ORGANĐK POLĐMERLER VE KULLANIM ALANLARI

( Bitirme Tezi )

Tezi Hazırlayan Burak AY

Tez Yöneticisi Yard. Doç. Dr. Đzzet ŞENER

Denizli – 2007

Burak AY tarafından sunulan ´´Organik Polimerler ve Kullanım Alanları``başlıklı bu çalışma jürimizce / tez danışmanı tarafından PAÜ, Önlisans, Lisans Eğitim-Öğretim Sınav Yönetmenliği`nin ilgili maddeleri uyarınca değerlendirilip kabul edilmiştir.

….../……/……

ĐÇĐNDEKĐLER
1.Giriş…………………………………………………………………………………………1 2.1 Ön Kavramlar………………………………………………………………………………2 2.1.1 Monomer, Polimer……………………………………………………………………….2 2.1.2 Yinelenen Birim………………………………………………………………………….4 2.1.3 Polimer Zinciri…………………………………………………………………………...4 2.1.4 Zincir Konformasyonu…………………………………………………………………...5 2.1.5 Ana Zincir, Yan Grup……………………………………………………………………6 2.1.6 Doğrusal, Dallanmış ve Çapraz Bağlı Polimer…………………………………………..7 2.1.7 Mol Kütlesi………………………………………………………………………………8 2.2 Ek Kavramlar……………………………………………………………………………..10 2.2.1 Başlatıcı…………………………………………………………………………………10 2.2.2 Oligomer………………………………………………………………………………..10 2.2.3 Polimerizasyon Derecesi………………………………………………………………..11 2.2.4 Yüksek Polimer, Düşük Polimer………………………………………………………..13 2.2.5 Homopolimer, Kopolimer………………………………………………………………14 2.2.5.1 Kopolimer Türleri…………………………………………………………………….15 2.2.5.1.a Ardışık Kopolimer…………………………………………………………………..15 2.2.5.1.b Blok Kopolimer……………………………………………………………………..15 2.2.5.1.c Düzensiz Kopolimer………………………………………………………………...16 2.2.6 Termoplastik……………………………………………………………………………16 2.2.7 Termoset Polimer ve Reçine……………………………………………………………17 2.2.8 Doğal Polimer…………………………………………………………………………..17 2.2.9 Polimer Kompozitleri…………………………………………………………………...18

3.1 Basamaklı (Kondenzasyon) Polimerizasyon……………………………………………..20 3.1.1 Poliester Üretimi………………………………………………………………………..26 3.2 Katılma (Zincir) Polimerizasyonu………………………………………………………..27

POLĐMERLERĐN MOLEKÜL AĞIRLIKLARI VE BELĐRLEME YÖNTEMLERĐ

4.1 Polimerlerin Çözünmesi…………………………………………………………………..36 4.2 Sayıca Ortalama Molekül Ağırlığı………………………………………………………..36 4.2.1 Osmotik Basınç…………………………………………………………………………37 4.2.2 Son Grup Analizleri…………………………………………………………………….38 4.3 Ağırlıkça Ortalama Molekül Ağırlığı…………………………………………………….39 4.4 Viskozite Ortalama Molekül Ağırlığı…………………………………………………….40 4.5 Z – Ortalama Molekül Ağırlığı…………………………………………………………...41 5. Erime Nokatsı (Te), Camsı Geçiş Noktası (Tg)……………………………………………42

POLĐMERĐK MADDELERĐN ENDÜSTRĐDE KULLANILMASI

6.1 Plastikler, Fiberler, Elastomerler…………………………………………………………45 6.2 Endüstri Bakımından Bazı Önemli Polimerler…………………………………………...49 6.2.1 Poli(etilenglikoltereftalat)….…………………………………………………………...49 6.2.2 Naylon 6,6………………………………………………………………………………50 6.2.3 Naylon 6………………………………………………………………………………...50 6.2.4 Alkid Reçineleri………………………………………………………………………...51 6.2.5 Poliüretanlar…………………………………………………………………………….52 6.2.6 Fenol-Formaldehit Reçineleri…………………………………………………………..53 6.2.7 Üre-Formaldehit Reçineleri…………………………………………………………….54 6.2.8 Epoksi Reçineleri……………………………………………………………………….55 6.2.9 Polietilen………………………………………………………………………………..56 6.2.10 Polistiren………………………………………………………………………………56 6.2.11 Sentetik Kauçuk……………………………………………………………………….57 6.2.12 Poli(metilmetakrila.t)………………………………………………………………….58 6.2.13 Poliakrilonitril…………………………………………………………………………58 6.2.14 Poli(vinilklorür)……………………………………………………………………….59 6.2.15 Poli(tetrafloroetilen)…………………………………………………………………...60

46 Çizelge1.BAZI POLĐMERLERĐN ULUSLARARASI KISALTILMIŞ BĐÇĐMLERi………………63 KAYNAKLAR…………………………………………………………………………….37 Şekil 4..29 Şekil 4.14 Şekil 3. yumuşak plastik.32 Çizelge3.1 Basamaklı polimerizasyon ve katılma polimerizasyonunun herhangi bir aşamasında ortamda bulunan moleküllerin büyüklükleri açısından karşılaştırılması…………………….61 8..25 Çizelge2.6 Şekil 2.7.40 Şekil 5..5 Şekil 2.. Bazı Kondensasyon Polimerleri ve Karakteristik Bağları……………………….1 Monomer molekülleri polimerizasyon tepkimeleriyle birbirlerine bağlanarak polimer moleküllerini oluşturması……………………………………………………………...3 Polietilen molekülünde karbon atomlarının düzgün dörtyüzlü geometrisine uygun zig-zag dizilişi………………………………………………………………………………….43 Şekil 6.4 Şekil 2. Polimer zincirlerinin kısa gösterim şekilleri……………………………………….5 Polimer zincirlerinde gözlenebilecek zincir biçimleri………………………………7 Şekil 2.2 Radikalik katılma polimerizasyonunun ilerleyişi……………………………….6 Radikalik katılma polimerizasyonunda monomerlerin aktif polimer zincirlerine katılmaları……………………………………………………………………………………. Bazı Polimerlerin Termal Davranışları……………………………………………44 .11 Şekil 2. kopma dayanımı gibi fiziksel özelliklerinin mol kütlesiyle değişimi……………………………………………………………………….... sert plastik ve fiber örneklerinin gerilme-gevşeme eğrileri……………………………………………………………………………………….1 Elastomer..24 Şekil 3..2. Bazı katılma polimerleri…………………………………………………………....2 Toluende hazırlanmış polistiren çözeltilerinin osmotik basınç derişim ilişkisi……38 Şekil 4.65 ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2. Katılma ve Basamaklı Polimerizasyonun Tipik Özellikleri Açısından Karşılaştırılması………………………………………………………………………………33 Çizelge4...1 Kristallenebilen polimerlerde hacim-sıcaklık eğrileri……………………………. yoğunluk..3 Ostwald ve Ubbelohde viskozimetrelerinin şekilleri……………………………...1 Polimer çözeltilerinin osmotik basınç değerlerinin belirlenmesinde kullanılabilecek bir osmoz hücresinin şekli…………………………………………………………………….7 Polimerlerin kırma indisi.2 Şekil 2..4 Polimer zincirlerinin alabileceği bazı konformasyonlar……………………………. DÜNYA VE TÜRKĐYE’DE PLASTĐK TÜKETĐMĐ……………………………………..

kimya. Bunun nedeni. odun. günlük hayatta yararlandıkları eşya ve malzemelerin yapımında çelik. cam. elastomer türlerinin sentetik yöntemlerle üretilmesi ve kullanıma sunulmasıdır. Bu değerlendirmeler ışığında polimer kimyası. endüstri ve fizik mühendisliği gibi alanlarda çalışanların da ilgisini çeken materyallerdir. ucuz. değişik amaçlarda kullanıma uygun. mekanik özellikleri çoğu kez yeterli. kimyasal açıdan inert ve korozyona uğramayan maddelerdir. Kevlar ve Nomex karışımından kurşun geçirmez yelekler yapılmakta. pamuk. giyinme ve dokuma amaçlı gereksinimlerini yün. jüt. Örneğin. insanların yaşamlarını kolaylaştırıcı etkileri günümüzde de hızla sürmektedir. tuğla. Polimerler. biyofizik ve moleküler biyoloji açısından da polimerlerin önemi büyüktür. biyokimya. özellikle 2.Çizelge5. Polimer kimyasında karşılaşılan en önemli sorun. taş. lif. Bu üstün özelliklerinden dolayı. Tıp.Dünya Savaşı’ndan sonra. keten türü doğal liflerden sağlamışlar. polimer kimyasındaki gelişmelere bağlı olarak değişik plastik. kolay şekillendirilebilen. dekoratif. Bazı ülkelerde 1999 yılı için kişi başına plastik tüketimi…………………………62 BĐRĐNCĐ BÖLÜM GĐRĐŞ Sentetik polimerlerin ticari boyutlarda üretiminin başlamasından önce insanlar. çimento gibi maddeler kullanmışlardır. hafif. tekstil. makine. Temel yapıları polimer olan bu malzemelerin. küçük mol kütleli maddelere yönelik kimyasal ve . 1930’lardan başlamak üzere. yalnız kimyacıların değil. optik özellikleri camdan iyi olan poli(metil metakrilat)’tan yeterli ışık geçirgenliğine sahip 33 cm kalınlığına kadar levhalar hazırlanabilmektedir. insanlar tarafından yapılmış ürünlerin çeşitliliğinde belirgin bir artış gözlenir. kimya yanında yukarıda sözü edilen çoğu bilim alanını kapsayan ayrı bir bilim disiplini olarak gözükmektedir.

1. kovalent bag polimerizasyon tepkimesi polimer molekülü monomer molekülleri Şekil 2. şekil 2. yüzlerce. Bir polimer molekülünde onlarca. Polimer Monomer.1. binlerce monomerden gelen birim bulunabilir.1’de basit olarak gösterilen polimerizasyon tepkimeleri üzerinden polimer molekülüne dönüşürler. çok anlamına gelen poly. Polimer ise.[1] ĐKĐNCĐ BÖLÜM 2.1. küçük parça anlamına gelen –meros kelimelerinden türemiştir. birbirlerine kovalent bağlarla bağlanarak büyük moleküller oluşturabilen küçük mol kütleli kimyasal maddeler için kullanılan bir tanımlamadır. Monomer molekülleri. ÖN KAVRAMLAR 2. Monomer. Polimer kelimesi. iri ve karmaşık yapıdaki polimer molekülleri üzerine uygulanmasındaki güçlüktür.fiziksel temel kuram veya tekniklerin. çok sayıda monomerin kovalent bağlarla birbirlerine bağlanarak oluşturduğu iri molekülün adıdır. Monomer molekülleri polimerizasyon tepkimeleriyle birbirlerine bağlanarak polimer moleküllerini oluştururlar.1. .ve tanecik.

Polietilen. Daha çok. . oldukça uzun bir gösterim şeklidir. Örneğin. Ülkemizde. başka monomerlerin polimerizasyonuna da uygulanabilir. H H C C H H H C H H C H H C H H C H H H C C H H H C H H H C C H H H C H polietilen molekülünün bir bölümü Polietilen yapısının yukarıdaki gibi verilmesi yanlış olmamakla birlikte. H C H etilen C H H Etilen molekülleri. sera örtüleri. Polietilen üretiminin temel girdisi. bidonlar. nCH2 etilen CH2 CH2 CH2 polietilen n Etilenin polimerizasyonu için yazılan bu tepkime. Etilenden çıkılarak polietilenin sentez tepkimesi (etilenin polimerizasyonu). petrol rafinerilerinden sağlanan gaz halindeki etilen monomeridir. plastik poşetler. boru. şekil 2. büyük boyutlarda üretimi yapılan önemli ticari polimerlerden birisidir. deterjan şişeleri türü malzemelerin yapımında kullanılır. Petkim-Aliağa ve Petkim-Yarımca Petrokimya Komplekslerinde “Petilen” ticari adıyla üretilir.1’deki gösterime benzer şekilde. hortum. vinil klorür monomerinden. birbirlerine bağlanırlar ve aşağıda küçük bir parçası gösterilen polietilen molekülüne dönüşürler. en genel ve kısa haliyle aşağıdaki biçimde yazılır.

