You are on page 1of 16

Bir Frtnadan Kalan Miras: 1968

Elenceler, toplantlar, tartmalar, gsteriler sona ermi gibi grnyor. 68in 40. yldnm adna Mays ayndan beri youn bir medyatik taarruza paralel olarak sol iinde de bir 68 rnesansna tank olduk. Kimileri bu durumun 1968e uyarlanarak, 68 hafta sren Hatrla Sevgili adl televizyon dizisinden, kimileri de genlik kesimindeki yeni bir radikallemeden kaynakland grnde. Her ne olursa olsun 68in 40. Yl, gndeme damgasn vuran AKP davasna, Ergenekon iddianamesine ve Krt direniine kar neredeyse topyekn seferberlie ramen, youn yaand. 1968de Trkiyede ve dnyada neler olduu yeterince yazld, sylendi. O dnemin hikayesini renmek ya da hatrlamak isteyenler en bata i Mcadelesinin Mays-Haziran 2008 tarihli saylarndan ve dier sol, sosyalist yaynlardan yeterince bilgi toplayabilirler. Ama 68in arka plann grmeden 68 direniini tek bana Avrupadaki rzgarn Trkiyeye yansmas olarak deerlendirmek doru olmaz. 68 direnii, Trkiyenin i dinamiklerinden ayr dnlemez. 1961 Anayasasnn getirdii nispi zgrlk ortam, TPin, DSKin ve 68in gndeme gelmesinde nemli bir kilometre tadr . Nasl ki, 1919-22 ihtilali Anadoluda devlet kapitalizmiyle atba giden finans kapital egemenliini rettiyse, 1950 seimleri, ekonomik olarak iyice palazlanan burjuva snfnn, politika sahnesinde ok partililik adna egemenliini ve nihayet 27 Mays da finans kapitalin ekonomide deil, siyaset alanndaki egemenliine set ekme abasn retti. 27 Maysn rn olan 1961 Anayasas, 27 Mays gerekletirenlerin iradelerinden bamsz olan nispi bir aydnlanma belgesi olarak Trkiye toplumunun gidiatna damgasn vurdu. 27 Mayslarn iradelerinden bamszdr, ama yaplarndan bamsz deildir. nk o yap, sadece finans kapitalin siyasi iktidarn deil, Trk ordusunun da geleneksel hiyerarik yapsn parampara etmitir. Yzba ile albay rtbesi arasnda kalan kesim, bir bakma orgenerallerin bile zerine geen bir yaplanmay, bir baarl ve iki baarsz darbe giriimiyle (22 ubat 1962 ve 21 Mays 1963), 1963n ortasna kadar srdrebildiler. 1965de Adalet Partisinin seim zaferi sonucunda babakan olan Sleyman Demirelin, daha iktidarlarnn ilk aylarnda, bu Anayasa ile devlet ynetilemez biimindeki tepkisi, bir yandan 61 Anayasasna, dier yandan da onu Trkiyeyenin bana bela edenlere ynelikti. Bu tepki 12 Mart 1971 askeri mdahalesinin ertesinde Nihat ErimSadi Koa ikilisinin paalarn direktifleri dorultusunda, 61 Anayasasn bir yn maddesini budamasyla srd. Nihayet 12 Eyll paalar, 61 Anayasasnn cenaze namazn klarak, o anayasann gelmesine neden olanlardan ve bizzat 61 Anayasasndan intikamlarn alm oldular. nk o Anayasann gelmesine neden olan yzba-albay kadrolamasnn daha nceleri ordu iinde yaratm olduu hiyerarik paralanma geleneiyle de hesaplalm oldu. Devrimler tarihinin de dorulad gibi, ezilenler kadar ezenler de mevcut ordunun hiyerarisi paralanmadan, bir proleter devriminin zaferinin olanaksz olduunun bilincindedirler. i snfnn tarih sahnesinde olmamas bile, bu hiyerarik paralanmay affettirmeye yetmedi. Ksacas 1961 Anayasasn gndemden ve tarihten silebilmek iin iki askeri mdahale gerekti. te Trkiye 1968e geldiinde, bir yandan 61 Anayasas ve arkasndaki serven, bu anayasann rn olan nispi zgrlk ortamnda legal bir sosyalist parti ve sola ak bir entelejansiyann varlna tanklk ediyordu. Cumhuriyet tarihinde ilk kez, bu denli bir toplumsal bereketlilik ortam yaanyordu ve bu yzden de dnyada esen devrimci rzgarlara elik etme yolu almt. O yoldan dnyann 68iyle bulumak, artk kanlmaz olmutu.

Peki ama bu 68liler denen insanlar kimlerdi? Demir Kkaydn bunu ok yaln ve veciz olarak ifade ediyor: 68'li prototip olarak yledir. Sosyalisttir. Sosyalizme genellikle lise alarnda veya niversiteye gelir gelmez TP (Trkiye i Partisi) saflarnda katlmtr. renci hareketi iinde radikallemi ve TP kabuunu paralayarak Dev-Gen'li olmutur. Sonra da ya daa km ya iiler arasna gitmi, 12 Mart donemi sonrasnda da, eer lmemi ise, genellikle kendini radikal sol gruplardan birinin yneticisi olarak bulmutur. Ne var ki, basn bunlar 68'li olarak tantmamaktadr. Bunlarn arasnda fire sanldndan ok daha azdr. Kelimenin gerek anlamnda 68'liler 150 kiiyi bulmaz. O dnemin Dev-Gen ve FKF kulp ynetim kurullar ve organlarnn listeleri bu say hakknda iyi kt bir fikir verir.Bunlarn aa yukar te biri lmtr. te biri sisteme entegre olmutur, te biri de hala bir solcu veya sosyalist olarak yoluna devam etmektedir. Aa yukar budur durum. O geri kalan ve ortalkta dolaan binlerce kii, 68 ykseliinin dalgasna kaplm geni kitleyi olutururlar. Kelimenin bu geni anlamnda 68'li saylabilirler ancak. 1 68e Milliyeti potek kartmas Demirin szn ettii geriye kalan elli civarndaki kiinin konumlar da 68in 40. yl faaliyetlerinde ak seik su yzne kmtr. Bugnk 68 deerlendirmesi temel yaklamda ifadesini bulmaktadr. Bunlardan birincisi, 68 dneminden geriye kalanlarn bir blmn oluturan Yurtsever Cephe, TKP, 68liler Vakf vs. gibi ulusalc sol kimliiyle ortada olan kesimdir. Bu kesim dnem ve koul fark gzetmeksizin 68 direniini, tm ierii ve sloganlaryla kendilerinin gnmzdeki konumlarna uygun biimde tayarak, milliyeti bir sylemin merkezini oluturmak iin kullanyorlar. Bunlar 68 bakaldrsn salt bir antiemperyalizm direnii olarak alglyorlar.2 68liler Vakf ad altndaki milliyeti kuruluun beyan, bildiri ve sylemlerinin medyada yllardr milliyeti cepheyi glendirmek amacyla malzeme olarak kullanld biliniyor. 68 dneminin radikalizmini 2000li yllarn milliyetiine ipotek etme abalar, medya tarafndan gereince dllendiriliyor. rnein 68'e ilikin olarak medyann nl TV kanallarnn dzenledii ak oturumlarda en bata bu kesimin temsilcileri boy gsterdiler. Ali Krca ve Ahmet Hakan 68'i anma ad altnda bir avu dnek ve sol liberali televizyon ekranlarna getirerek zellikle Deniz Gezmi'in vatanseverliini kantlama tela iinde inanlmaz mizansenler dzenleyerek temsil ettikleri medya tekellerine hizmette kusur etmediler.3
1 2

Demir Kkaydn, Otobiyografik Yazlar (Bir Sosyalistin Teorik ve Politik Evrimi), Kxz Web Sitesi. Bu kesimin 68lilier Birlii Vakf adyla bir kurulular ile Mustafa Kemal portresi altnda Bursa nutkuyla okuyucuyu karlayan 68liler Dayanma adl bir internet sitesi de var. Kemalist ve milliyeti 68lilerin Vakf ve szn ettiimiz milliyeti siteyi, 68liler Dayanma Dernei ve Dernein sitesiyle kartrmamak gerekir. 68liler Dayanma Dernei milliyeti sylemlerden uzak, Ankarada konumlanm 68lilere aittir. Ankaradaki 68liler Derneinden Halil elimli, dernein kapsnn milliyetilere kapal olduunu sylemitir. 3 Ali Krca'nn itinayla setii 68'li ulusalclarla mzik eliinde yapt elenceli oturuma oturttulan, ete reisi Aladdin akc'nn avukat ve lokantalar patronu Bozkurt Nuholu'yu Deniz'in arkada diye sunduu orta oyunu ibret vericiydi. Hibir zaman marksizme bulamam olan ve niversite igali dneminde tesadfen Deniz'le tanan, CHP'ye indeksli renci tekilatnn bandaki bu kiinin ba aktr olarak sahneye tanmas grlmeye deerdi. Her trl milliyeti sylemin egemen olduu oturumda Deniz'in avukat Halit elenk'in onun idam sehpasndaki son szlerini dile getirmesinin engellenii gzden kaabilir miydi? Orada bulunan Deniz'in kardeinin Ali Krca'nn bu saygszlna mdahale etmesi bir yana, boynunu bkerek onay vermesi ibret vericiydi. Bir Erturul Krk'nn, Ergun Aydnolu'nun, Demir Kkaydn'n, Oktay Etiman'n, Gn Zileli'nin, Nail Satlgann varlna nedense tank olunamad. Bir dier medyada da Ahmet Hakan'n laubali bir havayla "Deniz Gezmi milliyeti mi yoksa Marksist-Leninist miydi?" yollu sorusuna muhatap olan szmona Deniz'in arkadalar olarak sunulan Celal Doan gibi kaarlanm burjuva politikacsyla, Hasan Cemal adl burjuva libouna telefonla Cihan Alptekin'in kardeine su ortakl yaptrabilmek iin bu sanatta uzmanlam olmak gerek. Daha 1967 ylnda Trkiye i Partisi'nin skdar ilesine ye olan ve be yl sonra da idam sehpasnda "Yaasn Marksizm-Leninizm" diye haykran bir devrimcinin sosyalizme olan inancn sorgulama kstahln giren bu gazeteci soytarsnn bir tek amac olabilir: gen kuaklarn kafasn kartrmak ve devrime olan olas inanlar sarsmak. . Deniz'in ve Cihan'n kardeleriyle birlikte kanaldan kanala tanan milliyeti sylem, gnmzn genliini milliyeti prangalara mahkum etmek amacna hizmet etmekten baka bir ie yaramad.

