You are on page 1of 161

DKKAT OK NEML NOT:

Bu e-kitap Gen Geliim dergisinin Ekim ay hediyesidir. Kitap her dergi iin sadece bir kez indirilebilir. Hibir ekilde bakalarna datlamaz ve hibir ortamda baka kii ve kurumlarn kullanmna sunulamaz. Aksi ekilde kullananlar T.C. kanunlarna ve vicdani deerlere gre su ilemi saylr. nemle duyurulur.

NASIL ZENGN OLDULAR?


. Faruk Reca

Tm yayn haklar GEN GELM dergisine aittir. Kaynak gsterilerek tantm ve iktibas yaplabilir. oaltlamaz, baslamaz, senaryolatrlamaz ve farkl biimlerde hazrlanp sata sunulamaz. Elektronik ortamlarda yaynlanamaz.

Gen Geliim Dergisi Ekim Says e-kitab

NASIL ZENGN OLDULAR?


. Faruk Reca

Yayn Ynetmeni Editr Kapak Tasarm Tasarm Genel Yapm Bask ISSN

: Bilal zbay : zlem Kocukeli : Gkhan Ko : Yeliz Yldz : Endljans erik Hizmetleri : Ekim 2009 stanbul : 1305 - 4139

GEN GELM
Kiisel Geliim ve Yaama Sanat Dergisi

Merkez Mah. Karaolanolu Cad. Konut Sok. No:9 Mahmutbey - stanbul Tel: 0212 445 00 45 pbx Fax: 0212 445 00 90 www.gencgelisim.com - bilgi@gencgelisim.com

NASIL ZENGN OLDULAR?

. Faruk Reca
stanbul niversitesi Edebiyat Fakltesi mezunu yazar, ayn niversitenin ktisat Fakltesinde nsan Gc Plnlamas ve Eitim zerine master yapmtr. Yazar uzun yllar tannm i adamlarna ve siyasetilere danmanln yansra, eitim ve seminer almalarn yrtmtr. eitli gnlk gazetelerde makaleler yazmtr. Yazar eitim alannda yeni ufuklar ac kitap ve seminer programlar hazrlamakta, baar, liderlik, ynetim gibi ilkelerin toplum hayatna kazandrlmasna ynelik sosyal projeler gelitirmektedir. Bu amalarna ynelik Akis Kitaptan kan kitaplar: - Akl Okulu, Akl Oyunlar - Oku, Dn, Uygula, Neticelendir (Ortak Yayn) - Hz. Alinin Liderlik Srlar ve Hitabet Sanat (Ortak Yayn) farukreca@endulujans.com

5 Nasl Zengin Oldular?

nsz
Sakp Sabacdan Vehbi Koa, Vitali Hakkodan Kadir Hasa, Nejat Eczacbandan Kemal ahin ve Sabri lkere Trkiyenin en mehur i adamlar nasl zengin oldular dersiniz? Bu lkenin topraklarnda yetimi ve sfrdan zirveye erimi mehur zenginlerin yaam ykleri ve baar srlar artk size bu sayfalar kadar yakn. Hemen hepsinin ocukluklar ve ilk genlik yllar zor artlarda geti. Ama hi ylmadlar. Yenilgiler, engeller onlar daha da glendirdi, besledi. Zirveyle sonlanan azim rnei hayatlar elinizdeki bu kitapla yaamnz zenginletirecek. Ksa yoldan deil emek vererek, akl yrterek, kalbi ve ruhu bir kenara brakmadan ykselmenin yollarn lkemizin zengin iadamlarnn dilinden okuyacaksnz. Duyduklarnz size esiz bir deneyim kazandrmay vaat ediyor. Yaam ykleri, anlar, baar tavsiyeleri, kazanc akllca deerlendirme nerileri eliinde salam ve emin admlarla zirveye ulamann, maddi ve manevi zenginlii yakalamann srlar gerek baary arayan okuyucular bekliyor.

KO MPARATORLUUNUN KAHRAMANI

VEHB KO
NASIL BAARDI?
Beni bu gne eritirdii iin Allahma bin defa krediyorum.1926 ylnda kck bir bakkalda zor artlarda giritiim i, bu gn dev bir kurulu olmutur. raklk devremi babamn yannda geirdim. Babam Kozade Hac Mustafa efendi gsterdiim abaya deer vererek kendi i yerini 31 Mays 1926 tarihinde resmen bana devretti. O gnden bu yana, daima baarya ulama heyecan iinde kendimi hayat mektebinde yetitirmeye gayret sarfettim. Grerek, dinleyerek, okuyarak, dnyadaki gelimeleri takip ederek ve bakalarnn tecrbelerinden yararlanarak alma hayatnn zorluklarn yenmeyi rendim. Baarl olmak isteyenler bakalarn tecrbelerinden yararlanmay bilmelidir. erefli bir maziye sahip olan Trk milleti refah dolu mutlu bir gelecee layktr. Benim anladm manada, baarmak isteyen kiinin zellikleri udur: alkanl ve kabiliyetiyle yeni i imkanlar dnrken okur, dzenli alr, drst olur, insan hayatn snrl olduunu ve vazifelerinin zamanla bakalarna devredileceini bilerek daima kendisini yeniler, baaramad zaman oturup alamaz bir daha dener, netice alana kadar ylmaz, vazgemez Sonunda da kazanr, zengin olur.

8 Nasl Zengin Oldular?

GR
Vehbi Ko 1917 ylnda 16 yanda iken, babasnn bir bakkal dkkan amaya ikna etmi ve bylece Ankarada ticaret hayatna balamt. Babas Hac Mustafa Efendi zamannn medrese eitim grm din alimlerindendir. Fakat olu Ahmet Vehbiyi krmayarak ticarete girmitir. Bugnk Ko Topluluuna doru ilk adm saylabilecek bu kk iyeri Birinci Dnya ve Kurtulu Sava yllarnda fazla bir varlk gsterememi, ancak Cumhuriyetin kurulmas ile birlikte yava yava gelimitir. Ankarann 1923 ylnda bakent oluu bu kk kentte hzl bir gelime faaliyeti ortaya karm, Ko da ilerini inaat malzemesi zerine younlatrmtr. Vehbi Koun i hayatna atld bu dkkan, babasnn adna kurulmutu. Fakat 31 Mays 1926da Kozade Ahmet Vehbi ismi ile Ankara Ticaret odasna tescil ettirilerek kendi adna gemi ve bylece Vehbi Ko, iinin gerek sahibi olmutur. te bu tarih ayn zamanda Ko Topluluunun douunu da simgelemektedir. Ksa zamanda gelien Kozade Ahmet Vehbi firmas, stanbul ve Eskiehirde ubeler am, inaat ve taahht ilerine girimi, Trkiyenin o dnemdeki d ticaret ilikilerine uygun olarak 1928den itibaren Avrupa ve Amerikan firmalarnn temsilciliklerini almtr. Ko topluluunun gelimesinde en nemli aamalardan biri de kurumlama abasdr. 1938 ylnda Vehbi Ko ahs firmalarnn uzun mrl olmadn grerek giriimlerin bir anonim irket olarak dzenlemi ve Ko Ticaret Anonim irketini kurmutur. Bu irket zamanla Ko

9 Vehbi Ko
Topluluunu meydana getiren giriimlerin emeli ve gelime merkezi olmutur. irketin bir zellii de, Ko Topluluunun ana ilkelerinden, ynetici ve alanlarn ynetime ortak olmalar uygulamasnn ilk kez bu kuruluta uygulamaya konmasdr. Vehbi Koun gelimesinde bir baka nemli olay da, Trkiye Cumhuriyetinin benimsedii endstrileme atanda destekle retime ynelitir. 1948 ylnda Vehbi Ko General Electric irketi ile ortaklk yaparak ilk ampul fabrikasn kurmutur. 1950 yllarnda Trkiyede yerli retim hzla geliiyordu. lkenin ekonomik kalknma abalarna paralele olarak, Vehbi Ko da, ithal mallarnn yerini alacak yerli retim yatrmlarna giriti. Vehbi Koun kiisel geliim ve gayretleriyle bugn yzlerce beyin ortaya kmtr. yapacaklara baarl olmada ilham olan Ko, tarm aletlerinden tekstile, bro malzemelerinden stma sistemlerine, radyo ve televizyon paralarna, buzdolab, amar makinesi, elektrik sprgesi ve petrol gazndan, otomobil retimine kadar etkinlik gstermitir. Trkiyenin ilk yerli otomobili Anadoldan sonra ikinci yerli otomobil Muratn da retilmesinde nderlik yapmtr. Vehbi Koun eitli alanlara girerek hzla gelimesi, bu eitlilik ve bymeye uygun bir tekilatlanmay gerekli klyordu. Sevk, idare ve organizasyon konusunda yabanc ve Trk uzmanlarnn yllar sren almalar sonucunda 1963de Ko Holding kurulmutur. Ko Holding, insan kaynaklar, beyin gc, kiisel geliim, toplu geliim, eitim seminerleri konularnda bir a gibi egdm stratejisiyle hareket ederek bugn geldii noktada devlemitir. Bunda da Vehbi Koun kararl yaps rol oynamtr.