Bu nedenle. Polietilen zincirlerini oluşturan karbon atomları.1. C C C C C C C C C C C C şeklinde bir doğru boyunca dizilmezler. 2. karbon atomlarının sp3 hibritleşmesi yaparak düzgün dörtyüzlü (tetrahedral) geometrisinde düzenlenmesi sonucu oluşurlar.2. Yinelenen Birim Polietilenin kimyasal gösteriminde.’de verilmiştir. Polimer molekülleri (zincirleri) farklı biçim ve yazılımlarla gösterilebilir.1. Bunlardan bazıları polietilen örnek alınarak şekil 1.3. CH2 CH2 polietilenin yinelenen birimi 2.nCH CH CH2 CH n Cl vinil klorür Cl poli(vinil klorür) tepkimesiyle son yıllarda özellikle pencere kasalarının yapımında kullanılan poli(vinil klorür) (PVC) elde edilir. polimer molekülü yerine çoğu kez polimer zinciri kavramı kullanılır. Zincirler.2. Polimer Zinciri Çok sayıda monomerin birleşmesiyle oluşan herhangi bir polimer molekülü bir zincire. parantez içerisinde verilen yapıya yinelenen birim (veya mer) denir. Yinelenen birimlerin yan yana yazılması ile polimer molekülüne geçilir. Polimer molekülleri için iriliklerinden dolayı makromolekül adlandırılması da sıkça yapılmaktadır. . monomer molekülleri ise zinciri oluşturan halkalara benzetilebilir.

eriyik gibi) bağlar etrafındaki dönmelerle değişik konformasyonlara girerler. Bu hesaplamada. bir molekülün atomları arasındaki bağlar etrafında dönme hareketleriyle alabileceği her türlü geometrik düzenlemeyi kapsar (bağ kırılması olmadan). 10 karbon atomu ve 9 karbon-karbon bağı bulunan dekan molekülünün tam uzamış haldeki boyunun 1.5 Şekil 2. Polimer zincirlerinin kısa gösterim şekilleri (polietilen örnek alınmıştır).4. Her bir karbon atomu sp3 hibritleşmesi yapar. Polietilen zincirlerinde çok sayıda etilen birimleri bulunur ve 1000 etilen molekülünün bulunduğu gerilmiş bir polietilen zincirinin boyu 125. Zincir Konformasyonu Konformasyon.(Şekil 2.126 nm’ye iner.3. Bu düzenlemeye bağlı olarak polimer zincirleri zig-zag görüntüsünde bir biçim alır.134 nm olduğu hesaplanır.2. Polimer zincirleri bulundukları koşullara göre (çözelti. dekan molekülünden yaklaşık 125 kat daha uzun olabileceği görülmektedir.874 nm uzunluğuna erişir.Polietilen molekülünde karbon atomlarının düzgün dörtyüzlü geometrisine uygun zig-zag dizilişi.154 nm kadardır. Belli bir yükseklikten yere defalarca bırakılan bir zincir . iki karbon arasındaki uzaklığın bir doğru üzerine izdüşümü yaklaşık 0. 2. 1000 etilen molekülünün birleşmesiyle oluşmuş polietilen zincirinin. Bu veriden. H H C C H H H H C C H H C H H H H C C H H H H C H H C 109.CH2 CH2 Şekil 2. karbon-karbon bağı uzunluğu 0. Zig-zag diziliminde.1.3) Düzgün dörtyüzlü geometrisinde.

polistiren. tam uzamış (çubuk) tam büzülmüş(yumak) Şekil 2. poli(etilen oksit) ana zincirlerinde karbonla birlikte oksijen atomları yer alır. Tam büzülmüş konformasyon. Ana Zincir. 2. . Şekil 2.1. Bunlardan birisi. Polimer zincirlerinin tam uzamış ya da tam büzülmüş konformasyonlarda bulunabilme olasılığı bulunsa da.5. politetrafloretilen gibi polimerlerin ana zincirlerinde karbon atomları bulunurken. Bu örneklerdeki gibi yan grupları benzer olan polimer sayısı fazla değildir. Yan Grup Polimer molekülü boyunca birbirine bağlanarak molekülün ana iskeletini oluşturan atomlar dizisine “ana zincir” adı verilir. politetrafloretilende flor atomlarıdır. Polietilen ve poli(etilen oksit)’te yan gruplar hidrojen atomları. Zincirlerin tam büzülmüş hali (yumak gibi) diğer uç konformasyon türüdür. Polimerlerin ana zincirlerindeki atomlara ayrıca “yan grup” denilen bazı kimyasal birimler bağlanmıştır. Tam uzamış ve tam büzülmüş geometriler iki uç konformasyonu gösterir.parçasının alacağı her bir yeni şekil. avuç içinde sıkıca yuvarlanmış zincir parçasına benzetilebilir. çoğu polimer farklı yan gruplara sahip monomerlerden sentezlenir. zincirin tam uzamış halidir ve iki ucundan çekilerek gerilmiş bir zincir parçası bu konformasyona karşılık gelir.4’te tam uzamış ve büzülmüş konformasyonlar verilmiştir. Polimer zincirlerinin alabileceği bazı konformasyonlar. Şekilleri göz önüne alınarak polimer zincirlerine yönelik iki uç konformasyon tanımlanabilir. genelde bu iki uç konformasyon arasındaki geometridedirler. Polietilen .4. polimer moleküllerinin farklı konformasyon yapılarına örneklerdir.

Dallanmış ve Çapraz Bağlı Polimer Ana zincirleri üzerindeki atomlarda yalnız yan grupların bulunduğu polimerlere “doğrusal polimer” denir. kendi kimyasal yapısıyla özdeş dal görüntüsünde başka zincirler kovalent bağlarla bağlanmıştır. kovalent bağlarla zincirlere de bağlı değildir.1. binlerce atom bulunurken yan gruplardaki atom sayısı azdır.6. hidrojenle birlikte polistirende fenil. Yan dalların (zincirlerin) boyları birbirinden farklı olabilir veya bu yan dalların üzerlerinde ayrıca başka dallarda bulunabilir. Bu polimerlerin ana zincirleri. Doğrusal. poliakrilonitrilde siyano.Örneğin. “Dallanmış polimerler” adı verilen bu polimerlerin zincirleri. CH2 CH CH2 CH CN n n CH2 CH2 O n poli(etilen oksit) polistiren poliakrilonitril 2. Polimerlerin ana zincirleri boyunca yüzlerce. Doğrusal polimerler uygun çözücülerde çözünürler ve eritilerek defalarca yeniden şekillendirilebilirler. polipropilende metil yan grupları vardır. polimerizasyon sırasında dallanmaya yol açan yan tepkimeler ya da ikincil tepkimeler sonucu oluşur. Yan gruplar yan dal değildir. Doğrusal polimer Dallanmış polimer Çapraz bağlı (ağ yapılı) polimer . Bazı polimerlerin ana zincirlerine.

ancak uygun çözücülerde belli oranda şişebilirler.1. dallanmış polimerler. Örneğin. Çapraz bağlı polimerler çözünmezler.simgesi. Polimer zincirlerinde gözlenebilecek zincir biçimleri. Bazı polimerlerin ana zincirleri birbirine değişik uzunluktaki zincir parçalarıyla kovalent bağlar üzerinden bağlıdır. kauçuğumsu davranış için önemli bir kriterdir.Şekil 2.”Çapraz bağlı polimer” denilen bu polimerlerde çapraz bağın yoğun olması “ağ-yapılı” polimer yapısına yol açar. 2. Doğrusal ve dallanmış polimerlerin zincirleri arasında kovalent bağ düzeyinde bir etkileşim bulunmaz. genelde doğrusal yapılarına yakındır.5. çapraz bağ yoğunluğuyla yakından ilişkilidir. 1 tane polietilen molekülünde bulunan ortalama yinelenen birim sayısına karşılık gelir. doğrusal polimerlerini çözen çözücülerde çözünebilirler. Yapısı. CH2 CH2 n 2000 . Ağ yapılı polimerlerde tüm zincirler birbirlerine kovalent bağlarla bağlı olduğu için sistem bir tek molekül gibi düşünülebilir. tüm polimer örneğinin harekete zorlanması anlamına gelir. Ağ-yapılı polimer örneğinden bir zincirin çekilmesi. Mol Kütlesi Polietilen gösteriminde parantez dışında sağ altta yer alan –n. Dallanmış polimerlerin özellikleri. Ancak. Ağ-yapılı polimerler erimez ve çözünmezler. Yan dalların engellemesi nedeniyle kristallenme eğilimlerinin zayıflığı açısından da doğrusal polimerlerinden ayrılırlar. Düşük oranda çapraz. Çapraz bağ yoğunluğu arttıkça polimerin çözücüdeki şişme derecesi azalır ve yoğun çapraz bağlanmada polimer çözücülerden etkilenmez. çözeltilerinin viskozitesi ve ışık saçma özellikleri doğrusal polimerlerinden farklıdır.7. Şişme oranı.

şeklinde verilen polietilen örneğinde. Böyle bir polietilen örneğindeki 1 polimer zincirinin (molekülünün) kütlesi ve mol kütlesi aşağıdaki adımlar izlenerek hesaplanır. Polimerizasyonun her aşamasında farklı büyüklüklerde polimer molekülleri bulunur ve polimerizasyon sonunda elde edilecek polimer için de aynı durum geçerlidir. 1200. Yukarıda incelenen polietilen örneği içerisinde. Her zincirde. (28/N) × 2000 Đşlemine eşittir. Polimerlerin sentezi sırasında polimerizasyon ortamında oluşacak zincirlerin uzunluğu kontrol edilemez. Üç ayrı polietilen örneği. polimerler için verilen mol kütlesi değerleri kesin değil ortalama sayılardır.örnek 2. Bu değer. bu zincirlerin sayısı istatiksel olasılık kadardır. yinelenen birim sayısı tam 2000’e eşit olan zincirler bulunabilse de.örnek 50 ve 3950 yinelenen birim 1999 ve 2001 yinelenen örnek 250. 2800 ve 3750 yinelenen birim . Avagadro sayısı kadar polimer zinciri anlamına geldiğinden. polimer zincirlerinin sayısı göz önüne alınarak hesaplandığından polietilenin “sayıca-ortalama mol kütlesine” karşılık gelir (Mn) ve birimi g/mol’dür.örnek 3. Bu nedenle. Etilenin mol kütlesi (28g/mol) Avagadro sayısına (N) bölündüğünde. (28/N) × 2000 ×N 28 × 2000 =56000 g/mol Đşlemiyle polietilenin mol kütlesi (Mp) 56000 g/mol olarak bulunur. 1 mol polimer. bu kütleye sahip ortalama 2000 tane birim bulunacağından örnek polietilenin 1 molekülünün mol kütlesi. 1 zincirin ortalama 2000 tane etilen molekülünün birleşmesiyle oluştuğu anlaşılır. 1 etilen molekülünün kütlesi elde edilir. 1.

her üç örneğin ortalama yinelenen birim sayıları ve sayıca-ortalama mol kütleleri yukarıda incelenen örnekle aynı olacaktır. Uygulamada.(Mn=56000) Polimerlerin mol kütlelerinin büyüklükleri. poliamitlerin 15 000. “başlatıcı” adı verilen kimyasal bileşiklerden yararlanılarak başlatılır. Ticari poli(vinil klorürün) mol kütlesi 100 000. polistirenin 300 000. Oligomer Katılma polimerizasyonunda serbest radikal ve monomer etkileşimiyle oluşan ilk monomerik aktif merkez. diğer bir monomer birimini katarak dimere dönüşür. Dimer bir başka monomer molekülünü katarak trimer. 2.500 000 arasında değişmekte. polimerin türüne ve kullanım yerine bağlı olarak değişir. 2. Başlatıcı Basamaklı polimerizasyon tepkimeleri genelde katalizörler kullanılarak hızlandırılır. başlatıcılar bir katalizör değildir. Bu nedenle.) . poliesterleşme tepkimeleri asitlerle katalizlenir.2. Polimerizasyonun başlamasını sağlayan benzoil oksi radikalleri oluşurken benzoil peroksitin yapısı bozunur. katalizör tanımına uyarak yalnız tepkimeyi hızlandırır ve tepkime sonunda kimyasal yapısı değişmeden ortamda kalır. benzoil oksi radikalleri polimer zincirlerine katılabilirler. ultra-yüksek mol kütleli polietilenin mol kütlesi ise 3 000 000 – 6 000 000 gibi değerlere çıkabilmektedir.2.6.2.1.Taşıyan zincirlerin eşit sayıda karıştırılmasıyla hazırlanırsa. poli(etilen teraftalat)ın 20 000 dolayındadır. başlaltıcı ve katalizör kavramları birbiri yerine sıkça kullanılmaktadır. Katalizör olarak kullanılan asit.(Şekil 2. Çoğu katılma polimerizasyonu ise. trimer bir monomer daha katarak tetramer verir ve bu tepkimeler iri bir polimer molekülü oluşturacak şekilde ilerler. Ayrıca. Benzoil peroksit yaygın kullanılan bir başlatıcıdır.2.Ek Kavramlar 2. Normal doğrusal polietilenin mol kütlesi 300 000 . Örneğin.