Anti- emperyalizm retoriini 68in koullarndan kopararak gnmzde srdrmek, yabanc kapitalizm dmanl yapmak sadece milliyetilii derinletirmektir. nk eski antiemperyalizm uluslararas baskya kar bir direnii ifade ediyordu. Bugnk milliyeti vurgulu ie kapanmac milliyetilik ise, tutucu muhafazakr bir ideolojiyi iinde barndryor. O yzden bugn mesela ulusalclkla milliyetilik, Bat dmanl, yabanc dmanlnda birleiyorlar. Burada bir ittifak olutu. Bu da eski anti-emperyalizm ile bugnk antiemperyalizmin ayn olmadn gsteriyor. Oysa ki, gerek devrimcilik kapitalizmle hesaplamak, onun devleti ve ordusuyla bark olmamaktan geer. Anti-emperyalizmde merkezileen bir siyasi sylem, yabanc kapitalizme kar olmaktr, kapitalizme deil. Yerli kapitalizmin ordusuna, polisine, kurumlarna kar bir mcadeleyi merkez almadan, bamsz Trkiye demek yerli ve bamsz olan ne varsa ondan yana olmak demektir. Antiemperyalizm hibir zaman tek bir lkenin bamszl anlamna da gelemez, nk emperyalizm bir dnya sistemidir ve dnya leinde yenilgiye uratlabilir. Kresel bir olgu olan emperyalizmin tek bir lkenin snrlar iinde yenilebileceini dnmek sadece miliyeti bir hayaldir. Gnmzn milliyeti sosyalistlerinin azndan enternasyonalist bir slogan duyabiliyor musunuz? Bunlardan Krt kurtulu hareketine kar oven bir milliyetilik dnda en ufak bir dayanma belirtisi grebiliyor musunuz? Bunlar sadece kendi milletleri iin anti-emperyalisttirler ve bunu da milliyetiliklerini maskelemek iin kullanyorlar. Cenova, Sevilla, Selanik ve Rostokda dnya kapitalizminin patronlarna kar anti-globalizm direnilerine katlan gnmzn devrimci genleri arasnda anti-emperyalistlerimizi hi grdnz m? Onlar Bamsz Trkiye slogan ile yabanclardan bamsz bir yerli kapitalizmin hayalini yayorlar. Sermayenin bizzat kendisine deil bayrann rengine karlar. O yzden de bugn 'Bamsz Trkiye' sloganndan daha gerici ve milliyeti bir slogan olamaz. 68'de anti-Amerikan sloganlar atldnda, eylemler yapldnda ve 'Bamsz Trkiye' diye barldnda MHPli faistlerin yant ok yalnd: "Komnistler Moskova'ya!". ok da haklydlar. nk Amerika'ya kar tavr, dnyann te birinde kollektivist bir toplumsal yapnn egemen olduu dier bloktan yana olmak anlamna geliyordu. Bu yzden de devlet ve onun Nato'ya indekslenmi ordusu ve polisi gerek kimliini gsteriyordu. 68-71 arasnda lk Ocaklar'yla polisin akrabal ve 12 Mart 1971 mdahalesinin arkasndan zamann Genel Kurmay Bakan Memduh Tama'n "mdahale zorunluydu, nk toplumsal uyan ekonomik gelimenin ok nne geti" mealindeki szleri hatrlardadr. Bu tr sloganlar ve eylemler egemenlerin devletine derinden dokunuyordu. Bugn meydanlar gelincikler gibi dolduran Trk bayraklarnn glgesindeki antiamerikancla kar herhangi bir polis mdahalesi ya da faist saldr grdnz m, duydunuz mu? En ufak bir ii mitingine ya da gsterisine devletin nasl acmaszca saldrdn bilmeyen var m? ki yl st ste 1 Mayslarda polisin iilere kar canavarl hafzalardan silindi mi? 68li milliyetilerimizden, ulusalc sola, oradan da MHPye ve CHPye kadar uzanan anti-amerikanc bir popler kltrn, lkenin alar, yoksullar, ezilenleri iin hibir umut tamadn marksistlikten vazgetik, biraz olsun drste dnen herkes kabul eder. Yaplan tm anketlere gre, Trk halknn yzde doksan bei Amerikaya karym! Demek ki, Trk halknn ezici bir ounluu anti-emperyalist olmu da haberimiz yokmu! Milliyeti dalgann rn olan bir yabanc dmanln 68in kapitalizmi ykmaya niyetlenen antiBu arada 68in medya devlerinin reklamlar kadar gsterili olmasa da devrimci bir biimde anld ve tartld alternatifler de yok deil. rnein Hayat TVde Erturul Krk, Hac Tonak ve Aydn ubukunun da aralarnda bulunduu ak oturum, 14 Maysda Yldz Teknikde Ergun Aydnolu, Ragp Zarakolu, Gn Zileli ve Veysi Sarszenin konumac olarak katld toplant bunlar arasnda zikredilebilir. Ayn gnlerde Mersin'de 68'le birlikte Deniz Gezmi ve yoldalarnn 6 Maysdaki idam yldnmlerinde yaplan anma toplantsna katlan binden fazla gen, Erturul Krk'nn 68e ve bugne devrimci yaklamn sloganlar ve cokuyla kucaklarken, Celal Doan gibi smarlama getirilen ark poltikacsn yuhalarla krsden uzaklatrmay baarabiliyordu.

emperyalizmine bulatrmayn, gurur duyduunuz milliyetiliinizi ad 68li de olsa, Vakflarn iinde tutunuz.4 Marx, btn lm kuaklarn geleneiyaayanlarn beyinleri zerine kabus gibi ker. (Ve yaayanlar) tam da byle devrimci bunalm alarnda gemiin ruhlarn kaygyla yardma arlar, onlarn adlarn, sloganlarn ve klklarn dn alr, yeni tarih sahnesine zamannda saygn olan bu klkla ve dn alnm dille kmaya alrlar der. Bugnn dnyasna ilikin olarak marksist zm ve seenekler sunamayanlarn, Marksn dedii gibi gemile ve hem de o gemii kendi tarihinde dondurarak bugne tayarak, varlklarn sadece gemite yaayanlara borlu olduklarn hi dndler mi acaba? 68in Alt Yaps: Kemalizm-Stalinizm ve Liberal Saldr 1968 bir baka cephede de baharn yaad. Sol liberaller denen kesim frsat iyi ve zamannda yakaladn dnerek, milliyeti soldan eksik kalan alana yerlemekte gecikmediler.5 24 Mays 2008 tarihli Taraf gazetesinde imdiye kadar adn duymadmz bir kiinin, provakasyon kokan yaz balyla karlaverdik: Denizlerin Yolu Bizi Nereye Gtrr? Yazy bir solukta okuyunca kukumuzun yerinde olduu kantlanm oldu. Bu kstaha haddini bildirme konusundaki fkeyi, nce kimi yoldalarla paylatktan sonra, bu kiinin kimin nesi olduunu merak ettik. Yaznn sonunda kendini Toplum ve Politika Enstits Genel Koordinatr olarak takdim eden imza sahibinin, Taraf gazetesinde arz endam etmesi elbette bir rastlant deildi. Bir web sitesinde bu kiiyle yaplan ksa rportajda kendisini liberal demokrat olarak takdim ettiini grdk. Liberal demokrat ne anlama geliyor? Eskiden beri kapitalist szc pek muteber deildir. nsanlara sk sk pis kapitalist dendiini herkes bilir.Bunun yerine daha sosyetik bir terim olarak alglanan liberal szcn kullanmak moda olmutur. Bunun yanna bir de demokrat eklersen, al sana elma ekerine bulanm tertemiz bir Batc aydn tipi. Toplumsal ilikilerde liberalizmin yani kapitalizmin, siyasi ilikilerde de kapitalist toplumun st yap biimlerinden birisi olan burjuva demokrasisinin szde entellektel bekisisin artk. Emekilerin, ezilenlerin, yoksullarn dnyasyla en ufak bir ilikisi olmayan byle bir ideolojinin temsilcisinin 68 ve
4

