You are on page 1of 8

ABAKS OPERATR

2012 Bekir EREN KAYSER

ABAKSN KISA TARH


Muhtemelen ilk saym aletleriydi. Dnyann eitli yerlerinde eitli zamanlarda eitli ekillerde ortaya kmtr. lk olarak kullanlan abaksler gnete kurutulmu, kilden yaplan bir tepsi zerine dklen kumu parmak yada bir sopayla izerek kullanlrd. lerleyen zamanlarda kum tepsisi terk edilmi, akl kullanlmaya balamtr. Bu defa kullanld zemin oyuk bir ekildedir. akllar bu oluklara yerletirilerek hesaplamalar yaplr. Dnya zerindeki en eski abaks Babillerden kalma ve M.. 300 yllarna aittir. Zamanla Yunan ve Roma Medeniyetleri tarafndan gelitirilen deitirilen abaks el abaksnn icad ile daha ok kullanlmaya balanmtr. Bunun yannda inlilerinde abaks ok sk kulland tccarlarnn Avrupaya getirdii bilinmektedir. Orta ada Avrupann elinden dmez hesap makinesi haline gelmitir. ilk olarak boncuk ve ubuk mantyla yaplan abakse 10.yy civarnda Maya Uygarlnda ve Avrupada Bask uygarlnda karlalmtr. Onlarn abaks birbirine benzemektedir. st tarafnda 3 alt tarafnda 4 boncuk bulunmaktadr. Yani toplamda bir basamakta 19 say mevcuttur. Sistemleri 20lik sisteme gre dzenlemilerdir. 11. yy.da inliler Suan-pan ad verilen abaks icar etmitir. in abaksnde stte 2 alt ksmda ise 5 boncuk bulunmaktadr. Japonya ve Kore, inin yapt abaks epey bir sre kullandlar. Soroban adn verdikleri abaks ilerleyen zamanlarda gelitirmilerdir. 10luk sisteme uyarlamak iin stteki 1 boncuu ve alttaki bir boncuu karmlardr. Bylece yeni abaks (1/4) gnmz Soroban olumutur. Gnmzde ise abaks hala nemli bir hesaplama arac olmaya devam etmektedir. zellikle grme engellilerin matematii daha hzl kavramas ve uygulamasnda kolayl yadrganamayacak kadar oktur. Bankalarda, marketlerde, kk esnaflarda soroban hala kullanlmakta olup Japon Hkmeti de bunu desteklemektedir.

JAPON SOROBAN

Soroban boncuklarn aa ve yukar hareket ettii ubuk ile bir ereveden, alt ve st boncuklar birbirinden ayrmak iin kiri yada hesaplama ubuu denilen bir yatay ubuktan oluur. KR VEYA HESAPLAMA UBUU Kiri 1 boncuu ve 4 boncuu birbirinden ayrmada kullanlr. kiriin zerinde kalan Cennet Boncuklarnn say deeri 5dir. Altta kalan Dnya Boncuklarn ise say deeri 1dir. Kiriin zerine baktmzda her her ubuk bir nokta ile iaretlenmitir. rnein 37.453.805 saysn sorobana yerletirirken bu noktalar gz nne alarak sadan sola doru saymz yerletirebiliriz. Yani bir yerde klavuzluk yapmaktadr denilebilir. SOROBANIN AYARLANMASI Soroban ayarlanrken dikkat edilmesi gereken en nemli nokta sadece iaret ve ba parman kullanlmasdr. Ba parmak Dnya Boncuklarn hareket ettirirken iaret parma Cennet Boncuklarn hareket ettirecektir.

Dnya boncuk kadar


(ekil 2)

Dnya boncuk aa
(ekil 3)

Cennet boncuk aa
(ekil 4)

Cennet boncuk kadar


(ekil 5)

Aadaki ekilde tek saylarn ve B, C, D, E ve F says 42.386 saysnn soroban zerinde gsterilii grlmektedir. Burada saylar hazrlanrken soroban da uygun parmada grmekteyiz

ekil.6

Hesaplamalar normalde bo ve temizlenmi bir sorobanla balar. Soroban dz bir masann zerine yerletirildikten sonra soroban bo hale getirmek iin cennet boncuklar ekil 7 deki gibi hazr hale getirilir.

ekil 7

yi bir soroban kullancs olmak iin ilk kural biraz garip gelse de almalar soldan saa yapmaktr. Aslnda bu sorobann en byk avantajlarndan biridir. Bud a ileride problemleri zerken bizlere byk bir eviklik ve hz kazandracaktr.

Basit Toplama ve karma lemi


Sorobanla toplama ve karma ilemi yapmak genellikle basit ve hzldr. Bunu yaparken de uygun biimde boncuklar aa ve yukar oynatlr. Aadaki rneklerde basit toplama ve karma ilemi gsterilmitir.