. Düşük mol kütleli polimerler ve oligomerler. Polimerlere yönelik verilen polimerizasyon derecesi değerleri. Dp ile doğrudan monomerin mol kütlesinin (Mm) (yinelenen birimin mol kütlesiyle aynıdır) çarpımından hesaplanır.3. Bu özellik nedeniyle katılma polimerlerinin mol kütlesi (Mp). Aşağıda polimerizasyon derecesi 1500 olan polietilen gösterilmiştir. zincir başına düşen ortalama monomer molekülü sayısı (yinelenen birim veya monomer kalıntısı sayısı) şeklinde yapılır. Dimer. trimer. Katılma polimerlerinde polimerizasyon derecesi (Dp) tanımı. katılma polimerlerinde yinelenen birim sayısına karşılık gelen -n. CH2 CH2 n 1500 DP = 1500 Monomer molekülleri katılma polimerizasyonunun ilerlediği ortamda bulunan aktif zincirlere kütlelerinde bir değişiklik olmadan katılırlar. belli bir mekaniksel dayanımın arandığı alanlarda kullanılmazlar.Şekil 2. Bu nedenle.6. Genel bir kural olmamakla beraber yinelenen birim sayısı 10’dan büyük olan sistemler polimer olarak düşünülür.simgesi polimerizasyon derecesine doğrudan eşittir. Polimerizasyon Derecesi Polimerizasyon derecesi kavramı katılma polimerleri ve iki çıkış maddesinden sentezlenen basamaklı polimerler için farklı değerlendirilir.2. Radikalik katılma polimerizasyonunda monomerler hızla ve tek tek aktif polimer zincirlerine katılırlar. mol kütlesine benzer şekilde ortalama sayılardır. tetramer gibi küçük mol kütleli polimerizasyon ürünlerine “oligomer” adı verilir.[1] 2.

iki çıkış maddesi kalıntısından türemiş iki . Bu özelliklerinden dolayı polimerlerin mol kütleleri verilirken dikkat edilmeli ve yuvarlama yapılmış sayılar halinde sonuçlar yazılmalıdır. Bu tür basamaklı polimerlerin her bir yinelenen biriminde iki çıkış maddesinden gelen iki farklı yapısal birim bulunacaktır. polimerizasyon derecesi 2000 olan polietilenin mol kütlesi aşağıdaki işlemle 56000 olarak bulunur. Đki farklı çıkış maddesinden sentezlenen basamaklı polimerlerde polimerizasyon derecesi. polimerin mol kütlesi yinelenen birimin mol kütlesi (Mo) ile Dp’nin çarpımından hesaplanır. incelikli sonuçlar arandığında fonksiyonel grup kütlesi de bu çarpıma eklenebilir. Zincir sonlarındaki fonksiyonel gruplar bilindiğinden. 6-aminokaproik asitten. Poli(6-aminokaproik asit)’in yinelenen biriminin mol kütlesi 113 g/mol’dür. polimer zincirlerinin uçlarındaki –H ve –OH grupları göz önüne alınarak. Mp = Dp × Mm =28×2000=56000 Tek çıkış maddeleri kullanılarak sentezlenen basamaklı polimerlerde. polimerin yinelenen biriminin ve kullanılan monomerin mol kütleleri farklıdır. Daha önce de vurgulandığı gibi polimerlerin mol kütleleri kesin değil ortalama sayılardır. Polimerizasyon derecesi 200 olan bu polimerin mol kütlesi.Mp = Dp× Mm Örneğin. Mp = Dp × Mo + 18 =(200×113) + 18 = 22 618 Đşlemiyle yaklaşık 22600 olarak hesaplanır. Katılma polimerlerine yönelik bu tür hesaplamalar yapılırken. Bu anlamda ortalama yapısal birim. Bu nedenle. bir zincirde bulunan “ortalama yapısal birim sayısı” şeklinde tanımlanır. Poli(6-aminokaproik asit). nH2N ( CH2 ) C O 6-aminokaproik asit OH H HN ( CH2 ) C O n 5 5 OH poli(6-aminokaproik asit) tepkimesi ile sentezlenir. başlatıcıdan (veya başka molküllerden) gelen zincir uçlarındaki kalıntılar göz önüne alınmaz.

kopma dayanımı gibi fiziksel özellikleri mol kütlesinden bağımsız bir davranışa geçer.yeni özdeş yapı olarak düşünülmelidir ve yapısal birimin kütlesi. poliamitlerin 250. Yüksek Polimer. Bu nedenle polimerizasyon derecesi 200’dür. ultrayüksek mol kütleli polietilende Dp.4.[2] 2.2. Mp = Dp × Moyb + 18 = (200 × 86) + 18 = 17 200 şeklinde bulunur.(Şekil 2. Ticari polimerlerin Dp değerleri geniş bir aralıkta değişir. 10000’e kadar yükselir.7. Düşük Polimer Polimerler. 100 tanesi etilen glikol’den ve 100 tanesi adipik asitten gelen toplam 200 kalıntı (yapısal birim) yer alır. Poli(etilen teraftalat) (poliester) 200. Polimerizasyon derecesi 200 olan bu polimerin mol kütlesi ise. zincirlerin ucundaki gruplar göz önüne alınarak yapılacak hesaplamayla. (Moyb =86 g/mol). polistirenin 300. Kesin bir sınır olmamakla birlikte mol kütlesi 10 000 – 20 000’den daha küçük olan polimerlere düşük polimer. kırma indisi. poli(vinil klorür)ün 1500 dolayında iken. Polimer zincirlerinde bulunan ortalama yinelenen birim sayısı belli bir büyüklüğe ulaştığında polimerin yoğunluk. Yinelenen birim sayısı 100 olan poli(etilen adipat)’ın bir zincirinde. Poli(etilen adipat)’ın yinelenen biriminin mol kütlesi 172 g/mol olduğundan “yapısal biriminin mol kütlesi” bunun yarısına eşittir. iki çıkış maddesi kalıntısının kütlelerinin ortalamasına eşittir. mol kütlelerinin büyüklüğü açısından “yüksek polimerler” ve “düşük polimerler” şeklinde iki gruba ayrılırlar. daha büyük mol kütlelilere yüksek polimer denir. düşük ya da .) Bu kritik Dp değeri de.

Tyril ticari adlarıyla üretimi yapılmaktadır. Kopolimer “Homopolimer”. Şekil 2. kopma dayanımı gibi fiziksel özelliklerinin mol kütlesiyle değişimi. .2. yoğunluk. tek tür monomerden çıkılarak sentezlenen polimerlere verilen addır. Homopolimer. vinil polimerlerinde 100 dolayındadır. Polimerlerin mol kütlesindeki artış. polimer fiziksel özelliklerinin daha fazla değişmeyeceği ilk mol kütlesi yakınlığında elde dilen ürün kullanım açısından yeterlidir. poli(vinil klorür) polimerleri birer homopolimerdir. 2. Polimerden polimere değişebilen sınır Dp’nin büyüklüğü poliamitlerde 40. Bu kopolimerin Luran. Polimerlerin kırma indisi. saf haldeki polietilen. Örneğin. Akrilonitril ve stiren monomerlerinin birlikte polimerizasyonu. Kopolimer. selülozda 60.yüksek polimerler için bir ayırım sınırı olarak kullanılmaktadır. polistiren. zincirler üzerinde akrilonitril ve stiren birimlerinin yer aldığı aşağıdaki kopolimeri verir. Bu nedenle.7. zincirlerinde kimyasal yapısı farklı birden fazla monomer birimi bulunan polimerdir.5. polimer çözeltilerinin ve polimer eriyiklerinin viskozitesini yükselterek polimerin işlenmesini zorlaştırır. politetrafloretilen.

diğer kısmında ise B monomer bloğu yer alır. zincirin bir parçasında A monomer bloğu. bütadien ve stirenden ABS olarak kısaltılan ticari kopolimer hazırlanır. a-) Ardışık Kopolimer: Ardışık kopolimerde. Kopolimer Türleri Kopolimerlerin çeşitlerini üçe ayırabiliriz.1.nCH2 CH + nCH2 CH CN CH2 CH CH2 CH CN n stiren akrilonitril stiren-akrilonitril kopolimeri Stiren-bütadien kauçuğu (SBR) olarak bilinen stiren ve bütadienin kopolimeri Ülkemizde Petkim tarafından üretilmektedir. A ve B monomerlerinin verdiği iki bloklu kopolimerde. Kopolimer zincirlerinde kimyasal yapıları farklı üç polimer bulunursa terpolimer tanımlaması kullanılır. -A-A-A-A-A-A-A-A-A-B-B-B-B-B-B-B-B-B- . Đki çıkış maddesinden sentezlenen ve yinelenen birimlerinde iki farklı kalıntı bulunan poli(etilen teraftalat)’ı poli(hekzametilen adipamit) gibi kondensasyon polimerleri kopolimer değil homopolimer grubunda incelenir. homopolimerlerinin özelliklerinden farklıdır. A ve B monomer birimleri polimer zincirinde bir A bir B olacak şekilde sıralanmıştır.2.5. -A-B-A-B-A-B-A-B-A-B-A-B-A-B-A-B-A-B- b-) Blok Kopolimer: Blok kopolimerler kimyasal yapısı farklı iki homopolimer zincirinin uçlarından birbirine bağlanmasıyla oluşur.[1] 2. Bu tür kopolimerlerin özellikleri. Akrilonitril.

ambalaj amaçlı filmler türü ürünlerin yapımında kullanılır.[2] -A-A-B-B-B-A-B-A-B-B-A-B-A-B-A-A-B-B- 2. A ve B monomer birimlerinin zincir boyunca sıralanmalarında belli bir düzen yoktur. şişe kapakları. plastik bardaklar. Hidrojen bağları güçlü bir polar etkileşimdir. Düzensiz kopolimerlerin özellikleri çoğu kez kendisini oluşturan homopolimerlerin özelliklerinden farklıdır. poli(etilen teraftalat). üstün kimyasal direnci ve yüksek sürtünme katsayısı nedeni ile politetrafloretilen koruyucu giyim eşyalarının hazırlanmasında ve mutfak eşyalarının yapımında kullanılmaktadır. Bu nedenle termoplastikler. termoplastik davranışlı ticari polimerlerden bazılarıdır. . çöp ve alış veriş poşetleri. poli(vinil klorür).5 kcal/mol). Polietilen. Plastik kelimesini karşılayan polimer grubunu oluşturur ve kullanım alanları geniştir. Çoğu kez Van der Waals kuvvetleri tanımı. Termoplastik polimerler daha çok. ısı etkisiyle eritilerek yeniden şekillendirilebilen polimerler için kullanılan genel bir kavramdır. çözücü veya ısı etkisi ile kırılabilirler. (3-7 Moleküller arasında gözlenen ve yukarıda sözü edilen etkileşimlere “Van der Waals kuvvetleri” veya moleküller arası kuvvetler denir. polistiren. polipropilen. polar etkileşimler (1. tükenmez kalem gövdeleri. Polimer zincirlerini küçük moleküller için de geçerli olan London kuvvetleri (0-1. oyuncaklar.c-) Düzensiz Kopolimer: Bu tip kopolimerde. London kuvvetleri yerine de kullanılmaktadır. Polimer zincirleri arasındaki ikincil etkileşimler.5-3 kcal/mol) ve hidrojen bağları kcal/mol) bir arada tutar. optik özellikleri iyi olan polistiren ve poli(metil metakrilat) ışık geçirgenliğinin önemli olduğu yerlerde. Termoplastik polimerlerin zincirleri doğrusal veya dallanmış yapıda olabilir.2. ısıl sterilizasyona dayanıklılığın arandığı alanlarda. Termoplastik Termoplastik.6. uygun çözücülerde çözünürler ve ısıtıldıklarında erirler. poli(hekzametilen adipamit). Isıl kararlılığı iyi olan poliropilen ve poli(fenilen oksit) gibi polimerler. zincirler arası çapraz bağ gözlenmez.

Kalıplama işleminden sonra kullanılabilir termoset malzemeye dönüşecek olan bu viskoz sıvıya “reçine” denir. Çok farklı doğal polimer vardır. Đlk aşamada mol kütlesi 500-5000 arası değişen düşük mol kütleli doğrusal bir polimer hazırlanır.8. bilgisayar klavyesi. Bu adlandırmadan dolayı termoset polimerler yerine. Doğal Polimer Doğal polimerler. Termoplastiklerden yapılmış malzemeler kullanımlarından sonra toplanarak yeniden eritilerek işlenebilirler. Cips. Bitki ve . radikalik başlatıcı kullanımı. zincirleri arasında yoğun çapraz bağ bulunan (ağ-yapı). Reçine tanımlaması.2. mutfaklarda kullanılan melamin tabaklar termoset polimerlerden yapılmış malzemelerdir. ısı. üre-formaldehit.2. şekillendirilmiş eşya veya malzemenin üretileceği yere taşınır. “termoset reçineler” tanımlaması daha yaygın kullanılmaktadır. melamin-formaldehit polimerleri termosetlere örnektir. Çapraz bağlı yapıları nedeniyle serttirler. ısı ile eritilemeyen polimerlerdir. Telefon kutuları. Fenol-formaldehit. yeterince yüksek sıcaklıklarda bozunurlar. çözücülerde çözünmezler. polimer eritilir ve uygun yöntemlerle (kalıplama. daha sonra eritilerek şekillendirilecek olan termoplastik granülleri için de kullanılmaktadır. granül. Đkinci aşamada reçine uygun kalıplara konarak. Termoset Polimer ve Reçine Termosetler. Bu malzemelerin eritilip yeniden şekillendirilmesi söz konusu değildir.(önpolimer). Önpolimer içerisine boya gibi çeşitli katkı maddeleri katılır ve viskoz sıvı görünümünde bir karışım elde edilir. Termosetlerin polimerizasyonu genelde iki aşamada tamamlanarak üretilecek eşya ya da malzeme elde edilir. 2.7. ışın gibi etkilerle çapraz bağlı yapıya dönüştürülür. 2. doğada kendiliğinden oluşan polimerlerdir ve insanlar her dönem bu polimerleri değişik alanlarda kullanmışlardır.Termoplastikler üretildikten sonra genelde küçük tanecikler (cips. pelet) haline getirilerek torbalanır ve pazarlanır. lif çekme gibi) şekillendirilir. televizyon kabinleri.

