You are on page 1of 19

YERYÜZÜ-KÖKENLİ BİR GELENEK OLARAK

TAOCULUK

John R. Mabry
(Copyright 1989 by John R. Mabry)

Çeviren: Güneş Davenport

aoculuk nedir? Taoculuk insanlığın


İşte soruların bildiği en eski
en kolayı gibi geleneklerden biridir.
görünse de, Taoculuğun özüne
Taoculuk ilişkin, tarihi İ.Ö. 5000
paradoksunun yılına dayanan
tipik bir örneği belgelere
olarak, rastlanmıştır.[1]
yanıtlanması
hemen hemen - “Sabit” veya “katı”
imkansız olan bir gelenek değildir.
bir soru. Taoculuğun çeşitli
Bunun nedeni versiyonları mevcuttur;
de yanıtların örneğin, günümüzde
çok ve çeşitli uygulandığı biçimiyle
olması. popüler Taoculuk,
Öncelikle gelişmiş Şamanist bir
Taoculuğun ne din olmasına karşın, bir
olmadığından diğer büyük doğu
başlayalım: geleneği olan Tantrik
Budizm gibi, doğrudan
- Yeni Taoculuğun temel
değildir. prensiplerinden

1
Taoculuk 2006

kurumsallaşmıştır. Bir de büyük Kavramlar” sıralamasına bir göz


ölçüde Budizm’in Chian atalım:
(Japonca’da, Zen) ekolüne
dönüşmüş olan (Huston Smith’in - Dünyada, doğada ve yeryüzünde
isimlemesiyle) Ezoterik Taoculuk form bulan ruhun kutsallığı.
vardır. Ancak Ezoterik Taoculuk
artık kaybolmuştur.[2] Geriye -“Herşey bağlantılıdır” anlayışı.
sadece ilkel Taoculuk’la eşanlamlı
olan Felsefi Taoculuk kalıyor, ki -Ölüm, doğum, gelişme ve
orijinal Taoculuğa en yaklaşan yenilenme döngülerine saygı.
gelenek budur. Çin toplumunu
asırlar boyu yönlendiren bir ideal -Topluma, genel dengeye ve
olan Felsefi Taoculuk, bu yazının sağlığa önem verme.
da odağını oluşturacaktır.
-Ölümden sonraya uzanan toplum
- Ataerkil değildir. Çin toplumun kavramı, atalara ve doğmamış
ataerkil olmasına karşın, gariptir nesillere saygı.
ki, ilkel Taoculuk’ta durum
farklıdır. Birazdan -Günah veya ceza
göreceğimiz gibi kavramı yerine,
Taoculuk oldukça dişil dürüstlük, kişisel ve
değerleri olan bir toplumsal sorumluluk
gelenektir. anlayışı.

- Metafizik - Ritüellere,
değildir. Beden/ruh seremoniye, vizyona
ikiliği Taoculuk’ta yer ve (vahiy edilmiş
almaz. Taoculuk, metinler veya dogma
fiziksel olarak yerine) doğrudan
gözlemlenemeyen deneyime
hiçbir şey üzerinde odaklanma.
yorumda bulunmaz.
Beden/zihin/ruh üçlüsünü, hiçbir -Kutsal çember, tıp çarkı ve dört
savunmaya veya açıklamaya kutsal yön.
gerek görmeden, ayrılamaz bir
bütün olarak değerlendirir. -Kapsayıcıdır, zorlayıcı değil.

- Vahyedilmiş bir din değildir. -Her gelenek engellemelerle


Taoculuk acı verecek derecede karşılaşmış ve çeşitli baskılara
aşikar olan gerçeğe uyanık direnmek zorunda kalmıştır.
olmaktır. Hiçbir şey gizli değildir --
düşünceli, duyarlı bir kişinin kendi Kolay takip edilebilir ve mantıklı
başına keşfedemeyeceği hiçbir bir düşünce akışı sunduğu için
şey yoktur. burada aynı sırayı takip edeceğiz.

Taoculuğun yeryüzü-kökenli bir Dünyada, doğada ve


din olma niteliğini test etmek için, yeryüzünde form bulan
Starhawk'ın “Yeryüzü-Kökenli ruhun kutsallığı
Geleneklere dair Ortak

16
Taoculuk 2006

The Tao Te Ching şöyle der: Ayrıca Vedik mitolojiyi anımsatan


bir şekilde yeryüzünün bir
dünyayı geliştirmek mi istiyorsun? yumurtadan çıkışını betimleyen
mümkün değil, inanmıyorum. hikayeler de mevcuttur.[6]
dünya kutsaldır Yeryüzü doğrudan bir tanrıça
daha iyi olamaz. olarak değil de, Tao’nun temsilcisi
fazla kurcalarsan, zarar verirsin olarak tanımlanabilen tanrıçanın
ona bir nesne gibi davranırsan, bir parçası olarak düşünülür.
kaybedersin. [3] Tao çoğu Batılı için kavranılması
zor, çok yabancı bir kavramdır.
Taocu üstat dünyayı müthiş Tao Te Ching’in ilk beyitinin bizi
gizemli, kutsallıkla dopdolu ve uyardığı üzere, Tao kelimelerle
varolan herşeyin kutsal olduğu bir anlatılamaz, ancak sezgilerle
yer olarak görür. idrak edilebilir.[7] Tao, Batılı
tanrıların çoğu gibi kişisel bir tanrı
Yüce Tao her yerde devinir. değil, ancak ilahi uyumdan daha
herşey ondan doğar, azını ve muhteşem kaostan daha
ama ondan varolmaz. fazlasını vaat etmeyen (ki ikisi de
O sonsuz dünyaları besler, aynı kapıya çıkar) yargısız bir
ama onları sahiplenmez . [4] güçtür.