Basit Toplama

Basit karma

Dikkat edilirse yukardaki rneklerin hi birinde onluk bozma olay yoktur. karma ileminde boncuklar yetersiz gelirse ne olacak? te soroban soroban yapan ksm burada ortaya kmaktadr. Burada tamamlama denilen ve insanlarn bir mekanikleme sreci ortaya kyor. TAMAMLAYICI NUMARALAR Soroban yetkin ellerde ok gl ve hzl hesaplama aracdr. Mekanikleme ksm hzdan dolay ortaya kmaktadr. Ama zihinsel gc ok fazla kullanmadan zihinde canlandrlan abaks mekanik olarak mmkn olduunca hzl ve tereddt etmeden ilemi sonuca kavuturmaktr. Bir anlamda dncesizlik sreci oluturarak zihinde kurulan abaks kullanmaktr. 5 ve 10 ile ilgili tamamlayc numaralar:

5 olmas durumunda, operatr iki grup tamamlayc numaralar kullanr: 4 ve 1, 3 ve 2. 10 olmas durumunda, operatr be grup tamamlayc numaralar kullanr: 9 ve 1, 8 ve 2, 7 ve 3, 6 ve 4, 5 ve 5.

Tamamlayc numaralar kullanmak zamanla pratik ve kolay bir hal alr. Aadaki rnekler tamamlayc saylar toplama ve karma problemleri zmeye yardmc olmak iin nasl kullanldn gstermektedir. Tm vakalarda bir sorunun cevab ne olacan nceden dnmemeye aln. Bu basit teknikleri renin ve sorunlar byk say dizeleri ierse bile, doru cevaplara hzl ve kolay bir ekilde nasl bulduunuza aracaksnz. Buna ek olarak, her zaman tamamlayc karmak.
Toplama: 4 + 8 = 12

ubuk Bye yani birler basamana 4 iken 8 ekleyin. ubuk B yani birler basama 8 eklemek iin msait olmadndan, tamamlayc numarasn kullanabilirsiniz. 10 ile ilgili olarak 8 tamamlayc says 2 'dir. Bu nedenle ubuk B(birler basama) 4 tamamlayc 2 karma ve onlar basamana ubuk A (onlar basama) 1 tamak Cevap 12 olur. 4 + 8 = 12 2 + 10 = 12
Benzer egzersizleri: 4 +7 3 +7 9 +9 8 +9 4 +6 2 +9 9 +8 8 +8 3 +9 2 +8 9 +7 8 +7 4 +9 3 +8 1 +9 9 +6 7 +9

ubuk B (birler basama) 6 ayarlaynz. 7 ekleyin. ubuk B gerekli boncuk olmad iin bir kez daha tamamlayc karmak. 10 ile ilgili 7 iin tamamlayc says 3'tr. Bu nedenle ubuk B 6 tamamlayc 3 karma ve onlar basamana ubuk Aya 1 tarsak sonuca ularz. Bu cevap 13 olur. 5 + 2 + 10 = 13 - 6 + 7 = 13 6 olur

Benzer egzersizleri: 5 +7 6 +8 5 +8 7 +6 5 +9 7 +7

5 +6 6 +6 8 +6

karma lemi:
karma ileminde, her zaman tamamlayc boncuk ekleyin .
karma: 11 - 7 = 4

ubuklar AB 11 ayarlayn. 7 karma. ubuk Yatak sadece 1 tamamlayc bir deer tar. 10 ile ilgili 7 iin tamamlayc says 3'tr. (Ltfen dikkat: karma ubuklar alma dzeni ek olarak farkldr.) A onlar basamandan 1 boncuk kararak balayn. Sonra 4e eit boncuklar B ubuuna tamamlayc 3 ekleyin. 11 - 7 = 4 olur 11 - 10 + 3 = 4
Benzer egzersizleri: 10-7 11-9 15-9 16-9 10-8 12-8 15-8 16-8 10-9 12-9 15-7 16-7 10-6 11-8 13-9 15-6 17-9

karma: 13 - 6 = 7

ubuklar AB 13 ayarlayn. 6 karma. Kompleman tekrar kullann. Bu durumda, 10 ile ilgili 6 iin tamamlayc says 4. A onlar basamandan ubuk kararak 1 balayn daha sonra B ubuuna tamamlayc 4 ekleyin. 13 - 10 + 5 - 1 = 7 6 = 7 13 olur

Benzer egzersizleri: 12-6 14-6 12-7 14-7 13-7 14-8

11-6 13-8 14-9

Peki Nerede Hata Yaplabilir?? Soroban ile ilem yaplrken karlalabilecek en olas sorun; ilem yaplrken tamamlayc saylar ayarlayamamak ve tama ilemini bir alt basamaa tayamamaktan kaynaklanabilir. Bu sebeptendir ki uygulama yaplrken aadaki basamaklara dikkat edilmesi gerekmektedir. Toplama leminde: 1. nce sa taraftaki tamamlayc karlmal, 2. Daha sonra hemen soldaki basamaa 1 boncuk eklemek gerekmektedir. karma leminde: 1. nce soldaki ubuktan bir boncuk karlmal, 2. Sonra sa tarafa tamamlaycs kadar boncuk eklenmelidir.