2. duyu gibi özelliklerinden sorumlu olan bu polimerlere “biyopolimerler” denir.2. test yöntemleri ve bilgi birikimleri doğal polimerlere uygulanabilir. iki veya daha fazla farklı maddenin (veya malzemenin) kullanım amacına yönelik karıştırılması veya belli bir düzende bir araya getirilmesiyle hazırlanan sistemler için kullanılır. Doğal polimerlerden çıkılarak yapılarının değiştirilmesiyle elde edilen bu tür polimerlere yarısentetik polimerler adı verilir. Canlılarda ayrıca polimerik yapıda olan karbonhidratlar. Yün. Selüloz Selüloz gibi genelde doğal polimerlerin önemli bir kısmı canlıların yapısında yer alır. yaşlanma. Polimer Kompozitleri Kompozit tanımı. çözünebilen selüloz triasetat elde edilir. Bazı durumlarda.9. Sentetik polimerler ise uygun monomer veya çıkış maddeleri kullanılarak insanlar tarafından hazırlanır. deoksiribonükleik asitler ve ribonükleik asitler bulunur. tırnak. pamuğun temel bileşeni de selülozdur. çözünmez karakterdeki selülozun hidroksil gruplarının tamamına yakınının asetillenmesiyle.ağaçların temel yapısını oluşturan selüloz doğada en bol bulunan polimerdir. uygun işlemlerle doğal polimerlerin kimyasal yapıları değiştirilir ve başka özelliklere sahip polimerler hazırlanır. Örneğin. çözünebilen selüloz nitrat verir. Benzer şekilde selülozun nitrolanması. protein yapısındaki doğal polimerlere örneklerdir. Sentetik polimerlere yönelik zaman içerisinde geliştirilmiş olan her türlü analiz teknikleri. Kompoziti oluşturan madde ya da malzemeler arasında birincil kimyasal etkileşimler bulunmaz. Canlıların hareketlilik. . saç. en genel anlamıyla.

Poliesterdeki doymamış bağlar üzerinden gerçekleşen çapraz bağlanma sonucu. kumdan hazırlanmış bir kompozit malzemedir. farklı maddelerin iyi özelliklerini bir malzeme altında toplayabilmektir. stiren ve doymamış bir poliesterin uygun yöntemlerle cam lifler ya da dokumalar üzerinde polimerleştirilmesiyle hazırlanır.[1] .Kompozitlerin hazırlanmasında temel amaç. polimer-seramik. Günümüzde polimerik kompozitlerin hazırlanmasında yaygın olarak lifsel maddelerden yararlanılır (lif takviyeli veya katkılı kompozitler). çimento. Đnşaatlarda beton dökümü sırasında çoğu kez takviye amacıyla demir çubuklardan da yararlanılır ve yeni bir kompozit malzemeye geçilir. çakıl. Örneğin. Kauçuk bileşen sudan etkilenmeyi önlerken. inşaat yapımında kullanılan beton. Fiberglas olarak bilinen lif takviyeli kompozit. Polimer-metal. iki pamuk dokuma arasına kauçuktan yapılmış bir tabakanın yerleştirilip ısı altında sıkıştırılmasıyla hazırlanan üç katmanlı bir polimer-polimer kompozit yağmurluk olarak kullanılır. pamuk dokuma giyim kolaylığı sağlar. Örneğin. türü çeşitli kompozit sistemleri yanında polimer-polimer kompozitleri de hazırlanmakta ve yaygın kullanılmaktadır. içerisine cam lif ya da dokuma gömülmüş mekanik özellikleri daha iyi olan termoset ürünler ele geçer.

NH3 gibi küçük moleküller ayrılır. fonksiyonel grupları bulunan iki molekülün aralarından küçük bir molekül ayrılarak birleşmesi şeklinde yapılır. Friedel-Crafts.1. –COOH . Monofonksiyonel bir alkol olan etil alkol ve monofonksiyonel bir asit olan asetik asit. genel işleyiş mekanizmaları açısından. değişik kimyasal tepkimelerden yararlanılarak sentezlenebilir. Diels-Alder katılması. basamaklı polimerizasyon yerine çoğu kez “kondensasyon polimerizasyonu” kavramı kullanılır. –NH2 türü fonksiyonel gruplar bulunur ve kondensasyon sırasında H2O. 1) Basamaklı (kondensasyon) Polimerizasyon 2) Katılma (zincir) Polimerizasyonu 3. Basamaklı (Kondensasyon) Polimerizasyon Basamaklı polimerler. bir molekülün kimyasal tepkimelerde yer alan kısmını tanımlar. kondensasyon. Kondensasyon tepkimelerine katılan moleküllerde genelde –OH. Bu tepkimeler içerisinde en sık kullanılanı ve laboratuar ya da endüstride basamaklı polimer üretimine en uygunu kondensasyon tepkimeleridir. Bu tepkimeler. POLĐMERLERĐN SENTEZĐ Polimerler.ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 3. Fonksiyonel grup. Kondensasyon tepkimelerinin genel tanımı. üretan oluşumu türü organik tepkimelerle hızlandırılabilir. HCl. Bu nedenle. H3C CH2 O H + HO C O CH3 H3C -H O 2 CH2 O C O CH3 etanol asetik asit etil asetat . Micheal Katılması.

Tepkime sırasında bir su molekülü açığa çıkar. Tepkime sonucu daha yüksek mol kütleli bir ester olan etilen glikol diasetat elde edilir. Alkol veya karboksilik asitten birisi bifonksiyonel seçilirse. örneğin etil alkol yerine etilen glikol kullanılırsa. nHO R OH + nHO C O R' C O OH -(2n-1) H2 O H O R O C O R' C O n OH diol dikarboksilik asit poliester . birisi –OH diğeri – COOH’da olabilir. Ürün olan etil asetatın üzerinde kondensasyon tepkimesi koşullarında yeniden tepkimeye girebilecek fonksiyonel grup kalmadığı için yeniden etanol veya asetik asitle etkileşemez. Böyle bir molekül kondensasyonu sürdürülebilir ve sonuçta aşağıda verilen genel tepkimeye uygun olarak yüksek mol kütleli polimer (poliester) sentezlenir. şeklinde bir adım daha ilerler. Ancak. yukarıda verilen kondensasyon tepkimesi. Çıkış maddelerinin her ikisinin de bifonksiyonel seçilmesi halinde (diol ve dikarboksilik asit gibi) her tepkime adımında oluşan yeni molekül iki fonksiyonel grup taşıyacaktır. Bu fonksiyonel grupların her ikisi –OH veya –COOH olabileceği gibi.şeklinde ilerleyen kondensasyon tepkimesiyle etil asetat verirler. etilen glikol diasetatta. ileri kondensasyon tepkimesine girebilecek fonksiyonel grup yoktur ve tepkime bu adımdan öteye gidemez.

Naylon 6-6 adlandırmasındaki ilk sayı diaminin. hekzametilen adipik polikondensasyondan elde edilen poli(hekzametilen adipamit) polimeridir.Önemli ticari poliester yapısındaki polimerlerden birisi olan poli(etilenteraftalat) (PET). ikincisi dikarboksilik asitin karbon sayısına karşılık gelir. Naylon daiminler 6-6. nHO CH2 CH2 OH + nHO C O C O teraftalik asit OH etilen glikol -(2n-1) H2 O H O CH2 CH2 O C O C O n OH poli(etilen teraftalat) (PET) (poliester) Poliamitler. etilen glikol ve teraftalik asit asit (veya dimetil teraftalat) arasındaki polikondensasyon tepkimesiyle sentezlenir. Naylon geleneksel adıyla bilinen poliamitler. bir başka önemli basamaklı polimer grubunu oluşturur. ile karboksilik diamin asitlerin ve kondensasyonundan asit arasındaki sentezlenebilirler. .

1). Örneğin. glisinin polikondensasyonundaki ilk tepkimede. dimer türü küçük moleküller kalmaz. Ayrıca polimerizasyonun her aşamasında ortamda farklı boylarda zincirler bulunur (Şekil3. . nH2N CH2 C O OH -(n-1) H 2 O H HN CH2 C O n OH glisin poliglisin Bu ana kadar incelenen polikondensasyon tepkimelerinden görüleceği gibi. polimer zincirlerinin büyümeleri adım adım ve yavaş bir şekilde ilerler. Polimerizasyonun başlamasından sonra belli bir aşamada monomer. bu grupların katıldığı kondensasyon tepkimeleriyle polimerleşerek poliglisin verir.nH2N (CH2)6 NH2 + nHO C O (CH2)4 C O OH hekzametilen diamin adipik asit -(2n-1) H2 O H NH (CH2)6 NH C O (CH2)4 C O n OH poli(hekzametilen adipamit) (naylon 6-6) Yukarıda verilen poliester ve poliamit sentez tepkimelerinde. glisin molekülü veya kendisi gibi bir başka molekül ile tepkimeye girebilir. yüksek mol kütleli polimer ise ancak polimerizasyonun sonlarına doğru elde edilir. Bir aminoasit olan glisinin üzerinde –NH2 ve –COOH grupları bulunur. Polimerizasyon benzer tepkimelerin yinelenmesiyle ard arda ilerleyerek zincirler büyümeyi sürdürür. basamaklı polimerizasyonun tipik özellikleridir. kondensasyon tepkimesine girebilecek iki fonksiyonel grubu birlikte taşıyan bir molekülle de gerçekleştirilebilir. Sözü edilen davranışlar. Polikondensasyon tepkimeleri. farklı fonksiyonel gruplar taşıyan iki ayrı molekülden çıkılarak polimere geçilmiştir. iki glisin molekülü birleşir ve daha sonra bu yeni molekül. Glisin.

Basamaklı polimerlerin zincirleri boyunca. Basamaklı polimerizasyon ve katılma polimerizasyonunun herhangi bir aşamasında ortamda bulunan moleküllerin büyüklükleri açısından karşılaştırılması.basamaklı polimerizasyon katılma polimerizasyonu Şekil 3.1. Poli(etilen teraftalat)’ta ester. naylon 6-6 ve poliglisinde amit bağları yinelenen kimyasal bağlardır. bazı temel kimyasal bağlar yinelenir.[1] . Basamaklı polimerizasyon ortamında farklı büyüklükte moleküller. Bu bağların kimyasal yapısı göz önüne alınarak basamaklı polimerler ayrıca kendi içlerinde gruplandırılırlar. katılma polimerizasyonunda ise monomer molekülleri ve uzun polimer zincirleri bulunur.

ipek selüloz O O C NH C O O polikarbonat C O O Poliüretan Poliasetal CH2 O R O polieter O CH2 Fenol-formaldehit Poliarilen .Çizelge 1. Polimer karakteristik bağ Polimer karakteristik bağ O C O Poliester NH üre-formaldehit NH CH2 C O Poliamit melamin-formaldehit C O NH CH2 NH Protein. yün. Bazı Kondensasyon Polimerleri ve Karakteristik Bağları.

bis(2-hidroksietil) teraftalat elde edilir.1. Tepkime ortamında -OH son grupları taşıyan düşük mol kütleli poliesterler de oluşur. Daha önce de vurgulandığı gibi ester değişim tepkimeleri yüksek mol kütleli kondensasyon polimeri elde etme yollarından birisidir.1. bugün de poli(etilen teraftalat) (PET) üretiminde kullanılmakta olan yöntemi geliştirmiştir. etilen glikol ile dimetil teraftalat arasındaki iki aşamalı ester değişim tepkimesiyle. 2 HO CH2 CH2 OH + CH3O C O C O O CH3 etilen glikol dimetil teraftalat -2 CH3OH HO CH2 CH2 O C O C O O CH2 CH2 OH bis(2-hidroksietil) teraftalat . lif üretmek amacıyla ilk kez adipik asit ve etilen glikol gibi maddeler kullanarak doğrusal alifatik poliesterler sentezlenmiştir. Carothers’in bu çalışmaları lif üretimine uygun olmayan düşük mol kütleli.Poliester Üretimi Carothers. Tepkime yan ürünü olan metanol ortamdan sürekli uzaklaştırılmalıdır. Araştırmalarını ester değişim tepkimeleri üzerine yönlendiren Carothers.3. Etilen glikol ve dimetil teraftalattan çıkılarak poli(etilen teraftalat) sentezi iki aşamada yürütülür. kristalitesi yetersiz ve ütüleme sıcaklığına dayanmayan ürünler vermiştir. Đlk aşamada. etilen glikol fazla alınarak kalsiyum asetat ve antimon trioksit gibi katalizörler yanında 200 °C dolayında gerçekleştirilen aşağıdaki ester değişim tepkimesiyle dimerler.

yüksek mol kütleli polimer eldesi için yan ürün olan etilen glikolün kontrollü şekilde sistemden uzaklaştırılması gerekir .2. Bis(2-hidroksietil) teraftalatın katıldığı ester değişim tepkimesi aşağıda verilmiştir. sıcaklık 238 °C dolayına çıkartılarak ester değişim tepkimesi sürdürülür ve kondensasyon tamamlanır. sıvıların konduğu plastik şişelerin (plastik su şişeleri gibi) ve filmlerin yapımında da kullanılır.) .Đkinci aşamada. Bu aşamada tepkime yan ürünü etilen glikoldür. Ayrıca çeşitli kalıplanmış parçaların. büyümekte olan polimer zincirlerine birer birer ve hızla katılırlar. Hızlı zincir büyümesinden dolayı polimerizasyonun her aşamasında. 3. yalnız yüksek mol kütleli polimer ve tepkimeye girmemiş monomer bulunur. Ester değişim tepkimesi denge üzerinden ilerlediğinden. 260-270 °C dolayında erir.2. Lif yapımında uygundur ve önemli bir kısmı lif olarak tüketilir. Katılma (Zincir) Polimerizasyonu Katılma polimerizasyonunda monomer molekülleri.(şekil 3. Poli(etilen teraftalat).