EKP ALIMASINI TEVK ETMTR


ok zeki ve alkan olmak, bir noktada baarl olmanza, kazanmanza yeterli olmuyor; hatta sahip olduunuz elindeki varln yok olma tehlikesi bile var. Peki zm nedir? zm aile irketi zihniyetindeki bireysellikten syrlp, hisse ve ekip almas ruhunu canlandrmaktr. Vehbi Ko bu durumu yle aklyor:

10 Nasl Zengin Oldular?


hayatnda ok zeki insanlarn salam firmalar kurduunu, yurt lsnde byk servetler yaptklarn, fakat kurucularn lmnden sonra firmalarn kp gittiini grdm. Bu ken firmalarn kurucusunun uya ocuu yoktur ya ocuklar adam olmamtr, ya da iyi yetitirilmemitir. ok alp sabryla ortaya fabrikalar diken i adam salnda bunu dnm ama, bu endiesini syleyememitir. irketler kp gitmi, bundan hem aile hem de lke byk zarar grmtr. Hatta ben sersefil, sokaklara den bir zamanlarn fabrikatrlerini bilirim. Onlar o hale getiren her eylerini sadece ekirdek aileleriyle yapmak istemelerindendir. Ekip ruhuna nem vermemilerdir. leri bat lkeleri bu konuyu ele almlar, zerinde uzun almalar yapmlar ve baz areler bulmulardr. nce kurulular kiisel olmaktan karmlar, irket kurulmasn tevik etmilerdir. Hisse senetleri karmlar, bunlar piyasaya satmlar, i bana bilgili ve yetenekli yneticiler getirmilerdir. nsanlar fani. Ben de bir gn u veya bu ekilde bu iin bandan ayrlacam. Ben 17 yamdan beri 46 sene geceli gndzl altm. Bu irketi bu hale getirdim. ocuklarmn ve irket alanlarnn bu imparatorlukta hisseleri olduu iin Ko ismi inallah hibir zaman snmeyecektir.

KISA HAYAT HKYES


Vehbi Ko 1901 ylnda Ankarann Keiren blgesinde domutur. Babas Kozade Hac Mustafa Efendi 1928 ylnda 54 yandayken vefat eder. Annesi Fatma Ko da 1963de hayata gzlerini yumar. Vehbi Koun iki kz kardei vardr. Zehra Hanm ve Hsniye Hanmdr. Evliliini yle anlatr Vehbi Ko: Ben 26 yandayken 1927de Ankaral tccar merhum Sadullah Aktar Beyin kz Sadberk Hanmla evlendim. Biri erkek, kz, drt ocuumuz oldu. en byk kzm Semahat, Nursel, Arsel ile; olum Rahmi Ko, irem Mesemeti ile; Kzm Sevgi, doan Gnl ile; en kk kzm Suna, nan Krala evlendiler. Olum Rahmi Kotan Mustafa, mer, Ali adlarnda torunum vard.

11 Vehbi Ko
Vehbi Ko, sknt ve zorluklar ierisinde bydn u ifadelerle dile getirmitir: ocukluumun getii yllarda evlerimizde ne akarsu, ne elektrik ne de snmak iin kmr sobas vard. evlerde elektrik yoktu. Evde doru drst snamazdk. Ne kok kmr, ne kalorifer vard. Kn sac soba kurulur, soba sadece bir tek odda yanard. Birka oda olduu halde masraf olmasn diye ayn odada oturulur, ayn odada yemek yenir, ayn odada yatlrd. Babam btesine ok dikkat ederdi, atafat sevmezdi. Ben snnet olduum zaman hi davul almad. Bana snnet hediyesi olarak babam bir eek alm. Bana gstermediler. nce berber geldi, beni snnet etti. Sonra babam eek aldn syleyince ok sevindim. Ben mahalle mektebi denilen Kuran kursunda eitim grdm. ok gzel Kuran okurdum. Babam Hac Mustafa Efendi de Medresede eitim grm din hocasyd. O zamanlar Mslman Trkler lkenin sahibi olmakla birlikte, ounlukla ticareti elinde bulunduran ermeni, rum ve Musevilerin emrinde alan ve basit hayat sren kimselerdi. En gzel binalar, en gzel maazalar, en gzel yazlklar gayrimslimlerindi. Bunlar pazar gnleri tertmiz giyinirler, gezerler, iyi yer ier, ve elenirlerdi. lkbahar ve sonbaharda pazar gnleri Ankarann byk caddeleri gzle elbiseler giyerek piyasa yapan Hristiyan ve Musevi aileler ile dolup taard. Bu durum benim ok zoruma giderdi. Eer Allah bana 50.000 liralk servet verirse, Ankarada 5 katl gzle bir maaza aacam diye iimden geiriyordum. te o zaman karar verdim, ticaret yapacaktm. Zaten okula gitmek istemiyordum, durumuzda zayft. Bykbabam aadaki dilekeyi yazd ve bana imza ettirdi. Diyki Maiet (geim darl) yznden mektebi terk etmek mecburiyetinde kaldm, lazm gelen tastiknamemin verilmesini rica ederim mzay attk, dilekeyi okula verdim ve tastiknamemi aldm. Tam 15 yandaydm. Sonraki zamanlarda babasnn, at bakkal dkkan iin stanbula gittiini anlatan Vehbi Ko, bu arada talihsiz bir olay yaadklarnda zlerek bahsediyor:

12 Nasl Zengin Oldular?


Babam stanbula gidip, daha nce buday ve tahl ii yapt Zindankapda Zindan Handa ticaret yapan merhum Nail Beyin yardm ile, yannda gtrd 120 lira karlnda bir sandk ayakkab lastii, bir sandk eker, bir sandk kaar peyniri ve zeytin, makarna gibi mallar getirdi. Dkkan atk. Bismillah! dedik, ie baladk. Benim grevim dkkan erkenden amak sprmek, tozlanan mallar temizlemek, mterilerin ald mallar tartmak veya saymak, mangal yakmak ksaca hademelik yapmakt. Babam da tezgah bana oturur, satlan mallarn parasn alrd. Gece eve gelir, yemei yer, o gn satlan mallarn hesaplarn defterlere geirir, stanbula yaplacak sipariler varsa, onlar yazar, ondan sonra yatardk. Babam ilk gidiinde bir balya da kaar peyniri almt. Bu peyniri uvaldan kardk, st ste dkkandaki masann stne koyduk. Mteri gelip peyniri satacaz diye beklerken peynirin zerinde beyaz kurtlarn yrdn grdk. Akam peyniri eve tadk, bir sergi serdik, btn kalplar gzden geirdik, her tarafnda kurt olduunu grdk. Kurtlar temizlemek iin kalplar delik deik ettik. Gece temizlediimiz bu kalplar ertesi sabah dkkana gtrdk, tezgaha koyduk. Babamn Cokunolu adnda byk bakkaliye ii yapan Rum bir dostu vard. maazaya o geldi, peynirlerin delik deik olduunu grnce Ne yaptnz bunu? diye sordu. Yaptmz anlattk. Adam gld; Bu beyazlar peynirin kendi kurdudur, olduu gibi ya olur. Buna hi dokunmayacaktnz, yanl yapmsnz dedi ve gitti. Biz bu peynirlerin bu ekilde satlmayacan grnce btn peynirleri eve gtrdk. Bir yl bu kaar peynirleri yedik. Yaad olumsuzluklardan anlam karma tecrbesi kazandn syleyen Vehbi Ko, O gnlerden sonra ilk gnlerdeki inancmdan hi amadm. Bu inancma gre yeni bir ie girmeden nce konuyu iyice incelemek ve o iten anlayan bir veya birka kiiyi yanna alarak birlikte almak te baarl olmann en bata gelen arlarndandr. diyor.

