You are on page 1of 36

Turkish Studies

International Periodical For the Languages, Literature


and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009



TRKOLOJDE KULLANILAN ARETLER

Mehmet HAZAR



ZET
Trkoloji almalarnda birok iaret
kullanlmaktadr. Bu iaretlerden bazlar genel kabul
grmtr. Trkoloji yazlarnda ska kullanlan
iaretlerin yannda ayn fonksiyonda kullanlan deiik
iaretlere rastlanlmaktadr. Kimi zaman bir fonksiyon
iin birden fazla iaret de kullanlmaktadr. Bu durum
karklklara neden oluyor.
Bu almada iaretin ekli, ad ve kullanld
yerlere gre tanmlar gsterildi. Matematik iaretleri,
Roma rakamlar, saylar, noktalama iaretleri, diyakritik
imler, yn iaretleri ve semboller alt balklar altnda bir
snflama yapld.
Trkoloji ile ilgili terim szlklerine bir stun
daha eklenerek bu iaretlerin eklenmesinin yararl
olaca gr vurgulanmaktadr. Bylece bu konuda
birliktelik oluabilir. Trkoloji -zellikle gramer
almalar- matematik gibi formllerle anlatm yolunu
tercih etmeye balamtr. Dilbilimleri yannda edebiyat
bilimlerinin de iaretleri Trk Dil Kurumu gibi bir
merkez tarafndan standartlatrlmaldr.
Anahtar Kelimeler: Diyakritik, forml, iaret,
ksaltma, say, sembol, terim, Trkoloji.



Yrd. Do. Dr., Nevehir niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Trk Dili ve


Edebiyat Blm, mhazar@nevsehir.edu.tr.










Trkolojide Kullanlan aretler 1125


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


SYMBOLS THAT ARE USED IN TURCOLOGY
MEHMET HAZAR

ABSTRACT
A lot of symbols have been used in the studies of
Turcology and some of these symbols have been
commonly accepted. It is also possible to see some
different symbols which substitute these frequently used
symbols in Turcology studies. Sometimes more than one
symbol is used for one function and this causes some
chaos.
The shape, name and definitions of the symbol
considering the locations it is used was shown in this
study. A classification was done under the subtitles, such
as Mathematical Symbols, Roman Numerals, Numbers,
Punctuation Marks, Diactric Symbols, Directional Signs
and Symbols.
It is emphasized to add a column that is showing
these symbols in glossaries concerning Turcology. Thus,
a unity will be formed on this matter. Turcology,
especially grammar studies, started to choose the way of
explaining by using formulas such as mathematics. The
symbols of literature sciences should be standardized as
well as linguistics by an association like Turkish
Language Association.

Key Words: Diactric, formula, sign, contraction,
number, symbol, term, Turcology.

0. Giri:
Osman Nedim Tuna bir gn fakltede derse balarken
niversitede kimya blmndeki yksek tahsili srasnda (1941) bir
konferansn dinledii Reit Rahmeti Aratn tesirinde kalarak
Trkoloji blmne getiini kk bir hatra olarak naklettikten
sonra fen bilimlerinde olduu gibi kendisinin de baz iaretler
(simgeler
1
, imler
2
) kullanarak formller yazacan ve bu iaretlerin
kullanld yerleri iyi renmemizi tembihlemiti. rencileri olarak
art (+), eksi (-) gibi iaretlerle notlar almaya almtk. 1985li








1126 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


yllardan beri bu iaretlere ainalmz devam etmektedir. Ancak
hlen yazlan birok Trk dili gramer kitaplarnda ve Trkolojiyle
ilgili makalede bu iaretlerin -baz sebeplerden dolay-
3

kullanlmadna tanklk ediyoruz. Birok akademik dergi zel olarak
kullanlan iaretlerin ksaltmalar
4
ksmnda yazlmasn isteyerek bu
srece olumlu katkda bulunmaktadr. Ancak yayn ilkeleri konusunda
bir standart yoktur. Her dergi kendine gre ilkelerini tespit etmektedir.
Bu da aratrmaclarn alkanlklarn deitirmeye zorlamaktadr.
Trkoloji dergileri belirleyecekleri ortak yayn ilkelerini uygulayarak
kolaylk salayabilir.
Dil bilgisi kurallarnn formllere indirgendii lde daha
kavranlr olduu bir gerektir. (Gemalmaz 1998: 3).
5
Bu almadaki
amacmz tespit edebildiimiz iaretleri bir araya toplayp Trkiye
Trkolojisinde bir iaret birliine gidilmesine vesile olmaktr. Tabi ki
tespit edemediimiz iaretler de olmutur.
6
Bu alma sadece bir
balangtr.
zellikle bilimsel aratrma yntemleri derslerinde
Trkoloji talebelerine aada snflandrdmz iaretlerin
retilmesi faydal olacaktr. aretler, adlar, tanmlar ve dip
notlardaki aklamalar ile Trkolojide kullanlan birok iaret
irdelenmitir. aretlerin daha ok klavyede yazlabilir olanlar ve
yaygnlam fonksiyonlar zerinde durulmutur. Birka iareti de
yazld fonta eriemediimiz iin buraya alamadk.
Aada iaretler, harfler, rakamlar ve semmboller ana
balklar altnda rnekler snflandrld.
Dil almalarnda deiik bilim dallarndaki iaretler
kullanlarak bilimsel bir anlatm yoluna gidildii grlmektedir. Bir
dil incelemesinde kullanlan iaretler ve evriyaz iaretleri
7
her ne
kadar Trkolojide geleneksellemi
8
olsa da bu ie yeni balayan
aratrmaclar, renciler ve ilgililer iin koyulmas elzem olan bir
durumdur. (st 2008:776). Gramer terimleri szl yazan
aratrmaclarn bir stun da bu terimlerin karl olan iaretlere
ayrmas daha faydal olur.
te bu amala aada matematik iaretleri, Roma
rakamlar, saylar, noktalama iaretleri, diyakritik imler, yn
iaretleri ve semboller alt balklar altnda bir snflama yapld.











Trkolojide Kullanlan aretler 1127


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


1.aretler:
1.1. Matematik aretleri:
1.1.1. lem aretleri.
aret: Ad: Tanm:
- Eksi.
a. Kendinden nceki
szcn fiil
9
olduunu
gsterir.
b. Arapa ve Farsa
szcklerde kullanlr.
10
c. Szlkte ek alma durumunu
gsterir.
11
. nlnn zerine konursa (:,
^) gibi uzunluu gsterir.
d. zellikten nce veya
tablolarda yok anlamnda.
e. iir lsnde uzun (kapal)
heceyi gsterir.
f. mlada satr sonu hece
blmede ve ara szde
kullanlr.
g. Harfin altnda orta damak,
kz ve ara ses b b-v aras.
. Pelteklik: TDK peltek z
z, IPA tonlu, dil ucu, diler
aras, szc d.
h. : Kapal, orta dz -i ()
aras ses.
. IPAnn J, g, D, u
harflerinin zerinde kulla-
nlr.
i. g nsznde iinde izgi,
boaz gsi (Ercilasun 1999:
47).
k. Sreksiz nszler altnda
yar szclk iareti.
12

+ Art. a. Kendinden nceki
szcn isim
13
olduunu
gsterir.
b. zellikten nce veya
tablolarda var anlamnda.
c. Szck birlemesini
gsterir.








1128 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


. e- aras nl.
Art-eksi. a. Olabilen zellik, kstl.
14

Bk. Kk harfler, .
b. Kkte szckleri (hem fiil
hem isim kkn) gsterir.
-+ Art zaman. x+y gelerine art zamanl
olarak ayrlm btnlk.
15

x arp. Zt anlaml szckler arasna
konur. Bk. (:, ).
Metathese. Gme; (anastrofy tersine
evirme) k- x g-.
16

= Eit. Birimlerin ve anlamn denk
olduunu gsterir.
17

Kart. a. x, yye karttr Bk. (:, x).
Syncope. b. ses dmesi. l: oul>
olu (Mller 2003: 172).
Tildeli eit. x, y ile yaklak edeerdir.
18

Tam eit. x, y ile tam edeerdir.
19

~ Tilde. a. Nbetleme (alternasyon),
her ikisi de geerlidir.
b. Eski Trkede (ny) sesi
iin kullanlr.
c. Klasik Trk edebiyatnda
damak nsi () iin
kullanlr.
20
. nller zerinde genizlik
iareti (Ercilasun 1999: 46 ).
. Kelime bei iinde
bulunan kelime bei.
21
ift dilde. x,y olarak kabul edilebilir.
Yakn anlamllk.
22
Kesiim. Ortak elemanlar.
23
Birleim. A (d, c) B (e, i)= (d, c, e, i).
# Numara iareti. a. Szck sonu ya da ba.
24

b. Kelime taban incelemesi.
25

1.1.2. Matematik Sembolleri.
Delta. bek belirtisi.
26

Sigma. i = 1den nye kadar xlerin
topl.
27
(Gemalmaz 1998: 10).
Pi. i = 1den nye kadar xlerin
arp. (Gemalmaz 1998: 10).
Alt izgili delta. x, yye karlktr; x, y ile
temsil edilir.
28









Trkolojide Kullanlan aretler 1129


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


ntegral. sesi, IPA.
29

((x y) z) Bloklama. x ve y birleimiyle znin 2.
sradan anlam blou olmas.
30


1.2. Noktalama aretleri:
. Nokta. a. Hece aras (syllable
break).
31

b. iir lsnde ksa hece.
c. Fonetik im.
32

. Kaynak metnin sayfas []
iareti iinde, satr ise
noktadan sonra yazlr;
[11.07] gibi.
d. TDK iir, IPA [i.ir]
iir (Pekacar 2008).
nokta. Metin evirisinde belirsiz
sayda eksik iareti gsterir.
i noktal u. izgi. Metinde artk anlatm.
() i noktal ayra. Metinde ikincil adlandrma.
: st ste iki nokta. a. IPAda ie dnk ken
gibi iki nokta () uzun nly
gsterir;
^
: uzun a, .
b. Ztlk ifade eder.
33
Bk (x).
Tek trnak. a. Trnak iinde kullanlr.
ift trnak. Bir alntdr.
Al ift trnak. Kavram bildirir.
34

b. Transliterasyon; (rn.
+ +l[e]r okluk eki).
' Kesme (apostrophe). a. ekim ekini ayrr.
b. Arapa tamlamada
kullanlr.
35

c. Vurgulu heceyi gsterir.
36

'
Alttan kesme. IPA ikincil vurgu.
? Bata soru iareti. a. Birimin kukulu olmas.
37

b. aretin tersi -u aras nl.
c. Nokta yerine alt izgili
soru iareti ; IPAda tonsuz
grtlak, patlamal (TDK ) ses.
[] K. ayra ii glottal. Patlamal grtlak nsz.
38

/ / E. izgi ii glottal. Patlamal grtlak nsz.
! nlem. IPA (post) alveolar.
[] Keli dik ayra. a. Metinde tamiri.
39

b. Derleme szlnde
szcn deiik ekli.