monomerin π-elektronlarının birisi üzerinden monomerle birleşerek ilk monomerik radikali oluşturur. Ticari polimerlerden polistiren. Bu yeni radikalik aktif merkez ikinci bir monomeri benzer şekilde katar ve polimerizasyon. . radikalik katılma polimerizasyona yatkın bir monomer olan stirenin katılma polimerizasyonuyla üretilir. azobisizobütironitril (AIBN) türü bazı organik bileşikler ısı etkisiyle serbest radikaller verecek şekilde bozunurlar. Stirenin toluende hazırlanan çözeltisine az miktarda benzoil peroksit katıldıktan sonra (monomere göre kütlece yaklaşık %1) karışım 7080 °C dolayına ısıtılırsa. benzoil peroksit (BPO). monomerlerin radikalik aktif zincire ard arda katılmasıyla ilerler. Sözü edilen adımlar akrilonitrilin polimerizasyonu örnek alınarak aşağıda gösterilmiştir.Katılma polimerizasyonunu başlatma yöntemlerinden birisi. aşağıdaki tepkimeyle parçalanır ve iki benzoil oksi radikali verir. benzoil peroksit. Örneğin. C O O O C O 2 C O O* benzoil peroksit benzoil oksi radikali Benzoil oksi radikali (kısaca R`) daha sonra. Kimyasal maddeler kullanılarak veya fiziksel etkenlerden yararlanarak polimerizasyon ortamında serbest radikaller oluşturulabilir. serbest radikallerden (çiftleşmemiş elektronu bulunan bileşikler) yararlanmaktır.

Aktif polimer zincirleri sonlanma tepkimeleri adı verilen tepkimelerle aktifliklerini yitirirler. polimerizasyon ortamında bulunan her boy molekül birbiriyle tepkimeye girerek zinciri büyütebilir iken. Polimerizasyon ortamındaki değişik tepkimeler.CH2 CN H C* CN büyümekte olan polimer zinciri (radikalik aktif zincir) H CH2 C CN poli(akrilonitril) n Şekil 3. Radikalik katılma polimerizasyonunun ilerleyişi.H R* serbest radikal H2C CH CN R CH2 C* CN monomer (akrilonitril) ilk monomerik aktif merkez H CH2 C CN H R CH2 C CN CH2 H C* CN H R CH2 C CN CH2 H C -----------. katılma polimerizasyonunda büyüme tepkimeleri yalnız aktif zincirler ve monomer molekülleri arasındadır. uçlarındaki radikaller üzerinden birleşerek sonlanabilir ve monomer katma yeteneği olmayan kendilerinden daha uzun bir ölü polimer zincirine dönüşebilir. Basamaklı polimerizasyonda.2. Örneğin aktif iki zincir. aktif zincirlerin sonlanmasına neden olabilir. Aktif .

Katılma polimerizasyonu radikaller dışında iyonik karakterdeki aktif merkezler üzerinden de gerçekleşebilir (iyonik katılma polimerizasyonu). monomer molekülüne katılarak ilk anyonik aktif merkezi oluşturur. Doymamış bağlar taşıyan olefinler (alkenler). zincir büyümesinden katyonik merkezlerin (genellikle karbonyum) sorumlu olduğu iyonik polimerizasyon türüdür. Anyonik polimerizasyonu etkin başlatabilen bileşiklerden birisi nbütil lityumdur. bir başka sonlanma türüdür. asetilenler. aldehitler veya diğer benzeri bileşikler katılma polimerizasyonuyla polimerleşmeye yatkın kimyasallardır. Polimerizasyon ortamında bir viniliden monomeri yanında HA şeklinde gösterilen bir protonoik asit bulunursa.zincirlerin birisinden diğerine bir atomun aktarılması (genelde hidrojen atomu). Đyonik katılma polimerizasyonu zincir büyümesini sağlayan aktif merkezin türüne göre ayrıca katyonik katılma polimerizasyonu ve anyonik katılma polimerizasyonu şeklinde iki başlık altında incelenir. Katyonik polimerizasyon. n-bütil lityumun bütil kısmı. akrilonitril gibi vinil bileşikleri (CH2=CHR) katılma polimerizasyonuna uygun monomerlerdir. tepkimesiyle monomere bir proton aktarılır ve ilk katyonik aktif merkez oluşur. . Özellikle vinil klorür. Anyonik polimerizasyonda zincir büyümesi anyonik merkezler üzerinden ilerler (genellikle karbanyon).

2 ‘de radikalik katılma için verilen örneğe benzer şekilde ard arda katılırlar ve aşağıda basitçe gösterilen aktif polimer zincirlerine dönüşürler.Đyonik polimerizasyon tepkimesine giren monomer molekülleri katyonik ve anyonik aktif merkezlere şekil 3.[1] + - katyonik polimerizasyon anyonik polimerizasyon .

[5] monomer polimer CH2 CH H CH2 CH H n etilen polietilen CH2 CH CH2 CH stiren n polistiren CH2 CH Cl CH2 CH Cl n vinil klorür CH2 CH CN poli(vinil klorür) CH2 CH CN akrilonitril n poliakrilonitril CH2 CH CH3 CH2 CH CH3 n propilen polipropilen CH3 CH2 C CH3 CH2 CH3 C CH3 n izobütilen poliizobütilen . Bazı katılma polimerleri.Çizelge 2.

Yüksek mol kütleli polimer polimerizasyonunun ilk anlarında oluşur ve tepkime boyunca da polimerin mol kütlesi fazla değişmez. kalmaz. Polimerizasyon ortamındaki her molekül türü birbiriyle tepkimeye girebilir. Katılma ve basamaklı polimerizasyonun tipik özellikleri açısından karşılaştırılması. dimer. Yüksek dönüşümler için uzun polimerizasyon süresi gerekir. Monomerler hızla aktif merkezlere ard arda katılırlar. Yüksek mol kütleli polimer eldesi için uzun polimerizasyon süresi gerekir.Çizelge 3. monomerle tepkimeye girerek trimer ya da başka bir dimerle tepkimeye girerek tetramer verir ve zincirler bu şekilde büyümeyi sürdürür. Yalnız radikalik türler birbirleriyle veya diğer moleküllerle tepkimeye girebilir. Dp=10 olduğunda başlangıçta alınan çıkış maddesinin %99’u harcanır. Önce iki molekül tepkimeye girer ve dimer oluşturur. Katılma Polimerizasyonu Yalnız aktif polimer zincirleri monomer katarsa zincir büyür. Polimerizasyon belli bir süre ilerledikten Monomer her zaman ortamda bulunur sonra ortamda çıkış maddesi (veya monomer) ve derişimi tepkime süresince azalır. . Polimerizasyon süresince polimerin mol kütlesi sürekli artar.[1] Basamaklı Polimerizasyon Ortamda bulunan herhangi iki molekül tepkimeye girerek zinciri büyütür. ancak bu sürenin polimerin mol kütlesi üzerine etkisi önemsizdir.

yüksek mol kütleli polimer ve büyüyen aktif zincirler bulunur. .Polimerizasyon süresince polimerizasyon ortamında her büyüklükte polimer zinciri vardır. Polimerizasyon süresince ortamda monomer.

zor çözünen ve buhar fazına geçmeyen polimerlerin molekül ağırlığını belirlemek kolay değildir. Polimerlerin molekül ağırlık ortalamaları moleküler ağırlığın elde edilişine göre dört kategoride incelenir. Molekül ağırlığı türlerinin deneysel olarak bulunabilmesi için polimerlerin çözelti halinde olması gerekir. Đri moleküllü. Bu nedenle ister doğal ister yapay olarak elde edilsin ortaya çıkan ürün çeşitli moleküler ağırlıklardaki polimer moleküllerinin bir karışımıdır. polimer zincirinin sonlanması da tamamen rastlantısal olup. Bundan dolayı polimerin iyi bir çözücüsü bulunmalıdır. Molekül Ağırlığı Türü Belirleme Yöntemi Sayıca ortalama molekül ağırlığı (Mn) .POLĐMERLERĐN MOLEKÜL AĞIRLIKLARI VE BELĐRLEME YÖNTEMLERĐ Polimerizasyon reaksiyonlarında.DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 4.Kaynama noktası yükselmesi -Donma noktası alçalması -Buhar basıncı düşmesi -Osmotik basınç -Son grup analizleri Ağırlıkça ortalama molekül ağırlığı (Mw) Viskozite ortalama molekül ağırlığı (Mv) z-ortalama molekül ağırlığı (Mz) Işık saçılması yöntemi Viskozite ölçümleri Ultrasantrifüj yöntemi Yukarıda verilen sayısal özelliklerden yararlanarak molekül ağırlığı belirleme yöntemleri küçük moleküllü maddelere de uygulanabilir. zincirlerdeki monomer birimlerinin sayısı birbirlerinden farklıdır. Bu molekül ağırlığı belirleme yöntemleri aynı polimer için farklı sonuçlar verir. . Son grup analizleri ve viskozite ölçümleri gibi yöntemler sadece polimerlerde kullanılabilir. reaksiyon ortamındaki monomerler polimer zincirini oluşturmak üzere birbirleriyle tamamen rastlantısal olarak tepkime verirlerken. Bu yüzden polimerler için bir moleküler ağırlık dağılımından ve ortalama bir molekül ağırlığından söz etmek gerekir.

Đlk aşamada çözücü moleküllerinin polimer içine difüzlenmesi sonucu. donma noktası alçalması (kriyoskopi) ve osmotik basınç gibi özellikler yalnızca çözeltide çözünen maddenin molekül sayılarından etkilenir. kaynama noktası yükselmesi (ebülyoskopi). Yoğun çapraz bağ içeren polimerlerde ikinci aşama gözlenmez ve hiçbir çözücüde çözünmezler.2.[1] 4. m molaliteyi göstermek üzere. . Polimerlerin Çözünmesi Polimerlerin çözünmesi iki aşamada olur. Genelde polimerler benzer benzeri çözer kuralı ile fiziksel ve kimyasal özellikleri kendine yakın olan çözücülerde çözünürler. çözeltideki molekül sayıları eşit olduğu için aynı sıcaklık farkı bulunmuştur. polimer şişmiş jel yapısına geçer. ∆T = Kd m bağıntısıyla hesaplanabilir. Bu özelliklerin ölçümüyle belirlenen molekül ağırlığı değeri “sayıca ortalama molekül ağırlığını” verir. Kd çözücünün donma noktası alçalma sabitini. Örneğin. Polimerlerin çözünmesi bazen günler hatta haftalarca sürebilir. Sayıca Ortalama Molekül Ağırlığı Çözeltilerde gözlenen buhar basıncı düşmesi. etil benzen gibi maddelerde. Bu bağıntıdan aynı çözücü içerisinde molekül ağırlığı 10 g/mol ve 100 000 g/mol olan iki ayrı maddenin 0. Bu tür molekül sayısına bağlı olarak değişen özelliklere sayısal (koligatif) özellikler denir. Đkinci maddenin her bir molekülünün ağırlığı diğerlerinin 10 000 katı olduğu halde. poli(metil metakrilat) asetonda kolayca çözünür. Örneğin polistiren kendi yapısına yakın olan toluen.1’er molal çözeltileri kullanılarak hesaplanan donma noktası alçalması değerlerinin aynı olacağı görülebilir. çözelti ve çözücünün donma noktaları arasındaki sıcaklık farkı.1.4. Đkinci aşama ise şişmiş jel gerçek bir çözelti oluşturacak şekilde dağılır. Doğrusal dallanmış ve az oranda çapraz bağ içeren bütün polimerlerde bu ilk aşama meydana gelir.

yoğunluk (d: g/cm3) ve yer çekimi ivmesi (g: cm/s2) yardımıyla π=h. Polimer çözeltilerinin osmotik basınç değerlerinin belirlenmesinde kullanılabilecek bir osmoz hücresinin şekli. Şekil 2. c ye karşı grafiğe geçirilirse bir doğru elde edilir.1. osmotik basınç (π dyn/cm3) denilen değere ulaşıldığında durur.g bağıntısından bulunabilir. Osmotik basınç ve sayıca ortalama molekül ağırlığı ilişkisi π/c =R. Farklı derişimlerdeki polimer çözeltileri hazırlanıp osmotik basınç değerleri belirlendikten sonra π/c.T/Mn + B.c şeklindedir. . fakat çözücü moleküllerinin geçişine izin veren yarı geçirgen membran ile ayrılmış iki bölmeden oluşur. Osmotik basınç değeri her iki bölmedeki kılcallar arasındaki sıvı seviyesi farkı (h: cm).d. Sistem polimer moleküllerinin diğer tarafına izin vermeyen. Difüzyon. Sıcaklığı sabit tutulan sistemin bir bölmesine saf çözücü diğer bölmesine ise polimer çözeltisi konur. Şekil 4.2. ( y kayması= RT/Mn) pratik olarak ise polimerlerin sayıca ortalama molekül ağırlığı otomatik membran osmometreler kullanılarak belirlenir.4’de verilen doğrunun y kaymasından polimerin sayıca ortalama molekül ağırlığı hesaplanır. Kimyasal potansiyel farkı nedeniyle çözücü molekülleri yarı geçirgen membrandan polimer çözeltisinin bulunduğu bölmeye difüzlenirler ve kılcalda sıvı seviyesi yükselir.4. Osmotik Basınç Bir polimer çözeltisinin osmotik basıncı aşağıdaki şekilde verilen düzenek ile belirlenebilir.1.