En eski Taocu mitolojide, gökyüzü Alan Watts’a göre


tüm yaradılmışların babası,
yeryüzü ise annesi olarak ifade “…ilk olarak netleşmesi gereken
edilir.[5] Diğer mitlerde tanrıça ve şudur ki, Tao, yönetici, hükümdar,
tanrıların farklı versiyonları ve lider, mimar veya evrenin
kozmozun doğuşu tasvir edilir. yaratıcısı anlamında bir ‘Tanrı’

16
Taoculuk 2006

değildir. Bir askeri ve siyasal Tao’nun herşeyin sadece kaynağı


süper başkan veya doğadışı bir değil, aynı zamanda mekanı
yaratıcı imajının Tao’da yeri olmasıdır.
yoktur.”[8]
Tao varlıkları doğurur,
Lao Tzu (Tao Te Ching’in efsanevi besler, yaşatır,
yazarı), "Tao herşeyi besler ama şefkat gösterir, rahatlatır, korur.
onları yönetmez” sözleriyle aynı onları kendilerine döndürür.
fikri dile getirir.[9] yaratmak, sahiplenmeden
davranmak, beklentisizce
Bu gücün erotik niteliği, başta Lao yönlendirmek, yönetmeden. [15]
Tzu’nun dizeleri olmak üzere çok
sayıda yazıda ifade edilmiştir.
Watts’a göre Lao Tzu’nun çizdiği
Tao imajı paternal değil,
maternaldır, (babasal değil
anasal). Söz konusu olan,
kadınlara atfedilen karakterde
pasif bir güçtür.[10]

“Tao, Yüce Anne olarak anılır:


Bomboş ama tükenmeyen ve
sonsuz dünyaları doğuran.”[11]
Başka bir tercümede şöyle geçer:
“O gizemli dişi olarak bilinir. Bu
gizemli dişinin kapısı, gökyüzü ve
yeryüzünün köküdür.”[12] Tao’yu
içtenlikle kucaklayan bir üstat,
yaşamında bu dişil enerjiyi
tezahür ettirmesi yönünde Lao
Tzu tarafından “erili tanı, ama
dişili seç.” sözleriyle teşvik
edilir.[13] Tao ile bağlantısı
hakkında hiç de alçakgönüllü
olmayan Lao Tzu, bu yakınlığı şu
sözlerle dile getirir: “Ben sıradan
insandan farklıyım. Ben Yüce
Anne’nin göğüslerinden
besleniyorum.”[14]

Herşey bağlantılıdır

Taoculuğun merkezinde
bağlantılılık kavramı yatar. Hiçbir
şey bir vakum içinde yer almaz ve
ne kadar küçük olursa olsun bir
nesne etkilendiğinde, buna bağlı
olarak tüm evren fayda veya
zarar görür. Bunun nedeni,

16
Taoculuk 2006

Doğu felsefelerinin çoğunda ortak göre, bir Taocu ben/ego ile nasıl
bir tema olarak “birlik” doktrini başa çıkar? Lao Tzu bunu şöyle
mevcuttur. Hindu inancına göre, yanıtlar:
farklılıkların dünyası sadece bir
maya, bir illüzyondur.[16] dünyayı kendin gibi gör
Gerçekte, şimdi ve sonra, burası olanın doğasına güven.
ve orası, sen ve ben, haz ve acı dünyayı kendin gibi sev,
arasında bir ayrım söz konusu böylece herşeyi gözetmiş
değildir. Herşey ‘bir’dir. Chuang olursun.[19]
Tzu’ya göre, “Evren bizimle
beraber varolmuştur; bizimle Bu bağlantılılık olgusu fiziksel ve
herşey ‘bir’dir.”[17] Bu görüş, geçici olanın ötesine uzanır; aynı
düşünen insana inanılmaz zamanda varoluşu tanımlar. Şu
çağrışımları olan bir perspektif klişe koan, bu kavrama harika bir
sunar. Örneğin, eğer sen ve ben örnek oluşturur: “Eğer ormanda
‘bir’ isek, nasıl düşman olabiliriz? bir ağaç devrilirse, ama etrafta
Huai Nan Tzu Chu Shih şöyle der: duyacak kimse yoksa, ses
“Gökyüzü, yeryüzü ve evren tek çıkarmış olur mu?” Dünya,
bir insanın bedenidir.”[18] Buna karşılıklı etkileşim
göre evren, bir parçasındaki platformudur. Watt’ın
rahatsızlığın bütünün dediği gibi; “hiçbir
sağlığını etkilediği tek bir organizmanın olmadığı
organizma gibidir. bir ortam mevcut
Bundan daha fazla bir değildir. Herşey, her
bağlantılılık olgu, ancak bir
düşünülebilir mi? diğeriyle bağlantılı
Peki, Tao herşeyi olarak gerçeklik
kapsadığına ve kazanır. Güneşin
herşey ‘bir’ olduğuna aydınlığı, gören