1130 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


c. Fonetik transkripsiyon.
Biim birimleri gsterir.
40

. Alt ses birimi gsterir.
41

d. inde yazlan imler fiziksel
sesleri anlatr; ses birim deil,
birer sestir.
42

e. Kaynak metnin sayfas bu
[] iareti iinde gsterilir.
[] i noktal ayra. Metinde atlanm ksm.
43

^ Dzeltme iareti. a. mlada stne konulduu
nlden nceki nszsn
ince telaffuzu; kr,tezgh,
Halk gibi.
b. Nispet isi, asker (okul).
c.Hal ve hl
44
gibi rneklerde
anlam ayrt eder.
. Divan Edebiyat
metinlerinde uzun nlde
kullanlr.
45

< Sola ok bal trnak. aretin ak taraf szcn
geldii ekli gsterir.
> Sola ok bal trnak. a. Olur anlamnda.
b. Devrik metnin dz
cmleyle yazm.
46

<< Sola ift trnak. Birden fazla ses olay.
47

< > Ok bal tek trnak. Nadiren tamir ve eklemeler.
48


/ Eik izgi. a. Kk nlsnden sonraki
nsz gsterir.
49
b. Ve, veya anlamnda ses, ek
ve szck arasna konur.
50

c. iir lsnde ayak ve
tefileleri gsterir.
. Temel ve yardmc cmle
ayrac.
//
Ksa ift eik izgi. x, yye kardr, (versus).
51

// ift eik izgi. a. Fonolojik transkripsiyon.
Ses birimlerini iine alr.
52

b. Biim birimleri iine alr.
53

//// ki tarafl eik izgi. Ton grubunu, bilgi birimi.
54

// Balam dizimi. y ve z, xin dizimsel
balam.
55

/// eik izgi. Metinde zedelenmi 3 iaret.








Trkolojide Kullanlan aretler 1131


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


// Nokta ii eik izgi. Eksilti olabilecek blge.
| Dikme. a. Kelime, morfem snr.
56

b. Ritim izgisi.
57

c. Dental di nsz.
|| Ayra dikme. x, y ve z, biri birleriyle
sra deitiremezler.
58

|| ift dikme. a. Transkribe edilen metinle
orijinal metni ayrr.
59

b. ms- Trkde alt
madde balarn gsterir.
c. IPA Alveolar lateral n
avurt nsz.
Uzun izgi. Szlkte szn aidiyeti.
60

.
_ Noktal izgi. Satr balarnda balklar.
61

* Yldz (asteriks). a. Nazari szck.
62

b. Derleme szlnde
ileleri gsterir.
c. Kabul edilemez sz.
63

d. bek sz (Delice 2003: 47)
* Sada tek yldz. a. Aklayc nota bakma.
b. Arapadan alma szck.
c. Yer almayan birimler.
64

** Sada ift yldz. Farsadan alnma szck.
65

Bullet. a. Madde imi.
b. Kelime tr incelemesi,
rakamn sana konur.
66

() Yay ayra. a. htiyari sesi gsterir.
67
b. Orijinal yazlmayan nl.
68
c. Grup, bek ekim eki.
69

} Saa ssl ayra. ms- Trkde madde ba.
{ Sola ssl ayra. Fiil ekimleri tablosu.
70

{} ift ssl ayra. a. Bir ok szckten oluan
tek kavram gsterir.
71

b. Biim birimleri gsterir.
72
c. ncelenen cmle rakam.
73
Paragraf (section). Paragraflara numara verilirse
sayfa dzeni deiiklii
sralamay deitirmez.

.
:
.
Noktal yldz. Metinde: aslndaki noktalama
iaretleri (Tekin 1976: IX).

1.3. Diyakritik mler:
74
..
stte iki nokta. Ak nly gsterir ().








1132 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


Ogonek. a. nl kuyruu; , , .
75

b. aretin tersi yar yuvarlak,
yuvarlaa yakn (IPA).
Ayn. a. Arapa bu () nsz saa
dnk olan bir iaretle
gsterilir.
b. Grtlak patlaycs, asker,
ac (Ercilasun 1999: 47).
c. g: g-c aras nsz
(Ercilasun 1999: 47).

Hemze (-). areti sola dnk gsterilir.
76

` Sola aksan iareti. Den tonu gsterir.
77

Saa aksan iareti. a. Tiz vurgu.
b. Kapal e () nlsn
gstermede kullanlr.
c. a-e aras () nls.
. Kaln nllerde inceltme.
d. nszler zerinde telaffuz
noktasnn daha ne kayd-
n gsterir (Ercilasun 1999:
47 ).
ift aksan. IPA ok yksek ton.
Meteg. Hecesel, tek vurulu (hafif
titrek).
' Apostrof, kesme. n damaksllama; szc h
h': geldih', (Pekacar 2008).
Derece iareti. a. Balama nls.
78

b. Yuvarlaklam nl.
c. nszler altnda belirsizlik
(Ercilasun 1999: 48).
Alttan keli entik. Dil ucu (Pekacar 2008).

Gama. Arka damaksllam


j
st kk j. n damaksllam, TDK .
..
Altta iki nokta. Eksik (elif, vav, yesiz)
yazlm nly gsterir.
79


stten ulama.
80
a. Konson iftlerini, ligatrleri
(nt) gsterir.
b. Kaynama; ng> gibi.


Alttan ulama. a. kiz nlleri (diphtong)
gsterir; Yak.
su

oh
<*yk.
b. nllerin zerinde ksalk
(Ercilasun 1999: 46 ).








Trkolojide Kullanlan aretler 1133


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


c. Szclk: hrltl h ().
Ulama. Linking (absence of a break).
brani iareti. a. Dil alaltlm, yar daralma
iareti (Hebrew qamats).
b. aretin tersi dilin
ykselmesini gsterir (IPA).
Uzunluk. a. IPA, bk :, -, ^.
b. Sadece altta olursa yar
uzunluk iaret.
Breve, ksalk. ok ksa (Extra-short)
+
Alttan kk art. Dil azn nnde (kaln
nlnn yar incelmesi)
v
Kk v. a. c, , j, iin g, c, z, snin
zerine konur.
81

b. nllerin de zerine
konulur.
82

c. Tonlulam/yar tonlu
(Pekacar 2008).
. Vav- madle;
v
c
hoca, profesr <Far. . = ,=

1.4. Yn aretleri:
1.4.1. stikamet:
Saa ok. a. Szlkte madde ba.
83

b. Derleme Szlnde
benzeri madde gsterilmitir.
c. Metnin dzeltilmesi teklif
edilen eklini gsterir.
84
. Gelimeyi gsterir.
87
d. x, y
olarak zmlenir (Gemalmaz
1998: 8).
Yukar ok. x, y ile z arasna girer veya
arasnda trer.
85


-- arpan okuk. Gmeyi, yer deitirme.
86
arpan ok. Bzmeyi (contraction)
gsterir; /turur/ > /+dIr/.
ift ynl tek ok. ge, x ve y blgeleri de dahil
x ile y arasnda yer alr.
88
<= Sola ift ok. Deimesi gereken daha
nceki okuma ekli.
89
=> Saa ift ok. Olur. Yn yukardan aaya








1134 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


da olabilir.
90
Aa ift ok. Kme esi.
91
ift ynl ok. x ve y kurall olarak biri
dierine dnebilir.
92
=> = <= Assimilation. Benzeme. x, yyi kendisine
benzetir.
93
=> <= Dissimilation. Aykrlama, benzemezlik.
94

ift ynl ok. x, yye rneksenmitir; /kiik/
> /kk/ /byk/.
95


1.4.2. Ton:
Btn ton iaretlerini karma imknmz yok.
96
Bazlarn
aada gstermeye altk. TDK ykselen ve alalan ton iaretini
gstermi (Ercilasun 1999: 48).


Ykselen ton. IPA Ar uzunluk.
97
st ton. IPA ok yksek ton.
-
Orta ton. IPA Mid.
-
Alt ton. IPA Ekstra low.
/ Ykselme. IPA Rising.

2. Harfler:
Harfler de iaretler gibi birer sembol olarak kullanlmaktadr.
Bazlar birer ksaltma saylrlar. Gramerde byk ve kk harflerle
yaplan anlatmlar Trkolojide de forml kullanma imknn dourur.
Bu ekildeki anlatm daha kolay ve ekonomiktir. Gramer
kategorilerinde kullanlan ksaltmalarn ou Efrasiyap Gemalmazn
almasndan alnd (Gemalmaz 1998: 11).

2.1. Ksaltmalar:
Halkbilimi / halk edebiyat rnlerinin yer ald
kaynaklarda, szl kaynaklardan szl kltr ortamnda yazya
aktarlan metinlerde eitli ksaltmalar
98
yapld da grlr.
(Durbilmez 2008: 235)

2.2. Deerleri evre artlarn Gsteren Harfler:
2.2.1. nller:
2.2.1.1. Arkifonemler:
A Byk A. a ve e nlleri.
I Byk I. , i, u ve dar nlleri.
U Byk U. u ve dar-yuvarlak nlleri.