4.Şekil 4.2.2. Örneğin karboksil ve amin grubunu birlikte taşıyan NH2-R-COOH yapısındaki bir maddenin polimerizasyonu H-[-NH-R-CO-]n-OH poliamit verir. Osmotik basınç yöntemi 20 000 – 1 000 000 g/mol arasındaki molekül ağırlıklarının belirlenmesinde kullanılabilir. Diğer koligatif özelliklerin polimerlerin molekül ağırlıklarının bulunmasında kullanımı sınırlıdır ve 3 000 – 4 000 g/mol değerinden küçük molekül ağırlıklarının ölçülmesinde faydalı olabilirler. Bu tür polimerlerde yapılacak son grup analizleriyle sayıca ortalama molekül ağırlığı belirlenir. Son Grup Analizleri Poliester. Diğer sayısal özelliklerdeki bağıntılar yardımıyla da polimerlerin molekül ağırlığı hesaplanabilir. Toluende hazırlanmış polistiren çözeltilerinin osmotik basınç derişim ilişkisi. Teorik olarak herhangi bir sayısal özellik polimerlerin molekül ağırlığının belirlenmesinde kullanılabilir ise de osmotik basınç yöntemi en iyi sonucu verir.2. Bu polimerlerde zincirler uç grup türleri açısından HOOC --------------COOH H2N -----------------COOH formülüne uygun bir . poliamit gibi basamaklı polimerlerde zincirlerin uçlarında bulunan son grup türleri bilinir.

yukarıdaki polimerin 0. farklı dalga boylarında ise elastik olmayan saçılma meydana gelir. ışık madde tarafından absorplanabilir veya gelen ışık doğrultusuna göre her yönde saçılabilir.15/5. Uygun bir yöntemle bu son grupların birisi sayılırsa polimer örneğindeki zincir sayısı da elde edilmiş olur. Basamaklı polimerlerin molekül ağırlığı sınırlarının genelde 10 000-50 000 g/mol arasında olması ve polimer zincirlerinde belli son gruplar bulunması bu yöntemi daha avantajlı kılar. . Elastik olmayan saçılma.001 N NaOH’ten 5 cm3 harcanmış ise polimer örneğinin mol sayısı Polimerdeki asit grubu mol sayısı = harcanan bazın mol sayısı = 0. Uygulamada kullanılan polimer miktarı 0. Bu nedenle yöntem polimerin ağırlıkça ortalama molekül ağırlığını verir. Son grup analizleri 10 000-40 000 g/mol sınırları arasındaki molekül ağırlığı ölçümleri için uygundur. Saçılan ışık gelen ışık ile aynı dalga boyunda ise elastik saçılma.H2N------------------NH2 . asit gruplarının analizi için 0. şeklinde üç ayrı olasılıkta bulunabilirler. 4.001×5. polimer kimyasında da yararlı olan Raman spektroskopisi tekniğinin temelini oluşturur.10-6 = 30 000 g/mol olur. Örnek verilecek olursa. Görüldüğü gibi toplam zincirlerde yer alan –COOH grubu sayısı veya –NH2 grubu sayısı toplam polimer zinciri sayısına eşittir. Monokromik bir ışık demeti madde ile karşılaşırsa.15 gram olduğuna ve bu miktar polimerin 5.10-3=5.3.10-6 mol polimer şeklinde hesaplanır. saçılmaya neden olan taneciklerin sayısından çok büyüklüğüne karşı duyarlıdır. Bir ışık demetinin seyreltik polimer çözeltilerinden geçmesi esnasında gözlenen elastik saçılma. Ağırlıkça Ortalama Molekül Ağırlığı Ağırlıkça ortalama molekül ağırlığı belirlenirken genelde ışık saçılması yöntemi kullanılır. Mn = 0.15 gramı bir çözücüde çözülüp. Gelen ışığın önemli bir oranı elastik saçılmaya uğrar.10-6 mol polimere karşılık geldiği bilindiğine göre polimerin sayıca ortalama molekül ağırlığı.

(a) Ostwald viskozimetresi (b) Ubbelohde viskozimetrisi Şekillerdeki kapilerler üzerinde işaretlenen A ve B noktaları arasındaki ( V hacmindeki) bir çözelti veya bir sıvının akış süresi (t) belirlenerek . Polimer çözeltisinin viskozitesi. polimerlerin molekül ağırlığından. Şekil 4. Staudinger 1920 yılında düşük derişimlerde bile polimer çözeltilerinin çözücü viskozitesine göre çok daha yüksek değerler aldığını gözlemlemiştir. Çözeltilerin viskozitelerinin belirlenmesinde aşağıda verilen Ostwald viskozimetresi veya onun değiştirilmiş bir şekli olan Ubbelohde viskozimetresi kullanılabilir. Bundan faydalanarak polimerlerin viskozite ortalama molekül ağırlığı belirlenir.4. polimer derişiminden ve sıcaklıktan etkilenir.3. Poiseuille bağıntısından sıvıların viskozite (η) hesaplanabilir. V/t r: l: p: Çözeltinin basıncı = π p Kapiler Kapiler r4 / 8 ηl yarıçapı boyu . çözücü ve polimer türünden.4. Viskozite Ortalama Molekül Ağırlığı Polimer çözeltilerinin viskoziteleri aynı ağırlıkta küçük molekül içeren çözeltilere göre oldukça yüksek değerdedir.

Sedimentasyon hızındaki bu farklılıktan ve polimerin kısmi hacmi yardımıyla molekül ağırlığı bulunur.4.[8] .5. Farklı büyüklüklerdeki polimer molekülleri santrifüj etkisi altında değişik hızlarla santrifüj hücresinin tabanına doğru hareket eder. Đkinci olarak ise santrifüj etkisi ile santrifüj hücresi boyunca oluşan derişim gradientinden yararlanılır. Bu derişim gradienti optik yöntemlerle ölçülerek polimerin molekül ağırlığı belirlenir. Z-Ortalama Molekül Ağırlığı Fazlaca kullanılmayan bir molekül ağırlığı türüdür ve ultrasantrifüj yöntemi ile belirlenir. Santrifüj etkisi altındaki polimer çözeltilerinin iki ayrı özelliği molekül ağırlığı belirlenmesinde kullanılır. Santrifüjlenen çözeltide ise dönme noktası ve santrifüj hücresi tabanı arasında her düzeyde derişimler farklıdır. Homojen bir polimer çözeltisinde bölgesel derişim farkları olmadığı için derişim gradienti her yönde sıfırdır.

Bazı polimerlerde kristallenme önemli bir olay olduğu halde.BEŞĐNCĐ BÖLÜM 5. başlıca Te (kristal erime noktası) ve Tg (camsı geçiş sıcaklığı) ile belirlenir. Bu durumda. Moleküllerin dönüp bükülme evinimleri sürdürüldüğü için polimer sert değildir. bir konformasyondan öbürüne rastgele dönme ve bükülme (wriggling) evinimleri yaparlar. moleküllerin evinimleri gitgide yavaşlar ve camsı geçiş sıcaklığının (Tg) altında durur. Sıcaklık daha düşürülürse. Düzgün bir molekül yapısı gösteren bir organik polimerin hacim sıcaklık davranışları aşağıdaki şekilde verilmiştir. Organik polimer hızla soğutulursa. termodinamik bakımından yarı kararlı (metastable) aşırı-soğumuş. bazılarında camsılaşma öne geçer. kauçuksu bir eriyiktir. Zincirler birbiri içine giren yumak görünümünde olup. Te sıcaklığının biraz altındaki sıcaklıklarda kristallenme başlar ve genellikle bir miktar amorf madde içeren polikristalin bir kütle elde edilir. Yeterince düşük sıcaklıklarda ise aynı polimer sert bir katıdır. CAMSI GEÇĐŞ NOKTASI (Tg) Doğrusal bir polimer. yeterince yüksek sıcaklıklarda amorf. Bir polimer soğutulduğu zaman birbirinden büsbütün ayrı iki mekanizma ile katılaşabilir. sert. Bunlardan biri kristallenme. kırılgan. . camsı bir katı durumunu alır. polimerin çoğu kristallenmeksizin Te sıcaklığının altına inebilir. Erimiş halde bulunan sıcak bir polimer soğutulursa. ERĐME NOKTASI (Te). öbürü ise camsılaşmadır. amorf bir madde elde edilir. Şimdi polimer. Bir polimerik maddenin ne tür pratik uygulamaya elverişli olduğu.

genellikle her iki geçiş sıcaklığı da gözlenmektedir. Tg camsı geçiş sıcaklığı gözlenir. (A) sıvı bölgesi. düzgün olmayan zincir parçalarının bir kristal örgüsüne yerleşmeleri olasılığı bulunmayabilir. (F) camsı bir matris içindeki kristaller. tümü ile kristal polimerler ise sadece Te geçişi gösterir. Polimer zinciri çeşitli yapı birimlerinden oluşursa (yinelenen birimleri farklı bir kopolimerde olduğu gibi). Tg ve Te sıcaklıkları arasında ise. Bu durumda sürekli amorf bir polimer söz konusudur. göstermesi bu polimerin morfolojisine bağlıdır. Tg değerlerinin de genellikle düşük olduğu. Böyle bir polimerin hacim-sıcaklık davranışı yukarıdaki şekilde’deki abcd eğrisini izler. yumuşak amorf bir matris içine daldırılmış kristaller görünümündedir. Tümü ile amorf polimerler sadece Tg. Polimerlerin çoğu Te sıcaklığında bir miktar kristallendiği için. kristaller yumuşak amorf bir ortam içinde bulunur.1. camsı amorf bir ortamda dağılmış küçük kristallerden oluşur. Tg’nin altında. (B) bir miktar esneklik gösteren sıvı. Yapı birimleri basit ve düzgün polimerlerde. Bir polimer örneğinin her iki termal geçişi (Te ve Tg) ya da bunlardan sadece birini. polikristalin kütle. Te yükseldikçe Tg’nin de yükseldiği görülür.Şekil 5. bu sistem. Amorf kütlenin kesri büyükse. Te değerleri düşük ise. kristallenmiş bir polimerin fiziksel özellikleri de farklıdır. Kristallenebilen polimerlerde hacim-sıcaklık eğrileri.[3] . (E) kauçuk. (C) kauçuksu bölge. (D) camsı bölge. ancak kristallenme belirtisi yoktur. kırılgan olmaktan çok sağlam ve dayanıklıdır. Öte yandan Tg sıcaklığının üstünde ve altında. Böyle bir madde.

73 Poliizobütilen CH2C (CH3)2 44 .73 Poliakrilonitril CH2 CH(CN) 317 105 .20 Poli(vinil klorür) CH2CHCl 212 81 Polistiren CH2 CH2 C6H5 240 100 Poli(metil metakrilat) CH2C(CH3)(COOCH3) 200 105 Poli(Є-kaprolaktam) (CH2)5CONH 223 50 Poli(hekzametilen adipamid) NH(CH2)6NHCO(CH2)4CO 265 53 Poli(etilen tereftalat) OCH2CH2OCO C6H4CO 265 69 Doğal kauçuk CH2C (CH3)=CHCH2 14 .85 Polipropilen CH2CH(CH3) 176 .Çizelge 4. Bazı Polimerlerin Termal Davranışları [7] ____________________________________________________________________ Polimer Yinelenen birim Te(°C) Tg(°C) Polietilen CH2CH2 137 -115 Poli(metilen oksit) CH2O 181 .