16
Taoculuk 2006

gözlerle vardır. Bunun gibi, evren birbiriyle uyumlanacaktır... dışsal


de bilinçte varolur.”[20] Bu bir zorlama olmadan.“[22] Evreni
noktadan bakışla, varoluş parselleme çabamız beyhudedir.
alemindeki göreceli Lao Tzu’nun yazdığı gibi,
önemsizliğimizi ve inanılmaz
önemimizi bir an önce idrak insan Tao’nun işine karışırsa,
etmemiz gerekir, çünkü evren gökyüzü kirlenir,
bizim bilincimizde yansımakta ve yeryüzü çoraklaşır,
kendini orada hayranlıkla denge dağılır,
izlemektedir. Nikos Kazantzakis yaratıkların soyu tükenir.[23]
yazdığı şekliyle, “yeryüzü sizin
beyinlerinizde ayağa kalkar ve Taocu’ya göre çözüm, herşeyi
tüm bedenini ilk defa olarak oluruna bırakmaktır. Kişi olguları
görür.”[21] Bu bağlantılılık hali, zorlamaya çalıştıkça sıkıntıya
sadece kozmik dengenin düşer; oysa herşey olduğu gibi
korunması için değil, varoluşun mükemmeldir, insanlar bile!
sürekliliği adına da gereklidir. “Gökyüzü ve insan, güçlerini bir
ahenk içinde ortaya koyarlarsa,
Yaratılış ağı öyle tüm değişimlerin başlangıçları
mükemmel örülmüştür ki, belirlenmiş olur.”[24]
insan egosunun ‘biz
daha iyi yapabiliriz’ Ölüm, doğum,
kurgusuna karşın, gelişme ve
yaratılan herşey yenilenme
kendiliğinden bir
döngülerine
uyum içine girer.
Üzerinde ısrar saygı
ettiğimiz ve
yeryüzünün ancak Ölüm olgusunu,
kabataslak Batı toplumlarında
uyabildiği ‘keyfi, yapay ve algılandığı biçimiyle
soyut düzen nosyonu’ ancak yaşamın sonu olarak
yıkıcı olabilir. Üstelik bu ‘düzen’ değil de, yaşamın çeşitli
anlayışımız sadece nesnelerle evrelerinden biri olarak
sınırlı değildir. ‘Zaman’ da değerlendirmek, yeryüzü-kökenli
çarpıttıklarımız arasındadır: ve yerel ruhsal geleneklerin ortak
“Sebep-sonuç nosyonu, başta anlayışıdır. Bu konuda Taoculuk da
tanımlayabilmek adına birbirinden farklı değildir. Taocu için değişim
ayırdığımız bir olayın evreleri ve oluşumların sonsuz döngüsü
arasında, sonunda yeniden içinde, Yin’in bir ucu Yang, Yang’ın
bağlantı kurabilmek çabasıyla bir ucu Yin’dir. Biz Batılılar
başvurduğumuz aksak bir herşeyden çok ölümden korkarız,
yöntemdir. Kendimize ters çünkü bizim için ölüm bir sondur.
düşerek, bu evreleri sonuçta Oysa Taoculuk ve diğer yerel
tekrar sebep-sonuç zamkıyla geleneklere göre, “Ölüm
birbirine bağlanan farklı olgular varoluşun bir veçhesidir, tıpkı
olarak düşünürüz. Gerçekte tek yaşam gibi. Ölmek, bir varoluş
olay, evrenin kendisidir... Kendi formunu bir diğeriyle takas
hallerine bırakılırlarsa, herşey etmektir sadece.”[25] Tıpkı
Yang’ınYin’e ve Yın’in Yang’a

16
Taoculuk 2006

dönüşümü gibi… Chuang Tzu’nun yaşandığında) süregen bir


yazdığı gibi, “Yaşam ve ölüm mutluluk vaat eder. Tıpkı Budizm
‘bir’dir.”[26] gibi Taoculuk da kişiliğin varoluş
süreci konusunda net değildir,
Din bilgini N.J. Girardot’un eski ama Raymond Van Over’in
Taoculukta kaosun niteliği üzerine söyledikleri bir fikir verecektir:
çeşitli düşünceleri vardır. Ölüme “Ölüm ve doğum sadece bir
dair şunları yazar: transformasyon olarak
görülmelidir. Sonsuz yaratılış
“Çocukluk veya ölüm koşullarına alemi tek bir türdür, herşey
dönüş, kaos koşullarına kozmik bir arasında bir akrabalık vardır.
dönüş yapmakla benzeşir… İnsan ‘Büyük Saflık’ ile özde birliğini
yaşamı dört büyük değişim veya kuran kişi, formsuzluğun
transformasyon evresinden geçer: krallığında yol alır. O ki, özdekini
çocukluk, gençlik, yaşlılık ve kirletmez, cesaretini kötüye
ölüm. Fakat bu planda, çocukluk kullanmaz… Ruh, tüm evrenin
ve ölüm sembolik olarak yaşayan bir
eşdeğerdir. Tao’nun kozmik parçasıdır ve
yaşam perspektifiyle herşeyin net
bakıldığında, olarak bilindiği bir
ölüm çocukluk alanda
koşullarına bulunur.”[28]
dönüştür, ki
uyumun en üst Böyle bir
seviyesinde, perspektifle, kişi
kişinin enerjileri evrendeki gerçek
yoğunlaşmış, konumunun
istekleri yeniden farkına varır:
bütünlenmiştir.” Küçük bir parça,
Ölüm, başlangıç ama aynı
noktasına geri zamanda
dönüştür… Bir kişi bütünle ‘bir’.
öldüğünde, onun Taocu, Batılı biri gibi
“dinlenmeye çekildiği insanı yaratılışın merkezine
ve tekrar en üst noktaya yerleştirmek yerine, insanın
yükseldiği” söylenir.[27] yaratılışın bir parçası olarak yerini
araştırır. Lao Tzu şöyle der: “Eğer
Bu noktada, yeryüzü-kökenli güçlü kadın ve erkekler kendilerini
dinlerde sıkça rastlanan başka bir Tao’da merkezleyebilirlerse, tüm
kavramla karşılaşıyoruz: dünya doğal ritmi içinde,
reenkarnasyon. Ancak kendiliğinden değişip
popülaritesi yükselişte olan dönüşecektir.[29]
Budizm’den farklı olarak, Taoculuk
reenkarnasyonu bir trajedi olarak Topluma, genel dengeye
değil, Tao’un, veya olanın ve sağlığa önem verme
doğasının, bir diğer sembolü
olarak görür. Bir kaçış aranmaz, Felsefik Taoculuk, sağlıklı bir
çünkü Tao’nun yolu, sürekli bir yaşamın yolu olarak Tao ile
yaşam ve (Tao ile uyum içinde uyumlanmayı gösterir. Eğer bu

16
Taoculuk 2006

yapılırsa, zihin ve bedende sağlıklı çocuklar çok sevilecektir.