17 ubar 2005 tarihli Birgn gazetesinde Dev-Genin genel sekreterlerinden ve 68liler Dernei bakan Ruhi Ko, 68liler vakfndan ayrllarn ve yeni 68liler Dayanma Derneini kurumalarnn nedenini yle anlatyor: Vakf ynetimi, Rauf Denkta'n mitinglerini dzenlemeye baladlar. MHP, BBP gibi partilerle birlikte. Vakfn Kbrs konusunda Rauf Denkta'n arkasnda saf tutmasna tepki gsterdik. Bunu 68 ruhuyla badatramadk. 68'liler kamuoyunda "kzl elmac" olarak tannmaya balaynca biz de derneimizi kurduk. Birok 68'li vakftan ayrld. Bu arada Yener Orkunolu online-Gndem adl internet sitesinde 68in 40. Yldnmne ilikin olarak Istanbulda dinleyici olarak katld iki panele ait izlenimlerini yle aktaryor: Mustafa Zlkadirolu, Deniz'in arkada olduunu belirterek yapt konumada, Deniz Gezmi'in Kemalist, hatta 'Trk' olduunu iddia edecek kadar ileri gitti. Zlkadirolu,'Trkiye'deki 68 Hareketi, Bat'daki 68 Hareketi'nden daha ileri bir hareketti' eklinde gereki olmayan ve ok abartl bir sylem tutturdu. Bat'daki 68 Hareketi'ni kmsemek, Trkiye'deki 68 Hareketi'ni ykseltmek doru bir tutum deil. Bu tutum, Trkiye'deki birok entelektelin yakaland hastal gzler nne sergiliyor. Trkiye'deki entelekteller, Trkiye merkezli dnyorlar; Trkiye'yi dnyann merkezine koyuyorlar. Baka lkelerde olup bitenler, onlar ilgilendirmiyor. Zlkadirolu'nu iki defa dinleme olanam oldu. Onun konumalarndan kardm sonu u: O, milliyetilii kzl renge boyamak isteyen, teoride sosyalist, pratikte milliyeti olan biri. 68'liler Birlii Vakf hakknda u izlenimi edindim: 68'liler Birlii Vakf'nn iindekilerin ounluu ulusalc, ok kk bir ksm sosyalisttir. Bir baka deyile, 68'liler Birlii Vakf, ulusalclarn egemen olduu bir vakf konumundadr. Emekli subaylar derneinden fark olmayan 68liler Dayanma Vakf ilikin olarak bu deerlendirmeler yeterli fikri vermiyor mu? Ulusalc solu ve sol liberalizmi ideolojik olarak iyi tanmak iin okuyucuya Sungur Savrann Devrimci Marksizmin 2. Saysndaki Burjuva sosyalizmi ve 5. Saysndaki Sol liberalizm balkl yazlarn neririz.

Deniz Gezmi zerine yapaca yorum peinen bellidir.6 te ustas Murat Belgenin peine taklan bu liberal projenin mezi de hayalinde burjuva demokrasisine giden yolda engel olarak grd yeni bir kitlesel radikalleme ve devrim dalgas tehditine kar gen kuaklar geleneksiz ve kksz brakabilmek iin, devrimcilik adna, sosyalizm adna gemiten kalan tm olumlu miras tahrip etme yolunda kollar svam. Bakn mez ne diyor: Trk 68lilerinin, Denizlerin yolu evrensel vizyonu olan bir yol asla deildi. Enternasyonalist deil sapna kadar ulusalc bir yoldu yrdkleri. O 68lerin yolda yrrken att tohumlar bugnn Ulusalclk denilen fecaatinin teorik zeminini oluturdu. Toplumsal konularda cehalet, tarih bilincinden yoksunluk iinde olursan ve en nemlisi saldrdn ideolijinin yani ezilenlerin ideolojisine kar, egemenlerin ideolojisinin akakln yaparsan, bu sonuca varmakta zorluk ekmezsin. stne stlk bir de iinde kvrandn aalk kompleksi bunlara eklenirse, Deniz Gezmie ve 68e kar duyduun kin daha iyi anlalr.7 Ulusalclk denen fecaatin gerek kaynaklarnn genel olarak 68 ve zel olarak da Deniz Gezmilerden kaynaklanmadn, ksa bir tarihsel gezinti ile kantlamak zorundayz ki, tahrifat ve iftiralar boa kabilsin. Daha nce de sylediimiz gibi 68in, Deniz Gezmi ve Mahir ayanlarn direniinde ulusal bir kabuk vard ama z itibaryla devrimci ve enternasyonalist bir ierie sahipti. Hele bugnk ulusalcln gnah keisi olmaya hi layk deillerdir. 1967 ylnda Deniz Gezmi Istanbul skdar ve Mahir ayan da Ankara ankaya ilesinde zamann Trkiye i Partisine (TP) ye olarak sosyalist mcadeleye baladlar. Onlarn daha TPte balayan, 68le devam eden ve 12 Mart 1971 ertesinde noktalanan sosyalizm yolculuklarn iyi anlayabilmek iin, yaadklar dnemin siyasi yaplanmasn bilmek gerek. TPle balayan, MDD (Milli Demokratik Devrim) ile gelien ve nihayet bamsz kendi rgtlenmeleriyle sona eren o dnemin politik anatomisi izilmeden Deniz ve Mahir anlalamaz.8 Onlarn ye olduklar bu partinin nemli yneticileri , ellili yllarda bir biimde TKPye bulam ya da yakn durmu akademisyenlerle, ksmen de sendikac ve aydnlardan oluuyordu. Sadece Deniz ve Mahir iin deil, dar anlamda yani FKF ve Dev-Gen ynetimlerini oluturan 68 kua iin ilk siyasal rgt deneyimi de TPde yaanmtr.

Radikalden Tarafa transfer olan Murat Belgenin mezlerinden biri olduuna da kuku olmayan burjuvanin bu yeni evlatlna yazdklarn yedirtmek her devrimci marksistin grevidir. Genliinde sosyalizme bulaan, orta yallnda sosyalist ansiklopedicilikle itigal eden ve yallna yaklarken de, bizzat kendisi deil liberal demokrat mezlerini Trkiyeli marksistlerin mirasna saldrtan sol liberalizmin siyasi pasaportu Murat Belge, burjuvazinin mhryle AB vizesini almtr. Sol liberalimiz, Erturul Krk ile Milliyet gazetesinin 18 Austosda yapt rportaja 19 Austosda Tarafda szmona cevap yetitirmeye kalkarken, Birikimi yaymladm dnemlerde ncelikle Marksist sola hitap ettiimi hissederdim. imdi (Yeni Gndemden beri) byle deil, btn topluma bir ey sylemek zere ayorum azm. diyor. Aslnda geveledii ama ak olarak dile getiremedii u: Ben bir zamanlar marksisttim ve marksist sola hitabederdim ama kprlerin altndan ok sular akt ve imdi toplumla AKP arasnda katalizr rol oynayarak, Trkiyeyi Avrupa Birliine doru ilerletmek abas iindeyim. mez Ktahyalnn, ustas iin u yazdklar gerekemizin ne denli hakl olduunun bir gstergesidir:Trkiyenin bas baya ak hava hapishanesi olduu gnlerde dahi daha dnyal, evrensel daha birey ve vicdan merkezli bir sol anlay savunmaya alan ve bulunduu mevziiyi terk etmemek iin zel gayret gstermi Murat Belge gibi isimleri de Trk solu zaten fakir olan entelektel skalasndan karrsa, geriye zaten Trk solu adna hibir umut kalmaz, kalamaz... (Taraf, 21.06.3008)

Ktahyalnn saldrlarna Denizin idam edildii yalarda olan bir gen olarak, Deniz ile ayn yllarda domu, o dnem niversitede okuyan, 68li olmakla vnen bir anne ve babann olu diye balamas, kendinde fazla yetenekler gren bu hasta ruhta bir kskanlk ve hasisliin de barndn eleveriyor. 8 Bu anlamda en nemli kaynak Ergun Aydnolunun Trkiye Solu 1960-80 adl almasdr.

Peki TP denen ve 1965 seimlerinde 300.000e yakn oy alarak milli bakiye sistemi sayesinde parlamentoya 15 milletvekili sokan bu parti ideolojik gdasn nereden alyordu? En bata Sovyetler Birlii ve onun Trkiye ubesi diyebileceimiz TKPden. Yurt dnda bir avu mlteci olarak yaayan 1951 davas sanklarndan Zeki Batmarn etrafndaki grupla, Trkiyedeki TKP yneticileri arasnda, 1965 seimlerinde TPin desteklenmesi konusunda herhangi bir eliki yoktu.9 Ancak TPin 65 seimlerindeki yneticilerinin bile pek beklemedii greceli zaferi, seim ertesinde bir sarholuk yaratt. Bu sarholuun rn, henz seimlerden bir yl sonra TP lideri Aybarn azndan 1969 seimlerinde baa greeceiz haykryla yeni bir dnemin habercisi oldu. Aybarn hayallerine bir sre sonra Yn dergisinin ba yazsnda, Doan Avcolu tarafndan TP Nereye Gidiyor balyla gelen yant, bir bakma TPin kaderinin belirleyicisi oldu. Doan Avcolu TPin parlementarizm batana saplanmak tehlikesiyle kar karya olduu uyarsn yaparak, TPin toplumdaki dinamik glerden yani asker-sivil aydn zmre diyebileciimiz kesimden tecrit olmasnn, kurulu dzene teslim olmak anlamna geleceini vurguluyordu. Doan Avcolunun bu trden bir uyarda bulunmas kendi projesi iin anlalabilir bireydi.10 Yn dergisi genel planda marksistlere, sol kemalistlere, aydnlara sayfalar ak olan radikal bir yaynd.11 zellikle Cezayir Kurtulu Savann zaferini, Msrda Nasrn iktidarn, Irak ve Suriyede Baasc milliyetilii n plana karan ve Sovyetler Birlii ile dostluu vurgulayan anti-emperyalist ve kendini toplumcu olarak tanmlayan bir yayn organyd. Yn sadece haftalk bir dergi deil, arkasndaki Sosyalist Kltr Dernei ile birlikte o dnemin aydnlarn da etkinlii altna alan bir hareketti. Uzun yllar sonra 1965de Nazm Hikmetin iirlerini ilk kez legal olarak Ynn sayfalarnda yaynlanmaya balamas, bu dergiye kar zel bir ilgi de uyandrd. Bu arada Sovyetler Birliinin, kendine dost ve Amerikaya dmanca yaklaan Asya ve Afrikadaki bir dizi burjuva egemenliindeki lkeye ilikin olarak gelitirdii kapitalist olmayan yol ad altndaki teorik yaklam, Yn tarafndan da benimseniyordu. te bu koullar altnda Yn yazarlarndan birisi olan Mihri Belli, E.Tfeki mstear adyla, ayn derginin sayfalarnda, Doan Avcolunun TPe kar balatt eletiriyi, kendi marksizm anlay, yani nc Enternasyonal gelenei temelinde gelitirerek, Demokratik Devrim Kimle Beraber Kime Kar bal12 ile 1966 ylnda dorudan TP nderliini oportnizm ve sekterizmle sulayan ilk muhalif k yapt. TPe kar ileri srlen oportnizm sulamas, en bata TPin parlementarizme angaje olmas, sekterizm ise Trkiyenin nnde duran Demokratik Devrim srecininin atlanarak, olas bir seim zaferinin sosyalist devrim olarak alglanmasyd. E.Tfeki Demokratik Devrimin atlanamayacan ve bu aama iin asker-sivil aydn zmrenin devrimin en nemli mttefikleri arasnda olduunu vurguluyordu. Bu strateji Ynn hedefleri ile gayet uyum iindeydi. Yn benzer bir eletiriyi daha nce yaparak, TP Nereye Gidiyor? tartmalarn balatmt bile. Aslnda bu yaz yeni bir
9