örneğin biçim değiştirmeye karşı direnci (gerilme/gevşeme). Örneğin. (2) kopma kuvveti (tensile strength). Bu durumda termal özellikler önem kazanır. Polimerik maddelerin en önemli yanı. Bu tür polimerler. (4) esnek uzama. dielektrik kapasitörü ya da mikrodalga aygıtlarının parçalarında kullanılırlar. gerektiğinde denetlenen koşullarda ayrıştırılarak vücuttan atılmaları sağlanabilmelidir. Elastomerler Endüstride ve çağdaş insanın yaşamında önemli yer tutan polimerik maddeler çok değişik yapılar ve özellikler gösterirler. Polimerik maddeler ısı yalıtkanı olarak da geniş ölçüde kullanılabilirler. Bu polimerlerden uçak camları.1. örneğin kopma noktasındaki uzaması. örneğin bu kuvvetin etkisi ile uzamasını belirtir. (3) kopma uzaması. gerilme-gevşeme eğrileri aşağıda verilmiştir. elektriksel yalıtkan. Plastikler. . Fiberler. örneğin kopması için gerekli olan gerginlik. tersinir uzama olarak ölçülen esnekliktir. Bazı polimerlerin üstün optik özellikleri önem taşır. (örneğin başlangıçtaki boyu L ise. POLĐMERĐK MADDELERĐN ENDÜSTRĐDE KULLANILMASI 6. Bu amaçla.ALTINCI BÖLÜM 6. bir doğrultuda gerilen polimer örneğinin kopma noktasına kadar uzaması sırasındaki davranışı gözlenir. Çeşitli polimerik maddeler için. Bazı plastikler ve elastomerler. Bir polimerin mekaniksel davranışları gerilme-gevşeme (stress-strain) özellikleri özellikleri ile incelenir. gevşeme ise. Gerilme. Bu tür maddelerin biyokimyasal davranışları bu amacı karşılamalıdır. bu maddelerin doğal ürünler yerine materyal olarak kullanılmasına olanak sağlayan mekanik özellikleridir. Bazı polimerlerin yararlılığı bu maddelerin elektriksel özelliklerine dayanır. operasyonla insan vücudunun çalışmayan organları yerine konur. Bir polimerin gerilme-gevşeme davranışları başlıca dört nicelikle belirtilir: (1) modül. polimer örneğinin birim alanına uygulanan kuvveti. gevşeme ∆L/L). organizma ile reaksiyon vermemeleri. güvenlik camlarının iç katmanları yapılır.

sert plastik. Ayrıca. kauçuk davranışları gösteren elastomerler. dayanıklı kaplayıcılar (coating) gibi çok değişik amaçlar için kullanılan maddeler yapılabilir. sentetik polimerlerin üstün özellikleri (birçok durumda da yetersizlikleri) bu tür maddelerin. yumuşak plastik. Eğrilerin son noktalarından kopma kuvveti ve kopma uzaması bulunabilir. yapıştırıcılar (adhesive). Belirli elastomer özellikleri gösterebilmesi için polimerin camsı geçiş sıcaklığının düşük ve tümü ile amorf olması gerekir. camsı reçineler (resin). yumuşak.1. Elastomer. hem kullanılma koşullarında hem de fabrikasyon sırasındaki mekanik özelliklerine dayanır. sert plastik ve fiber örneklerinin gerilme-gevşeme eğrileri. Uygulamaların çoğunda. Elastomer olarak bölümlenen polimerler.Şekil 6. Sentetik polimerlerden sert. Bu eğrilerin başlangıçtaki eğimleri modül değerlerini verir. Şekil 6. polimer zincirlerinin çeşitli evinimleri kolayca yapabilmesi ve moleküller arası çekim kuvvetlerinin küçük olması zorunludur. Az . oldukça küçük gerilmelerle esnek bir uzama gösterir. yumuşak plastik. Bu uzama. fiber olarak nitelendirilen polimerlerin tipik örneklerinin gerilme-gevşeme eğrileri çizilmiştir. elastomer örneğinin başlangıçtaki boyunun 5-10 katına kadar tersinir olarak sağlanabilir. kuvvetli.1’de elastomer. sağlam dokuma lifleri (fiber).

miktarlardaki çapraz bağlar. Naylon 66 olarak bilinen poli(hekzametilen adipamit) tipik bir sentetik liftir. polimer başlangıçtaki boyunu alır. esnekliğin tersinir olmasını sağlar. Polimerin erime noktası Te=265°C olup. Yukarıda açıklandığı gibi yüksek modül. Sentetik plastiklerin mekanik davranışları elastomerler ile fiberler arasında yer alır. erime noktası 300°C’nin altında olduğundan eriyik halinde eğip bükme kolaylığı bulunur. %500 uzama için ise ~210 kg/cm2 değerlerine yükselir. gerilme sırasında elastomerin kristallenmesi sonucu belirir. Bu polimerin kopma kuvveti 250 kg/cm2. Polimerin gerilme ile uzaması küçük (< %20). %400 uzama için ~140 kg/cm2 . Zincirde bulunan amid grupları hidrojen bağları yaparak çok kuvvetli çekim kuvvetlerinin belirmesine yol açar. (<7 kg/cm2) Gerilme ile zincirler uygulanan kuvvet doğrultusunda yönlenir ve bir miktar kristallenir. ütüleme işlemi de zorlaşır. gerilme kaldırıldığında. Camsı geçiş sıcaklığı çok düşük liflerden dokunan kumaşlar ise buruşuk olur. Doğal kauçuğun erime noktası düşük (Te=14°C) olduğundan bu koşul kolayca sağlanmaktadır. Sentetik liflerin mekanik davranışları elastomerlerden büsbütün farklıdır. elastomerde oluşan kristalin bölgelerin Te erime noktası. liflerin gerilmesi güçleşeceği gibi. Camsı geçiş sıcaklığı Tg=53°C olduğundan bu sentetik lif dokuma endüstrisi için elverişli bir polimerdir. Camsı geçiş sıcaklığı çok yüksek olursa. Doğal kauçuk (poliizopren) tipik elastomer özellikleri gösterir: polimer (Tg = -73°C) amorf olup. Yumuşak plastiklere örnek olarak polietilen alınabilir.(300°C’nin üstünde organik polimer bozunabilir). Uzama modülü. örneğin kullanıldığı sıcaklığın altında olmalıdır. kristallik derecesinin çok yüksek olması. Plastikler çok çeşitli özellikler gösteren büyük bir polimer grubunu kapsar. elastomerin tersinir bir esneklikle başlangıçtaki durumuna dönebilmesi için. Kopma noktasına erişilinceye kadar uzama tümü ile tersinirdir. uzama . Bu polimerin gerildiği zaman kristallik derecesi çok yüksektir. liflerden dokunan kumaşların temizleme ve ütüleme sırasında bozulmasını sağlar. bir başka değişle örneğe uygulanan kuvvet kaldırılırsa. Öte yandan. Böylece uzamaya karşı gittikçe artan bir direnç belirir. Doğal kauçuk gerildiği zaman başlangıç modülü düşüktür. Bir polimerin lif (fiber) olarak kullanılabilmesi için. Öte yandan. kolayca çapraz bağlanabilir. kopma kuvveti (7 000 kg/cm2) ve modülü (50 000 kg/cm2) çok büyüktür. zincirleri arasında büyük çekim kuvvetleri bulunan polar gruplu moleküllerden oluşması gerekir. Sert (rigid) ve yumuşak (flexible) plastiklerin mekaniksel davranışları oldukça farklıdır.

Yumuşak plastiklerin kopma uzaması elastomerler kadar büyük olduğu halde. Çapraz bağ oranı büyük olan polimerler de sert plastiklerin davranışlarını gösterir. Polistiren’in uzama modülü 32 000 kg/cm2. Kopma uzaması ise %3’ten küçüktür. uzama tersinir değildir.modülü 2 000 kg/cm2. kopma uzaması ise % 500’dür. camsı geçiş sıcaklığının yüksek (Tg=100°C) ve polimerin sert olmasını sağlar. Sert plastikler biçim değiştirmeye karşı büyük direnç gösterirler. ana zincire bağlı büyük yan gruplar. Yukarıda belirtildiği gibi gerilme ile sağlam bir fibere dönüşür. Polipropilen de gevşek bir plastik verir. Sert zincirlerin oluşturduğu amorf polimerler sert plastikler verir. Gerilmemiş durumda plastiklik yüzdesi orta olan poli(hekzametilen adipat) yumuşak bir plastiktir. Te ve Tg değerleri ise geniş bir bölgeyi kapsar. Yumuşak polimerlerin kristallik oranı orta ile yüksek değerler arasında değişir. Polistirende. [3] . Gerginlik kaldırıldığında esnek olmayan polimer örneği başlangıçtaki durumuna dönmez. kopma kuvveti 500 kg/cm2 dolaylarındadır.

175 °C’ye kadar kullanışlı.1. dokuma endüstrisinde lif olarak pamuk veya yün ile birlikte. alkalilere karşı biraz duyarlı. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Filmler. asitlerden etkilenmez. Terilen. tekerlek lastiklerinde kord olarak kullanılır. . ENDÜSTRĐ BAKIMINDAN BAZI ÖNEMLĐ POLĐMERLER 6. fiberler ( Dakron.6. Trevira).2.2. Tg = 80°C . Te = 265 °C . Birimler Arası Bağlantı: C O O Monomerler: O HO CH2 CH2 OH O C tereftalik asit OH + HO C etilen glikol Polimer: O C O C O O CH2 CH2 O C O C O poli(etilenglikol tereftalat) Özellikleri: Kristal yapılı. elektriksel yalıtkan olarak. Poli(etilenglikol tereftalat) : Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir poliester.

Naylon 6. dişli takımı gibi aşınmaya dayanıklı makine parçaları yapımında önemli yer tutar. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Üretilen naylon 66 liflerinin hemen hemen yarısı otomobil lastiklerinde “kord” olarak kullanılır. Darbe (impact) direnci geniş bir sıcaklık bölgesinde yüksek. Halat.6. Naylon 6 : Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir poliamid. 150°C’ye kadar kullanışlı. Tg = 53 °C.3. kam. Dokuma endüstrisinde kadın giysileri için fiber olarak kullanılır.6 : Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir poliamid. Birimler Arası Bağlantı: C O NH Monomerler: H2N (CH2)6 NH2 + HOOC (CH2)4COOH Adipik asit hekzametilendiamin Polimer: NH (CH2)6 NH C O (CH2)4 C O NH (CH2)6 NHC O Poli(hekzametilen adipamit) Özellikleri: Kristal yapılı. ip ve iplik yapmakta uygundur.2. Alkalilerden etkilenmez. 6.2.2. anorganik asitlerden etkilenir. Mil yatağı. . Te = 265 °C.

4. Naylon 66 ‘dan daha yumuşak . Başlıca Kullanıldığı Yerler: Perlon.2. Karpolan adları ile bilinir. 6.Birimler Arası Bağlantı: NH C O Monomer: CH2 CH2 NH CH2 CH2 €-Kaprolaktam C CH2 O Polimer: NH (CH2)5 C O NH (CH2)5 C O NH (CH2)5 C O polikaprolaktam Özellikleri: Kristal yapılı. otomobil lastiklerinde “kord” olarak kullanılır. Alkid Reçineleri: Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir poliester. Geniş kalıplama amaçları için uygun. Tg = 50 °C. Te = 223 °C. Birimler Arası Bağlantı: C O O .

Bileşimleri çok değişik olabilir. Tg = 175-200°C. Poliüretanlar: Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilirler. cila ve lake üretiminde geniş ölçüde kullanılır.5. alkol ve asitlerden yapılan poliesterlerdir. En çok üretilen alkid reçinesi ftalik anhidrit ile gliserinden yapılır.2. Birimler Arası Bağlantı: N H C O O . kimyasal direnç. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Alkid reçineleri. 6. geniş esneklik-sertlik aralığına sahip.Monomerler: Polimer: O(CH 2 )2 O C O CH CH C O O(CH 2 )2 O C O CH alkid reçinesi Özellikleri: Çapraz bağ oranı yüksek. Organik boya. Maleik anhidrit ile yapılan alkid reçineleri. üstün elektriksel ve ısıl özellik. cila ve lake kaplamalarında sertleştirici olarak işlev görür.

Birimler Arası Bağlantı: CH2 .Monomerler: O C N R N C diizosiyanatlar O + HO R* OH glikoller Polimer: C O NH R* NH C O O R* O C O NH R NH poliüretan Özellikleri: Kristal yapılı.2. Te = 200°C. CH2OCH2 Monomerler: . yumuşak ve sert köpük olarak geniş bir uygulama alanı bulunur.[3] 6. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Elastomer.6. Roket yakıtı bileşeni olarak da kullanılır. kaplayıcı. Sert poliüretanlar 150°C’ye kadar dayanıklı. Fenol – Formaldehit Reçineleri: Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir reçine . Đyi fiziksel ve kimyasal elektriksel özelliğin yanı sıra diğer reçinelerle kullanıldığında üstün ürün çeşitliliği. fiber.

Polimer:

Özellikleri: Çapraz bağ oranı yüksek, sert, Tg = 150-170°C, termosetting, boyutsal kararlılık
gösterir. Su absorpsiyonu düşük. 160°C’ye kadar dayanıklı. Kimyasal korozyona karşı yüksek dirençli, düşük nem geçirgenliği ve kolay işlenebilirliğe sahip.

Başlıca Kullanıldığı Yerler: Bakalit türünden kalıplanmış eşya yapımında, cila, lake,
yapıştırıcılar, elektrik aletleri parçaları, levha ve plakalar, fren astar ve balatasında kullanılır.

6.2.7. Üre-Formaldehit Reçineleri:

Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir reçine.

Birimler Arası Bağlantı:
NH CHR CHR N CHR NH CHR

Monomer:

Polimer:
NHCONH CH2 NCONH CH2 NHCONH üre-formaldehit reçinesi CH2

Özellikleri: Çapraz bağ oranı yüksek, sert, Tg = 130°C, 75°C’ye kadar dayanıklı,
termosetting, dielektrik kuvveti yüksek, su absorpsiyonu yüksek maddeler.

Başlıca Kullanıldığı Yerler: Kalıplanmış eşya, yapıştırıcılar, elektrik aygıtlarının parçaları,
tekstil kaplamalarında kullanılır.[4]

6.2.8. Epoksi reçineleri:

Polimer türü: Kondensasyon polimerizasyonu ile elde edilen bir polieter.