bireylerin oluşturduğu toplum da ve bir ülke karmaşaya
hem yerel hem de kozmik açıdan düştüğünde
sağlıklı olacaktır. Burada ‘eğer’ sadık bakanlar pohpohlanacaktır.
anahtar kelimedir, çünkü felsefik [31]
Taoculuğa göre mevcut durum
bundan farklıdır. Efsaneye göre, Lao Tzu, Taoca yaşayan bir toplum
Tao Te Ching’in yazıldığı dönemde vizyonunu da dile getirir:
Lao Tzu, insanlardan sıkılmış,
insan ırkına olan inancını yitirmiş küçük bir ülke olsun ve az sayıda
bir halde bir yak (bir cins yaban insan.
öküzü) üzerinde dağ bayır on misli, yüz misli fazla araç
dolanmaktaydı. Öyleyse, gereç olsun,
bildiğimiz biçimiyle Taoculukta bir ama hiçbiri kullanılmasın.
çeşit ‘düşüş’ yaşanması da söz insanlar yaşamlarına değer
konusu. Ancak bu düşüş, versinler,
Hıristiyanlıktaki suçluluk göçmesinler uzak ellere.
duygusuyla yüklü günah-ölüm
kaderciliğini taşımaz. Taoculuğa gemiler ve arabalar olsa da,
göre bir zamanlar evren kimse onlara binmesin.
mükemmel bir uyum içindeydi, olsa da oklar ve silahlar,
ancak daha sonra insanoğlu kimse onları sergilemesin.
evreni ‘kurcalamaya’ başladı ve
şimdi biz, yeni nesil, Tao’ya şefkat insanlar yeniden urgan örsünler,
ve saygı duyarak sağlıklı yaşamlar kullansınlar, yazı yazmak yerine.
sürmek sorumluluğuyla karşı yemekten zevk alsınlar,
karşıyayız; aksi taktirde ölene dek süslesinler giyimlerini.
peşpeşe hüsran dolu olaylar evlerinde huzur
deneyimler dururuz. “Orijinal alışkanlıklarda sevinç bulsunlar.
günah veya hata fikri, insan
doğasının kalıcı ve evrensel bir
çürüme içinde olduğu yönünde bir
gösterge değildir.”[30] Gerçekte
kişisel bazda ‘ebedi sonuçlar’
yoktur, sadece kişi ve etkileşimde
bulunduğu toplum için can sıkıcı,
mutsuz bir varoluş söz konusu
olabilir. Lao Tzu’nun söylediği gibi,

Yüce Tao geri çekildiğinde


insanlık ve erdem doktrini doğdu.
bilgi ve bilgelik ortaya çıktığında,
aynı yerde ikiyüzlülük belirdi.
altı ailenin ilişkisi uyumsuz
olduğunda,
evlatların ahlakı1 savunulacak

1
*Bu ifade belki de, tüm felsefesi son
derece karmaşık bir ahlak ve etiket efsanevi rakibi Konfüçyus’a bir naziredir.
kodlamasından ibaret olan Lao Tzu’nun

16
Taoculuk 2006

horozların ötüşü, Taoculuk “şimdi ve burada”


köpeklerin havlaması duyulacak vurgulu bir dindir. Ölüm sonrası
kadar kişiliğin sürekliliği konusunda
yakın da olsa toplumlar, büyük filozoflar fazlaca düşünce
orada yaşayanlar üretmemişlerdir. Belki de, ölüm
komşu toplumu sonrası deneyime ilişkin endişenin
bir kere bile ziyaret etmeden egonun ölümüyle yok olduğu bir
yaşlanıp, ölsünler. ruhsal konuma ulaştıkları için, bu
konu onlara önemli gelmemiştir.
yerleşimde, yeryüzüne yakın Ancak süregelen dinsel pratikleri
yaşa, ölçü alacak olursak, sıradan insan
düşüncede, sadeyi için bu konunun çok
koru önemli olduğundan
çatışmada adil ve emin olabiliriz.
cömert ol
yönetirken, kontrol Taocu veya Budist
etmeye çalışma. olsun, günümüzde
işinde, zevk aldığını Çinliler “Tao-Budist,
yap. folk-mit ve büyü
evinde, orada karışımı bir
olduğunu animizm
hisset.[33] uygularlar.”[34] Bu
inanç sisteminin
Yukarıdaki merkezinde,
satırlarda olduğu Çinlilerin ölüleriyle
gibi Tao Te Ching’in olan bağlantısı
büyük bir kısmı, yatar. Hatta, Çinliler
sadece kişisel kadar ölüleriyle
bazda huzurlu bir ilgili başka bir
yaşam için değil, toplum yoktur
aynı zamanda diyebiliriz.[35]
ülkede huzuru Geoffrey
sağlıyacak bir Parrinder’e göre,
yönetime ilişkin Çin’de bilhassa
yönergelerle yaşlı nesil atalarıyla
imparatoru çok alakalıdır:
muhatap “Çeşitli konularda
almaktadır. ölülerin rehberliği
talep edilir, kadın
Taocu için herşey evrenin bir ve erkeklerde üreme gücünü,
mikrokozmozudur: Bireysel, sürülerde ve ürünlerde verimliliği
ülkesel veya lokal yaşam, kollektif arttırmak amacıyla onların
dengenin ve sağlığın mükemmel güçlerine başvurulurdu.”[36]
bir örneği olarak, Tao’yu Ancak yaşayanlarla ölüler
yansıtmalıdır. . arasındaki bağlantının bu
kadardan ibaret olduğu
Ölümden sonraya uzanan sanılmamalı. Yıllarca Çin ve Hong
toplum kavramı, atalara ve Kong’da görev yapmış bir gazeteci
doğmamış nesillere saygı olan Frena Bloomfield şöyle yazar:

16
Taoculuk 2006

“… ailelerin ölüleriyle ilgilenmeleri Yeryüzündeki yaşamın bütün


kısmen saygıdan, ama daha da olduğu çağlarda, kimse değerli
çok korkudan kaynaklanır. kişilere fazlaca dikkat etmezdi…
Çinlilerin hayatı tarih boyunca Onlar ‘görev’lerini yerine
ölülerin gücüne karşı süregen bir getirdiklerinin farkında olmadan
mücadele içermiştir ve çoğu Çinli doğru ve dürüsttüler. Birbirlerini
için bu hala böyledir. Yaşayanlar, sevdiler, ama bunun ‘komşunu
ölüler tarafından adeta sev’ etiği olduğunu düşünmediler.
kuşatıldıklarını düşünürler- Kimseyi aldatmadılar, ama
düşünün, ölülerini hoşnut böylece ‘güvenilecek adam’
edemeyenler için yaşamı olduklarını bilmediler. Sözlerinin
dayanılmaz kılabilen --ve kılan--, eriydiler, ama böylece ‘inançlı
hareketli, tedirgin, sorunlu, büyük adam’ oldukları akıllarına bile
bir hayaletler ordusu…”[37] gelmedi. Özgürce, alarak ve
vererek, beraber yaşadılar ve
Eğer bu, batılılaşmış Çinlinin ‘cömert’ olduklarını hissetmediler.
normal davranış Bu yüzden
biçimiyse --ki onların
öyle--, ilkel eylemleri kurgu
Taoculuğun ürünü değildi.
şekillendiği Onlar hiç bir
dönemde de tarih
benzer
geleneklerin
mevcut
olduğunu
düşünmek
yanlış
olmayacak.
Yemek
yaparken, hatta
sevişirken
ölmüş
kayınvalidenizin
yaratmadılar.[38]
nefesinin üzerinizde olduğunu
hissetmek pek de hoş bir şey
Chuang Tzu’nun eski Çin
olmamalı --hatta psikolojik
toplumunu tanımlayışı biraz
sorunlar yaratabilecek bir durum!
ütopik görünebilir, ancak bu ortak
Yine de, ideal olmasa da, ölüler
kabul gören tarihsel bir görüştür.
yaşayan torunlarının hayatında
Büyük Çin mistikleri, tekrar ve
yer alır ve yaşayanların
tekrar, herşeyin (insanlar dahil)
dünyasında son derece aktiftirler.
Tao’yu takip ettiği eski günlere
değinirler. Bizim şanssızlığımız
Günah veya ceza nosyonu olmalı ki, insanlar bu dansı
yerine, dürüstlük, kişisel unuttular. İşte bu yüzden, Lao Tzu
ve toplumsal sorumluluk ve diğerleri bizleri tekrar aynı
anlayışı kulvara döndürmeye uğraştılar.
Tuhaf olan şu ki, söyledikleri öyle
çok da şaşırtıcı, sarsıcı şeyler

16
Taoculuk 2006

değildi. Aslında hepsi, mı?” Yanıt, şüphesiz, ‘evet’tir.


sağduyunun alanı içinde, D.T.Suzuki, ‘Zen and
çoğunlukla farkında olmadan Parapsychology’de şöyle yazar:
değip geçtiğimiz bilgilerdi.
“Bir köpeği izleyelim ve yemeğini
Lao Tzu’ya göre en yüce erdem nasıl iştahla yediğine bakalım.
şudur: “Doğurmak ve beslemek, Acıktığında, yiyecek kokusu alırsa,
sahip olmak ama sahiplenmemek, hemen oraya gider ve anında
eylemlerde beklentisiz olmak ve yemeği silip süpürür. Yemeği
yönetmeye çalışmamak.”[39] bittiğinde de oradan uzaklaşır. Bir
Taoculuğa göre, toplumlarda “teşekkür ederim” söz konusu
‘kontrol’ olgusuna çok önem değildir. Doğal hakkını
verilir, ama bu bir hatadır. Aslında kullanmıştır, ne eksik ne de fazla
çoğumuz için işleri karıştıran ve bundan öte bir kaygısı yoktur,
kontrol etme çabasından başka bir ne kendisi ne de çevresinde tüm
şey değildir. dünya hakkında. O mükemmeldir.
Günah fikri, ister entellektüel,
ahlaksal veya ruhsal bazda olsun,
varlığı üzerinde gereksiz bir leke
gibidir. O doğrudan Tanrı’dan gelir.
“Ben tek başıma yeryüzündeki en
onurlu varlığım.” diyebilir. Ama
gerçekte, böylesine ‘ego-merkezli’
bir ifadeye gereksinim duymaz.
Onun için havlamak ve cennet
bahçesinden yeni çıkmış olan bu
masum yaratığa zarar vermeye
meyilli, günah-kaygılı insanlardan
kaçıp uzaklaşmak yeterlidir.” [40]

Eski bir Zen koanında şu soru


sorulur: “Köpek Buda niteliği taşır

16
Taoculuk 2006

İşte böyle olamamak, evreni başımızdan defedelim ve mutlu


dengeden uzaklaştırır ve Taoculuk bir şekilde ölümü bekleyelim.”[42]
için günah kavramına en yaklaşan
hal budur. Eğer insanlar böyle Şimdi, bu çoğumuza anarşi gibi
davransalardı, yani içlerinden gelebilir. Oysa burada anlatılan,
geldiğince doğal olarak, kurallara günümüzde rastlanan, örneğin
göre davrananların kıyasla çok neo-nazi gruplarına atfedilen
daha sosyal ve medeni türden, bir anarşi değil, ama
olurlardı.[41] Lieh Tzu’ya göre anarşinin tarih boyunca
buradaki hedeflediği bir
mantık, burnun sistemdir:
koklamak kişisel
istediğini yaşamlarımız
koklamasına, üzerinde söz
gözün görmek sahibi olan,
istediğini genellikle
görmesine, engelleyici, can
ağzın söylemek sıkıcı ve
istediğini çürümüş ögeler
söylemesine, taşıyan bir
bedenin ihtiyaç yönetimin
duyduğu olmadığı
konfora sahip huzurlu bir
olmasına ve toplum. Lao
zihnin Tzu şöyle
dilediğince der: “Siz ne
düşünmesine kadar
izin vermektir.
Örneğin, eğer
kulak müzik

dinlemek
istiyorsa, onu
bundan yoksun
bırakmak,
işitme
duygusunu
sınırlamak
demektir…
kısıtlayıcıysanız, insanlar o ölçüde
Lieh Tzu, daha sonra, bedensel erdemsiz olacaktır. Bu nedenle
anatominin herhangi bir üstat der ki: Kanunları bırakın,
bölgesinin gereksinimleri insanlar dürüst olacaktır.” [43]
engellendiğinde nasıl sorunlar Gerçekte de, tarih şunu
yaşanabileceğini anlatır. göstermiştir ki, yasakların
Konferans, onun şu cümleleriyle çoğalması suçu teşvik eder, hem
son bulur: “Diktatörler ve zalimler de hayal edilebilmesi bile zor en
bizi böylesine engeller. Onları korkunç suçları.