Trkolojide Kullanlan aretler 1135


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


2.2.1.2. Fonemler:
Fikir vermesi amacyla birka transkripsiyon iareti aaya
yazld.
Ters e. e-a aras ses; ak e.
Epsilon. Grek esi, ok kapal e
(Demiray 2008: 223).
Latin ae. Yar ak e ().

2.2.1.3. Dilbilgisi almalarnda Kk Yazlan nller:
+e- Ek-fiil (ET er-). simlerin yklem olarak
kullanlmasn salar.
99

-//+e Emir. Buyurma, emir (-+).
100


o Olumlu. edimli fiil: {/-o-/};
edimsiz fiil: {/-mA}.
101


2.2.1.4. Dilbilgisi almalarnda Byk Kullanlan
nller:
E Edat. 12 son, 13 onay, 14 /de, 15
soru, 21 nlem, 22 CBE
.102

I nformatif. I(E): E olaynn bilgi
(informatif) degeri.
I(MB): Anlam bloklarnn sra
deitirmesiyle ilgili
enformasyon miktar
(Gemalmaz 1998: 10).
zne. 1 belirli Ali geldi, 2
103

belirsiz (bir tr zarf) ku u-.
Eik izgili o. Den veya fonksiyonu olan
sfr veya bo birim.
104

O Byk O. Orta heceyi gsterir.
105

U Unvan. Apposition. simlerin nne
getirilen hitaplar.
nlem. Hitap, nida veya seslenme.

2.2.2. nszler:
2.2.2.1. Kk nszler:
2.2.2.1.1. Transkripsiyonda Kk nszler:
Delta. ntel dental d (/> y/, z/, t/, r/: IPA d;
TDK , , ).
Gamma. Srekli g () nsz; Orta Trke
yola> yola.









1136 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


2.2.2.1.2 Dilbilgisi almalarnda Trk Latin Alfabesi
Kk nszler:
b Blok takm. b; Ali, Ahmet, Fatma,
bahede geziniyorlard.

b
106
Blanck b. Boluk (blanck) / susma
(silence).
b. +s Sfat eki. simden sfat yapan ek; iyi+,
tuz+lu, k+lk.
c Copula. htimal kuvvetlendirme eki
(koa).
107

[+e-]-p Ek-fiilin sfat-fiili. Er-> i-> - ve ol- fiilinin
zerine gelen sfat-fiil
ekleri.
108

+e- -g Ek-fiilin zarf-fiili. Er-> i-> - ve ol- fiilinin
zerine gelen zarf-fiil
ekleri.
109

+g Genre. Keyfiyet (ng. gender) eril,
diil, yansz, vb.
110

-g Gerindium. Zarf-fiil; oku-(y)up an+la-ma-
+dan gibi.
111

+he Hl eki. Ad durumlar (case ending).
112

+iye Possasive. yelik; {/+(I)m+Iz/} ev+im+iz
k Kemiyet. Teklik (+tkl) ve okluk
(+kl); /ev+//+o/, /ev+//+ler/.
kp
z
Kip
[zaman]
. Fin zamana ve kiiye bal
olarak yapl tarz.
113
-m Mastar. sim-fiil (mastar/infinitif);
gel-me, gel-mek, gel-me-(y)i,
Kuzey leh. kel-w, kel-.
p Participle. Sfat-fiil; been-dik, ge-mi,
kr-c, oku-yan vb.
114

s Sfat eki. a. -s+: Fiilden sfat yapan ek;
bk-kn, yak-acak, yat-ay.
+ ahs eki. Kii -(personel ending),
I iyelik, II zamir ve III emir-
istek ekleri.
115

z Zarf eki. a. +z: simden sfat yapan ek;
iyi+,iyi+ce, asl+en.
b. -z: Fiilden zarf-fiil yapma;
bak-a bak-a, al-p rp-a.
c. -z: Fiilden kalc isim; diz-e,
do-a, t-e, sap-a.










Trkolojide Kullanlan aretler 1137


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


2.2.2.1.3. Grek Alfabesi Kk nszleri:
Sigma (kk s). Hece dm ve hece kat
iareti.
116

Alfa (kk a). Olabilen zellik bk. .


2.2.2.2. Byk nszler:
2.2.2.2.1. Transkripsiyonda Kullanlan Byk nszler:
BYK HARFLER. Yar tonluluk iareti; c-
aras, F f-v aras, K k-g aras,
P b-p aras, S s-z aras, j-
aras, T d-t aras nszleri
(Ercilasun 1999: 47).
Beta. IPA Tonlu, if dudak szcs,
TDK ift dudak w ().
117

Theta. IPA Tonsuz dil ucu, diler
aras, szc; TDK peltek .
Ters ift v. IPA Voiceless labial-velar
fricative.
Kiril si ch. IPA Voiced labial-palatal
approximant.

2.2.2.2.2. Arkifonem nszler:
B Byk B. B (b) ve p dudak nszlerini
gsterir.
C Byk C. () ve c di-aras nszlerini
gsterir.
D Byk D. D (d), t di-kk nszlerini
gsterir.
G Byk G. G (g), , k nszlerini
gsterir.
L Byl L. L (l), d, n, t, z nszlerini
gsterir.
M Byk M. M (m), b, p dudak nszlerini
gsterir.

2.2.2.2.3. Dilbilgisinde Byk Yazlan nszler:
...B Blok. bloku veya takm; B
ocuklar, [siz] buraya gelin.
C Cmle. Bir duygu, dnce, olu ve
kl anlatan kelime grubu.
CDU Cmle d unsur. Yarg dlk. Ykleme
balanmayan biim








1138 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


birimler.
118

ekirdei. C, Sokakta top oynayan
ocuklar,komunun
cam++//++n+ kr-o-//-o-
d++//+lar.

F Byk F. Fiili (verb) gsterir;
119
fnin
kullanlmasna gerek yok.
G ge gruplar. (zne)G, Y(lkem)G,
N(e)s(ne)G.
120

H Hendiadyoin. kilemeler.
HH Tekrarl ikileme. Ayn kelimenin tekrar; dura
dura, bekleye bekleye.
HH Zt anlaml. rnek: yaz k, gece gndz,
doru yanl vb.
HF Tekrarl fiiller. rnek: al veri, bata ka,
bile bile, de kalka cvb.
K Byk K. nsz (konson) gsterir.
121


N Byk N. smi (noun) gsterir;
122
inin
kullanlmasna gerek yok.
NFG sim fiil grubu. AF (Arapa sim Fiil
bei) yerine Ar. NFG
olmal.
P P(E) E olaynn gerekleme
olasl.
123

S Sfat. S3 b.li kemiyet sfat, S10
belirsizlik, S11 +(n)In,
124

S12 iaret, S13 sralama, S21
niteleme, S22 2 ve n.,
125
S24
b.siz N tm.,.
T Tmle. Z(arf)T, Y(er)T, V(asta)T,
S(ebep)T, (art)T, DT.
126

TYF Tli yklem fiili. ocuklar, dn, bahede, yeni
dogmu kuzularla oynu-
//-yor+//+o-d+u++//+.
V Byk V. nly (vokal) gsterir.
127

X Byk iks. Parantez ierisinde (X) nly
gsterir.
UG Unvan grubu. Kii adyla bir unvan
(akrabalk) adndan kurulan
bek.
Y Yklem. Hava gzel. iekler amt.
vb.








Trkolojide Kullanlan aretler 1139


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


YC Yan cmle. Tl cmle (subordinate
clause), tamamlayc cmle.
YN Yklem ismi. Ders al-//-ma-yacag
[grenci] degil+//+
-+im+//+.
Z Zarflar. 12 zaman, 11 yer, 20
belirsizlik, 21 nicelik, 22
nitelik.
ZT Zarf tmleci. Yklemi zaman, tarz vb.
bakmlardan belirginletiren
szck veya sz gruplarndan
oluan tmle.

2.2.3 Kark Yazlan Harfler:
2.2.3.1. Byk nl-Byk nsz Yazlanlar:
DG ki durumlu grup. Ayn srayla kullanlan ekler;
il il> il+den il+e.
128


2.2.3.2. Kk-Byk Yazlan nszler:
+yF- Yardmc fiil. Nden F yapan yardmc fiil.
Hasta ol-, namaz kl- gibi.
+tF- Tasviri fiil. Esas fiilin kln nitelii;
/dn-//-e+dur-/ gibi.

2.2.3.3. Byk-Kk Yazlan nszler:
Ap Aklayc. ng. appositive (ayn eyi
aklayan ve yan yana bulu-
nan kelimelerin ikincisi), Far.
temyz (cmlede kapall
ortadan kaldran aklayc
ge).
129

Ap Aklayc ge. Cmle zmlemelerinde
saplama bei, cmle d un-
sur, aklaycdan zne benzer
adlarla serbest olarak incele-
nen ve kelime grubu olan
araszler iin kullanlr.
130

z ahs zamirleri. rnek: Ben, kim, ne,
siz+in+ki, u (okul), o (i) vb.
Bl Balam. Contexte: Bir dil esinin;
iinde, deerini veya anlamn
ortaya koyduu, szl veya
yazl btnlk. Bir ek veya
kk, bir sesin; bir kelime, bir








1140 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


ek veya kkn; bir cmle, bir
kelime veya kelime beinin;
bir metin, bir cmle veya
cmle beinin balamn
oluturabilir (Gemalmaz 1998
:20).
Mtn Metin Texte: Anlatmn szl veya
yazl ksm. Metin, tek bo-
yutlu ve zamana bal bir ak
olarak retilir ve alglanr;
yzeyseldir (Gemalmaz 1998:
20).
Drm Durum. Station: Anlatmn metin d
olan ve metni anlaml klan
ksm. Durum, ok boyutlu ve
zihinsel bir birikim zerine
kurulur; derinliklere sahiptir.
Durumumuza uygun olmayan
metinlerle karlatmzda,
onlar, elerinin balam-
laryla ilikilerini kuramad-
mz iin anlayamayz
(Gemalmaz 1998: 20).
kG Dier szck grubu. Yabanc dil kurallarna gre
oluturulmu dil birlikleri.
131


3. Rakamlar:

3.1. Roma Rakamlar:
I, II, III, IV gibi aslnda harflerle yaplm olan bu rakamlar
szlklerde yazllar ayn ama anlamlar farkl olan szckler iin
kullanlr.

3.2. Saylar:
1
st yazlan bir. Art (kaln) sesleri (nl ve
nsz) gsterir.
2
st yazlan iki. nl (ince) sesleri (nl ve
nsz) gsterir.
2
Alt yazlan iki. Bir alofon veya allamorfem-
leri formle eder.
132














Trkolojide Kullanlan aretler 1141


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


3.3. Harf-Rakam eklinde Yazlanlar:
3.3.1. Byk Harf-Rakam eklinde Yazlanlar:
3.3.1.1. Transliterasyonda Harf-Rakam eklinde Yazlan
nszler:
Bu nszler aada Orhon Yaztlarndan (Tekin 2006: 10)
Kktrk iaretleriyle rneklendirilmitir. Bazen kk harflerle de
yazlabilir.
133

B
1
nce b nsz. b: eb, be; (eb> ev).
B
2
Kaln b nsz. B: ab, ba; (ba).
D
1
nce d nsz. d: ed, de; (edg>> iyi).
D
2
Kaln d nsz. D: ad, da; (adak> ayak).
G
1
nce g nsz. g: eg, ge; (egri > eri).
G
2
Kaln g nsz. G: ag, ga; (agr> ar, deerli).

K
1
nce k nsz. k: ek, ke; (eki> iki).
K
2
Kaln k nsz. K: ak, ka; (kapg> kap),
L
1
nce l nsz. l: el, le; (elig> el).
L
2
Kaln l nsz. L: al, la; (al-p).
N
1
nce n nsz. n: en, ne; (in-).
N
2
Kaln n nsz. N: an, na; (*and).
R
1
nce r nsz. r: er, re; (er).
R
2
Kaln r nsz. R: ar, ra; (ar-, aldat-.).
S
1
nce s nsz. s: es, se; (sk mzrak).
S
2
Kaln s nsz. S: as, sa (sub su).
T
1
nce t nsz. t: et, te; (tiz diz).
T
2
Kaln t nsz. T: at, ta (tag da).
Y
1
nce y nsz. y: ey, ye; (yin inci).
Y
2
Kaln y nsz. Y: ay, ya (yay).

3.3.1.2. Dilbilgisinde Harf-Rakam eklinde Yazlan
nszler:
F
1
Geisiz fiil. rnek: gel-, git- k-, uyu-,
bo+a-l-, ne yap-, ne ol-.
F
2
Geili fiil. rnek: de-, syle-, gr-, bak-,
sev-; ne [+yi] ne yap-.
H1 Yakn anlaml. rnek:ev bark, delik deik,
ke bucak, soy sop.
M24 Mastar 24. Belirtisiz isim tamlamalarnn
mastardan yaplm.
Niteleyeni. rnek: ayr+//+o
bi-//-me+o makina+//+s.
N1 zel isimler. T[rkiye] B[limsel] T[eknik]
A[ratrma] K[urumu].
N2 Genel isimler. rnek: Ar, elma, iek, kitap,
ku, okul, rdek, yol vb.








1142 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


Ns1 Belirtili nesne. Bir tr tmle. Ali, dersini
alm (renci) + .
Ns2 Belirsiz nesne. Ders al-//-ma-yacag
[grenci] degil+//+-
+im+//+.
I
2
Dz-dar nl. Dz-dar -i nlleri.

3.3.2. Kk Harf-Rakam eklinde Yazlanlar:
l
2
Lambdacisme.
134
EBT l, EDT : VB cl yl
(<*yl
2
) = uv. ul = GT y.
r
2
Rhotacisme. VB cr (<*yr
2
) = uv. r =
GT yz (Ceylan 1997: 43).

4. Semboller:
Palatoal click. Palatoalveolar n damak di
nszleri.
Daire iinde arp. X tanacaktr.
135

Bilabial. IPA ift dudak.
Gne iareti. - aras inl.
Saa Epiglot. Voiced epiglottal fricative .
Sola Epiglot. Epiglottal plosive
Kuyruklu c, z. Alveolo-palatal fricatives.
Tshe. Simultaneous and x.

5. Sonu:
Baz -ksaltmalarda yaplan- iaretlemeler Trkeden,
bazlar yabanc dillerden (Arapa, Franszca, ngilizce, Yunancadan)
alnmtr. rnek verilen 227 iaret 4 balk altnda snflandrlmtr.
Bu alma Efrasiyap Gemalmazn balatt iaret ve ksaltmalar
kullanma srecine bir dikkat ekmeden ibarettir. Dier Trkologlarn
da bu konuya katklar gerekmektedir. Trkolojide kullanlan tarihi
metinleri ieren eserler, Trkolojiyle ilgili kurumlar ve konferanslar,
kitaplar, dergiler, teoriler ve tablolar gibi balklar altnda yeni bir
almann da ilerde tarafmzdan yaplmas dnlmektedir.
Orhon Yaztlarndan itibaren szckleri birbirinden ayrmak
iin kullanlan st ste iki nokta (:), Dvnu Lgatit-Trkte ift
dudak vsi iin kullanlan noktal f () gibi iaretler bir ihtiyatan
domutur. yle grlyor ki Trkolojide kullanlmak zorunluluu
olan iaretler hayli oalmtr. Bir ksm bulunmu, bir ksm ise
hlen bulunmam baz ses olaylarn temsil eden iaretlere de ihtiya








Trkolojide Kullanlan aretler 1143


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


vardr. Gelitirilen gramer szlklerine iaretlerin de eklenmesi bir
zaruret olmaktadr. Anlambilimi ve edebi sanatlarda, edebi metin
tahlillerinde imajlar ve kullanlan teknikleri temsil eden iaretlerin,
halk bilimindeki motif sembollerinin bulunmas gerektii
dncesindeyim. ncelikle Trkolojide allagelmi iaretlerin
kullanmnn alkanlk hline getirilmesi gerekir. Fonetik iaretlerde
almalarn devam ettii grlmektedir. O hlde TDK gibi baz
kurulularn denetiminde oluturulacak dil bilimi, edebiyat bilimi,
ortografi (yaz sistemlerini inceleyen bilim) ve bilgisayar mhendislii
dallarnda oluturulacak ilmi heyetler tarafndan bu konuyla ilgili bir
projenin uygulamaya konulmas gerekir.
Zaten teknik aletlerde ve trafikte bir iaret dili
kullanlmaktadr. Haritalar ise iaretsiz okunamamaktadr.
136

Matematikte neredeyse cmlelere ihtiya duyulmamaktadr. Umarz
Trkolojide de bu iaretlerin sistemletirilir ve bir kitap baslr.

Aklamalar:


1
Ser Eker kulland 14 tane iareti simgeler bal altnda vermitir
(Eker 2005: XIV).
2
mer Demircan kulland 29 tane iareti imgeler bal altnda
vermitir (Demircan 1996: X).
3
Matbaada karlalan imknszlklar ve iaretlerin gereksizlii
(nver 2008: 31) gibi sebeplerle ilmi almalarda iaretlerin
kullanlmasnn terk edilmesi bizi iinden klmaz glkler iine
sokacaktr.
4
Burada tarihi kaynaklar (DLT Divanu Lgatit-Trk, CC Codex
Cumanicusgibi), Lehe (uv. uvaa, Yak. Yakuta), dergi
(CAJ Central Asiatic Journal, Wiesbaden, TDAY Trk Dili
Aratrmalar Yll Belleten, Ankara, eser (Alt. Gr. A. von Gbain
Attrkische Grammatic, Leipzig, 1941, PhTF Philologiae Turcicae
Funamenta I, Wiesbaden 1959; II Wiesbaden 1964-1965 ), konferans
(PIAC Parmanent International Altaistik Conference) ve kurum
(TDK Trk Dil Kurumu) gibi ad ksaltmalar zerinde durulmad.
Bu konu baka bir almada derlenip irdelenecek.
5
Efrasiyap Gemalmaz 177 tane iaret, ksaltma ve dizisel kmeler
kullanmtr.
6
Az almalarndaki bugnk nl ve nszler, bunlarda kullanlan
genelleme niteliindeki iaretler ile hece, kelime ilikilerinde