Birimler Arası Bağlantı:

CH2O

Monomerler:
O C H2 C H C H2Cl C H3

+

HO

C C H3

OH

e p ik lo rh id rin

d ife n ilp ro p a n

Polimer:

Özellikleri:Aminler gibi çapraz bağ oluşturan maddelerle birlikte termosetting polimer;
sağlam, eğilip bükülebilen, kimyasal etkenlere son derece dayanıklı, iyi yapışma özelliği olan, iyi ısı yalıtımı olan maddeler.

Başlıca Kullanıldığı Yerler: Yüzey kaplamalarında, yapıştırıcı olarak, metal bağlayıcı
yapıştırıcılarda geniş ölçüde kullanılır. 80°C’ye kadar dayanıklı.

6.2.9. Polietilen:

Polimer türü: Katılma polimerizasyonu ile; (a) yüksek basınç (1000-2000atm), (b) düşük basınç, organometalik katalizörlerle.

Monomer:

CH2

CH2

etilen
Polimer:

Özellikleri: (a) yüksek basınç polimeri, kristal yapılı, balmumu görünüşünde, polimer
molekülleri biraz dallanmış, sağlam, Te = 110-125 °C, Tg= -120°C; (b) düşük basınç ürünü, molekülleri dallanmamış, daha yoğun, daha az geçirgen ve daha sağlam polimer. Oda sıcaklığında hiçbir çözücüde çözünmez. Asit ve alkalilere dayanıklı, ışık ve oksijen etkisi ile bu özelliklerini yitirir.

Başlıca Kullanıldığı Yerler: Filmler, borular, kalıplanmış eşya, elektriksel yalıtıcı, asit
kapları,kap ve kutular, oyuncak, mutfak eşyaları, kablolarda yalıtkan tabakalar.

6.2.10. Polistiren:

Polimer türü: Katılma, serbest radikal, anyonik, katyonik yollarla elde edilir.

kauçuksu.[3] 6. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Kalıplanmış plastik eşya. iyi vurma ve gerilme direnci. sağlam.11. Monomer: CH2 CH CH bütadien CH2 C6H5CH stiren CH2 Polimer: Stiren ve bütadienin rastgele kopolimeri. sinema filmleri.Monomer: CH2 CH stiren Polimer: CH2 CH CH2 CH CH2 CH CH2 CH polistiren Özelikleri: Amorf. otomobil parçaları ve panellerde kullanılır. Soğuk kauçuğun özellikleri doğal kauçuğa yakın. Tg = -50°C. camsı. elektrik yalıtıcısı. 75°’ye kadar kullanışlı. köpük boru. . Bütün frekans ve sıcaklık bölgelerinde elektrik kaybı düşüktür. düşük fiyat ve işleme kolaylığı. Sentetik kauçuk: Polimer türü: Serbest radikal katılma polimerizasyonu ile elde edilen bir kopolimer. asit alkali ve tuzlara üstün direnç. Tg = 100°C. UV ışınlarına dirençli. izolasyon malzemesi. 50°C’ye kadar dayanıklı.2. Özellikleri: Amorf. dayanıklı.

ayakkabı. 6. çok saydam ve berrak. Poli(metil metakrilat) : Polimer türü: Serbest radikal. çubuk ve boru yapımı (lusit. dielektrik kuvveti yüksek. Tg = 105°C. yer döşemeleri. katyonik reaksiyonlarla elde edilir. Poliakrilonitril: Polimer türü: Sulu çözeltilerde redoks başlatıcılarla katılma polimerizasyonu.12. kayış. Monomer: CH3 CH2 C OCOCH3 metil metakrilat Polimer: CH3 CH2 C CH2 CH3 C CH2 CH3 C CH2 CH3 C OCOCH3 OCOCH3 OCOCH3 OCOCH3 poli(metil metakrilat) Özellikleri: Amorf. anyonik.2. cam elyaf ile desteklenerek plastik yapımında. su absorpsiyonu düşük. kaplama. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Saydam levha. Monomer: CH2 CH C N akrilonitril . elektrik yalıtıcısı. 80°C’ye kadar kullanışlı.2. pleksiglas).[4] 6.13.Başlıca Kullanıldığı Yerler: Otomobil lastiği.

Te yüksek. yanmaya dayanıklı. . Poli(vinil klorür): Polimer türü: Süspansiyon ve emülsiyon yöntemleri ile katılma polimerizasyonuyla elde edilir. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Orlon. 95°C’ye kadar kullanışlı. Tg = 81°C. -55°C ile 80°C arasındaki sıcaklıklarda kullanışlı. dralon adları ile sentetik lif olarak.2. 6. Asitlere dayanıklı dimetil formamid. Tg = 105°C.Polimer: CH2 CH CN CH2 CH CN poliakrilonitril CH2 CH CN CH2 CH CN Özellikleri: Düzensiz kristaller. Sağlam. süveter ve diğer giyim eşyalarında. tetrametilen sülfon dışında çözücülerden etkilenmez. aşınma direnci yüksek.14. Monomer: CH2 CH Cl vinil klorür Polimer: CH2 CH Cl CH2 CH CH2 CH CH2 CH Cl Cl Cl poli(vinil klorür) Özellikleri: Kristal yapılı oranı çok düşük.

kalıplanmış eşya. plak yapımında. 6. elektrik kablo ve tellerinde yalıtıcı olarak. olup -200 ile 260°C arasındaki sıcaklıklarda kullanışlı. dielektrik kuvveti yüksek. yer kaplamaları. geniş bir sıcaklık bölgesinde mekanik özellikleri kararlı. kumaş örtülerin kaplanmasında. Monomer: CF2 CF2 tetrafloro etilen Polimer: Özellikleri: Kristal yapılı. Tg = 117°C. Te = 327°C. Poli(tetrafloro etilen): Polimer türü: Yüksek basınçlarda serbest radikal başlatıcıları ile katılma polimerizasyonuyla elde edilir.[3] .Başlıca Kullanıldığı Yerler: Film.15. yağmurluk. kimyasal etkilere dayanıklı filmler. Başlıca Kullanıldığı Yerler: Teflon. su tesisat malzemelerinde. elektrik yalıtıcısı. çanta. banyo perdeleri. döşeme.2. levha yapımında. bütün kimyasal maddelere çözücülere dayanıklı .

Atık polimer miktarı ile birlikte sentetik polimerlerin doğada bozunarak yok olma sürelerinin yaklaşık 100 yıl kadar olduğu da göz önüne alınırsa. Plastik türlerinin dünyada üretilen toplam miktarı bugün için dünya çelik üretiminden fazladır ve polimerlere olan talepteki artış devam etmektedir. tıbbi malzemeler. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Batı Avrupa Ülkeleri gibi ülkelerin oldukça gerisindedir. mutfak eşyaları. Günümüzde ülkelerin kişi başına plastik tüketim miktarları gelişmişliğin bir ölçüsü olarak değerlendirilmektedir. poli(vinil klorür). metal türü doğal malzemelerden yapılmış olduğu varsayılır ise. ambalaj malzemeleri. Türkiye’de kişi başına plastik tüketimi. Çizelge 5’de bazı ülkelerin 1999 yılı için kişi başına ortalama plastik tüketim değerleri verilmiştir. Aynı çizelgede.YEDĐNCĐ BÖLÜM 7. mobilyalar. plastik malzemelerin yapımında ağırlıklı kullanılan ve 5 temel plastik olarak görülen alçak yoğunluklu polietilen. değişik polimerlerden yapılmış ve yaygın kullanılan içecek kapları. kırtasiye malzemeleri. endüstriyel aletler. Ancak polimer kullanımındaki artışla birlikte doğaya bırakılan atık polimer miktarı da günden güne çoğalmaktadır. doğaya verilen zararın daha fazla olacağı anlaşılabilir. polimerlerin çevreyi kirletici özellikte oldukları düşünülebilir. elektronik malzemeler vb. . Ancak. DÜNYA VE TÜRKĐYE’DE PLASTĐK TÜKETĐMĐ Sentetik polimerlerin önemli bir bölümü termoplastik (plastik) malzemelerin yapımında kullanılır. ürünlerin bir an için tamamen ağaç. polipropilen ve polistiren polimerlerinin tüketimleri ayrıca verilmiştir. yüksek yoğunluklu polietilen.

8 6.4 4.8 2.5 1.2 21.1 40.1 11.6 11.6 6.5 0.6 21.5 1.7 0. Bazı ülkelerde 1999 yılı için kişi başına plastik tüketimi (kg/kişi) ülke AYPE YYPE PVC PP PS diger toplam ABD Kanada Batı Avrupa Malezya Macaristan Bulgaristan TÜRKĐYE Polonya Brezilya Çin Romanya Hindistan 24.1 101.5 2.9 5.7 1.9 3.18 9.3 1.9 5.1 0.4 3.2 9.0 10.9 6.7 5.6 0.7 2.1 14.8 3.1 6.Çizelge 5.1 0.1 24.7 4.6 6.9 87.6 18.4 17.2 0.1 1.9 4.2 11.9 8.6 3.0 69.1 6.8 17.9 0. PVC: poli(vinil klorür).8 9.5 6.4 0.7 22.5 2.1 21.3 21.5 25.7 7.3 0.8 1.4 5.7 25.1 3.2 2.8 9.5 0.1 1.3 2.9 2.6 02 0.4 41. PP: polipropilen.2 17. YYPE: yüksek yoğunluklu polietilen. PS: Polistiren [6] .7 0.9 9.1 AYPE: alçak yoğunluklu polietilen.0 0.7 2.02 5.3 3.4 1.7 0.3 3.8 13.

BAZI POLĐMERLERĐN ULUSLARARASI KISALTILMIŞ BĐÇĐMLERi [2] Kısaltılmış Adı ABS AMMA ANM BR BT CA CAB CF CHR CL CPVC CR EEA EP EPDM EVA FE GEP GFK IIR MA MF MOD NBR NR PA PAC PAN PBMA PCF Polimer Akrilonitril-bütadien-stiren kopolimeri Akrilonitril-metil metakrilat kopolimeri Akrilik ester-akrilonitril kopolimeri Polibütadien Poli(1-büten) Selüloz asetat Selüloz asetobütirat Kresol-formaldehit reçinesi Poliepiklorhidrin Poli(vinil klorür) lif Klorlanmış poli(vinil klorür) Polikloropren Etilen-etil akrilat kopolimeri Epoksit reçinesi Etilen-propilen-dien elastomeri Etilen-vinil asetat kopolimeri Flor içeren elastomer Cam lif takviyeli elastomer Cam lif takviyeli plastik Bütil kauçuğu Modakrilik lif Melamin-formaldehit çözeltisi Modakrilik lif Akrilonitril-bütadien elastromeri Doğal kauçuk Poliamit Poliakrilonitril lif Poliakrilonitril Poli(bütil metakrilat) Poli(triflorokloroetilen) lif .SEKĐZĐNCĐ BÖLÜM 8.

PCTFE PDAP PDMS PE PEO PES PETP PF PFEP PIB PL PMMA PO POM POR PP PPO PS PSB PST PTF PTFE PU PUA PVA PVAC PVAL PVB PVC PVCA PVDC PVDF PVF PVFM PVM SAN Poli(triflorokloroetilen) lif Poli(diallil ftalat) Poli(dimetil siloksan) Polietilen Poli(etilen oksit) Poliester lif Poli(etilen teraftalat) Fenol-formaldehit reçinesi Tetrafloroetieln-hekzafloropropilen Poliizobütilen Poli etilen Poli(metil metakrilat) Fenoksi reçinesi Polioksi metilen Propilen oksit-allilglisidil eter elastromeri Polipropilen Poli(fenilen oksit) Polistiren Stiren-bütadien kopolimeri Polistiren lif Poli(tetrafloroetilen) lif Poli(tetrafloroetilen) Poliüretan lif Poli üre lif Poli(vinil eter) Poli(vinil asetat) Poli(vinil alkol) Poli(vinil bütiral) Poli(vinil klorür) Vinil klorür-vinil asetat kopolimeri Poli(viniliden klorür) Poli(viniliden klorür) Poli(vinil florür) Poli(vinil formal.) Vinil eter-vinil klorür kopolimeri Stiren-akrilonitril kopolimeri .

Ankara. [5] HAROLD Hart (Michigan State University).org/polimer kimyası. [2] BEŞERGĐL Bilsen. Plastik Ürünleri Sanayi Özel Đhtisas Komisyonu Raporu. Organik Kimya. Hart (The Ohio State University). ODTÜ. 2002. Anakara Üniversitesi. Ankara.html (15. http://www. [3] BAYSAL Bahattin. Celal Bayar Üniversitesi. Palme Yayınları. Gazi Kitabevi. Polimer Kimyası. [6] Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı.12. Gazi Kitabevi. [4] OSKAY Enis.balıkesir. Craine (College of the Holy Cross) (Çeviri Editörü: Tahsin Uyar).12. ĐNTERNET ADRESLERĐ [7] WEB_1.edu/polimer kimyası. Polimer Kimyası.html (15. http://www. Organik Kimya. DPT:2547. Kasım 1975. 1994.1998. Leslie E. Fen-Edebiyat Fakültesi Yayınları.KAYNAKLAR [1] SAÇAK Mehmet. 2001.ÖĐK:563.2006) . Polimer Kimyası.2006) [8] WEB_2. Ankara .kimyaevi. David J. 2003. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful