak›n›z. Kabri. Eski bir aileden geldi¤i için eskiden beri B›rakd› âlemi gitdi behçete Mir-Âlem Kap›c›bafl› olup 1241 (1825-26)’da Mir-Âlem 1244 1123 . Dirig kim pederim Hac› Mustafa A¤a s›nda buradan al›narak Burhaniye’deki Abdul. Dr. Bafl tafl›n›n d›fl yüzündeki kitâbe fludur: de Bo¤aziçi Köprüsü ve çevre yolunun yap›m› s›ras›nda bütün bu havalinin y›k›lmas› esna. Fatih ile ‹stanbul kuflat- mas›nda bulunmufl ve Fatih’in topuzuyla ale. r’u kona¤›n›n bulundu¤u Vefa’ya gömdürmüfl- tü. Üsküdar Çeflmeleri oldu. Gözüm yaflla didim R›f’atle tarihin dur. ‹s. Ziya Pafla fiurâ-y› Devlet Bidayet Mahkemesi Reisi iken 1319 (1901)’da vefat ederek Fatih Camii hazî- resine gömülmüfltür. Biri de Mehmet Emin Bey olup Kap›c›bafl› oldu. arka ve yan yüzlerinde kitâbeleri cid’in avlusuna nakledilmiflken 1969 tarihinde vard›r. ve A¤a’da öldürttü¤ü Azep askeri ile ‹mparato- m›flt›r. 1244 (1828-29)’da 93 yafl›nda vefat et- mifltir. desinin ön. ‹skeçe’de flâhidesi. Topuzlu Timur A¤a. Kilk didi gelir garardan görüldü sitem keçeli Timur A¤azâde Mehmet A¤a’n›n o¤lu. Mustafa A¤a’n›n van› verilmifltir. 1242 dan öldürülmüfltü. Miralem Topuzluzâde mini tafl›d›¤› için de kendisine Mir-i Alem ün. Cemil To- puzlu Pafla’n›n (1868-1958.

Her ikisinin de bânileri Fatih ile ‹stan. ‹stan. sayfas›nda ise Hac› Timur Mescidi ismiyle bir mescit daha zikret. t›r. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Ahmet Cavid. Çabuk. F. ‹stanbul 1978.) (‹. 405) (Kâz›m Çeçen. 130) (Gezi Notu) yî. Oldu teslim rahmetullah-i aleyh Rahman’la ¤›. 16/162) (Münir Aktepe. tamamen kes- Bânisi Ali Pafla Kastamonulu olup ‹stanbul’a me tafltan yap›lm›fl olup klâsik Türk çeflme mi- geldi¤inde Bostanc› olmufltur. s. s. fiehreminleri. 100) (Hadîka. Cezar. s. 2/420) (Mir’at-i ‹stanbul. H. Ankara r›. (Konyal›. Ge- iken 9 Rebiyülâhir 1183 (12 A¤ustos 1769)’da nifl haznesi. 4/2. gayretkefl. Moldovanc› Ali Pafla ve Me- Mustafa A¤a Topuzlu) (M. Say›: 12./379) (R. s. eserinin 70. Derin . 1959. s. sayfas›nda Timurtafl fiâhidesi Tekirda¤ Hükümet Kona¤› civar›nda. san›lmaktad›r. Ald› mührü itdi teslim yine ol ünvanla bul kuflatmas›nda bulunmufllard›r. 1927) (Operatör Cemil Pafla Hat›ra. Üçdal bul Kad›lar›. Der. Ahmet Vâs›f Efendi onu flöyle övmüfltür: hidîninden / olub doksanüç / evlâda nailiyetle iflti- har / iden ‹skeceli Mir-Alem / Topuzluzâde el-hac “Ali Pafla sad›k. ‹stanbul nî. çeflme yüzünün iki yan›na taflm›fl- sadrazam oldu. s. ra Zeyli. s. Görünüflü güzel olan bu çeflme. emekli olarak oturmakta iken vefat etti. Mescidi ad›yla bir mescit kaydetmifltir. N. El-Fatiha Sene 1187 (1773) Kaynaklar: (E. Cesur ve dirayetli bir zat idi. Ayverdi. 1187 Ra. 166) (‹. 4/469 Nefl. 1918’de Sultan Selim yang›n›nda Gitdi Adn’e ol Ali Pafla göçüb imanla yanm›flt›r. s. Tarih Ens. lundu¤unun iflaretidir. üzerinde bir namazgâh›n bu- mazan›nda (16 Kas›m-15 Aral›k 1773) Tekir. Sene1981-82. Mabetlerden biri Emi. Bunlar›n Gitdi hayfâ bir keremkâr-i vezir-i muhterem ikisinin de Topuzlu Timur A¤a taraf›ndan yap. 2/67.” Hadîka yazar›. Haz. fevkalâde sehavetli. 246) MOLDOVANÎ AL‹ PAfiA ÇEfiMES‹ MUSAH‹B AL‹ A⁄A ÇEfiMES‹ Ç eflme. Ziyao¤lu. s. Larus. Uzunçarfl›l›. Bu sokak bugün fiemsipafla Bostan› Soka¤› ad›n› tafl›- Ç eflme. 4/484) (Ayvansara- Çeflmeleri. Canl› Tarihler VIII. H.V. Hadikatü’l-Vüze- verdi. Kitabesi fludur: yaz›l›d›r. Ayverdi. Türk Sanat T. 415-416) (Barkan-Ay. ‹stanbul Vak›flar› Tahrir Defteri. ‹stanbul Mahalleleri. Dört ay sonra azl ile Seddülba. 183) (Sicill-i Osma- lar›. Hizmet-i flâhide oldu nice y›llar âk›bet men güneyinde ve eski ad› Hac› Timur Soka. Fatih Devri III. 12/228) (O. 198) (Sicill-i Osmânî. s. ‹stanbul fiehreminleri. Mustafa / A¤a’n›n ruhuna Fatiha. Tekirda¤ Tarihi Araflt›rmalar›. Çeflmenin evvelce burada bulunan si’nin Ankara Asfalt› ile birleflti¤i yerde ve Adülaziz Efendi Namazgâh› civar›nda oldu¤u caddenin sa¤ köflesindedir. s. yeni ad› Emrullah Efendi Soka¤› olan yolun Binde bir düfldü Eminâ böyle tarih-i nazif üzerinde idi. ‹stan- bul 1949. I/70-94) (M. Osmanl› Tarihi. H. ‹stanbul 1271. 23 vd. 23) (E. Hotin seraskeri marîsinin en nefis örneklerinden birisidir. II/26) 101) (Hikmet Çevik. Tan›fl›k. fiehremini Çukurbostan›’n›n he. Dehre misli gelmemifldi her iflinde müstakîm nönü civar›nda ve Kantarc›lar Caddesi üzerin. Vak›f Halkevi arkas›ndaki Musalla Mezarl›¤›’nda tahrir defterinde ise 872 Muharrem evâili iken sonradan Tekirda¤ Müzesi bahçesine (1467 Temmuz bafllar›) tarihli vakfiye sureti nakledilmifltir. Ayn› kitab›n 94. Ergin. I. Vak’anüvis Cedd-i a’lâs› Feth-i Celil-i / Kostantiniyye Müca. Hazret-i Tevfik Ali Pafla vezir-i azam idi mifltir. Osmanl› Tarihi. dindar ve flecaat sahibi bir insand›. Matem itdi cümle ihvan bir olup figanla t›r›ld›¤› san›lmaktad›r. Selimiye K›fllas›’n›n sol taraf›nda ve Duvardibi mevkiinden Harem ‹skelesi’ne do¤ru yüründü¤ünde. Araflt›rmalar›. s. Rum Mehmet Pafla Mahallesi’nde ve Bostan Sokak üzerinde idi. Kronoloji. 183-184. Kavak ‹skelesi Cadde- maktad›r. Do¤ru geldi do¤ru gitdi bildi çün iz’anla de.. Üzerine ç›kmak için es- 1124 . Üsküdar Tarihi. ‹stanbul 1292. 3/544-545) (Daniflmend. Vefeyât. Üsküdar Sular›. Osmanl› Devleti’nde ‹stanbul Yang›nla. 409-411) (Hammer. taflm›fl bulunmas›. di¤eri ise. zar Kitabesi. Çat›s›n›n düz oluflu ve haznesinin iki yana hir muhaf›z› ve Bo¤az seraskeri oldu.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Arka yüzündeki yaz› ise fludur: da¤›’nda. 19) (Atâ Tarihi.

Çeflmenin tâk›nda flu kitâbe vard›: rada kalp sektesinden vefat etmiflti. Atika Valide Sultan vakf› kâtibi merhum ‹düb icra bu hayr› hanesi bâb›nda çün seyl-âb Çeflmenin bânisi Musahib. Bu doldurma s›ras›nda derenin iki yan›nda bulunan çukur bostanlar da ortadan kalkm›flt›r. a¤açlarla kapl› eski fli- rin yerinden al›narak flimdiki mevkiine nakle- dilmifltir. Çeflmenin kemeri üzerine. Dâ’imâ suyun içen içsün ‹mameyn aflk›na Sene 1064 1066 (1656 Mart) tarihinde. Üsküdar Tarihi. H›rka-i Saadet bafl hademesi olmufl ve 1265 (1848-49) tarihinde de Hazine Kethüdal›¤› görevine getirilmiflti. 6/2527) (Konyal›. 5/2147 ve Bu manzumenin üzerinde. 65- 291) (Naimâ Tarihi. li olmufl ve az sonra da vefat etmifltir. Dan›flman Türkçesi. Aln›. Üsküdar Çeflmeleri kiden mevcut oldu¤u san›lan merdiven bugün yoktur. sonra Haznedar ve da- Çeflme-i âb-› zülâli teflne-diller flevk›ne ha sonra da Musahib oldu ve ‹bflir Pafla’n›n ya. Çeflmesi. Kabri. dal ve yaprak motifleri ile bezeli bir madalyonun içinde Sultan Abdülmecit’in tu¤- ras› bulunmaktad›r. Bâni- si. MUSTAFA EFEND‹ ÇEfiMES‹ Kitâbenin yazar› Nazif Mehmet Efendi. Haznedar. Üs- küdar’da Menzilhane civar›ndad›r. 1061 (1651) tarihinde Gel iç mâ Mustafa’n›n ruh-› Mes’ud’u ola fiâd-âb anahtar kulu (miftah gulam›) iken Saray A¤a. Melek-siyret flehinflah-› güzîn Abdülmecid Han Hayat-› Lutfu ile k›ld› sirab-› ka’inat Çeflmenin önündeki yala¤›n iki yan›nda ayr›ca Harem-i saray-› pâkinden bu ayn› k›ld› ta’mir birer yalak daha vard›r. iki y›l sonra emek- Kitâbenin alt›nda 1064 (1653-54) tarihi yaz›. 3/514) (Ayvansarayî. Harab olan çeflmeyi tamir ettiren ve fiemsi- Kemerinin alt›nda. aln›na alt› m›sral› flu kitâbe yerlefltirilmifltir: Bârekallah ol Ali A¤a Musahib-i hazinedar Bu makama itdi hayrât ehl-i atflan zevk›ne Selsebîlin ayn›d›r gûya ki yapd›rm›fl heman s›. haznesinden bir ‹baret fiem’-i Nur’un mâ-i Zemzem’den s›fat adam boyu daha yüksektir. Harap Mescit bahsine bak›n›z. Nazifâ tarihin gördükde fiat çekdi aya¤›n Yed-i pakiyle buld› fiem’-i Nur mâ-i hayat› Kaynaklar: (‹. Padiflah Abdülmecit’in kad›nlar›ndan biri idi. Had›m ‹düb r›hlet bu bir m›sra’la iflrab eyledim tarih Ali A¤a. Efendi’dir. fludur: di. Kavak Deresi’nin doldurulmas› ile top- rak alt›nda kalm›fl ve kurtar›lmas› gayesi ile bi- raz daha yukar›da olan. Babü’s-saâde A¤al›¤›’na atanan Ali A¤a. Bugün mevcut de¤ildir. 1148 (1735) 1125 . Tan›fl›k. Mecmua-y› Tevarih. Üsküplü’dür. Musahib Ali A¤a Kerbelâ cengin anub hâtif didi an’çün tarih n›na elçilikle gönderildi. Ende- run’dan yetiflmifl. ‹stanbul Çeflmeleri. s. O sene ç›- T optafl› Camii civar›nda ve evinin kap›s› yan›nda idi. 2/270) (Sicill-i 1262 (1846) Osmânî. Çeflme. Atik Valide Sultan Camii kâtibi Mustafa kan bir yang›nda Alayköflkü önüne geldi¤i s›. l›d›r. ayna tafl›n›n üstünde alt› Nur ismiyle de bilinen fiem-i Nur Kad›nefen- m›sral› bir kitâbe daha vard›r ki. 2/11) bartma. etraf› mermer ka. 1062’de Kilercibafl›.

geliriz. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda Üsküdar’da vaki merhume / Atik Valide Sultan 9. Musahipzâde Celâl Soka¤› ile kâtibi / Mes’udzâde merhum / Mustafa Efendi ru- Tunusba¤› Caddesi’nin birleflti¤i köfleden. küçük Salacak Meydan›’ndad›r. mezarl›k içine do¤ru 75 ad›m dikine yürürsek evvelâ. Eflinin ve çocuklar›n›n kabirleri de buradad›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Meflhur âlim Müstakimzâde Süleyman Efendi Hudâyâ eyle rahmet cürmünü afv ile ihyâ k›l de flu tarihi düflürmüfltür: Gör mekân› cenab-› gerd sanad›r has›l-› maksud Düflüb lafza heman fevtin nümayan itdi tarihi Oldu câri lüleden m›sra’-› tarih kim Memat› bel telvin elli dörtde Mustafa Mes’ud ‹ç bu sudan ruh-› pâk-i Mustafa’ya Fatiha El-Fatiha 1148 Hamzavî ayak tafl›ndaki kitâbe fludur: Mustafa Efendi. Hitab-› “‹rc›î” inkiyad› eyleyüb sür’at Valide Sultan vakf› kâtipli¤inde bulundu. dört soka¤›n birleflti¤i. s. 364-402) (Sicill-i Os- mânî. 75. Derin-V. Kendisinden Çeflme sahibi Cemaliyle müflerref eyliye hem flahid-i maksud sonra ayn› göreve o¤lu Mustafa Efendi getiril- Mes’udzâde Mustafa Ziyade tekazat hazrete varmak müflkil tehi mifltir. 1126 . 1994 y›l›nda Üsküdar Belediyesi taraf›ndan onar›larak yeniden dü- zenlenen kütüphane. 1154 (1742) tarihinde vefat etmifltir. huna / r›zaen lillâhi teâlâ / el-Fatiha. Ada’dad›r. Ka. Uzun müddet bu vazifeyi ifa ettikten sonra 1123 (1713) tarihinde vefat fiefi’i Ahmed Muhtar olub himmet-i kâniyle muanven etti. Mustafa Efendi ile efli Fatma Han›m’›n Efendi’nin bafl ve Hudâ’ya olmay› flayeste oldu mürg-i can mevcud o¤lu Seyyid Ahmed Efendi de uzun müddet ayak flâhideleri. Teflrifatç› Camii ve Sultan I. Mecmua-y› Teva- rih. Fatih çeflmeleri. Mustafa Efendi’nin babas› Mes’ud Efendi iyilik Mustafa Mes’ud Efendi’nin kafesî destarl› bafl sever bir kimse olup Nurbânu Valide Sultan tafl›ndaki kitâbesi fludur: vakf›n›n kâtibi idi. bu tarihten itibaren Üs- küdar Belediyesi’nin Üsküdar Folklor ve Tu- rizm Derne¤i’ne (ÜFTUD) tahsis edilmifl olup halen fiair Nâbî Kültür Merkezi ad›yla faaliyet göstermektedir. Ada bahsine bak›- zîresi’ne ve sonra da Mustafa Efendi sofas›na n›z. Çabuk. Haz. Ön taraf›nda ve ilerde Fatih veya Salacak Camii. F. 1204 (1789) tarihinde olup flâhidesi bura- dad›r. Arkas›ndaki fiair Nâ- bî’nin (öl. fiâhidesi. Bu muhteflem ve güzel eserin civar›nda bir çok tarihi yap›lar vard›r. 22 Za. etraf› demir parmakl›k ile çevrili Arif Pafla Ha. buradaki sofadad›r. Kabri. 1154 racaahmet Türbesi’ne do¤ru. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Ayvansarayî. mezarl›k duvar›ndan. (Ocak 1742) dikten sonra. 4/366) MUSTAFA PAfiA ÇEfiMES‹ B asit krokiden de anlafl›laca¤› üzere çeflme. Safiye Sultan Çeflmesi. Ve- Çeküb el bu fenadan kasr-› bâkîsin k›lub meflhud fat›. 100 ad›m ilerle. Karacaahmet Mezarl›¤› 9. 1712) evi veya kütüphanesi olan bi- na bir müddet Üsküdar Evlendirme Dairesi olarak kullan›lm›flt›r.

Ken. Sadrazam Yusuf Pafla’n›n (öl. Bunlar›n üzerinde iki sat›r halinde ve on m›sral› ve her beytin son m›sra› bir tarih olmak üzere flu kitâbe bulun- maktad›r: Ol silâhdâr-› fieh-i hurflîd-fer Ya’ni kim sâhib. Kallavî- t›n›n sonlar›nda (1685) ‹stanbul’a gelip Musa. Üsküdar Çeflmeleri Ahmet’in k›z›.1094 Ayn-› sâkî remz idüb gûyâ küh dir Salacak’ta Âb-› sâf› nûfl ider isen gel beru .1094 Silâhtar Mustafa Pafla Teflnegân-› Kerbelâ’n›n yâd›na Çeflmesi. O¤lu Mustafa Efendi taraf›ndan haz›rlanm›flt›r. vefat›nda hacca gidip dönüflünde Halep’te ika. 1711) Ha- Çeflmesâr-› Mustafa’dan akd› su . Mehmet saltana. padiflah›n takdirini kazanarak o s›rada 17 ya- 1127 . Yüzü tamamen mermer kap- lanm›fl olup kemeri. Hayri Efendi Mektubî-i Sadr-› Âli ketebelerin- disi Divan Kâtipleri’nden olup 1112 (1700) y›. 1084 fiaban›n- fiair Nâbî (1642-1712) taraf›ndan haz›rlanm›fl da (Kas›m 1673) rikab-› hümâyun kaimmeka- olup fludur: m› olup 1086 (1675)’te Hatice Sultan ile ev- lendirilmifltir. 1646) efli Fatma Sultan Saray›’n›n arsas› ve bu saray›n kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak yapt›- r›lan iki su haznesi ve saray›n Salacak ‹skele Soka¤›’na aç›lan kap›s›n›n yan›ndaki Sadaka Tafl› bugün de durmaktad›r. 3 Rebiülevvel 1124 (10 Nisan 1712) günü vefat eden Nâbî’nin kabri. lo¤lu Süleyman A¤a’n›n o¤ludur. Kemerinin üstünde ve iki yan- da iki rozet yer alm›flt›r. Sultan IV. Ayn› zamanda flair olan Pafla. beyaz ve k›rm›z› mermer- den yap›lm›flt›r. 1095 Muharreminde (Aral›k Cûfla âb-› musaffâ çeflme-i pâk-› hayat-efzâ 1683) musahiblikten ayr›larak Kaptan-› Derya Ki eyler nûfl idenler çeflme-i hayvandan isti¤nâ oldu. yetiflmifl 1074 (1663-64)’te Padiflah musahibi ni Cami yak›n›nda bir çeflmesi daha vard›r. Kabri Seddülba- Urfal› olan Nâbî.1094 Der Zamîrî haliyle tarih içün met etti. Bu güzel ta’lik kitâbe Üsküdarl› fiair Zamîrî Miskinler Tekkesi’nin arkas›ndad›r. Emekyemez Tekkesi ve Türbesi vard›.1094 lep Valisi oldukta sohbetinden hofllan›p 1122 (1710)’da ‹stanbul’a geldikte getirip Anadolu Çeflme. l›nda vefat etmifltir. Enderun’dan di¤ine göre.kemâl ü nik-hû . Ku- Ayvansarayl› Haf›z Hüseyin Efendi’nin bildir. Çeflme klâsiktir. Çeflmelerin bânisi Musahib Mustafa Pafla. 1077 Saferinde (A¤ustos 1666) ve- Bugün mevcut olmayan bu çeflmenin kitâbesi zaret verilerek ikinci vezir oldu. li tafl› kireç yap›lm›flt›r. Çeflmenin yan ta- raf›nda ise. olmufltur. “Kendisi musiki ve fli- hib Mustafa Pafla’ya kethüda olmufltur. hir’de olup yaln›z pehle tafl› kalm›flt›r. Mora Seraskeri Gelüb bu âb oldu flerbet-âsâ âk›bet-bahflâ olmufl. Üsküdar’›n ilk yerleflme bölge- sidir. Muhasebecisi yapt›. 30 Zilhicce 1096 (27 Kas›m 1685) tari- Mizac-› Üsküdar’a çok yubûset galib olmufldu hinde azl edilen Mustafa Pafla. Maleruh-› Hüseyn’in aflk›na su . Baltac› Mehmet Pafla (öl. Onun irden anlar”d›. Bu semt. Üsküdar’da Ye. Mustafa Pafla’n›n.1094 Kodu flehr-i Üsküdar’a bir eser Eyledi böyle sevâba cüst ü cû . 1683 tarihinde yapt›r›lm›flt›r. den olmufltur. 1097 fievvalinde (A¤ustos 1686)’da Olub dil-teflne evsaf-› tarihin didim Nâbî Çanakkale Bo¤az› Muhaf›zl›¤›’na getirilmifl ve Bu ayn› eyledi câri Musahib Mustafa Pafla bu görevde iken 1097 Zilkadesi’nde (Ey- lül/Ekim 1686) vefat etmifltir.

mer olan bu tafllar›n ortas›na bir meflale ka- 1128 . l› eserinde çok güzel bir üslûp ile dile getirmifl- tir. Ke- Mustafa Pafla meri renkli mermerdendir. Üzerine ayn› ayet hak edilmifltir. s. Yüzbafl› Remzi Bey Ç eflme. Oransay. 3/559-560)(Nusretna- me. Çeflmesi ve çevresi. 36) (Evliya Çelebi Seyahatnamesi. Türk Meflhurlar›. Osmanl› Müellifleri. 154) (Konyal›. Parmaks›zo¤lu Türkçesi. ‹stanbul Çok çal›flkan olan Mustafa Pafla. Mecmua-y› Tevarih. Vefeyât. 2/94) (Mir’at-i ‹stanbul. Erdo¤an. fiimdi eski camiin yerinde evler vard›r. Osmanl› Devrinde ‹stanbul Efli Hatice Sultan için çeflmesi bahsine bak›. 269) (‹. Evlenme flenli¤i 9 Haziran 1675’ten 27 p›lm›flt›r. 59) (Ayvansarayî. mermer ayna fl›nda bulunan k›z› Hatice Sultan ile evlendi. 6/11) (M. Vefat›nda yafl› he. Fihrist) (M. Çok güzel bir görünümü olan Mustafa Pafla Çeflmesi’nin büyük haznesi kesme tafltand›r. desenli bir kornifl yerlefltirilmifltir. Hakk›. Say›: IV. Çiçek motifle- riyle bezeli ayna tafl› üzerinde “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” ayeti yaz›l›d›r. lar›nda meydana gelen nikris hastal›¤›na müp. surette onar›lm›flt›r. 2/286) (Kömürcüyan. IV. tafll›. yük o¤lu Mehmet Bey. 1672-73 Fihrist. May›s 1992 tarihinde mükemmel bir fiair Nâbî. MÜLÂZIM HAKKI EFEND‹ 6 May›s 1986 tarihinde Seddülbahir’de yapt›. Mer- yap›m› sürdürülen büyük camiin biraz ilerisin. Gövsa. fiâhi. 54) Farsça bilirdi. Kaynaklar: (Daniflmend. 72) Mustafa Pafla’n›n Edirne’de ve Üsküdar’da bi- rer saray› vard›. Üskü- n›z. Haziran 1675 tarihine kadar 18 gün sürmüfltü. küçük yalakl›. s. s. 71) (Sicill-i Osmânî. deniz taraf›ndaki harap hamam civar›nda ve yeni cami ile bu hamam aras›ndaki eski ca- miin önünde idi. (Ayvansarayî. Nutku. Saçak k›sm›na güzel. ‹. Merâkid. ÇEfiMES‹ ¤›m aramada Pafla’n›n flâhidesinden ve etraf›n- daki flâhidelerden eser kalmad›¤›n› gördüm. 530) (G. Ölümünden sonra bü. karfl›s›nda Selimiye K›fllas›’n›n nizamiye kap›s› delerin toprak içinde kalan k›s›mlar›n› bana bulunmaktad›r. s. s. Çeflme. bu muhteflem dü¤ünü ‘Surname’ ad. dar Tarihi. Edirne fienli¤i. 1915 tarihli ‹llüstrasyon Mecmuas›’nda bu hazî- reyi ve paflan›n kallavîli lâhdini görmek müm- kündür. Dan›flman Türkçesi. 1/31 ve 4/403. Tam taraf›ndan k›rd›r›larak kireç yap›lm›flt›r. telâ oldu¤undan çok çekti. Vak›flar Der. 2/353) (‹. Avlusundaki kuyu elan baki olup iki soka¤›n birleflti¤i yerdedir. Mehmed’in nüz 40’›n› geçmemiflti. Galland. flimdi oyularak birer ayna tafl› yerlefltirilmifltir. ‹stanbul’a Ait Günlük An›lar. gösterdi. Bahçeleri. 179-234) (A. ‹stanbul Tarihi. Sonradan çimento ile s›vanm›fl olan çat›s› üze- rinde mermer bir alem vard›r. Enderun’a al›n›p yal›s› 2/263) (A. Avlu duvar›n›n her iki soka¤a bakan köfleleri Seddülbahir’deki bu muhteflem hazîre. topuklar›nda ve mafsal. s. zarif bir kuzu çeflmeci¤i ya- rildi. Buran›n yerli ahalisinden Keçecilerin fiakir Bey’in ifadesine göre tafllar. Ayak parmaklar›nda. Tahir. Tan›fl›k. Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar de. Arapça ve Çeflmeleri.) (O. s. s. Çeflmenin sa¤ yan cephesine de. Selimiye K›flla Caddesi ile Çeflme-i Kebir Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Seli- miye Camii avlu duvar›n›n köflesindedir. efli Sultan’a verilmifltir. Kronoloji. Musahib Mustafa Pafla md.

Sultan Kasr› infla edildi¤i zaman ve daha son. Tamamen salk›m sö¤ütlerle bezenmifl olan vadinin çok nefis bir görünümü vard›. Her iki. Anadolu Yakas›’n›n en gü- Çeflme Çanakkale’de flehid olan Hakk› Bey’in zel bir köflesi oldu¤undan her zaman çok ra¤bet ruhu için yapt›r›lm›flt›r. Namazgâh fl›s›nda. ‹bni Sina Caddesi ile t›r halinde flu kitâbe bulunmaktad›r: Kâtip Salih Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde idi. Tam kar- K oruluk ad› ile ünlü mesiregâhta bulunan namazgâhtan eser kalmam›flt›r. Koruluk Mesiresi. Veysi Pafla Soka¤› ile Koflu- d›z vard›r. Mütevelli Çeflmesi Soka- 1129 . 16 Eylül 1331 (1915) Çanakkale’de flehid olan Mülâz›m-› evvel Hakk› Efendi bin ‹smail Efendi. zâde fieyh Mustafa Dede Efendi’nin kardefli sinin de hangi tarihte ve kimin taraf›ndan yap. 1331 (1915) 16 Eylül. Seyyid Ahmet Deresi. fieyh ‹sa Dede’nin flâhidesiz kabri vard›. Namazgâh ve çeflme. takriben bir as›r kadar bir müddet. görürdü. ¤›’na 100 m. yolu aras›ndaki vadiden kaynaklanarak akma- ¤a bafllar ve Veysi Pafla Köflkü’nün üzerinde Her iki çeflmede biribirinin ayn› olup önlerin. NAKfi‹D‹L VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ MÜTEVELL‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme Sar›gazi Köyü’nde ve bu isimle bili- nen camiin k›blesi yönündedir. Efendi hayrat›d›r. Çeflmesi. Mütevelli Çeflme Soka- Kitâbenin üzerinde bir madalyon içinde ay-y›l. y›k›ld›¤› zaman kerpiçten yap›lm›fl ol- du¤u görülen. Koruluk Mesiresi. Haydarpafla Numune Hasta- hanesi’nin arka taraf›ndan bafllayarak Seyyid Ahmet Deresi boyunca Kofluyolu’na kadar uzunmakta idi. Kitâbesiz çeflme ise bugün de mevcuttur. Adile Sultan mütevellisi taraf›ndan yapt›- r›lm›fl olabilece¤i akla gelmektedir. bulundu¤u s›rt›n bat› yamaçlar›ndan do¤an di- de küçük yalaklar bulunmaktad›r. 21 Zilkade 991/6 Aral›k 1583) taraf›n- raki dönemlerde. mesafede. Karacaahmet-‹brahim A¤a Bul- var› ve Kofluyolu’nun sol taraf›nda bulunan ‹b- ni Sina Caddesi ile Kâtip Salih Soka¤› aç›larak etraf›na birçok evler ve apartmanlar yap›lm›fl- t›r. Ne Hakk› Efendi’nin kabri. Kitâbesi fludur: bugün mevcuttur. Bunun üzerinde ve bir sa. çeflme arkas›ndaki ha. arkas›nda ve dört servi a¤ac› aras›nda Sar›kad›- 1960 tarihlerinde ortadan kalkm›flt›r. Bugün tamamen ortadan kalk- m›fl vaziyetteki bu yerin bir k›sm› üzerine An- kara Asfalt›. tan (öl. Fakat. Çeflme. ¤er bir p›nar›n suyunu da ald›ktan sonra Koru- luk Mesiresi’nden geçerek ‹ranl›lar Camii Çeflmenin y›¤ma tafltan yap›lan kubbeli küçük önünden akarak gelen esas kol ile birleflirdi. Üsküdar Çeflmeleri bartmas› yap›lm›flt›r. haznesi arkada ve avlu içindedir. Valide-i Atik Nurbânu Sul. ¤›’n›n az ilerisinde. biraz ileride ve bir Nakflidil Valide Sultan s›rt üzerine. yaz›k ki. 1853 tarihinde yapt›r›lan Adile Çeflme ilk önce. bu güzel salk›m sö¤ütlerden pek az› zîrededir. bir Çoban Çeflmesi fleklinde olup suyu Çanakkale’de flehid olan Mülâz›m-› evvel Hakk› daima akmaktad›r. t›r›ld›¤› belli de¤ildir. Nurbânu Valide Sultan Camii. bütün bu havalinin meskun olmad›¤› göz önüne getirilirse bu namazgâh ve çeflme- nin.

I.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar dan tahminen Toptafl› Camii’nin yap›m›na NÂL‹ MEHMET EFEND‹ baflland›¤›. ‹stanbul Çeflmeleri. n›z. ‹lk nazarda bir namazgâh çeflmesini and›r- Sene 1224 maktad›r. s. Sultan taraf›ndan 1224 (1809) tarihinde ona. Mah- mut’ un (1808-1839) annesi Nakflidil Valide Ç eflme. m›flt›r. 1/85) (G. Tan›fl›k. Osmanl› Devleti’nde Bir haz›r dem geldi ey Abdi didi tarih içün hali. yan taraf›ndaki ahflap bü- Yeniden eyledi tamir ile suyun icrâ yük bir evin bahçesi bulunmaktad›r. tâbesi fludur: hamit’in kad›nlar›ndan olup 1817 tarihinde vefat etmifltir. Bayramiye’den Sal› Tekkesi bahsine bak›n›z. 107-108-40-41-43-44) (Hadîka 1/616 ve 2/183) 1086 Bu kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere çeflme. Fatih Camii civar›ndaki Kasr-› Cennet menzilet Nâli Efendi kim Hudâ muhteflem türbesindedir. En geç 1600 tarihlerinde yapt›r›l- m›fl oldu¤u söylenebilir. Zamanla harab olan çeflme. Nakflidil Valide Sultan. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve Çeflme-i Nâli Efendi’ye gel iç âb-› hayat K›zlar›. alt› m›sral› Çeflmesi bulunmaktad›r. 1640-1710 tarihleri aras›nda yaflam›fl bulunan fieyh Abdi Efendi için. Kabri. Mehmet Efendi taraf›ndan tamir edilmifl oldu- sine bak›n›z. Sadrazam ‹brahim Pafla Çeflmesi bahsine bak›- r›lm›flt›r. Abdül. Uluçay. flu kitâbe bulunmaktad›r: Tamamen kesme tafltan yap›lm›fl olan bu klâ- Atik Valide Sultan Çeflmesi’dir bu sik ve sade çeflmenin ayna tafl› ve kemeri üze- Mürur-› ezmine k›lm›fld› gerçi kim ifnâ rindeki kitâbesi yok olmufltur. Kim Kimdi. Ayvansarayl› Hüseyin Efendi’nin Mec- mua-y› Tevarih adl› eserinden ö¤reniyoruz. Çeflmenin bânisi hakk›nda Sicill-i Osmanî’de. Do¤anc›lar Caddesi ile Bak›c› So- ka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ kö- flesindedir. Muvaffak eyledi ihyâs›na an› çün-kim yüksek olan bu bahçenin seti alt›na yap›lm›fl- ‹ki cihanda azîz ide Hazret-i Mevlâ t›r. Yerleri bofltur. Oransay. Yol afl›r› karfl›s›nda Eski Hamam ve onun ya- mayan bu çoban çeflmesinin küçük ayna tafl› n›nda 1141 (1728-29) tarihli ‹brahim Pafla üzerinde üç sat›r halinde yaz›lm›fl. Kitâbe. Cenab-› Valide-i fiah-› dehr Mahmud Han Çat›s›n›n üzerinde. Kesme tafltan yap›lm›fl olan ve fazla yüksek ol. ¤unu. Eylemifldi an› âlemde pesendîde-s›fat Nâli Mehmet Efendi Hakk Muvaffak eyleyüb bu çeflmenin tamirini Çeflmesi’nin Kaynaklar: (‹. 1/237) (Ç. Bak›c› Soka¤›’na do¤ru olan büyük haznesi kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak yap›l- Kitâbenin alt›ndaki tarih rakam› k›r›lm›flt›r. mutasavv›f fiair Himmetzâde Abdi Abdullah Efendi taraf›ndan haz›rlanm›flt›r. sene yaz›s› okunmaktad›r. Ki- ‹kinci bâni. Yerini daha iyi anlayabilmek için. Çeflmenin 1086 (1675-76) tarihinde. Yaln›z. 1675 tarihinden evvel yapt›r›lm›fl ve zamanla harap olan bu eseri. Nâli Atik Valide için bu isimle bilinen camii bah. Nâli Mehmet Efendi tamir ettirmifltir. Sultan II. Mehmed Na’ilî Efendi ad› alt›nda flu bilgi var- d›r: 1130 . 1571-1575 tarihleri aras›nda yap›l- ÇEfiMES‹ m›flt›r. Çeflme. 2/404-406) Bu mahalde idicek ikdam ile reflk-i F›rat onar›mdan sonraki (Sicill-i Osmânî.

‹brahim Pa- fla’n›n kardeflidir. dür. Sene 1119 (1707)’da vefat eden Nevflehirli ‹brahim 1086 cumade’l-ulâ (Temmuz-A¤ustos 1675). tun. ‹ran. Mecmua-y› Tevarih. Tuhfetü’l-emsal’i (hediyelik hikâyeler) Hatun. 4/182) (Mehmed Tahir. 2/261) Nevflehirli ‹brahim Ali Pafla. 21 fievval 1181 (10 Mart 1768)’de vefat eden ule- Cami ve hazîresi bugün mevcut de¤ildir. Os. manl› Müellifleri. Halil A¤a. fullah Efendi Camii’nde medfundur. Müderris. Medi. Buraya. Kaptan-› Derya Kaymak Musta- Ayvansarayî Hüseyin Efendi’ye göre.” ‹brahim Pafla’n›n ikinci o¤lu Mustafa Bey. f› duvar ile çevrili bir aile sofas›nda gömülü- “Konyal›’d›r. sofas› krokisi. Osman o¤ludur.” denilmekte ve bu çeflme ile namazgâh›n 1141 (1728-29) tarihinde yap›ld›- ¤› belirtilmektedir. bu mahalde medfun peder ve valideleri ve büyük biraderle- ri ve sair çocuklar› ve akrabalar› ruhlar›na se- vab›n› ulaflt›rmak ve cümlesine dua getirmesi için. I/10) (Sicill-i Osmânî. Gence’yi mu- NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ A yvansarayl› Hüseyin Efendi’nin Mecmua- y› Tevarih adl› eserinde: “Bu güzel. 58-164) Efendi 15 fievval 1199 (21 A¤ustos 1785) ta- (M. flair. Kudüs ve Selânik monlas› oldu. Türkçe tefsir ile 1114 (1702-3)’te vefat eden annesi Fatma Ha- ma’nas›na birer hikâye ve bir münâcât yap›p. Arif. ma ve müderris Nevflehirli el-hac Ali Efendi. Pafla’n›n o¤lu Ali Bey. da ‹ran Hükümdar› Nadir fiah. harap hali. 1086’da fla’n›n 1085 (1674)’te vefat eden babas› ‹zdin vefat etti. Ali Efendi’nin o¤lu müderris Mehmet Said Kaynaklar: (Ayvansarayî. Patrona Halil ‹syan›’ndan sonra Pafla Çeflmesi ve aile Gence Kalesi muhaf›zl›¤›na atanm›flt›. Nisan 1762)’de vefat eden ‹smail Beyefendi. k›sm›n›n flâhideleri bugün mevcut de¤ildir. “Selânik fa Pafla’n›n kardefli olup 23 Ramazan 1175 (17 kad›s› iken vefat ve mahkeme civar›nda Sey. Nâli Mehmet Efendi l›lar Camii karfl›s›ndan fiehidlik Namazgâh›’na Çeflmesi’nin giden yolda ve kabristan aras›ndaki dere gibi onar›mdan önceki gayr› muntazam yolun sonunda büyük ve etra. Halil A¤a’dan baflka. makbul-i Hudâ’d›r. Heft Voyvodas› nam› ile meflhur Sipahi Ali A¤a. Niflanc› Ali Pafla’n›n o¤lu olup 10 fia- ve divan fliiri vard›r. ‹brahim Pa- ne. 1122 (1710)’da vefat ederek. dervifl. hofl görünümlü ve süslü sofa ile na- mazgâh. biraderzâdeleri ve sayg› de¤er vezir ve da- mad-› flehriyarî Ali Pafla’ya bir çeflme binas›na emr edip ve fî-sebîlillâh-i teâlâ bir masura su 1131 . s. Üsküdar Çeflmeleri vakf eylemifltir. yine 1119’da vefat eden ⁄umum (kederler) lafz› tarihdir. Fakat bir Ans. ‹brahim o¤lu Genç Mehmet Pafla’n›n an- Miftah-› heft-gane (yedi türlü anahtar) ismini nesi olup 1124 (1712)’de vefat eden Hanife verdi. Halil A¤a da. rihinde vefat ederek gömülmüfllerdir. 2/26) (Türk Dili ve Ed. ban 1200 (8 Haziran 1786)’da vefat eden Ha- lil Beyefendi. Nevflehirli Halil A¤a’n›n o¤lu olan Tevk›’î (Niflanc›) Ali Pafla. Osmanl› Müellifleri. Sadrazam ‹brahim Pa- fla’n›n ye¤enidir. Tahir. ‹brahim Pafla’n›n Üsküdar’da bina buyurduklar› müteaddit çefl- meler için ak›tt›¤› leziz sudan. Farisî-han idi. Bu s›ra. Âyet-i Kerîme’si (yedi âyet).

Annesi Fatma Han›m’d›r. Vezîr-i-a’zam ü Dâmâd ‹brahim Pafla kim vaz Pafla yerine Serasker olan Ali Pafla da kale. s. Üsküdar’daki muhteflem rinde ise sekiz sat›r halinde. Ahflap çat›l›d›r. 103. Ahmet’in k›z› NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA Fatma Sultan evlendirilerek damat ve 9 May›s ÇEfiMES‹ 1718’de de sadrazam olmufltur. 34)’te vefat etmifltir. Seyyid Ahmet Dere. yar›s›na kadar cut de¤ildir. 211) ‹brahim Pafla. Bu elim Vekil-i saltanat gayretkefl-i nâmûs-› devletdir olay üzerine. Na. Bu Nevflehirli Damat ‹brahim Pafla Aile Sofas› ilk Türk matbaas›nda vefat›na kadar çal›flan bahsine bak›n›z. 9/234) (‹. Mecmua-y› Tevarih. III. Tonoz çat›l› çeflmenin. ilmiyeden Bedri Efendi 1146 (1733- (Ayvansarayî. elçi tayin olunmufl ve ‹stan. Galata mollal›¤›ndan sonra o tarihlerde diklemesine 76 ad›m yürürsek sofaya var›r›z. Yanyal› p›s›’ndan girdikten sonra oldukça ileride. Patrona Halil ‹syan›’nda Sadra- zam ‹brahim Pafla’n›n vahflice parçalanmas›n- Ayvansarayl›’n›n belirtti¤i namazgâhtan eser dan duydu¤u üzüntü ile 1143 (1730)’da vefat kalmam›flt›r. ‹ran heyetine. eserleri de vard›r. kitâbe bulunmaktad›r: Fethu’l-‹slâm kalesini iyi müdafaa edemeyen ‹. Kitâbesi yoktur. Arapça. Kitâbeyi haz›rlayan fiair Es’ad Efendi. dinî ve mazgâh Meydan›’na gelinir. s. 1141 (1728-29) Nuhkuyusu Caddesi’ne aç›lan Harmanl›k Ka. Emir Buharî sa¤ cephesinin bir k›sm› y›k›lm›flt›r. Bugün mev- bir a¤ac›n yükseldi¤i çeflme.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar hasara etmifl ve kaleyi koruyamayan Genç Ali mam bulunmaktad›r. sol taraf›nda ise Eski Ha- Patrona olay›nda ise feci flekilde parçalanm›fl- t›r. yeni kurulan Dârü’t-T›baati’l-Âmire musah- hihli¤ine (düzeltmenlik) tayin edilmifltir. leri. Bu zîba çeflmeyi bir mevkiinde eyledi bünyâd viren alçak duvarlar 1977 senesinde mezarc›lar Ki seyr olmaz nuzzâra tarh-› mergûbun temâflâdan taraf›ndan sökülmüfltür. Divan’›ndan baflka. ‹ran ile sulh neli çeflmenin yüzü mermer kapl›d›r. Vezîr-i a’zam› da sadr-› devletde olub bercâ si’nin bir kolu kenar›na yap›lm›fl olan bu Du’â ald›rsun ol flâh-› cihâna pîr ü bernâdan 38x30 ad›m ebad›ndaki hazîrenin etraf›n› çe. Me’rakid. buray› boflaltmak zorunda kalm›flt›.” Du’âya mazhar ola haflre dek a’lâ vü ednâdan Hudâ Sultan-› devrân› hatâlardan emîn itsün ‹brahim Pafla Ailesi Sofas›. Kef-i cûd› an›n bahflendeterdir kân ü deryâdan yi Ruslar’a b›rakmak zorunda kalm›flt›. bugün pek harap Cihân âsûdedir devrinde mekr ü keyd-i a’dâdan ve periflan durumdad›r. Do¤anc›lar Caddesi ile Pafla da. ‹zdan Voyvodas› Sipahi Ali A¤a’n›n o¤ludur. Farsça ve Latince ile Rumca bildi¤i söylenir. s. N. 65) (S. arka ve etti. 34) (Ayvansarayî. Üzerinden Dergâh› yan›ndaki mezarl›kta idi. O sadr-› ekremin hayrâta mecbûl old›¤›ndand›r “Ser-i maktuu Bab-› Hümâyun’a vaz olunup Ki olur her emrde tevfîke masdar savb-i Mevlâ’dan Ba’dehu Dedeler (Üsküdar Miskinler Tekkesi) Murâd itdiki ehl-i Üsküdar’› eyleye irvâ kurbünde defn olunmufltur. 1154 (1741-42) tarihinde Edirne An› dûr itmeye Hakk sâye-i sultân-› vâlâdan Saray›’na ça¤r›lan Ali Pafla idam edilmiflti. Genç Ali merinin iki yan›nda iki rozet ve bunlar›n üze- Pafla. 56) (Gezi Notu) (fiem’danizâde. Kabri. Üsküdar’da bir kaç çeflmenin kitâbesini yazm›fl olan flair ve vak’anüvis fiakir Bey. Yüzün iki müzakereleri için. Ergun. 34) O¤lu. Her ikisinin de mezar› Üsküdar’da Seyyid Ah- met Deresi civar›ndad›r. Vefeyat. 15 Rebiülevvel 1143 (28 Eylül 1730) günü meydana gelen U ncular Caddesi karfl›s›nda ve befl yolun birleflti¤i küçük meydandad›r. vücu- 1132 . Edirnekap› haricinde. Oysa bu ‹çin su çeflme-i Dâmâd ‹brahim Pafla’dan tarih yadigârlar›n›n korunmas› icab ederdi. Es’ad Efendi. Burada mevcut olan Ak›nca lülesinden âb Es’âd didi tarihin 17 sofadan sadece iki tanesi kalm›flt›r. Sol taraftaki iki müsbet ilimlerde sivrilmifl bir Osmanl› müelli- yoldan sa¤dakine saparak 100 ad›m gider ve fidir. 80-81. s. Mezar Kitâbe. onalt› m›sral› flu kona¤›nda bir ziyafet vermiflti. Kavakl› ‹skele Soka¤› aras›ndaki bu büyük haz- K›sa bir zaman sonra Ali Pafla. Arkas›nda Hüsrev A¤a Camii. Hakk›. olup müderris ve Galata Mollas› olmufl. s. Kaynaklar: (‹slâm Ans. Dilimli ke- bul’da yap›lan konuflmalardan sonra. Bu âlim insan›n Türkçeden baflka topra¤a gömülmüfltür. taraf› kesme taflt›r.

‹brahim Pafla’n›n Üsküdar’da dört çeflmesi da- ha vard›r. Zemzem-âsâ bir eserdir âl-i ‹brahim’den Âb-› en’âm› Cihânbân ola cârî sermedâ Geldi hâk-i Kâbe’ye Mevlâ mübârek ide mâ K›ld› si çeflme binâ yekpâre ki âlemde tâ Arz idüb yem buldu¤un bahre o deryâ-dîl hemân Bir nefes suya zarûret çekmeye bây ü gedâ Yapd› bir çeflme leb bahre mukarin evvelâ Böyle himmet itmedi âlemde bir flehden zuhûr Mihr ü mâh› tâli garib görelden kâinât Nâz›r ol târîhe gel k›l ref’-i flek ü imtirâ Böyle bir ayn’a dûçâr olmad› çeflm-i nüh-semâ Sâl-i hicret oldu bin yüz k›rkbir oldukda tamâm Rahmetullahi aleyhâ Valide Sultân çün Çeflmehây-› Hazret-i Sultan Ahmed nûriyâ Eyledi Allah içün bir câmi’-i âlî binâ Rûz ü fleb hem-dem olub gûfl ü lisân pes müstedâm Uncular Soka¤›’ndaki fiâh-› âlem a¤na ferzend-i kirâm› hilkati Haflre dek zikr itsün âsâr›n dehân-› çeflmehâ Nevflehirli ‹brahim Rûhuna merhûmenin ihyâya kasden sâniyâ Yâ ‹lâhî âb-› rû-y› Mefhar-› Kevneyn içün Pafla Çeflmesi. Üsküdarl› Nuri Mehmet Efendi bir ta- rih kasidesi kaleme alm›flt›r ki fludur: Hazret-i Han Ahmed Gazi Hudâvend-i verâ Hâmil-i seyf-i muzaffer flâh-› mansuru’l-livâ Kurretu’l-ayn-i cihân flehzâdegân kâmilân Nûr-i ebsâr gürûh-i ehl-i emsâr ü kurrâ Hüsn-i tedbîri nizâm-› mülke virdi zîb ü zer S›hr-i âlî-kadr-i ‹brahim Pafla-y› seyyimâ Tenbelân ile Ç›nar iki mahalle ehlinin Akd› cûy-› iltifât› Üsküdar’a meyl idüb Buldu iki çeflmeden sûz-i devrân› intifâ Uncular Soka¤›’nda Cûy-i bahr-› himmeti deryây› geçdi gûyiyâ Erdi tâc-› çeflmeye hasretle Sultan Tepesi Nevflehirli ‹brahim Ehl-i Beyt’e çeflmeler yapd› alâ ra¤m-› Yezîd Gevher-i âbiyle oldu âkibet engüflt-nümâ Pafla Çeflmesi’nin Ola handân rûh-› sultan-› flehîd-i Kerbelâ Bu keremden fiemsipafla semti oldu hisse-mend kitabesi. Hem yemîn ü hem flimâlinde yine ol câmi’in Sell-i seyf mülket-i a’dâs› olub harf-i lâ 1998’de Üsküdar ‹ki çeflme eyledi ihdâs-i hakka cân-fezâ Nutk ider târîhi atflana cihât-› erba’â Belediyesince Ne kerâmetdir Aziz Mahmûd Efendi semtine Çeflmehâ-y› fiah Ahmed’den gel iç su k›l du’â onar›lm›flt›r. ‹brahim Pafla’n›n Üsküdar’da yapt›rd›¤› çeflme- ler için. Bu çeflme bahislerine bak›n›z. Çeflmehây› seh adedle k›ld› ihyâ sâlisâ 1141 Fevk ü taht-› mescid-i Hamza Fakih’e ol kerîm Fî-sebîlillâh iki çeflme getürdi râbiâ Tâzelendi çeflme-i nev resm-i flâhidin yine Bulmufl iken âb ü tâb› Eski Hammâm’›n fenâ Suya gâyet ihtiyâc› var idi Mîrâhur’un Oldu flad›rvan gibi bir çeflmeye lây›k o câ Nehr-i Sâdâbâd’a döndü bunda Bülbülderesi Basd› ol vâdîye çün iflarah benzer çeflme pâ Câmi-i A¤a’ya gelmezdi cemâ’at gibi su ‹’tikâd-i fâside dönmüfldü râh› her yana fieyh Osman Câmi’i fevkinde Çavufl Mescidi Her birine oldu bir çeflme müyesser habbezâ Arz-› hâl idüb didiler ehl-i bâzâr-bu âb Âb-› tâlih içmekde yüz hayvân gibi subh ü mesâ Teflnelik cânibine kâr itmifldi pek Bulgurlu’nun Âb-› hayvân› iki ayniyle gösterdi mâ Çeflmeden oldu du’â-y› hayr ile ratbu’l-lisân Sûfiyân-› rûzedâr-› Câmi-i fieyh Mustafa 1133 . Üsküdar Çeflmeleri dunun parça parça edilen k›s›mlar›n› gece vak- ti toplatarak ‹brahim Pafla’n›n fiehzadeba- fl›’nda yapt›rm›fl oldu¤u kütüphane ve sebilin bahçesine gömdürmüfltür.

mi. Kendisi. tüp. Derin-V. Mecmua-y› Tevarih. Ethem Abi’nin dükkan› tek katl› olup iki yan duvar› Çeflmenin kitâbesi. Karakol ise. Karakolun sa¤ ta- raf›nda Sultantepeli Aktar Ethem Abi’nin dükkân› ve bunun yan›nda ise Halim-Gülüm yeri “nezd-i kavukciyan” diye gösterilmifltir. Selman A¤a Mahallesi hudutlar› Çeflmeler yapt›rd› ol sadr-› kerîm-i kâmrân içinde “Karacaahmed Caddesi” üzerinde bu- Öyle flehinflâh-› zîflân›n riyâz-› flevketin lundu¤u ve yerinin yola gitti¤i belirtilmifltir. Üsküdar- Kad›köy tramvay yolu yapt›r›l›rken y›kt›- r›lm›fl ve yeri yola gitmifltir. Caddenin camiden Uncular Caddesi sonra. 9/234) (Münir Ak- tepe. fiair Rahmi Efendi için Genç Mehmet Pafla Çeflmesi bahsine bak›n›z. Mecmua-y› Tevarih adl› eserinde bu çeflmenin “Kul- luk” yak›n›nda bulundu¤unu belirtmifltir. 523 Varak 27-28) s. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Haz. Hadîkatü’l-Cevâ. 1/308) (Türk Dili ve Ed. dükkan haline getirdi¤ini söyler- di. s›ras›nda y›kt›r›lm›flt›r. ‹slâm Ans. s. Böyle flâd-âb eyler iflte feyz-i Hallâk-› cihân Hakimiyet-i Milliye Caddesi’nin eski ad› Kara- Ana bir böyle vezîr-i a’zama tevfik idüp caahmet Caddesi idi. 86) (Münir Akte- pe. 1/332 Es’ad Efendi) (M. Ayvansarayl› Hüseyin ve taban› ince tu¤ladan yap›lm›fl ve horasan s›- Efendi’nin Mecmua-y› Tevarih adl› kitab›ndan va ile s›vanm›flt›. 1/183 Kirazl› Mescid) (‹. Osmanl› Müellifleri. Tan›fl›k. Efendi Tekkesi ve Türbesi vard›. Eyler âb-› rû-y› ikbâlin mezîd ü bî-girân Birbirinden haflre dek dûr itmesün anlar› Hak Ayvansarayî Haf›z Hüseyin Efendi. Rahmî Divan›’nda ve soka¤›n sa¤ köflesinde idi. Çeflme. 3/88) ÇEfiMES‹ NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA A yvansarayî Hüseyin Efendi. No. ‹stanbul Üni. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Tahir. Nevflehirli ‹brahim Pafla. Hakimi- yet-i Milliye Caddesi üzerinde ve Kara Davut Pafla Camii yan›nda idi. s. 43) (Divan-› Rahmî. Patrona ‹syan›) (Sicill-i Osmânî. ‹stanbul Çeflmeleri. Çabuk. yola ç›k›nt› teflkil etti¤inden 1330 “Çeflme-i ‹brahim Pafla der kurb-i Kara Davut (1914) tarihinde.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Eyleyüb cârî bu dilcû çeflmeyi sadr-› güzîn Âferin-hân ü senâ oldukta hayli kudsiyân Teflnegân-› âleme Rahmî didim târîh içün Gel iç ‹brahim Pafla Zemzem’i k›ld› revân 1141 (1728-29) Kitâbeden de anlafl›laca¤› gibi çeflme. Haz. Hakimiyet-i Milliye Cad- desi ile Karacao¤lan Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde B u çeflme bugün mevcut de¤ildir. Ahmediye Meydan›’na do¤ru olan tara- karfl›s›ndaki f› 1910 tarihlerinde istimlâk edildi¤inden çefl- Nevflehirli ‹brahim menin bu tarafta oldu¤u düflünülebilir. T. ‹brahim Pafla Suyolu Haritas›’nda da “Selmana¤a Camii karfl›s›nda Hazreti Sultan Ahmet Hân-› âdil kim odur Kulluk bafl›nda merhum ‹brahim Pafla Çeflme- Âb-› rû-y› saltanat ‹skender-i kiflversitân si” diye kay›tl›d›r. tramvay hatt›n›n döflenmesi Pafla Camii. Kul- ÇEfiMES‹ luk yeri. s. Pafla Çeflmesi ve çevresi. 69) (Kâz›m Çeçen. Çabuk. NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA Ans. 2/29) (Mir’at-i ‹stanbul. Üsküdar Sular›. Cûflifl-i çeflme-i lûtfiyle sirâb-› zülâl Olmam›fl bir Üsküdar idi bu âlemde hemân 1924 tarihli Gayrimenkul Vak›flar Listesi’nde An› da âbâd idüb hakka vezir-i a’zam› çeflmenin. Y. Üsküdar Tarihi. Mecmua-y› Tevarih. Derin-V. Mecmua-y› Eylesin hem dest ü hem sâye misâl-i ferkadân Tevarih adl› eserinde bu çeflmenin kitâbesini 1134 . 37-52) (Ayvansarayî. Kü- 2/340) (Konyal›. bu çeflme haznesini al›nm›flt›r: sat›n alarak. F. F.

Üsküdar Çeflmeleri kaydetmifltir ki. 42) (Nazif Öztürk. he- men arkas›nda ise ‹skender Baba Türbesi ile Kaymakç› Tekkesi’nin arsas› vard›r. Evkaf-› Hümâyun Nevflehirli ‹brahim Nezareti. o da fludur: “Çeflme-i ‹brahim Pafla der kurb-i Kulluk: Âb-› rû-y› saltanat Sultan Ahmed Hân kim Dest-i cûdi oldu ayn-› adl ü dâd›n maksemi fiehriyâr-› merhamet-güster ki tab’-› pâkinin Cûd-› re’fet mahremi lûtf-i mürüvvet hemdemi Pâdiflâh-› ma’delet-perver ki eyyâm›nda hep Rûzigâr›n ›yd-i nevrûz olmada her bir demi Ol flehinflâh-› cihânbân-› Ferîdun-haflmetin S›hr-i hâs› sadr-› zîflân› vezîr-i a’zam› Sâhibu’l hayrât ‹brahim Pafla kim odur Tayy iden ser-defteri lûtf-i keremden hâtemi Mekârim-pîfle ‹brahim Pafla’y› kerem-ver kim K›llet-i mâdan ahâlî-i diyâr-› Üsküdar Su içmek gibidir yan›nda bezl-i mamelek hakka Nevflehirli ‹brahim Hûn-› dil-nûfl itdi¤in duydukda kalb-i mülhemi Aceb mi cûyi flir-i lûtfi cârî olsa dünyâya Pafla Çeflmesi’nin ‹flte ez-cümle biri bu çeflme-i pâkîze kim Der-i dilcûsi halka maksem-i erzâkd›r gûyâ bugün görülen Nûfl iden fehm eyler âb›ndan zülâl-i Zemzemi Bu flehrin dahi âba ihtiyac›n eyleyüb idrâk haznesi. Mecmua-y› Tevarih. Ön taraf›nda ve yol afl›r› yer- de Malatyal› ‹smail A¤a Çifte Hamam›. Topkap› Saray› orta kap›s›n›n sa¤ taraf›na nakledilerek monte edil- mifltir. bir efli de Pafla Çeflmesi’nin Üsküdar Yeni Cami çeflme ve flad›rvan›n›n Topkap› Saray›’na üzerinde bulunan. Gündo¤umu Caddesi üzerinde idi. bahsine bak›n›z. Derin-V. s. Vak›flar Der. Yüzü tamamen mermer kapl› olan çeflmenin bugün yaln›z büyük haznesi mevcuttur. F. Ön cephesi 1948 tarihinde. Dilimli kemeri üzerinde yedi sat›r halinde ha- z›rlanm›fl flu kitâbe vard›r: H›div-i bahr ü ber Sultan Ahmed Han-› Gazi’nin Garîk-i lücce-i hayrât›d›r dünya vü mâfihâ O flehinflâh›n âsâr-› kemâl-i baht›d›r kim Hakk Ana bir böyle sadr-› hayr-hâh› eyledi î’tâ 1135 . NEVfiEH‹RL‹ ‹BRAH‹M PAfiA ÇEfiMES‹ B u muhteflem çeflme. güzel. zarif mermer bir kor. nakledilen cephesi. nifl vard›r. Safha-i îcâde yümn-i devlet ü ikbâl ile Zülâl-i merhametle eyledi sükkân›n› irvâ Sebt-i târîh eyledi kilk-i metîn-i muhkemi Hudâ sa’yinde meflkûr eyleyüb ol sadr-› zîflân› Hakk te’âlâ devlet-i ikbâlin efzûn eyleyüb Safâ-y› meflrebin gerd-i kederden h›fz ide Mevlâ Haflredek fermânber-i ahkâm k›lsun âlemi Atafl-› dehre iflrâb eyledim tarihin ey Rahmî Su gibi târîhi cârîdir zebân-› lüleden Bu ayn› Asaf ‹brahim Pafla eyledi icra ‹brahim Pafla içirdi nâsa ayn-› Zemzemi 1141 (1728-29) 1141 fiair Rahmi için Genç Mehmet Pafla Çeflmesi Kaynaklar: (Ayvansarayî. Çabuk. 19/77) Kitâbenin üstünde. Haz. saçak k›sm›nda.

‹stanbul Üni. 51) (Nâz›m Nirven. flunlard›r: 1) Toptafl› Camii’nin sa¤ taraf›nda olup yanya. ‹stanbul Sular›. Karfl›s›nda cami ile Çeflme. medrese dershanesinin üzerine ‹de Hakk hazîn-i flâh-› cihân› dâ’im âlemde oturdu¤u kemerin alt›ndad›r. 1136 . 991 (1583) tari- hinde cami ile beraber yapt›rm›fl oldu¤u üç çeflme vard›r. Ta- n›fl›k. Ayna tafl› üzerinde oniki nifl bir saça¤› vard›r. Y. ‹stanbul Çeflmeleri. Üsküdar Tarihi. 99) (Konyal›. s. Bu da kesme tafl. ne oturtulmufltur. ÖMER BEY ÇEfiMES‹ na üç çeflmedir. 2) Toptafl› Camii’nin sol taraf›nda ve Tekke- önü Soka¤› üzerindedir.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kaynaklar: (Gezi Notu) (Ayvansarayî. Küçük Çaml›ca Yolu Namazgâh› ve s›nda “Üç Çeflmeler” diye ünlüdür. ‹kinci bâni olan Ömer Bey. De¤il bu çeflme yollar› bu tenezzüh-gâh› da yapd› Kaynak: (Gezi Notu) Her kâr›nda Hakk’›n ana tevfîki çera¤ olsun Hudâ günden güne flemflir-i ikbâlin ide keskin Hemîfle cevher-i “nasrun min-Allah” ana za¤ olsun Didim tecdîdine Galib iki târîh-i cevherbâr K›râat iden ebnâ-i sebîl gamdan ›ra¤ olsun Bu Ya¤l›kc› Ayazmas› nas›l rânâ cedîd oldu Ferah-fezâ böyle bir mevkii Ömer Be¤ yapd› sa¤ olsun 1275 (1858-59) Suyu daima akan çeflmenin vaktiyle bir ayaz- ma oldu¤u ve ilk defa Halil Efendi taraf›ndan yapt›r›ld›¤›n› kitâbesinden ö¤reniyoruz. Kesme tafltan yapt›- r›lan ve haznesi avlu duvar›n›n içinde bulunan bu çeflmelerin genifl bir saça¤› vard›r. Tophanelio¤lu semtinde ve Küçük Çaml›ca Caddesi üze- rindedir. Halk ara- Ç eflme. Kütüp. K›s›kl› nahiyesinde. 523 Varak 29-30 ve No. Ya¤l›kç› Ayazma Namazgâh› bahislerine bak›- n›z. eyvan fleklinde bir kemer içi- tan olup haznesi duvar içindedir. 2/324) (Kâz›m Çeçen. s. Üzerinde ge. T. 1291 (1874) tarihli namazgâh karfl›- beraber yapt›r›lan tekke binas› ve sa¤ taraf›nda s›ndad›r. menin ayna tafl›. Kendisinin bu çeflmenin arkas›nda büyük köflkü vard›. Ba¤larbafl› Caddesi’ne aç›lan avlu kap›s›n›n sa¤›ndad›r. Bu kemerden Nesîm-i bâ¤-› lûtfundan mu’attar her dima¤ olsun Valide Kâhyas› Soka¤› geçmektedir. Kesme Halil Efendi olmufld› bu hayra bânî-i evvel Nurbânu Valide tafltan yap›lm›fl olup haznesi duvar içindedir. s. Mecmua-y› Teva- rih. Üsküdar Sular›. Ana flimdi Ömer Bey oldu sânî yüzü a¤ olsun Sultan Çeflmeleri. m›sral› bir kitâbesi vard›r ki fludur: 3) Bu çeflme. No. Padiflah Abdülme- cit’in hazinedar› idi. Kitâbesiz olan bu çeflmeler Sultan Çeflmesi. 2007) NURBÂNU VAL‹DE SULTAN ÇEfiMELER‹ Nurbânu Valide N urbânu Valide Sultan’›n. 209) (‹. fiehzade Seyfeddin Efendi Köflkü bahsine bak›n›z. Granit tafl›ndan yap›lm›fl olan bu çefl- merdivenli avlu kap›s› vard›r. 2/52) (Divan-› Rahmî.

S ultantepe’de. bu zarif sütunlar üzerinde ve bir çerçeve içinde idi ki fludur: Li’llahi’l-hamd sebeb oldu rahmet ile / an›lma¤a bu çeflme merhum ve ma¤furunleh / efl-fleyh Mehmed Pîrizâde Hazret-i Osman Efendi hak bu kim Receb Efendi ve sulb-u / kebîrleri efl-fleyh Mehmed Sâhib-i ilm ü hayâd›r sâhib-i Zeyl-i Atâ Sad›k Efendi / Hazerâtlar›’n›n ruh-› flerifleri-çün Teflne-diller âb-› cûdundan olur sîrâb-› feyz Fatiha. Kabartma flekil- lerle süslü ayna tafl›n›n iki yan›nda 2. Sultan Selim Camii avlu- çeflme ve namazgâhdan niflâne kalmad›¤›n› sundaki Sultan Abdülmecit Türbesi’ndedir. fl› küçüktür. Hay- t›r. gördüm. batafl’taki saray›nda vefat etmifltir. Kabri. Ka- Çaml›ca Caddesi ad›n›n Fahrettin Kerim Gö. Hemen yan›na bir trafo merkezi yap›l. Özbekler Tekkesi bahçesinde olup büyük hazneli bir çeflmedir. Uluçay. PÎR‹ZÂDE OSMAN SAH‹B Kaynaklar: (Gezi Notu) (Konyal›. Mermer ayna ta- uzunlu¤unda bafll›kl›. fiehsuvaro¤lu. t›r. Türk barok mimarîsi üslûbunda yapt›r›lm›flt›r. yunca ‹stanbul. Munta- zam kesme tafltan yap›lm›flt›r. As›rl›k ç›nar a¤ac› nas›lsa kendini ko- rumufl. Kendisi Çeflme. Kendisi “Ebu ‹shak- Yollar›n ta’mîr ü tecdîd eyleyüb bu çeflmenin zâdeler’den fieyhî Said Molla’n›n kitapç›s› Hasbeten-lillâh icrâ itdi âb-› hofl-güvâr olup kad› idi. Üsküdar Sular›. 139) (Sicill-i Osmânî. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. Efendi 1142 (1729-30)’da tamir eyledi. s. fiemsipafla Caddesi üzerinde idi. 2/76) EFEND‹ ÇEfiMES‹ (Mustafa Özdamar. Kemeri dilimli olup tamamen ÖZBEKLER TEKKES‹ ÇEfiMES‹ mermerden infla olunmufltur. Vak›flar Der. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Kâz›m Çeçen. darpafla’ya defn edilen fieyh Kas›m Efendi’nin bu Emin Efendi’nin o¤lu oldu¤u san›lmaktad›r. Sultan Abdülme- cit’in Baflkad›n› Servetsezâ Kad›n’d›r. Pîrizâde fieyhülislâm 1137 . Zehirlendi- kay Caddesi olarak de¤ifltirilmifl oldu¤unu ve ¤i söylenir. Ya¤l›kç› (Mendilci) es- naf›ndan Halil A¤a taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. Üsküdar Çeflmeleri Kas›m 1988’de yapt›¤›m gezi s›ras›nda Küçük 1295 (24 A¤ustos 1878)’de Kadir Gecesi. Ya¤l›kç› Ayazma p›nar› ise halen kayna. Say›: 20/234) B ugün mevcut olmayan ve 1955 tarihlerin- de y›kt›r›lan çeflme. 137) Çeflme ve namazgâh. Üzerinde iki kitâbe vard›r. 1181’de vefat ederek Galata’da 1289 Ca. 1/28) (H. fieyhülislâm Pîrizâde Osman Sâhib uzun müddet Baflkad›n olmufl ve 27 Ramazan Efendi taraf›ndan babas›. 1265 tarihli çeflmenin yerine yap›lm›fl. As›rlar Bo- maktad›r. Hac› Hoca Tekkesi bahsine bak›n›z. Birinci Alt› sat›r halinde haz›rlanm›fl olan oniki m›s- kitâbe fludur: ral› kitâbesi. m›fl ve çeflmeden sadece 2-3 granit tafl kalm›fl. s. s. 141-142) (Ç. Üsküdar Tarihi. yuvarlak birer mermer sütun vard›. (Temmuz 1872) Kulekap›s›’na yak›n bir camiye defn olunmufl- tur. Bu camii ahfad›ndan Kisedarzâde Hac› Ali Çeflme. fiimdiki çeflmenin bânisi.5 m. Namazgâhlar. 23 fiaban 1265 (14 Temmuz 1849) ‹tdi mâü’l-hayât-› icrâ bu semtde dâ’imâ Yapd› bu ra’nâ mu’allâ çeflmeyi Allah içün ‹kinci kitâbe ise befl sat›r halinde haz›rlanm›fl Ecrini mebrûr ü mevfûr eylesün Bâri Hudâ olup flöyledir: Âb-› lûtfun itdi ebnâ-y› sebîle Selsebîl Rûh-› pâk-› vâlidin flâd eyleyüb subh ü mesâ Bahr-i lûtf ü ismetin âlem-bahâd›r nev’î Dürr-i yektâ gibi bu beyti Emînâ bendesi Ya’ni Baflkad›nefendi kim odur mihr-iktidâr Kilk-i cevherdâr birle yazd› târîh-i binâ Zât›n› hayrât içün göndermifl Allah âleme Âb-› cûd›n eyledi icrâ bu dil-cû çeflmeden Lûtf›d›r her kâr› cûd endîflesi leyl ü nehâr Pîrizâde menba’-› cûd ü sehâ ayn-› atâ Mîg-i ihsâniyle hurrem-i gülistân-mekremet 1181 (1767-68) Feyz-i eltâf› ile bâ¤-› himem her dem behâr Cûy-› lûtf› k›ld› ihyâ Hankâh-› Özbekî Kitâbe Kad› Abbaszâde Emin Mehmet Efendi Ömr ü ikbâlin füzûn itsün Cenâb-› Gird-gâr taraf›ndan haz›rlanm›flt›r.

3/187 Mehmed Sâhib ve Bir menzil çeflmesi olan Rüstem Pafla’n›n bu 1138 . II/A. fiem’danizâde Tarihi. 1/368-369 ‹smail Pafla. s. zeradan Pîr Mustafa Pafla’n›n o¤lu Mehmed Beyefendi idi. Hakk›. “Rüstem Pafla’n›n Taflç›lar Camii civar›nda bir ziran 1749) tarihinde. Çiçekçi Dura¤›’n›n karfl›s›nda ve Lâle Fî-sebîlillâh bunu itdi binâ Devri fiairi Nedim’in ve Üsküdarl› Meflhur fia. Çeflme-i mâ-i hayât-› canfezâ ler. ve gerekse Himmet Dede’nin mezar› ve Rüs- ray’da. 1974. ihtifalat ile fiehidlik’te mescid-i flerif önündeki flebekeli türbeye nakli tarihi. Vak›flar Der. Abdülhak Hâmid’in ecdad›. 1958 tarihinde y›kt›r›lan Camc› fundur. 2182. Üsküdar Tarihi. 1336 (1917-18) tarihinde Kad›köy- resesi’nin karfl›s›nda idi. sene 1336. 9 Recep 1162 (25 Ha. tem Pafla Çeflmesi Karacaahmet Türbesi’nin vud Pafla’n›n mezar› yan›na gömülmüfltür. K›s›kl› Tramvay yolu yap›l›rken mevcut yolu geniflletmek icab etti¤inden kald›r›larak flimdi- Pîrizâde Osman Sâhib Efendi’nin damad›. “Ba¤dat Caddesi. vü. 2/79) RÜSTEM PAfiA ÇEfiMES‹ Pîrîzâde Osman Sahib Efendi Mehmet Sâhib Efendi’nin ruhu için vefat›n- dan 18 sene sonra yapt›r›lm›flt›r. Bu cami. Mehmet Sâhib Efendi. fiehzadebafl› civa. Himmet Dede’nin mezar› bugün ilk yerinde r›nda ve Kuyucu Murat Pafla Türbesi ve Med. Os. 4. 74-75) (Hadîkatü’l-Cevâmi 1/80-2/154) (Kon- yal›. sa¤ taraf›nda ve meydanda idi. Baba ile o¤ul devrinin ünlü birer flairi idi. 925 (1545-46) Pîrizâde Mehmed Sâhib Efendi. en- deks) (‹nal. babas› yeniçeri Sâhibu’l-hayr âsâf-› rûflen-nihâd a¤alar›ndan Pîri A¤a’n›n yan›na gömülmüfltür.” Bun- Çeflmenin bânisi Osman Sâhib Efendi 5 Zilka. 1973 Say›: 5. da yani 1336’da aç›ld›¤›n› kap›n›n yan›ndaki kitâbeden anl›yoruz. Osmanl› Müellifleri. yukar›da kitâbesi yaz›. s. Merâk›d’da flu izahat vard›r: Beykoz’daki Sultaniye Mesiresi’ni tanzim ettir- mifl. Mezarl›¤›’n›n fiehidlik Kap›s›’n›n da bu s›ralar- nümüze kadar gelmifltir.) (‹. 65) (Ayvansarayî. 372) (Feham Ülgen. s. Hazret-i Rüstem ilm-i hatem-i sühâ Kabri. Teflnediller didiler târihini d›r. çeflmesi vard›r. s. 59) (Mir’at-i ‹stanbul. fla ettirmifltir. ‹stanbul Çeflmeleri. Karacaahmet man Sâhib Efendi’nin k›z›ndan olan ahfad› gü. 2/385 M. s. Rüfldi Pafla. 296) (M. bu çeflmenin yerini flöyle tan›mla- maktad›r: Çeflmesi ve çevresi. Tan›fl›k. H adîka. Karacaahmet’ten nakilleri. Merâk›d. Murat Pafla Camii hazîresinde Kara Da. s.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar 3/431 Osman Sâhib) (Daniflmend. Kaynaklar: (Pervitij Paftalar›) (Sicill-i Osmânî. II. Aktepe. ‹lmiye mesle¤inden olan bu zat. Son Sadrazamlar. dan da anlafl›ld›¤› üzere gerek Taflç›lar Camii de 1183 (2 Mart 1770)’de vefat ederek Aksa. Mecmua-y› Tevarih. Selsebîl ide Hudâ âna cezâ ir Talât Bey’in kabirlerinin hemen arkas›nda. Vak›flar ‹daresince Tanzim Ettirilen Tarihî Makbereler. 2/366. ki yerine gömülmüfltür. s. Tâk› dergâh›nda yaz›l› tarih lan çeflmenin arkas›nda ve Y›lanl› Yal› ismiyle budur: de an›lan muhteflem sahilhanesinde vefat ede- rek Karacaahmet Mezarl›¤›’na. s. endeks Sâhib Molla md. Kronoloji. Ayano¤lu. fihrist) (‹. sofalar yapt›rm›fl ve ayr›ca bir de çeflme in. de¤ildir. ‹. 68) (F. Hayat Tarih Mec. 402) (Mehmet Tahir.” Ali Çelebi Mescidi’ne minber koyarak cami haline getirmifltir. 175. ve bu camiin mukabilinde Himmet Dede med- ¤› s›ras›nda. fleyhülislâml›.

Üsküdar Tarihi. Kurretü’l-ayni Zübeyde Han›m’›n flâdâb idüb l› Devleti’nde Kim Kimdi. Derin-V. Osmanl› Tarihi. Oransay. karfl› taraf›nda ve yanda Ahmet Fethi Pafla Camii. Enderun’dan rikab a¤al›¤› ile ç›km›fl. As›rlar Boyunca ‹stanbul. s. Hasbeten lillâh bu dilcû çeflmenin bünyâd›na Su yerine s›dk ü ihlâs ile k›ld› bezl-i mâl Kaynaklar: (Hadîka. Üsküdar Çeflmeleri eseri Anadolu’yu Üsküdar’a ba¤layan Ba¤dat Yolu üzerinde bulunuyordu. zarif sütun ka- bartmalar›n›n ve bafll›klar›n›n çok göz al›c› bir görünümü vard›r. 10 Temmuz 1561 tarihinde vefat etmifl ve fiehzade Camii hazîresindeki türbesi- ne gömülmüfltür. 28 Kas›m 1544’te Had›m Süley- man Pafla’n›n azli üzerine sadaret makam›na getirilmifltir. Sâhibu’l-hayrât Sa’deddin Efendi kim odur razaml›k yapm›fl olan Rüstem Pafla. Fak. 158) (G. 9/800) (Uzunçarfl›l›. S. 74) fiâkirâ atflân okurlar su gibi tarihini (Konyal›. fiehsuvaro¤. Sa’deddin Efendi d›r: Çeflmesi. F. Ankara Dil ve T. 1139 . Mecmua-y› Tevarih. 222) (M. s. Bunlar›n yanlar›na da birer kuzu çeflmeci¤i yap›lm›flt›r. 2/80) (‹. Çeflmeciklerin ya- laklar› pek güzeldir. Necl-i Feyzullah Efendi nuhbe-i ensâb ü âl Sa’deddin Efendi raber medfun bulundu¤u türbesinin içini de Hânedân-zâd-› asâlet kim ulüvv-ü himmeti Çeflmesi kitabesi. 2 fihrist) (Muh. flekillerle bezenmifl olup. 2/223) (T. Üsküdar’da. sol ilerisinde halk›n yanl›fl olarak At Mezar› dedi¤i. sol taraf›nda ise yine kendisinin çeflme ile beraber yapt›rm›fl ol- du¤u sebil. Larus 10/779) (‹slâm Rûh-› pâkin ravza-i Cennet’de Hayy-i lâ-Yezâl Ans. Merâk›d. 53) Kevser ile iç Zübeyde rûhuna âb-› zülâl Sene 1154 (1741-42) SA’DEDD‹N EFEND‹ ÇEfiMES‹ K aracaahmet Sultan Türbesi’nin sol tara- f›nda ve Gündo¤umu Caddesi üzerindedir. 1000 (1591-92)’de vefat eden Rum Mehmet Paflazâde Niflanc› Hamza Pafla’n›n aç›k türbesi bulunmaktad›r. Tan›fl›k. C. 2/256) (H. ‹stanbul Camileri. bu- nun üzerinde 14 m›sral› flu kitâbe bulunmakta. Tâ-be-mahfler hayr ile mezkûr olur bi-k›yl ü kal lu. s. fihrist) (Ayvan. Virmiye dünyâ vü ukbâda Hudâ renc ü melâl sarayî. Sa¤ taraf›nda. Mevki’inde k›ld› bir âlî eser kim flübhesiz 49) (‹. dört köfle kaidelere oturtulmufl ince. o¤lu ile be. Çabuk. Kendisi “kehle-i ikbal” lâkab›yla meflhurdur. Rüstem Pafla’n›n efli ‹skele Camii ad›yla da ünlü camiin yap›m- c›s› Mihrimah Sultan’d›r. s. Sa’deddin Efendi ve ailesinin gömülü bulundu¤u bir hazîre. ‹stanbul Çeflmeleri. Hakk›. Türk barok mimarîsinde infla olu- nan ilk çeflme budur. Öz. Düz ayna tafl›n›n üzerinde- ki dilimli kemeri. Haz. Ayna tafl›n›n iki taraf›ndaki. sonra Diyarbak›r valili¤inde bulunup 1543 tarihinde damat olmufl olan Rüstem Pafla. Ömr-i cedd ü vâlid-i zî-flân›n› memdûd idüb teflem Süleyman. ‹stanbul’da ismini tafl›yan ve bir çini müzesi halinde bulunan flaheser camii yadigâr b›rakan ve Kanunî’ye onbefl sene sad. Tamamiyle mermerden yap›lm›flt›r. Osman. nev’inin fevkalâde örneklerini teflkil eden çi. Cüst-i-cûd›n teflnegân› eyledi âsûde-hâl nilerle döfletmifltir.

mektep. yük bir hazne. Fakat Ha- san Pafla 1115-1116 tarihleri aras›nda on ayl›k bir sadareti oldu¤una göre çeflmenin yap›m›na 1116 senesi Haziran-Temmuz aylar›nda bafl- lanm›fl olmal›d›r. Üsküdar Tarihi. flâhidesi ve k›z› ruhu için yapt›rm›flt›r. kervansaray. Nasuhî Efendi Tekkesi hazîresi bu- lunmaktad›r. sebil ve yan›ndaki aç›k türbeyi. çifte hamam. Ça- buk. Tam karfl›s›nda Do¤anc›lar Park› sol tara- f›nda ise. s. Tunusba¤› Caddesi üzerindedir. 1117 (1705) leflen mermer bir saça¤› vard›r. Derin-V. Hasan Pafla. Hasan Pafla için Nasuhî Tekkesi bahsine bak›- n›z. yandaki Zübeyde Han›m’›n türbede ve sa¤daki duvar›n yan›ndad›r. Kemeri üzerinde dört m›sral› flu kitâbe bulun- da¤›lm›fl lâhdi. cami. Sa’ded- din Efendi Türbesi bahsine bak›n›z. Yapd› bu ayni olub tevfîk-i Hakk âna refîk Sadrazam Damat Didi tarihin Zamîrî dil döküb âb-› revân Hasan Pafla Çeflmenin arkas›nda kesme tafltan yap›lm›fl bü. imaret. s. 1167 (1735)’te ‹s- tanbul kad›s› oldu. Vakfiyesi gurre-i 1140 . Kaynaklar: (Gezi Notu) (Konyal›. 1703) torunudur. F. üzerinde ise sebilin saça¤› ile bir. 117-118) (Sicill-i Os- mânî.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Bânisi Sa’deddin Efendi fieyhülislâm Feyzullah Efendi’nin (öl. maktad›r: Kitâbenin yazar› fiair fiâkir Bey için K›zlar A¤as› Hac› Beflir A¤a Çeflmesi bahsine bak›. Üstü çat›s›zd›r. K›z›n›n kabri. Haz. Çeflme. yan›ndaki tekkeden 21 sene sonra in- fla edilmifltir. Mecmua-y› Tevarih. 1160 Muharreminde (Ocak 1747) Mekke kad›s›. 3/19) SADRAZAM DAMAT HASAN PAfiA ÇEfiMES‹ Ç eflme. Ön yüzü kesme tafl di¤er cephele- ri ise moloz tafl›ndan yap›lm›flt›r. 65-66) (Mir’at-i ‹stanbul. çeflme. 1168 (1754-55)’te azledil- mifl ve 1173 (1759-60)’ta da ölmüfltür. Eskiden Kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere Sa’deddin önünde bulunan genifl yala¤› yolun tanziminde Sebil ve çeflme sahibi Efendi. Kitâbenin alt›nda rakam yaz›l› de¤ildir. Hem-cû Zemzem akd› beyt-i Hakk’a bu âb-› rahîk Çeflmesi. kald›r›lm›fl ve onun yerine mermer ufak bir el Sa’deddin Efendi’nin bu tarihte vefat eden k›z› Zübeyde Han›m’›n tafl› konmufltur. Asaf-› a’zam Hasan Pafla cenab-› zü’l-kerem n›z. 1117 tarihi ebced hesab› ile bulunmufltur. Antakya flehri ile Bakras ve Belen aras›nda Karamurt denilen yerde bir mükem- mel kale. Müderris ve sonra M›s›r Mollas›. otuz dükkan ve evler ve bina- lar ve su yollar› yapt›rm›flt›r. 2/81) (Ayvansarayî.