Bata Reat Fuat Baraner, Mihri Belli, evki Akit gibi TKPnin Trkiyedeki nder kadrosu ve onlarn arkasnda duran Sevim Tar(Belli) Erdoan Berktay, Sevin zgner, Vecdi zgner, Nuran Bozer(Akit), Halim Spatar, Ahmet zdemir gibi 1951 TKP davasndan mahkum olan Eski Tfekiler 65 seimlerinde TPi koulsuz desteklemilerdi. 10 Ancak bu uyar yazsndan daha bir yl nce, Yn Yaynlar arasnda slamiyet ve Sosyalizm adl bir eviri kitab yaynlanmt. Kitabn yazar daha sonra marksizmi terkederek mslman olan, Fransz Komnist Partisinin nemli isimlerinden Roger Garaudy ve Trkeye evirenler ise, Doan Avcolu ile E.Tfeki idi. Bu evirinin Ynn Orta-Dou ve Afrika lkelerindeki darbe ve kurtulu hareketlerini n plana kard Arap sosyalizmi kavram ile, Sovyetlerin kapitalist olmayan yol olarak teorikletirdii terminolojinin rtt ve akabinde Avcolu ile Mihri Bellinin TPe taarruzlarnn balad bir zaman dilimine denk dmesi ilgintir. Bilindii gibi E.Tfeki o yllarda Mihri Bellinin mstear adyd ve Yn dergisindeki nl yazda ve Niyazi Berkesle yapt tartmalarda bu ad kullanmt. 11 Doktor Hikmet Kvlcmlnn Doan Avcolunu hedef alan sert eletirileri bile Yn sayfalarnda yaynlanyordu. rnein bunlardan birinin bal Atma Avcolu Din Kardeiyiz adn tayordu. 12 E.Tfeki, Demokratik Devrim Kime Kar, Kimle Birlikte?, Yn, say 175, 5 Austos 1966.

dnemin ilk habercisi olmas bakmndan zel bir nem tar. TPin bata Aybar-Aren-Boran olmak zere, seim zaferinden sonra, 141. maddeden mahkum olan ve MT tarafndan da geleneksel olarak hep izlenmekte olan Eskilerden uzak durmaya almas, parlementer dzene uyarlanmann bir gerei olarak, srtlarndan eski Tfekler denen yk atma ihtiyac olarak deerlendirilebilir. Aybarn 1966dan itibaren, TPin gemiteki sosyalist ve komnist rgtlenmelerle herhangi bir bann olmadn, Trkiyenin yepyeni koullarnn rn olduunu vurgu yaparak defalarca ilan etmesi, Eski Tfeklerin iinde hem merkez komitesi yesi ve hem de polis ve hapisteki tavrlaryla lider olarak kabullenilen Mihri Belli iin barda taran son damla olmutur.13 Mihri Bellinin, Doan Avcolunun Ynnde TPe kar bu ilk muhalefet bayran amas, ilk rnn TPin 1966da Malatyada yapt genel kongrede verdi.14 te bu ortamda TPe yeni ye olmu devrimci genler bir yl sonra kendilerini bekleyen tarihsel direniten habersiz olarak, nce bu ikilem ve ayrmayla bulutular. te bu ayrma bir bakma Trkiye sosyalist hareketinin bugnlere uzanan kmaznda nemli bir yer tutar. Bugn ister milliyeti sosyalistlik olsun, ister ulusalc solculuk olsun, neyi tartyorsak, neyin polemiini yapyorsak 1965-71 dneminin ideolojik otopsisine balamadan salkl bir sonuca varlamaz. Balamadan diyoruz, nk byle bir otopsi bize ancak vcudun yan organlarndaki hastalk ve bozukluklar konusunda veriler salayabilir. Vcudun kalp, beyin gibi temel organlarndaki otopsi ise, ok daha gerilere giderek yaplabilir. Bugn yaayan insanlarn bile vcutlarn saran kimi hastalklarn kayna, Stalinizmin nc Enternasyonal denen organla dnyaya yayd ideolojik virstr. Bu yzden eksiksiz bir otopsi yapacaksak, vcudu saran sadece tm virsleri aa karmak gerek. 1960larn ortalarndan itibaren legal planda yaylan MDD teorisinin arka planna doru ilerlemek iin bu tarihsel yolculua devam etmek zorundayz. Bunu hakkyla yapamazsak, ulusalc solcularn, sol liberallerin tahrifat ve ideolojik saldrlarna kar gen kuaklar silahsz brakm oluruz. 1965 seim kampanyalarnda genellikle isizlik, yoksulluk, toprakszlk temalarn poplist bir sylemle propagandasnn merkezine alan TP, parlementoya girdikten sonra antiamerikan bir syleme arlk vermeye balad. Johnsonun nnye yazd nl mektubun grld meclis oturumlarnda Aybarn memleketin otuzbe milyon metre kare topra Amerikan igali altndadr yollu beyanlar, zellikle kk burjuva kesimlerde milli duygular gdklayan bir ajitasyon grevi yerine getirdi. TP snfsal elikiler zerine kurulu parlemento ncesi propagandasnn yerine, kinci Kuvvayi Milliye, yeni bir Kurtulu Sava gibi sloganlarla kitlelerin milliyeti duygularn okamada CHPye kar bir rekabet balad. Taraf yazar liberalimiz, Denizler, 'ulusal kar' merkezli hareket eden bir genlik hareketiydi. Anti-emperyalist olularn tetikleyen, evrensel sebepler deil, 1964 Johnson

13

Arkadan 1967 ylnda TP iderlerinden Mehmet Ali Aybar ve Behice Borana noter kanalyla Uyaryorum adl ihtarnameyi yollad aylarda, yirmi yalarndaki Deniz Gezmi Istanbul skdarda ve Mahir ayan da Ankara ankayada yelik iin TPin kapsn alyorlard. Mihri Bellinin bu noter iddianamesini TP Merkez Ynetim Kurulu yerine, sadece Aybar ve Borana gndermesi anlamldr. Mihri Bellinin TP parlementoya girmeden nce, TKP ile balantl Behice Boran ve Reat Fuat Baranere yaknl olan Mehmet Ali Aybar muhatap almas eski bir hukukun gerei olarak grlebilir. 14 Malatyadaki kongrede delege olan Vahap Erdodu krsde, Mihri Bellinin Yndeki yazsna paralel bir metni okumaya alt, ama bata o zamanlar TP yesi olan Yaar Kemal olmak zere, dier ynetici ve delegelerin protestolar nedeniyle konumasn tamamlayamad. Malatya kongresi ile TPdeki ilk muhalefet tasfiyesi, onu yenin ihracyla balam oldu.

mektubudur. Yani ulusal karlar merkezli bir neden 15 diyerek alaka bir tarihsel tahrifata imza atyor. Bunun iddia ettii gibi, 68 direniinin Johnsonn mektubuyla hibir ilikisi yoktu. O mektup 65lerde TPe CHPyi keye sktrmak amacyla milliyeti propaganda malzemesi olarak hizmet etti. Bir yandan, TPin kinci Kurtulu Savana bulanm sosyalist devrim teorisi, dier yandan da Mihri Bellinin TPe kar muhalefeti ak bir siyasi platforma tamak iin Ekim 1967de yayna balatt Trk Solu dergisi arasndaki ayrmann iyice olgunlat bir ortamda, Fransada 68 Mays direnii patlak verdi. nce niversite genliinin demokratik talepleri etrafnda ykselen direni ksa srede siyasi bir ierie dnerek, on milyonu akn Fransz iisinin genel greve gitmesiyle doruuna ulat. Bu grev o denli gl ve etkiliydi ki, grev komitesi neredeyse bir ikili iktidar organ olmaya aday konumuna ykseliverdi.16 te byle bir devrimci dalga ortamnda, Trkiye 68i de nce demokratik niversite taleplerini ne kararak, niversitelerde boykot ve igallere balad. 68 direnii en mlayim kapitalist lkelerde dahil olmak zere tm Avrupay sarmt. 1968 Trkiyeye sradnda, Trkiyedeki devrimci genlik kesimi TPten MDDye gei srecini de tamamlyordu. Bir yanda parlementarizm bataklna saplanm, seim zaferi hlyalar kstlanm TP, dier yanda da devrimci ve radikal bir sylemle TPden daha milliyeti sloganlarla ykselen MDD hareketi, gerek TP iinde muhalefet olarak, gerekse de ncelikle 68 direniinin nder unsurlar arasnda etkinliini arttrmt. Devrimci genliin,TPin panik iinde, sokaa kmayn faizm gelir! trnden pasifizmine kar, Milli Demokratik Devrim izgisiyle bulumas ve teorik gdasn orada bulmas zor olmad. MDDnin yayn organ Trk Solunda kan bir yaznn, Nerede Hareket Orada Bereket bal ok eyi anlatr. TPle amansz bir teorik kapma iinde olan ve TP iinde nemli mevziler de elde eden MDD muhalefeti, TPin programna ilikin tek bir eletiri yneltmedi, nk TP program MDD stratejisiyle rtyordu. TP program isize i, kylye toprak iarndan yola karak, i politikada d ticaretin, bankacln, sigortacln milliletirilmesini, d politikada ise, Natodan klmasn, ikili anlamalarn iptalini ve Amerikan slerinin kapatlmasn italep ediyordu. te bu yzden Mihri Belli TP programnn yle deerlendiriyordu: TP programnn genel izgileriyle doru bir program olduunu syledim....TP program genel nitelii bakmndan bir Milli Demokratik Devrim programdr. Bu program en sonuncu noktasna kadar gerekletirilirse Trkiye sosyalist bir Trkiye olmaz, bamsz ve demokratik bir Trkiye olur. 17 Programatik adan bakldnda Yn, TP ve MDD arasnda pek bir fark yoktu. Ama ok nemli bir ortak zellik vard, o da hepsinin milliyeti olmasyd. Milliyetilie en byk vurguyu da MDD yapyordu. Doan Avcolunun Yn dergisini bile glgede brakabilecek milliyeti bir sylem egemendi MDDnin diline. Bir ka alntyla, yargmz belgelemenin gerekli olduunu dnyorum: Kemalizmle sosyalizm arasnda almaz duvarlar yoktur. Atatrkn en byk abas, gen kuaklara Trk milli gururunu telkin etmek olmutur. Milli gurur iyi eydir. Milli gurur insan sosyalizme gtrr. En salam sosyalistler o yoldan gelmilerdir sosyalizme. Bir adamda gerek milli gurur varsa korkma! Erge temel ilkelerde birleirsin onunla...Bizim
15

68liler Dayanma adl 68liler Vakfnn web sayfalarnda yaynlanan rportajdan alnan bu iftiralarn sahibinin cretine de amamak elden gelmiyor. 16 Fransz Merkez Bankas alanlar grevde olduundan, grev komitesinin teksirle basarak mhrledii ve zerinde on Frank yazan pusulalar, Fransz paras olarak piyasaya srld. 17 Mihri Belli, Trk Solu, say 64, 4 ubat 1969.

delikanllmzda, biz, Bir Trk dnyaya bedel, Ne mutlu Trkm diyene sloganlarn ciddiye alan bir kuaktk.18 Asker-sivil brokrat zmre bir gemiin bir gelenein temsilcisidir. Bu gemite, rnein bir anakkale var, dnya tarihinin ilk baarl Milli kurtulu Sava var.19 Trk kamuoyunca asl yadrganan ey, yabanc telkinleriyle, yoksulluk denizi iinde refah adacklar yaratma ve bu yoldan ordu ile Trk halk arasnda uurum ama yolunda abalardr.20 Devam edelim: Milliyetiliin az seni enternasyonalizmden uzaklatrr, milliyetiliin derini seni enternasyonalizme gtrr. Enternasyonalizmin az, seni milliyetilikten uzaklatrr, enternasyonalizmin derini seni milliyetilie gtrr21 Yine Ynde yaynlanan bir yaznn ara balklarndan: Milli gurur Olmadan Sosyalistlik olmaz22 Milli savunmamz milli klmak grevi, hala nmzde duran bir grevdir. 23 Benim asker arkadalarm vardr. Adam albay oluyor, emekli oluyor. oluk ocuunu barndrmak iin bir ev alacak hali yok. stemenliinde, yzbalnda ak gibi halini hatrladn adam, birgn, gnlk sakalla muhallebicilik yaparken gryorsun. Bu biimsiz bir durum. Bunu biimsiz bulmak, baz megaleleri hor grmek gibi derebeyce bir zihniyete kaplmak deildir. Mehmetie hcum emrini verdii zaman onu lme doru yrtecek vasfta olan adama sen bezirganlk, tezgahtarlk falan yaptramazsn....Bu ibirlikilerin asker aydndan almasndan baka birey deildir. Gayri millinin milliye gadridir bu. Ve biz bu durum karsnda kaytsz kalamayz. 24 Bu rnekler sayfalar boyu oaltlabilir.25 nemli olan rnekleri oaltmaktan ok, bu ideolojik mengene iine kstrlan bir kuan, ayn zamanda kurtuluudur da 68 ve sonras. Gnmzn ulusalc solcular arasnda olan 68liler Birlii Vakf evresi, Yurtsever Cephe ve TKPnin konumlar yukarda rnekleri sunulan teorik izgiden daha vahimdir, nk bugnk dnyada o izginin kanlmaz sonular, Ergenekonla yaknlamak, sosyal-faist demekte bir kusur grmediimiz i Partisi, MHP, Byk Birlik Partisi ve CHP ile ortakla varr. Daha nce de sylediimiz gibi, 68de yukardaki milliyeti sylemlere o zamann Komnizmle Mcadele Dernekleri ve lk Ocaklar milliyeti Trkiye ve Komnistler Moskovaya haykrlar ile saldryorlard, nk 68 direniinin anti-emperyalizmi gerein sadece bir yzyd; znde mevcut dzeni, yani kapitalizmi ykma azmi vard. 68i antiemperyalizmle snrl grmek ve alglamak, o direniin kapitalizme deil, sadece yabanc kapitalizme kar olduunu sylemekle ayn eydir. 68in anti-emperyalizmi uluslararas baskya kar bir direnii temsil ediyordu. Bugnk milliyeti vurgulu ie kapanmac antiemperyalizm ise, tutucu muhafazakr bir ideolojiyi iinde barndryor. O yzden, bugn rnein ulusalclkla milliyetilik, Bat dmanlnda, yabanc dmanlnda birleiyorlar. Burada en sadan en sola kadar, snrlar yabanc dmanl ve yabanc komploculuu ile izilmi bir ittifak olutu. Eski sa ve sol ayrmas, bugn ideolojik farkllklarn stn rten ulusalclk paydasnda bulumak oldu. Bu da eski anti-emperyalizm ile bugnk anti emperyalizmin ayn olmadn gsteriyor. Sadece Devrimci Marksistler, gnmzde anti18

Mihri Belli, Trkiyede Kar Devrim, 5 Aralk 1968de Siyasal Bilgiler Fakltesinde verilen konferans, Mihri Belli, Yazlar, s.96, Sol Yaynlar 19 E.Tfeki, Yn, Say175, 5 Austos 1966. 20 E.Tfeki, Yn, Say 175, 5 Austos 1966.
21 22

Mihri Belli, Millet Gerei, Aydnlk, say 7 Mays 1969. E. Tfeki, Yn, say 126, 27 Austos 1965. 23 Mihri Belli, Trk Solu, Say 53, 19 Kasm 1968. 24 Mihri Belli, Trk Solu, say 64, 4 ubat 1969. 25 Bu dnceler gerek Snf Bilinci ve gerekse Devrimci Marksizmin sayfalarnda yllardr eletiriliyor. Bu yzden ayrca bu alntlarn eletirisine girilmemi, sadece okuyucuya Stalinizmle Kemalizmin balamlarna rnek olarak verilmitir.

emperyalizmin tek bir lkenin snrlar iinde milliyetilikten ileriye gidemeyeceini, bir dnya sistemi olan emperyalizmin tm dnyay kucaklayan bir mcadele ile yenilebileceini ve bunun da ancak sosyalist bir devrimle talanabileceini savunuyorlar. 68liler bu devrimci teoriyi, en azndan sezgi ile igdsel olarak yakaladklarndan, o yllarn en nemli mar olan Avustura ii marn dillerinden drmezlerdi: Anamz Amele Snfdr, Yurdumuz Btn Cihandr bizim. Bu yzden de 68 direnii bunu byle bildii iin, Chenin bir, iki, daha fazla Vietnam slogan hep ykseklerdeydi. Daha 1967lerde, bata Deniz olmak zere onlarca devrimci Filistine tanmaya balamt.26 Deniz Gezmi, Hseyin nan ve Yusuf Aslan da, dier yoldalaryla birlikte Filistin'e koarak, Siyonizme ve emperyalizme kar mcadeleye katkda bulunmulardr. Bu insanlar zde milliyeti olsalard, Orta Dou llerinde ne aryorlard? Ankara'daki Gney Vietnam Bykelilii, 68'liler milliyeti olduklar iin mi bombaland? rdn'de Filistinli gerillalara yaplan katliama kar, rdn elilii milliyeti duygularla m bombaland? Nihayet Orta Dou Teknik niversite'sindeki Trk Bayra indirilerek, Kzl Bayran sancaa ekilmesi milliyeti bir ruh halinden mi kaynakland? 68'in dinamiklerini arka planyla birlikte sorgulamaktan kaan 'sol' liberaller ya da liberal demokratlar, bugnk ulusalc 'sol'a kar teorik malzeme toplamak iin, devrimci bir gelenee amur atma kstahlndalar. O devrimci gelenei gzden drerek, bugnk genlie burjuva demokrasisi snrlar iinde uysal davranarak, Avrupa Birlii projesinden baka bir zmn peine taklmann hsran olduunu sylemeye alyorlar. Bunu ok ince yapanlar olduu gibi, Ktahyal gibi aalk kompleksine kaplp kendini kaybederek yapanlar da eksik deil.27 Bu geree ramen, 68in Kemalist ideolojiden ve milliyetilikten tamamen arnd ve bamsz olduu elbette ki sylenemez. Yukarda arka plann ksa da olsa amaya altmz TP MDD ayrmas, 68 Trkiyesine elbette damgasn vurmutur. MDD'nin 68' direniine paralel olarak ykseliinin etkileri, bugnk Trkiye sosyalistlerinde hala grlmektedir. Peki nasl oldu da, milliyetilik ve onun yerli egemen ideolojisi Kemalizm, nce TKPyi ve sonra da sosyalist hareketi dalga dalga etkisi altna ald? MDD'nin en nde gelen siyasi nderi Mihri Belli ve arkasndaki eski tfekiler lakabyla anlan ve 1951 tevkifatnda mahkum olan TKP'liler, daha nceki tevkifatlarda olduu gibi, polis ikencelerine maruz kalm, hapislerde yatm 'resmi komnizm'e bal kadrolard.28 ounun ikence odalarndaki devrimci tavrlar TP iinde konuulurdu. Elbette onlarn bana gelenler 1971 ve 1980 ertesindeki ikence, hapis ve cinayetlerle kyaslanamaz. Ancak her tarihsel dnemi kendi koullar iinde deerlendirmek gerekir. 1965-1980 aras dnem, sosyalizmin kitlelerle bulutuu, kimi rgtlerin onbinlerce taraftarnn olduu bir ortamd.
26