1144 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


kullanlan iaretler daha nce derli toplu tablolar halinde gsterildii
iin burada tekrar edilmedi (Sar 1999: 127-138).
7
Bir lehenin azn en ince telaffuz zelliklerine gstermek iin
Fransz dil bilimcisi Paul douard Passy (1859-1940) 1886 ylnda
ksa ad IPA olan International Phonetic Association Uluslararas
Fonetik Alfabeyi yazmtr. Bu gn International Phonetic Alphabet
olarak Avrupada ve birok lkede kullanlmaktadr.
Farkllklarn ortadan kaldrlarak bundan sonra ortak bir
eviri yaz sisteminin kullanlmas gereklilii, bu alanda alan
herkesin fikir birlii iinde olduu bir husustur. Ancak balangtan
bu yana bu sorun zerine yazlan makalelere, sunulan bildirilere,
nerilere, yaplan tartmalara ramen bu birlik hala tam olarak
salanabilmi deildir dip not 12: H. brahim Delice, Anadolu ve
Rumeli Azlar Metinlerinde Kullanlan Seslerin Transkripsiyonu
Meselesi, Trklk Bilimi Aratrmalar, 1. say, Sivas 1995, s.119-
131: A. Bican Ercilasun, Az Aratrmalarnda Kullanlacak
Transkripsiyon aretleri, Az Aratrmalar Bilgi leni (9 Mays
1997), TDK Yay. 697, Ankara 1999, s. 43-48; Mukim Sar, Az
Aratrmalarnda evriyaz, Az Aratrmalar Bilgi leni (9
Mays 1997), TDK Yay. 697, Ankara 1999, s. 126-138: Tuncer
Gulensoy, Turk Fonetik Transkripsiyonu zerine, Trkoloji
Dergisi, Cilt VIII/ 1979, s. 169-190. (Demiray 2008: 219).
Ayrca bu konuda (transkripsiyon iaretlerinin TDK-IPA
Karlklar) almalarn srdren etin Pekacarn 25 Mart 2008
tarihinde anlurfada gerekletirilen Trkiye Trkesi Az
Aratrmalar altaynda Uluslararas Fonetik Alfabe ve
Trkiyede Az Aratrmalar adl bildirisi de vardr.
rnek olmas bakmndan Handbook IPA (1999: 53-54)da
Arap harfli bir metnin de IPA iaretleriyle transkripsiyonu
yaplmtr ve Arap fonolojisiyle ilgili tane de referans
verilmitir. Eserin 125. sayfada ise Arap harfleriyle yazlm Farsa
bir metnin IPA iaretleriyle transkripsiyonu yaplmtr. 156
sayfasnda Poyrazla Gne ifadesiyle balayan Trk Latin
harfleriyle yazl bir paragrafn IPA iaretleriyle transkripsiyonu
yaplmtr. Bu Turkish ksmn bal altnda Karl Zimner ve
Orhan Orgun ad verilmitir. 164. sayfadan 191. sayfaya kadar olan
blmde Semboller, sembollerin ad, fonetik tanmlar, IPA
numaralar, UCS (Kullanc Koordinat Sistemi) kodlar ve American
National Standards Institute, (Amerikan Ulusal Standartlar
Enstits) tarafndan standart olarak sunulan ASCII (American
Standard Code for Information Interchange) kodlar verilmitir.








Trkolojide Kullanlan aretler 1145


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


Yabanc dilciler yazdklar fonetik kitaplarn arkasnda fonetik
sembolleri toplu olarak gtermektedirler (Lass 1998: 339).
Aada Trk Latin alfabesindeki Trke harflerin IPA
karlklar grlmektedir (Balc 2004: 27).
a e i o u
a e

i o

u y
b c d f g h j k l m n p r s t v y z
b

d f g

h

k,c
,L
m
n,
p
r,
s

t v j z

8
Trkiyede, genel kabul gren, bir evriyaz sisteminin olmay
yznden Osmanl- Trk harflerinden Latin harflerine metin
aktarrken farkl iaretler kullanld grlr. (Durbilmez 2008: 228)
9
Devingen (dinamique).
10
, evriyazmzda uzunca bir sreden beri ksa izgi ile balanan
n eklerin yazmnda bir deiiklik yapmamalyz. Ayr bir kelime
olarak dndmz edatlar da ksa izgiyle kelimeye balayarak
yazmakta, kolaylk salayaca dncesiyle yarar grmekteyiz.
(nver 2008: 9), Arapa edat ve n eklerle ilgili rnekler: _' ' -= il-
irihi, =- bi-an, Farsa edat ve n eklerle ilgili rnekler: '-
ez-a, -,-- - bery- meveret gibi.
11
-a / -e: Ynelme durumu eki: da-a, ev-e, oda-y-a, tepe-y-e vb. Not:
Gramerlerde +(y)A eklinde olmal.
Abaclk, -. (Akaln 2005: 1).
12
Sreksiz nszler altnda yar szclk iareti. b: b-v aras nsz, c:
c-j aras nsz (Ercilasun 1999: 47).
13
Durgun (statique).
14
Patlamal nszlerin dalm tablosunda ba ve ortada + var, soda
kstl iareti konulmu (Demircan 1996: 48).
15
rnek: *gz *gr; al//d++//+yd++m; gel//me+li; l//
+yor+//mu+ ca+ s+ n+a (Gemalmaz 1998: 5).
16
Karlkl olarak iki phonmein yer deitirmesidir. Phonmeler,
niteliklerinden hibir ey kaybetmezler: Yanda Gme: kurtul-
x kurtul-, Uzak Gme: k- x k- (<k-), Konson-Vokal
Gmesi: sahrn x sarn [<Ar. (ahrc), ahrnc], Vokaller
Arasnda Gme: mokasen x mokasen [<Fr. mocassin] (Tuna
1986: 39).
17
iste- = izin izle-: izini srmek, armak. Drs. 151a.8. (zelik 2005:
312).








1146 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


18
Belli artlarda x, y yerine kullanlr. /postala/ /[posta ile]
gnder/ /[posta ile] yolla/ (Gemalmaz 1998: 5).
19
x, y yerine kullanlr. rnek: /zgrlk/ /hrriyet/ (Gemalmaz
1998: 8).
20
Bugnk evriyazmzda nszler asndan byk farkllklar
yoktur. Eskiye gre nemli bir ayrlk yerine iaretiyle
yazlmasdr. Arapa, Farsa kelimelerin nllerinde ise, batdaki
rneklerden farkl olarak, Trkedeki telaffuzlarn evriyazya
yanstlmas arlk kazanmtr. (nver 2008: 2).
21
~ [senin] akun, belirtili isim tamlamas, isim, (Delice 2003: 49).
22
rnek: gitmeyi dnyorum/ /gitmek istiyorum/ (Gemalmaz
1998: 8).
23
Kesiim kmesi: emsi paa pasajnda sesi bzesiceler
http://www.itusozluk.com.
24
o#: Abao <t. abasso Gemiyi halatla karaya balama (Hazar
2005: 538), #f> #p: pmde- nefes almak (20.1) <Far.-T fm+la-,
perite melek (72.35) <Far. ferite (Hazar 2008: 10). Efrasiyap
Gemalmaz kelime ba iin x, kelime ii iin .x, kelime sonunda
x iareti kullanm (Gemalmaz 1998: 5).
25
. #kork-: fiil kk (Delice 2003: 151).
26
A E, A A E, A AE, E, () (Chomsky 2001: 206).
27
Datum 2002 Universitt Klasse Anzahl Studierende
Mo, 11. Nov. Bakent 1 16
Di, 12. Nov. Bakent 2 24
Di, 12. Nov. Hacettepe 3 36
Di, 12. Nov. Hacettepe 4 32
Mi, 13. Nov. Bakent 5 17
125 (Mler 2003: 249).
28
T. kap Frn. [ / la ] porte (Gemalmaz 1998: 5).
29
Palato-alveolar: , j, t , d

c; eker, jip, ilek, can
(Yavuz 2006: 18).
30
rnek: ( b u (kk ev)) ). (Gemalmaz 1998: 6).
31
Krlan hece yaps: YO*YY YO-YOY; *ahr e.hir (Demircan
1996:68).








Trkolojide Kullanlan aretler 1147


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


32
Geni nller zerinde yar daralma iareti (Ercilasun 1999: 46).
Kapal e (~ ) veya kaln k ( ) gibi ste ve alta (arka damak
iareti) konulabilir.
33
Ayr/kart anlam tar, of: ov. (Demircan 1996:X). Zt anlam iin x
(arp) iareti de kullanlr.
34
x, bir kavramdr. (rn. kedi, git, okul antas, vbg.)
(Gemalmaz 1998: 4).
35
Menkbu'l-udsiyye, eref'd-dn (Tulum 2000:112).
36
Gz'n, a'bucak, a'nszn (Akaln 2005: XX).
37
zenli> zensiz> hzl> nszlk silimi, hece at eksilmesi:
a.z> a.`az> */a:z> /a:. `z, ya da nl silimi (?a..z> ?a--z ve
//nn hece deitirmesi (a-z=/a:- `z). Bu yorum bana daha doru
geliyor. (Demircan 1996: 72).
38
[] Sesinin Yorumu ve Dalm / /: tmsz, patlamal, grtlak
nsz; kati, /kat. i/ (Demircan 1996: 18)., / /: tmsz,
patlamal, grlak nsz; kati, /kat. i/ (Demircan 1996: 46).
39
Kl depeck olmaz, [gyeg oul olmaz] (Drs. 3b.6), (zelik
2005: 328).
40
Ser eker [] ile beraber {} iaretinin biim birimleri gsteren simge
olarak gstermitir (Eker 2005: XIV).
41
Alt ses birimler (alofonlar) szcklerde anlam fark yaratmaz.
rnein, ngilizcede ve Korecede [p], [p
h
], [b] bulunur. ngilizce [p]
ve aspire [p
h
] ayn ses birime, [b] ise baka bir ses birime aittir. Buna
karlk , Korecede /p/, /p
h
/ ile ztlar ve bu yzden her iki ses de
fonemdir; [b] ise, zellikle tml sesler arasnda /p/ nin bir alofonu
olarak ortaya kar (Finegan 1994: 69). (Eker 2005: 261).
42
[j] bu gnk Trkiye azlarnda kullanlan bir sestir. rnek:
/vjgrmak/, Lleburgaz-Ceylankyde mayalanm bir eyin
(hamurun) sulanmas ve gaz kabarcklar kararak kabarmas.
(Demircan 1996: 51).
43
Bk. (zelik 2005: 26); ol [..tokt]d()m Orhon Yaztlar
(KG13), (Tekin 1988: 6).
44
ilk kelimenin sonunda ve uzun nllerini izleyen bir l
varsa, mutlaka ince okunan bu l, izfet kesresini -i okutur: l-
i zr, l-i emel gibi. (nver 2008: 22).








1148 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


45
--,= orde, ,= o gibi kelimelerindeki vvlar evriyazda
kesinlikle uzun nl olarak deerlendirmemek gerekir. (nver 2008:
28).
46
Ben yrrem yana yana> Ben yana yana yrrem (Delice 2003:
45).
47
Saa ok bal ift trnak >> eklinde de gelimedeki ara aamalar
gstermek iin kullanlr (Eker 2005: XIV).
48
<Yevme nedu gninde> her kim ol., neduiin bk. Kurn 17/71
(Tulum 2000: 113).
49
d/> y/: adak> ayak.
50
+dIrIk / + dUrUk (<+dUr-Uk) (Korkmaz 2003: 46) ve (Hazar 2002:
2).
51
rnek: gel-//--ir gel-//-me-z (Gemalmaz 1998: 7).
52
Trkedeki /r/ ve /z/ fonemleri bir baka dilde bir veya ayn
iitilebilir. (Eker 2005: 260). Fonolojik transkripsiyon ( r n ./+lAr/;
/+lar/, /+ler/)., / , A , I , U , K , G , / : Fonolojik
transkripsiyonda arkifonemleri (archiphonme) gsterir. Yani,
={v,, i, u, , a, e}; A={a,e}; I={, i, u, }; U={u, }; K={k, q, g, ,
, #}; G={g, , , #}; vb. (Gemalmaz 1998: 4).
53
Tamlayc almayan birleik fiiller / / eklinde, Eksi tamlayc
alan fiiller /+/ eklinde gsterilmitir (Sev 2001: 451).
54
Tmce Sonu Perde Titreimleri Tonu Anlam
(Demircan 1996: 169).
Olaan: // ondan NE istiyorsun? // k Ondan
istediin ey nedir?
Kartsal: // ondan NE istiyorsun! //ykselen d lime ona,
onun bir suu yok..
55
/y x z/ : Contexte syntagmatique, rnek: /ocuq/ , /bu ev/
((Gemalmaz 1998: 7).
56
| ldz| |y ldz|, | ur| |w ur|, | ayva| |h ayva|
(Gemalmaz 1980:15).
57
Vurgulu hecelerden oluan e-sreli birimlerin ezgide
dzenli aralklarla yenilenmesine ritim denir. Ritmim birimi ayaktr.
zmlemelerde ayaklar arasna dey (|) bir izgi konur.
(Demircan 1996: 129).








Trkolojide Kullanlan aretler 1149


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


58
| x y z | : x, y ve z, concatnation. (rnek: /|/ // /ban+a/ //
/ver//dig+i+n+iz/ // /kitab+//++//|/ /|//oku//mu+//t+u+m//|/)
(Gemalmaz 1998: 6).
59
, - || g u em (Deny 1941: 981).
60
Der. Sz. aarak Arak. (-Ky); Gncel Sz. aba II
61
Sra sfat
.
_ Sra anlam veren sfatlardr: birinci, ikinci, nc
gibi. (Hengirmen 1998: 526).
62
x, saymaca, uzlamsal (conventionel) bir gedir. rnek: *g z
gz,*gr gr (Gemalmaz 1998: 5).
63
direkt> *direk (Eker 2005: XIV).
64
Trke Szlk (TDK)te yer almayan birleik fiiller ise yldz (*)
iaretiyle gsterildi.; abadan et-*: (F) Mamur, bayndr, en etmek.
/+(y)I/, Bu sanatkra o zamanki hkmet Rumeli hisarn, kalelerini
tekrar abadan etmek iini teklif etti. A, 153 (Sev 2001: 11, 15).
65
kkl, gh (Deny 1941: 75).
66
1 Korkma! 2 Snmez bu afaklarda yzen al sancak;
korkma; fiil, Y
#kork-: fiil kk (Delice 2003: 150).
67
-(y)AcAk (Korkmaz 2003: 68), -I / -U (<-(I)g / -(U)g) (Korkmaz
2003: 82).
68
Mesela Orhon Yaztlar trankribe yaplrken yazlmam nller ()
iareti ierinde gsterilir.
69
[benim] / yanlzm(da): Belirtili isim tamlamas, zarf, zarf tmleci
(Delice 2003: 105).
70
Mfret ve cemi fiil ekimleri iin bazen { iareti (Deny 1941: 336),
bazen | iareti kullanlmtr (Deny 1941: 382), eer birleik ekimse
haliyle iaretin yn saa dner; gel | -ir } +(i)ken (Deny 1941: 9122).
71
ift kula iareti, bir ok kelimeden mteekkil olmakla beraber,
sentaks bakmndan tek kelime gibi hareket eden tabirleri gsterir.
(Deny 1941: V). Ayn dizisel kmenin eleri (paradigmatique) {x, y,
z} (Gemalmaz 1998: 9).
72
Ser eker {} ile beraber [] iaretinin biim birimleri gsteren simge
olarak gstermitir (Eker 2005: XIV).
rnek: {-(y)IACAK} eklendii fiile -nca, -d zaman
anlamlarn katan ek, (Bayraktar 2004: 211).








1150 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


73
H. brahim Delice 65 tane iaret ve ksaltma kullanmtr ((Delice
2003: 10, 11).
74
Trke de dahil birok dilde mevcut harflere yaplan bir takm
eklentilerdir. rnein Latin harflerine gei dneminde Trkedeki
sesini karlamak iin yeni araylara gidilmi ve mevcut s harfine bir
engel eklenerek, o zamanlar hi bir dilde olmayan harfi elde
edilmitir. (bk. http://tr.wikipedia.org/wiki/ Diyakritik).
Harfinin Hikyesi: A. Dilaar [Agop Martanyan
(1895-1979)] tehcir srasnda Erzurumdan Suriyeye gen bir
astemen olarak tayin edildiinde aylk bir yolculuktan sonra
amda 7. Ordu Komutan Mustafa Kemalle karlar. Salal
yemeklerden ikayeti olan esir ngiliz subaylar yabanc dil bilen
Dilaardan isteklerini ahlara tercme etmesini isterler. Bu esnada
hafiye askerler tarafndan yaka paa paann huzuruna karlan
Dilaar odadan Atatrkn emir eriyle ihtiyalar karlanmak zere
marur bir ekilde k hafiyelerce taaccple karlanr. Odaya
girdiinde stndeki eyalar masaya braklmas sylenince Latin
harfleriyle yazl kitap paann dikkatini eker. Bu nedir? diye
sorunca Trke bir gramer olduunu syleyen Dilaara ksa bir
tetkikten sonra sin harfi iin sh yerine tek bir harf kullanlabilir
diye grn belirtir. Ama imdi harp zamandr. Kk cihattan
sonra bu byk ilere bakmak gerekir fikri izhar olduktan sonra
emir eri ieri arlr ve istirahat ettirildikten sonra ihtiyalar
karlanmak zere gnderilir. Aradan yllar geer. Trk dili
kurultay (25 Eyll 1932) iin Atatrk hatrlatt bu Trk dili
sevdalsn arattrp yurt dndan (Bulgaristann Sofya ehrinden)
getirttirir. Artk alfabemizde bu hikyenin kahraman bir harfi
vardr (Trkay 1982: 13, 46).
Bu imlerin tespitinde daha ok etin Pekacarn Trkiye
Trkesi Az Aratrmalar altaynda bildirisini sunarken
dinleyenlere datt TDK ve IPA iaretleri tablosundan
yararlanld. Ayrca bk. Handbook of the IPA (1999), p. 14, 2.8
and pp. 24-25 Diacritics.
75
Arap harfi: -, ad: (gzel) he, harf aktarm (transliterasyon) H, yaz
aktarm (transkripsyon): h / / / . Szck veya hece sonunda /
eklinde gsterilir. Farsadan alnt olan k balacnda szck
sonunda he harfiyle gsterilmi olan i (Tezcan, Boeschoten 2000:20-
22).
76
az ( '- - ), az-y er ( '- _=- ).
77
Kavram Ton Balam rnek Anlam (Demircan 1996: 173)








Trkolojide Kullanlan aretler 1151


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


Onay `+` Gld m? / Glmedi mi? gl`D+ gl`D
(Gld).
78
-y aznda tercih edilen -p zarf-fiili kadar -p zarf-fiili de sk
sk kullanlr. (Gabain 1996: 2), nszle balayan birok ek,
nszle biten kelime tabanlarna bir balama nls vastasyla
eklenir. Balama nlleri ou Trk lehelerinde , i, u, dar
nlleridir; geni karlklar : a, e, o, yalnzca az saydaki lehede
balama nls olarak kullanlr. (Gabain 2007: 312).
79
Bk. (Gabain 1998: XIX), Gabain burada 14 tane iaret gstermitir.
80
stten kk yay eklinde olmal.
81
evirenin n Sz blmnde M. Akaln 8 tane transkripsiyon
iaretini Trk alfabesine gre deitirdiini belirtmektedir (Gabain
1998: XII).
82
Ksa e/ ak ksa e () (Demiray 2008: 223).
83
ab is. (a:b) Far. b esk. Su.
abhayat, abkevser, abuhava (Akaln 2005:1)
84
Drs.11b.4 (ME 19.4), yory/ yry/ yriyi yri (Sadettin
2005: 68).
85
ortaca> ortanca ortanca< orta+//++s+n+//+ca (?)),(Gemalmaz
1998: 8).
86
x,y ile yer veya sra deitirir (metathse/permutation) (rnek:
topraq > torpa) (Gemalmaz 1998: 8).
87
, geliir (a b : a, b ye geliir veya a b : a, b den
gelir.) (Eker 2005: xv).
88
rn. 2. aamada seslerin kaklar: |ift dudak di dudak|; |di
di eti|; |n damak orta damak|; |art damak grtlak| ; vbg.)
(1998 Gemalmaz: 9).
89
A begler (<= begler). Drs.20.a12. (zelik 2005: 3005).
90
/l/ => ince-l bil / bilin, kaln-l, yl / yln (Demircan 1996: 20). x =>
y : x, y olarak yazlr (rn. ( bu kk ev ) => 1) (Gemalmaz
1998: 8).
91
x

y: x, y kmesinin bir gesi olarak yazlr (rn. ev 2 , git
F1), (Gemalmaz 1998: 7).








1152 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


92
rnek: /ben[+]/ /ban+/; /+dr/ /+dir/ /+dur/ /+dr/
/+tr/ ... .../+tr/; /ar/ /er/ /r/ / -z/ /+/;
/ocuu grdm/ /grdgm ocuk/ (Gemalmaz 1998: 8).
93
Efrasiyap Gemalmazn iareti klevyede kmad iin benzetmeye
alld. rnek: ben> men, (Gemalmaz 1998: 5).
94
x,y ile olan benzerligini bozar (dissimilation) (rnek: attar >
aqtar) (Gemalmaz 1998: 5).
95
Efrasiyap Gemalmaz ift izgili kaln ok ba iaretini kullanmtr
(Gemalmaz 1998: 7), benzetmeye altk.
96
Daha fazlas iin bk. Tone/Contour Test Grd;
http://www.wazu.jp/gallery/Test_IPA.html.
97
Az almalarnda ok uzunluk iareti olarak eitlik (=)
kullanlm (Sar 1999: 135).
98
Bu ksaltmalardan grld, yazld anlamlarna gelebilir.
(Durbilmez 2008: 236).
99
Ek-fiil (yklem fiili oluturucusu : ET /+er-/ > /+ir-/ > STT. /+i-/ >
/+o-/ > /+y-/ ; ayrca baz hallerde ol- (<
ET bol-) fiilinin de bu grevi yklendigi grlr.) (Gemalmaz
1998: 13).
100
(rn. /gel-//+ / < /gel-//-+//+--+ /, /gel-//-me-//+ / <
/gel-//-me-+//+-+ /, /gel-//+ sen e/ < /gel-//-+//+-+ sen
e/, /gel-//+ sen iz e/ < /gel-//-+//+-+ sen iz e/, /gel-//+in/
</gel-//-+//+-+in /, /gel-//+iniz/ < /gel-//-+//+-+in iz /,
/gel-//+sin/ < /gel-//-+//+--+o [de-//+ o+n+a] sin/, /gel-//-[-
me+//+si+n+i syle-//+ o+n+a] sin/, vb.) (Gemalmaz 1998: 13).
101
rnek: /oku-//-o-/, /oku-t-//-ma-/, /az+msa-//-o-/, /azmsa-//-ma-/,
vb. (Gemalmaz 1998: 12).
102
E12: Sona getirilen edat (rn. : Ali+//+ geliyor., Ali+//+ bile
geliyor., Ali+//+ dahi geliyor., Ne+ diye bekliyorsun?, gzel+//+
alyor., ar+//+ gibi alkan bir grenci, Sen+i iin geldim.,
ben+im yz + + m + d e n olmu bir i, o+n u hakk++n+da,
masa+//+n st++n+de, Ban+a bak., Ev+//+e kadar git.,
Ban+a ait bir kitap, rzgr+//+a ragmen gitti., Ali+//+ye gre i,
edebiyat+//+a dair bilgiler, okul+//+dan geliyor., bu+n+dan
sonra, sen+den baka, biz+den evvel, kim+//+den nce,
dn+//+den beri, ba+//++n+dan itibaren, ben+im+le gel.,
bu+n+u+la beraber, ben+im iin de mi syl-//- yor+//+lar. vb.),
E13: Onaylama/degilleme edat (rn. iyi+//+ iyi+//+ degil), E14








Trkolojide Kullanlan aretler 1153


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


: katma edat (rn. Ben+//+ O geldim. Ben+//+ de geldim.), E15:
Soru ynlendiricisi vy vurgulama edat (rn. : Sen+//+
O geldin. Sen+//+ mi geldin? ; Sen+//+ de geldin mi,
gideriz.), E21 cmlemsiler ve nlemler, E22 cmle ba edatlar,
(Gemalmaz 1998: 14).
103
Szde zne.
104
Fonem veya morfem: direkt> *direk. t> (Eker 2005: XIV), yaln
hl nominative + (eksiz), sfr belirtme eki + (dile szm
szm+ dinle), (Glsevin 1997: 17, 34, ).
105
YOY*y (KVKK) hiss gibi (Demircan 1996: 68).
106
Monacoqlu.Efras fontunda kk bnin st izgisinin tam zerinde
eik izgi var (Gemalmaz 1998: 2).
107
Koa isim cmlelerinde zne ile yklemi birletiren, ykleme
gl ihtimal, olumluluk, olumsuzluk, sreklilik, kesinlik kavramlar
veren -dr / -dir eki veya deil kelimesidir. Grld gibi tanm,
terimi -dr morfemine indirgemektedir. Koa kelimesi ngilizcedeki
copula teriminin karl olarak kullanlmaktadr. Koa (copula),
zneyi ykleme balayan ve yklemde cmlenin biti halini oluturan
dilbilgisel gedir. Trkedeki koalar dr (ve 1. ve 2. tekil-oul
ahs ekleri m, -sn, -z, -snz), imi, idi szckleridir. Fakat
bunlardan dir koac dier ikisinden farkl zellikler sergiler. Onun
eklendii kelimeden ayr yazlan bir varyant mevcut deildir. Oysa
imi ve idi koalar hem bitiik hem de ayr yazlabilirler: retmen
imi = retmenmi, retmen idi = retmendi.
(http://tr.wikipedia.org/wiki/Koa). htimal kuvvetlendirme eki
(copula/koa) (/+DIr/) (rn.: hava /gzel //+-++//+o./ //
hava/gzel//+++//+dir./; [Sen]/al-//-m+//+-+sn+//+dr./
vb. (Gemalmaz 1998: 13).
108
ek-fiilin sfat-fiili (rn. : /oku-//-r +ol-//-an adam/ /oku-//-
+-//-yan adam/ , /oku-//-ma-m +ol-//-an adam/ /oku-//-ma-
m +-//-o adam/ , vb.) Gemalmaz 1998: 13).
109
ek-fiilin zarf-fiili (rn. : /oku-//-yor+//+-ken/ , /yorgun
degil+//+-ken/ , /yorgun // +ol-//-unca/ /yorgun //+-ken/,
vb.)
110
rnek:Eril; Ar. muallim, Diil: Muallime; Rus. Eril: stol masa,
Diil: ruqa kalem; Frn. Eril: tudiant+ renci tudiant+e kz
renci, T. Yansz: /ocuk+ /, /kurt+ /, /kitap+ /, vb.)
111
Byk yazlmasna gerek yok.








1154 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


112
hal eki (+he ={+tyn (tamlayan), +tnn (tamlanan); +nyn (niteleyen),
+nnn (nitelenen) ; +btn (belirten), +bln (belirtilen) ; +yln (yaln), +ssl
(seslenme), +yis (yklem ismi), +sft (sfat), +zrf (zarf), +vrl (varlk),
+ykl (yokluk), +ilg (ilgi), +km (kma), +ayr (ayrlma), +ypl
(yaplma), +vrm (varma/verme), +yk (yaklama), +blm (bulunma),
+vst (vasta), +brb (beraberlik), +grc (grece), +snr (snrlama), +zn
(zne), +nsn (nesne), +tml (tmle) ; vb.}) (Gemalmaz 1998: 12).
113
kip (muzari (-kpm) ={/-o+/}; hikye (-kph) ={/-d+/}; rivayet (-
kpr) ={/-mI+/} ; art (-kp) ={/-sA+/}; emir (-kpe) ={/-o+/}) (rn. :
/oku-//-yor+//+-o+/, /oku-//-yor+//+-d+u+n/, /oku-//-r+//+-
mu+/, /oku-//-ma-yacak+//+-sa+m/, /oku-//-+//+-o+/,
/gzel+//+-mi+sin/, vb.) (Gemalmaz 1998: 13).
114
Byk P yazmaya gerek yok.
115
Teklik ve okluk eklinde konuan, dinleyen ve hakknda
konuulan kiileri gsteren fiil ekimindeki ahs ekleri; bil-d+i+k,
bil-mi+iz, bil-eyim (kipi ve ahs bildirir) gibi.

116

Hece dm dzeyli yeni bak
hece kat:
/ / | \ YO-kat: / \
? a l t: / OYY
Sesbirim: Z ZZ

Sesler: ? a l t (Demircan 1996:
65).
Daha geni phonetic syllable bilgisi iin bk. (Lass 1998:
250-269).

117
ift dudak sesinin karl olarak DLTde () harfi de
kullanlmtr. bu harften ilham alnarak oluturulan diyakritikli
harfler, Trk topluluklar tarafndan alfabeye dahil edilmitir. (User
2006: 100).
118
Daha geni bilgi iin bk. (Delice 2003: 141).
119
Oluu, kl ve hareketi (devinimi) gsterir.
120
Ad durumu (hl ekleri) ile yaplan gruplar (bekleri) formle
etmek gerekir. Kalma (locative) bei yerine +DA N; usta adam
(Delice 2003: 42).








Trkolojide Kullanlan aretler 1155


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


121
Trk hecesinin yaps: V o, KV bu, VK p, KVK kal,
VKK st, KVKK sarp (Deny 1941: 78). Ser Eker ise K yerine C
ksaltmasn simge olarak gstermitir (Eker 2005: XIV). mer
Demircan ise hece yan ifadesiyle Y ksaltmasn kullanmtr, nsz
iin de Z ksaltmasn kullanmtr. (Demircan 1996: 16, X).
122
simi, nesneyi, duraan (statik) eyleri gsterir.
123
Bk. (Gemalmaz 1998: 10). I(E) = log
n
1
P(E)
I(MB) = log
n
1
m!(MB)
Sonular, n = 2 iin BIT
n = 1 iin HARTLEY
n = e iin NAT

olarak elde edilir. Yaygn olark BIT kullanlr.
124
Belirtili isim tamlamas S11 +(y)I yerine S15 kullanlabilir.
Belirtisiz isim tamlamasnn niteleyeni S24 +(S)I(n) [okul
ata+s(n)+da] yerine S25 kullanlabilir.
125
Kk sar bir iek.
126
Diger tmleler (rn. Kendisini srlsklam slatan yagmura
ragmen beni grmege geldi. ; vb.) (Gemalmaz 1998: 18).
127
mer Demircan hece ortas ifadesiyle O ksaltmasn kullanmtr
nl iin ise ksaltmasn kullanmtr (Demircan 1996: 16, X).
128
bek yerine grup tercih edildi. Daha geni bilgi iin bk. (Delice
2003: 36).
129
Cmlede hissedilen belirsizlii ortadan kaldrr. rnek: Bi kilo et
satn aldm. (Yldrm 2000: 265).
130
Far. bedel. rnek: Kardeiniz, Ali, en alkan renciydi (Yldrm
2000: 266).
131
To be or not to be deil (Delice 2003: 45).
132
I
2
: , i (Glsevin 1997: 7).
133
187) BK D 6: bil(i)gs(i)z (e)rm(i)s
2
(e)r(i)n = KT D 5:
bil(i)gs(i)z (e)r(i)n. BKdaki ermili ekil dorudur. (Tekin 1988:
103).
134
Bk. www.cocoledico.com/dictionnaire/lambdacisme,, (Ligeti 1980:
222).
135
aret benzetilmeye alld (Gemalmaz 1998: 7).








1156 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


136
Topografik haritalarda kullanlan iaretler tablosu, klasik harita
retim tekniklerindeki kstllk ve zorluklardan dolay sabit bir yapda
oluturulmakta ve tm harita serisi paftalar iin ayn iaretler tablosu
kullanlmaktadr. (etinkaya 2007:).

KAYNAKA
AKALIN, kr (alma Grubu Bakan) (2005). Trke Szlk.
Ankara: TDK yaynlar. 2244 s.
BALCI, Mete (2004). Formant Sentezleyici Yazlm Uygulamas ile
Trke Sz retimi. Bitirme devi. Danman: Prof. Dr.
Eref Adal. stanbul: stanbul Teknik niversitesi Elektrik
ve Elektronik Fakltesi. s. 35.
BAYRAKTAR, Nesrin (2004). Trkede Fiilimsiler. (eviren: Ahmet
Kocaman). Ankara: TDK yaynlar. 397 s.
Chomsky, Noam (2001). Dil ve Zihin. Ankara: Ayra Yaynevi. 296 s.
ETNKAYA, B. vd. (2007). Topografik Haritalarn retim Ve
Sunumunda Pafta erikli aretler Tablosu Kullanm.
Ankara: TMMOB Harita ve Kadastro Mhendisleri Odas
11. Trkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultay 2-6 Nisan.
DELCE, H. brahim (2003). Trke Szdizimi. stanbul: Kitabevi.
248 s.
DEMRAY, Erdin (2008). Az Aratrmalarnda Transkripsiyon
aretlerinin Farkl Kullanlmas Sorunu. Turkish Studies
(International Periodical For the Languages. Literature and
History of Turkish or Turkic). Volume 3/6 Fall 2008. pp.
215-227.
DEMRCAN, mer (1996). Trkenin Ses Dizimi. stanbul: Der
Yaynlar. 196 s.
DENY, Jean (1941). Trk Dili Grameri (Osmanl Lehesi). (Tercme:
Ali Ulvi Eleve). stanbul: Maarif Matbaas. 1188 s.
DURBLMEZ, Bayram (20008). Halk Edebiyat Metinlerini
Okurken Karlalan Skntlar. Turkish Studies
(International Periodical For the Languages. Literature and
History of Turkish or Turkic). Volume 3/6 Fall 2008. pp.
228-241.








Trkolojide Kullanlan aretler 1157


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


ERCLASUN, A. Bican (1999). Az Aratrmalarnda Kullanlacak
Transkripsiyon aretleri. Az Aratrmalar Bilgi leni (9
Mays 1997). Ankara: TDK yaynlar 697. s. 43-49.
EKER, Ser (2005). ada Trk Dili. Ankara: Grafiker Yaynlar.
681 s.
FNEGAN, Edward (1994). Language- its structure and use. Harcourt
Brace College Puplishers. Second Edition. p. 69.
GABAN, von Annemarie (2007). Trk Dillerinin Tipik zellikleri.
(eviren: Mevlt Gltekin). Turkish Studies / Trkoloji
Aratrmalar Volume 2/2 Spring 2007. s. 307-327.
GABAN, von Annemarie (1998). Eski Trkenin Grameri. (eviren:
Mehmet Akaln). Ankara: TDK yaynlar. 313 s.
GEMALMAZ, Efrasiyab (1980). Trkenin Fonemler Dzeni ve Bu
Fonemler Dzeninin leyii. Atatrk niversitesi Fen
Edebiyat Fakltesi Edebiyat Bilimleri Aratrma Dergisi.
Ankara: Sevin Matbaas. Say: 12. Fasikl: 1. (Ayr Basm).
s.1-29.
GEMALMAZ, Efrasiyab (1998). "Standart Trkiye Trkesi (STT)
in Dil Bilgisi Uygulamalarnda Kullanlacak aret ve
Ksaltmalar"; Trkiyat Aratrmalar Enstits Dergisi.
Erzurum: Atatrk niversitesi yaynlar. Say:10. s. 1-22.
GLSEVN, Grer (1997). Eski Anadolu Trkesinde Ekler. Ankara:
TDK yaynlar. 156 s.
Handbook of the International Phonetic Association (A guide to the
use of the International Phonetic Alphabet) (1999).
Cambridge. United Kingdom: Cambridge University Pres.
203 p.
HAZAR, Mehmet (2002). Trk Lehelerinde Grlen +DIrIk Eki
zerine Bir Deneme. E-SOSDER [http://www.e-
sosder.com/index.php?bolum=Edebiyat & aranan=1.].
Say: 2.
HAZAR, Mehmet (2005). Trkiye Trkesinde inde O ve
nls Bulunan Yabanc Kelimeler. AKADER. Sosyal
Bilimler Aratrma Dergisi (SBArD). Prof. Dr. Hseyin
HATEMye Armaan. Diyarbakr: AKADER. Yl: III.
Say: 6. Eyll 2005. s. 533-555.
HAZAR, Mehmet (2008). Kazak Trkesindeki Farsa Kelimelerin
Fonetik zellikleri ve Ortak Olarak Yeni Alnacak








1158 Mehmet HAZAR


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


Kelimeler zerine. VI. Uluslararas Trk Dili Kurultay.
Ankara: Trk Dil Kurumu. 20-25 Ekim 2008.
HENGRMEN, Mehmet (1998). Trke Dilbilgisi. Ankara: Engin
Kitabevi. 619 s.
KORKMAZ, Zeynep (2003). Trkiye Trkesi Grameri (ekil
Bilgisi). Ankara: TDK yaynlar. 1224 s.
LASS, Roger (1998). Phonology. Cambridge University Press. First
published 1984. 363 p.
LGET, Lajos (1980). A Propos du Rhotacisme ve Lambdacisme.
Central Asiatic Journal Wiesbaden. Vol. 24.
No
3-4. pp. 222-
250.
MLER, HAns-Georg (2003). Morphophonologische
Untersuchungen an Reduplikationen im Trkischen.
Tbingen: Universitt Tbingen. 348 s.
ZELK. Sadettin (2005). Dedekorkut Aratrmalar. Notlar / Dizin /
Metin. Ankara: Gazi Kitabevi. 931 s.
PEKACAR, etin ve Dilek, Figen (2008). Uluslararas Fonetik
Alfabe ve Trkiyede Az Aratrmalar. Trkiye Trkesi
Az Aratrmalar altay. anlurfa: 25-29 Mart 2008. 2.
oturum A salonu. 25 Mart 2009 Sal. 14.00-16.00.
SAIR, Mukim (1999). Az Aratrmalarnda evriyaz. Az
Aratrmalar Bilgi leni (9 Mays 1997). Ankara: TDK
yaynlar 697. s.126-138.
SEV, Glsev (2001). Etmek Fiiliyle yaplan Birleik Fiiller ve
Tamlayclarla Kullanllar. Ankara: TDK yaynlar. 474 s.
TEKN, inasi (1976). Uygurca Metinler II. Maytrsimit. Ankara:
Sevin Matbaas. 598 s.
TEKN, Talat (1988). Orhon Yaztlar. Ankara: TDK yaynlar. 201 s.
TEKN, Talat (2006). Orhon Yaztlar. Ankara: TDK yaynlar. 200 s.
TEZCAN ve BOESCHOTEN (2000). Dedekorkut Ouznameleri.
stanbul: YKY Kzm Takent Klasik Yaptlar Dizisi. (2.
bask). 315 s.
TUNA, Osman Nedim (1986). Trk Dilbilgisi (Fonetik ve Morfoloji).
Malatya: nn niversitesi Eitim Fakltesi Trk Dili ve
Edebiyat Blm Ders Notlar: 3. 57+49 s.
TRKAY, Kaya (1982). A. Dilaar. Ankara: TDK yaynlar. Trk
Diline Emek Verenler Dizisi: 19. 266 s.








Trkolojide Kullanlan aretler 1159


Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature
and History of Turkish or Turkic
Volume 4/3 Spring 2009


USER, Hatice irin (2006). Balangcndan Gnmze Trk Yaz
Sistemleri. Ankara: Aka Yaynlar. 406 s.
NVER, smail (2008). evriyazda Yazm Birlii zerine
neriler. Turkish Studies (International Periodical For the
Languages. Literature and History of Turkish or Turkic).
Volume 3/6 Fall 2008. pp. 1-46.
ST, Sibel (2008). KILIC, Atabey, AHMED HAMD BELGT-I
LSN-I OSMN (nceleme-Metin-Dizin). Lain
Yaynlar. Kayseri 2007.. Turkish Studies. Volume 3/2.
Sipring. s. 765-769.
YAVUZ, Handan vd. (2006). Turkish Phonology, Morphology and
Sytax (Trke Ses. ekil ve Tmce Bilgisi). Eskiehir:
Anadolu niversitesi Ak retim Fakltesi Yayn. 267 s.
YILDIRIM, Nimet (2000). Farsa Dilbilgisi. (2. bask). Erzurum:
Bakanlar Matbaaclk. 301 s.