ikinci defa Kaptan-› Derya bulun- du¤u s›rada 1023 Recebinde (A¤ustos 1614) Klâsik üslûpta tamamen kesme tafltan yapt›r›- Dolmabahçe sahillerini arkas›ndaki da¤› deni. Mimarbafl› Mehmed A¤a’d›r. Üsküdar Tari- hi. 132) SADRAZAM HAL‹L PAfiA ÇEfiMES‹ Ç eflme. delerine bak›n›z. (Behiç Bey Soka¤›’na bu ad Ulaflt›rma Ba. Vak›f ve Vatan Savunmas›. Derin-V. Üsküdar Çeflmeleri Safer 1116 (25 Mart 1704) tarihlidir. Sinan Pafla Camii bahsine bak›n›z. 1976 y›l› bahar›nda. Vak›f- lar Der. s. Meyilli çat›s› tafl ze ilka suretiyle doldurmufltur. Sadrazam Yemen Fatihi Sinan Pafla. suyun ak›fl›n› tanzim eden bir su Kaynak: (Hadîkatü’l-Cevâmi 2/89) terazisinin bulundu¤u görülmüfltür. Ç eflme. 1141 . Behiç Bey Soka¤› ile olan kavfla¤›na yak›n yerde olup bir menzil çeflmesi Sadrazam Halil Pafla idi. 1997 senesinde Üsküdar Belediye- si’nce onar›lm›flt›r. F. s. 64) (‹. Camii ile Dolmabahçe Saray›’n›n bir k›sm› bu doldurulan saha üzerine yapt›r›lm›fl ve bu su. s. yeniden yapt›r›lan cami retle semt. 2/294) (Mir’at-i ‹stanbul. ‹stanbul Çeflmeleri. lan çeflmenin kitâbesi yoktur. karfl›s›nda ise. Halil Pafla Toprakl› Soka¤›’n›n sol köflesindedir. Üsküdar Tarihi. Saraçlar Çeflmesi Soka¤› üzerinde ve bu soka¤›n. Dolmabahçe ismini alm›flt›r. Üsküdar Sular›. Klâsik üslûptaki bu kitâbesiz çeflme. Mecmua-y› Tevarih. 2/87) SARAÇLAR ÇEfiMES‹ Ç eflme. Kaynaklar: (Kâz›m Çeçen. Bu nakil s›ras›nda çefl- menin içinde. 2/49) (‹brahim Atefl. 100) (Konyal›. Aç›ktürbe Soka¤› ile Aziz Mahmud Efendi Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve ken- di türbesinin alt›ndad›r. 20/179) (Kâz›m Çeçen.) kap›s›. Türbe. Konyal›’n›n verdi¤i tarih do¤ru de¤ildir. (1582-1591) tarihleri aras›nda yapt›rm›flt›r. hizas›na nakledilmifltir. 144) (Kon- yal›. s. zade Bayezid Çeflmesi ve Halil Pafla Suyu mad. Hemen taraf›ndan türbesi ile beraber yapt›r›lm›flt›r. Çabuk. Çeflmenin sa¤ taraf›n- SADRAZAM S‹NAN PAfiA ÇEfiMES‹ Do¤anc›lar’da Sadrazam Hasan da Halil Pafla Sebili. Halil Pafla. arkas›nda Sinan Pafla Camii ve Hazîresi bulun- Mimar›. camii ve bu semti kendi paras› ile 990-1000 Halil Pafla için türbesi. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Çeflme. Haz. fiehzade Bayezid Çeflmesi’nin harabesi bulunmaktad›r. nin vakfiyesine göre 1626 Kas›m›ndan evvel yap›lm›flt›r. çeflmeyi. Üsküdar Sular›. Tan›fl›k. 1142 Pafla Çeflmesi (1729) tarihli. Çeflmesi ve sebilinin kan› Behiç Erkin Bey an›s›na verilmifltir. çeflmenin yeri için fieh. maktad›r. Üsküdar Kaymakaml›k binas›n›n arka taraflar›nda ve Toprakl› Sokak ile Halk Dershanesi Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve kitabesi. Dolmabahçe kapl›d›r.

hem ayna tafl› Çeflmenin ayna tafl› üzerinde flu kitâbe bulunu- Abdullah Efehdi’nin vazifesi görüyor ve hemde kitâbeyi ihtiva edi. Medrese tahsili gördü. Bu dere baflka. Saraçlar Kâtibi Abdullah Efendi’nin flâhidesi ve aile sofas›. Bugün mevcut olmayan çeflmenin arka taraf›n. tilmesi s›ras›nda toprak alt›nda kalm›flt›r. Oysa yol iki taraf›ndan geçirilerek bu mistik görü- Osmanl› devrinde sefere giden vezirler ve ser. Üs- küdar’da Karacaahmet Mezarl›¤›’nda 9. iki yanda hayvanlar›n sulanmas› için üzerinde tek gözlü gayet ufak bir köprü vard›. Hiç bir süslemesi olmayan bu çeflme. saray hocal›¤› ve Selânik kad›l›¤› yapt›. Ada’da ve Hattat fieyh Hamdullah Efendi’nin yan›nda- d›r. al›c› bir görünümü vard›. Saraçlar Katibi Yekpare mermer büyük bir tafl. Sol gerisinde ve ileride meflhur Haydar Pafla Mezarl›¤› bulunmaktad›r. Habbezâ nüzhet-fezâ-y› k›t’a-i huld-i berîn vaziyet krokisi. bu ecdat yâdigâr› eser orta yerde muhafa- darlar bu çeflmenin önünden geçerlerdi. kendisi ise 1202 (1787) tarihinde vefat etti. nüfl. Divan flairi ve hattat idi. Suyu daima akan çeflmenin önündeki yalaktan da ise Seyyid Ahmet Deresi ak›yordu. Bunun iki yan›na ise. Sonra saraçlar kâtibi oldu. da. 1211 (1797) ta- 1142 . Babas› 1166 (1752)’de. ayr›ca yalaklar bulunuyordu. namazgâh ve bir de kahve bulunuyor.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Saraçlar Çeflmesi’nin daima akan suyu: “Çeflmesini arayan su” Çeflme sahibi. nin haznesinin üstü namâzgâh idi. hâcegândan idi. çeflmenin ön taraf›n. fiekercizâde Hattat Mehmet Efendi’nin o¤ludur. Çeflme sahibi Abdullah Efendi. Bir çok Kim nazîr olmaz ana sahn-› fezâ-y› gülistân a¤açlar›n gölgeledi¤i çeflmenin güzel ve gönül Sâhibu’l-hayr itdi icrâ iki mâ-i müstakîl Nufl eden bir kâseden bulur hayât-› câvidân ‹stirâhat itme¤e bî-tâb olan züvvâr içün Do¤rusu muhtâc idi bir böyle tarha bu mekân ‹steyen alsun vuzû’ k›lsun namaz itsün du’â Eylesün tahsîl-i gufrân-› Hudâ-y› müste’ân Sermedâ târîhin iflrâb et atâfl-› ümmete Suffa-i nâdîde “aynan fîhâ tecriyân” 1190 (1776) Kitâbenin güftesi ve hatt› Sermet Feyzullah Efendi’ye aittir. yordu: flahidesi ve yordu. Sadrazam Halil Ha. Bugün yaln›z 1166 tarihli flâhide mevcuttur. Yeri müsait oldu¤u halde bu flirin köfle. ulu bir ç›nar a¤ac›n›n alt›nda. za edilebilirdi. Kabirleri. mit Pafla ile ailesinin ve roman yazar› Nâbizâde 1956’da buradan geçirilen kara yolunun düzel- Nâz›m Bey’in kabirleri buradad›r. birer sütun yerlefl- Saraçlar Çeflmesi tirilmiflti.

377) (Türk Ve cem’i ehl-i iman Dili ve Ed. Fak. 44) (S. Türk Hattat- Teâlâ el-Fatiha mea’s-salât lar›. 360-419) (fievket Rado. El-muhtac ilâ rahmet El-ma¤fûr Dîvân-› Hümâyun Kaynaklar: (‹. Say›: 5/59) (U¤ur Derman. Kabri. Ed. yas›. rerek akmaya devam etmektedir. c›bafl› Güzergâh› Kitâbeleri. s. bu çefl. Saraçlar Çeflmesi’nin suyu yolu dört kez kapa. fi. Ruhlar›çün r›zaen lillâhi Tuhfetü’l-Hattatîn. Ans. “Haydarpafla 1897” Üsküdarl›. Kahvehanelerimiz ve Efl. Halk›n “Çefl- l›¤›’nda. Say›:13/89-90) (M. Der. Karacaahmet Mezar. Tarih tablosunda menin hayranlar›ndan oldu¤u için de¤iflik re. s. Ünver. Devri fiehir ve Menzil Yollar›nda ‹stirahat ve ‹badet Yerleri. s. Kemal Özergin. Türkiye’de Kahve Kahvehaneler. Say›:13/120-121) (S. Atatürk Konferanslar› 1971-1972. çevresi. 4/240 fiekerzâde Mehmed Efendi. büyük ressam Ali R›za Bey. Saraçlar Çeflmesi ve simlerini yapm›flt›r. Ö Bölümü’ne bak›n›z. Müzayede Katalo¤u) t›ld›¤› halde bir yolunu bulup eski künküne gi. Ada’dad›r. 151-178) (Semavi Eyice. Ed. Üsküdar-Bostan. 284) 1143 . 37-38) (Ayvansarayî. mesini arayan su” ad›n› verdi¤i bu vefal› su. ‹stanbul Çeflmeleri. s. Üsküdar Çeflmeleri rihinde vefat etti. F. Ünver. Derin-V. 178. Fak. 7/525 Sermet Efendi) (Müstakimzâde. Haz. 2/374) (Sicill-i Hâcelerinden sâb›ka Osmânî. Tarih De Mango’nun Der. 5. s. Türk Etnografya Der. Tan›fl›k. 3/390 Abdullah Sarâçlar Kâtibi Abdullah Efendi) (Mir’at-i ‹stanbul. ‹stanbul Üni. Osmanl› (Antik A. ‹stanbul-fiam-Ba¤dad Yolu Leonardo Sene 1211 fî L 6 (4 Nisan 1797) Üzerindeki Mimarî Eserler. Çabuk. ‹stanbul Üni. s. Mec- Efendi’nin ruhuna mua-y› Tevarih. hâlâ akmakta olup bir k›sm› ‹brahima¤a Cad- Kafesî destarl› flâhidesindeki kitâbe fludur: desi ve bir k›sm› da mezarl›k kap›s› yan›ndaki bir p›nardan ç›kmakta ve ikinci su adeta Ab- Sâhibu’l-hayrât ve’l-hâsenât dullah Efendi’ye gider gibi hazîresine kadar Çeflme sahibi merhûm ve ma¤fûr ulaflmaktad›r.

Bu mezarl›ktaki tafllardan baz›lar› Toptafl› Ca. ÇEfiMES‹ çat›l›d›r. fiah Sultan taraf›ndan. fiimdi le an›l›yordu. Ac›badem Tekkesi Mescidi bahsine bak›n›z. eskiden. tamamen mermer kaplanm›flt›r. Mezarl›k. daki Selâms›z Müslüman Mezarl›¤›’ndan bir Selâms›z Mezarl›k Soka¤›’n›n ismi de¤ifltirile- niflane dahi kalmam›flt›r. kesme tafl Selâms›z Mezarl›¤› SELÂMSIZ MEZARLI⁄I ve tu¤la hat›ll› olarak yapt›r›lm›fl olup tonoz Çeflmesi. Selimiye Camii. 1837) bu çeflme için bir ta- Selimiye Çeflmesi rih manzumesi haz›rlam›flt›r ki. Karfl›s›n- da Selimiye Askerî Hamam› ve sa¤ tarafta iler- de. Selim’in ablas›. Çinili Karakolu’nun arkas›ndan bafllar ve eski- den tramvay ve daha sonra da otobüs garaj›. çefl- me ise. Ayna tafl› ve kitâbesi yok olmufltur. Selâms›z Mezarl›¤›’n›n duvar› önünde ve Yeni Ocak Soka¤› üzerinde idi. Bânisi ve yap›ld›¤› tarih bilinmiyor. fludur: (fiah Sultan Çeflmesi) 1144 . SEL‹M‹YE ÇEfiMES‹ (fiAH SULTAN ÇEfiMES‹) Ç eflme. Ac›badem Mezarl›¤› ismiy- olarak kullan›lan yere kadar uzan›rd›. Çok bü- Selâms›z Mezarl›¤› Çeflmesi ve çevresi. Ç eflme. Selimiye Camii Soka¤› ile Selimiye Hamam Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Hamam Soka¤›’n›n sol köflesindedir. Bu büyük mezarl›k rek Yeni Dershane Soka¤› ad› verilmifltir. yerine birbirinin ayn› tipte evler yap›lm›flt›r. 1220(1805-6) tarihinde. Kitâ- besi yoktur. Arkas›n- yük bir haznesi ve çok yüksek piramit fleklinde kubbesi vard›r. Arkas›nda ol- dukça büyük bir haznesi bulunmaktad›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çok harap durumda olan bu çeflme. 1239 (1823-24) tarihinde yapt›r›lan Selimiye Namazgâh› bu- lunmaktad›r. 1207 (1792) tarihinde yapt›r›lm›fl- t›r. fiair Aynî (öl. Sultan III. Buras› Vang’›n Ba¤› ad›yla ünlü idi. bugün park olan yerde ise. Ayna tafl›nda kabartma flekiller vard›r. mii’nin hazîresine nakledilmifltir. Çeflme.

sa da küçük yalaklar› k›r›lm›flt›r. Çarfl›kap›’da. ensiz ay- t›rm›flt›r. Defter 1930’da tâbesi yoktur. Çeflmenin ki- 308-309) (5. III. 101-102) (Nermi Has- kan. amcas› Sultan I. daki evde korunmakta olan gayet güzel pirinç Çeflme Durak 1802 Mart›nda vefat etti. Kabri. K›zlar› Zeynep Han›m bu evde dünyaya gelmifltir. Büyük bir bahçe içindeki üç katl› ahflap Mutasarr›fl›k bi- nas› Üsküdar’›n en muhteflem yap›s› idi. Do¤anc›lar Meydan›’nda ve Tunusba- ¤› Caddesi üzerindedir. eski pencere yerine yerlefltiril. Çeflme. Annesi Mihriflah Sultan’d›r. Eyüp Sul. Divanyolu üze. Yemen fatihi Sinan Pafla Türbesi ve ha. Çeflme bu pencerenin rinde. bugün Sosyal Sigortalar Dispan- seri binas›n›n bulundu¤u yerde. s. ilâveli ikinci bask›. alt›ndad›r. s. ‹stanbul 1258. Vak›f Defteri No. s. Uluçay. Silahflor fiakir Bey mer söveli ve kiriflli bir çerçeve içine flebeke Çeflmesi ve hâcet demiri yerlefltirmek suretiyle bir hâcet pence. Bu- rada devrinin en güzel sebil ve mektebini yap. karfl›s›nda da Do¤anc›lar Park› bulunmaktad›r. Bu güzel görünümlü eserin mut- yeni harflere çevrilmifltir. Eyüp Sultan Tarihi. Çeflmenin kabartma motiflerle süslü. Padiflahlar›n Ka. Ayna ta- fl›n›n iki yan›na birer kuzu çeflmeci¤i yap›lm›fl- Kaynaklar: (Gezi Notu) (Aynî Divan›. na tafl› ve genifl yala¤› mermerdendir. Abdülhamit tara- f›ndan Niflanc› Seyyid Mustafa Pafla ile evlen- dirildi. Hâcet penceresi 1930 tarihinde tafl Do¤anc›lar’da fiakir zîresinin karfl›s›nda olup Çifte Saraylar diye duvar ile örülmüfltü. ve eski bir ev. Ahmet Bey Çeflmesi ünlü idi. 1145 . 1192 (1778) de. 1478. Arka taraf›nda hazîresi. lediyesi taraf›ndan bu tafl duvar y›k›larak yan. Mustafa’n›n k›z›d›r. Vefat›nda 42 yafl›nda idi. mahallinin hemen tan’da. Feshane Caddesi üzerindeki türbesindedir. arkas›ndad›r. Üsküdar Mu- tasarr›fl›¤› binas› ve sol ilerisinde Hasan Pafla Çeflmesi ve Nasuhî Tekkesi Camii. ‹stanbul Hazîrenin ve çeflmenin bak›c›lar› için yapt›r›l- 1996. Ankara 1980. hazîre duvar›na yap›lm›flt›r. resi haline getirilmifltir. sol taraf›nda. mer.1.) (Ç. dökme flebekesi. Saray›. Üsküdar Çeflmeleri O deryâ-cûd ü yenbu kerem Sultan Selim Hân kim Zülâl-i feyz-i lûtf›ndan flâd eder hergâh Harîm-i hâss›d›r olsa sezâ sakas› ‹skender Büyük hemfliresi fiâh-› Cihân’›n yâ’ni fiâh Sultan ‹derler vasf›n› su gibi ezber âftâb ü mâh O âli meflrebin cufl etdi cûy-› lûtf› deryâ-vefl Mahallinde ne dilcû çeflme icrâ eyledi icrâ Lisân-› halle târihin okur lûleler Aynî Bu dilcû çeflmeden nûfl eyle Zemzem fî-sebîlillâh 1207 Çeflmenin bânisi fiah Sultan. S‹LÂHfiOR fiAK‹R BEY ÇEfiMES‹ Çeflme. Y›¤ma tafl- tan yap›lan bu duvar›n bir k›sm› aç›larak. 1999 y›l›nda Üsküdar Be. penceresi. 218) m›fl olan ahflap iki katl› evde yaklafl›k 30 sene- dir Bülent Kars ailesi oturmaktad›r. sa¤ gerisinde sonradan Aypark Bahçe Sinemas› olan Dilküfla Tiyatrosu (flimdi Do¤an Lisesi). d›nlar› ve K›zlar›. Zal Mahmut Pafla Camii yan›nda ve mifltir. laka kurtar›lmas› lâz›md›r.

Enderun-› Hümâyun’dan mahrec Osman Beyzâde Silahflor Ahmet fiakir Bey’in efli Ayfle Hatun’un 1227 tarihli flahidesi. Güzel tafl. Ahmed Hamdi d›r: Bey’in efli fahrü’l-muhaddere (terbiyeli ve iffetli kad›nlar›n övüncü) Sarayl› Fat- 1233 (1817). “Silâhfloran-› Hassa’dan Mir Mehmed fiakir Bey” Muhterem eflleri Nimet Han›m’d›r ki. 1241 (1825). fiakir Bey’in k›z› Çeflmenin çok büyük su haznesinin cephesi Nefise Han›m. Mehmed Sad›k Bey cariyelerinden Osman Bey’in efli Münevvere Hatun. Osman Beyefendi’nin duhter-i pakizesi Emine Han›m. 1254 Ca. ‹ki yan›ndaki ince za. Önünde ulu bir f›st›k ça. Enderun-› la¤› elan mevcuttur. Silahflor Ahmet fiakir Bey Çeflmesi vaziyet krokisi. 1287 fiaban 25 (Kas›m 1870). z› Fat›matü’z-Zehra Han›m. 25 (A¤ustos 1838). Eshab-› hayratdan fiakir Beyzâ- Silahflor fiakir Bey’in gerek flebekenin ve gerekse hazîredeki flâhide. Yekpare mermerden oyularak yap›lm›fl olan selsebilin befl göz ve ya. 1266 Cim. bu aile 1253 (1837).Yüzy›llar Boyunca Üsküdar 1235 (1819). 19 (Temmuz 1847). (Nisan 1850). de Enderun-› Hümâyun’dan mahrec ha- kâtibî sikkeli flahidesi. Kuzatdan Mustafa Efendi’nin ma Tab’î Han›m. Risalezâde’nin k›z› Mehmed Sa- d›k Bey’in efli fierife Fatma Han›m. lerin korunmas› ve bak›m›na büyük özen gös. düfldüm bulamad›m asla deva”. 1146 . Hümâyun’dan mahrec Osman Bey’in k›- m› vard›r. “Bir acayib derde la¤›ndan sular dökülmekte imifl. rif sütunlar› k›r›lm›flt›r. 1263 B. kaniye mütevellisi Mehmed Sad›k Bey. 1260 (1844). üzerine yerlefltirilen selsebil yerinden ç›kar›l- m›fl ve yere yat›r›lm›flt›r. fiakir Bey’in k›z› Kâmile Han›m. (29-1-1827). termifllerdir. k›z› Mehmed Sad›k Bey’in efli Fatma Han›m. Kâtibî sikkeli yüksek tafl. Hâcet penceresi arkas›ndaki flâhideler flunlar. 1237 fiin 27 (May›s 1822). 1242 gurre-i B. Sekiz s›ra halinde haz›rlan- m›fl olan kitâbesinin alt› sat›r› duad›r. Alt kaide ya.

nur yüzlü. Ada’dad›r. ‹stanbul’a ve Toptafl› taraflar›na do¤ru Do¤anc›lar’da Ser-silâhflor fiakir bakan. A¤a’n›n zevcesi merhume ve ma¤fure Aifle Hatun ruhuna el-Fatiha Çeflmenin mermer istalaktitli al›nl›¤›. Bugün Aldanma dünya evine etme âhiretin harâb meskun olmayan bu tepenin. Ada’da olup tepelikli güzel flâhi- desi Osman fiems Efendi kabrinin tam arkas›n. Silâhtar Bahçesi diye biliniyormufl. Karfl› köflesinde ise. Çavufldere Vadi- Hak müyesser eyliye Resul’un Kevser’inden flarâb si’ne. raz yüründü¤ünde üzeri genifl bir meydan olan ki kitâbe fludur: bir tepeye gelinir. fiâhidesinde. yaln›z tonoz duvar bakiyeleri kalm›flt›r. ahflap evin bahçe kap›s› önüne basamak tafl› olarak konmufltur. 1147 . rihlerinde Hassa Mimarlar›’ndan Agop Kalfa hinde vefat etmifltir. ihtiyar A¤a Ba- Ya Rab rahmetinle yarl›¤a biz fakîre verme azâb ba’n›n anlatt›¤›na göre. 1870 ta- fiakir Bey’in efli Ayfle Hatun 1227 (1812) tari. 11 Sad. ti¤i yerde ve ikinci soka¤›n sol köflesinde idi. hemen 1227 arkas›ndaki büyük. Üsküdar Çeflmeleri Çeflme en geç 1817 tarihinde yap›lm›flt›r. Bu Soka¤›’ndaki türbe bahsine bak›n›z. Silâhtar Bahçesi Tepesi diye ünlüdür. 1940 tarihlerinde yafl› 80’i afl- ‹bretle bak mezara bulas›n sende kemâl k›n. Ç eflme. Yenimahalle civar›nda. Buras› halk dilinde. Mustafa Bey’in k›- z› Hadice Han›m. Bu semtin yafll›lar›. zarl›¤›’nda 9. Nuri Bey” Çeflme. tarafndan yapt›r›lm›flt›r. fiakir Bey’in o¤lu Osman Nuri Bey. Selsebil. “Üsküdar’da Do¤anc›lar’da Sinan Pafla Mahalle- si’nde sakin Silâhfloran-› Hassa’dan fiakir Beyzâ. tonoz çat›l› bir mahzen bu- de. çok güzel manzaras› vard›r. 1920 tarihlerinde mamurdu. ‹ki yerde tafl› oldu¤una çeflmenin göre biri makamd›r. rinde ve bu soka¤›n T›knefes Soka¤› ile birlefl- Kabri. Kabri. Eflinin ayr› bir yere gömülmesi çeflmenin henüz 1812 tarihinde yap›lmad›¤›n› göstermektedir. Silahtar Bahçesi daki ‹zmirli Ali Pafla Aç›k Türbesi’ndedir. çok eskiden beri bura- Cürmümüz aff›nla yâ Rab kimseye verme ›zd›râb s›. Karacaahmet Me. beyaz sakall›. S‹LÂHTAR BAHÇES‹ SOKA⁄I 1317 (1899). eflraf-› kuzatdan es-seyyid Ahmed Hamdi Bey. Gençken geldi ecel çare bulmak muhâl Hak ismin tesbîh ile tâ bulas›n cemâl Ayazman›n ve arkas›ndaki tek katl› evin ve Kabrime gelen ihvan eylesün hakk›n helâl bahçenin sahibi. Selâmi Ali Efendi Caddesi ile Çavufldere Caddesi aras›nda uzanan. Su deposunun büyüklü¤ü de bunu göster- mektedir. 1995’teki durumu. Çeflmenin yan›ndaki T›knefes Soka¤›’ndan bi- da ve onun 20 ad›m ilerisindedir. bunun bir aliyye-i Nakflibendiyye bendegân›ndan Osman ayazma oldu¤unu söylerlerdi. Tafl› üzerindeki kitâbesi fludur: Bugün. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda ve 9. Kaynak: Vak›f Defteri No: 1507. Silâhfloran-› Hassa’dan Mehmed ÇEfiMES‹ fiakir Bey’in hafîdesi. Silâhtar Bahçesi Soka¤› üze- 1278 (A¤ustos 1861) tarihinde vefat etmifltir. fia- kir Bey’in kona¤›n›n da bu hazîrenin arkas›n- da bulundu¤u muhakkakt›r. Nakflî sikke kabartmal› flâhidesi ile torunu Mustafa fievki Bey’in flâhidesi Do¤anc›lar Camii yan›n. Enderun-› Hümâyun’dan mütekaid tarikat-i lunmaktad›r. fiakir Bey’in o¤lu Osman Nuri Bey’in. konak y›- k›ld›ktan sonra flimdiki yerine getirilmifl olma- l›d›r.

maktad›r. merli ayna tafllar›n›n iki yan›na ince mermer meri alt›nda dört sat›r halinde alt› m›sral› bir sütunlar yerlefltirilmifltir. Üç yalakl› çeflmenin haznesi sa¤daki bi- yapt›rm›flt›. ve içinde tu¤ralar› ve bu tu¤ralar›n alt›nda da. 3/81 Süleyman A¤a. Sa- Suyu daima akan bu çeflmenin iki yan kenar›. Teflrifatî ve tarihçi ‹zzî Efen. Sultan III. Süleyman kurflun kapl› üç kubbecik vard›r. Abdülhamit’in bir çerçe- söylenmifltir. rinci çeflmenin yan›nda olup çimento ile s›- vanm›flt›r. Dilimli. Seyyid Ahmet Deresi’nin yan›nda ve ‹ranl›lar Mescidi’nin sa¤ taraf›ndaki. Sa¤daki ve soldaki çeflmeler üzerinde dörder. Osman (1754-1757) ve Sultan III. Serviler. 121) (Sicill-i Osmânî. 3/467 ‹zzî Süleyman ortadaki çeflme üzerinde ise alt› m›sra olarak Efendi) devam eden kitâbe fludur: Fatih’te Tezgahç›lar Soka¤› ile Ferah Sokak aras›nda Sineperver Valide Sultan Mektebi’nin harabe hali. bugün mevcut olmayan bir de mektep mifltir. Türk barok mimarîsi üslûbunda tamamen mer- merden yapt›r›lan bu üç yüzlü çeflmenin ke- Kesme tafltan yap›lan bu klâsik çeflmenin ke. Ortadaki A¤a. kubbenin üzerine mermer bir alem yerlefltiril- hinde. Bulgurlu Köyü Camii yan›nda 1169 tari. s. Orta yüzün iki yan›nda bulunan çeflmelerin sa- lerinden Manast›rl› Sezai Efendi taraf›ndan ça¤› alt›nda Sultan I. Çeflmenin esas yüzü kitâbesi vard› ki tarih beyti fludur: ortada olup ayna tafl›. Kaynaklar: (Gezi Notu) (‹. tep Kap›s› denilen avlu kap›s›n›n karfl›s›nda ve ayn› cami imaretinin sol taraf›nda ve köflede- Meydan. di’nin enifltesi idi. 1965 tarihlerinde flimdiki flekliyle ge. Kitâbe. çak üstünde dört yüzlü kubbe kasna¤› bulun- na ince uzun servi motifleri yap›lm›flt›. 1162 (1749) oluflturur.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar S‹LÂHTAR SÜLEYMAN A⁄A SÎNEPERVER VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ ÇEfiMES‹ Ç eflme. mer- mer bir saçak üç çeflmeyi de örtmektedir. Dilimli kemerinin iki Âb›n› içdi Sezaî didi mu’cem tarih yan›na pembe mermer pladiyenler yap›lm›flt›r. Balaban veya Mek- ç›nar a¤ac›n›n yan›nda idi. Bu kasna¤›n üzerinde ortadaki di¤er- tarihinde silâhdar olmufl ve 1169 (1755) tari. zemini beton kapl› meydan›n alt›nda ve ulu bir G ülnufl Emetullah Valide Sultan’›n 1122 (1710) tarihinde yapt›rd›¤› Yeni Cami’in Balaban ‹skelesi’ne aç›lan. 1 fiubat 1752 tarihinde yapt›r›lm›flt›r. Ayn-i pakize-i zîba-yi Süleyman A¤a Kemerinin üzerinde iki yan› kabartma flekilli 15 Rebiyülevvel 1165 alt› m›sral› bir kitâbe ve bunun üzerinde de “Mâflallah” yaz›s› ile “ve sekahum Rabbuhum fle- Çeflme. râben tahurâ” ayeti yer alm›flt›r. niflletildi¤inden dereye ve bostana inen merdi- ven ile beraber toprak alt›nda kalm›flt›r. ‹stanbul Çeflmeleri. 3/15 Sezai Efendi. Mustafa (1757-1774) devrinin flair. lerine göre biraz daha yüksekçe olmak üzere hinden sonra da vefat etmifltir. Tan›fl›k. di¤er yüzlerde oldu¤u gi- bi düz mermerdendir. (Aral›k 1997) 1148 . dörder m›sral› kitâbeler vard›r. 2/352) (Cevdet Çulpan. Alttaki poligonal sütunlar burada da devam ederek kasnak yüzlerinin kenarlar›n› Çeflmenin bânisi Süleyman A¤a. dir.

R›zaen-lillâhi teâlâ Fatiha. Merhûm Sultan Ahmed’in nev çeflmesinden mâ-i zülâl 1194 (1780) Kabri. * * * Rûhu içün gör himmeti kim mâder-i pür-flefkati H›z›r ‹lyas A¤a tarihinde: “Sultan Mustafa’n›n ‹kinci Kad›n Hazreti üç çeflme yapd› bî-misâl annesi ismetlu Valide Sultan padiflah›n (II. * * * Bir kaç aydan beri Eyüp’teki sarayda kalmakta Olsun o flâh-› mülk-ü din oldukça taht›nda mekîn ise de orada da iyileflemedi¤inden 1244 Rece- fiehzadegâniyle hemîn mahfûz-› Hayy-i Lâ-yezâl binin 13. O¤lu Mustafa’n›n bir kuflakla bo¤ularak öldü. Bir sene kadar valide Hudâvendigâr-› sâb›k Cennet-mekân firdevs-afliyân sultanl›k yapabilmifltir. I. Mahmut’un 28 Sultan Mustafa Han ibn-i Sultan Abdülhamid Han Temmuz 1808’de tahta ç›kmas› ve o¤lu Musta. Üsküdar Çeflmeleri Sineperver Valide Sultan Çeflmesi. ‹lyas A¤a’n›n vermifl oldu¤u tarihin do¤ru ol- mad›¤› görülmektedir. Eyüp Sultan Camii’nin flad›rvan avlu- sunda ve ulu ç›nar a¤ac›n›n arkas›ndad›r. fiâ- Çeflmenin bânisi Ayfle Sineperver Valide Sul. II. yirmidokuz yafl›n. muhteremeleri merhûm ve ma¤furetü’fl-flân da bulundu¤u halde bo¤ularak idam edilmesi Âifle Sîneperver Vâlide Sultan üzerine Eski Saray’a gönderilmifl ve vefat›na Hazretleri’nin rûh-› flerifleri-çün kadar burada hasta ve alîl olarak oturmufltur.” de- Atflâna iflrâb eyledin târîh-i itmâm›n Sabîh mektedir. 1244 fî 3 Cemaziyelâhir (11 Aral›k 1828) rülmesi onu çok üzmüfl ve a¤lamaktan gözleri- ni kaybetmiflti. Tâbe serâhumâ Hazretleri’nin vâlide-i fa’n›n 15/16 Kas›m 1808’de. günü (19 Ocak 1829) vefat etti. hidesindeki kitâbe fludur: tan. Bu ba- Hakk Sîneperver Kad›n’› flâh-› fleref unvân›n› k›mdan dinlenmeleri için ‹stanbul’un bütün fiehzade ve Sultân›’n› s›hhatde k›lsun pür-kemâl semtlerindeki saraylar emrinde bulunuyordu. Vazo içinde çiçek ka- 1149 . Kim birine olmaz nazîr ser-çeflme-i mihr-i münîr Mahmut) k›z kardefli Esma Sultan’›n da anne- Bu tarz tarh-› dil-pezîr görmüfl de¤il çeflm-i hayâl si oldu¤undan sayg› gösterilmekte idi. Abdülhamit’in kad›n› ve Sultan IV. Mustafa’n›n annesidir. fiâhenflâh-i âlem-penâh Sultan Hamid dâd-hâh Sîneperver Valide Sultan’›n ‹stanbul Fatih’te fiehzâdesinden biri âh dünyadan itdi irtihâl Tezgâhç›lar soka¤› ile Ferah Sokak aras›nda Allah o necl-i emcedin nuviyyin minû mesnedin elan harabe durumunda bulunan bir mektebi fiehzade Sultan Ahmed’in kabrin ide Cennet misâl vard›.

Hatt› nefistir. s. 1935 tarihlerinde mevcut olan bu çeflme- nin kitâbesi fludur: Hazret-i Sultan Ahmed Han ol z›ll-i celîl Eyledi bu çeflmeyi bunda misal-i Selsebîl bartmal› flâhidesi. haz›rlanm›fl oldu¤u san›lmaktad›r. ‹stanbul’da 4. s. Vak›f 1024 Han karfl›s›nda. Gelmemifldir böyle bir flan› cezîl Sultan’›n eflsiz bafl Dilerim Hakk’dan o flâh›n devleti efzûn ola flahidesi ve Sineperver Valide Sultan ile I. 1/21 Sîneper- ver. 1023 tarihli bir çeflmesi daha vard›r. AHMET ÇEfiMES‹ (1784-85)’da vefat etmifltir. Enderun Tarihi. Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi. Hamidiye Medresesi (Borsa Ha- n›) yan›ndaki türbededir. Di¤er kitâ- fla’dan al›nm›fl ve bu küçük kabrin üzerine infla besi için. Arapça ve Farsça yazabilen bir flair olup divan› vard›r. Haz. o¤lu olan fiehzade Ahmet 8 Aral›k 1776’da Göricek didim bunun tarihini do¤mufl. s. Oransay. F. 1/75) (Ç. 2/107) (H›z›r ‹lyas. fiehzade Ahmet’in ölü. Çabuk. münden 16 sene sonra yap›lm›flt›r. 1023 tarihli çefl- olunmufltur. 1150 . Ca- hit Kayra tercümesi. Tan›fl›k. Türbe ve medrese. Sultan I. Kavakderesi Vadisi’ni ikiye ay›ran Taflköprü’nün yan›nda idi. Hayra mâil lûtf› çok âli himem Sineperver Valide ¤idir. 322) SULTAN I. Ulu- çay. Ahmet’in “kurb-i Haydarpafla’da leb- i deryada” da H. Tokadî Emin Efendi’ye mürid olmufl- tu. 3/223 Sabih Ahmed Efendi) (G. s. Sultan Ahmet’in H.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar 67-68) (Sicill-i Osmânî. 261) (Mir’at-i ‹stanbul. Çeflme. Kabri. Kavak ‹skelesi Caddesi’nin sol ta- raf›nda ve Selimiye K›fllas›’n›n do¤uya aç›lan kap›s›n›n karfl›s›nda ve “leb-i derya”da diye Baflkan› Say›n Necmettin Öztürk zama. Üsküdar Bele- Ç eflme. çeflme yak›n›ndaki Harap Kaynaklar: (Gezi Notu) (Ayvansarayî. 29 Ekim 1778’de ve 11 ayl›k oldu¤u fiah Ahmed Çeflmesi’nden mâ selsebîl halde ölmüfltür. Yine ayn› yazara göre. Kavak Saray› yak›n›ndaki çeflme. ‹stanbul Çeflmeleri. Galata Gümrü¤ü Baflkâtibi iken 1199 SULTAN I. Çeflme. Abdülhamit’in Eyliye çok çok safâlar vire Hakk ömrü tavil nefis ayak tafl›. 2/380) (Türk Dili ve Ed. 105-106) (Konya- l›. Türkçe. Hüseyin Efendi. Mescit’i kaydettikten sonra: rih. 1/17 fiehzade Ahmed. AHMET ÇEfiMES‹ Ç eflme. Kaynak: (Ayvansarayî. Kitâbenin Sofuzâde Mehmet Dâî taraf›ndan nin yap›m› için lâz›m olan arsa Osman Pa. “Kavak Saray› ve Taz›c›lar Oca¤›” yak›n›ndad›r. Mecmua-y› Teva. Mecmua-y› Tevarih. 291) Kitâbe yazar› Sabîh Ahmet Efendi Kumkap›l› Mustafa A¤a’n›n o¤ludur. Ans. 1/128-134) (‹. mesine bak›n›z. tafl iflçili¤inin en güzel örne. Üsküdar Tarihi. s. n›nda restore edilmifltir. Haziran 1988 tarihinde. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. Ayvansarayî Haf›z Hüseyin Efen- di’nin Mecmua-y› Tevarih adl› eserinde belirtti¤ine göre. Kardefli Müneccim- bafl›’d›r. Derin-V. idi.

Sultan II. Tarih dü- flürme sanat›nda usta idi. MEHMET ÇEfiMES‹ (BÜYÜK ÇAMLICA ÇEfiMES‹) Ç eflme. F. Sultan Ahmet Han-› evvel merhû- mun eseridir. II. Çabuk. Her içen s›hhat ile buldu necât Nûfl iden Padiflah’a didi du’â Büyük ve yüksek ayna tafl›n›n üstünde. Arkas›nda çok Çeflmesi kitabesi. yaprak Dü cihânda bula âlî derecât motifleri ile süslü bir madalyon içinde. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Sultan Ahmet. 1151 . Veliaht Yusuf ‹zzeddin Efendi köflkü- nün bahçe kap›s› önünde ve Subafl› Gazino- su’nun yan›ndad›r. suyuna ak›nt› verilebilmesi için çukur- Eyledi bendesi bir çeflme bina da yap›lm›flt›r. Nûr-i çeflm ü rûh-i âlem z›ll-i Rabbu’l-müsteân sine bak›n›z. 2/185) SULTAN IV. Vaziyet krokisi için Harap Mescit bahsine ba- k›n›z. 106) (Ayvansarayî. Derin-V. Yolun di¤er taraf›nda vaki na- mazgâh ve alt›ndaki çeflme dahi Ali A¤a nam sâhibu’l-hayr›n eseridir. Kavak Saray› ve Camii bah. Gayret-i flâhânesiyle k›ld› tanzîm-i umûr Devlete verdi nizâmiyle hayât-› câvidân Kitâbe yazar› Sofuzâde fiair Edirneli Mehmed Dâî Efendi 1615 tarihinde vefat etti. Didi çün Dâî an›n târîhini Mahmut’un tu¤ras› vard›r. bu çeflmenin ya. K›s›kl›-Büyük Çaml›ca Yolu üzerin- de. 1/14-15) (Türk Dili ve Ed. Hadîkatü’l-Cevâmi 2/226) (Sicill-i Osmânî. Sultan I. Üsküdar Çeflmeleri “Çeflme. Kulzüm-i rüfld ü fetânet dâver-i deryâ-nevâl de yap›lm›flt›r. Menba’-› cû-y› inâyet Hazret-i Mahmûd Hân p›ld›¤› s›ralarda Kavak Saray›’n›n yan›na da bir Âb-› rû-y› tâc-dârân-› selâtîn-i izâm cami yapt›rm›flt›r. Mecmua-y› Tevarih. Haz. Mecmua-y› Tevarih’ten al›nan kitâbesi fludur: Hazret-i Padiflah-› rûy-› zemîn Ya’ni Han Ahmed-i Mahmud-simât Çeflme.” demektedir. Mah- 1023 mut’un tamirini belirten 1251 (1835-36) ta- rihli manzume fludur: Bugün mevcut olmayan bu çeflme. s. Büyükçaml›ca’da Hakk budur suyu hemân âb-› hayât Çeflmenin önündeki avlunun zemini tafl döfleli Sultan IV. Bunun alt›nda 22 ‹çene s›hhat ola âb-› hayât m›sral› bir kitâbe mevcuttur. Üzeri na- Nice merzaya flu’a buldu suyu mazgâht›r. Mehmet Mürg-i-dili her ne kadar geldi ise olup etraf› duvarla çevrilidir. Buraya 4-5 tafl basamakla inilir. Ahmet (1603-1617) taraf›ndan 1614 tarihin. ‹çüben suyun an›n buldu hayât büyük bir su haznesi bulunmaktad›r. Ans. Sultan II. Büyük Çaml›ca Subafl› Na- mazgâh› bahsine bak›n›z. Mahmut Çeflmesi kitabesi.

“ Kabri. Sultan Selim Han zaman›nda fieyhü- met Necip Pafla’n›n babas›d›r.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Her harâbezâr› cûd-u flefkati mamûr ider Padiflah-› kal’a-gîr vasf-› fliken Her dil-i mahzûnu eyler iltifât-› kâmrân Hüsrev-i Rüstem nekr-i flîr-i vega Teflnegân› kand›r›r âb-› zülâl-i lûtfuna Gonce-i tab’›n görünce gül gibi Ak›dub sular gibi ihsân›n ol flâh-› cihân Açd› devletle bu cây-› dil-küflâ ‹flte ezcümle harâb olmufl görüb bu çeflmeyi Oldu cârî emr-i âlî k›ld›lar Eyledi tecdîdine fermân inayetle hemân Bir müferrih havz ü bir çeflme zîba ‹tdirüb mecrâs›n› tathîr suyun bulundurub Havz-› Kevser çeflme-i âb-› hayât Yapd› bu nev çeflmesâr› ol flehenflâh-› zemân Gayret-i cûy-i ‹rem ayn-› flifâ G›ll ü g›flden eyleyüb tathîr dehri ser-te-ser fiehriyâre nûfl-i cân olsun müdâm Nusret ü tevfîk-i Hakk olsun refîk ve ma’an H›fz ide zât›n Cenâb-› Kibriyâ Hükm ü fermân› ola cârî cihâna sû-be-sû Ola câri tâ k›yâmet âb-vefl Eyledikçe hükmün icrâ mihr ü mâh-› âsumân Sû-be-sû emri bi-hakk-› enbiyâ Befl vakit nâs eyler icrâ bu duâ-y› elzemi Dâ’imâ z›ll-› hümâ-y› devleti Tâ-be-mahfler ide Hakk f›rak-› âsâr› sâyebân Eylesün dehri serâser pür-ziyâ Bendesi Râsih didi tecdîdine târîh-i tâm Nali’den tarihini sordum didi Eyledi icrâ bu ayn-i Zemzem’i Mahmûd Han Çeflme-i aynu’l-hâyat-› cân-fezâ 1251 1071 El-fakir Yesarîzâde Mustafa ‹zzet gufire-lehuma Nali Mehmet Efendi. Türk bestekâr›. Baba. Sultan Mehmet Han bir su cereyan et- Mustafa ‹zzet Efendi. ne bak›n›z. Nali Mehmet Efendi Çeflmesi bahsi- ziran 1849 tarihleri aras›nda yaflam›flt›r. babas› Es’ad Efendi’nin yan›nda iken Mir’at-i ‹stanbul adl› eserinde. Fatih’te bir tarzda kitab›na kaydetmifltir. de¤ildir. tirmifltir ki. sol taraf›nda Benlizâde Han-› Mehmed Fatih ü kiflver-güflâ ve Tiryal Han›m çeflmeleri bulunmaktad›r. yönetici. Türk hattatlar›n›n en büyüklerin. Hamidiye Mar. Mehmet Raif Fatih Camii avlusuna nakledilmifltir. Sol eli ile yazd›¤› için ‘Yesarî’ denmifl- tir. Halk›n ve Padi- Yesarîzâde Mustafa ‹zzet Efendi’yi flair ve mü. “Büyük Çaml›ca denmekle meflhur mesiregâh- ta IV. raftaki hazne kap›s› üzerine konmufltur. 19 Aral›k 1798’de ölmüfl. lerden olup Selânik hakimi iken 1674’te orada raf›ndan haz›rlanm›flt›r. 28 Nisan 1883 tarihinde 1804) o¤lu Hâtif Efendi’nin tertib etmifl oldu- vefat ederek. Sultan Mahmut Türbesi hazîresi. Es’ad Efendi. Mehmet (1648-1687) tara. Sultan Mehmet’in icra buyurduk- ‘Yesarîzâde’ olmayan di¤er çok büyük hattat ve lar› mâ-i leziz idrar ve haz›mda akranlar›ndan bestekâr. Alim flair- Kitâbe. Sultan Mahmut’un dan 887 (1482) tarihinde bina ve infla edilmifl tamiri s›ras›nda ön cepheden al›narak sa¤ ta. Sultan IV. ta’lik hatta. vefat etti. Eserinde flu Gelenbevî Caddesi üzerindeki hazîreye gömül. Befl sa- t›r halinde ve onsekiz m›sral› kitâbe fludur: Çeflmenin suyu biraz arkas›ndaki p›nardan ge- lir. Babas› Kara Mahmut A¤a’d›r. 1776-23 Ha. Lâkin baflka yere naklinde a¤›rlafl- fa ‹zzet ile kar›flt›rmamak lâz›md›r. Sa¤ ta- Hazret-i Sultan Gazi Cem flükûh raf›nda Meryem Hatun. üstündür. Su tavalarda süzüldükten sonra akar. Hac› Yesarî Es’ad Efendi’dir. Kendisi. Bey: Çeflme. “Sular›n padiflah› Çaml›ca’d›r. flah›n mesiresi olan Büyük Çaml›ca’da 1071 ta- zisyen. lislâm olan Aflir Mustafa Efendi’nin (1728- fl›’n› bestelemifltir. s›. bir çeflme mevcuttur” diyor. hattat Kazasker Mustafa ‹zzet Efendi ve rihinde IV. hanende ve neyzen Kazasker Musta. Kazasker Hac› Mustafa ‹zzet Efendi ta. çeflmenin bu kitâbesini de¤iflik den say›l›r. misli görülmüfl de¤ildir. Bunu belirten 1071 Gazi Sultan Mehmet Han Hazretleri taraf›n- (1660-61) tarihli kitâbe. ¤u Su Risalesi’nde flunlar› yazmaktad›r: ne gömülmüfltür. Lâkin çok si ve nota koleksiyoncusu Yesarîzâde Ferik Ah. 1152 . maktad›r. “Büyük Çaml›ca’da firdevs-afliyan Ebu’l-feth f›ndan yapt›r›lm›flt›r. Konyal›’d›r. Hadîka yazar›. bilgi bulunmaktad›r: müfltür.

Üçp›nar Caddesi’nden ayr›lan bir toprak yol ile gidilir. Hafid. alemde âb-› hayat icad›n› irade etmifl olsayd›. o haysiyeti Çaml›ca Suyu’na ve- SULTAN IV. Üçp›nar Cad- desi geçmektedir. Osmânî. hi 2/95) ca Çeflmesi için 1212 (1797) tarihlerinde “Metruk ve hazinesi ma¤ara ve çeflmesi niflan ü emaredir” demektedir. Kü- çük Çaml›ca Namazgâh›’n›n hemen yak›n›nda caddeye ismini veren kitâbesiz Üçp›nar Çefl- mesi bulunmaktad›r. Üsküdar Tari- de vefat etmifltir. Sultan IV. Bu mesiregâha. Burada. si de bu suyun bafl›ndaki bir gezinti ile baflla. 2/261) (N. ‹stanbul Sular›. Türk Musikisi Ans. d›r. 612) (Ad- mas› olarak tab edilen Mehah-› Miyah adl› ese. Sonradan kabri. babas›n›n Sultan Ha- mam›’nda yapt›rm›fl oldu¤u kütüphanenin av- lusuna gömülmüfltür. Ali Bey’in Sergüzeflti isimli hikâye. ÇEfiMES‹ Çeflmesi kitabesi. nan Giz. Say›:10. sol tarafta duvarlar› y›k›lm›fl bir hazîre vard›r. ‹ntibah. Faz›l Yenisey Türkçesi. Fatih Devri IV. Tahir. Çeflme. Mehahu’l-Miyah. Türk Su Medeniyeti. 227) den. s. Burada çeflmenin 1482 tarihinde Fatih 31)(Nam›k Kemal. Mehmed Hafid Efendi. s. Bir su haznesi bakiyesi ve tonoz kemerler hâlâ görülmektedir. Topkap› yolu üzerindeki Molla Gürani Mezarl›¤›’na nakledilmifltir. Çeflmenin civar›nda Sultan II. Bu yerin üst taraf›ndan Çilehane So- ka¤›. Üsküdar Çeflmeleri Büyük Çaml›ca Çeflmesi’nden ilk defa bahse. s. l› Müelllifleri. Büyük Çaml›ca Suyu için “Fey- yaz-› kudret. s. Nam›k Kemal. Etrafta pek az a¤aç kalm›flt›r. 50-51) (Sicill-i Efendi’nin 1212 (1797-98) tarihinde tafl bas. Çeflmenin önünden tepe- ye do¤ru bakt›¤›m›zda. sol tarafta ileride yaln›z bir çam a¤ac› görürüz. Büyük Çaml›. ‹s- (1728-1804) o¤lu Kazasker Mehmet Hâfid tanbul Ans. 6/3215) (Mir’at-i ‹stanbul. Ayverdi. s. Mecmua-y› Tevarih. Mahmut’un köflkü. Çaml›ca. 68) (M. s. MEHMET Küçükçaml›ca rirdi” diyor. 5 Zilhicce 1226 (21 Aral›k 1811)’de ölmüfl. s. II K›s›m: 1. 11-17) (Ayvansarayî. Nirven. Osman- A yvansarayî. Oysa ‹stanbul fatihi 3 May›s 1481 tarihin. Kaynaklar: (Hadîkatü’l-Cevâmi. Çeflmenin bulun- du¤u yer hâlâ. Küçük Çaml›ca Mesiresi diye ünlüdür. hemen yan›ndan ve altta. Öztuna. Nirven. 375) (M. 3/281) (E. Pek harap durumda olan bu yerde. 122) (N. Hazîredeki flâhidelerin kitâbeleri fludur: Küçükçaml›ca Çeflmesi. s. Reiszâde fieyhülislâm Aflir Efendi’nin (N. (KÜÇÜK ÇAMLICA ÇEfiMES‹) maktad›r. 26- ridir. s. Mahmut taraf›ndan diktirilen Niflan Tafl›. Küçük Çaml›ca ve Suphi Pafla Koru- su’nun güney eteklerindedir. 7-12) (Konyal›. Hâfid Efendi. 2/259) (Y. 1153 . 1969 Hayat Tarih Mec. Mehmet’in Cennetâbâd Kasr› bulunuyordu. çeflmeyi Yeni Çaml›ca Çeflme- si ad› ile kaydetmifltir. Nirven. 10- Sultan Mehmet taraf›ndan yapt›r›ld›¤› yaz›l›. Bu kas›r bahsine bak›n›z. biraz ileride 1226 (1811) tarihinde II.

Sultan II. Güzel bir Bey divan›ndan aynen al›nm›fl olup fludur: ta’lik yaz› ile yaz›lm›fl olan kitâbe fludur: fiâh-› ‹skender-sülûk maye-i fahrü’l-mülûk Hazret-i Sultan Mehemmed Han-› ‹skender-serîr Kutb-› bî-zann ü flükûk âgâh-› hakan cemîl Kim oldur Hurflîd-i evc-i saltanât z›ll-i Hudâ Ya’ni Han Mahmud-› Gâzî kim kemâl-i feyz ile Ol flehenflâh›n bahar-› adli ba¤-› âleme Cümle kâr›nda olub tevfîk-i Yezdânî delîl Virdi revnak hât›r› olsun güflâde dâimâ Nice âsâra muvaffak eyledi zât›n Hudâ Oldu hâlâ Çaml›ca makbul-i tab’-› hurremi ‹flte ez-cümle biri bu çeflmesâr-› bî-adil Buldu feyz-i iltifât›n bu fezâ-y› hofl hevâ Resmi dilcû tarh-› rânâs› güzel âb› lezîz Lûtf›na lây›k görüb bu bî-muâdil menzili Olamaz âlemde bu nev hayra mânend ü mesil Eyledi ihyâ olundu suffe vü çeflme binâ Sende tahrîr eyle bir târîh-i a’lâ Vâs›fâ Yer yüzünde gülflen-i Cennet gibi ziynet bulub K›ld› âb-› Zemzem’i Mahmud Han nâse sebîl Oldu flahane mesîre dilgüflâ cây-i safâ Sene 1231 Bu makam-› çeflmenin Cevrî didi târîhini Cennetâbâd-› müferrin ayn-› âb-› can-fezâ fiair Vâs›f Bey. Çabuk.V. yanlar›ndaki rinde ortadan kalkm›fl olan çeflme kesme tafl- kap koymaya veya oturmaya yarayan setlerden tan yap›lm›flt›. Dede. Tarikat-i aliyye redilmifltir. Cennetâbâd Kasr›’n›n ismi bilhassa zik- 1100 (1688). Hazîredeki Mecmua-y› Tevarih. Mehmet (1648-1687) taraf›ndan bu yerde. Derin . duvarlar› sonradan tamir SULTAN II. Sofa (namazgâh). fiemsipafla Meydan›’nda ve Atatürk Heykeli’nin yerinde bulunan Adliye Ca- mii’nin hemen yan›nda idi. Ayna tafl› küçük- tür. Hüseyin Ayan. Hazîrenin yan›nda. 374-75) di¤er iki kabrin flâhideleri yok olmufltur. s.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Bu tarih kitâbenin alt›na yaz›lm›flt›r. Cevrî. “sofa ve çeflme bina” edilmifl ve tarih m›sra›n- da ise. F. Abâni sar›kl›. Kemerinin iki yan›na. Kemerinin üzerin. Abdülbaki Efendi Camii bahsine bak›n›z. Harpufltas›n›n kenarlar›n› motifli bir silme çevirmifltir. 330) Âflubican Kad›n için Çilehane Mescidi bahsi- ne bak›n›z. (Mir’at-i ‹stanbul. Kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere. 1981. Sadrazam Halil Pafla’n›n (öl. MAHMUT edilen Küçük Çaml›ca Mesiresi Gazinosu (O ÇEfiMES‹ A¤ac›n Alt›) vard›r. s. s. 1930-35 tarihle- pufltal›d›r. Dr. Mahmut zama- n›nda yenilenmifltir. 7/3494) (Hadîkatü’l-Cevâmi 2/260) (Ayvansarayî. Ke- meri renkli mermerdendir. 27 (1 Temmuz 1867). kesme tafltan yap›lm›fl olup çat›s› har- Ç eflme. devrinde pek moda olan iki rozet yap›lm›flt›r. Haz. Bu gazinonun önündeki meydanda ise. Kitâbenin yazar› için. biri yok olmufltur. Küçükçaml›ca fukaras›ndan merhum Dervifl Mehmet Çeflmesi ve çevresi. 52) (Doç. Enderunî Vâs›f Osman de oniki m›sral› bir kitâbesi vard›r. Kaynaklar: (Nâz›m Nirven. On m›sral› kitâbesi. Klâsik Türk çeflme mimarîsi üslû- bunda. Tekne tafl› k›r›lm›fl. ‹stanbul bican Kad›nefendi Hazretleri’nin a¤ala. 1154 . Cennet me. Bu namazgâh bahsine ba- 1284 Sad. Yüzü mermer kapl›d›r. r›ndan merhum Ferhad A¤a. Sultan IV. Sultan IV. k›n›z. Mehmet’in bir çefl- mesi vard›r. Cennetâbâd Kasr›. Ans. kân Mahmud Han efendimiz hazretleri- nin kad›nlar›ndan devletlu Üçüncü Âflu. 1064 (1654) 1734) akrabas› olup Enderun’dan yetiflmifltir.

(Kuruçeflme) kitabesi. Sultan II. dört köfle sütun kabart- malar› ve bunlar› birlefltiren bir kornifl ve bu- nun üzerinde ise on dört m›sral› mermer bir ki. Tahir. kitâbenin üst k›sm›n› s›. 2/431) (M. Eyüp’te. Bir silme. Ampir üslûbunda yapt›r›lan bu eserin. Çok büyük haznesinin ön cephesinde oldukça küçük olan çeflme yüzü. fiâhidesi sü- tun fleklinde olup sokak taraf›ndaki mezarl›k SULTAN II. Köflkler Naz›r› iken görevinden ayr›lm›fl ve 20 fiaban ve Kas›rlar. s. Kabri. Son As›r Türk fiairleri. Sultan II. Hakk›. Hayat taze geldi bu mahallin halk›na mahzâ nin suyunun akmad›¤›n› ve yan taraf›nda da K›la ömrün heman Hakk ecrini payanden efsun büyük bir su terazisinin bulundu¤unu yazmak. 1314 (1896-97) tarihinde Bu etraf›n kemal-i ihtiyac› var idi suya bas›lan Mir’at-i ‹stanbul adl› eserinde. humâ Kaynaklar: (Enderunî Vâs›f Osman Bey Divan› 1257. Me. 36) (M. Merâkid. Mahmut tâbe vard›r. düz ay- na tafl›n›n iki yan›nda. 57-58) (‹. Bülbüldere- Ba¤larbafl› Yolu ile Çaml›ca Caddesi’nin birleflti¤i yerde ve yeni yap›lan Selâmi Ali Sultan II. 2/191) (S. do¤rusu da budur. Takvimhane-i Âmire cill-i Osmânî. Cüz:X. MAHMUT ÇEfiMES‹ (KURU ÇEfiME) S emte ismini veren bu çeflme. Vaziyet Plân› II. Kitâbe yazar› Mehmed Lebib Efendi. Üsküdar Çeflmeleri Osmanl› Müellifleri adl› eserin sahibi Tahir kitâbe fludur: Bey. çeflmenin tarihini 1229 (1814) 1248 (1832) olarak göstermifltir. çeflme. Nev âsâr›n biri de iflte bu âb-› zülâl ancak Yerinde sû-be-sû hayr› o fiah›n olmada icrâ Mehmet Raif Bey./380) 1284 (17 Aral›k 1867) tarihinde vefat etmifl- tir. 1910) (Si. s. Çeflme. 1155 . Muallâ âb-› rûy-› saltanat flahenfleh-i âlem daki dergâha gömüldü¤ünü yazmaktad›r. Osmanl› Müellifleri. Cihan müsta¤rak-› bahr-i sehâ vü lûtf›d›r hâlâ râk›d-› Mu’tebere-i Üsküdar adl› eserin yazar› ‹. muriyetlerde bulundu. Vâs›f Bey’in 1240 (1824-25) tarihinde vefat ederek Eyüp’te Zal Pafla Camii karfl›s›n. Sar›kaya mevkiindeki Esma Sultan Saray›’na giderken bu mevkide çok susad›¤› için. Ruznamçecisi Mustafa Efendi’nin o¤ludur. Çeflmesi n›rlam›flt›r. Mihriflah Valide Sultan Türbesi karfl›s›ndaki hazîrededir. Demâdem cûy-bâr cûdi câri oldu devrâne Hakk› Bey ise “fiuara-y› benâmdan Enderunî ‹hata itdi deryâ-y› atâs› âlemi hakka Mir Vâs›f Efendi’nin 1240” senesinde vefat et. Çaml›- ca Mesirelerine gidenlere bir kolayl›k olmak düflüncesiyle yapt›rd›¤› söylenir. Tophane 263-264) (Mir’at-i ‹stanbul. s. s. Befl sat›r halinde haz›rlanm›fl olan (Kuruçeflme). y›¤ma tafltan ve tonoz daml› olarak infla olunmufltur. Tahsilini tamamlad›ktan sonra bir tak›m me- 12/542) (‹nal. Mahmut Çeflmesi Efendi Camii karfl›s›ndad›r. Larus. Eldem. Lebîbâ akd› âb-› sâf› tarihin ider iflrâb Mücedded Han Mahmud eyledi bu çeflmeyi ihyâ Yaln›z yazar. 4/600) (Hadîka. Do¤rusunun 1231 (1816) Ketebe’d-dâî Yesarî / zâde Mustafa ‹zzet gufire-le- oldu¤unu Vâs›f Bey’in divan›ndan ö¤reniyoruz. O fiah-› mâlik-i bahrin himmet menba’›d›r kim ti¤ini ve fiair Nâbî’nin civar›na gömüldü¤ünü Nice âsâr ve hayratiyle ma’mur oldu bu dünya beyan etmektedir ki. Mahmut. Muvaffak her zaman âsâra ol fiah’› ide Mevlâ tad›r. mermer kapl›d›r. fierefâbâd Kasr›’ndan ç›k›p.

r›ndan Yakup fievki Pafla’n›n kona¤› bulunu- yordu. Mahmut yan›na çeflmenin yaln›z bu yüzünde bulunan Çeflmesi’nin ve birer mihrab› and›ran nifller yap›lm›flt›r. Nisan 1987 tarihinde Üsküdar Beledi- yesi’nce onar›lm›flt›r. Üsküdar Kahveleri bahsine bak›n›z. denize bakan cephesidir. Bu dar yüzler de say›lacak olursa çeflme. ista- laktitli bir kornifl çeflmeyi f›rdolay› çevirmifltir. Nifllerin ayna tafl›. Tonoz çat›l› olarak yapt›r›lan SULTAN III. Mer- mer ayna tafl›n›n iki yan›na ince sütün kabart- B iblo kadar zarif ve güzel bu muhteflem eser. Kaynaklar: (‹. Selim’in bu¤- day ambarlar›ndan ve etraf›ndaki bahçeli ev- lerden eser kalmam›flt›r. Mahmut Çeflmesi SULTAN II. sekiz yüz- lü olur. Kütüphane- si Üsküdar’da Çiçekçi Camii avlusunda. yanlar›nda ve köflelerde zarif kuzu çeflmecikle- 1156 . ‹stiklal Harbi kahramanla. Çefl- menin bütün yüzleri mermerden yap›lm›flt›r. Ayna tafl›n›n iki yan›nda kabartma. Deniz ta- raf›ndan bak›ld›¤›na göre. arkas›nda ve sol ta- malar› ve motifler yap›lm›flt›r. 874) üzerindeki Sultan II. Köflelerine birer kuzu çeflmeci¤i yap›lm›flt›r. Bunun üzerinde- ki kitâbe uzun müddet çeflme duvar›na dayal› olarak kald›ktan sonra 1955 tarihinde yok ol- s›’n›n oldu¤u yerde. 2/430) (‹nal. Ön yüzünün iki yan› pahl›d›r. Ü. Topra¤a gömü. flekilli bir çerçeve dir. Nuhkuyusu Caddesi’nde ve M. Çeflme.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar duvar›ndan sonra ikinci s›radad›r. Yesarîzâde imzal› Bunlar›n üst k›s›mlar› istalaktitlidir. mufltur. Bu bir imzad›r. ‹lâhiyat Fakültesi’nin yan taraf›ndad›r. Fakültenin oldu¤u yerde de meflhur Çiftlik K›r Kahvesi vard›. MEYDAN ÇEfiMES‹ Kesme tafl ve tu¤la hat›ll›d›r. Nuhkuyusu Caddesi Son As›r Türk fiairleri. flad›r- van ve türbesi ile A¤a Hamam› karfl›s›ndaki ‹b- rahim Pafla Çeflmesi’nde de görmekteyiz. Üsküdar ‹skele Meydan›’ndad›r. MAHMUT ÇEfiMES‹ “Ed-dâî Yesarîzâde Mustafa ‹zzet Hüdâyî” Ç eflme. Tan›fl›k. Çeflmenin sol taraf›nda ve eski Dilek Sinema- diye yaz›l›d›r. Bu korniflin efllerini Yeni Cami çeflme. ‹ki Sultan II. ‹stanbul Çeflmeleri. Per- tev Pafla Kütüphanesi’nde iken Ali Emiri (Mil- let) kütüphanesine nakledilmifltir. Cami ile çeflme aras›nda bulunan ve flekli- içinde bir sat›r halinde: ni eski resimlerde izledi¤imiz III. Genifl ön yüzün- de çok küçük ayna tafl›ndan baflka bir fley kal- mam›flt›r. raf›nda Mihrimah Sultan Camii görülmekte- lü olan bu tafl›n üzerinde. Bir meydan çeflmesi oldu¤undan dört yüzlüdür. Çeflmenin esas yüzü. vazo için- de çiçek motifleri ve bunlar›n etraf›nda ve ke- mer kavsinde bezemeler bulunmaktad›r. Ahflap saçak hizas›nda mermer. AHMET bu çeflmenin çok büyük bir haznesi vard›r. s. Beflik çat›s› kurflun kapl› olup genifl sa- çakl›d›r.

iki m›sral› flu beyit bulunmakta- d›r: Sultan III. mermer tafl iflçili¤inin birer flahe. Sultan III. Bu imza “Ahmed ibn-i Mehmed Han” diye Kerametdir olan sâd›r o Hâkan-› mü’eyyedden okunmaktad›r. Bu güzel görünümlü çeflme- ciklerin iki yanlar›na burma sütunlar yap›lm›fl- t›r. rünüm vermektedir. Hat ve Hattatîn ‹stan. Ana bir su bulundu kim niflând›r ömr-i sermedden kan cephesindeki ayna tafl› da yine bezemeler. O yektâ z›ll-i Hakk kim bir nefes hakdan udûl itmez ‹der kesb-i safâ icrâ-y› ahkâm-› Muhammed’den Bu yaz› Sultan Ahmet’indir. s. Önünde. fiehenflah-› Hümâyun-pâye Sultan Ahmed-i Gâzi d›r. alt destekleri ve aln›nda. Ahmet seri olan yalaklar. Vezîr-i-a’zam ‹brahim Pafla’ya idüb fermân le süslüdür. (Habib. yaz›lm›flt›r. Ahmet Didi Han Ahmed ile bile ‹brahim târîhin Çeflmesi kitabesinin Suvard› âlemi dest-i Muhammed ile cevâdullah son k›sm›. cephesindeki kitabe. Ah. Sultan Ahmet hatt› ile yen motifler çeflmeci¤e son derece güzel bir gö. Çeflmesi vus kuyru¤u biçimindeki flekil ve bunun üstün. Fakat esas cepheye göre daha sade. s. 1157 . Çeflmenin kemeri üzerinde bir sat›r halinde haz›rlanm›fl. Vücûda gelmemifldir aflr-i mi’flâr-› fütûhat› tîn. 94) (Müstakimzâde Tuhfe-i Hatta. 76) Ki âcizdir kalem âsâr-› âliflân›n› adden fierefâbâd’› bünyâd eyledikde izz ü devletle Çeflmenin sa¤ taraf›nda ve Yeni Cami’ye ba. ta. Ahmet Çeflmesi. Sadrazam ‹brahim Pafla ile Sultan III. bulunmaktad›r: met’in beraber haz›rlad›klar› bu tarih beytinin alt›nda Sultan Ahmet’in imzas› bulunmakta. deki istalaktitli ç›kma ve ayna tafl›n› çevrele. Kemeri üzerinde fiair fiakir’in dokuz sat›r Bu flehre çeflme bünyâd eyleyüb cümle ahâlîsi halinde haz›rlad›¤› onsekiz m›sral› flu kitâbe Hayât-› tâze buldu re’fet-i Hâkan-› emcedden Sultan III. Kendisi ünlü bir Vücûd-› enveri kim matla’-i mihr-i saâdetdir hattat ve flairdi. Olur manâ-y› flevket zâhir ol fleh-beyt-i müfredden bul 1305. Olunca yümn ile me’mûr o flehenflah-› es’adden dir. Üsküdar Çeflmeleri ri bulunmaktad›r.

Çeflmenin Küçük Hamam taraf›na bakan arka yüzünde ise dokuz sat›r halinde haz›rlanm›fl on- sekiz m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: Âb-› rûy-› saltanat Han Ahmed-i Gâzi ki ân›n Dâimâ icrâ-y› fier’-i Ahmedî’dir hemdemi Mazhar-› te’yîd idüb Hakk ana âsân eyledi Gayre müflkil-ter olan her emr-i sa’b ü mu’zam› Bu kerâmet kutb-› âfâk oldu¤›n isbât ider Buldu ‹brahim Pafla gibi sadr-› efhemi Hemîfle dest-i cûd›n maksem-i erzâk idüb Mevlâ Râhat ile kesb-i flevk ü ihtiyât itmek içün Vücûd-› kâmilîn âsûde k›lsun dîde-i bedden ‹htirâ itdi fierefâbâd’› flâh-› âlemi Tamam oldukda atflâne didi târîhini fiâkir Nâm›n alm›fl bir güherdir suyun bulsun deyu Gel iç mâ-i hayât› çeflme-i Sultan Ahmed’den Su yerine bezl ü îsâr itdi bî-had dirhemi 1141 Çeflme bünyâd itme¤i îmâ vü iflrâb eyleyüb K›ld› me’mûr âsaf-› deryâ-nevâl ekremi Esas yüzüne göre çeflmenin sol yan cephesi de.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar fierefâbâd’› bünyad eyledikden sonra emriyle Bu ayn-› Zemzem’in çün k›ld› icrâs›n ana iflrâb Türâb-› kabrine merhûmenin ikrâm içün yapd› Reh-i Hakk’de diyâr-› Üsküdar’a çeflme-i pür-âb O hâkân-› cihân› dâimâ Hakk eyleyüb te’yîd Ne kâre azm iderse hükm-i takdîr itsün istisvâb Bu m›sra’la Nedîmâ söyledi târîh-i itmâm›n Bu flehri mâ ile Sultan Ahmed eyledi sîr-âb 1141 Sultan III. Olub gufrân ile ümm-i Safiyye hasleti der-hâb An›n rûh-› flerîfin hayr ile yâd eylemek kasdin Çeflme. Çeflmesi kitabesi Vezir-i a’zam Damad ‹brahim Pafla’n›n Ahmet taraf›ndan annesi Gülnufl Sultan’›n ru- Küll-i kâm›n hitâb-› müstetâbiyle idüb flâd-âb hu için yapt›r›lm›flt›r. Çeflmenin inflas› için III. Rahmi için Genç Mehmet Pafla Çeflmesi ve fiâkir için de K›zlar A¤as› Hac› Beflir A¤a Çeflmesi bahisleri- ne bak›n›z. tarih m›s- Ebâ-an-ced fleh-i dânâ h›dîv-i tâhirül-ensâb ra› ise fiair Rahmî Efendi taraf›ndan yaz›lm›fl- O hâkan-› keremkâr›n bu arz-› Cennet-âsâda t›r. Bânisi için Sultan III. 1141 (1728-29) tarihinde. Ahmet Çeflmesi kitabeleri. Ahmet Derûn-› pâkine ilhâm idince Hâliku’l-esbâb Kasr›’n›n yap›m›ndan biraz sonra. fierefâbâd Sultan III. Halk›n ‘Yedikardefller’den biri dedi¤i bu mey- dan çeflmesi Hassa Mimar› Kayserili Mehmet A¤a taraf›ndan yap›lm›flt›r. Sultan III. Ahmet. Cizye Muhasebecisi Hac› Ha- lil Efendi’ye emir vermifl ve masraflar›n›n da E- 1158 . fiair Nedim için Bafl Kad›n Çeflmesi. Öyle dil-cû çeflmesâr-› bî-bedel yapd›rd› kim sa¤ ve arka cephelerinin bir benzeri olup ke. Oldu her bir lûlesi âb-› hayât›n maksemi merinin üzerinde fiair Nedim’in dokuz sat›r Sa’yini hüsn-i kabûle eyleyüb Mevlâ karîn halinde haz›rlad›¤› onsekiz m›sral› flu kitâbe H›fz ide dâim hatalardan o flâh-› efhemi bulunmaktad›r: fiâkirâ Rahmî içüb âb›n didi târîhini Hükm-i Sultan Ahmed icrâ itdi el-hak Zemzemi Semiyy-i fahr-i mevcûdât Sultan Ahmed-i Gâzi 1141 fieh-i sâhib-meâsir z›ll-i pâk-i Hazret-i Vehhâb Emîn-i Yesrib ü Batha mu’în-i millet-i beyzâ Kitâbenin güftesi fiair fiâkir Efendi. Ahmet Çeflmesi.

Nedim Divan›. MUSTAFA ÇEfiMES‹ R essam Ali R›za Bey Soka¤› ile Mehmet Pa- fla De¤irmeni Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Ayazma Camii avlusunun sol köflesindedir. Ahmet Çeflmesi) (Halil Nihad Boztepe. Üsküdar Tarihi. Sultan III. Mehmet. 2/89) (Refik Ahmed. Kayserili Mehmed A¤a. Arkitekt Mec. Cizye Muhasebecisi Halil Efendi için Matbah Emini Hac› Halil Efendi Çeflmesi bahsine ba. Üsküdar III. Mustafa k›n›z. raf›ndaki evler aras›nda. 1159 . Çeflmenin sol ta. Kendisi 1155 (1752)’de vefat ederek Edirnekap› Mezarl›- ¤›’na gömülmüfltür. Her ikisi de Ayazma Sultan III. s. Ahmet III. Bu çeflme bahislerine bak›n›z. Ko- çu. Üsküdarl› Ressam Ali R›- karfl›lamad›¤›ndan Üsküdar Kad›s› Ali Efendi za Bey. Ahmet ve Saray›’n›n yerine yap›lm›flt›r. Fakat bu para masraflar› hâlâ görülmektedir. Üskü- dar Sular›. s. Evkaf ‹dareleri Katalo¤u 1/219) SULTAN III. 2/322) (Ayvansarayî. beflinci ve alt›nc› Kad›nlar’a ve bir de fiehzade Seyfeddin’in an- nesi ad›na 13 çeflme yapm›flt›r. ‹stanbul Ans. Bu cami bahsine bak›n›z. Çeflmesi. s. 105-106) (Kâz›m Çeçen. Bayezid. bu eserinden baflka yaln›z Üskü- dar’da Cizye Muhasebecisi Halil Efendi mari- fetiyle fiehzade Süleyman. 76) (Osm. Arfl. F. 9-34) (‹zzet Kumbarac›lar. Çabuk. Abdülhamit ve Seyfeddin ile ikinci. dördüncü. 20 Zilhicce 1141 (7 oturdu¤u için soka¤a onun ismi. Tuhfe-i Hattatîn. Türk Mimarlar›. Meydan Çeflmesi. ‹stanbul Nas›l E¤leniyordu. bu sokaktaki ahflap bir evde kira ile ile Mimar Mehmet A¤a. 201) (‹. fiehzade Mahmut. Haz. 93) (Konyal›. s. 1937 Sa- y›:11) (Sicill-i Osmânî. s. 1/293) (Muzaffer Erdo¤an. ‹stanbul Çeflmeleri. Rum Mehmet Temmuz 1729) tarihinde bir keflif yapm›fllar ve Pafla Camii’nin suyunu temin eden kuyunun hazinenin bir miktar daha para vermesi lâz›m üzerindeki de¤irmenden dolay› da yola Meh- geldi¤ine dair bir rapor tanzim etmifllerdir. Tan›fl›k. Mustafa. 40) (E. Tafl› mevcut de¤ildir. Üsküdar Çeflmeleri Kaynaklar: (Abdülbaki Gölp›narl›. ‹stanbul 1927. Derin . üçüncü. s. Nedim Divan›. Numan. Yay. Mehmet A¤a. m›fl saray›n veya müfltemilât›n›n ocak bak›yesi mas›n› söylemiflti. Mec- mua-y› Tevarih. ince tu¤ladan yap›l- ligüzelo¤lu ‹brahim’in borçlar›ndan karfl›lan. s.V. 4/233) (‹stanbul Belediyesi Sular ‹daresi Md. Lâle Devri baflmimar› Mehmet A¤a’n›n ‹stan- bul’da da eserleri vard›r. Bu çeflmelerin masraflar› M›s›r valileri taraf›ndan flehzadelere verilmesi mutad olan câize akçesi ile Ayasofya mütevellisi Salih A¤a’ca Cidde Valisi Mehmet Pafla mülkünden al›nan paralarla karfl›lanm›fl- t›. 116) (Müstakimzâde.

III. Menba’-i cûy ü himem Sultan-› memduhü’fl-fliyem Sultan Osman (1754-1757). Çeflme. Ayazma Camii. T›bbiye Caddesi’nin karfl› yakas›nda ise Karacaahmet Mezarl›¤›’n›n 8. Mecmua-y› Tevarih. s. Kurbünde Osman’›n kahvesi . s. bu çeflmeyi. Karfl›s›nda meflhur Çiçekçi Kahvesi ve onun yan›nda Ayfle Hatun Namazgâh›.Ve Öküz Liman› .. ‹stanbul Çeflmeleri.. SULTAN III.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar m›flt›r.Beylik Zahîre Ambarlar›. Sultan III. Kaynaklar: (Ayvansarayî. Mustafa Kaynak: (E. arka taraf›nda ve yol afl›r› yerde Küçük Selimiye Camii. Çabuk. Som mermerden yap›lan ve kemeri olmayan bu çeflmenin ayna tafl› veya musluk yeri dik. ‹stanbul fiehremaneti’ne Evkaftan Devrolunan Su- lar 1341. ‹stanbul Ans. 2/14) (Kâz›m Çeçen. T›bbiye Caddesi ile Ha- rem ‹skelesi Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sol köflesindedir.(18 adet yal› ismi yaz›l- Kitâbenin ortas›na 1174 (1760) tarihi ve “Ke. Üsküdar Tarihi. Sultan III.Hamdullah Efendi Kitâbe yazar› fiair Zihni Mehmet Sait Efendi kay›khanesi . Derin-V. Bunun üze- rinde dört sat›r halinde haz›rlanm›fl sekiz m›s- Ç eflme. 1160 . Cami ile beraber ayn› tarihte infla edil- mifltir. s. Üzerinde bir tepelik vard›r. ‹stanbul Ans. d›ktan sonra) . 1941’de belediye taraf›ndan restore edilen çefl- menin üzerindeki ahflap saçak sonradan y›k›l- SULTAN III. 61) (Ekrem Hakk› Ayverdi. Tan›fl›k. ‹tdi ez-cümle bu dilcû çeflmesâr-› hurremi Himmetiyle câmi-i pâki civâr›nda binâ 1815 senesinde tanzim edilen bir Bostanc›bafl› Mâ-i zerrin ile Zihnî sebt-i târîhe sezâ defterinde. Burada. Üsküdar Sular›. 2/358) (Mir’at-i ‹stanbul. meflhur Lâle Devri fiairi Nedim’in aile kabristan› bulunmaktad›r.Bektâflî Dergâh› - imzas› yaz›lm›flt›r. Serasker Hüseyin Avni Pafla taraf›ndan yapt›r›lan flimdiki muhteflem ral› flu kitâbe bulunmaktad›r: çeflmenin yerinde idi. divan sahibidir. Paflaliman› mevkiinde ve 1291 (1874) y›l›nda. Ada’s› vard›r.Sultan Osman mâ-i leziz Çefl- tebehu es-seyyid Mustafa gaferallahu zünubehu” mesi . 43) met Pafla De¤irmeni Soka¤› ad› verilmifltir. SEL‹M ÇEfiMES‹ Ç içekçi Semti’nde. Koçu. 3/1507) (Konyal›. 74) (‹.Silâhtar Abdur- rahman A¤a Camii flerifi . 1169 Ayn-i eltâf ü kerem flahenfleh z›ll-i Hudâ (1755-56) tarihinde Küçük ve Büyük ‹hsaniye fiah-› devran Mustafa Han ibn-i Ahmed Han kim mahallelerini ve camilerini yapt›r›rken infla et- Âb-› cûdin dehre icrâ eyledi ser-tâ-be-pâ tirmifl olmal›d›r. bu çeflmenin ad› flu flekilde geç- Çeflme-i âb-› revân vakf-› Sultan Mustafâ mektedir: 1174 “Kuzguncuk ‹skelesi. Mustafa Çeflmesi kitabesi. Üç yüzündeki lûlelerin suyu üç yala¤a dö- külür. OSMAN ÇEfiMES‹ dörtgen prizmas› fleklinde olup d›fla tafl›r›lm›fl- t›r.” Keflanl› olup Bahir Mustafa ve Koca Rag›p Pa- fla’lar›n kitapç›l›¤›n› yapm›flt›r. 110) (Nâ- z›m Bey. 6/2994) Çeflmesi ve çevresi. s. yap›l›fl›ndan 122 y›l sonra y›kt›r›larak man›nda(1789-1807) vefat eden Zihni Efendi yerine flimdiki çeflme yap›lm›flt›r. Selim za. F. Haz.

‹stanbul Çeflmeleri. Saçak silme- si üzerinde 1975 tarihine kadar. tam karfl›da ise. görülen. Tan›fl›k. Ayna tafl›. ma bir motif bulunmaktad›r. Kitâbenin iki taraf›ndaki sütun ka. çeflme yüzünün iki yan›na dört köfle mermer tan yap›lm›fl olup tonoz çat›l›d›r. sütun kabartmalar› yap›lm›flt›r. ›fl›nlar› afla¤›ya do¤ru sarkm›fl kabart- Çeflme. Barok mimarîsi tarz›nda kabartma mo- mermerdendir. küçük rozet flekilleri vard›r. Sultan III. Ayna tafl› ile kitâbe kap›s› yan›nda da ayn› flekilde mermer bir çefl- aras›nda bir kornifl ve bunun üzerinde ise on mesi daha vard›r. Padiflah’a k›l du’a bu çeflmeden âb iç revân 1217 Tamamen mermerden yap›lm›fl olan bu çeflme- Cûy-bar-› himmet icrâ eyledi Sultan Selîm nin sa¤ taraf›ndaki merdivenden k›fllan›n üst 1217 kat›na ç›k›lmaktad›r. yap›lm›flt›r. Sultan Selim için Selimi. Bunlar üst ta- raftan bir silme ile birlefltirilmifltir. 11/105) (Kâ- z›m Çeçen. 2/402) (Konyal›. 114) SURP KARABET ERMEN‹ K‹L‹SES‹ ÇEfiMELER‹ B u büyük ve befl kap›s› olan kilise. sa¤ ve sol taraflarda iki uzun koridorun. olup kenarlar› flekillerle bezenmifltir. ‹ki sütunu aras›- ¤i s›rada yapt›r›lm›flt›r. m›sral› bir kitâbe bulunmaktad›r. na büyük bir yalak yap›lm›flt›r. 1161 . tiflerle süslenmifl olan bu çeflmelerden baflka. Duduo¤lu Çeflmesi bahsine bartmalar›na. Üsküdar çeflmelerinde ilk defa bak›n›z. Selimiye Camii inflaat›n›n devam etti. Üsküdar Tarihi. Yenima- halle semtinde. Bu tarihte yap›lan onar›m s›ras›nda kal. Selim’in yar›s› k›r›lm›fl bir tu¤ras› rinde 1260 (1844) tarihinde flimdiki flekliyle vard›. lata. Âlemi cûdiyle sîr-âb itdi ol flâh-› kerîm k›fllan›n ortas›ndaki büyük avluya aç›lan bir Eyleyüb flûyide âb-› flöhreti bu çeflmenin kap›n›n bulundu¤u görülür. Levh-i âlemden ider âb-› hayat ismin adîm Yazd› ‹hya böyle bir beyt-i dilâra içre tam Sa¤ koridorun biraz ilerisinde fiehitler Çeflme- ‹ki târîh-i inflad efzay› tab’-› müstakîm si bulunmaktad›r. ay ve y›ld›z flekilleri yap›lm›flt›r. s. Hiç birinin kitâbesi yoktur. Çeflmelerin de bu tarihlerde yapt›- d›r›lm›flt›r. 80) (‹. evvelce mevcut olan ahflap mabedin ye- içinde III. r›ld›¤› söylenebilir. Çeflmesi p›s›n›n aras›nda mermerden yap›lm›fl üç çeflme Çeflmenin haznesine göre küçük olan yüzü som vard›r. Bu tafl›n üstünde. s. bir madalyon Kilise. 1228 (1813) tarihinde vefat eden Ga. Üsküdar Sular›. dikdörtgen bir çerceve fleklinde ye Camii bahsine bak›n›z. Befl sat›r halinde haz›rlanm›fl bulunan on m›sral› kitâbe fludur: fiEH‹TLER ÇEfiMES‹ fiehr-yâr-› Cem-hidem Sultan ‹skender-haflem Tac-dâr-› yemm-himem Hâkan-› Gazi fieh Selîm Yapd› himmetle bu dilcû çeflmesâr-› hurremi S elimiye K›fllas›’n›n Kumandanl›k (Nizami- ye) kap›s›ndan içeri girildi¤inde. Al›nl›¤›nda Kitâbe. Üsküdar Çeflmeleri Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. Selim Kilisenin Vasiyet Soka¤›’na aç›lan iki avlu ka. Arap Camii imam› Seyyid ‹hya Efendi ta- raf›ndan yaz›lm›flt›r. Vasiyet Soka¤› ile Muradi- ye Mektebi Soka¤› aras›ndad›r. 1802 tarihinde yapt›r›lan çeflmenin çok büyük Ampir ve barok mimarî özellikler tafl›yan bu olan haznesi iki s›ra tu¤la ve bir s›ra kesme tafl. bartma bir flekil ve bunun iki yan›nda oluklu kilisenin Muradiye Mektebi Soka¤›’na aç›lan sütun kabartmalar› vard›r. Ayna tafl›nda oval biçimde ka.

mermer bir sütun üzerine yerlefl- tirilmifl bir Bizans bafll›¤› görülmektedir. Halk Caddesi ile Viransaray Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Viransaray Soka- ¤›’n›n sol köflesinde idi. Viransaray Soka. Kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak gelememifltir. Önyüzü ve kitâbesi yok ol- de. hem saray›n ve hem de çeflmenin bu Türk askerinin aziz hat›ras›n› anmak için. bu çeflmenin suyu da kesildi. cami avlusunun Viransaray So- rip. Annesi Rabia fiehit Süleyman Pafla fiermi Kad›n’d›r. 21 Ocak 1774’te ve 48 yafl›n- Çeflmesi ve çevresi da oldu¤u halde tahta ç›km›fl ve 6/7 Nisan 1162 . hazneden su ald›¤› görülmüfltür. Süleyman Pafla Camii vard›r. Sonradan halk›n yard›m›yla. arka kap›ya do¤ru yüründü¤ünde. Sul. 20 Mart 1725’te do¤mufltur. Y›k›m› s›ras›nda içinde görülen taksi. mufltu. tan Abdülmecit taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. fiimdi yerinde bir apart- man bulunan bu hazne 1974 senelerinde y›kt›. Süleyman Pa- Çeflmenin eskiden bir kitâbesinin bulunup bu. yapt›r›lan bu tonoz daml› hazne. fiehenflâh-› âlî-neseb hâkan-› pür mecd ü haseb r›lm›flt›r. ayn› zamanda Saray Aç›k Sinemas› yerinde yani haznenin Ayvansarayl› Hüseyin Efendi’nin Mecmua-y› biraz yukar›s›nda bulunan Süleyman Pafla Sa. yolun sol ka¤›’na aç›lan kap›s› sonradan örüldü¤ünden taraf›ndad›r. maktad›r. Süleyman koldaki çeflmeler aras›nda ad› geçmektedir. Abdülkadir Erdo¤an Bey’in yay›nlad›¤› Üsküdar Su Yolu Haritas›’nda soldan birinci Bugün mevcut olmayan bu çeflme. 1854-55 K›r›m Harbi’nde flehit düflen mattan. Kaynak: (Gezi Notu) Sa¤ taraf›nda. Çeflmenin. Tevarih adl› eserinden al›nan kitâbesi fludur: ray›’na da su verirdi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Çeflme. Nizamiye kap›s›ndan gi. Ç eflme. Yi- Pafla Camii ile beraber 1088 (1677) tarihinde ne bu haritaya göre. mufltu. Fakat zaman›m›za kadar haznesi vard›. Hamza Fakih (Kaptan Pafla) Mahallesi’nde bir ¤›’n›n sol taraf›nda ve biraz ileride büyük bir çeflmesi daha vard›r. Sultan III. Fakat. Ahmet olup o¤lu Abdülha- mid ad›na yapt›rm›flt›r. Kitâbesi olmayan bu çeflmenin. 1975 senesine kadar tonoz çat›l› büyük haznesi duruyordu. fiehzade Abdülhamid’in yapt›r›lm›flt›. n›z. fiehzade Abdülhamid. için fiehid Süleyman Pafla Camii bahsine bak›- fiimdiki flekli ile bir konak çeflmesini and›r. Çeflmenin sol gerisin- Yol afl›r› karfl›s›nda Kurban Nasuh Camii var- d›r. p›lm›fl ve terkos suyu ak›t›lm›flt› ve ayna tafl› üzerine de Süleyman Pafla’n›n ölümü için yaz›- K›fllan›n ortas›ndaki büyük talim meydan›nda lan ve iki parçadan oluflan tarih kitâbesi kon- bir çeflme daha vard›r. fla’n›n kabrinin önüne yal›n kat bir çeflme ya- lunmad›¤› belli de¤ildir. Sultan Ahmed Han ki hep âlem derinden müstefîd Olmufldu çokdan Üsküdar leb-teflnelikle bî-karâr Ol fleh bulup bir cûy-bâr yapd› ana râh-› medîd fiehenflâh cûd-i azma ol sudan itdikde atâ Bu çeflmeyi k›ld› binâ flehzadesi Abdülhamîd Ol dâver-i Gazi lâkab evlâd ü erkâniyle hep Dâim sürüb flevk ü tarab ikbâli olsun pür-mezîd Kilk-i Nedim-i pür-hüner târîhini bu resmeder Bu çeflme-i vâlâ-peder fiehzade-i Abdülhamîd 1141 (1728-29) Bânisi. fiEHZADE ABDÜLHAM‹T ÇEfiMES‹ fiEH‹D SÜLEYMAN PAfiA ÇEfiMES‹ Ç eflme eski Tabaklar Meydan› yan›nda ve Büyük Selim Pafla Caddesi üzerinde idi. Daha genifl bilgi eski bir çeflme yerine yap›ld›¤› söylenebilir.

Y. Çeflmesi’nden etmifltir. Haz. du¤u san›lmaktad›r. Kabri. Bu çeflmenin. fiehzade Abdülhamid için di¤er çeflmesi bahsine bak›n›z. Varak 24) fiehzade Abdülhamit Çeflmesi ve Çevresi fiEHZADE BAYEZ‹D ÇEfiMES‹ 1789’da vefat etmifltir. No. 57) (Sicill- i Osmânî. 523. Kitâbesi mevcut de¤ildir. lu Mahmut Bey’in muhteflem türbeleri ve Ha- cill-i Osmânî. Eyleye günden güne ikbâl ü iclâlin mezîd Böyle tahrîr eyledi târîhini an›n Nedîm Mir’at-i ‹stanbul yazar› da fiemsi Pafla Camii’ni Pâk rûflen çeflme-i zîba-yi Sultan Bâyezîd kaydettikten sonra “Bu civarda bulunan bir 1141 (1728) çeflme üzerinde yaz›l› olan tarih fludur” diyerek fiehzade Bayezid çeflmenin cami yak›n›nda bulundu¤una iflaret Hangi tarihte y›k›ld›¤› bilinmeyen bu çeflme. 1/34) (Mir’at-i ‹stanbul. s. Üsküdar Çeflmeleri 1900 tarihlerinde mevcut olan çeflme sonra- dan yok olmufltur. 123) (Gezi Notu) lil Pafla Türbesi alt›nda kitâbesiz sebil ve çefl- mesi bulunmaktad›r. III. 53 yafl›nda vefat etmifltir. 46) (Si. Karfl›s›nda Sadrazam Halil Pafla ve o¤- Kaynaklar: (Ayvansarayî. F. 4 Ekim 1718 tarihinde do¤mufl. günümüze gelen ludur. 1771’de veliaht iken. Vak›f Han’›n karfl›s›ndaki türbesindedir. s. Kitâbesi fludur: Menbâu’l-hayrât Sultan Ahmed âdil ki odur Maksem-i âb-› zülâl-› merhamet z›ll-i Hudâ Tâc-› bahfl-› Hüsrevân sermâye-i emn ü emân Mefhar-› flehenflâhan-› ‹skender nusret-sezâ Âleme mâü’l-hayât-› lûtfun icrâ eyleyüb ‹tdi irvâ dehri ol fiahenfleh-i kiflver-güflâ Hayrile me’lûfdur ol Hüsrev-i zîflân gibi Ehl-i beyt izz ü ikbâli dahi subh ü mesâ ‹flte seyret bu musaffâ çeflmeyi itdi revân Mâder-i Abdülhamîd fiehzâde-i cûd-i azmâ Sâl-i târîhin gelüb hâtif didi Rahmî an›n Mâder-i Abdülhamîd fiehzade’ye k›ld› mâ 1141 (1728) 1163 . 54-55) (Mir’at-i ‹stanbul. Soka¤›’n›n birleflti¤i köflede idi. Bugün yaln›z yetli bir kimse idi. Eyleyüb icrâ an›n her suyuna cûy-› cedîd yerek çeflmenin fiemsipafla Camii civar›nda ol. Bahçekap›’daki 4. Kaynaklar: (Ayvansarayî. 24 Ocak hazne bak›yesi Çeflmenin eski Tekel binalar›n›n yerinde ol. Abdülbaki Gölp›narl›’n›n haz›rla- fiEHZADE ABDÜLHAM‹T d›¤› Nedim Divan›’n›n 208. Os. T. Mecmua-y› Tevarih. sayfas›nda bulunan ÇEfiMES‹ kitâbesi fludur: B u çeflmenin yeri belli de¤ildir. Mecmua-y› Tevarih. nin bânisi fiehzade Bayezid. Kütüp. Mecmua-y› Teva- rih adl› eserinde: “Çeflme-i Valide-i fiehzade fiehriyâr-› yemm-himem Sultan Ahmed kim an›n Hidmet-i dergâh›na flâyeste Hârunü’r-Reflîd Üsküdâr-› eyledi i¤nâ sehâb-› re’feti Abdülhamit der kurb-i fiemsi Ahmed Pafla” di. arka ve yan duvar› kalm›flt›r. Çabuk. ‹stanbul Üni. Derin-V. Ahmet’in o¤. Çeflme. s. Ayvansaray- l› Haf›z Hüseyin Efendi. Aç›k Türbe Soka¤› ile Türbe Kap›s› manl› Devleti’nin 19. padiflah› olup çok iyi ni. s. 1/52) (Divan-› Rahmî. Hakk-teâlâ cümle evlâdiyle ol flâhenflehin du¤unu belirtmifltir.

yordu. Saray›n. 18 metre uzunlu¤undaki B u çeflme. I/10) (Sicill-i Osmânî. Tembel Ha- Haritas›’nda görmekteyiz. Ayvansarayl› Hüseyin Efendi’nin. Abdülkadir Erdo¤an Bey’in Firâz-› melce-i ikbâli berter necm-i ferkadden neflretti¤i Üsküdar Su Yolu Haritas›’nda soldan Ki ana necl-i Ahmed Han ki edâma’llahu iclâle ikinci kol çeflmeleri aras›nda gösterilmifltir. fierefâ- bâd Kasr›’n›n kap›s› mevcuttu. bugün mevcut de¤ildir. bugünkü Selim A¤a Kütüphanesi’nin yan›ndaki Selim A¤a ‹l- Tamamen kesme tafltan yapt›r›lan bu kemerli kö¤retim Okulu’nun yerinde idi. fiehzade Bayezid Çeflmesi ve çevresi Bu çeflmenin kitâbesi. 3/410 vara bitiflik olarak yap›lm›flt›. Bab›ali’den yetiflti. 1/71. Türk Tarih. Annesi aynen al›nm›flt›r ki. Damat ‹brahim Pafla ve Koca Rag›b Pafla’dan himaye Ç eflme. Zehi fiehzade-i âlî-güher Sultan Mehmed kim Çeflmenin yeri. 208) (Ayvansarayî. 45) Hofl aynü’l-hayât-› cânfezâ kim âb-› flîrînden (Abdülkadir Erdo¤an. Ans. (Türk Dili ve Ed. Say›:IV 1940) (Osm. Evkaf ‹dareleri Katalo. s. Daha genifl bil. Çeflme muh- çeflmeler 1141 (1728-29) tarihinde fierefâbâd temelen bu mescidin karfl› köflesinde bulunu- Kasr› ile beraber yapt›r›lm›flt›r. Rum Mehmet Pafla Camii karfl›s›nda ve fiemsi Pafla Bostan› Soka¤› ile fiemsi Pafla Caddesi’nin birleflti¤i yerde bulu- nan ve bugün de mevcut olan. Yan taraf›nda Abdi Efendi) fiehzade Süleyman’›n ayn› tarihte yap›lan çefl- mesi vard›. Sultan III. büyük su depo- sundan temin ediliyordu. Arkeologya ve Etnograf. 1164 . Mecmua-y› Tevarih adl› kitab›ndan Kabri. 303) Gel iç âb-› hayât› çeflme-i Sultan Mehmed’den 1141 (1728) Kitâbe yazar› Abdî Efendi. s. Cihân sîr-âb-› feyz olmakda ol hâkan-› emcedden Bu zîba çeflmesâr-› pâki ihyâ itdi kim herkes Kaynaklar: (Gezi Notu) (Abdülbaki Gölp›narl›. fiEHZADE MEHMET VAL‹DES‹ Birbirine pek yak›n yapt›r›lan ve bugün mev. Ola tâ hisse-mend eltâf-› Sultan-mü’ebbedden van›. Mecmua-y› Tevarih adl› eserinde.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar gi için fierefâbâd Saray› ve Fatma Sultan . Ahmet’in o¤lu olup 2 Ocak 1717 tarihinde do¤mufl ve 2 Ocak 1756 tarihinde vefat etmifltir. Yeni Ca- mi Türbesi’ndedir. s. Abdül- kadir Erdo¤an Bey’in neflretti¤i ve asl› Türk ve ‹slâm Eserleri Müzesi’nde 3711/3336 numara- da kay›tl› bulunan. bu çeflmenin “Tenbeller Mescidi ‹brahim Pafla vakf›ndan olan Üsküdar Su Yolu yak›n›nda” oldu¤unu belirtmifltir. Ayvansa- rayl› Hüseyin Efendi. çeflmelerin ve saray bahçesindeki bü- yük havuzun suyu. fiehzade Mehmet. ÇEfiMES‹ cut olmayan bu çeflmelerin resimlerini. Dima¤-› teflnegâna lezzet-i kand-› teberzedden ya Der. Demifl bu Abdi-i Dâî zümre-i atflâna târîhin ¤u. fiEHZADE MEHMET ÇEfiMES‹ Mühürdarl›k ve reisülküttapl›k yapt›. Mecmua-y› Tevarih. 1178 (1764) tarihinde vefat etti. yeni Hava Üssü Lokali’nin sol taraf›nda bulunan fierefâbâd gördü.‹b- rahim Pafla Suyu maddesine bak›n›z. Kaynaklar: (Ayvansarayî. o da fludur: Mihriflah Sultan’d›r. Nedim Di. s. Mecmua-y› Tevarih. Yeni Cami Türbesi’ndedir. c› Mehmet Efendi Mescidi ise. 45) Kasr› bahçe duvar›n›n sa¤ taraf›nda ve bu du. Bu iki çeflme aras›nda ise. Arfl. fiemsipafla Meydan›’nda ve eski Anadolu Kulübü binas›. Kabri.

Kesme tafltan yapt›r›lan bu klâsik üslûplu çefl- 1165 . Dör. ‹lki 1703’te. bu so. flehzade on yafl›nda idi. Y. 39 yafl›nda vefat etti¤inde nâfl›n›. 1920-22 tarihlerinde istimlak edilerek mî. Kemerinin iki yan›nda birer rozet ve bunun Serçeflme-i lutf-i atâ flahenfleh-i dâd-azmâ üzerinde ise dört sat›r halinde. Bu çeflmenin az ilerisinde. saçakl› ve kiremit örtülü bir çat›s› vard›r. Kaynaklar: (Mecmua-y› Tevarih. befl bin kiflinin takip etti¤i ri. 91) (Divan-› Rah. Annesinin ismi belli de¤ildir. Çeflme. 30 Ekim nuncu flehzadenin annesi taraf›ndan 1141 1757’de ve k›rk yafl›nda oldu¤u halde tahta (1728-29) tarihinde yapt›r›lm›flt›r. O¤lu düncü fiehzade Mehmet ise. s. üçüncüsü 1713’te vefat etmifltir. menin arkas›nda büyük bir haznesi ve üzerin- nen fludur: de. Ahmet’in o¤lu- dur. Yeni Cami Türbesi’ndedir. bir su terazisi vard› ki. sekiz m›sral› flu Z›ll-› Cenâb-› Kibriyâ Han Ahmed kiflver-sitân kitâbe bulunmaktad›r: Bu çeflmeyi dahi zehi pâkîze bünyâd eyledi Sultan Mehmed mâderi ol bânû-y› iffet-niflân Menba’-› cûd u sehâ fiehzade Sultan Mustafa Hakkâ ki ayn-› dil-küflâ âb› lâtif ü gamzida Kim odur necl-i necîb-i hüsrev-i kiflver-sitân Zerkefcesi olsa revâ mihr-i münîr-i âsumân Hasbeten lillâh bu dil-cû çeflmeyi bünyâd idüb Yârab o bânû-y› güzîn devletle yâr olsun hemîn ‹tdi icrâ âleme âb-› zülâli râygân ‹tsün hatâyâdan emîn her-dem Hudâ-y› müste’an Ezber itsün su gibi evrâd›n flehzadenin Nûfl eyleyüb âb›n didi Rahmî an›n târîhini Bu musaffâ çeflmeden nûfl eyleyen dilteflnegân Sultan Mehmed Validesi Zemzemi itdi revân Bir güzel m›sra didim Rahmî ana tarih içün 1141 ‹ç bu âb-› nâb› Sultan Mustafa itdi revân 1141 (1728-29) fiehzade Mehmet. padiflah›d›r. Fazla yük- sek olmayan bu klâsik su terazisi kesme tafl ve tu¤la hat›ll› olarak infla edilmifltir. vansarayî. T. Sultan III. Kütüp. s. fiehzade Mustafa Çeflme. Terazi. ikincisi 1706’da. 1717 tarihinde fiehzade Mustafa ad›na yapt›rm›flt›r. Üsküdar Sular›. 62-63) (Kâz›m Çeçen. isimli dört o¤lu olmufltur. Annesi Mihriflah Sul- ri. 2007) Selâmi Ali Efendi Caddesi ile Kassam Çeflme Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köfle- sinde. 44) (Mir’at-i ‹stanbul. Bu tarihte do¤mufl ve 2 Ocak 1756’da vefat etmifltir. Aziz Mahmut Efendi Soka¤› üzerin- dedir. Osmanl› Devleti’nin 26. uysal çok do¤ru ve dostuna si”nden eser kalmam›flt›r. 28 Ocak 1717’de do¤mufl. fiair Rahmî taraf›ndan haz›rlanm›flt›r. 48-49) (Sicill-i Osmâ- nî. s. Sadrazam ‹bra- him Pafla taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. 523 Varak 26 ve No. Ahmet’in fiehzade Mehmet Kitâbe. Camii yan›ndaki türbesine gömülmüfltür. Kaynaklar: (Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi. s. Çeflmenin ç›km›flt›r. Varak 30) fiEHZADE MUSTAFA ÇEfiMES‹ Ç eflme. Üsküdar Çeflmeleri Yukar›da ad› geçen eserden al›nan kitâbe ay. No. yap›m› s›ras›nda flehzade 11 yafl›nda bulunu. tan’d›r. III. yeri yola gitmifltir. 1988 tarihinde belediyece y›kt›r›ld›. Mecmua-y› Tevarih. Lâleli yordu. Çeflmenin bânisi Sultan III. Çeflmesi. 1/135) (Ay- vayet olunur. iyi geçinen. Fakat. 21 Ocak 1774 tarihinde vefat ederek. herkesle ünsiyet peyda Çeflmenin yan› bafl›ndaki “büyük su terazi- eden. Ahmet’tir. Kab. sad›k bir kimse oldu¤u için. ‹stanbul Üni. 1/71) (Divan-› Rahmî. fiehzade Mehmet.

Sa¤ taraf›nda Hayrettin Çavufl Camii arsas› ve türbesi. Klâsik üslûpta ve kesme tafltan yapt›r›lan bu çeflmenin kemeri üzerinde ve iki yanda iki ro- zet ve bunlar›n üzerinde de fiair Rahmî’nin ha- z›rlad›¤› iki sat›r halinde. 1/85) (Divan-› Rahmî. 2. büyük. Kafl kemerinin iki yan›n- da birer rozet ve bunlar›n üzerinde ise dört sa. s. Kaynaklar: (‹. Giz. Kitâbe fiair Rahmî Efendi taraf›ndan söylen- t›r halinde haz›rlanm›fl sekiz m›sral› flu kitâbe mifltir. No. Çeflmesi ve çevresi yak›n tarihlerde çimento ile s›vand›¤›ndan fleklini kaybetmifltir. s. Ahmet’in O¤ullar›. Tan›fl›k ‹stanbul Çeflmeleri. 121) (A. 318) (Mir’at-i ‹stanbul. 22 fiubat 1723’te do¤mufltur. iki katl› Hac› Bedel K›z Mektebi ve tam karfl›s›n- da ve köflede meflhur Tulûat Sanatkâr› ‹smail Dümbüllü’nün do¤du¤u ev bulunuyordu. Tarih Dünyas› 2/678 Y›l:1950) (Ayvansarayî. Âb-› rûy-› devletin iclâl-i baht-› muhkemin fiair Nedim bu do¤um dolay›s›yla 15 beyitlik Her birin sad gûne asâra muvaffak eyledi bir kaside yazm›flt›r ki. tarih beyti fludur: Hayra teflvik eyleyüb flehzadegân-› ekremin Yapd›rub bu ayn-› ser-flar ü musaffa-meflrebi Dedi flevk ile Nedima kulu tarihin an›n ‹dicek flehre revan âb-› halâvet mukdimin Geldi izzetle bu dem âleme Sultan Nu’man Teflnegân-› aleme Rahmî didi tarihini 1135 Çeflme-i flehzade Nu’man’›n al iç gel Zemzemin 1141 (1728-29) 29 Aral›k 1764’te ve 41 yafl›nda oldu¤u halde vefat etmifl ve Yeni Cami Türbesi’ne gömül- müfltür. 523. Üsküdar Sular›. 48) (Kâz›m Çeçen. Lûtf-i Hakk flevketlu Sultan Ahmed’in efzun ide fiehzade Numan.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar fiEHZADE NUMAN ÇEfiMES‹ H ayrettin Çavufl Mahallesi’nde. sol taraf›nda ahflap. 101) (Si- cill-i Osmânî. Y. III. ‹stanbul Üni. Aziz Mahmut Efendi Soka¤› üzerin- de ve Kaptan Pafla Camii’nin bu soka¤a aç›lan avlu kap›s›n›n sol taraf›ndad›r. s. Varak 27) (Gezi Notu) fiehzade Numan Çeflmesi kitabesi. s. T. fiEHZADE SEYFEDD‹N ÇEfiMES‹ Ç eflme. Kütüp. fiehzade Numan Çeflmesi. fiehzade Numan Kesme tafltan yap›lm›fl olan bu klâsik çeflme. Beygirciler Soka¤› ile Ferah Soka¤›’n›n birleflti¤i yer- dedir. Kendisi için fiehzade Seyfeddin Çeflme- bulunmaktad›r: si bahsine bak›n›z. Mecmua-y› Tevarih. oniki m›sral› flu kitâ- be bulunmaktad›r: H›div-i bahr u ber Sultan Ahmed Han-Gâzi kim Odur flahenfleh-i Keyhüsrevan-› ma’delet-âyîn Yapub her kûflesinde bir musaffa çeflme-i dilcû Bu flehri itdi sirab ol fleh pür haflmet ü temkîn 1166 .

âmîn Sürur ü flevke flehr-ayin idüb eyyam-› adlinde Didim bir m›sra’-› dilcû ile Rahmî ana tarih Su dibasiyle güya Üsküdar’› eyledi tezyîn Al iç su k›ld› icra mader-i Sultan Seyfeddîn Zülâl-i çeflme-i fiehzade Seyfüddin ile hakka Sene 1141 (1728-29) Hayat-› taze buld› flimdi bu ma’mure-i dirîn Hem o flehzadenin hem padiflah-› âlemin Mevlâ Bu kitâbe k›r›lm›fl olup çeflme de yar›s›na kadar Safa-y› meflrebin h›fz eylesün ekdardan. fiehzade Seyfeddin. 3 fiubat 1728 tarihinde do¤mufl ve 1145 (1732. d›n’d›r. Yeni Cami Türbe. du¤u halde 28 Ocak 1747 günü Üsküdar’dan ha yapt›rm›flt›r. Mezarl›¤›’na gömülmüfltür. feddin için yukar›da di¤er çeflmesi bahsine ba- k›n›z. kemeri ve bunun üzerinde ise befl sat›r halin- O flah›n kaidatü’l-beyt-i ikbali dahi hakka de haz›rlanm›fl on m›sral› flu kitâbe bulunu- Cihan› itdiler hayrat-› bi-ta’dad ile tezyîn yordu: Bu çeflmesar› dahi ümm-i Seyfeddin fiehzade Bina idüb atafl›n sûz u tâb›n eyledi teskîn H›div-i bahr ü ber Sultan Ahmed Han-› adil kim Hudâ hem an› hem flehzadesin hem hüsrev-i dehri Suyun buldu zeman-› devletinde gül-riyaz-› dîn Cihan durdukça mahfuz eylesün afatdan. Üsküdar Çeflmeleri krokide gösterilen yerde idi. ‹stanbul Üni. ‹stanbul Çeflmeleri. sefir tayin edilen Ahmet Pafla’n›n yan›nda ol- Ahmet. Mihriflah Kad›n’›n kabri ‹stanbul Yeni Cami Türbesi’ndedir. âmîn topra¤a gömülmüfltür. F. Derin-V. cumbal› bü- Çavufldere’de fiehzade Seyfeddin yük bir ev vard›. s. Tan›fl›k. 2/110) (Kâz›m Çeçen. 90) (Divan-› Rahmî. 2/324) (A. Giz. Y. Kitâbe. Varak 85) fiEHZADE SEYFEDD‹N ÇEfiMES‹ Ç avufldere Caddesi ile Evliya Hoca Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köfle- sindedir. Ahmet taraf›ndan o¤lu Seyfeddin ad›na yapt›r›lm›flt›r. T. Mermer küçük ayna tafl› üzerinde kafl Çeflmesi. Kütüp. fiehzade Seyfeddin ad›na babas› III. Topta- fl› Bulvar› aç›l›rken Eski Toptafl› Caddesi üze- rindeki dükkânlar›n buraya nakli için yapt›r›- lan çarfl› münasebetiyle y›kt›r›lm›fl ve kitâbesi de betondan yap›lan flimdiki çeflme üzerine ko- nulmufltur. 1167 . Üsküdar Sular›. 2/678) (Ayvansarayî. Haz. Üsküdar Tarihi. Sol gerisinde eski ahflap. 1958 tarihine kadar Çeflmesi. Kaynaklar: (‹. Bu tarihte. Bu çeflme için afla¤›da di¤er hareketle ‹ran’a gidip geldi¤i için mükemmel çeflmesi bahsine bak›n›z. bir Seferetname-i ‹ran kaleme alm›flt›r. Tarih Dünyas›. Mecmua-y› Tevarih. No. Çeflme. 1950. fieyzade Sey- Mihriflah Kad›n Çeflmesi bahsine bak›n›z. kap›s› yan›ndaki t›. Kaptanpafla Camii alt Eski çeflme klâsik olup kesme tafltan yap›lm›fl. 1164 (1750-51)’de vebadan vefat ederek Edirnekap› fiehzade Seyfeddin’in annesi Mihriflah Ka. s. Sultan III. Ahmed’in O¤ullar›. fiair vak’anüvis Rahmî Mustafa Efendi 33)’te vefat etmifltir. Kabri. taraf›ndan yaz›lm›flt›r. Çavufldere Caddesi’nde bir çeflme da. Atafl-› nase iflrab eyledim tarihin ey Rahmî Ne a’lâ çeflme âbâd eyledi fiehzade Seyfüddin Çeflmeyi flehzadenin annesi Mihriflah Kad›n. Çeflme. Ça- buk. III. 523. Arkas›nda tonoz daml› büyük bir haznesi fiehzade Seyfeddin vard›. 46-47) (Konyal›. 1141 (1728-29) o¤lu ad›na yapt›rm›flt›r. 1160 (1747)’de ‹ran’a si’ndedir.

Çeflme. Osmanl› Müellifleri. Üsküdar Tarihi. 1132 fievvalinde (A¤ustos 1720) kardeflleri fiehzade Mehmet. 222-269) Devletle olsun ber-karar ol banu-yi iffet-me’âb (Konyal›. Çok çal›fl- Klâsik üslûpta. Mecmua-y› Tevarih. Çabuk. Ahmet’tir. Âbâd idüb bu çeflmeyi k›ld› atafl› kâm-yâb yas› 1950. Varak 85) 1141 (1728-29) fiair Rahmî Efendi için fiehzade Seyfeddin Çeflmesi bahsine bak›n›z. fiEHZADE SÜLEYMAN ÇEfiMES‹ fiehzade Süleyman. fiehzade Süleyman Çeflmesi. III. Kabri. Sultan Süleyman’›n dahi ümm-i mekârim-perveri tanbul. Rahmî md. s. Osmanl› Olmakda cari su gibi devrinde her-kâr sevâb Sefirleri ve Sefaretnameleri. Tan›fl›k. 21 yafl›nda bu- lundu¤u halde vefat etmifltir. s. s. de haz›rlad›¤› oniki m›sral› flu kitâbe bulun- maktad›r: Fahr-i selâtin-i cihan âb-› rûy-› Osmaniyan fiehinflah kiflver-sitan Han Ahmed-i vâlâ cenâb Ol hüsrev-i ruflen-güher-i dünyaya virdi zib ü fer ‹tdi cihan› serteser hayrat ile pür âb-› nâb Kaynaklar: (‹. ‹stanbul Çeflmeleri. 90) (Ayvansarayî. (25 A¤ustos 1710)’da do¤mufl ve 23 Cemaziye- lâhir 1145 (11 Ekim 1732)’de. Mustafa. Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi. 120) (A. 3/122) (F. 47) (Rahmî Divan›. Fihrist.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar ve kitâbesi k›r›lm›flt›r. F. Ayazma Camii’ni fiehzade Süleyman Çeflmesi kitabesi. ‹stan- bul’da Yeni Cami Türbesi’ndedir. Haz. Giz. Üsküdar’da fiehzade Süleyman ad›na yap›lm›fl bir çeflme daha vard›r. Tarih Dün. Yar›s›na kadar topra¤a gömülmüfl kardefli Sultan III. Ana baba bir çok harapt›r. Oransay. ayn› senede vefat eden annesi Mihriflah Sultan ile bu kardeflinin ruhlar› için yapt›rm›flt›r. Yak›n tarihe kadar üze- fiehzade Seyfeddin rinde ahflap bir ev vard›. 2/109) (Kâz›m Çeçen.) (Mir’at-i ‹s. Evlad ü ensabiyle hep sa’y-i müberrat eyleyüb Tahir. Sultan Süleyman Validesi itdi icra âb-› nâb Derin . s. Unat. 1987 tarihinde Üsküdar Belediyesi’nce 1168 .V. 2 /678) (Sicill-i Osmânî. Bu çeflme bahsine bak›- n›z. Ahmet’in O¤ullar›. kesme tafltan yapt›r›lan çeflme kan ve ak›ll› oldu¤u söylenir. Mustafa ve Bayezid ile birlikte sünnet edildi- ler. Kemerinin üzerinde Çeflmesi vaziyet fiair Mustafa Rahmî Efendi’nin alt› sat›r halin- krokisi. Ba- bas› Sultan III.82-83 ve 2/376) Ya Rab bu dilcû çeflmesar oldukça böyle hofl-güvar (G. 1/45. R. 2/314) (M. 29 Cemaziyelâhir 1122 S elâmi Ali Efendi Caddesi ile Küçük Sarma- fl›k Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesindedir. Üsküdar Bu m›sra’-i bâlâ ile Rahmîya didi tarihin Sular›.

Mahmut Türbesi sebi- linin sol taraf›ndaki birinci lâhittir. fiEVKN‹HAL USTA ÇEfiMES‹ Kaynaklar: (M. Varak 26) fievknihal Usta Çeflmesi kitabesi. 137) (G. Bizans sütun bafll›¤›ndan ‹stanbul. 24 Rebiyülevvel 1277 Al için Sultan Süleyman itdi icra Zemzemi (10 Ekim 1860) tarihinde vefat etmifltir. Sultan II. Sultan Abdül- Celb içün flahenfleh dehre du’a-y› âlemi hamit 1876-1909 saltanat›n›n sonlar›nda vefat fiimdi bu nev çeflme-i mâ’il-hayat-› safdan etmifltir. Oransay. 53-54) (Mir’at-i Ç eflme. Üsküdar Sular›. Varak 30) Dede Türbesi’nin yan›na nakledilmifltir. s. Teflnegâne Fevziya tarih-i cevher söyle kim di’nin Mecmua-y› Tevarih adl› kitab›ndan al›n. Sultan Abdülmecit (1839-1861)’in sa- Lûtf-› Hakk olsun hemifle yar-› gâr-› hemdemi ray ustalar›ndan fievknihal taraf›ndan yapt›r›l- Gelse bir leb-teflne Rahmî lüle dir tarih için m›flt›r. mermer tafllar› Sar› Kad›zâde fieyh Mustafa 2/121) (Divan-› Rahmî. Ayvansarayl› Hüseyin Efen. Uluçay. Mecmua-y› Tevarih. 1/44) (A. Alt› sat›r halinde haz›rlanm›fl olan 12 m›sral› kitâ- besi ayna tafl› üzerine yaz›lm›flt›r ki fludur: fiEHZADE SÜLEYMAN ÇEfiMES‹ Çeflme-i pak-i Hazinedar Usta kim an› Böyle hayrata muvaffak k›ld› Rabb-i zü’l-Celâl Ç eflme. 49-50) (Sicill-i Osmâ- nî. Kab- 1141 (1728-29) ri ‹stanbul’da. fiehr-i yar-› âlemin Hakk eyliye ömrün mezîd fiems-i ikbaline hiç göstermiye rûy-› zevâl Afla¤›daki kitâbe. Sultan III. s. Çeflme-i fievk-Nihal Usta’dan içsün bir zülâl m›flt›r: 1275 (1858) Çeflmesar-› ma’delet fievketlu Sultan Ahmed’in Alt kaidesi ve iki yan sütunu yerdedir. Yan›nda. Üsküdar Su Yolu Haritas›) (Si- cill-i Osmânî. fievknihal Usta. Ahmet’in o¤lu- dur. Üsküdar Çeflmeleri tamir ettirilerek yükseltilmifltir. 102) (Konyal›. Kaynaklar: (Mecmua-y› Tevarih. 25 A¤ustos 1710 tarihinde do¤mufl ve 11 Ekim 1732 tarihinde. Ruh-› ‹skender n’ola eylerse kesb-i hurremi Hem fleh-i dehrin hem ol flehzade-i azâdenin Çeflme. 2/326) (Ç. ‹stanbul Yeni Cami Tür- besi’ndedir. Kitâbesi fiehzade Süleyman. Üsküdar Tarihi. s. 222-272) (‹. Kimdi. 1/44. 1169 . Tan›fl›k. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. 21 yafl›nda oldu¤u halde vefat etmifltir. 83 fiehzade Süleyman ve Mihriflah Ka- d›n) (Ayvansarayî. Ol r›za-› Hakk içün ruh-› ‹mameyn aflk›na Saye-i fiahanede itdi bu yolda sarf-› mal Sar›gazi Karyesi’n ihya vü hoflnud eyledi Yaklafl›k olarak bugünkü Atatürk Heykeli’nin K›ld› icra böyle bir âb-› hayat-› bî-misal biraz önünde bulunuyordu. Erdo¤an. ‹stanbul Çeflmeleri. 81) (Kâz›m 1950 tarihlerinde y›k›lan çeflmenin kitâbesi ve Çeçen. s. Osmanl› Devleti’nde Kim bozma bir dibek tafl› vard›. Sar›gazi Köyü’nde ve bugün mevcut olmayan eski camiin karfl›s›ndaki mey- danda idi. s. Kabri. fiemsipafla Meydan›’ndaki fierefâ- bâd Kasr›’n›n sa¤ taraf›ndaki bahçe duva- r›n›n dibinde ve bahçe kap›s›n›n yan›nda idi. Üsküdar Su Yolu Haritas›) (Divan-› Rahmî. fiehzade Süleyman’›n Üsküdar’da yapt›rm›fl ol- du¤u bir çeflme daha vard›r. Erdo¤an. Nasb-› ayn› a’zam-› flehzadegân-› ekremi Menba’-› rüfld ü zekâ Sultan Süleyman kim müdam Kitâbe yazar› fiair Fevzi Efendi. Bu çeflme bahsine bak›n›z. s. Âlemin dilteflnesin bi’l-cümle sirab itdi kim Tâ be-mahfler hayrile yad eylemekde ehl-i hal fiehzade Mehmet Çeflmesi bahsine bak›n›z.

ve “hüsn-i i’mar” a teflebbüs ederek “sâhibu’l- hayrat” oldu¤u belirtilerek son bulmaktad›r. Bunun eski bir Yeniçeri Kahvesi ol- du¤u söylenir. ay- n› cadde üzerindeki Feyzullah Efendi’nin Hin- du Tekkesi’nden eser kalmam›flt›r. 141-142) (G. fieyh Camii’nin Selman-i Pak Cad- desi’ne aç›lan avlu kap›s›n›n sol taraf›n- dad›r. Halil Bey’in etraf› demir par- flahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. ‹stanbul fiehremanetine Evkaftan tepelik bulunmaktad›r. s. Arslan A¤a Çeflmesi su yolunun güzergâh›n› anlat›rken bu suyun. 1060 (1650) tari- hinde vefat etmifltir. Önünde hayvan sula. Uluçay. 4/29) (Ç. Arslan manl› Devleti’nde Kim Kimdi. Çeflmenin hemen arkas›nda. makl›k ile çevrili kabri bulunmaktad›r. Sol taraf›n- daki Tekkeiçi Soka¤›’n›n ad›. Sultante- fiEYH CAM‹‹ ÇEfiMES‹ pe’deki Arslan A¤a çeflmelerinden ve fieyh Camii Çesmesi’nden akmakta oldu¤unu be- Ç eflme. fieyh Camii hazîre- sindedir. 139) maya yarayan iki mermer yalak vard›r. rucusu bulunan. Klâsik Türk çeflme mimarîsi üslûbunda tama- men kesme tafltan yapt›r›lan bu tak görünü- mündeki çeflmenin ayna tafl› kabartma flekil- lerle süslenmifltir. 2/448. Oransay. Türbesi mevcuttur. Kâtibim Aziz Efendi olarak de¤ifltirilmifltir. ‹stanbul Çeflmeleri. 1/46. Bu durumda çeflme Arslan A¤a tara- f›ndan yapt›r›lm›flt›r. Padi. Üzerinde. Kabri. Çeflmenin aln›nda sülüs yaz› ile: fiEYH SELÂM‹ AL‹ EFEND‹ ÇEfiMES‹ S elâmi Ali Efendi Caddesi üzerinde ve Fat- ma Hatun Camii karfl›s›ndad›r. Biraz ileride. A¤a. Bir mihrab› and›ran çeflme. tamamen kesme tafltan yap›lm›flt›r.480) (Sicill-i Osmânî. Camiin karfl› köflesinde ise bir kah- ve vard›r. s. 42) (Mir’at-i ‹stanbul. Üsküdar kültür hayat›na çok de¤erli hizmetleri geçmifl olan ve Kaynaklar: (‹.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar “Harem-i Saray-› Hümâyun’da s›dk ü hulûs ile “Ve min el-mâi külle fley’in hayy” i’fay› hüsn-ü hidmet” diye bafllamakta ve “ha- zinedar usta’l›k makam-› vâlâ”s›n› elde etti¤i ayet-i kerimesi yaz›l›d›r. lirtmifltir. bugünkü ‘Halil Rüfltü ‹lkö¤retim Okulu’nun ku- 450. Kemerinin üzerinde sekiz m›sral› flu kitâbe vard›r: Âb-› rûy-› evliya gavs-i zemân Zübde-i halâl remz-i müflkilât Kutb-› devran sahib-i ilm-i ledünn fieyh Selâmi Hazreti ol pâk zât Old› hakka yapd›rub bu çeflme-i Feyz-bahfl-› teflnegân-› kâinât Didi tarihin fiu’urî flevk ile Akd› hâlâ çeflme-i aynu’l-hayvat Sene 1088 (1677) fieyh Camii Çeflmesi 1170 . Os. Devrolunan Sular. Nâz›m Bey. 280) A¤a Çeflmesi bahsine bak›n›z. küre fleklinde bir Kaynaklar: (Nâz›m Bey. s. Tan›fl›k. s.

Es’ad Efendi Kütüp. bulunmaktad›r. kitabesi. yak›ndan görünüflü. 145) (E. haz›rlanm›flt›r. s. Üsküdar Sular›. 2/278) (Dr. Üsküdar Çeflmeleri Kitâbe dört sat›r halinde haz›rlanm›flt›r. s. fieyh Selâmi Ali flen Tekkeiçi Soka¤› üzerinde ve ilerideki ken. (Mir’at-i ‹stanbul. Müretteb divan› vard›r. Maliye Dairesi Halifesi (Kalem 3/151) (Sâlim Tezkiresi. fiEYHÜL‹SLAM AR‹F H‹KMET fieyh Selâmi Ali Efendi Çeflmesi’nin BEYEFEND‹ ÇEfiMES‹ Çeflmenin kemeri alt›nda iki kitâbe daha bu. Üstteki kitâbe bir tamir kitâbesi olup fludur: Ç eflme. Nuhkuyusu Caddesi üzerinde ve bu caddenin eski Ba¤larbafl› yeni Kartalba. çerçeve Efendi Çeflmesi’nin içindekileri üst alt olarak okumufl ve bir s›ra Bu kitâbenin alt›nda 1176 (1762-63) tarihli güzel bir hatla yaz›lan takip etmemifltir. s. Ay. m›sralar› yazarken. Veli Kitâbe. 10/5578) (‹. Kâtibi) iken 1105 (1693)’te vefat etmifltir. Kaynaklar: (Ayvansarayî. kas› yoktur. El-Fatiha Sene 1198 fî 5 Ra. Efendi taraf›ndan. Mir’at-i 1784’te tamir ettirilmifltir. s. nr. Ruyidil Hatun’un ruhu için 20 Eylül iki m›sra bir çerçeve içine al›nm›flt›r. Halepli fiuurî Hasan Çelebi taraf›ndan Behçet Kurdo¤lu. 85) (Kâz›m Çeçen. Vefeyât’›nda Üskü- dar’da gömülü oldu¤unu söylemektedir. di ad› ile an›lan Celvetî Tekkesi ile beraber ay. Karfl› köfle. Tan›fl›k. bir kitâbe daha vard›r. 382) (Konyal›. fieyh Selami Ali ‹stanbul yazar›. fiair Tabibler. büyük mutasavv›f fieyh Selâmi Ali mii’ne aittir. çeflmenin arka taraf›na dü. Eserle- rinin aras›nda en meflhuru büyük lûgâtidir. 1171 . Karfl›s›ndaki Fatma Hatun Ca- Çeflme. lunmaktad›r. sebil. ‹stanbul Ans. 61) vansarayl› Hüseyin Efendi. Vefeyât. ‹stanbul Çeflmeleri. hazne ve hazîreden oluflan bu manzume. Bu cami bahsine bak›n›z. Üsküdar Tarihi. Tahir. Bunun çeflme ile bir alâ. 167) (Sicill-i Osmânî. 92/b) (M. s. s. Kartalbaba Tekkesi Mescidi ve hazîresi çevresi. Efendi Çeflmesi. Koçu. fieyh Selâmi Ali Bu çeflmeyi ta’mire sebeb Saray-› Hümâyunda ba Caddesi ile birleflti¤i köflededir. Her Çeflme. Efendi Çeflmesi ve Merhume Ruy›dil Hatun’un ruhiçün sinde. Osmanl› Müellifleri. 2/396) n› zamanda yapt›r›lm›flt›r. 1375.

1199 Cemaziyelevvelinde (Mart 1785) Lefkofle’de idam edilmifl ve ‹stan- fieyhülislâm Arif bul’a getirilen bafl›. bu çeflmenin arkas›ndaki Hikmet Beyefendi hazîreye gömülmüfltür. za- manla harap olan bu çeflme yerine yapt›rm›fl olmal›d›r. Ayvansarayî Hüseyin Efendi. zarif. içinde hülislâm›d›r. 1930 tarihinde yeni harflere çevrilen Vak›f Defteri’nde. Babas›. döküntülü kabart. ‹lmiye mesle¤inin en yüksek maka- bili gibi bunun da kitâbesi yoktur. 19. sebil gibi som mermerden yap›lm›flt›r. Fakat tu¤ra sonradan ziran 1846’da fleyhülislâm olmufltur. irlerinden olup Osmanl› Devleti’nin 105. Selim’in kazaskerlerinden ‹brahim ‹smet yesi düflürüldü¤ünden yüksekte kalm›flt›r. 21 Mart 1854’te azledilmifltir. Vefeyât adl› ese- rinde de “icra etti¤i çeflmesi civar›nda defn olunmufltur” diyerek bu çeflmenin varl›¤›na iflaret etmifltir. II. Raif ‹smail Pafla. 1246 fieyhülislâm Arif Hikmet Beyefendi Çeflmesi ve çevresi. Pazarbafl› Mahallesi’nde. cuttur. Arif Hikmet Beyefendi. Ayna tafl›n›n iki yan› oluklu sütun kabartmal›. Önündeki mermer yala¤›. Yüzy›l alim ve fla- d›r. Meflîhat Gerek çeflmenin ve gerekse sebilin suyu. Çeflme. Arif Hikmet Beyefendi’nin büyük ba- bas›d›r. Hazne. Kar. tu¤la hat›ll› olarak kesme tafltan yap›lm›fl olup tonoz daml›d›r. fiey- ma perde motifi yap›lm›fl ve al›nl›¤›na. 1172 . yol sevi.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar zîre kap›s›n›n sa¤ taraf›ndaki çok büyük hazne- den gelmektedir. bir çok görevlerde bulunduktan sonra. dan verilen Rumelihisar›’ndaki yal›da. 21 Ha- dalyon yerlefltirilmifltir. Kallavîli flâhidesi mev- Çeflmesi. I- kaz›nm›flt›r. makam›nda bulundu¤u s›rada devlet taraf›n- tal Baba Soka¤›’na aç›lan iki kanatl› ahflap ha. Raif ‹smail Pafla’n›n bir çeflmesi oldu¤u görülmektedir. Arif Hikmet Beyefendi. kendi çeflmesini. Bu tafl›n üzerine. Nuhku- yusu Caddesi üzerinde. Se. m›nda yedi buçuk y›l kalan Arif Hikmet Beye- fendi. 1786’da ‹stanbul’da do¤mufl ve Sultan Abdülmecit’in tu¤ras› bulunan bir ma. Efendi’dir.

küçük Selimiye Tekkesi fleyhi Ni- metullah Efendi’den el alarak Nakflibendî Ta. varl› namazgâhtan ve k›ble tafl›ndan eser kal- hinde vefat etmifltir. Arif Hikmet Bey. Haz. Kütüphane evi Servilik Caddesi ile Hac› Hesna Camii So- masraflar›n›n karfl›lanmas› için yapt›rd›¤› ‹ca. Mehmet Said Efendi Namazgâh› ve Mirzazâde Camii bahislerine bak›n›z. me. Sultantepe’de. ‹shakzâde Fitnat Zübeyde Han›m (öl. Said Efendi’nin babas› fieyhülislâm Mirzazâde rikati’ne girdi¤i ve kendisinin de bu tarikate Mehmet Efendi’nin biraz ileride ve ayn› cadde ba¤l› oldu¤u söylenir. Mimar Sinan Çarfl›s› ile Davut Pafla Camii ara- Çeflme ve sebilin hangi tarihte yap›ld›¤› belli s›nda ve Hakimiyet-i Milliye Caddesi üzerinde de¤ildir. ‹smail Pafla. ‹smail Pafla’n›n torunu tâbe olarak çeflmenin üzerinde idi: olan Arif Hikmet Beyefendi daha sonra flimdi- ki flekliyle yeniden yapt›rm›fl ve bir de sebil ilâ- ve etmifltir. Son As›r Türk fiairleri. 1194/1780. 10/249) (5. 636) (Arif Hikmet Bey. ‹slâm Ans.1 Vak›f Defteri No. ‹stanbul Çeflmeleri. De¤erli kad›n flairlerimizden. (Aktar) Ahmet Bey’in damad› idi. Tan›fl›k. 2/410) (M. fieyhülislam Mirzazâde Said Efendi Çeflmesi. Hadîka yazar›n›n beyan›na göre çefl. 1/370) fiEYHÜL‹SLAM M‹RZAZÂDE MEHMET SA‹D EFEND‹ ÇEfiMES‹ Sultantepe’de Ç eflme. Bu konak sonradan Sad. Defter 1930’da yeni harflere çevrilmifltir) (Sicill-i Osmânî. Servilik Caddesi ile fiemsi Efendi Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sa¤ köflesindedir. Arkas›ndaki. Bir ahlâk ve fazilet örne¤i olan bu zat›n Medi- ne’de. Üsküdar’da Eski Hamam civar›nda. mam›flt›r. 1/29) (‹. 7000 ciltlik k›ymetli bir kütüphanesi ‹smi darb›mesel olan meflhur attar Faik Bey’in vard›r ki. Vefeyât. s. Raif ‹smail Pafla taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. Çat›s› harpufltal›d›r. ki hazîrededir. idi. çeflme arkas›nda. 1199 (1785) Mart›nda vefat etti. 1173 . 43-44) (Cevdet Tarihi. Eyüp Sultan) bu çeflmenin yap›l›fl›- na flu manzumeyi söylemifltir. s. Üsküdar Çeflmeleri (1830)’da Nakibü’l-eflrafl›k’tan ayr›ld›¤› za. Hemen arkas›nda ahflap tek katl› Sultantepe man da. fieyhülislâm Ebu ¤ine göre çeflmeyi 1775 tarihlerinde. ‹stanbul Ans. babas›ndan intikal eden Kuzguncuk Karakol Binas› bulunmaktad›r. Kaynaklar: (‹nal. ki- Bu durumda çeflmeyi. 1509. Klâsik üslûptaki bu çeflmenin kitâbesi yoktur. razam Mahmut fievket Pafla’n›n uhdesine geç- mifltir. Asr-› Hicrîde Osmanl› Ricali. Belki de bu. Tahir. reisülküt. Babas›n›n. Attar diye Da¤ Hamam› bahsine bak›n›z. üzerinde bir camii ve kütüphanesi vard›r. Derin ‹s- tanbul 1978. Üçdal Nefl. 2/34) (Ayvansarayî. ile Üsküdar aras›ndaki yal›y› satm›fl bulundu- ¤undan. Lâhdi. Osmanl› Müellifleri. tapl›¤› s›ras›nda infla ettirmifl olmal›d›r. bugün de mevcuttur. Bu hazîre bahsine bak›n›z. F. Dükkân›. Tercüman Yay. XIII. 2/1005) (Fevziye Abdullah. etraf› kesme tafl set du- ve burada 16 fiaban 1275 (21 Mart 1859) tari. 1/564) (Ali R›za-Mehmed Galib. ka¤›’n›n birleflti¤i yerde bulunuyordu. Kesme tafltan yap›lm›fl olup bir namazgâh çefl- Eflref Saat Soka¤› üzerindeki konakta oturmufl mesidir.

Üsküdar Tarihi. 1187 Cemaziyelâhirinin be. Etra- f›ndaki binalar ve cami y›k›lm›fl yaln›z meydan çeflmesi kalm›flt›r. Nirven. Kabri. resi’nin üstü kapat›larak. Kare plânl› bu bü- “Zay›f. C›vâr-› câmi’inde vâlid-i ziflân›n k›ld› Revan bu âb-› sâf-› cânfezây› hasbeten-lillâh Bugün mevcut olmayan bu çeflmenin karfl› kö- Bu zîba çeflme-i pâkize-i dil-cû nev tarha flesinde. fiuâ-i mihr-i lûle kefçe-i sim olsa lây›k mâh Börekçi Mustafa A¤a Türbesi ve bu türbenin Hudâ zât-› keremkâr›n hatâdan eyleyüb mahfûz hemen gerisinde Haydar Dede Tekkesi. Üsküdar-K›s›kl› Tramvay yolu yap›l›r- Feyzullah Efendi’nin k›z›n›n o¤ludur. TAZICILAR OCA⁄I ÇEfiMES‹ da. Bülbüldere Bostan› bulunuyordu. do¤ru. 1122 ken 1910 tarihlerinde y›kt›r›lm›fl ve Bülbülde- (1710)’da do¤du. Kaynaklar: (E. teriner Fakültesi) veya eski Baytar Mektebi ile miflti. Üsküdar Tarihi. 8. 1/58) pesi’ndeki kona¤›nda inzivaya çekildi. fevkânî olan fiüca’ Ahmed Pafla Mescidi’nin alt›nda idi. T›bbiye Caddesi ile Çeflme-i Kebir Ömrü hastal›k ve dertlerle geçmifl. halk›n “Yeflil Bafl Türbe” diye and›¤›. nazik ve vakur bir zat idi. köprü de ortadan du. Üs- küdar’da. Vefat›nda 64 yafl›nda idi. Ada’.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar fiÜCA’ AHMED PAfiA ÇEfiMES‹ Ç eflme. fieyhülislam Devrolunan Sular. hele yafll›l›. flimdiki Bülbüldere- Ba¤larbafl› Caddesi üzerinde. arka Derinden daimâ dûr olm›ya ikbâl ü izz ü câh taraf›nda ise. Kuruçeflme-F›st›- ka¤ac› aras›nda bir su terazisi vard›. 1286. köflede Nevnihal Han›m Kaynaklar: (Divan-› Fitnat. bunun karfl› köflesinde ise Pafla Ba- 1174 . 1/60) (N. s. Fa- tih’teki k›fll›k kona¤›nda ve 1188 Zilkadesinin 18’inde (20 Ocak 1775) vefat etti. ‹stanbul Ans. Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde. fâz›l. eski Posta Yolu. kalkm›flt›r. Koçu. Sonra bir tak›m ilmiye rütbelerini ald›. Mükâfât eyleyüb rûz-› cezâ saky ide Kevserle Bunun gibi nice hayrâta tevfik eyliye Allah Hangi tarihte. ‹st. T›bbiye Caddesi ile Tunusba¤› Caddesi’nin birleflti¤i yerde ve mezarl›k duvar›ndan biraz içeridedir. Yolun karfl›s›nda. Çefl- menin. Kaynak: (Konyal›. ‹htimal çeflme 1151 (1738) tarihinde yap›lm›flt›r. Köprünün etra- f›nda. kimin taraf›ndan yap›ld›¤› bi- Zebân-› lûle söyler Fitnat’a atflana târihin linmeyen bu çeflme ile eski ad› Halim A¤a Bu dil-cû çeflmeden âb-› hayât iç fî-sebîlillâh olan flimdiki Abdülfeyyaz Soka¤›’n›n önünde 1183 (1770) “Halim A¤a Köprüsü” vard›. 62) Mirzazâde Mehmed Said Efendi Çeflmesi ve çevresi. TAfiLI ÇEfiME Muhit-i cûd-› himmet âb-› rûy-› mülket ü millet Cenâb-› Hazret-i Müfti-i devrân sadr-› âli-câh Semiyy Fahr-i âlem necl-i pâk Mirzazâde Gülistân-› cihân sirâb-› cûy-› lûtfudur her-gâh Ç eflme. Bu mescit bahsine bak›n›z. flinde (24 A¤ustos 1173) istifa edip Sultante. 6/3170) (Konyal›. Bugün mevcut de¤ildir.” Hasib Pafla (Zeki Bey) çeflmesinin karfl›s›nda- d›r. yük çeflme. 1183 Zilkadesinin beflinde (1 Mart 1770)’te fieyhülislâm oldu. Bülbüldere-Ba¤larbafl› Yolu üzerin- de ve Hac› Hesna Hatun Kuyu Soka¤›’n›n sol köflesinde idi. E ski Taz›c›lar Oca¤›’n›n avlusunda idi. 3/31) Namazgâh›. fieyhülis- lâm Mirzazâde Mehmet Efendi ile fieyhülislâm Çeflme. Mehmet Said Efendi. dört güzel kahve bulunuyordu. 1139 (1726)’da müderris ol. Sa¤l›k Okulu (Ve- ¤›nda vücudu hastal›k mecmuas› haline gel. ‹stanbul 1341. 48) (Sicill-i Osmânî. s. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda. Çeflme sahibi.

Eserleri ahfad›ndan Mehmet fierif Pafla’da le u¤raflm›flt›r. ne konulmufl ve buradan da Fatih’teki Millet s› da bu yüzdendir. çük Selimiye Camii avlusundaki kütüphanesi- hi tehlikeye atm›flt›r. Devrinin zenginle. Dede Pafla lâkaplar› ile an›lan Semenderân-› himmet-i nusret olsun ömr-i ser- Kapucubafl› Dede Mustafa A¤a’n›n ünlü k›r medle kahvesi vard›. iken. 3050 kurufl sarf ile Mimar Ka. lar Ah›r›’n›n büyük kap›s› üzerinde iken bina- ine getirme¤e çal›flmas› hofl görülmeyerek Ye. Kitâbenin ortas›ndaki Abdül- rinden say›lan Koca Kas›m A¤a elindeki servet mecit’in tu¤ras› sonradan kaz›nm›flt›r. Köprülü Mehmet Pafla’y› sadaret mevki. Gene siyaset hayat›na at›lan Kas›m A¤a. Mihriflah Vali- 1640-1644 tarihleri aras›nda iki defa Mimar. Kütüphanesi’ne naklolunmufltur. Ki- temiflti. Sonra K›br›s’a Bu ilk kitâbenin alt›nda di¤er bir tamir kitâbe- sürülen Kas›m A¤a. Bu târîhi Lebibâ askeriye eyledim müjde Bu ›stabl-i metîni yapd› fiah Abdülmecîd ala Taz›c›lar ah›r›. Bunu belirten ve üç sat›r halinde haz›rlanan oniki m›sral› kitâ- be fludur: 1175 . 1284 (17 Aral›k 1867)’de vefat etmifltir. Hârûnlukdan anide kurtarub râm eyledi hâlâ Bu nev-ahûr› inflâ itdi fermân-› Hümâyûn› Esb-i Taz› denilen cins atlar yetifltiren bu Süvârî-i hassa-i flâhânesi esban›na vâlâ ocak. Köprülü Mehmet Pafla’y› sadra. Kas›m A¤a’n›n damad› idi. Kas›m A¤a Çeflmesi ile Kas›m Lebib Efendi 1788’de do¤mufl ve 20 fiaban Baba Türbesi bahislerine bak›n›z. Hasip Pafla Çeflmesi karfl›s›ndaki Taz›c›- için. Çinili Cami’nin mimar› olup. ‹smi ge. Mahallinde yap›ld› hem becaya hem dil-fezâ oldu ¤una göre. 1950 tarihinde bura- dikule Zindan›’na hapsedilmifl ve buradaki dan al›narak çeflmenin üzerine bugünkü yerine Kanl›kuyu’ya indirilmiflti. Taz›c›lar ah›r›n›n sa¤ taraf›ndan Cihân›n flâh› Han Abdülmecîd ma’delet-pîrâ da Kavakl›dere akard›. Na’l-ber dizgin itdirüb bu esb-i tünd-gerdûne çen eserler ile cami bahsine bak›n›z. Burada iken korkudan has. Taz›c›lar Oca¤› zamanla harap olmufl ve 1259 (1843) tarihinde Abdülmecit taraf›n- dan yeniden yapt›r›lm›flt›r. Taz›c›lar Oca¤› talanm›fl ve bir akrep sokmas› neticesinde de Çeflmesi burnunun yar›s›n› kaybetmiflti. Eyüp’te Bostaniskelesi’nde. 1259 s›m A¤a taraf›ndan tamir edilmifltir. Kas›m A¤a. Süleyman Pafla’n›n 19 A¤ustos 1655’te sadarete gelmesi üzerine. Kab- ri. de Sultan ‹mareti karfl›s›ndaki mezarl›ktad›r. Mustafa ‹zzet Efendi hatt› ile de yaz›lm›flt›r. Efendi taraf›ndan söylenmifl ve Yesarîzâde rine Ekim 1651’de Valide Kethüdas› olmak is. yerlefltirilmifltir. sonunda 15 Eylül 1656’da Köprülü’yü sadrazam yapma¤a muvaf- fak olmufl ve siyasetten çekilmifltir. Devleti anarflinin elinden kurtarmak tâbe. Derenin iki yan›nda Suriydi esb-i taz›-i sahas›n hâtime elbet bostanlar vard›. bir zamanlar kethüdal›¤›n› yapt›¤› Turhan Valide Sultan taraf›ndan af edilerek ‹stanbul’a gelmifl ve eski sayg›nl›¤›n› kazanm›flt›r. çeflme bu zamandan kalmad›r ve Bu müstahkem bina bu flekl-i dilkefl tarz-› müstesnâ Mimar Sinan yap›s› olmal›d›r. n›n y›k›lmas› s›ras›nda. Hac› Baba. Kanl›kuyu’ya sark›t›lma. Sad- razam Zurnazen Mustafa Pafla. Derenin üzerine bostanlar› Olub ahur›na sâyis iderdi çuldan istignâ ikiye ay›ran tafl bir köprü yap›lm›flt›. bafl› olan Kas›m A¤a. Kanunî devrinde (1520-1566) kuruldu. mimarl›ktan çok siyaset. Kösem Kitâbenin manzumesi fiair Lebib Mehmet Sultan’›n kethüdas› Arslan A¤a’n›n vefat› üze. ‹nanc›n›n ne kadar yerinde oldu¤u da sonraki y›llarda Köprülüler’in icraat› ile ortaya ç›km›flt›r. efendinin eski dostu Pertev Pafla’n›n Kü- zam yapmak istemifl ve bu u¤urda hayat›n› da. al›nd›ktan sonra 1070 (1659-60) tarihlerinde vefat etmifltir. Üsküdar Çeflmeleri ba.

Mir’at-i ‹stanbul adl› eserde “Bu mahalde tari- hinden âri bir çeflme vard›r ki. Harâb olmufldu tecdid itdi Hakan-› kerem mu’tad 1707) (A. Ayvansaray Loncas› Çingene- Tekkekap›s› Çeflmesi. ‹stanbul Çeflmeleri. Feyzullah Efendi Tekkesi’nin karfl› ta- raf›nda ve ileridedir. menin kitâbesi yok olmufltur. yap›lm›fl ve terkos suyu ak›t›lm›flt›r. Kaynaklar: (‹. 1602. Feyzullah Efendi Tekkesi kap›s›n›n çingene mahallesine aç›lmas› semtin Tekke Kap›s› is- mini almas›na vesile olmufltur. 1896 tarihin- de var olan tafllar bugün yok olmufltur. 988-875) (M. kesme tafltan ya. Tahir. Arkas›nda helm’in Sultanahmet Meydan›’nda yapt›rd›¤› tonoz kubbeli büyük bir haznesi vard›r. mektedir. Tonoz çat›l› çeflme. önünde ahflap sütunlu bir revak›n bu- lundu¤u ah›rlar vard›. Bir çok gö- revlerde bulunduktan sonra 7 Ramazan 1328 (12 Eylül 1910)’da vefat etti. adl› eserinde. 4/49. mi yand›ktan sonra kemikleri Merkez Efendi Mezarl›¤›’na nakledildi. 73) (Hadîka. Ca- Ç eflme. 1657-1656. Türk Mimarlar› 1977. ‹brahim Tan›fl›k Bey. Evi civar›ndaki Molla Gürani Camii hazîresine gömüldü. Bu ›stabl› zemân-› flevketinde eyledi te’sîs 2203. rer lüle yeri görülmektedir. k›n olarak yapt›r›lan üç tekkenin var oluflun- p›lm›flt›r. fesi görmektedir. Dört ta. Anane-tab-feza-y› feyz-i rahmet-hane-i Cennet 2/224) (Cevdet Tarihi. çeflmenin kitâbesi de onun taraf›ndan yaz›l- m›flt›r. Üsküdar Tarihi. ne yerlefltirilmifltir. Dört taraf›n› çeviren mermer lerinin bir k›sm›n›n buraya nakli üzerine semt yalaklardan eser kalmam›flt›r. 2/531) 1309 Kitâbe yazar› fiair Ahmet Muhtar Efendi Girit muhasebecisi Mustafa Kutbi Efendi’nin o¤lu TEKKE KAPISI ÇEfiMES‹ olup 1848’de Hanya’da do¤mufltur. Son As›r Mukaddes valid Sultan Hamid Padiflah-› ecdâd Türk fiairleri. de¤erini kaybetmifltir. Ayna tafl›n›n önüne beton bir haznecik ona tanzim ettirilirdi. bu çeflmenin bânisinin Hac› Mustafa 1891 tarihindeki flekliyle Taz›c›lar ah›r›na. Dan›flman Türkçesi. raf›nda. 87 Kas›m A¤a. semtlerinden biri oldu¤unu. Taz›c›lar Ah›r›n›n 1309 (1891-92)’de. Üçdal Nefl. Bu da sonradan çeflmenin üzeri. Daha genifl bilgi için Feyzullah Efendi Tekkesi bahsine bak›n›z. Alman ‹mparatoru Vil. Sultan Abdülhamit taraf›ndan Çinili Cami bahsine bak›n›z. Sultan Abdülhamit’in Tamamen kesme tafltan yap›lan bu klâsik çefl- emniyetini ve sevgisini kazanm›fl bir zat idi. birbirine pek ya- nuyordu. s. Üç yüzünde bi. Temâflâ eyleyüb tarihini yazd› kulu Muhtar 2/214) (Sicill-i Osmânî. fiekilli olmayan bir silme saçak vazi. ad›nda bir hay›r sahibi oldu¤unu söylemekte Hasip Pafla Çeflmesi karfl›s›ndaki ahflap büyük ve 1176 (1762-63) tarihinde yap›ld›¤›n› belirt- kap›dan genifl bir avluyla giriliyordu. Lebib Mehmet Bu ›stabl› Hamid Han eyledi i’mar ü esb-âbâd Efendi) (Konyal›. 2283. 2213. Osmanl› Müellifleri. önünde asar-› atîkadan denilecek derecede cesim iki dibek tafl› mevcuddur” denilmektedir. dan anl›yoruz. tamir edildi¤ini belirten kitâbe fludur: Kaynaklar: (Naimâ Tarihi. 5/2089. Orta yerde meydan çeflmesi bulu.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar si daha vard›. 12/187) (‹nal. Çat›s› kiremit döfleli Bu havalinin eskiden Üsküdar’›n en mutena olup ahflapt›. Refik. 4/1555. 2/358) (Mir’at-i ‹stanbul. s. ‹stanbul Çeflmeleri. 144) 1176 . s. Tan›fl›k. Selâmi Ali Efendi Caddesi üzerin- de. 1619. Bugün yeri hâlâ Yapt›r›lan resmi binalara konulacak tarihler bofltur.

yüzlerce kiflinin bir anda Sâhibu’l-hayrat merhume T›fl›gül Han›m’›n gelip gitti¤i bir yer oldu¤u düflünülürse yaln›z Ruh-› flerifi içün Allah r›zas› içün Fatiha Ayr›l›k Çeflmesi’nin ihtiyac› karfl›layamayaca. çeflmenin hemen arkas›nda Veliaht Yusuf ‹z- zettin Efendi’nin köflkü. s. Vefeyât. 2/114) 1143 Rebiyülevvelinde (Ekim 1730) Patrona Halil ‹syan›’nda ‹stanbul’dan sürüldü ve gitti¤i yerde ayn› tarihte vefat etti veya öldürüldü. 56) TIFLIGÜL HANIM ÇEfiMES‹ Ç eflme. Pat. Çeflmesi. s. 15 ¤› aflikârd›r. F. 1223 R. Son tamiri s›ras›nda ayna tafl›n›n iki yan›na Çeflmenin bânisi. s. 85-86) (Ç. fiehsuvaro¤lu. Damat ‹brahim Pafla Su Yolu Haritas›. Haznesi yoktur. flimdiki Dr. (1711)’de vefat eden Halil A¤a’n›n o¤ludur. Mehmet’in 1071 (1660- 17 yafl›nda iken Ali Pafla ile evlendirildi. Harem ‹skelesi Soka¤›’ndan yürün. s. Ç eflmenin yeri belli de¤ildir. Büyükçaml›ca’da dü¤üne göre. Sultan Selim Efendimiz’in cariyelerinden Ayr›l›k mahallinin. 3/533 Ali Pa- fla. k›î ve Ümmügülsüm Sultan’›n zevci oldu. eski Çatmac›lar. tev. ‹stanbul 1978. Halil Efendi’nin bu ai- Ç eflme. Derin. Haz. Bu tafl üzerinde ve üç h› yan›nda gösterildi¤ine göre bu namazgâh›n sat›r halinde flu kitâbe vard›r: karfl›s›nda olmal›d›r. 108-113) ( H. Harita 1/4. 206) (Ayvan- sarayî. ilerde Sultan IV. Dikkatle bak›lmazsa far. As›rlar Boyunca ‹stanbul. No: 75) (Sicill-i Osmanî. Padiflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. T‹RYAL HANIM ÇEfiMES‹ Çeflme vakf›n›n kâtibi Seyyid Halil Efendi de Ali Pafla Çeflmesi’ne 1174 (1761) tarihinde bir katma su ilâve etmifltir. Haremden Mektuplar.Genc) (Ç. Daha ziyade bahçe kap›s›n› and›r- maktad›r. Büyük Çaml›ca Tepesi ete¤indeki meflhur Subafl› Mesiregâh›ndad›r. Çiçekçi semtinde. 61)’de yapt›rd›¤› ve Sultan II. No: 3336)(Kâz›m Çeçen. beton ayaklar yapt›r›lm›fl olan çeflme. S›tk› Özferendeci Soka¤› üze- rindedir. Genç lâkapl› Ali Pafla Nev. Üsküdar Çeflmeleri TEVKIÎ AL‹ PAfiA ÇEfiMES‹ kedilmez. Mezar Tafl›nda daima ibadet etti¤i. Üsküdar Tarihi. 1136 Rebiyülâhirinde (Ocak 1724) vezir. Büyük Çaml›ca-K›s›kl› Yolu geçen bu leden oldu¤u san›lmaktad›r. Bu hususta tarih kitaplar›nda bir aç›kl›k yoktur. 1177 . Üsküdar Sular›. Önün- den. biraz ileride sa¤ tarafta bir evin Tiryal Han›m bahçe duvar›ndad›r. Fakat Damat ‹brahim Pafla Su Yolu Haritas›’nda ‹brahi- ma¤a Çay›r›’ndak› Ayr›l›k Çeflmesi Namazgâ- Yekpare mermerden yap›lan ayna tafl› kabart- ma motiflerle süslüdür. ölüm gününün kendisine malum oldu¤u belirtilmifl- tir. Kaynaklar: (Türk-‹slâm Eserleri Müzesi. Kaynaklar: (Gezi Notu) (Mir’at-i ‹stanbul. Kabri ‹stanbul’da Yeni Cami hazîresinde- dir. Uluçay. 77) (Konyal›. Mahmut’un rona Halil ‹htilali’nde çok ac›lar çekti ve buna daha fazla dayanamayarak 1145 (1732)’de öl- dü. s. 10 Hazi- flehirli ‹brahim Pafla’n›n ye¤eni olup 1123 ran 1808 tarihinde infla edilmifltir. Uluçay. sa¤ taraf›nda ve biraz Genç Ali Pafla’n›n efli Ümmügülsüm Sultan.

çad›r›ndan koflmas› gibi gelerek. ci¤erparesinin üstüne kapanm›fl ve birlikte öl- Ayna tafl› ayn› zamanda kitâbeyi havidir. O esnada Tiryal Han›m’›n da sahilhanesi ve ba¤ köflkü aran›p... Sultan Abdülaziz’in annesi Per- tevniyal Valide Sultan’›n orta¤› oldu¤u halde onun teveccühünü kazanm›flt›. Afla¤›daki sat›rlar› Mahmud Celâleddin Pa- fla’n›n Mir’at-i Hakikat adl› eserinden ibretle 1251 (1835-36) tarihinde tamir ettirdi¤i çefl..(k›r›k) cesedi üzerinden kald›r›rken kula¤›nda bulu- Gelmede meydâna çok âsâr-› hayriyyet-medâr nan küpeyi ve parma¤›ndaki yüzü¤ü zorla al›r Vâlid-i zî-flân›n›n ikbâl-i ismet-perveri gider... d›n Çeflmesi ve 1215 (1800-1)’de infla olunan “Sultan Abdülaziz’in ölmek üzere bulundu¤u Benlizâde Ahmet Efendi’nin çeflmesi bulun. okuyal›m: Tiryal Han›m me. Devrinin zen- gin bir kad›n› olarak bilinen Tiryal Han›m’›n yal›s› Beylerbeyi Saray›’n›n yan›nda idi. Tiryal Han›mefendi-i celîlu’l-itibar Keflf idüb bu menba’-› mâu’l-hayât› nev-be-nev Di¤er taraftan merhum Sultan Mahmud’un ik- Eyledi icrâ atafl-› nâse âb-› hofl-güvâr ballerinden Tiryal Han›m -ki Abdülaziz Su içildikce bu dilcû çeflmeden bânîsine Han’›n devrinde nüfuz kazanm›fl ve Valide Bahfl idüb ikbâl-i bî-pâyân ve ömr-i bî-flümâr Sultan’a ba¤lan›p servet sahibi olmufltu. sözünü etti¤imiz Karakol Mey- Eylesün sîrâb-› cûy-› ma¤firet perverd-gâr dan›’na getirirler.. Tiryal Han›m. pa’dan getirtilen silâh anlaflmas›ndan ele ge- çirdi¤i külliyetli paran›n bir k›sm›n› feda ede- Çeflmenin bâniyesi Tiryal Han›m. Orada Valide Sultan ile iki- Âb-› güher cedveli târîhi resm eyler Senih si. Abdülhamit zaman›nda ‹kinci Valide Sultan gibi itibar görürdü. Valide Sultan’› merhumun Ahd-› iclâlinde ol Hakan-› âlî .Yüzy›llar Boyunca Üsküdar de vefat etmifl ve Yeni Cami Türbesi’ne gö- mülmüfltür.. Sultan Aziz’in tahttan indiril- mesi s›ras›nda Çaml›ca’daki köflkü ya¤ma edil- mifl ve getirildi¤i Befliktafl Feriyye Saray›’nda türlü hakaretlere maruz b›rak›lm›flt›. yanlar›na birer cariye verilerek araba ile Menba’-› icrâ-y› hayr oldu flu a’lâ çeflmesâr uzaklaflt›r›lm›fllar. dört befl gün hapis ve tazyik 1288 (1871) olunmufllard›.. O anda -ki Ker- sat›r halinde haz›rlanm›fl olan kitâbe fludur: belâ Vak’as›’ndan bir numume idi. olunca. Mevlevî Ta- rikatine ba¤l› olup son memuriyeti olan Aske. Divan› bas›lm›flt›r. “Üç f›st›k a¤ac› ile güzel bir görüntü veren setli bir bahçesi” vard›. mallar›ndan Kitâbenin manzum k›sm›n› haz›rlayan fiair Se..Ortaköy Karakolhanesi’nden içeri girmifl olan ordu Hazret-i Abdülaziz Han’› Cenab-› Gird-gâr mensubu subaylardan Nazif isminde alçak ve fievket ü ikbâl ile taht›nda k›lsun ber karâr utanmaz bir flah›s.. Öte yandan Cevdet Pafla Maruzat adl› eserin- ri Emekli Sand›¤› Nezareti’nden emekli iken 1 de: Rebiyülâhir 1318 (29 Temmuz 1900) tarihin- de Üsküdar’da vefat etmifl ve Küçük Selimiye “Hüseyin Avni Pafla’n›n rüflvet verme yolunda Camii hazîresinde kardeflinin yan›na gömül.. rek mabeyn-i hümâyun taraf›n› tamamiyle ele Mahmut’un ikballerinden olup 1300 (1882)’ ald›ktan baflka Valide Sultan dairesine ve Tir- 1178 . yekpare düz mermerden yap›lm›flt›r. bir s›rada cariyelerin feryad ve figanlar› flayi maktad›r. 1208 (1793-94)’te yapt›r›lan Meryem Ka- Çeflmesi kitabesi. Yedi meyi can›na minnet bilmiflti. Sultan II.” nih Süleyman Efendi Bursal›’d›r. annesi Hazreti Yusuf’u kaybeden Haz- reti Yakub’un. hayli fley gasbetmifllerdir. Sultan II.yal›- Rûh-› Han Mahmud Adlî’yi saray-› Adn’de s›ndan kald›r›p. Mahmut Pafla’ya galebe çalmak üzere Avru- müfltür. Çeflme.

1935 tarihlerinde pek ha- muteber ve muhterem olan Tiryal Han›m rap bir durumda olan çeflme. Oysa. bir haznede toplanmakta ve Veliaht’›n varisleri taraf›ndan suculara sat›l. köflk kap›s›n›n sol taraf›nda idi. Tiryal Han›m ve Kütüphanesi. çeflmeden biraz ileride idi. Mahmut Efendi Kad›. ‹stanbul Çeflmeleri. Bu çeflmeler için özel su ge- yet edilir. ‹lkokul olmufl ve bu ti¤i yaz›l›d›r. 228) (‹. rüzgâr ge. ‹stanbul Sular›. Tophanelizâde Tophanelio¤lu küdar Belediye Baflkan› Necmeddin Öztürk za. çeflme ve civar›. fiehsuvaro¤lu. 1987 senesi ilk yar›s›nda. bugün yaln›z haznesinin bir parças› görülen bir Mahmut’un vefat›ndan sonra Lebriz Han›m çeflmesi daha vard›. bugün mevcut Nakflibendî Tekkesi fleyhi Laz Emin Baba’ya de¤ildir. Ç eflme. zat›n Tophanelio¤lu Mevkii’nde bir çeflmesi tini Sultan Aziz’e vermiflti. Bunun için yapt›r›lan beton bir ku- lübe. 1140 (1727-28) tarihinde Müderris Tiryal Han›m’›n Nizameddin Efendi isimli Mustafa Efendi taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. 515) (Uzunçarfl›l›. mifltir. 1930’da bina 47. sol taraf›nda ve yol afl›r› yerde ise Ser- vaklar yolu üzerindeki tekke binas› bugün de çe Hatun Mescidi bulunuyordu. Üs. s. II. Çeflme suyunun menba›. 1/28) (Nâz›m Nirven. 2/152) (Ali R›za. 127) (‹. üçüncü ikbali Tiryal tirtmifltir. Mir’at-i Hakikat. s. Çeflme. 104-107) (H. s. Kervan Yay. 2/369) (Sicill-i Osmânî. s. Selma- nipak Caddesi ile Tophanelio¤lu Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yere yak›n bir yerde olup soka- Sultan Abdülaziz’in süt annesi oldu¤u için pek ¤›n sa¤ taraf›nda idi. Merâk›d. Yeni Cami Pafla. Üsküdar Çeflmeleri yal Han›m’a külliyetli para verildi¤i. Mustafa Efendi Suyu bahsine bak›- Han›m’a eski Beylerbeyi Saray›’n›n yar›s›n› n›z. Su. ki yerine yerlefltirilmifltir. Paflaliman› Caddesi üzerinde Lebriz Han›m’a (öl. yal›n›n yar› hissesini Tiryal Han›m’a satm›flt›. Yeni Osmanl›lar Tarihi. 181) (‹nal. 2/9-10) (Mahmud Celâleddin Pafla. Padiflahlar›n Kad›nla- r› ve K›zlar›. Bu yüzden onun daha vard›r. Sar› Konak ismiyle maruf bir konak yap- Türbesi’ndeki levhas›nda H. Mihrimah Sultan Ca- vermifl ve di¤er yar›s›n› da dördüncü ikbali mii ilerisinde. Mahmut. 13. Bu flehzadesi çocukken ölmüfl ve bütün muhabbe. Midhat Pafla ve Y›ld›z Mahkemesi. Asr-› Hicrîde Os- manl› Ricali. Mahmut Efendi’nin o¤lu. bostan. Osmanl› Müellifleri. t›rm›flt›r. Tophaneli fieyh Ve. As›rlar Boyun- ca ‹stanbul. Bülbüldere Semti civar›nda. asker Feyzullah Efendi’nin (öl. Tophanelio¤lu Soka¤›’n›n sa¤ taraf›nda olup Yusuf Efendi köflkü de onundu. Müderris Mustafa Efendi. Arkas›nda ve karfl›s›nda büyük birer ba¤l› idi. Bânisinden dolay› semt bu isimle o¤lu Yusuf ‹zzettin Efendi’yi çok sevdi¤i riva. flahidesi. s. Edirnekap› d›fl›nda. Tercüman Yay. Yusuf ‹zzettin Efendi Köflkü’nün bahçesinde ulu bir ç›nar a¤ac›n›n Bu klâsik çeflmenin kemeri üzerinde: dibindedir. Bu ailenin büyük kona¤›. ibaresi vard›. 2/456) (Nimet Bayraktar. li Efendi’nin torunudur.Tahir. 1865) ba¤›fllam›flt›. Tercüman Yay. 1160/1747) da- Kaynaklar: (M. Hakk›. Cevdet 1302 olarak gösterilmifltir. Uluçay. Son Sadrazamlar. Tan›fl›k. meflhur olmufltur. s. Kendisinin ayr›ca. o¤luna ziyade sad›k oldu¤u- na inanm›fl bulundu¤unu” yazmaktad›r. Bu binan›n yerine sonradan Dr. 7 Mart 1959 Kad›n Gazetesi) 1179 . 205-207) (Ç. Valide Sultan ise zi- yade para verenin. Eyüp’e giden Sa. TOPHANEL‹O⁄LU ÇEfiMES‹ lecek delikleri kapad›¤›n›. Mustafa Efendi’nin man›nda tanzim edilmifl ve ayna tafl› da flimdi. Bu konak ve çeflme- nin bânisinin ünvan› soka¤a isim olarak veril- Baz› eserlerde Tiryal Han›m’›n vefat tarihi H. s. sat›rlar›n yazar› tahsil hayat›na burada baflla- m›flt›r. 1300’de vefat et. “Tophanelizâdeler’in ruhlariyçün el-Fatiha 1140” makta idi. mevcuttur. II. 62) (Ebuzziya Tevfik.

Bo- olup 1165 (1751-52)’de vefat ederek bu aile ¤azici Köprüsü çevre yollar›n›n yap›m› s›ras›n- sofas›na gömülmüfltür. 27 C. Hemen yan›nda meflhur F›st›kl› Mektebi muallimi Hoca Sabri Efendi’nin (öl. Aktepe. Mustafa Efendi ile babas› Mahmut Efendi dev- rinin ünlü birer flükûfeciyan› (çiçek merakl›s›) Tophanelio¤lu idiler. Ed. Tam karfl›- Mevlevî Derviflleri’nden fieyh Ahmet Efendi s›nda Gül Baba’n›n türbesi bulunuyordu. 138) (Sicill-i Osmânî. Kaynaklar: (Pervitij’in Üsküdar Paftalar›) (Mir’at-i ‹stan- bul. bir nevi patent olan. evvelâ Üsküdar’da Alizâde’nin bahçesinde Sü- 1180 . Mustafa Efendi 8 Cemaziyelâhir 1176 (25 Kas›m 1762)’de vefat ederek ayn› ye- Ç eflme. s. Di¤erlerinin ayak flâhideleri kaybolmufltur. 1309) kabri vard›r. Tophanelio¤lu Meydan Çeflmesi.) (‹. ‹stanbul Üni. 4/612 Veli Efendi) (Eski Eserler Md. Burhaniye Çefl- mifldir. 58) TOPHANEL‹O⁄LU MEYDAN ÇEfiMES‹ mad› olup Süvari Halifesi iken 1156 (1743)’da Gül Baba’n›n kabri bu dükkanlar›n önünde ve ortadaki otomobilin vefat etmifl ve Karacaahmet Mezarl›¤›’na gö- mülmüfltür. arada Gül Baba’n›n kabri de. Karacaahmet Türbesi karfl›s›ndaki kabir tafllar› gelifli güzel buraya at›lm›fl ve bir k›sm› da k›r›lm›flt›r. Caddeye göre set üzerin- de bulunan mezarl›k tam bir periflanl›k içinde- dir. sö- Mehmet Efendi de 16 N. Mahmut Efendi’nin di¤er o¤lu kesiflti¤i köfleye yak›n bir yerde idi. s. Arkas›nda. etraf› k›rm›z› tu¤ladan yap›lm›fl bir duvarla çevrili aç›k tür- benin de pek az bir k›sm› kalm›flt›r. Aile kabristanlar› Karacaahmet Türbesi ya- n›ndaki Sa’deddin Efendi Sebili ile Çürüksulu Ailesi Hazîresi’nin karfl›s›nda ve Gündo¤umu Caddesi üzerindedir. Mahmut Efendi’nin ve Mustafa Efen- di’nin flâhideleri silindir fleklinde oldu¤u halde Yenikap› Mevlevihanesi fleyhi Ahmet De- de’nin küçük flâhidesi kâtibî serpuflludur. Merâk›d. 7 vd. Ahfad›ndan Süvari Halifesi Hüsnü mesi yan›na kald›r›lm›flt›r. Mus- tafa Efendi’nin bafl tafl› yerdedir. ad› konulmufltur. Tarih Der. Dosya C-10) (M. Baflka o¤lu fieyh Hac› da bu befl yol muhafaza edilmifl fakat çeflme. Türbenin yan›nda- Efendi de 1222 fiaban›nda (Ekim 1807) vefat ki 1287 (1870) tarihli namazgâh tafl› da. Bâlâniflîn adl› lâle 1135 (1722-23)’te Çeflmesi ve çevresi. befl yolun birleflti¤i Tophanelio¤lu Meydan›’nda ve Ba¤larbafl›-Tophanelio¤- lu Caddesi ile Tophanelio¤lu-Kofluyolu’nun yerinde idi. 1196 (26 A¤ustos külerek Millet Bahçesi içine nakledilmifltir. Sa- y›: 8.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar leyman A¤a taraf›ndan yetifltirilmifl ve Topha- nelizâde Çelebi’nin evinde de. Hakk›. Yol genifl- letilirken. Tophanelio¤ullar›’ndan Hac› Mehmet Efen- di’nin. 4/325-326 Mahmut Efendi Tophanelizâde. yine etmifl ve bu aile kabristan›na gömülmüfltür. re defnedildi. Bu 1782) tarihinde vefat ederek buraya defnedil. Fak. s.

Bu semt. Ayna 1140 (1727-28) tafl› mermerdir. çeflmenin yan›nda bir na- mazgâh›n bulunabilece¤i akla gelebilir. ah- flap. Yak›n zamana kadar karfl›s›nda Tunusba¤› Kahvesi ve onun yan›nda ise. Di. büyük bir konak idi. Tunusba¤› Ma- halle Mektebi bulunuyordu. Üsküdar Çeflmeleri bu çeflminin sol taraf›ndaki bahçeye yerlefltiril- mifltir. Kesme tafltan yapt›r›lan bu klâsik çeflme pek çeflmenin yap›m›ndan 76 sene sonra 1169 Tunusba¤› Çeflmesi sadedir. (Süleyman Pafla lunmaktad›r. 1181 . sonradan Maarif Müdürlü¤ü binas› olmufl. bulunmaktad›r. kemeri üzerinde (1755-56) tarihinde. Bu yap›. s. III. Çeflmesi). Abdülha- mit ricalinden Ethem Pafla’ya ait oldu¤u söyle- nir. Hadîkatü’l-Cevâmi. Bunun mukabilinde ba¤lar vera- s›nda Tahir Baba nam›nda Tarik-i Bektâfli- ye’den bir kimse devr-i Sultan Selim Han’ide yeniden bir Bektâflî Tekkesi ihdas etmifl idi. Tophanelio¤lu Mustafa Efendi’dir. Üsküdar’›n harici ve kasaban›n hu- dudu say›ld›¤›ndan. 2/261) (Mir’at-i ‹stanbul. Osman taraf›ndan kitabesi iki m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: kurulmufltur.” Çeflmenin arkas›ndaki ‹hsaniye Mahallesi. Çeflmenin yan›nda ve karfl›s›ndaki kahvenin önünde ulu birer ç›nar a¤ac› vard›. Matbaa-i *Sâhibu’l-hayrat ve’l-hasenat kudemay-› Âmire 1281. üç sat›r- l›k bir kitâbe ve bunun iki yan›nda birer rozet Bânisi. Tophanelizâdelerin Klâsik Türk çeflme mimarîsi üslûbundaki çefl- Ruhlar› çün el-Fatiha me tamamen kesme tafltan yap›lm›flt›r. Sultan II. 98) Me’murîn-i Devlet-i Aliyye’den *Onuncu daire-i belediyye Esnaf müfettifli Es-seyyid el-hac Faik Be¤’in TUNUSBA⁄I MENZ‹L ÇEfiMES‹ (SÜLEYMAN PAfiA ÇEfiMES‹) B u menzil çeflmesi. Tunusba¤› semtinde ve Tunusba¤› Caddesi ile Ethem Pafla Soka- ¤›’n›n birleflti¤i yerde ve soka¤›n sol köflesinde- dir. üç katl›. Kemeri üzerindeki kitâbe flu- ¤er çeflmesi bahsine bak›n›z. dur: Kaynaklar: (Ayvansarayî. Bugün Tunusba¤› Çeflmesi dahi çeflmenin sol taraf›nda bofl bir mahal bu. Hadîka yazar› bu çeflmeden ve semtten flöyle bahseder: “Tophanelio¤lu Çeflmesi denmekle meflhur bir mâ-i leziz dahi vard›r ki eyyam› sayfide müsta- kil kahvecisi olup kahve ifllerler derbend gibi bir mahaldir. Çat›s› tafl kapl› olup. Kafl kemeri üzerinde.

s. Ed. Fenâyî Ali Efendi Cel- Hakk vere sâhibetü’l-hayrata vetî Tekkesi Camii. mektebe ç›k›lan kemerli bir kap› bulun- maktad›r. güzel servi ka- bartmas› yap›lm›flt›r. 62) (Kâz›m Çeçen. ayn› zamanda ve ayn› kimse taraf›ndan yapt›r›lan mektebin al- t›ndad›r. Fak. ‹stanbul Çeflmeleri. Üsküdar Sular›. 112) (S. sarayî. sol taraf›n- da ise. fiehit Süleyman Pafla Camii bahsine bak›n›z. 1182 . Çeflmenin ayna tafl›. Çabuk. Ed. Mecmua-y› Tevarih. s. ye’since restore edilmifltir. 13. Bu. 129) rada ad› geçen “Onuncu daire-i belediyye” Bo- ¤aziçi’nde Yeniköy dairesidir. s. Derin-V. Kitâbedeki üçüncü m›sra› da “Hak vire sâhi- bu’l hayrata” diye okumufltur. Haz. 1092 tarihli kitâbesini ya- zar. Mecmua-y› Te- varih adl› eserinde bu çeflmeden: “Çeflme-i Süleyman Pafla der kurb-i Tunusba¤›” diye bahseder ve H. Bu esnada çeflmenin esas kitâ. ki Mimarî Eserler. sene 1325 Çeflme. Kemal Özergin. Fak. Tan›fl›k. Tarih Der. l›nda 20 “Daire-i belediyye”ye ayr›lm›fl idi. Çeflmenin büyük haznesi üzerine mektebin bir k›sm› oturtulmufltur. 2/284) (Ayvan- ‹stanbul. *Def’a-i sâniye olarak ihya eyledi¤i çeflmedir. Say›: 13. belediyesi idare bak›m›ndan 1908 y›. s. F. Say›: besi ön cepheden al›narak sa¤ yan cephesi üze. ‹stanbul Üni. Tam karfl›s›nda. Ayna tafl› üzerine geometrik flekil- ler ve onun iki taraf›na birer. Pazarbafl› semtinde ve bu semtin so- kaklar›ndan olan Boybeyi Soka¤› üzerin- dedir. etraf› ve kemeri som mer- merdendir. Bu k›s›mda mektebin helâlar› vard›r. Bu kitâbeden de anlafl›laca¤› üzere çeflme. ‹stanbul Üni. Sa¤ taraf›n- da tonoz çat›l› mektebin bir k›sm›. Çeflmesi. Üsküdar-Bostanc›bafl› Gü- tamir edilmifltir. 62) (‹. ‹stanbul-fiam-Ba¤dad Yolu Üzerinde- rine konmufltur. Tarih Der. sol tarafta ve Kabz›mal Ecrini Cennet-i adn ü me’vâ Soka¤›’nda Pazarbafl› Camii. Çeflme-i âb-› hayat-› ra’nâ 1092 (1681) Bu güzel ve muhteflem çeflme.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Kitâbedeki “sâhibetü’l-hayrat” ibaresinden çeflmenin bir kad›n taraf›ndan yap›ld›¤› anla- fl›lmaktad›r. Çeflmenin yan cephesine konulan as›l kitâbesi TÜRK AHMET PAfiA ÇEfiMES‹ fludur: Habbezâ âb-› zülâl-i dil-kefl Ki eyledi teflne-dilân› irvâ Ç eflme. Eylül 1986 tarihinde Üsküdar Beledi- Çeflmesi ve çevresi. Hadîka yazar› Hüseyin Efendi. sa¤ tarafta ve ile- Tunusba¤› Menzil Görücek dedim an›n tarihin ride de Ömer Dede Türbesi bulunmaktad›r. Tunusba¤› Menzil Fî gurre-i Ramazan-› flerif. Mektep bunlar›n üzerindedir. Eyice. Ha- c› Faik Bey taraf›ndan 8 Ekim 1907 tarihinde Kaynaklar: (M. Fakat ismi belli de¤ildir. zergâh› Kitâbeleri. Kemeri de flekillerle be- zenmifltir.

Ahmet Pa. l›’n› geçirmem hakk›ndan gelirim ve hem Eflak ve feri’nde Sadrazam fiehit Ali Pafla’n›n emrinde. onun vakf›ndan meflrut vazife ¤›ndan Ahmet A¤a. meydana gelen Bostanc›bafl› vakas›ndan bir da ise. iki rozet bulunmaktad›r. Varadin Muharebesi’nde flehiden vefat Çavuflbafl› s›fat›yla hareket etmifl fakat. 13 Temmuz 1714 tari- türbe bugün mevcut de¤ildir. ‹sveç kral›n› yurduna götürme¤i baflaramad›- fla Türbesi’nde. Fakat kitâbe tafl›n›n. kal’alar›na ve donanma tedarikine sarf ve telef ey- ra Anadolu Beylerbeyi olmufl ve 24 Nisan ledim. 000 kiflilik bu Türk askerinin yolunu 1116 (1704) kesmek istemiflti. Bunun üzerine alay k›yafe- tiyle Türk Ahmet A¤a. Bu nakil iflini üstlenen herhalde o¤lu Mora’n›n fethinde de bulunan Ahmet Pafla. 1194 (fiubat 1780) tarihli bir inhaya (bir vazifeye tayin) göre. kendisinden düflman›n durumu sorulmufltu. 2 Ekim 1703 tarihinde Edirne’de sat›r halinde bir kitâbe tafl› ve onun iki yan›n. 1183 . Rusya’n›n de¤iflmeyen tarihi yaz›lm›flt›r. Fakat. “Evvelden akl›m yo¤ imifl. Me¤er canipden asan imifl. Kitâbe fludur: kaç gün sonra. kese akçeyi ‹stanbul kastiyle Azak ve Taygan Ayd›n. hem ‹sveç Kra- 1716 tarihinde aç›lan ‘Nemçe (Avusturya) Se. Dergâh-› âli Kap›c›l›¤›ndan al›- narak Çavuflbafl›l›k görevine atanm›flt›. emellerini flöyle dile getirmiflti: fla’n›n 1128 fiaban›nda (A¤ustos 1716) flehit düflmesi üzerine kondu¤u. Sâhibu’l-hayrat sab›ka Devlet-i Aliyye’de Çavufl- bafl› Mart 1712’de ‹sveç Kral› Demirbafl fiarl’› Olub bin yüz yirmi sekiz tarihinde memleketine yolcu etmek için Ahmet A¤a. S. Türk Ahmet Pafla Çeflmesi kitabesi. Petervaradin’de hinde vezaretle Adana Eyaleti Beylerbeyli¤ine flehid düflen Ahmet Pafla’n›n nafl› Tuna yolu atand›. Adana valiliklerinde bulunmufl ve son. ‹stanbul’a getirtilerek Kitâbeden de anlafl›ld›¤›na göre. çeflme H. fakat bul’a yürürüm” 5 A¤ustos 1716 tarihinde yap›lan Varadin (Pe- terwardein) Meydan Muharebesi’nde flehit fikrinde oldu¤unu ve zaman›nda tedbir al›n- düflmüfltür. 23899) yar›madan›n güneyindeki Minoa adas›nda Türkler’in Beneffle dedikleri Monemvasia ka- Türk Ahmet Paflazâde Numan Bey’in o¤lu Affan Bey’in flahidesi. Rus ça- Eden Anadolu Valisi merhum el-hac Ahmed Pafla r›. Bu sürgün edilmiflti. ile Eyüp’e getirilerek türbesine gömülmüfl ol- mal›d›r. kitâbedeki H. (Evkaf Defteri No. mazsa Osmanl› topraklar›n›n tehlikeye düfle- ce¤ini söylemiflti. hava yere k›rk elli bin Türk lâkab›yla ünlü olan Hac› Ahmet Pafla. Eyüp’te Türk Ahmet Pa. Numan Bey’dir. May›s 1713’te Manisa’ya ile kandilcilik cihetinin tevcihi yap›lm›flt›r. 1116 tarihinde yapt›r›lm›fl ve alt›na da bu tarih Ahmet A¤a. Bu¤dan’› zaptedip asanl›kla do¤ru yoldan ‹stan- ki ordunun sa¤ kanad›na kumanda etmifl. Üsküdar Çeflmeleri Kafl kemeri üzerinde ve bir çerçeve içinde iki Ahmet Pafla. 1116 Rus çar›n›n: tarihinden anlafl›lmaktad›r. 60.

hâlâ bu isimle yad edilir. Kabri. XIX. Ada’da ve fiair Nâbî Efendinin yan›ndad›r. 131) (Sicill-i Osmânî. Nusretname. mevcut de¤ildir. 2/28) 1920 tarihlerinde harap olan çeflmenin kitâbe- si. Derin. s. 220. Üsküdar Tarihi. ‹stanbul Çeflmeleri. Bu mevkide mu’alla çeflmesar-› pak ide icâd Veliyy-i ni’metinin böyle hayre emr-i tebfliri Çeflmenin iki taraf›nda kabartma. maktad›r. Haz. bugün Mihrimah Sultan 1184 . Tan›fl›k. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda yap›ld›¤› Tamam oldukda me’muren didi tarihini fiâkir san›lan bu çeflmenin kitâbesi yoktur. maktad›r. oluklu mer. 128) (Konyal›. Vâs›f üzerinde bulunan Davut Pafla Camii’nin avlu. Kabri. fieyh Camii Soka¤› ile Selman A¤a Bostan Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve Sel- man A¤a Bostan Soka¤›’n›n sol köflesinde idi. ‹nce tu¤ladan yap›lm›flt›r. Üçüncü Kad›n itdi çeflme-i mâ-i zülâl icâd 1141 (1728-29) Çeflmenin sol taraf›nda ahflap. Çavuflbafl› Mektebi ve Çefl. Müdürlü¤ü binas› ve bunun yan›nda da Ami- l›k mevkiinde bulundu¤u zaman yap›lm›flt›r. 297. Kaynaklar: (‹.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar lesini 4 Eylül 1715 tarihinde fethetmiflti. Haznesi y›¤ma Ola flehzadegâniyle hayat-› devleti müzdâd taflt›r. 1/239) (Kâz›m Çeçen. Üçüncü Kad›n ol hayra siriflti eyledi dilflâd mer sütunlar bulunmaktad›r. cumbal›. ¤as› Hac› Beflir A¤a Çeflmesi bahsinde bilgi ve- raf›nda yine harap cumbal› ahflap bir ev bulun. 1126 yap›lar Ermeni Cemaati’nden Kirkor Efendi (1714)’da Fenâyî Ali Efendi Camii ve hayat› taraf›ndan yapt›r›lm›fl ve bu s›rada da bu çeflme hakk›nda hiç bir bilgimizin bulunmad›¤› ve infla olunmufltur. Hadîkatü’l-Cevâmi 2/205-222) (F›nd›kl›l› Mehmed A¤a. Ahmet Pafla’n›n Çavuflbafl›. Semtin ilk eseri H. 291. 1118 tarihinde Pazarbafl› Camii ve H. ‹smet Parmaks›zo¤lu. mesi diye maruftur. Eyüp Sultan Camii civar›nda ve ÜÇÜNCÜ KADIN ÇEfiMES‹ Küçük Emir Efendi hazîresindedir. ‹ki tarafl› mermer merdivenlerle ç›k›lan bu ah- flap. s. Fevkalâde güzel bir manzaraya sahip olan bu H. Pafla bu konakta ve 1958 tarihinde vefat et- sunda fevkânî bir mektebi daha vard› ki bugün mifltir. Üsküdar Sula- r›. eski ad› Sürahici Soka¤› olan flimdi- ki Türk K›z Koleji Soka¤› ile Ma¤azac› Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde ve ikinci soka¤›n fierefâbâd’e icrâ itdi ayn-› musaffadan Bu flehri k›ld› sirab ol h›div-i mekremet mu’tâd Cenab-› banu-y› ismet-saray hass›na didi sa¤ köflesindedir. 80) (Ayvansarayî. Ç eflme. Çeflmenin haznesi bu evlerin bahçe- sindedir. s. rilmiflti. Haz. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda 1. hakk›nda K›zlara- üzerine oturtulmufl harap bir konak ile sa¤ ta. bahçe taraf› dört ahflap sütun Kitâbenin yazar› flair fiâkir. s. 287-288. 1116’da yapt›r›lan bu mek- tep ve çeflmedir. Avyansarayl› Haf›z Hüseyin Efendi’nin Mecmua-y› Tevarih adl› kitab›ndan al›nm›fl olup fludur: TÜRK KIZ KOLEJ‹ SOKA⁄I ÇEfiMES‹ Cenab-› Hazret-i Sultan Ahmed Han kim odur Güzin-i Âl-i Osman iftihar-› dûde-i ecdâd Ç eflme. 318. 201. 1133 (1720-21) tarihinde vefat eden Ömer Dede’nin türbesi yapt›r›lm›flt›r. Vefeyât. ral Vâs›f Pafla’n›n muhteflem kona¤› bulun- Bundan dolay›. Bu kitâbe. beyaza boyal› yap› dört katl› olup Ahmet Pafla’n›n Hakimiyet-i Milliye Caddesi devrinin en güzel örneklerinden biridir. Semt. eli bö¤ründeler- le d›fla taflmal›. Türk K›z Koleji Soka¤› üzerinde ve harap ko- na¤›n yan›nda yeni yap›lm›fl olan Polis Okulu Çeflme ve mektep. F. 283. Bundan k›sa bir zaman sonra. 349) (Mir’at-i ‹stanbul. Büyükçe haznesinin yaln›z iki duvar› kalm›flt›r. 2/294) (Ay- vansarayî. Türk Ahmet Paflazâde Nu’man Bey’in o¤lu Af- fan Beyefendi 1218 (1803) tarihinde vefat et- mifltir. 315. Bu sütunlar› bir ‹lâhî âb-› rûy-i saltanat hakan-› zî-flan›n kornifl biribirine ba¤lam›flt›r.

ciklerine kadar topra¤a gömülmüfltür. gizlice kaç›p Rusçuk’taki bahsine bak›n›z. gayet güzel bir yaz› ile yaz›lm›fl Hattat Memizâde’nin bir ayet-i kerime hatt› vard›r. Al›nl›¤›n›n iki yan›na da mermerden çam kozalaklar› yerlefltirilmifltir. 46) (Mir’at-i ‹stanbul. Çavufldere semtinde. ‹brahim Hilmi Pafla’n›n annesidir. Bir abide niteli¤indeki bu güzel çeflmenin iki yan yüzlerine kuzu çeflmecikleri yap›lm›flt›r. bir madalyon içinde bulunan II. yol seviyesi yükseltildi¤inden çeflme- 1935 tarihinde yere düflmüfl vaziyette iken. Varak 32) Ümmügülsüm Han›m’›n maksad› r›za idi heman Saye-i flehinflâhide bünyad eyledi bu çeflmeyi Hayr ile yâd itsünler su içüb leb-i teflnegân Deh düflüb dikkatle ben de söyledim tarihini ÜMMÜGÜLSÜM HANIM K›ld› nâsa Ümmügülsüm âb-› hayvân› revan ÇEfiMES‹ 1233 (1817-18) Ümmügülsüm Han›m’›n flahidesi. m›sral› kitâbeyi saran som mermerden. Mecmua-y› Tevarih. Arka- raya konulmufltur. Bir çerçeve içinde- ki ayna tafl›n›n iki yan›na. bir ibrik kabart- mas› vard›r. s›nda oldukça büyük kesme tafltan yap›lm›fl haznesi vard›r. Toygar Tepesi eteklerinde 1993 y›l- lar›na kadar Çavufldere Bostanlar› ve çiçek bahçeleri uzanmaktayd›. Üsküdarl› bir çiçekçinin o¤lu. yeniçeri a¤al›¤›ndan sadrazam ol- mufltur. Karfl›s›nda. ‹b- rahim Pafla. Çok zay›f oldu¤u için ‘keçi boynuzu’ lâ. Bu kozalaklar›n bir örne¤ini de ‹sa A¤a Çefl- mesi’nde görmekteyiz. Ayna tafl›nda oval bir motif ve bunun orta ye- rinde. Kabakç› Mustafa isyan›nda ordudaki yeni. Üçüncü Kad›n Mahmut’un tu¤ras›n› ve bunun alt›ndaki alt› Çeflmesi’nin yeri. van sulama¤a yarayan yalaklar› k›r›lm›flt›r. Bu oval motifin üzerine bir istirid- ye kabu¤u flekli yap›lm›flt›r. Derin-V. Sadr-› esbak ‹brahim Pafla validesi ehl-i hayr Üsküdar Tarihi. Haz. Motifli ayna tafllar› olan bu çeflmeciklerin hay- menin ayna tafl› üzerinde bulunmaktad›r. Üçüncü Kad›n’›n ismi belli de¤ildir. Çeflme. mermer sütun kabartmalar› yerlefltirilmifltir. mektebinin alt›ndaki. Üsküdar Çeflmeleri üstüne bir tavus kuyru¤u yap›lm›fl ve bunun iki yan›ndan. tamamen mermerden yap›lm›flt›r. s. Valide-i Atik Camii bi- Bânisi. Çavufldere Caddesi ile Hatmi Soka¤›’n›n birleflti¤i köflededir. yaprak motifleri uzat›lm›flt›r. Çavufldere’de na emini Kâtip Salih Efendi’nin türbesi ve bi. Mimar Sinan yap›s› çefl. Çeflmenin sol karfl›s›nda ve gerisinde. Ç eflme. Üç sat›r halindeki kitâbesi fludur: Kaynaklar: (Ayvansarayî. Salih Efendi Camii çeriler isyan edince. ‹stiridye kabartmas›n›n üzerinde. Tekke bulunmaktad›r. bu. kab›yla an›l›rd›. 2/115) (Divan-› fiâkir. Ümmügülsüm Han›m raz gerisinde ve yol afl›r› yerde meflhur Ç›narl› dur. Çabuk. Barok mimarî üslûbunda yapt›r›lan bu üç yüz- lü çeflme. üzerinde bir ayet yaz›l›. s. Bir silmenin üzerine yerlefltirilen al›nl›¤›n›n en 1185 . F. iki ucunda pirinç halkalar bulunan. 87) (Konyal›. Çeflmesi.

Kendisi. Padiflah-› bahr ü ber dâdâr-› iklîm-i sehâ me sökülmüfl ve Salih Efendi Camii Türbesi Adl ü insâf ü mürüvvet-cûd ü lutf ü merhamet yan›na yeniden monte edilmifltir. 1/154) (Cevdet Tarihi. m›sralar›n›n sonu. Üs. ‹stanbul Çeflmeleri. Zilkade 1240 tarihinde vefat etti¤ini be- Ümmügülsüm Sultan lirtmifltir. 2/117) (Kâz›m Çeçen. Türbe bahsine bak›n›z. 88) (‹. Kesme tafltan yapt›r›lan çeflmenin ayna tafl› Annesinin flâhidesi kâse içinde meyve kabart.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Alemdar Mustafa Pafla’n›n yan›na gitmiflti. Çeflmenin bânisi Ümmügülsüm Sultan III. tad›r. Bunun üzerinde. Merâk›d. Ahmet’in k›z›d›r. taraftar› olup yeniçerileri hiç sevmezdi. Kas›m A¤a Mahal- lesi’nde dünyaya gelmifltir. Sicill-i Osmânî yazar› ise. Ada’daki aile sofas›na kallavîli bir bafl flâhidesi dikilmifltir. s. 12/154) (‹. Kendisi için K›zlar A¤as› Hac› mevcut olmayan medresesi vard›. Bu mu’allâ çeflmesâr› yapd›rub ihlâsile 148) K›ld› atflandan devâm-› ömrüne celb-i du’â fiâkirâ didim sitâyifl birle târîhin an›n Akd› iç bu çeflmeden mâ-i hayât-› cân-fezâ 1141 ÜMMÜGÜLSÜM SULTAN ÇEfiMES‹ Kitâbenin 1. Eksik olan k›s›mlar Merhum Mehmet Raif Bey’in Mir’at-i ‹stanbul adl› ese- rinden al›nm›flt›r. 12. (24 Ekim 1824) rakam› ilâve edilmifltir. Zât›na hasisedir bâ-avn ü te’yid-i Hudâ bostanlar›n üst taraf›ndaki Yeni Zenciler Yo. Ön çeflmenin kitâbesi fiair fiâkir Efendi taraf›ndan taraf›nda Rum Mehmet Pafla Camii ve bugün haz›rlanm›flt›r. Bunun üzerine 14 Kas›m 1806’da getirildi¤i sa- daretten 18 Haziran 1807’de uzaklaflt›r›lm›flt›. Çeflmenin Beflir A¤a Çeflmesi bahsine bak›n›z. yok olmufltur. Üsküdar Sular›. Buna karfl›l›k Üsküdar’da. 1728 tarihinde yapt›r›lan bu yerde ve ikinci soka¤›n sol köflesindedir. Hakk›. cömert. m›sra- Ç eflme Rum Mehmet Pafla Mahallesi’nde. Üçdal K›ld› tâ’yîn ol meh-i rahflende-i evc-î alâ Nefl. 11 fiubat 1708’de ikiz olarak 1186 . 14. 2/412) (Konyal›. Eyledi sükkân›n› müsta¤rak-› bahr-i atâ Bu mahalli duhter-i sa’d-ahter-i zî-flân›na Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. 13. k›r›larak üç mal› olup üzerine “Sadr-› esbak ‹brahim Hilmi parça olmufl ve yedi sat›r halinde haz›rlanm›fl Pafla Validesi Ümmügülsüm Han›m 1238 ondört m›sral› flu kitâbe bulunmaktad›r: (1822)” diye yaz›lm›flt›r. eski ad› Medrese Soka¤› olan Eflref Saat Soka¤› ile Çeflme-i Cedit Soka¤›’n›n birleflti¤i n›n sonu k›r›kt›r. “Sadr-› esbak ‹brahim Hilmi Pafla” yaz›s› alt›na 1240 gurre-i Ra. s. Gerek ‹stanköy Adas›’nda ve gerekse Rodos Adas›’nda tafl› mevcut de¤ildir. arkas›nda ise 1591 tarihinde vefat eden fiair fiem’i fiem’ullah Efendi’nin türbesi bulunmak. Tan›fl›k. ileri- Ümmügülsüm Sultan yi görür. karfl›s›nda ve mezarl›k duvar›n›n 7-8 ad›m ile- risindedir. Islahat Çeflmesi. Karacaahmet Mezarl›¤›’nda. ve 10. 7. 1747 tarihinde Üsküdar’da Vali- de-i Atik Camii civar›nda. Namdafl-› Ümmügülsüm nûr-› çeflm-i z›ll-i Hakk s. Ayd›n fikirli. Hazret-i Sultan Ahmed Han-› ‹skender zafer Haziran 1990 tarihinde yol geniflletilirken çefl. Bu s›rada. m›sran›n bafl taraf›. Miskinler Tekkesi Çeflmesi Çeflmesi kitabesi. Hazret-i Sultan-› vâlâflan-› ismet-imtina küdar Tarihi. Üsküdar’› âb-› rûh-efzâ ile ihyâ idüb lu’da aç›lm›flt›r. Sonradan bir çok valiliklerde bulunmufl ve ‹s- tanköy Adas› muhaf›z› iken orada vefat etmifl- tir. 28) (Mir’at-i ‹stanbul. m›s- ran›n yar›s›. Sofa. hofl sohbet bir vezirdi.

tarihli. Karfl›s›nda Selânikliler Me- manl› Müellifleri. Tan›fl›k. Uluçay. çeflme en geç 1600 olan o¤lullar›ndan Haf›z Mehmet Bey 1177 tarihlerinde. 205-207) (Ç. Valide Kethüdas› Ayvansarayl› Haf›z Hüseyin Efendi de. Oransay. Üsküdar Sular›. Da- c›bafl› Hac› Mustafa Bey ise 1194 (1780)’de n›flman Türkçesi. büyük bir hay›rd›r” diye bu çeflmeden bahseder fakat yeri ve yap›l›fl tarihi hakk›nda bir aç›kla- mada bulunmaz. ye- bir buçuk sene sonra. 24 yafl›nda oldu¤u halde rini ve yapt›ran kiflinin ad› belirtmemifltir. Zeynep Sultan ve Ali Pafla Genç) (G. Patrona ‹syan› s›ras›nda. “Tarih-i çeflme-i Üsküdar” bafll›¤› alt›n- rilmifltir. 54) (Mir’at-i ‹stanbul. 1/21. Üsküdar Çeflmesi’nin tamirine ait ol- fat ederek buraya gömülmüfltür. 37 ve 3/533 Ümmügül- süm Sultan. du¤u san›lmaktad›r. 2/394) (Ayvansarayî. tür. Di¤er o¤lu Kap›. Üsküdar Çeflmeleri do¤mufl. 2/480) (H. Derin-V. Pa- diflahlar›n Kad›nlar› ve K›zlar›. 6 Ocak 1724’te ve 15-16 yafllar›nda mua-y› Tevarih adl› eserinde. Haz. Çeflmesi. Bu vefat etmifl ve ‹stanbul Yeni Cami hazîresine eserde dört m›sral› kitâbesi fludur: gömülmüfltür. fiehsuvaro¤- lu. B ülbüldere semtinde ve Selânikliler Soka¤› ile Tekkeiçi Soka¤› (eski Tutkalc› Bay›- r›)’n›n birleflti¤i yerde ve Tekkeiçi Soka¤›’n›n Osmanl› Devleti’nde Kim Kimdi. Mecmua-y› Teva- rih. Bu çeflmenin bugünkü ‹skele Meydan›’nda ol- Ali Pafla. s. Os. F. Kaynaklar: (Sicill-i Osmânî. (1763-64)’te vefat ederek Üsküdar’da Hüdâyî Tekkesi hazîresine gömüldü. sol köflesindedir. Evliya Çelebi. 1141 (1728-29) oldu¤u halde Nevflehirli Ali Pafla ile evlendi. bânisi ve yap›ld›¤› tarih belli de¤ildir. Bir o¤lu dahi Hulusi Bey’dir ki o¤lu Ali Bey Enderun-› Hümâyun’dan yetifl- mifltir. s. Bu tarih. 1145 (1732) tarihinde. 2/175) (Mecmua-y› Tevarih. 1187 . mal›d›r. Fakat. 59) (‹. yapt›r›lm›fl olabilir. As›rlar Boyunca ‹stanbul. ‘‹stanbul cevelânlar›’na 1630 ta- orada vefat etmifltir. kocas›ndan da bu çeflmenin kitâbesini yazm›flt›r. s. 87) (Divan-› fiâkir Varak 34) ÜSKÜDAR ÇEfiMES‹ B u çeflmenin yeri. Kabri küçük. meflhur seye- hatnamesinde: “Üsküdar Çeflmesi. s. çok de¤erli. Kabir tafl›nda daima ibadet etti- ¤i ve ölüm gününün kendisine malum oldu¤u Atflana sebîl oldu bu ser-çeflme-i Kevser yaz›l›d›r. Ümmügülsüm Sultan’dan rihlerinde bafllad›¤›na göre. vefat ederek Üsküdar’da Miskinler Tekkesi ci. Tahir. Kaynaklar: (Evliya Çelebi Seyahatnamesi. 85) (Konyal›.) var›na defnedildi. s. 2/116) (Kâz›m Çeçen. Tarih m›sra› fludur: Cûfl eyledi bir gonca lebin flevkine amma Vacid gelüb itmam›na dâl oldu bu tarih ‹lâhî Adn’i menzil eyliye Sultan Ümmügülsüm Gel rûh-› Hüseyin aflk›na Zemzem içelim mâ 1145 1141 Küçük o¤lu Mustafa Bey de 1138 (1725)’te ve. meflhur Damat ‹brahim Pafla’n›n kar. ‹stanbul Çeflmeleri. Üsküdar Ta- rihi. s. Çabuk. Mec. Rebiyülevvel 1143 (Ekim 1730)’da Anadolu’ya sürülmüfl ve Evliya Çelebi. 286) (M. deflidir. 61. s. 1221 (1806)’da vefat ederek Üskü- dar’da Ayr›l›k Çeflmesi yan›ndaki mezarl›¤a VAL‹DE KETHÜDASI ÇEfiMES‹ gömüldü.

M›s›r Kahire’de Kitâbede Valide Kethüdas›’n›n ad› yaz›l› de¤il. 1128 1188 . Süleymani- Çeflmesâr ile idüb sirab-› hâl ye’deki kona¤›nda vefat ederek yap›m›na eme- Bu mahall âba katî muhtac idi ¤i geçti¤i.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Valide Kethüdas› Çeflmesi’nin kitabesi. temkinli. Pafla’n›n bir de Ortaköy’de yal›s› vard›. dini bütün. 1135 (1723)’te vefat etti. si on m›sra olup tarih beyti fludur: met Pafla’d›r. aç›lm›flt›r. Geldi hâtiften ana tarih-i zîba Hamdiyâ da lâkaplar›yla da an›lan Mehmet Pafla’n›n bu Ayn-› Zemzem’dir sebîlin flevki inflad eyledi. Bundan sonra Mefharü’l-akran memduhü’l-hisâl da bir tak›m vazifelerde bulunan Mehmet Pa- Üsküdar’› eyledi fladab-› dil fla. 90 yafllar›nda oldu¤u halde. Kürt Mehmet Pafla veya Kara Kethü. Feyziye Camii ve Asadar Baba’n›n aç›k be aras›nda uzanan ve bugün de hâlâ bostan türbesi bulunmaktad›r. Mustafa (1693-1703)’n›n padiflah olmas› mündedir. Kethüda Mehmet Pafla’n›n flahidesi. Mehmet Pafla. Mehmet Kethüda’n›n. Süleyman’›n (1687-1691) tahta geç- Çeflme. yolu ile M›s›r’a gitti¤i zaman yapt›rm›flt›r. Çeflmeyi a¤al›¤› s›ras›nda yapt›r- m›flt›r. Mir’at-i ‹stanbul adl› ese. Haznesi küçük. Eski Saray’a girip Kilercibafl› ol- mufl ve II. Ak›ll›. üzerine padiflah›n annesi Gülnufl Sultan’a ket- Mehmet Raif Bey’in. II. 1128 cemaziyelevvel- dir. Mehmet A¤a Mescidi ile Feyziye Camii bahis- lerine bak›n›z. eski ad› Tut. Yeri için Hammal olarak kullan›lan bir bostan› vard›. II. Kitabe bugün Topkap› Saray›’n›n ikinci avlusunda ve mutfaklar bölümünün önündedir. iyi bir Didi tarihin Zamîrî nûfl iden kimse idi. zarl›¤›. olmufltur. neleri ve Üsküdar Yeni Cami bâniyesi Rabia Gülnufl Emetullah Sultan’d›r ki onun da 20 Babu’l-vezir Caddesi üzerindeki sebilin kitâbe- y›ll›k kethüdas› meflhur Arapkirli el-hac Meh. rine de kaydetti¤i kitâbesi fludur: 1127 Rebiyülâhir (Nisan 1715)’te vezaret rüt- besi verilerek pafla olmufl ve ‹stanbul kayma- Kethüda-y› Valide Sultan kim ol kaml›¤› görevine getirilmifltir. Fakat. Mustafa ile III. çeflmenin yap›ld›¤› s›rada Valide de (Nisan 1716) fleyhu’l-harem olmufl ve deniz Sultan olan. Akd› gel manend-i Kevser bu zülâl 1112 (1700) Mehmet Pafla’n›n bu çeflmesinden baflka. Saray›’n›n ikinci avlusunda ve mutfaklar bölü. Ahmet’in an. Kendisi. Üsküdar Yeni Cami hazîresine gö- K›ld› irva vire ecrin Lâyezâl mülmüfltür. annesi Saliha Dilaflub Valide Sultan’a kethüda tür. Onun 1689’daki vefat› üzerine de Kafl kemeri üzerindeki kitâbesi bugün Topkap› defterdar vekili ve darphane emini olmufltur. bir sebili vard›r. klâsik Türk çeflme mimarîsi üslûbunde mesi üzerine de saraydan ayr›larak Padiflah’›n yap›lm›fl olup kesme tafltand›r. çeflme civar›nda fieyh Camii ile Yeflilbafl Tür. Çeflme üzerindeki yeri hâlâ bofltur. rü’l-hadisi vard›r ki bir zamanlar Galata Mah- kalc› Bay›r› olan bugünkü Tekkeiçi Soka¤›’n›n kemesi olmufl ve flimdi de cami olarak ibadete sol köflesine nakledilmifl olup suyu daima akard›. Ga- lata’da bugün yerinde H›rdavatç›lar Çars›s› bu- Çeflme eskiden camiin önünde iken 1300 lunan Gülnufl Sultan Camii karfl›s›nda bir Da- (1883) tarihinde flimdiki yerine. Suyu Bülbülderesi’nden temin edilirdi. hüda olmufl ve bu görevinde 20 sene kalm›flt›r.

Vak›flar Der.) (Sâlim Tezkiresi. Kabri Karacaahmet Mezarl›¤›’ndad›r. rinde befl sat›r halinde on m›sral› flu kitâbe bu- l›fll›k eseridir. H›zr-› ferrûh-dem görünce Ta’ibâ tarihini kufl. 1/64. s. “Kadri yüce bir mert” flair idi. s. Üsküdar Tarihi. Derin-V. Yeniçeflme bafll›¤› alt›nda flunlar› yazmaktad›r: “Üç taraf›nda üç musluk içinde tak-› bâlâs›nda olan tarihtir. Parmaks›zo¤lu. ‹stanbul Çeflmeleri. Ahmediye Meydan›’n›n ortas›nda bulunan Darü’s-saâde A¤as› Mehmet A¤a Camii’nin önünde idi. Üsküdar Çeflmeleri Kitâbe yazar› Üsküdarl› Zamîrî Mustafa Efen. Tan›fl›k. 34) (Gezi Notu) (Hadîka. Sicill-i Osmânî ya. Yeniçeflme Camii bah- sine bak›n›z. sa¤ taraf›nda ise. 2/34 Galata Yeni Cami Sâhibu’l hayr›n du’âs›yla olur ratbu’l-lisân bahsi) (Vâs›f Hiç. 2/286. 998 (1589-90) tarihinde yap. Ç eflme. Teflnegân oldukça pür-sâz-› sebû-y› ârzû baas›. 6/3170) (Ak.) Mermer çeflme yüzünün iki yan› kesme tafl olup arkas›nda büyük bir haznesi vard›r. Yeni Valide Camii bahsine bak›n›z. fakat ihtiflaml› çeflmenin kemeri üze- zar› H. 2/122) (Kâz›m Çeçen. 70) (‹. VAL‹DE SULTAN ÇEfiMES‹ Bânisi Gülnufl Emetullah Valide Sultan’d›r. 72. Haz. Bânisi Darü’s-saâde A¤as› Meh- met A¤a’n›n hayrat›d›r: Sâhibu’l-hayrat Mehemmed A¤a Bende-i an fleh vâlâ himmet Kerd in çeflme-i âli bünyad fiud revan zülâl-i rahmet Güft-i Asarî dagi tarih Çeflmeha-i nûr-› ayn-› rahmet Valide Sultan 990 (1582) Çeflmesi. Mâder-i zîflân-› Sultan Ahmed cem âsitân Fî-sebîlillâh bünyâd eyleyüb bu çeflmeyi Kaynaklar: (Mir’at-i ‹stanbul. Sol tara- f›nda Yeni Cami’nin avlusuna aç›lan kap›s›. ‹stanbul 1315. t›r›lan Geredeli Camii’nin arsas› bulunmakta. ‹kdam Mat. d›r. Tonoz YEN‹ÇEfiME Ç eflme. ‹stanbul Oldu atflana zülâl-i lûtf ile rahat-resân Çeflmeleri. Çünkü. Divan-› Hümâyun kâtiplerinden olup son. Say›: 22/391) 1122 (1710) Çeflme Yeni Cami’den bir sene sonra yap›lm›fl- t›r. 290) (Sicill-i Osmânî. F. ra tezkereci oldu. s. ‹stanbul Ans. Mecmua-y› Tevarih. Bülbülderesi. 1105’te vefat etti¤ini söylemesi bir yan. Üsküdar’da 1117 lunmaktad›r: (1705)’te yap›lan Sadrazam Hasan Pafla Çefl- mesi’nin kitâbesi de Zamîrî taraf›ndan söylen. ‹mam Nas›r Soka¤› üzerinde ve bu soka¤›n dirsek yapt›¤› köflededir. 87) (‹. çat›s› vaktiyle kiremitle örtülmüfltü. 288. Çeflmesâr-› din ü devlet âb-› rûy-i saltanat mifltir. Ölüm tarihi belli de¤ildir. Mecmua-y› Te- varih adl› eserinde. Kaynaklar: (Ayvansarayî. s. Üsküdar Sular›. Nusretname. Bu sade. fiimdi çi- di. mento ile s›vanm›flt›r. 3/237 Cûybâr-› Kevser’in güya aya¤›d›r bu âb ve 4/219) (‹. Kahire’de Osmanl› Dönemi Eserlerde Türkçe Manzum Didi dil-cû çeflme-i âb-› hayât oldu revân kitâbeler. 1189 . Bu cami bahsine bak›n›z. Ayvansarayl› Hüseyin Efendi. Tan›fl›k. 2/453 Mehmet Üsküdar’› eyledi pür-feyz-i mânend-i cinân A¤a Kürt md. 2/302) (Konyal›. Çabuk.

Üsküdar l009 (1600) Y›k›ld› lunuyordu diye yazmaktad›r. Burada gece gündüz ses El-hac K›zlar A¤as› 998 (1590) Mamur kesilmez. Camiin (E. Haz. 1/377) (Sadri Sema. 209) s›nda cami ve mezarl›¤› kald›r›lm›flt›r. O tarihlerde ‹stanbul’un belki hiç bir sem- tinde böyle canl›. Do¤anc› Hasan Pafla 966 (1558) Y›k›ld› zam kesme tafltan yap›lm›fl olup Mahmut Pafla Camii kap›s› önündeki çeflmenin bir benzeri Ahmet Çelebi 975 (1567) Y›k›ld› fakat daha al›ml›s›d›r. s. önünde ortada bir çeflme. Ahmediye Meydan›. bir yandan Elhac K›zlar A¤as› 995 (1587) Mamur Tabutçular içi. bak›n›z. mifltir. Mecmua-y› Tevarih. Fatih Sultan Mehmet 860 (1455) Mamur 1900 tarihlerinde çekilen Manzara-i Evkaf-› Selman A¤a-Horhor 912 (1506) Mamur Hümâyun Kartpostal›’nda bu çeflmenin resmi görülmektedir. munta. Dutlukahve sonradan kuflçular›n kah- r›mdan sonra çeflme Yeniçeflme. Eski ‹stanbul’dan Hat›ralar. Derin-V. Çabuk. yüz y›llar bo- yunca Üsküdar’›n en maruf ve mamur bir semti idi. daha afla¤›da iki tarafl› dükkânlar” bu. Mihrimah Sultan 955 (1548) Mamur Çok güzel bir görünümü olan çeflme. ora. 1141 (1728-29) tarihinde Darü’s-saâde A¤as› Burada. Koçu. Bu ona. Ahmediye’de idi. Kemerleri di- limli ve sivridir.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar fiair Asarî için Karacaahmet Türbesi bahsine tarihlerinde açt›¤› ünlü kahvesi de bu civarda. Çeflmenin Ad› Yap›l›fl› Hali El-hac K›zlara¤as› Mehmet A¤a Camii ve Çefl- mesi bahislerine bak›n›z. civar›nda. Ahmediye. 1935 tarihinde meydan›n tanzimi s›ra. Mehmet A¤a d›. 2/205. ‹brahim A¤a Menzil 988 (1580) Mamur Sadri Sema. s. gürültülü ve alabildi¤ine Ayfle Sultan l007 (1598) Mamur uzan›p bitmeyen bir çarfl›s› daha yok gibiydi. Nurbânu Valide Sultan 991 (1583) Mamur dan iki kola ayr›larak bir yandan Ahmediye. kalabal›k eksilmez. Hasan Çavufl 1007 (1598) Mamur Yeniçeflme’de bir mescit. “Üsküdar’›n geceli Yeni Çeflme 990 (1582) Y›k›ld› gündüzlü aç›k ve ifllek bir çarfl›s› vard›. Alemli beflik çat›s› dört yüzlü olup tafl kaplanm›flt›r. muhallebi. 74) rinden Devatç›zâde Mehmet Efendi’nin bir ca- mii vard›. Bir horozcu kahvesi de fieyh Camii’nde idi. yan›ndaki vesi olmufltu. ‹stanbul Ans. 66) (Hadîkatü’l-Cevâmi. zamanla harap olmufl ve d›. kaymakç›lar ve aktar dükkânlar› ile befl ÜSKÜDAR ÇEfiMELER‹ adet büyük ve mükemmel k›raathane vard›. Mehmet A¤a Camii de Yeniçeflme Camii ad›n› alm›fl ve bu 1960 tarihlerine kadar devam et. hat›ralar›nda. bir meydan Rüstem Pafla 952 (1545) Y›k›ld› çeflmesi olup dört yüzlüdür. Ahmediye Çarfl›s›nda bazac›lar. al›fl verifl durmaz. kahvenin bahçesinde horoz dö¤üfltü- Beflir A¤a taraf›ndan tamir edilmifltir. KRONOLOJ‹K D‹Z‹NE GÖRE ciler. K›zlara¤as› yoluyla Toptafl›’na Mehmet A¤a kadar uzanan bu çarfl›ya Üsküdarl›lar Çarfl›bo- yu ad›n› vermifllerdi. Vapur iskelesinden Yeniçeflme’ye kadar uzanan. Cephe köfleleri Sadrazam Sinan Pafla 983 (1575) Mamur dört köfle sütun kabartmal›d›r. Demek ki üç yü- zünde lüle varm›fl. Kefçedede yoluyla Paflakap›s›’na. üç tekke ve Hüdâyî Âsitânesi fleyhle. rülürdü. Kaynaklar: (Ayvansarayî. F. Ayr›ca K›zlara¤as›’nda Dut- lukahve diye bilinen bir horozcu kahvesi var- Bu meydan çeflmesi. Bulgurlu Köyü 1009 (1600) Mamur Üsküdar’› çok iyi bilen Vâs›f Hoca’n›n 1900 (Teberdar Mehmet A¤a) 1190 . Buna göre çeflme.

Mehmet 1071 (1660) Mamur (Büyük Çaml›ca) ‹zmirli Ali Pafla 1114 (1702) Mamur Abbas A¤a 1080 (1669) Mamur Kas›m A¤a 1115 (1703) Mamur Abbas A¤a 1080 (1669) Mamur ‹smail A¤a 1115 (1703) Mamur Nâlî Mehmet Efendi 1086 (1675) Mamur Türk Ahmet Pafla 1116 (1704) Mamur fieyh Selâmi Ali Efendi 1088 (1677) Mamur Sadrazam Damat 1117 (1705) Mamur Hasan Pafla Kap›a¤as› Yakup A¤a 1089 (1678) Mamur Haseki ‹smail A¤a 1118 (1706) Y›k›ld› Mihrimah Sultan 1092 (1680) Mamur Mutbak Emini Hac› 1119 (1707) Mamur Tunusba¤› Menzil 1092 (1680) Mamur Halil Efendi Silâhtar Mustafa A¤a 1094 (1683) Mamur Gülnufl Emetullah 1121 (1709) Mamur Meydan Valide Sultan 1191 . Mehmet 1064 (1653) Mamur fiehit Süleyman Pafla 1098 (1687) Y›k›ld› çeflme ve sakalar. Üsküdar Çeflmeleri Ayr›l›k Çeflmesi 1009 (1600) Mamur (Ahmet A¤a) Aziz Mahmud Hüdâyî 1019 (1610) Mamur Efendi Aziz Mahmud Hüdâyî 1019 (1610) Y›k›ld› Efendi Sultan I. (Küçük Çaml›ca) Valide Kethüdas› 1112 (1700) Mamur Sultün IV. Ahmet 1023 (1614) Y›k›ld› Sultan I. Ahmet 1024 (1615) Y›k›ld› Sadrazam Halil 1026 (1617) Mamur Babü’s-saade A¤as› 1026 (1617) Mamur ‹smail A¤a Kara Mustafa Pafla 1040 (1630) Y›k›ld› Mahpeyker Kösem 1052 (1642) Mamur Valide Sultan Valide Kethüdas› 1056 (1646) Mamur Arslan A¤a Ayfle ve Ümmühani Hatun 1060 (1650) Mamur fieyh Camii 1061 (1651) Mamur Müsahip Ali A¤a 1064 (1653) Mamur Müsahip Mustafa Pafla 1094 (1683) Y›k›ld› Eski ‹stanbul’da bir Sultan IV.

Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Hatice Sultan 1141 (1728) Y›k›ld› fiehzade Numan 1141 (1728) Mamur Ümmü Bayezid 1141 (1728) Mamur (Mihriflah Kad›n) fiehzade Bayezid 1141 (1728) Y›k›ld› fiehzade Süleyman 1141 (1728) Y›k›ld› fiehzade Süleyman 1141 (1728) Mamur fiehzade Mehmet 1141 (1728) Y›k›ld› fiehzade Abdülhamit 1141 (1728) Y›k›ld› Sultan III. Ahmet Meydan 1141 (1728) Mamur K›zlara¤as› Hac› Beflir A¤a 1141 (1728) Y›k›ld› Nevflehirli ‹brahim Pafla 1141 (1728) Y›k›ld› Beflir A¤a 1141 (1728) Y›k›ld› Sadrazam ‹brahim Pafla 1141 (1728) Y›k›ld› Mutbak Emini Hac› 1141 (1728) Mamur Halil Efendi Sadrazam ‹brahim Pafla 1141 (1728) Y›k›ld› Mutbak Emini Hac› 1141 (1728) Mamur Sadrazam ‹brahim Pafla 1141 (1728) Mamur Halil Efendi Sadrazam ‹brahim Pafla 1141 (1728) Harabe Mutbak Emini Hac› 1142 (1729) Mamur Halil Efendi Fatma Sultan 1141 (1728) Y›k›ld› Mehmet Kethüda 1142 (1729) Y›k›ld› Genç Mehmet Pafla 1141 (1728) Mamur (Divitçiler) Atike Sultan 1141 (1728) Y›k›ld› Kaptan Mustafa Pafla 1142 (1729) Mamur Ümmügülsüm Sultan 1141 (1728) Mamur fiüca Ahmet Pafla 1151 (1738) Y›k›ld› Esma Sultan 1141 (1728) Y›k›ld› Sadeddin Efendi 1154 (1741) Mamur 1192 . Ahmet 1122 (1710) Mamur fiehzade Abdülhamit 1141 (1728) Y›k›ld› Küçüksu Çeflmesi ve Namazgâh›. Ahmediye 1134 (1721) Mamur fiehzade Mustafa 1141 (1728) Mamur ‹bnülemin Ahmet A¤a 1134 (1721) Mamur fiehzade Seyfeddin 1141 (1728) Mamur Bostanc›bafl› ‹brahim A¤a 1135 (1722) Mamur fiehzade Seyfeddin 1141 (1728) Mamur Kethüda Mehmet 1136 (1723) Mamur Üçüncü Kad›n 1141 (1728) Y›k›ld› A¤a (Pafla) Baflkad›n Meydan 1141 (1728) Mamur Tophanelio¤lu Meydan 1140 (1727) Mamur fiehzade Sultan Mehmet 1141 (1728) Y›k›ld› Tophanelio¤lu 1140 (1727) Y›k›ld› Validesi Sultan III.

Mahmut 1248 (1832) Mamur Parizâde Osman Sahip 1181 (1767) Y›k›ld› Sultan II. Mahmut 1248 (1832) Harap Efendi Sultan II. Üsküdar Çeflmeleri Silâhtar Süleyman A¤a 1165 (1725) Y›k›ld› Ümmügülsüm Han›m 1233 (1817) Mamur Sultan III. Mahmut 1193 . Osman 1169 (1755) Y›k›ld› Haf›z ‹sa A¤a 1240 (1824) Mamur Ayazma III. Selim 1217 (1802) Mamur (Paflaliman›) veya Tekke Daya Kad›n 1220 (1805) Mamur T›fl›gül Han›m 1223 (1808) Mamur Haf›z ‹sa A¤a 1226 (1811) Mamur ‹smet Bey 1227 (1812) Mamur Haf›z ‹sa A¤a 1228 (1819) Mamur fierefâbâd veya Sultan 1229 (1814) Y›k›ld› II. Sultan III. Mahmut 1248 (1832) Y›k›ld› Saraclar 1190 (1776) Y›k›ld› Abdülmecit Han 1255 (1839) Y›k›ld› Kâtip Mustafa Efendi 1193 (1779) Mamur (Halit A¤a) Sineperver Valide Sultan 1194 (1780) Mamur Abdülmecit Han Meydan 1257 (1841) Mamur Mihriflah Valide Sultan 1206 (1791) Mamur Taz›c›lar Oca¤› 1259 (1843) Mamur Mihriflah Valide Sultan 1206 (1791) Mamur Kaymakam Emin Bey 1271 (1854-5) Mamur Hüsameddin A¤a 1206 (1791) Y›k›ld› Mütevelli 1271 (1854-5) Mamur Meryem Kad›n 1208 (1793) Mamur Fethi Ahmet Pafla 1272 (1855) Y›k›ld› Ladikli Ahmet A¤a 1208 (1793) Mamur Ömer Bey 1275 (1858) Mamur Ayfle Hatun 1209 (1794) Mamur Menzil 1284 (1867) Mamur Benlizâde Ahmet Reflit 1215 (1800) Mamur Tiryal Han›m 1288 (1871) Mamur Efendi Haminnine Hüseyin Avni Pafla 1291 (1874) Mamur Çeflmesi’nin aç›l›fl›. Mustafa 1174 (1760) Mamur ‹hsaniye 1240 (1824) Mamur Sultan III. Mustafa 1174 (1760) Y›k›ld› Mehmet Tahir Efendi 1242 (1826) Mamur Hatice Sultan 1178 (1764) Mamur Mehmet Tahir Efendi 1242 (1826) Harap Hatice Sultan 1178 (1764) Y›k›ld› Hac› Hasan A¤a 1244 (1828) Y›k›ld› Abdülaziz Efendi 1179 (1765) Y›k›ld› Sultan II.

Mamur Hac› Mehmet Naki 1321 (1903) Mamur fieyhülislâm Mirzazâde 1731 Mamur (Hac› R›za Efendi) ‹nadiye Tekkesi 1733 Harap Hasip Pafla-Zeki Bey 1323 (1905) Mamur Tekke Kap›s› 1762 Mamur Ahmet fiakir Efendi 1325 (1907) Mamur fieyhülislâm Mirzazâde 1740 Y›k›ld› Mülâz›m fiehit Hakk› 1331 (1915) Mamur Mehmet Said Efendi fieyhülislâm Arif Hikmet 1812 Mamur K›s›kl› 1333 (1915) Mamur Beyefendi Kassam 1342 (1923) Mamur Selimiye 1807 Mamur Hac› Mehmet Efendi 1347 (1928) Mamur Silâhflor fiakir Bey 1824 Mamur Yap›l›fl Tarihi Belli Olmayan Surp Garebet Ermeni 1844 Mamur Çeflmeler: Kilisesi Çeflmenin Ad› Takribi Hali Duduo¤lu . Y›k›ld› fiehitler 1852 Mamur Devecio¤lu . Y›k›ld› Ahmet Efendi 1865 Y›k›ld› Halife . Y›k›ld› 1194 . Harap Safiye Sultan . Y›k›ld› Hasan Bey .Yüzy›llar Boyunca Üsküdar Demirci Baba 1305 (1887) Mamur Bostanc›bafl› 1722 Y›k›ld› Cevher A¤a 1315 (1897) Mamur Pirinçci . Harabe Tafll› . Mamur Mahbub A¤a 1321 (1903) Mamur ‹nadiye . Harap Kale . Y›k›ld› Selâms›z Mezarl›¤› . Y›k›ld› Han›m Nine 1930 Mamur Silâhtar A¤a 1640 Harap Feyzullah Efendi .

Üsküdar Vak›f Sular› .

.

Bülbüldere-Ba¤larbafl› ana yolunu takiben ve Özbekler Tekkesi’nin arka taraf›ndan ve bura. ‹lâhiyat Fakültesi binalar›n›n oldu¤u yer) civar›ndad›r. Mihrimah Sultan Suyu bahsine bak›n›z. Özbekler nemde getirilmifl ve 1760 tarihlerinde de Sul. Ü. tan III. Buradan Nuhkuyusu Caddesi. Çeflmesi ve hama- Su. Tunusba¤› ve lebi Camii de bu sudan istifade ederdi. Mustafa (1757-1774) taraf›ndan ›slah de kesme tafltan yap›lm›fl bir hazne vard›r. 1197 . AT‹K VAL‹DE SUYU (NURBÂNU SULTAN SUYU) Bu su için Valide-i Atik Maksemi bahsine ba- k›n›z. Arslan A¤a ve han›m› fieyh Camii hazîresinde gömülüdür. geriye kalan. Bu cami bahsine bak›n›z. Üsküdar Vak›f Sular› ARSLAN A⁄A SUYU AYAZMA CAM‹‹ SUYU 1 056 (1646) tarihinde Sultantepe’de kendi ve efli Ayfle Hatun çeflmeleri için Ba¤larba- fl› Mevkiindeki ‹cadiye Tepesi’nden getirilmifl- B u suyun kayna¤› Ba¤larbafl› mevkiindeki Çiftlik Gazinosu (bugün M. Tekkesi semahanesi arkas›ndaki meyilli arazi. Caminin oldu¤u yerin civar›nda Ayazma Sara. Ayfle Hatun Çeflmesi arkas›ndaki Abdi Çe. ti. Arslan A¤a Suyu da künk içinde akarak Selvilik Caddesi’nden y› bulundu¤una göre su daha önceki bir dö. Günlük su çekeri 120 metre küp olan bu suyun bir k›sm› sonradan Mihrimah Camii ve flad›r- van›na verilmifltir. Maksemi’nden geçer ve kendi çeflmesine gelirdi. ‹cadiye Tepesi’nden galeri içinde akarak m›ndan akard›. Do¤anc›lar yolu ile gelen su 1760 tarihinde ya- p›lm›fl olan Ayazma Camii.

Bu eski do¤ru inen künk su yolu Çinili Cami ile di¤er suyun Halil Efendi taraf›ndan onar›ld›¤› da dü. Vaktiyle 28 adet su verici yeri olan ve günde 600 metre küp bir verimi olan bu su yolunun. bu çeflmeler için geti. vard›. Matbah Emini Hac› Halil Efendi Çeflmesi bah. O n yedinci as›r ortas›nda Kösem Mahpey- ker Sultan taraf›ndan Çinili Cami. Su. Selâmet Yokuflu ismiyle de bilinen yol. Bu cadde üzerinde 1088 (1677) tarihinde fieyh Selâmi Ali Efendi taraf›ndan yapt›r›lan bir Buradan da S›rkâtibi Ba¤›’ndan ve Çiftlik Ga- çeflme ve yan tarafta da bir tekke ile bir hama. Büyük Çaml›ca’n›n do¤u s›rtlar›ndaki vadiler- den toplanan sular›n yolu. Saray› Ba¤çesine (Refia Sultan Saray›-Küçük Çaml›ca Caddesi) gelir. ba¤lar›ndan inerek. ka¤›’n›n birleflti¤i yere kesmetafl bir su terazisi yap›lm›flt›. zinosu kap›s› alt›ndan Ba¤larbafl› Caddesi’ne m› oldu¤una göre caddeden daha evvel de bir (Nuhkuyusu Caddesi) ç›kar. Semerci Ba¤›’ndan ve Ömer Efendi (fieyhülis- Bu cadde üzerinde Matbah Emini Hac› Halil lâm Bodrumî) korular›ndan tekrar katmalar Efendi’nin 1119 (1707) ve 1141 (1728) tarih. Yenimahalle’ye vak›f suyunun geçti¤i anlafl›lmaktad›r. Sultan Ç‹N‹L‹ SUYU Mustafa Suyu ismini alm›flt›r. Su mecras› bu seyri maksem yap›lm›flt›r. Afla¤›daki sat›rlar merhum Nâz›m Nirven Bey’in bir yaz›s›ndan al›nm›flt›r: BEYL‹K ÇEfiME SUYU “Çinili suyunun kaynaklar›. esnas›nda da ba¤lardan katma su al›r. Selimiye ‹skele Caddesi ile Çeflme-i Kebir Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde bulunan ve 1257 (1841) tarihinde Sultan Ab- ¤› olan Çaml›ca ve Çakal Da¤› civar›ndad›r. alarak F›st›kdibi’ne gelir. sular alarak çiftlik havuzunun yan›ndan Alem- da¤› yoluna ç›kar. Altuni- flu’nun üst bafl›ndaki meydanda son tarihli bir zâde Necip Bey arazisinden ve sonra da M›s›r- çeflmesi daha vard›r. Tantavi Çiftli¤i’nin dülmecit taraf›ndan yapt›r›lan büyük çeflme kuzeyindeki dereyi takiple ve buradan katma için temin edilmifltir. ad›n› fieyh Selâmi Ali Efen- Çatal Maslak’a gelir. Serasker R›za Pafla arazisin- ÇINAR SUYU den de su kat›l›r. met Bey’in çeflme ve sebiline su verirdi. Burada su yoluna Büyük Çaml›ca’dan ve Kü- çük Çaml›ca’dan.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar edilmifltir. Su yolu zamanla harab oldu¤undan Atik Vali- de suyuna kat›lm›flt›r. hassa müfliri Rauf Pafla. flünülebilir. ayr›larak Valide- sokmak için Toygartepe üzerinde. zengin bir su yata- S elimiye’de. fieyhülislâm meflhur Arif Hik- ka¤› (eski Torbal› Soka¤›) ile Hac› Mutlu So. Kuyu fleklinde.” 1198 . yolun karfl› taraf›na geçerek Su. Su yolunun bu seyrinde bir flube yolu F›st›kdi- Yak›n yerden gelen bu suyun ak›fl›n› intizama bi’nde Necip Bey arazisinde. Bu onar›mdan sonra su. çeflmenin karfl›s›ndaki yamaçta ve bir evin Kavak Bay›r›’na gelir. l› Faz›l Pafla’n›n ba¤çesinden geçerek Sultan rilmifltir. di’den alm›flt›r. 9900 metrelik künkten yap›lm›fl bir flebekesi sine bak›n›z. du¤u tarladan. Niflantafl›’n›n bulun- li iki çeflmesi bulundu¤u gibi Kuflo¤lu Yoku. Burada mecra civardan da katmalar alarak Küçük Çaml›ca yoluna iner (fiekerci Masla¤› Soka¤›). Terazi son senelerde y›k›lm›flt›r. Civardaki köflklerin bahçesindeki p›nardan ç›kard›. Su yolu Libade’den sonra Merdivenköyü Caddesi’nin kenar›n› takip ile Ç ›nar Yokuflu. çeflme ve sebili için getirtilmifltir. Dürbali So. ba¤›’na gider. Çini- li Hamam. hayrata ulafl›r. Selâmi Ali Efendi Cadde- si’nin eski ad›d›r. Toygar Çeflmesi’nin alt ta- ki bu p›nar›n üzerine tonoz çat›l› küçük bir raf›ndan Libade’ye gelir.

Tafll›dere 5) fiehzade Abdülhamit Çeflmesi. Sekiz kaynaktan gelen sular. Bu maksem fierefâbâd mevcut olan su yolu ›slah edilmifl veya yeni Kasr›’na ve civar›ndaki çeflmelere su verirdi. Uzunçay›r’›n kuzey taraf›nda ve yamaçtan ge- çerek civardan gelen katmalar› al›r. Kireç Ocaklar› ve lu Han karfl›s›nda idi. Altunizâde semtindeki Necip Bey tarlas›ndan gelen suyu ve bugün Askeri Prevantoryum olan Ahmet Celâleddin Pa- fla’n›n çiftli¤inden gelen suyu ald›ktan sonra Ac›badem’e do¤ru inerdi. 3) Hac› Beflir A¤a Çeflmesi. Üsküdar Vak›f Sular› FATMA SULTAN SUYU Nuhkuyusu Caddesi bafl›nda ve Kap›a¤as› mevkiindeki birinci su terazisine giren su dö- (‹BRAH‹M PAfiA SUYU) külerek soldan birinci. biraz ileride Yeni Cami için evvelce bulunan suyu. su ise. 1199 . Toptafl› Cad- mak amac›yla bu kadar büyük bir külfete kat. dir. yaln›z fierefâbâd Kasr› için besi yan›nda idi. o s›ralarda henüz y›k›lmayan Kavak Sa- meden ve Fatma Sultan Saray›’ndan da ak›t›l. Kurban Na- yak›nlar›nda eski Dahiliye Naz›r› (‹çiflleri Ba. yeni katma sular› ald›¤› Valideba- ¤›’ndan sonra Seyyid Ahmet Deresi taraf›nda. Küçük Çaml›ca Tepesi’nin güney etekle. Burada hâlâ mevcut olan maksemden yola ç›- kan su. fl›s›nda idi. ‹skender Baba Tür- dendi¤ine göre su. Duvardibi mevkiindeki ikinci teraziden ayr›lan lar ve fiehzadeler ad›na yapt›r›lan 40 adet çefl. Yeni Cami Su ne gelir. akan Sazl›dere yan›nda idi. topra¤›n uygunlu¤undan delme mecra haline ve sonra künk olarak yoluna devam ederdi. Bu saray bahsine bak›. suh Camii karfl›s›nda idi. Künk yol. flu çeflmelerden akard›: fierefâbâd içindir asl› amma kim bu maksemden Soldan Birinci Kol: Bu flehr-i Üsküdar’a dahi küllî hisse peydâd›r 1) ‹brahim Pafla Çeflmesi. 4) Fatma Sultan Çeflmesi. Bulgurlu Mescit kar. fierefâbâd Kasr› mak- 28 tarihlerinde saray. burada tekrar katma sularla dolan su 6) Esma Sultan Çeflmesi. Atpazar› içinde. Sultan- ki çeflmelere su verirdi. ikinci ve üçüncü kolda- B u isimle bilinen su. Su- lan›r. Buradan ç›kan su. Suyun kaynaklar› ‹çerenköy taraflar›nda. vuza ve buradan da Do¤anc›lar Meydan› ya- n›z. Bu terazi- den ayr›lan di¤er bir kol da. Büyük bir flehircilik anlay›- fl› ile geliflen Üsküdar’›n su ihtiyac›n› karfl›la. 1727. fierefâbâd Saray› için getirilmifl ve bu s›rada Sultan III. rindeki Semerci Ba¤› ve Üçp›nar mevkiine ulafl›rd›. Deposu. 2) Genç Mehmet Pafla Çeflmesi. yeni bafltan yapt›r›l›rken semi bahsine bak›n›z. Paflakap›s› mevki- fierefâbâd Kasr›. getirilmifl de¤ildir. bulunan bir çok tesislere su verirdi. Mer. üzeri kapal› ufak bir havuzda top. Bu saray›n bir suyu oldu¤una göre. Kap›a¤as› mevkiindeki birinci teraziden ayr›- fiair Nedim’in maksem tarihi için söyledi¤i fliirde: lan su. yolu. Ahmet (1703-1730) Sadrazam ‹brahim Pafla. bafltan yapt›r›lm›flt›r. n›ndaki makseme gelirdi. ray› ile Üsküdar Saray›na ve bunlar›n etraf›nda m›flt›. kan›) Memduh Pafla’n›n (1839-1925) çiftli¤i. desi ile Beygirciler Soka¤›’n›n birleflti¤i yerde- lan›lm›flt›r. 1580 tarihinden beri mevcut inde ve Belediye fiubesi arkas›ndaki büyük ha- olup isimleri de¤iflikti. Atpazar› mevkiin- diven Köyü ile Karaman Çiftli¤i civar›nda de idi.

“Cennet-mekân merhum ve ma¤furun leha Fatma Sultan tâbet serâhu ve sadrazam-› esbak 7) Sultan Mehmet Validesi Çeflmesi. 1) Kaptan Mustafa Pafla Çeflmesi.Matbah-› Âmire Emini Halil Efendi suyu 4) fiehzade Süleyman Çeflmesi. 2) fiehzade Seyfeddin validesi Çeflmesi. 000 metre küp su tafl›rd›.. Aziz Mahmut yap›lm›flt›r. fierefâbâd Kas- 8) fiehzade Mustafa ve Süleyman’›n validesi r›’n›n bahçe kap›s› yan›nda idi. Halil Pafla Tür. çeflmesi.” edilirdi diye yaz- maktad›r. Tembeller Mahallesi’nde idi.) aç›kl›k ve- rilmiflti. Selman A¤a Camii kubbeden medine-i Üsküdar’da Do¤anc›lar karfl›s›nda idi. Camii arsas› yan›ndad›r.Kethüda Mehmet Pafla Suyu. fieyh Camii yak›. duklar› medine-i Üsküdar’da kaim müteaddid çeflme-i mâ-i lezizin Alemda¤› taraf›nda olan 8) ‹brahim Pafla Çeflmesi. b. ‹brahim Pafla merhumun icras›na muvaffak ol- ler Mahallesi’nde Kireçhane karfl›s›nda idi. Bu saraylar bahsine bak›n›z. Yukar›da yaz›lanlardan baflka fierefâbâd Kasr› ve Fatma Sultan Saray› içinde de su hazneleri 3) fiehzade Mustafa Çeflmesi. lan bu su yolunun bafl›ndan nihayetine kadar n›nda ve Selman A¤a Bostan Soka¤›’n›n ba. Bunlar- dan baz›lar›n›n ad› yaz›lm›fl ve baz›lar›n›n da 5) fieyhzâde Bayezid Çeflmesi. ‹mrahor Camii sol tara- f›ndad›r. ‹skele ba¤lar derununda kaim âbârdan müfltemi olup Meydan›’ndad›r. 5) fiehzade Mehmet Çeflmesi. flenmifltir. Meydan›’nda vaki makseme gelince medine-i mezbure haricinde Halife Çeflmesi kurbünde 9) Sultan III. Bu suya sonradan üç katma ilâve edilmifltir ki flunlard›r: 2) ‹brahim Pafla Çeflmesi. Su yolunun yap›m› s›ras›nda haz›rlanm›fl olan 4) Kethüda Mehmet Efendi Çeflmesi. Efendi Soka¤›’ndad›r. Hamza Fa. Feyziye Camii ya.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar 7) fiehzade Numan Çeflmesi. 3) fiehzade Abdülhamit Çeflmesi. Hayreddin Çavufl r›’n›n bahçe kap›s› yan›nda idi. yaln›z krokileri çizilmifltir.. besi karfl›s›nda idi. vak›f sahibi suyuna ilhak ve medine-i mezbû- reden ‹mrahor Mahallesi’ne camii flerif ittisa- Soldan Üçüncü Kol: l›nda kaim maslakta ifraz. a. resmedilmifl 37 çeflme görülmektedir. sulu boya ile Camii avlu kap›s›n›n sa¤›ndad›r. Camiin kar- fl› köflesindedir. Her iki maslak aras›na 1100 künk dö- 10) Hatice Sultan Çeflmesi. Bu muazzam su yolunun 1600 metrelik k›sm› Soldan ‹kinci Kol: galeri. Tembel. Hüdâyî Üsküdar Su Yolu Haritas›’nda. Fatma Sultan-‹brahim Pafla Suyu ismiyle an›- 9) Üçüncü Kad›n Çeflmesi.Genç Mehmet Pafla suyu kih mahallesinde idi. fierefâbâd Kas- 1200 . c. Kap- tan Pafla Camii alt kap›s›n›n solundad›r. Suyun ak›fl›n› temin için 15 m. Davut Pafla Camii civar›nda idi. yüksekli¤inde iki su terazisi yap›lm›flt›. 1) Baflkad›n Çeflmesi. Eski Hamam ve Hüsrev A¤a Camii’nin karfl›s›ndad›r. 13 kilometrelik k›sm› da künk olup 3. n›nda idi. Ahmet Meydan Çeflmesi. Bu su için Vak›f Sular› Müdüriyeti defterinde: 6) ‹brahim Pafla Çeflmesi. 50’den fazla maslak yapt›r›lm›fl ve iki maslak fl›nda idi. aras›na 440 arfl›n (takriben 330 m.

Yeni Cami’ye Hakimiyet-i Milliye Cadde. bilhassa n›n sol taraf›ndaki büyük haznede toplan›rd›. Çeflmenin suyu mektep köflkünün önünden ç›kar. 1174 (1760) tarihinde ana suya kat›l. Sonradan çimento ile s›vanan bu maslaktan ç›kan su Gündo¤umu ve Hakimiyet-i Milliye Caddelerinden geçerek Yeni Cami’ye gelirdi. Nuhkuyusu Caddesi’nden. medrese. ve S›rma Perde Soka¤›’n›n sa¤ köflesindeki bu toplanma merkezi bugün de mevcuttur. galeri içinde akarak Ka. Küçük Çaml›ca ci. Allame Tekkesi karfl›s›ndaki masla¤a gelirdi. imaretten m›flt›r. sebil ve flad›rvandan akar. Koruluk. Su. GÜLNUfi EMETULLAH MAHPEYKER KÖSEM VAL‹DE SULTAN SUYU VAL‹DE SULTAN SUYU S ultan III. Maksemi. kendi ba¤›ndan ç›kmak- ta idi. S u. Büyük Çaml›ca Tepesi’nin kuzey taraf›n- daki Çakal Da¤› (Çak›l Da¤›) s›rtlar›ndan ç›- Bu güzel su. Burada solda. çeflme ve ha- mam› için getirtmiflti. M‹HR‹MAH SULTAN SUYU Bu geçiflinde. K›s›kl› seddesinden (küçük ha- vuz) ç›karak Sar›kaya mevkiinden. Çaml›ca Tepesi’nin güney eteklerinden geçe- racaahmet Mezarl›¤›’ndan geçer ve ‹nadiye rek Nuhkuyusu Caddesi’ne gelirdi. ve bugün mevcut olmayan flad›rvandan akard›. ayn› tarihte ana künke ba¤lanm›flt›r. mektep. ‹nadiye’de Gülnufl Emetullah Valide Sultan Su. içeri girerdi. Ahmet’in annesi Gülnufl Sultan ad›na 1121 (1709) tarihinde toplanan bu su. K›s›kl›’da Arif Bey’in bahçesindeki men- badan ç›kar. bir havuz vard›r. HÜDÂYÎ AZ‹Z MAHMUD EFEND‹ SUYU 1 003 (1594-95) tarihinde cami ve dergâh› infla olunurken getirilmifltir. Halil Efendi suyu ise. Valideba¤›. Seyyid Ah. musluklardan. Üsküdar Vak›f Sular› Kethüda Mehmet Pafla suyu. karak Bulgurlu Köyü’ne ve buradan Küçük met Deresi yan›ndan. ‹nadiye semtindeki çeflmelere ve 1722 tarihinde yapt›r›lan Ahmediye Camii’ne su verirdi. Valideba¤›’ndan Sultan Abdülaziz’in Av 1 050 (1640) tarihinde infla ettirmifl oldu¤u cami. var›ndaki Semerci Ba¤›’nda kaynayan su. Buradan ç›kan su. yang›n havuzunda toplan›rd›. si’ne aç›lan avlu kap›s›ndan girer ve bu kap›. iskele meydan›nda 1547 tarihinde yapt›- r›lan Mihrimah Sultan Camii flad›rvan› ve Çeflmesi için getirilmiflti. Kofluyolu üzerinde alt›ndaki büyük depoda toplan›rd›. miye ulafl›rd›. 1166 (1752) tari. imaretin arkas›ndad›r. ‹lk önce Bülbüldere’den getirtilen su. Su. Tunusba¤› ve Do¤anc›lar Mey- 1201 . Burada Caddesi ile fiair Talât Soka¤›’ndan akan su ca- galerisi boru halindedir. dan›’ndan geçerek dergâh›n üst kap›s›ndan hinde ana künke ba¤lanm›flt›r. sebil. duvar içinde küçük bir su terazisi ve duvar›n arkas›nda ise büyük Genç Mehmet Pafla suyu. Külliyenin esas haznesi abdest musluklar›n›n sa¤ taraf›nda. çeflme. Burada toplanan su.

Büyük Çaml›ca Tepesi’nin etekle- yoktur. 9 55 (1548) tarihinde yapt›r›lan Solakbafl› Sinan A¤a Camii için getirilmifltir. Selim A¤a Kü- diye Tepesi’nin do¤u eteklerinden getirtmek tüphanesi’ni (yap›m›: 1782) yapt›ran Maktul icap etmiflti. biri y›k›lm›fl.Yüzy›llar Boyunca Üsküdar yaz aylar›nda ihtiyac› karfl›lamad›¤›ndan. (III. Üzerindeki kitâbe fludur: Davito¤lu / Karabet Efendi’nin Üsküdar’da / ‹ca- diye nam mahalde vaki mutasarr›f / oldu¤u arsa. 1220 kitâbe. hamam› ve yeni kurulan semtin bütün du. iki tonoz çat›l› su si. kendi ve eflinin çeflmelerinden ak›t›lm›fl ve sonra da Mihrimah Sultan Ca- mii’ne yol verilmiflti. ben akard›. den Paflaliman› mevkiine getirilmiflti. s›nda kaybolmufltur. Kemankefl Suyu ad›. herhangi bir kaz› s›ras›nda alt›ndaki (1805) tarihinde yapt›r›lan Selimiye Camii. Bu yüzden semtine ve oradan da Özbekler Tekkesi önün. Buradan dökülen su. Mimarbafl› Mehmet A¤a’n›n yapm›fl oldu¤u liplerine parça parça / füruht› z›mn›nda kendisine Halil Pafla Türbesi ve Kap›c› Tekkesi bahsine ruhsat itas› / hususunda fiura-y› Devlet karariyle bak›n›z. Ba¤larbafl› ve Nuhkuyusu Caddesi’ni taki- haznesi daha vard›r. ön. su onun ad› ile an›lmaya bafllam›flt›r. sa olmak üzere / iflbu mahkuk tafl›n bu mahalle vaz’-› rekzi / ve kusur kalan mahallinin dahi / ta. Murat’›n k›z› Kaya Sul. hazneler ile flad›rvan aras›nda 500 metre- den fazla bir mesafe oldu¤u halde. Burada ark ve borularla Arapzâde Selim A¤a taraf›ndan onar›lm›flt›. Su. Zamanla harap olan su yolu. hiç ak›nt› 1 206 (1791) tarihinde Sultan III. Mihrimah Sultan Suyu’nun geçti¤i Arapzâde Bu cadde üzerinde ve Kap›a¤as› mevkiinde bu- semtinde ve Üsküdar K›z Lisesi’nin hemen ar. Bu ihtimal daha kuvvetli görülmektedir. Aç›ktürbe Soka¤›’ndaki çeflme ve sebilin- den akard›. Bu mesafe içinde bunlardan baflka. rinden ç›kar.