1971 askeri mdahalesi ve onu izleyen Sk Ynetim dneminde, yolumuz zorunlu olarak Filistin'e dtnde, Filistin rgtlerinin yzlerce Trkiyeli devrimcinin srail siyonizmine kar mcadelede gsterdikleri fedakarlklarn ve hatta siyonizme kar askeri operasyonlarda lenlerin anldna bizzat tank olmuumdur. 27 Bu arada Rasim Ozan Ktahyal adl bu densize kar, burjuva basnnda kan tek drst sesi burada zikretmemek olmaz: 68 hareketinin vizyonu evrensel deil milliyeti bir vizyonmu...Bir insan cahil olabilir...Bir insan geri zekl olabilir...Bir insan ahlaksz da olabilir...Ama bir insan, hem cahil, hem geri zekl hem de ahlaksz olamaz, olmamal...Deniz Gezmi ve arkadalar Marksisttiler...Her Marksist gibi antiemperyalisttiler...nk smr dzenine karydlar, onun en st biimi olan emperyalizme de doal olarak kar olacaklard...68ler Amerikan emperyalizminin ok gl olduu yllard ve Deniz Gezmi ile arkadalar Amerikan emperyalizminin Trkiye ve dnyadaki etkinliine karydlar...O dnemin anti Amerikanc, antiemperyalist mcadelesini yabanc dman izgi olarak nitelemek iin, insann CIAden para almas ya da silme geri zekl olup milleti de kendi gibi aptal zannetmesi gerekir..." Reha Muhtar, Vatan Gazetesi, 28.5.2008
28

MDD nderi Mihri Belli, Sovyetler Birliinin yurt dndaki TKP mlteci grubunu beslemesine ve desteklemesine ramen, antisovyetik denilen bir konum yerine, bir krgnln da ifadesi saylabilecek olan, Ho i Minh izgisi adyla ine ve Sovyetlere eit konum alan bir dengeyi savundu. Eer Sovyetler, Zeki Batmar yerine Mihri Belliye yatrm yapm olsalard, TPe kar MDD muhalefeti ortaya kar myd ?

10

Sosyalizmin bu boyutlarda yaygnlamas egemen snflar asndan bir korku ve panik kayna oluturduundan, basknn dzeyi de bununla orantlyd. kence gren ya da hapise den devrimci bir militann darda kendi rgtnn ve taraftarlarnn varlndan g alp, bunlar bir devrim as olarak alglamas son derece doald. Ama Cumhuriyetin kuruluundan itibaren 1960 yllarn balarna kadar sistemli olarak yaplan komnist tevkifatlaryla hapise denlerin says son derece snrlyd. Siyasi polisin komnist masas, rahatlkla lkedeki komnistlerin tmnn zel hayatlarna kadat ayrntl bilgilere sahipti. 1951 tevkifatnda tutuklanan 151 kiinin yarglanmalar bittikten sonra, Hikmet Kvlcml'nn 1954 Vatan Partisi davasn saymazsak, dokuz yl bu lkede yaprak kmldamad. Tm bu davalarda mahkum olanlar, nc Enternasyonal'in resmi izgisinden ideolojik gdalarn alan ve dorudan Sovyetler Birlii'ne bal TKPnin yesiydiler. Tarihsel arka plan 1922-23e uzanan ve efik Hsn ile balayan TKP rgtlenmesi, ideolojik izlerini gnmze kadar tamtr. efik Hsn'nn daha 1922 ylnda yazd yazlar, Sovyetler Birlii'nin Kemalist Anadolu ihtilaline yapt ilk yardmlara indeksli olarak Mustafa Kemal rejimiyle bar iinde yaamay ngryordu. Kemalizmin Trkiye soluna musallat olmasnn kkenleri, TKP'nin batan beri bu mahalli ideolojiyle kopuamam olmasndan kaynaklanr. TKP'nin ilk nderlerinden saylan efik Hsn'nn, o yllardaki yazlar incelendiinde, bu gerek ak olarak grlr. Okuyucunun bu konuda fikir sahibi olabilmesi iin, o yllardan bir iki alnt yapmakta yarar vardr: "Son yllarda Trk Milleti'nin devrimci amalara doru badndrc bir hzla ve esiz bir azimle, arkaya ba evirmeksizin yol almasn grmek herkeste derin aknlk uyandrmt...Kesinlikle iddia edilebilir ki, d ve i dmanlarna kar Trk halknn at amansz mcadele, onun ruhundan fkrm ve tarihi etkenlerin basks altnda btn bir milleti ahlandrd iin doal olarak baarl olmutur."29 "Gemiin tutsa olmaktan bizi kurtarmak ve ada ihtiyalarla uyumayan ynetim kurumlarn silip sprme iini Cumhuriyet Partisi yerine getirmi bulunuyor...Bugn Cumhuriyet Partisi'ne muhalefet edenler, yabanc sermaye ile olan ilgi ve ilikileri (yani snf karlarnn yneltmesiyle), devrimin ykt btn kurululara: hilafete ve saltanata ve kar devrim programnn btn isteklerine taraftar olmak zorunda kalmlardr. Bu yzden gemiin zulm ve facialarna yeniden dnmeye kar olan ii snf (yarn iki partinin birleeceini bilmekle birlikte) tutucularn her trl saldrsna kar Cumhuriyet'i savunduunu ilan etmelidir."30Biz teden beri Trk devletinin bir emek devleti olmas gerektiinde direnmekteyiz.31 Trkiyeyi hanedansz birer hkmdarlktan baka birey olmayan Avrupa ve Amerikadaki cumhuriyetlere benzetmek sz konusu ediliyor. Bu cumhuriyetler bilindii gibi burjuva hkmetine en elverili snf hkmetinden baka birey deildir. Bizde ise, devlet adamlarmz, devrimin bandan beri, snf farklarnn derin olmadn ve bu farklarn snf mcadelelerine yer verecek dereceleri bulmasna engel olacaklarn bildirirler.32 efik Hsn ayn yazda, meclisin snf ayrlklarnn derinlemesini engeleme grevini yerine getirememesi durumuna ilikin olarak da u gvenceyi veriyor: Ve biz inanyoruz ki, devletin en yksek yerinde bulunan ve devrimimizin kahraman olan kii, byle bir sapmaya bizzat engel olacak ve sahip olduu byk nfuz ve yetkileri, devrimi alm olduu ynde derinlitirmek ve pekitirmek urunda kullanacaktr.33 Bu yazlarn yaynland yllarda, Sovyetler Birlii'nde sol muhalafete kar amansz bir sava alm ve milliyeti Tek lkede Sosyalizm teorisi resmi ideoloji olarak kabul edilmiti. Tek lkede Sosyalizm teorisi, nc Enternasyonal araclyla bir yandan dnya komnist partilerini sosyalizmin 'ana vatan' sylemiyle Sovyet brokrasisinin savunma organlarna
29 30

efik Hsn, Aydnlk, say 27, Kasm 1924. Kaynak Trkiye'de Snflar, lke Yaynlar, s.297 A.g.e., Aydnlk, say 21, Mays 1924. 31 A.g.e., Aydnlk, say 13, 10 ubat 1923 32 A.g.e., Aydnlk, say 18, Ekim 1923 33 A.g.e., Aydnlk, say 18, Ekim 1923

11

dntrme giriimine doru ilerlerken, dier yandan da Bolevizmin dnya devrimi projesinin yerine burjuva demokratik devrimi aamasn dayatmaya hazrlanyordu. Bu dnemde yani 1923-1927 arasnda Sovyetler Birlii'nde Stalinizmle devrimci muhalefet arasndaki amansz mcadele, TKP'ye hi bir ekilde yansmad.34 TKP tm yaam boyunca resmi Sovyet izgisinin dna adm atmad; orada sosyalizm adna gelitirilen milliyetiliin gereklerini Trkiye'de uygulad. Stalinizmin 1923den Tek lkede Sosyalizm teorisiyle balayarak, 1925-27 in Devrimindeki Kuomingtang politikas, Almanyada faizme yolu aan nc Dnem izgisi, spanya Savandaki kar devrimci politikas , Halk Cepheleri adl burjuvaziyle ibirlii politikalar, faizm teorisi gibi marksizmi tahrip eden konular, Sovyet brokrasisinin elinde rehin durumda olan TKP tarafndan hep onaylanmtr. Sosyalizmin Ana Vatannndaki u milliyeti gelimeler, TKPnin sava sras ve sonrasndaki politikalarna k tutmutur: Alman faizmine kar yirmi be milyon Sovyet insannn yaamna mal olan sava Sovyetler Birlii'nde anti-faist direni olarak deil, 'Byk Anayurt Sava' olarak adlandrld. 1943'e kadar Sovyetler Birlii'nin milli mar, "Uyan dnyann lanetle damgalanm alar, kleleri" diye balayan Enternasyonaldi. Bu tarihten sonra Sovyetler Birlii'nin milli mar "Byk rus ulusunun perinledii, zgr cumhuriyetlerin paralanmaz birlii, yaasn halklarn iradesiyle kurulmu olan yce ve gl Sovyetler Birlii" olarak deitirildi. Bu milliyeti sylemi izleyen Bulgaristan da 1945'den sonra kral Ferdinand zamannda kabul edilen milli mar ve renkli milli bayran korudu.35 1943'de 3. Enternasyonal tasfiye edilerek, yerine Kominform adyla, komnist partilerini ulusal insiyatifte szde zgr brakan yeni bir yaplanma oluturuldu. Sava sonrasnda bu yeni yaplanmann teorik gerekesi, Stalin'in u milliyeti aklamasnda izahn bulur: " Ulusal bamszlk ve ulusal egemenlik bayra geminin bordasndan denize atlmtr.Eer siz, komnist ve demokratik partiler temsilcileri, yurtsever olmak istiyorsanz, ulusun ynetici gc olmak istiyorsanz, bu bayra banzn stnde ykseltmek ve onu ilerilere tamak hi kuku yok ki size der. O bayra sizden bakas ykseltemez."36 te bu bayra, Cumhuriyet tarihinden beri iki akm baaryla tad: Kemalizm ve TKP. Birincisi ttihat ve Terakki, ikincisi de Sovyetler Birlii kaynaklyd. Bunlar arasndaki etkileim ve akrabaln gnmze yansyan versiyonlarna hala tanz. Bu ksa tarih gezintisini neden yaptk? Ktahyal'nn hibir ciddi aratrmaya tenezzl etmeden, "68lerin o yolda yrrken att tohumlar bugnn Ulusalclk denilen fecaatinin teorik zeminini oluturdu" eklinde iftirasnn ipliini pazara karmak iin, biraz eskilere uzandk nc Enternasyonal'in Stalinist geleneiyle yetien eski TKP'li ve yeni MDD nderlerinin tadklar Marksizmin, Kemalizm ekerine bulanm Stalinist versiyonundan, 68 direnii sorumlu tutulamaz. 68'liler, teorik gdalarn MDD'den almalarna ramen, mcadele biimleri ve yeni bir dnyaya koma azimleriyle, MDDnin teorik erevesini ama potansiyeline de sahip olduklarn gstermilerdir. Liberal demokrat "Ayrca Trkiye 68i Bat 68inin olumlu yanlarndan zerre nasiplenmemi bir hareketti.." diyerek amur atmay srdryor. Bat 68'inin Trkiye'ye gre olumlu yanlarn sylesin bakalm? Bu olumluluktan Fransz ii snfnn on milyonu akn
34 35

Sadece Nazm Hikmete kar bir dnem Trokizm sulamasyla kampanya ald. Mihri Belli Millet Gerei balkl yazsnda bu gelimeleri sadece onaylamak ve gururla aktarmakla kalmaz, buna uygun bir stratejinin de mimar olur. 36 J.Stalin, Son Yazlar, Sol Yaynlar s.190.

12

kitlesiyle genel greve giderek, Fransa'nn bir sosyalist devrimin eiine geldiini kastetmediini ok iyi biliyoruz. Kendine 'liberal demokrat' diyen birinin kapitalist sistemin ve kutsad burjuva demokrasisinin 68'de kimler tarafndan himaye edildiini biliyor mu acaba? Fransz 68'inin akabinde, harabeye dnm Paris sokaklarnn duvarlarnda, Fransz bayran fon yapan afilerin zerinde "Fransa'y Savatan Biz Kurtardk" slogann altnda hangi rgtn ad yazlyd dersiniz: Fransz Komnist Partisi. Ktahl'ya gre bu muydu Bat'daki 68'in evrensel deerleri? Bu milliyeti sylem miydi Bat 68'ini Trkiye'den ayran stn ayrcalk? 68 Fransa gerei, Stalinizmin komnist partilerine alad milliyetiliin, sadece Trkiye'ye ilikin deil, tm dnya komnist partilerine yarm yzyl sat milliyeti veba mikrobundan kaynaklandn aka gstermitir. talyada 70li yllarn banda ykselmeye balayan ii hareketini saymazsak, Batdaki 68in, yenilgiyi kabullenerek, geri ekilmesidir belki de kastedilen olumlu yan. Evet 68in inie girdiini bilmez deiliz, ama bu inie gei, bir baka direniin ykselmesine de gebeydi. 68'in de gemeye balamasndan sonra, Trkiye Solu yeni bir ayrma srecinin eiine geldi.37 TP'in bir kitle ii partisine dnme olaslnn tarihe gmld, MDDin, gerek ideolojik ve gerekse rgtsel olarak nderlik kapasitesinin tkenmeye doru gittii bu dnemde, 68'in nder kadrolar bamsz siyasi rgtlenmelere ynelmeye baladlar. Bu yeni srete, 1968in en azndan d grnteki milliyeti sylemlerinin de snmeye yz tuttuunu gryoruz. 68'le, 70'lerin bandan itibaren oluan yeni rgtsel yaplar birbirine karitrmamak gerek. 68 geni anlamda bir kitle hareketiydi. 70'lerin banda devrimci ortama damgasn vurmaya balayan yeni yaplar belirli kitle destekleri olmasna ramen, kadro rgtlenmeleriydi. Mahir ayan'n THKP(C)'si ve Deniz Gezmi'in ve Hseyin nann THKO'su, brahim Kaypakkaya'nn TKKO'su, kadro ve dinamiklerini 68 direniinden alan, ama Trkiye'nin o tarihe kadar allagelmi komnist rgtlenme ve mcadele tarzndan bir kopuu temsil eden, yepyeni siyasal oluumlard. Her rgt de, silahl mcadele yoluyla burjuva devletini ykacak olan bir devrimi hedefliyordu. Bu nderlere ve bu rgtlere nlerine koyduklar bu hedeflerden cuntaclk gibi daha fazlasn yaktrmalara varan, erefsizce bir kampanyaya da tank olmaktayz. Hasan Cemal adl eski bir darbeci memuru, 68i anma program ad altnda CNN adl televizyon kanalnda milyonlarca insann yzne baka baka, Deniz Gezmii askeri darbe plannn oyunca olarak sunabilme cretini gstererek, yle diyor:Deniz Gezmiin arkadalar Ankara Emekteki Bankasn soymulard. Deniz Gezmi de eylemde deilse bile bu konunun iindeydi. Nurhak Dalarndaki silahl mcadeleye parasal destek salamakt amalar. Biz o zaman Devrim gazetesini karyorduk. Ben Deniz Gezmiin azndan, soygunla ilgisinin bulunmadn anlatan bir bildiri yaymladm. Programn ertesi gn kesinde, bugnk Ergenekoncularla Denizin eylemleri arasnda paralellik kurarak, eski bir deniz subaynn anlatt ve hibir ekilde kantlanamayacak kimi provakasyon sulamalarn da Deniz Gezmiin zerine ykarak, 68e kar kinini kusma frsat yakaladn sanyor. Deniz Gezmie msr patlattrr gibi bomba patlattryorum dedii iddia edilen, eski Milli Birlik Komitesi yesi ve 14lerden rfan Solmazer bugn hayatta deil. Bu szlere tank olarak gsterilen Talat Turhan, CIA ve MTe ilkin bir dizi kitaplar, yazlar ve konferanslar ile devrimci evrelerin tand, bildii bir isimdir. Bugne kadar bir kez bile olsun ak ya da imal olarak, bu trden bir ifadede bulunmad gibi, byle alaka iftiralar da dorulamam ve onaylamamtr. En dorusu, Hasan Cemalin, televizyon kanallarnn yllardr mdavimi olan ve 12 Martta ajanlk grevini hakkyla yerine
37

Trkiye Solu'nun 1960-80 dnemine ilkin ayrntl tahlil iin Ergun Aydnolu'nun Trk Solu 1960-80 adl nemli aratrmasna ynelmeyi neririz.

13

getiren MTi provakatr Mahir Kaynaka bavurarak onay istemesidir.38 Yukarda vurguladk: Gerek Deniz Gezmi, gerek Mahir ayan, gerekse brahim Kaypakkaya olsun, kendi inandklar ve doru bildikleri yolda bamsz rgtlenmeleriyle silahl mcadeleye girierek, tm umutlarn bu yolda bir devrime balamlard. Ordudan askeri bir darbe beklentisi iinde olan bir rgtn, bizzat kendisinin yeni bir ordu kurmas, zaten iftirann mantkszlnn da en byk gstergesidir. imdi dar kafal birinin kp, o tarihlerde atlan kimi bombalama eylemlerinden yola karak, bunu bir genelleme yapmak iin kullanmak istemesi sadece acizliktir. Bizim burada szn ettiimiz, temel olarak ezici ounluu temsil eden rgtlenmelerin, byle projeler iinde olmadklardr. Kenarda kedeki kimi kk yuvarlarn bu yndeki olas abalarn, ya da giriimlerini belirleyicilikleri olmadndan sz konusu etmiyoruz. 39 12 Mart sonrasndaki askeri mahkemelerde yarglanan bu rgtn nderlerine kar her trl sulamay yapan askeri savclar, en ufak bir biimde bile olsa, herhangi bir cuntaclk sulamasnda bulunamadlar. En fazla ordu kkenli san olan THKP(C) davasnda bile, asker sanklar sadece silahl komnist rgte ye olmaktan yarglandlar. Hal byleyken, kimilerinin bugn liberal demokrat lakaplaryla, ryalarndaki burjuva demokrasisine hayat aac olmak iin, gemie kan kusmasn anlamyor deiliz. Liberal cephede 68'i aalayanlar, sadece Ktahyal ve Hasan Cemal'le snrl deildir. Bu ikisi sadece birer protitiptir. Onlarn kiiliinde somutlaan kapitalizmin siyasi idelojisine kar, devrimci marksizmi ve bu lkenin gemiinden arta kalan devrimci miras savunma kavgas veriyoruz. Elbette 68'in snrlarn, imkanszlklarn, eksiklerini, yanllarn bilmez deiliz. O dnemi idealletirmenin, anlamsz boyutlarda yceltmenin yarardan ok zarar getireceinin bilincindeyiz. Bugn yaplmas gereken 68in devrimci bir eletiriyle alarak, milliyeti kabuunun atlmas ve devrimci znn ne karlmasdr. Ama bizim szm ona sosyalist geinen bugnk ulusalc solcularmzn, 68den kalan kimi milliyetilere de snarak, 68in zn de milliyetilikle rtmeye abalamalarndan, sol liberallerimiz pek memnun. 68den Kalan Miras Ktahyal,"Trkiye 1968inin bugnn genlerine miras nedir? Bu miras ok yararl, ufkumuzu aan, bize g ve diren veren, zgrlkler ve demokrasi iin mcadele etmemizi
38

Hasan Cemal adl kii, 1970lerde Doan Avcolunun Devrim dergisi araclyla sol-kemalist askerlerle radikal bir cunta projesine bulam ve arkadan da bu projenin baarszl zerine, Cumhuriyet gazetesine kapa atarak, koullara uygun kadaryla gemiiyle hesaplamaya girimitir. Ancak Doan Avcolunun lmnden sonra, tercihini tam anlamyla finans kapital kleliinden yana yaptn itiraf edebilmitir. tiraflar Kimse Kzmasn, Kendimi Yazdm adl gnah karma gnlnden izlenebilir. Kendi darbeci gemiine su ortaklar arama yarnda, bir yandan kendini daha temize karacan sanarken, dier yandan da gemiten kalan devrimci ne varsa, olumlu ne varsa, aalayarak gnmzn genliini radikalizmden uzak tutabilme hizmetine adam kendini. 68 dneminden gelen ve finans kapital kleliine soyunan Cengiz andar, ahin Alpay, Nuri olakolu gibileri gemie amur atmada daha dikkatliler, nk onlarn hikayesi kapitalizme hizmetle noktalanyor; fazladan gnah karlmasn gerektiren bir cunta maceralar yok. Gn gemiyor ki, kimileri kp Trk solunun cuntac gemiinden sz etmiyor. Son olarak da 68 kalnts Oral allar bir rportaj bahanesiyle Sabah gazetesinde bunu dile getirdi: Sol, darbelerle ilikisini tam olarak kesmi deil. 12 Mart'ta da, 12 Eyll'de de zaman zaman solcu bir askeri darbe beklentisi solda hep olmuturAskeri darbelerle sol arasnda hep bir akrabalk var eskiden beri. (Sabah, 25 Austos,2008) Burada sol denen kavramn ne kadar demagojik ve mulak olduuna dikkat ekmek isteriz. Solla kastedilen kimlerdir, ya da hangi rgtlerdir. Buna aklk getirmeden sol diye ne id belli olmayan bir kavramn arkasna saklanarak, bu sulamalara kalkmak, liberallere malzeme tamaktan baka bir anlama gelmez. Eer bir zamanlar kendisinin yneticileri arasnda olduu bugnk i Partisi denen hareketi, ya da ufak bir gruplamay kastediyorsa, belki de hakldr. Ama silahl bir devrimi nne hedef koymu kii ve rgtlere imada bulunuyorsa, bunu kantlamas gerekir, yoksa yeri Ktahyallarn yandr.

39

14

tevik eden bir miras mdr? Denizlerin yolu, 68lerde mcadele vermi abilerimizin, babalarmzn yolu evrensel vizyonu olan, enternasyonalist, humaniter ve demokrat bir yol mudur?" Bu sorulara bugnn ve bu lkenin bir genci olarak, Denizin idam edildii yalarda olan bir gen olarak, Deniz ile ayn yllarda domu, o dnem niversitede okuyan, 68li olmakla vnen bir anne ve babann olu olarak tm kalbimle ve beynimle yksek sesle HAYIR diyorum, HAYIR, HAYIR, HAYIR..." Sen, binlerce kez Hayr'n haykr, nefretini kus, ama gnmzn genlii o miras sahiplenme yolunda olduunun mesajlarn Ankara, Istanbul, Mersin ve dier kentlerde yaplan 68'i anma toplantlarna kitlesel katlmlaryla ve sloganlaryla koca bir Evet diyerek veriyorlar. Alayc bir dille soruyor liberalimiz: Trkiye 1968inin bugnn genlerine miras nedir? Bu miras ok yararl, ufkumuzu aan, bize g ve diren veren, zgrlkler ve demokrasi iin mcadele etmemizi tevik eden bir miras mdr? Tm kalbimle ve beynimle yksek sesle EVET diyorum! EVET, EVET, EVET... nk 68 bir semboldr. Hayat baka bir ekilde yaamann mmkn olduunu dnenlerin verdii mcadelenin sembol. Bunu mmkn klmak iin hayal kurabilen, imknsz gibi grnen arzular dile getiren insanlarn yaadklarnn sembol. 1968 Mays'nda Paris'te sokaa inen genler, etraflarn saran kalplarn, her ey yolundaym gibi gsteren kurumlarn, ders veren hocalarn tesine getiler. Btn rendiklerinin yeniden sorgulanabileceini dile getirdiler. Onlar bambaka bir dnya kurmadlar; ama modernliin iine girdii krizde, baka dnyalar kurulabileceini hayal edenlerin nlerini atlar. Herkesi aynlatracak uzun vadeli topik bir toplum projesi kurmak yerine, iinde bulunduklar gn deitirmeyi dndler. Yaadklar bir tecrbeydi; tecrbeyi zenginlik olarak grdler ve geriye olaanst bir dil braktlar. Bu dil 'iir'di; hayatn kendisiydi. Ask suratl bir dnyaya kar gleryz, mizah ne karmt. Kan ve barut kokan ideolojilere ve sistemlere kar yaama sevincini anlatmt.40 68 ve onun rn Deniz Gezmilerden, Mahir ayanlardan, brahim Kaypakkayalardan bugne kalan en nemli miras, devrimci isyan geleneidir. Tm Cumhuriyet tarihinde siyasi polis ve MTin birka saat iinde tamamlad tutuklamalarla gerekletirilen, komnist av senaryosunu bozmutur 68. 1 Mayslar devlet basks nedeniyle bahar piknikleri biiminde kutlama zorunda braklan bir gelenei tarihe gmmtr 68. Ksacas devrimciyim, sosyalistim, komnistim diyen insanlarn Cumhuriyet tarihinde ilk kez devlete kar direnme ateini yakmasdr 68. Dnyay deitirmek mmkndr, Baka bir dnya mmkndr diye, dalga dalga yaylan 68in zlemi Cinnet Vatan deil, cennet dnyayd. Ama ok nemli birey daha var: 68 ve onu izleyen silahl isyan, ezilenlere, yoksullara devrimin nasl yaplamayacan da reten zengin bir hazinedir. 68den bugne kalan miras bir dnem sesini Cenova, Sevilla, Rostok, Selanik, Tokyo ve Seattledaki eylemlerle Global Kapitalizme Kar Global Devrim slogannda duyurdu. Yaadmz dnemde Latin Amerikadan Fransa ve Yunanistana kadar tm devrimci isyanlara yansd. 2008de balayan Yunan direnii devrimci ahlann kapitalizmi bomaya cret etmesidir. Yeni kuaklarn hafza ve vicdanlarnda yepyeni ufuklarla ve yepyeni mcadelelerle srecektir 68. 68in krknc ylnda gerek ulusalc soldan ve gerekse liberal cenahtan yaplan yorumlar tahrifatlar, iftiralar gsleyecek deiik alanlarda mevzilenmi bir devrimci marksist cephe
40

Ferhat Kentel, Radikal, 26.04.2008

15

de vardr. Bu cephenin, imdi finans kapital medyas kadar yksek kamayan sesinin grevlerden, sokaklardan, fabrikalardan, niversitelerden dalga dalga ykselecei gnlerin pek uzak olmadn dost ta dman da elbet biliyor. Umarz ki, 68in 50. Yl bu sesin egemenlii altnda anlr. Ve belki de bu ses, 68li aabeylerini u dizelerle anacaktr: Yolun derse kyya bir gn Ve maviliklerini enginin seyre dalarsan Dalgalara gs germi olanlar hatrla. Hatrla yrein sevgi dolu, selamla! nk onlar frtnayla arptlar Eit olmayan savata Ve dipsizliinde enginin yitip gitmeden Sana liman gsterdiler uzakta.41

Ersen Olga Austos 2008

41

Pierre-Jean de Branger, 1780-1857

16