16
Taoculuk 2006

Tao’nun ışığında görüldüğü Taoculuk hoşgörünün zirvesinde


şekliyle iyi-kötü kavramlarının bir dindir ve bu niteliği, Tao’yu
Batılı zihinlerce anlaşılması derinden anlamakla alakalıdır:
hemen hemen imkansızdır, çünkü zayıf güçlüyü fetheder, kaba
temelde Taocu için iyi-kötü olgusu kuvvetle karşılaştığında yoldan
bir problem teşkil etmez. Iyi ve çekil, olana ve gidene izin ver…
kötü bir ve aynıdır. Lao Tzu, “Tao Tao kesinlikle kin tutmaz veya
taraf tutmaz.” der ve devam eder, sizden uzaklaşmaz. İnsanlığın
“O hem iyiyi, hem de kötüyü Tao’yu takip etmesini istemenin
yaratandır. Üstat da taraf tutmaz, ardında yatan neden, evrenin
o azizleri de, günahkarları da dengesini korumak değildir. Evren
kucaklar.”[44] Taoculukta umursamaz bile… Ve bize
insanlığın karanlık yanının da yeri rağmen, denge korunacaktır.
vardır, ki bu dünya dinleri
arasında pek rastlanmayan bir Tao evrenin merkezidir, iyi
durumdur. Günümüzde bile, eğer insanın hazinesi, kötü insanın
çok ‘iyi’ veya çok sorumlu bir tavır sığınağıdır. Ve bir hata
sergiliyorsanız, Çinliler sizin yaptığınızda, affedilirsiniz. Bu
‘rahatsız’ olduğunuzu yüzden herkes Tao’yu sever.[46]
düşüneceklerdir. Hatalar, kargaşa,
hatta belli ölçüde şiddet Çinliler Ritüellere, seremoniye,
arasında genellikle pek vizyona ve (vahiy edilmiş
yadırganmaz. Bu yüzden, kızınız metinler veya dogma
veya oğlunuz ‘fazla iyi’
yerine) doğrudan
davranmıyorsa, endişelenecek bir
şey yok demektir! Bir anne ne deneyime odaklanma
yapsın?
Burada zor bir soru ile karşı
kutsallık ve bilgelikten vazgeç, karşıyayız, çünkü “o mu, öbürü
insanlar yüz kat daha mutlu mü?” türünden bir soru söz
olacaktır. konusu, oysa Taoculuk daha
ahlak ve adaletten vazgeç, ziyade ‘ne o, ne de öbürü’
insanlar doğru davranacaktır. türünden yanıtlarla ilgilidir. Evet,
para ve kar kaygısından vazgeç, yazılı metinler vardır, ama bunlar
hırsızlar kalmayacaktır. [45] ‘vahiy edilmiş’ metinler değildir
ve gözlemlenebilen dünya ile ilgili
olmaktan öte, ne sezgisel, ne de
hatasız olma savları yoktur.

16
Taoculuk 2006

Taoculukta hiyerarşik bir N.J. Girardot, bu soruna geleneğin


yapılanma yoktur (ancak çok yeni bir tanımını yaparak yaklaşır:
sonraları popüler Taoculukta bir
rahipler sınıfı ortaya çıkmıştır) ve “Tarihsel bir gelenek fikri, zaman
inanç bazında formüller ve ve mekandan bağımsız, sabit bir
kanunlar söz konusu değildir. Alan entellektüel içeriği olacak
Watts şöyle yazar: “Önemli olan anlamına gelmez. Bir kaç
doğru doktrine inanmak değil, gelişmeye açık, temel dinsel inanç
doğru deneyimler için gerekli olan dizisinden oluşan çekirdek bir
yetiyi kazanmaktır.”[47] Geoffrey küme referans olacak şekilde,
Parrinder’ın düşüncesine göre sürekli değişen yorumlar ve
Taoculuk, yazılı metinlerden daha formlar söz konusudur.”[49]
çok, Şamanik translarda alınan
vizyonlara Bu
dayanır.[48] tanım,

Bunun bir açıklaması, Felsefik Taoculuğa çok güzel uyar.


Taoculuğun insanın lineer mantık Gerçekte de, Tao’nun bir dinin
stilinin çok ötesinde olmasıdır, ki öğesi olabileceği (o dinin kuralları
bu özelliği, tanınmayacak ölçüde ne kadar esnek olursa olsun),
çarpıtılmadan bir inanç Taoculuğun büyük mistiği Lao
formülasyonunun veya yasa Tzu’nun aklının ucundan bile
sisteminin uygulanmasını geçmezdi. Bunun bir nedeni, bir
imkansız kılar. Sonuçta, Taoculuk dinin daima kişiden belli şeyler
insanı evrenin merkezine koyan yapmasını talep etmesidir. Oysa
bir din değildir. O bize uymaz, Taoculuk şöyle der:
bizim de ona uymamız gerekmez,
her ne kadar uyduğumuz taktirde huşu duygularını yitirdiklerinde,
bizim için yaşam daha insanlar dine dönerler.
kolaylaşacak olsa da… artık kendilerine
güvenmediklerinde,

16
Taoculuk 2006

bir otoriteye yönelirler. Tao BİR’i yaratır


BİR, İKİ’yi doğurur,
bu yüzden Üstat öne çıkmaz, İKİ, ÜÇ’e
ki, insanların aklı karışmasın. ÜÇ de sonsuz şeylere
öğretmeye çabalamadan öğretir yaşam verir. [52]
ki insanların öğrenecek bir şeyi
olmasın.[50] Bilmece gibi bu satırlar bize fazla
bir ipucu vermese de, yine de bazı
Lao Tzu’nun izdeşi Chuang Tzu, anlamlar çıkarmak mümkün.
cemaatlerin seremoni ve Birinci satırdaki BİR, Stephan
dogmalarda ısrar etmeleri Hawking gibi bilim adamlarının
konusunda şöyle bir yorum ’tekillik’ olarak adlandıracağı,
yapar: bölünmemiş, tanımlar-ötesi primal
Tao’dur. Bu tekillik kendini İKİye
“Seremonilerle ve müzikle ayırır. Bu mitoz bölünmenin
gereğinden fazla ilgilenerek, sonucu, Yang ve Yin denilen iki
hayırseverlik ve kişinin eşit ve zıt yarım oluşur. Şimdi,
komşusuna olan görevleri üzerine adeta bir tür el-çabukluğunun
vaazlar vererek zihinleri tatmin sonucu olarak İKİ anında
etmeye uğraşanlar, bu şekilde ‘üçüncü’yü yaratır: BÜTÜN. Artık,
nesnelerin gerçek doğasını tahrip Yang, Yin ve Tao (Yang ve Yin’in
ederler.”[51] bütünlüğü) mevcuttur. Batılılar
için bunu açıklamanın bir yolu
Bu, anlaşılması zor bir yoldur. olarak evliliği düşünelim. Bir
Çoğu insana göre, kurumsal ve evlilik iki değil, üç elemandan
hatta toplumsal detaylardan oluşur. Erkek, kadın ve ikisi
sıyrılmış, dogmadan ve hatta arasındaki ilişki. Bu görülmeyen
basit düzeyde bile bir düzen üçüncü eleman, erkek ve kadının
anlayışından arınmış bir din enerjilerinin büyük bir kısmını
olamaz. Oysa Tao’ya göre düzen, aktardıkları BİRdir, çünkü
ancak kaosla eşanlamlı olarak birlikteliklerini sağlayan, bu
tanımlanabilir. Kaos da bir üçüncü elemandır. Aynı kavram,
düzendir, Tao’nun düzeni. Kutsal Ruh’un görünmeyen
‘üçüncü’ olduğu Trinitre olgusunda
Kutsal çember, tıp çarkı ve da karşımıza çıkar. Şimdi, Yang ve
dört kutsal yön Yin ne yaparsa yapsın, ne olursa
olsun, Tao iş başındadır ve herşeyi
İşte Taoculuk için başka bir dengeler. Tekillikten zuhur eden
muğlak nokta daha. Taoculuk İKİ, muhteşem bir kaos evrenine
tamamen yeryüzü-kökenlidir, dahil olur ve aynı zamanda o
ancak diğer yeryüzü-kökenli evreni oluşturur. Böylece son
dinlerden farklı olarak, yönler satırda ifade edilen sonsuz şeyler
veya mevsimler gibi apaçık doğar.
referans noktaları saptamayı
ihmal eder. Taoculuğun buna en
yaklaştığı ifade Tao Te Ching’in
aşağıdaki mısralarındadır:

16
Taoculuk 2006

Popüler Taoculuk döneminde çeşit zorlama olarak görür ve


Taocu yorumcular, ‘üçüncü’nün buna yeltenmez bile. Taocu’ya
‘insan’ olduğu fikrini savundular, göre Tao, tek başına gücünü ve
ancak insanı evrenin merkezine varlığını duyarlı bir insana
koyan bu düşünce yazara göre hissettirmeye yetkindir. İnsanları
pek geçerli olamaz. Girardot da şu dine çekmek adına vaaz vermek
sözleriyle aynı fikri fikri, Taoculuğun en temel
desteklemektedir: “ÜÇ nosyonuna öğretilerine aykırı düşer.Tao Te
insan karakteri atfetmek büyük Ching şöyle der:
bir olasılıkla yanlıştır.” [53]
Üstat eylemdedir, bir şey
Eski bir mistik olan Huai Nan yapmadan,
Tzu’nun, evrenin denetimini öğretir, çabalamadan.
kazanmak üzere insanın Tao ile olanın gelişine izin verir,
mücadele edişini anlatan bir mite kaybolanın ise gidişine.
dayandırdığı adeta apokaliptik bir sahiptir ama sahiplenmez,
ifade vardır: “Yin ile Yang çalışır, ama beklentisizce.
arasındaki bağlantıda işi tamamlandığında,
bir kopma oldu ve unutur,
dört mevsim bu yüzden
düzeni bozuldu. zamansızdır
Gök gürültüsü edimleri.[55]
yıkım
getirdi.”[54] Parrinder’a göre
“Çinliler için
ÜÇ, bir bakıma Konfüçyusculuk
tıp çarkına veya ve Taoculuk,
kutsal çembere ulusal kültürün
tekabül eder. mükemmel-ötesi
Varolan herşeyi tezahürleridir ve
Tao’nun bir dine katılım, üyelik
tezahürü olarak ve bireysel sadakat
gören kişi bu döngünün çağrılarında bulunan
farkındadır ve devinim Yang, birer dinsel inanç sistemi
Yin veya aralarındaki bağlantıyla olarak
uyumludur. değerlendirilmemelidir.”[56]2

Kapsayıcıdır, zorlayıcı Ne Lao Tzu, ne de Chuang Tzu


değil ‘yeni koyunlar’ peşinden
koşmaktan söz eder. Tam aksine,
Budizm ve Taoculuk arasındaki ‘koyunlar’ın YOLu aradığından ve
ideolojik farklılıkların en büyüğü, giderken akıllarının geldiklerinden
misyonlara ve dine yeni
2
katılanlara karşı takındıkları *Burada Parrinder’in Konfüçyusculuğun
zorlayıcı olmadığı yönündeki yorumuna
tavırda yatar. Budizm’in
katılmadığımı söylemeliyim; bilhassa ilk
gezegendeki en büyük üç dinden dönemlerde, Konfüçyus taraftarları
biri olmasının nedenlerinden biri, herkesi bu yasal sisteme uymaya çağırır
tarih boyu süren agresif dini ve aksi taktirde zor kullanılacağı
yayma çabalarıdır. Taocu bunu bir yönünde onları uyarırlardı.

16
Taoculuk 2006

daha az karışık olduğundan yol açtığı için, bu popülarite bir


bahsederler. Taoculuğun ilk bakıma Taoculuğun en büyük
döneminde, YOL’a yeni kişilerin düşmanı olmuştur.
katılıp katılmaması fazlaca
önemsenmemiştir, çünkü kişilerin Taoculuk yerel bir gelenek
peşinden koştuğu taktirde midir?
Taoculuğun Taoculuk olarak
kalması mümkün olamazdı -- ki Bu projeye ilişkin araştırmanın en
daha sonraları Taoculuğun Ch’an çarpıcı yanı, en yalın haliyle felsefi
veya Zen gibi okullara Taoculuğun, Lao Tzu veya başka
metamorfozu söz konusudur. biri tarafından kurulmuş bir din
olmadığını keşfetmek olmuştur.
Her gelenek Lao Tzu sıkca, herşeyin, insanlar
engellemelerle karşılaşmış dahil, Tao’nun düzeninde olduğu
ve direnmiştir ‘kadim zamanlar’dan bahseder.
Yukarıda da değindiğimiz bu
Başından beri dönem, hemen
Taoculuk, hem hemen tüm Çin
felsefik, hem de literatüründe yer alan
şamanik formlarıyla, ve yası tutulan Çin’in
çalışan kesimin mitik ‘Altın Çağ’ıdır.
taraftarlığını ve Öyleyse, Lao Tzu,
desteğini kazanmış Taoculuğun kurucusu
ve popüler bir halk- olarak değil, trajik bir
dini olmuştur. Hatta biçimde unutulmuş
tarihte, Taocu olan çok eski bir
prensiplerden ve geleneği yeniden
evren anlayışından canlandıran bir üstat
esin alan bir olarak
ayaklanmadan söz değerlendirilmelidir.
edilir.[57] Bu hareket Günümüzde, modern
‘Sarı Türbanlıların “wicca” hareketi, her
Ayaklanması’ olarak ne kadar binlerce yıl
anılır, çünkü isyana katılanların, dilden dile
yönetimde olan ‘mavi cennet’ metamorfoza uğramış olsa da, bir
yerine, takriben İ.Ö.184 yılından bakıma Avrupa’nın yerel
önce yeni ‘sarı cennet’in geleneğinin bir devamı olarak
kurulacağı yönünde bir vizyonu düşünülebilir. Benzer şekilde,
vardı. Bu nedenle sarı türban Taoculuk da Çin’in yerel
taktılar ve Taocu bir sistem geleneğinin metamorfoza uğramış
kurmak amacıyla yönetenlere şeklidir. Bu sayfalarda yer alan
karşı ayaklandılar. Bu olay bize analizler sonucu Taoculuğun bu
Taoculuğun popüleritesi ve niteliğinin netleşmiş olması ve
yaygınlığı konusunda bir fikir Taoculuğun, kendi özgünlüğü
verebilir. Ancak, Taoculuğun çerçevesinde yaygın bir yerel
özünü oluşturan felsefik gelenek olarak gerçek yerini
kavramların, hiyerarşik bir bulması yazarın dileğidir.
kurumsallaşma ve büyü
yöntemleriyle yer değiştirmesine

16
Taoculuk 2006

17. Watts, p. 55.


Notlar:
18. Girardot, p. 155.
1. Frena Bloomfield, The Book of
Chinese Beliefs (New York: 19. Mitchell, p. 13.
Ballentine, 1983), p. 124-125.
20. Watts, pps. 43, 53.
2. Huston Smith, The Religion of
Man (New York: Harper and Row, 21. Nikos Kasantzakis, The
1958), p. 203. Saviours of God: Spiritual
Exercises (New York: Simon and
3. Stephen Mitchell, trans. Tao Te Shuster, 1960), p. 81.
Ching, A New English Version
(New York: Harper and Row, 22. Watts, p. 44.
1988), p. 29.
23. Mitchell, p. 39.
4. Mitchell, p. 34.
24. Raymond Van Over, ed.
5. N.J. Girardot, Myth and Chinese Mystics (New York:
Meaning in Early Taoism Harper and Row, 1973), p. 84.
(Berkeley: University of California
Press, 1983), p. 57. 25. Geoffrey Parrinder, ed. World
Religions (New York: Facts On
6. Wendy Doniger O'Flaherty, File, 1971), p. 333.
trans. The Rig Veda (New York:
Viking Penguin Inc., 1981), p. 27. 26. Parrinder, p. 333.

7. Mitchell, p. 1. 27. Parrinder, p. 333.

8. Alan Watts, Tao The 28. Van Over, p. 109.


Watercourse Way, p. 40.
29. Mitchell, p. 37.
9. Watts, p. 40.
30. Girardot, p. 69.
10. Watts, p. 41.
31. Girardot, p. 70.
11. Mitchell, p.6.
32. Girardot, p. 68.
12. D.C. Lau, Lao Tzu-Tao Te
Ching (New York: Viking Penguin 33. Mitchell, p. 8.
Inc., 1963), p. 28.
34. Bloomfield, p. 30.
13. Watts, p. 41.
35. Bloomfield, 55.
14. Mitchell, p. 20.
36. Parrinder, p. 306.
15. Mitchell, p. 15.
37. Bloomfield, p. 55-56.
16. Smith, p. 82.

16
Taoculuk 2006

38. Thomas Merton, trans. The


Way of Chuang Tzu (New York:
New Directions, 1965), p. 76.

39. Mitchell, p. 10.

40. Raymond M. Smullyan, The


Tao is Silent (New York: Harper
and Row, 1977), p. 121.

41. Watts, p. 122.

42. Watts, p. 116-117.

43. Mitchell, p. 57.

44. Mitchell, p. 5.

45. Mitchell, p. 19.

46. Mitchell, p. 62.

47. Watts, p. 119.

48. Parrinder, p. 328.

49. Girardot, p. 277.

50. Mitchell, p. 72.

51. Watts, p. 110.

52. Mitchell, p. 42.

53. Girardot, p. 58.

54. Girardot, p. 154.

55. Mitchell, p. 2.

56. Parrinder, p. 305.

57. Parrinder, p. 338.

16