13 Vehbi Ko

MPARATORLUUN TEMELLER ATILIYOR


lk defa 1916da 15 yandayken Milli Ticaret irketinin mdr Reat Beyin yannda stanbula gelen Vehbi Ko, bundan sonra hayatnn bu kadar deiebileceini belki de tahmin edemezdi. stanbul, ticaretin merkeziydi. Oradan ald mallar Ankaraya getirip babasnn bakkalnda satan Vehbi Ko, zamanla hrdavat iine atlamtr. Onun stanbuldaki esnaflarla kurduu scak ilikiler ve kendini sevdirmesi Ko mparatorluunun temeli olacakt. Vehbi Koun i hayatna atld bu dkkan, babasnn adna kurulmutu. Fakat 31 Mays 1926da kendi ismi ile Ankara Ticaret Odasna kaydolarak kendi adna gemi ve bylece Vehbi Ko, iinin gerek sahibi olmutur. Bu tarih yan zamanda Ko mparatorluunun douunu da simgelemektedir. Ksa zamanda gelien Kozade Ahmet Vehbi Firmas stanbul ve Eskiehirde ube am, inaat ve taahht ilerine girimi, Trkiyenin o dnemlerde uluslararas dev firmalara ak hale gelmesinde n ayak olmutur. Ko mparatorluunun gelimesinde en nemli aamalardan biri, kurum iindeki personellere iten ve ihtiyalarn giderici davranlar sergilenmesi olmutur. Vehbi Koun gelimesinde, satn ald mallar kendilerin retmesi byk etkendir. Vehbi Ko, General Electric firmas ile ibirlii yaparak ilk ampul fabrikasn gerekletirdi. 1950 yllarnda yabanc mal yerine Trk mal alma veya kullanma tavrlar geliti. Ko mparatorluunda, ithal mallarn yerini alacak yerli imalat yatrmlarna giriildi.

VEHB KO RNEK ALINACAK BR KLKTR


Tezgahtarln, hademeliini ve idareciliini kendisini yapt, sfr balang noktasndan dev irketler topluluuna varan 75 yllk bir kuruluun

14 Nasl Zengin Oldular?


beyin sahibi Vehbi Kota, baarya giden yolda alnacak ok srlar olduuna inanyoruz. Bu, hi phesiz giriimci ruhun ve cesaretin baar tablosudur. nemi, tartmasz byktr. Bugn hayal uurtmasnn kuyruuna takldnn farkna dahi varamayp, Ben niye baarl olamyorum! diyenler Vehbi Ko gibilerinin hayatn altn izerek okumak zorundalar. nsan azminin, cesaretini neler yapabileceinin tablosu ortadadr. alma azmi ve yaratc g, isteyen herkesi bulur. Kendi geimini salamak iin yoktan balayp bugn on binlerce alann, yani ailenin geimine giden damarlara kan pompalayan Vehbi Ko sadece kazanmamtr, o kazandrmtr da.

120 LRALIK DEV ADAM


1917 ylnda babas Kozade Mustafa Rahmi Efendi ile Ankarada ilk kez bir bakkal dkkan aan Vehbi Koun sermayesi sadece 120 lira idi. Bugn ise milyarlarca dolar bulmaktadr. Arelik, Bekoteknik, Bozkurt, Brosan, Kobank, Mesan, Otosan, Otoyol, Simtel, Trk Demirdkm ve daha birok, market de dahil iletmelerin kuruculuunu yapm olan Vehbi Ko, tant baar yolunda gitmek isteyen herkese hayatndan rnekler vermitir.

BAARILI OLMAK STEYEN HERKESE VEHB KOTAN NC GB NASHATLER


ok alacaksn, akln fikrin iinde olacak. Salna dikkat et. Elenmesini de bil ama, israftan kan. Spor yap. Drst hareket ederek daima iyi tann. Herkese gven ver. Hayatnda rakiplerin olacaktr, onlar takip etmeyi ihmal etme. Kltrl olmaya al, mutlaka bir dil ren, dnyay takip et. Zaman gelince mutlaka evlen, evliliine sadakatli ol, edepli kal. lke sorunlarndan uzak kalma.

15 Vehbi Ko
yi eleman se, iyi para ver. nk kt eleman sana daha pahalya mal olur. Politikann iine girme. Mensup olduun dine sahip ol, dinsiz olma. Hi kimseyi kk grme, dost kazan. Hedefini belirledikten sonra sabrl ve cesur ol. Mterilerinin ve insanlarn by k veya zengini yoksulu olmaz; mteri mteridir, insan insandr. Ne pahasna olursa olusun eit davran.

VEHB KOTAN GENLERE TLER


Genler! ok aln ve iyi okuyun. Ciddi olun. Eer politikaya girmeye karar verirseniz, bunu eliniz ekmek tutuktan ve biraz para yaptktan sonra gerekletirin. Sevdiiniz meslee girin. Babo davranlardan saknn. Serinkanl, sabrl ve azimli olun. Drst ve saygl davrann. Hesabnz bilin. Her meslekten bir yakn dost edinin. Yazl bilgiler unutulmaz, daima not aln. Zamnda evlenin, bunu zellikle sylyorum. Yani ne ge kaln, ne de erkenden evlilie heves edin. Gleryzl, tatl dilli olun. Salnza ok dikkat edin. almanzda, elencenizde, dinlenmenizde ve spor saatlerinizde bir denge olsun. Genler! Trkiyemizin ana meselelerine baktmda bunlar 3 temel grup halinde gryorum: siyaset, genlik, eitim. Bu meselede de bar getirecek olan sizlersiniz. Yani siyasal bar, genlik bar ve eitim bar. anl bir tarihimiz var. Dnyann kavak noktalarndan birinde bulunuyoruz. Her trl imkan olan gzel bir memleketimiz var. yleyse bunun kymetini bilin, aln. almay da bir ykm gibi grmeyin. Hayatn bir parasym gibi grp severek aln. Sevgili Genler! Ben 15-16 yalarnda babamn yannda ie baladm. Birka yl altktan sonra babama, artk benim bir ii yalnz bama baarabileceim inanc geldi. Bunun zerine firmay bana

16 Nasl Zengin Oldular?


devretti. Yl 1926. bu bir ticaret firmas idi. Ben ie baladktan sonra Ankara, Bakent olmutu. lerim geliiyordu. Bir maaza yerine iki maaza, sonra nc maazay atm. Btn bunlar siz de yapabilirsiniz. Zamann tuzana dmeyin. Zaman insan aldatr. Bu zamanda i yapmak zor dedirtir. nk biz de o zaman byle diyorduk. Fakat giriince mutlaka oluyor. Yeter ki istekli olun, sabrl olun, olumlu olun.

VEHB KOTAN ADAMLARINA TLER


Ben ok altm. Ama bu arada salma dikkat ettim; siz de ok aln ama salnza dikkat edin. Nedir sala dikkat etmek? ncelikle fkeli olmayacaksnz. Yaamda hep olumlu olmaya alacaksnz. En byk inancn doru yolda yrmek olduundan amadan. Eer ilerlemek istiyorsanz iyi renim greceksiniz, alak gnll olacaksnz. ok alacaksnz, drstlkten ayrlmayacaksnz. adam hesabn iyi bilmelidir. Lks merak bir ok tccar ve esnaf batrmtr. Ayrca devirlerin deiecei, parann her zaman akmayaca dnlerek temkinli hareket edilmelidir. Yapc tenkitler benimsenmeli. Kastl olan iddialardan korkulmamaldr. nemli olan vicdan rahatldr. adam rekabetten ekinmemelidir. Tekel ileri sadece devletindir. Tekel olduu iin de bu iler baarsz kalmaktadr. lkenin gelimesine yararl yatrmlar seilmelidir. ocuklarnz iyi yetitirin. Srf yaknmdr diye iyi yetimemi aile yaknlarnza teslim etmeyin. ocuunuzun eitimiyle bizzat siz ilgilenin. Sonra piman olursunuz. Personelinizi iyi sein. Onlar hem maddi hem de manevi ynden mutlu edin. Geleceklerini gvence altna aln. Akrabamdr, yaknmdr diye asla yetimemi birini iin bana koymayn. Yabanc olsun, ama iin ehli olsun.

17 Vehbi Ko

VEHB KOA GRE BAARININ SIRRI


Baarda en nemli ey olumlu ve mutlu dnebilmektir. diyen Vehbi Ko, atlacak admlarda kiiyi doru ve isabetli yola itecek gcn insann kendi iinde sakl olduunu ifade ederek unlar anlatyor: Olumlu ve mutlu dnmenin ehemmiyeti baarn srrdr. Zayf dp ykldnz andan itibaren hemen olumlu dnn. Karnzdaki sorunun zlm, her eyin yoluna girmi ve her eyin unutulmu olduunu dnn. Bu dnce sizi var edecektir. hayatndaki baarda nemli meselelerden birisi de kuvvetli eleman bulmaktr. Ben daima bulunabilenin en iyisini almaya altm. Ve onlara rakiplerimin dediinden daha fazlasn dedim; onlar ortak ettim, kardan hisse verdim. bunun ok iyi etkisi olur, unutmayn. alan bir mdre hisse vermenin gelimenizde faydas olur. imi ok sevdiim iin geceli gndzl kendi iimle uratm. Yani kalkaym Avrupada, Amerikada ay yaayaym demedim. Yaaym normaldir. Lks sevmem. sraf sevmem. kim yoktur. Baarnn bir srr da dine deer vermektir. Dua en byk gtr. 70den sonra dnyann en zengin adamna, Neden yetmisinden sonra zengin oldunuz? diye sormular. Adam, nk duann gcn yetmiimden sonra anladm diye cevap vermi. Dinsiz bir millet olamaz. Ben dine ok inanrm. Ama dine saplanp da dnya ilerini bir kenara atmam. Orucumu tutar, namazm klarm. Dine bal olmann byk faydalar vardr. Baladnz ii mutlaka bitirin. ou kii bir iki denemeden sonra mcadeleyi brakr. Oysa bu feci bir kayptr. Biraz daha sabredip mcadele etse olacaklara kendisi bile inanmayacak. Bu yzden hibir ii yarm brakmayn. Bir ii bitirmenin gereklilii i hayatnda sr gibi bilgidir. nk herkes farknda olmadan bunu uygulamyor.

TAHSLL DELD AMA


Vehbi Ko, zekas, yaad zaman diliminin yaratt frsatlar kullanmas ile gerekten ok byk bir baar kazanm i adamdr. Tahsilli deildi,

18 Nasl Zengin Oldular?


yeterli eitim ve renimi yoktu. Fakat i hayatnda baar salam kimseler, daima bunun eksikliini duymulardr. Ko da olanaklar elvermeyen genler iin renci yurtlar kurmutur. Ayn ekilde Sakp Sabanc da tahsilli deildi. kisi de ocukluklarnda okulu brakmt. Ko ile Sabancnn ortak yanlarndan biri de budur. Fakat her ikisi de ocuklarn en iyi biimde yetitirip renimden geirmiler ve kurduklar ilerin bana stn renim grm, stn yetenekli kiileri getirmilerdir. Gerek Ko gerek Sabanc, stn renim grm, yksek beyinli kiilerden faydalanmlardr. Vehbi Ko, yeteri kadar eitim grememesinin zntsn dile getirmi ama unu da sylemekten geri kalmamtr: Buna ramen ben bu gnk noktaya geldim. Byk Atatrkn kurduu Cumhuriyet devleti bu gn hi kmsenecek yerde deildir; imdilerde fabrika yapan fabrikalar kurulmaktadr. Tm bunlarn gerilerden gelen alt yaps, Vehbi Ko gibi Atatrkn dahi alkanlna hayran kald Trk iadamlar tarafndan kurulmutur. Vehbi Kota her eyden nce yapabileceine, baarabileceine ve ilerleyebileceine dair inan ve zgven vard. onun, bir eyleri baarmak arzu ve amacnda olanlara tek tavsiyesi uydu: Kendinize gveniniz, olumlu dnnz, inanl olunuz, drstlkten ayrlmaynz.

VEHB KO 24 SAATN ANLATIYOR


Her sabah 6.30da yataktan kalkarm. Bir bardak su ierim. Tra olurum. O gnk gazetelerin balklarn okur, beni ilgilendiren haberlerin zerine iaret koyarm. 2 gnde bir tartlrm. Kiloma mmkn olduu kadar dikkat ederim. nk hastalklarn pek ou fazla kilodan ve imanlktan ileri gelmektedir. Mevsimine gre her sabah ya bir greyfurt veya bir elma yerim. Saat 8.30da sekreterim eve gelir. Ve mesaim balar. Gazetelerde nemli grdm hususlar okutur ve dinlerim. O gn leden sonras iin, bir gn evvel kimselere randevu vermisem, onlarla ilgili iler hakknda hazrlklar yapar notlar alrm. Ondan sonra gelen evrak

19 Vehbi Ko
okur, o gn cevap verilmesi icap eden mektuplar, not ve raporlar dikte ederim. Saat 10.30da bir ayla bir kraker ve biraz beyaz peynir yerim. Saat 13e kadar mesaim devam eder. 13de sekreterim ayrlr, ajans dinlerim. Namazm klar, le yemeimi yerim. 45 dakika ile 1 saat arasnda yatarm. Kalktktan sonra giyinir, iime bakarm. leden sonda arka arkaya devam eden randevularm saat 19.20de biter. Eve gelirim, dinlenirim. Tvde haberleri seyreder, saat 20.20de akam yemeimi yerim. Misafir yoksa saat 22.30da ykanr, yataa girer, 23 ajans haberini yatakta dinlerim. Memleket veya ilerimle ilgili ok nemli olaylar olmazsa hemen uyurum. Her gn yatama yattm zaman vicdan muhasebesi yaparm. Gcendirdiim bir kimse veya hatal bir iim varsa onu en ksa zamanda telafi etmeye alrm. Hayatmda leye kadar sigara imedim. leden sonra ise 10-15 sigara ierim. aramba akamndan Cuma le namaz sonrasna kadar sigara imem. Arife akamna kadar yine bir ay sigara imem. 35 sene muntazaman ata bindim. Dp kolumu krldktan sonra 1967den beri ata binmedim. Haftada 2 defa 5-6 kilometre yrrm. Ankarada kk bir bakkal dkkan iletirken alkanl, sabr, srar ve ne yaptn bilen hareketleriyle dnyann en baarl insanlar arasna giren Vehbi Kotan alnabilecek en byk ders, hayatta prensipli ve dzenli yaama bilinci olsa gerek.

VEHB KO: BAARI ALEDEN GEER


Vehbi Ko iin zle hayatn yaantsnn nemi byktr. Ona gre evlilik kutsaldr. yi bir evliliin, hayatta baarl olmak iin yeterli bir zellik olacan syleyen Ko, 1976da kendisiyle yaplm bir rportajda unlar anlatyor: Bir insann baarl olmasnda, aile dzeninin ok byk ehemmiyeti vardr. Uyumlu, sade ve saygl hayat yaayp birbirleriyle anlaan iftlerin

20 Nasl Zengin Oldular?


erkekleri daima baarl olmutur. Bir aile iin ocuklarnn iyi yetitirilmi olmas, en nemli vazifeleridir. Aile hayatnn mazbut, sakin ve huzurlu olmasn, ocuklarn iyi yetimesinde yzde elli tesiri vardr. teki Vehbi Kola zel hayattaki Vehbi Koun ilikisi nedir? eklindeki soruya Ko, u cevab veriyor: - te baka adamm, evde baka adammdr. Bugnk iimi yarna brakmam. zerine ald vazifeyi yapmayan i arkadalarma kar pek msamaham yoktur. imdiye kadar benimle teriki mesai yapan arkadalar ya abuk ayrlmlar veya uzun seneler kalmlardr. Bir olum kzm vardr. Hepsini ok severim. Birbirlerinden kesinlikle ayrmam. Bana kar olan sevgi ve sayglarndan memnunum. Olumun byk emek sarf ile meydana getirilmi bu irketi, benim lmmden sonra korumas ve ilerletmesi en byk arzumdur.

VEHB KOA DAR YAANMI 2 HKYE


Bin Tane Hata Yaptm!
Vehbi Ko, 50. alma yl iin verdii yemeklerden birinde anlarn anlatyordu. Nasl baar kazanmt, nasl srdrmt. Herkes can kula ile Vehbi Kou dinliyordu. Birisi sordu: - Vehbi Bey siz hi hata yapmadnz m? Vehbi Ko gld: - Nasl yapmam, bin tane hata yapmmdr. Bir gazeteci atld: - yi ki yapmsnz Vehbi bey, ya yapmasaydnz.

Vehbi Ko, Yaar Kemali pt!


Vehbi Ko bir gn Divan Otelinden karken Yaar Kemal ile karlam ve Merhaba Yaar Kemal deyip yanaklarndan pm. Vehbi Koun yanndakilerden biri hayret etmi ve sormu: - Vehbi Bey, Yaar Kemali ne kadar ok seviyorsunuz Nesi var bu adamn bu kadar sevilecek?

21 Vehbi Ko
Vehbi Ko glm: - Ben Yaar Kemali hem severim, hem de onu her grte Allahma krederim. - Neden Allaha kredersiniz? - Allah onu tccar deil de romanc yaptna krederim.

VEHB KOTAN MERAK EDLEN SORULARA LGN CEVAPLAR


Hangi adan baklrsa baklsn Vehbi Koun geldii nokta gerekten byk bir baary yanstyor. ktisatlar bile hayrete dren ve cevap aranan bu durumun srr neydi? Vehbi Koun bu denli baarl olmasnn srr Gazetecisinden politikacsna kadar herkes merak konusu olan bu olay bir dnem inceleme altna ald. Bu baarnn kaynana cevap arand. Cevaplar deiik deiikti: alkanlk, drstlk, ie adam seme, i idaresi yetenei, frsatlardan yararlanma, aratrma, zaman ve zemini iyi deerlendirme, dini btn olma, tutumluluk, rnek aile babal, ie ballk, para tutkusu soruya verilecek cevap bu kelimelerden biri, birka veya hepsi olabilir. Daha baka grler de ileri srlebilinir. En gzeli kendisine yneltilen sorulara verdii cevaplar iyi okuyup iyi tetkik edip zmsemek.

SORU: hayatnda baarya ulatnz ve dncelerinizi byk lde gerekletirdiniz. Bu, tartmasz btn evreler tarafndan kabul edilmektedir. Geni bir alana yaylm ve i ilikileri yurt dna tam bir topluluun banda bulunuyorsunuz. Baarnz etkileyen baz noktalarda bizi aydnlatabilir misiniz? zellikle tecrbelerinize dayanarak, gelecein i adamlarna ve yneticilerine baarl olmalar iin ne gibi tavsiyelerde bulunursunuz? CEVAP: Hayatmda elde edebildiim baary Allaha, yurduma, deerli alma arkadalarmn ibirliine ve alma sevgime borluyum. Bir ite baarl olmak iin ylmadan almak ve iin peini brakmamak

22 Nasl Zengin Oldular?


lazmdr. Ben de bunu yaptm. Hibir zaman iimden baka bir ey dnmedim. imi ok sevdiim iin, geceli gndzl kendi iimle megul oldum. Bence doru olduuna inanlan bir ite cesaretle yrmek gerekir. ler ktye gittii zaman moral bozuluyor. O zaman birden bire her eyi kapkara grp, kt dncelere saplanlmamaldr. Doru iseniz, azimli iseniz her areye bavurmal ve hakknz aramalsnz. Byle yaparsanz iin dzeldiini grrsnz. Baarl olmak isteyen kii millete kar drst hareket etmek zorundadr. Doruluuna emin olduum ilerde daima cesaretle, ylmadan yrdm ve her zaman uzun vadeli dnerek hareket ettim. Geni bir alanda faaliyet gstermeye gelince, bir i zarar ederse bir baka i kar eder. Bylece dengeyi salarm dncesiyle hareket ettim. te yandan mesleini sevmeyen bir insan hibir zaman baarl olamaz. zerine den vazifeyi hakkyla yerine getiren bir kii barl olur. lk gnlerdeki bir inancmdan hi amadm. Bu inancma gre, yeni bir ie girmeden nce konuyu iyice incelemek ve o iten anlayan bir veya birka kiiyi yanna alarak birlikte almak, ite baarl olmann en bata gelen artlarndandr. Bakalarnn tecrbelerinden yararlanmak baarnn nemli unsurlarndan biridir.

VEHB KOA GRE, YNETC OLMANIN ve ELEMAN SEMENN PF NOKTALARI


Ne iin eleman seileceini nceden kesin olarak kararlatrmak gerekir. Elemann ya, renimi, yetenei bu karara gre deiebilir. Seilecek elemann lkesi, ailesi ve kendisiyle ilgili grleri bilinmelidir. Eer bir ynetici alacaksanz, nereden ayrlp size geldii, bulunduu ite ne kadar alt ok nemlidir. Baarl yneticilerin byk ksm az yer deitirmi kiilerdir. Eleman bir iten ayrtlp alnacaksa, ona kar sorumluluun daha byk olacan dnerek vicdanl ve isabetli kara vermek gerekir.

23 Vehbi Ko
renim grd okul, oradaki derecesi teklif edeceiniz ie gre yabanc dil bilgisi zerinde durulmaldr. Alacanz elemann zle hayat hakknda balangta iyi bilgi sahibi olmanz gerekir. nk onun ikiye dknl, gece hayatn sevmesi, ailevi geimsizlii, almasn byk lde etkiler. Firmadan ayrlm bir eleman bir daha geri alnmamaldr. Gece hayat bir yneticiyi bitirir. Ynetici prensipli olmaldr. irketin byklne gre, niversitelerin son snflarndan yetenekli genler ie alnrsa, bunlar ok daha iyi yetitirmek mmkndr. Bunlar zamanla ynetici olmaya msaittirler. Bir firmada ne kadar sk eleman deiirse, verim o kadar der. hayatmda setiim elemanlardan beni beenmeyen, yahut benim beenmemem sebebiyle iinden ksa zamanda ayrlan pek azdr. Gerisi uzun yllar kalp hem kendilerine hem de bana yararl olmulardr. Yneticiler unu iyi bilsinler: hayatndaki baarm, mesai arkadalarmla kurduumuz, uzun yllar sren yakn ibirliine borluyum. En ufak tezgahtardan en byk mdre kadar vereceiniz aylk, cret, prim, ikramiye, ksacas o elemann eline geecek para, rakip firmalarn verdiklerinden daha yksek olmaldr. Yeni alnan elemanlar eski personelin durumlarna, kazanlarna nasl davranldna ok dikkat ederler. Bu yzden iyi irketlerin iyi eleman semeleri daha kolaydr. letme ynetimi, bir saat bir bilim olarak her geen gn daha fazla deer kazanyor. lerlemek ve byk apta iler kurmak isteyen bir kii, dier vasflarn yan sra adam ynetme sanatn renmek zorundadrlar. Dnya lsndeki irketlerin yneticileri ile tantm. Bu kiilerin sorunlar ok geni apta dndklerini, skunetle konutuklarn, adam idare etme yeteneklerinin ok byk olduunu, alak gnlllk iinde bulunduklarn, sorumluluklarnn bykln bilerek hareket ettiklerini grdm.

24 Nasl Zengin Oldular?


Bir yneticinin, ynettii irketin baars iin bir ok eylere dikkat etmesi gerekir. nce irketin ba olarak kendisini sevdirmeli ve saydrmaldr. yi anlatlmayan, gerekliliine inandrlmayan bir emrin uygulanamayacan bilmelidir. Bir ynetici yannda alana insanlar ne martmal ne de skp bunaltmaldr. Srasnda nefsinden feragat ederek, alanlara rnek olmaldr. Piyasadaki rakiplerin durumlarn, yakndan izlemelidir. Toplantlara hazrlkl gitmeli ve ne konuacan nceden bilmelidir. Daima ksa ve z konumaldr. yi renim yapm baz kiilerin, dndklerini iyi anlatamadklar iin zorluk ektiklerini grdm. Bu ynde kendilerini yetitirmeliler. Bir ynetici sekreterini, kendisi ve irketi iin byk nem tadn bilmeli. Telefonda bile olsa sekreterin konumalar ve davranlar, karsndaki kimsenin irket hakkndaki dncelerine yn verir. Yneticiler, kendilerini yeniliklere hazrlamaldrlar. Mesela, memleketin ekonomik ve sosyal durumunu her an gz nnde tutup, admlarn buna gre atmaldrlar. Ayrca, dnyada kendi meslekleriyle olup bitenleri ok yakndan izlemelidirler.

VEHB KOTAN SON BR SZ


Ben irketlerimde tm bunlara dikkat ettim. Ynetici ve i eleman konusu, sizin gideceiniz yeri belirler. Bunlara ek olarak birka noktay daha belirtmek istiyorum: yi bir idareci dnerek konumal, karsndakini skmamal, dinlemesini ve en nemlisi hesabn bilmelidir. Eletirilere tahamml etmelidir. altrd elemanlar irkete balamak iin, sosyal gvenliklerini salamal, onlar rakiplerinden daha fazla tatmin emelidir. Ynetici salkl ve sinirlerine hakim olmaldr. Bir konuya daha iaret etmek istiyorum: Karar alma mevkiinde bulunan tm yneticiler yarnlarnn ne olacan bilmek isterler. irket

25 Vehbi Ko
sahipleri veya iadamlar bu noktay daima gz nnde tutmaldrlar. Bir ok ynetici, yarnndan emin olmad iin gerekli karar alamamaktadr. Kamu sektr byle. Politik nedenlerle yaplan deiiklikler yneticileri zayflatmtr. Mevcut yneticiler ise, geleceklerinin ne olacan bilmediklerinden, olumlu sonular douracak karalar verememektedirler. Bu yzden, siz tm bunlar bilerek iyi bir yneticiliin nasl olacan nce hissedin.

Genler! ok aln ve iyi okuyun. Ciddi olun. Eer politikaya girmeye karar verirseniz, bunu eliniz ekmek tutuktan ve biraz para yaptktan sonra gerekletirin. Sevdiiniz meslee girin. Babo davranlardan saknn. Serinkanl, sabrl ve azimli olun. Drst ve saygl davrann. Hesabnz bilin. Her meslekten bir yakn dost edinin. Yazl bilgiler unutulmaz, daima not aln. Zamnda evlenin, bunu zellikle sylyorum. Yani ne ge kaln, ne de erkenden evlilie heves edin. Gleryzl, tatl dilli olun. Salnza ok dikkat edin. almanzda, elencenizde, dinlenmenizde ve spor saatlerinizde bir denge olsun.

SABANCI MPARATORLUUNUN KAHRAMANI

SAKIP SABANCI
NASIL BAARDI?
Yabanc bir diplomat eim ile beni akam yemeine davet etmiti. Akam evlerine gittiimizde, yemekten nce bizi yandaki salona aldlar. Baktm, bir sinema perdesi kurulmu. Bize film gsterecekler. Dorusu eim ve ben biraz durakladk. Bizi yemee ardlar. ildi lkelerindeki fabrikalar, yollar gsterecekler, akam akam bu seyredilir mi diye dndk. Evde gsterilen film lkelerinin propagandalarn yapyordu, ama fabrika, kpr, yol gstererek deil. Gen nesli yetitirmek iin ne kadar ok tesisler yapmlar, ne gle tesisler yapmlar, bu tesislere nasl iyi hocalar koymular, bu ocuklar bu tesislerde spor yaparak, mzik, resim, heykel, tiyatro dersleri alarak nals yetitiriliyor Grlmee deerdi. Orada dndm, insann hamuru her yerde ayn. nemli olan bu hamuru iyi yourmak, iyi piirmek Eer genleri iyi yourur, iyi piirirseniz, onlarn lkelerini daha baarl ve daha mutlu hale getirmelerini bekleme hakkmz olur. O film bana yeni dne ufku at. O lkenin fabrikalarn, yollarn, kprlerini grmedim ama, o lkenin genlerini tandm ve bu genlerin nasl baarl olduklarn ve olacaklarn imdi ok iyi tahmin ediyorum.

28 Nasl Zengin Oldular?

BAARININ AYAK SESLER


Sabanc mparatorluunun babas Hac mer Sabanc trl aclarla, zorluklarla, skntlarla mcadelem etmi bir insand. Adanann kavurucu scanda binbir trl eziyetlere gs gererek pamuk tarlalarnda iilik yapm olan Baba Hac mer Sabanc, almasnn karln bir azman sonra fazlasyla alabileceini bu derece tahmin edemezdi. Pamuk iiliinden gelen dev bir imparatorlua sahip Hac mer Sabanc tarlalarda arta kalan ie yaramaz pamuklar toplayarak deerlendirmi, ilk defa pamuk ticaretine de bylece adm atmt. Ne yapacaksn bu ie yaramaz nemli pamuk paracklarn? diye soranlara aldr etmeyerek gece gndz alan Hac mer ilk r r fabrikasn Adanann Karyaka blgesinde yoksul Yavuzlar mahallesinin bitimindeki sulam kanalnn yannda kurmutur. r r fabrikas diye bilinen bu Adanann en eski fabrikasnn yan sra yine Adanann en eski un fabrikasn da ardndan faaliyete geirmitir. Drstl ve ahlakl ticarete nem vermi olan Sabanc, olu Sakp da bu prensipler ierisinde yetitirmitir. Sakp Sabanc bu durumu kendisi yle nakletmitir: Babamz Hac mer Sabanc trl skntlar ierisinde sabrla, trnaklarnn gcyle byle bir i imparatorluu kurmutur. O drstle ok nem verirdi. Sfrdan balamz. Balarken elimizde, cebimizde

29 Sakp Sabanc
birikmi bir sermaye de yok. Ya Allah, Bismillah diye yola kmz. Trnaklarmzla topra kazp, diimizle ipi kesip, srtmzda yk tayarak bugnlere gelmiiz. Bir insan mr fani kullar iin ksadr. Ama milletler ve devletlerin lmszl dikkate alndnda ok ok ksadr. Bu yzden i baarmann birinci art al verii karlkl dnmeden geer. Tek tarafl bir alveriin kimseye bir faydas olmaz. Babamz hep bize unu derdi: Olum, Allahn nimetleri sonsuzdur. Biriyle ticaret yapacanz zaman birbirinizi parasnda gznz olmann, kurnazlk yapmayn. Hepiniz Allahtan isteyin; ie giriin, ticaretinizi yapn ama birbirinizi arpmaya almayn, gznz her zaman Allahn sonsuz nimetlerine evirin. Sakp Sabanc babasnn hayat izgisini anlatrken baz gereklerini altn da iziyor. Bu gerekler kimseye muhta olmamann ve huzurlu, selametli yaamann srlarn veriyor bize.

FIRSATLAR HER DNEM VARDIR


Gemi yllarn bugn arasnda kararl olan bir insan iin kazanca giden yolda hibir fark yoktur. Her dnemde trl engeller, trl trl zorluklar yaanmtr. Bir eyler gerekletirebilmenin nndeki en byk tuzak, zaman artk deiti, bu devirde i yapmak kolay deil, eskiden oluyormu ama imdi zor gibi insan bitiren, eriten ve hi haline getiren dncelerdir. Bunu diyen ve byle dnen bir insan, evet dorudur, gerekten hibir ey yapamaz. O halde bcek olmaya raz olanlar ezilmekten ikayet etmemelidir. Eer devir deitiyse, i yapp kazanmak zorsa bu kadar yeni yetme sfrdan balam insanlar nasl kazanmlar? Onlar prl prl arabalarnn ierisinde aileleriyle seyahat ederken, mutluluu tadarken, saadet dolu evlilikler gerekletirirken siz hala iinde bulunduunuz hzn ve keder dolu anlarnz kader olarak m greceksiniz?

30 Nasl Zengin Oldular?


Gen ya sendomu, orta ya sendromu, ilerlemi ya sendromu kazanca giden yolda mit krc sendromlardr. 20li yalarda, ben mi kazanacam, btn keler tutulmu mitsizlii yaanr; orta yalarda, geride kalan genlik ok byk kayp olarak grlr, ya geti, bundan sonra ne yapabilirim ki tuza yaanr. Oysa orta ya kazanma ve baarnn en tatl ve en gen cokusudur, genellikle 30lu yalardr; ilerlemi ya, artk her eyin bittii zannedilen 45li yalardr ki en gzle kazanmlar, en gzle aklar bu dnemlerde yaanr. Asl hayat bu dnemden sonra balar.

BAARI YA SINIRI TANIMAZ


Byk mzisyen Beethoven, ilk eserine 13 yanda iken besteledi. Byk air ve dnr Francis Bacon, 16 yanda iken Aristonun felsefesindeki yanllar sorgulad. Fatih Sultan Mehmet stanbulu fethettiinde 21 yanda idi. Napolyon, sfrdan ve yoksulluktan gelerek imparator olduunda 27 yanda idi. Amerika Devlet Bakan Benjamin Franklin dnyada en ok okuna ve hala da okunulmaya devam edilen Fakir Bir Adamn Almana isimli kitab hazrladnda 26 yanda idi. nl mzisyen Mozart 20 yana geldiinde dnyaya n sald. nl air Goethe 20 yandayken dnyaca tannd. Yoksulluun zdrabn ekmi olan Charles Dickens Pickwick Papers adl aheser eserini 30 yanda bitirdi. Aydn Boysan 70 yandan sonra kitap yazmaya devam ediyor ve Daha yapacak ok iim var diyor. Goethe dnyaca nl Faustu 80 yanda bitirdi. Dnyaca nl heykeltra Rodin (Dnen Adam) en kymetli eserlerini 70 yandan sonra yapt Sanat Michelangelo, Vatikan Sistin Mabedini dnyaya sunduunda 70 yanda idi. O, lene kadar yle demiti: Ancora

31 Sakp Sabanc
mparo! Hala reniyorum! Pietay tamamladnda 87 yana gelmiti. Mimar Sinan Sleymaniye Camiini bitirdiinde 70 yann zerindeydi. saac Newton yerekim kanununu tm dnyaya duyurduunda 24 yanda idi. Charlie Chaplin 75 yandayken hala film eviriyordu. Vehbi Ko 95 yana kadar iinin bandan ayrlmad. nl dnr Bernard Shaw 98 yandayken bahesindeki aalar kendisi buduyordu. ngiltere devlet Bakan Churchill 65 yanda babakan oldu. Roosveltin arkada nl Hakim Holmes 90 yanda yolda yrrken 25 yalarnda iki gzle grerek yle demitir: Ah! imdi keke 70 yanda olsaydm. nsanolunun yaad en byk halsinasyon dnemler ve zamandr. Dnemin getiini, zamann ise hazla akp gittiini dnmek insann kendine yapt en byk ktlk olacaktr.

SAKIP BEY NE DYOR?


Babamzn hayat izgisi diye balyor Sakp Sabanc ve devam ediyor: Bir Anadolu kyls, Hac mer Sabanc 1921 ylnda Kayserinin Akakaya Kynden yryerek ve eek srtnda 15 gnde ulaabiliyor Adanaya orada pamuk iilii yapyor. Sonra pamuk ticareti. Arkadan bir rr makinesi. Ve sonra pamuk tohumundan ya karacak bir tesis derken, nl Adana Bossa un Fabrikasn ve Bossa Tekstil Fabrikasn kuruyor. Tarihlere dikkat etmek lazmdr. Bir kyl ocuu ii olarak almak zere Adanaya 1921 ylnda geliyor. Bundan 30 yl sonra Bossa Un Fabrikasna sahip olabiliyor. Bossa Tekstil Fabrikasn temelini atabiliyor. Akbank gibi bir zle bankann kuruluun gerekletirebiliyor. 1921lerde Trkiyede ekonomi

32 Nasl Zengin Oldular?


ok mu iyi idi? 1945lerde Trkiyede her ey gllk glistanlk myd? 1950lerde, 1960larda, 1970lerde halkta ok mu para vard, insanlar ve iyerleri dertsiz miydi? Aka anlatmak gerekirse, Trkiyede bugne kadar ne yapld ise hep zor artlarda, hep skntlar iinde yaplmtr. Belki imdi de sorunlar ok, ama unutulan bir ey var: Bugnn imkanlar dnden ok ok iyi ve gl.

PARA YERLERDE GEZYOR, TOPLAYAN YOK!


Sakp Sabanc bugnn imkanlarn dnden ok daha fazla olduunu sylemitir. Fakat ona gre amzn tek hastal tembelliktir, kolay yoldan ke dnme kurnazlklardr. Byle olunca gerekten drst ve hakkyla alan namuslu bir insan herkese fark atar, ksa srede zengin olur. diyen Sakp bey, parann yerlerde gezdiini, herkesin gelip geerken zerine bastn ama toplayan kimsenin olmadn sk sk ifade etmitir. Fakat drst yollardan olmasnn zellikle altn izmitir. Eski maliye Bakanlarndan Adnan Baer Kafaolundan dinledii bir hikayeyi anlatyor Sakp Sabanc: Adnan Baer Kafaolu, eiyle Newyorkun mehur beinci caddesinde yrrken, bir dkkann nndeki kalabalk dikkatini ekmi. Dkkann vitrininde byk harflerle Bugn 100 dolar ver, 1 ay sonra 200 dolar al! yazs varm. Ve gerekten de, birok kii dkkana girip bir ay sonra alaca 200er dolarn hayali lie100er dolar yatryormu. Adnan Baer Kafaolu, ertesi gn oteline gederken gene ayn caddeden, ayn dkkann nnden geerken, bakm ki, dkkann nnde hayat izi yok Kaps kapal. Bir gn nce Bugn 100 dolar ver, 1 ay sonra 200 dolar al yazan vitrinde, daha byk harflerle, krmz boyal bir baka yaz aslm: Ticaret serbest, dolandrclk memnudur. mza: New York Savcs

33 Sakp Sabanc
Amerika Birleik Devletleri serbest ticaretin ncs bir lkedir. Fakat her serbestinin bir snr vardr. Serbestliin snr, bakasnn hak ve menfaatlerine zarar vermeme noktasdr. Devlet ise, gszleri koruduu lde gldr. Ne yapalm, kanmasa idi! Ne yapalm aldanmasa idi! diyerek, insanlarn kandrlmasna, haklarnn ve menfaatlerinin yaralanmasna rza gsteren devlet, toplumda huzursuzluk tohumlarnn yeerip, tahribata balamasna sebep olur. - Bir kii vardr. Niyeti iyidir. Ama hesabn bilmemektedir. Bakalarn gerek d dnyalara gtrr. - Bir kii vardr. Niyeti ktdr. Bakalarn kandrmak, istismar etmek, dolandrmak iin yola kmtr. Bu lkede yaamlarn hepsinin, her hadiseyi phe ile karlamalarn, deerlendirmelerini buna gre hareket etmelerini beklemek insafszlk olur. Devlet, koyaca nizamlarla, bu nizam uygulamakla sorumlu memurlaryla, denetim tekilatyla vatandalarnn iyi ve kt niyetle istismarna mani olma sorumluluunu stlenmitir. Ksaca, ticaret serbest, dolandrclk yasak olmaldr. Yerdeki paralar toplamak ncelikle tasarruf ilkelerini bilmekle gerekleebilir. Tasarrufunu bilmeyen kazanmasn da bilmez. Nasl ki alveriin ilkesi tek tarafllk deil ise kazancn da ilkesi igc tasarrufu, zaman tasarrufu ve para tasarrufudur. Trkiyenin kaynaklar kttr. Zaman, paray, emei deerlendirirken tasarrufa nem vermeliyiz diyen Sakp Sabanc, yaam yksnden yola karak u arpc ifadeleri kullanyor: Biz tasarrufu baba evinde rendik. mkanlarmz dar olduu zaman da tasarrufa dikkat ettik. Tasarrufun fakirlik ile zenginlik ile ilgisi yoktur. Tasarruf Allahn verdii nimetleri, imkanlar harcamamak, har vurup harman savurmamaktr. Evde tasarruf terbiyesi alanlar, evde tasarruf alkanl kazananlar, buna i hayatnda da srdrr. Bugn bir sanayi tesisini kurmak iin

34 Nasl Zengin Oldular?


milyonlar deil, milyarlarca lira harcanyor. Arsa almndan tutunuz da, inaatn yaplmas, ieriden ve dardan makine almlarnda yaplacak tasarruf, milyonlar ve milyarlarca lira fazla veya eksik deme anlamna gelir. Bugn sadece retmeyi hedef alamayz. Hedef bol ve salkl retmektir. lkemize para bol fakat hep ikayet etmekten bu paralar toplayan yok. yapan iine bakan adam, herkesin zerinden basp da getii paralar toplar.

KEND YERNZDE KENDNZ GB GRNZ!


Sakp Sabanc, ocukluk devresinden sonraki yllarda kesinlikle hazr para yemediini ska ifade etmitir. Baar ve kazancn basamaklarndan birisi olarak, kiinin kendi iyerinde kendisini ii olarak grmesi gerektiinin altn izmitir. Genlik yllarndan beri rr fabrikasnda ii personel gibi alm olan Sakp Bey, bylece kendisine olan zgvenini kazanm, almann, alarak kazanmann duygusunu yaamtr. Sabah erkenden herkes gibi rr fabrikasna gelip imza cetvelini imzalayarak fabrikann kapsndan ieri giren Sabanc zaman zaman ustabalardan azar bile iitmitir. Hatta personel mdr, Sakpn iyerine 20 dakika ge gelmesi zerine onu Baba mer Sabancya ikayet etmi, Baba Sabanc da olunu bir gzel azarlanmtr. Sakp Sabanc, kendisinin geldii baar seviyesini, hibir zaman hazr kazanlm bir baar olarak grmemitir. Bu konuda unlar sylyor: Sfrdan geldim ben bu seviyeye. Stajyer memurluk yaptm da ykseldim. Patron olarak domadm. Ben genken henz kk bir messeye sahiptik. Adanann mehur zengini Mustafa zgr bizden kat kat zengindi. Ama yapamad, beceremedi; elinde tutmasn, baarmasn, baary kazanca dntrmesini bilemedi. imdi tannmyor bile, neyi var neyi yok kaybetti. Ben ise elemdeki kck imkan alarak baar prensiplerine uyarak bugnk seviyeye getirdim.

35 Sakp Sabanc

SAKIP SABANCI OLDUU DNEM ANLATIYOR: BABAMIN SYDM!


Sakp Sabanc babasnn iyerinde nasl ykseldiini yle anlatyor: Babamn iyerlerinde almaya balamm. lk gittiim iyeri rr fabrikas. Bir de babamn Adanada Mahmutpaadaki yazhanesine devam ediyorum. rr fabrikasnda pamuk tartlan kantarn banda durup, pamuk alnrken tartlar bir kada yazyorum. Babam, Topla bakalm! dedi mi topluyorum. O, Bakalm doru toplam msn? diye kontrol ediyor. Orta okulda, 1948den itibaren Akbankta altm. Akbankn Adanada eref Orun isimli bir mdr vard. babam beni ona, eref Bey, doru raydan karma, disiplinli yetitir. diye emanet etmiti. eref Bey ok disiplinli bir ynetici idi. Ben, stajyer memur statsnde idim. 25 lira aylm vard. sabahlar her memur gibi, ie vaktinde gelip, imza cetvelini imzalardm. Be dakika ge gelsem eref Bey imza cetvelini imzalatmaz ve babama Hac Aa, olun bugn gene 5 dakika ge kald diye durumu bildirirdi. Birka defa olunca babamdan iddetli bir azar yedim. O zamandan beri i disiplinine, randevuya uyarm. Bankada yaz makinesi, hesap makinesi kullanmay tahsil fiini, tediye fiini, makbuz kesmeyi rendim, kulam doldu. almaya baladktan sonra, bana denen ilk cret, net 20 lira idi. Hemen anneme gittim. Anne bu babamn verdii hazr para deil, bu para kendi emeimle kazandm para. Al sana veriyorum deyip tamamn ona verdim. Annem beni pt, Glnaza ver, saklasn! dedi. Okuldan ayrlnca un fabrikasnda veznedar oldum. Maam 50 lirayd. Akbankta ki stajyer memurluumdan rendiklerim ie yaryordu. Un fabrikasnn mdr Kemal Pekn, muhasebe mdr Sadettin Atabey idi. Baz akamlar kasa hesab tutmaz, ben bankadaki alkanlkla 23 saat daha alr, hesab tutturmadan fabrikadan ayrlmazdm. Daha sonra un fabrikasnn muhasebesinde altm. Alm ilerine bakmaya baladm. 1955 ylnda ticaret mdr mer iftiolu ayrlnca onun yerine getim.

36 Nasl Zengin Oldular?


1957 ylnda Bossa Tekstil Blmnde genel mdr muavinlii grevine baladm. Bossada benim genel mdr muavini nvan ile altm dnemde, ortaklarmzdan Sinan Bosnada ayn unvan ile yanmzdaki odada oturuyordu. O dnemde Sinan Bosna ile ok iyi bir iliki kurduk. Bu iliki derin bir dostlua dnt. Birbirimize ok sevdik. Sinan Bosna yurtdnda tahsil etmesine, yurtdnda uzun sre kalmasna ramen, her seviyedeki insan ile ok iyi iliki kurmasn bilen bir kiiydi. nsanlar hi kmsemez, sokaktaki dilenciye hamala, cierciye, iiye, ustaya, mhendise, genel mdre hep ayn ekilde hipat eder, onlara deer verdiini hissettirirdi. Ben Sinan Bosnadan ok eyler rendim. Baarn bir srr da burada gizlidir. nsan ilikilerindeki derinlii kavramanz gerekiyor. nsan ilikilerinde bakalarndan daha farkl bir yaklamm var ise, bunu Sinan Bosnaya borluyum. Onun gibi hareket etmeye, karmdaki kim olursa olsun deer vermeye gayret ettim. Bundan ok yarar grdm.

HACI MER SABANCI NASIL BAARDI, NASIL KAZANDI?


Bahane bulma eilimleri insann doasnda vardr. Bizi baarszla iten sebeplerin banda kendi kendimize sorduumuz tuzak sorular yatar. Bu sorular unlardr: Hac mer Sabancnn yaad dnemle imdiki dnem ok farkl. imdi baarl olmak kolay m? Bu zamanda nasl baarl olup kazanacaz ki? Sakp Beyin babas Hac mer Sabancnn zaman daha kolaym. unu syleyebiliriz ki, deien an artlar deil, an getirdii yeni malzemelerin insan duygusunda yaratt karmak duygulardr. Kim ki bu duygularn hipnozuna kaplmaz, orta lekte irade gsterir bol kazan onun hakk olacaktr. Teknolojik malzemelerin insanlar tembellie ittii bu dnemler tam frsat dnemleridir. Kendisini bu tembellie itmeyip, mutlu bir ruh haliyle alan, abalayan iin baarnn yollar alacaktr.

37 Sakp Sabanc
Cumhuriyetin ilk yllarnda, Kayserinin Akakayaya Kynden yaya olarak Adanaya bir para ekmek iin yollara den bir kyl ocuu, Hac merin ve daha sonra onun ocuklar ile ailenin kurduu Sabanc Topluluunun hikayesi, Trkiyede sava ekonomisinde rekabet ekonomisine geite 70 yln hikayesidir. diyen Sakp Sabanc, kazanmak isteyen iin o dnemle bu dnem arasnda hibir farkn olmadn, bilakis imdiki dnemin onca imkanlarna ramen tembelliin ve ksa yoldan zengin olma heveslerinin moda olduunu ifade ederek, sk sk ok almamz gerekir, emeksiz yemek olmaz, diye tekrarlamtr. Babas Hac mer Sabancnn nasl olup da yzbinlerce kii arasndan syrlp baarl olduunu Sakp Sabanc yle anlatyor: nsanlar iinde bulunduklar imkanlarn evvela farkna varmallar. Babamn dneminde her eyin kolay olduuna iddia edip aba ve emek gstermeyen imdinin insanlarna cevap vermek istiyorum. Babamn zamannda her ey kolayd da, o dnemlerde Adanann hata Trkiyenin en zenginleri arasnda bulunan Nuh Naci, Mustafa zgr ve Seyit Tekin neden iflas ettiler, neden mallarn dahi koruyamadlar? Biz o aman deil zengin olmak, trnaklarmzla mcadele veren aileydik. Babamn etrafndaki insanlar o zaman aala, yani tembellie almlard. Adanal toprak aalar ve o dnemin ou alanlar, ok deil, 1960 ve 1970lerde pavyon denilen batakhanelere gidip keyif atyorlard. Bylece brakn ilerlemeyi ellerindekine de muhafaza edemiyorlard. Oysa bu dnemlerde babam Hac mer alm, emek harcam, sefahata taklmam, baarl olmu ve kazanm. Ayn tuzak imdilerde de var. Zevk ve sefalar nisbetinde almyorlar; zevk, arzu elence ve istekleri alma istek ve arzularndan daha fazla. amzn insann gz srekli bakasnn parasnda ve malnda. Byle de olunca tabi ki bu insanlar baarl olamazlar. Sonra da kalkp emeiyle kazanm insanlara ileri geri konuurlar.

YAPACAINIZ K PARADAN DA NEMLDR


Sabanc mparatorluu 3 aamada ykselerek kurulmutur. Hac mer Sabanc nce alm vermi, yani alveri yapm. Bunun ad ticaret.

38 Nasl Zengin Oldular?


Sonra kazand parayla toprak satn alp bakasndan pamuk almak yerine pamuu kendisi retmi. Daha sonra rettii pamuu bakasnn fabrikasna satmak yerine kendisi fabrika kurmu, ya retmi. Yani sanayiye atlm. Hac mer Sabanc ticareti gerekletirip, toprak satn aldnda pamuu kendi yetitirmeye balam. Binlerce ton pamuk kendi rr fabrikasnda ilenip iit kartlyor. kan binlerce ton iit ise mutlaka nebati ya fabrikasna satlmaldr. Ama o zamann tek nebati ya fabrikas, Rus asll Yahudi Glidoya aittir.

YKSEL
lk iplik ve bez fabrikasn 1954de kuran Sabanc mparatorluu, rettii bezi talya ve Almanyaya gnderiyordu. Onlar da 2 kurua aldklar bu bezleri ileyip, basma haline getirip 10 kurua Trkiyeye satyorlard. Babam bu iin byle gitmemesi gerektiini dnd. nk aradaki 8 kuru bizim milli servetimizdi. diyen Sakp Sabanc szlerini yle srdryor: Hemen basma, tesisleri iin kollar svadk. Neden kendi bezimizi, kendimiz ilemeyelim ki? Neden darya gz gre gre para kaptralm. 1960ta kendi tesislerimizde baskya baladk. Hatal oldu, dzelttik, rendik. Yllar getike 13 bin ilik iplik blm 120 bin ie kt. 2 bin tezgah almaya balad. Dz baskdan rula baskya, bir tek renkten nce 4 renge, sonra 16 renge ktk. Bunlar bizim sanayi iimizin douunu, emeklemesini yrmesini ve nihayet komasn gsteren gelimelerdir. Hac mer Sabancnn lmnden sonra 6 sabanc karde, hibir eri yola sapmadan tam bir kiisel geliim baars gstererek Sabanc kuruluunu mparatorluk haline getirmilerdir. 1967de Akimento, nsa 1968de Sasa, Temsa 1969da Olmuksa, Plassa, Ayeksa 1971de Teksa, Pilsa, 1972de imsa, Akkardan, 1973de Ynsa, Kordsa, 1974de ise Lassa kurulmutur.

39 Sakp Sabanc

ADANA KAYSER BANK (AK BANK)


Sabanc mparatorluu sadece tekstille kalmam bankaclk ve sigortaclk iine de girmitir. Adana Kayseri Bank (AK BANK) kurulmu, Londrada ise ilk Trk bankas olan Ak international Bank oluturulmutur. BNP-AK-Dresdner Bank ve Leasing irketleri de Sabanclar adna kurulmutur. Srf sanayi rnlerinden ihra yoluyla 750 milyon dolar dviz salamlardr.

SAKIP SABANCININ 1990LARDAK BAARILARI


Dnya Devleriyle Ortaklk
Sakp Sabanc, baarlarn anlatarak Baba Hac merden ok eyler kavradn ifade ederken, zellikle drst alma yolunda, aba ve gayret de varsa btn baar kaplarnn bir bir aldn sylemitir. ABDnin nl Dupond firmas ile ciddi yaptrm ortaklklar. Japonyann nl Brigestone firmas ile ihracat ncelikli dev lastik retimi ortakl. Belikann Bekaert firmas ile ihracata ynelik lastik kordu ortakl. Philips firmas ile ampul, televizyon ve radyo retimine ynelik ortaklk. ngiltere merkezli Hilton nternational otelcilik, otel iletmecilii ortakl, stanbul Maka daki Hilton Otelinin mlkyle birlikte sahiplii Ankara ve Mersin Hiltonun ortakl. Fransz BNP Alman Dresdner Bank ve ABDnin nl CIGNA , grubu ile ortaklk. Japonyann TOYOTA firmasyla ortaklk. TOYOTASAnn kurulmas. Btn bu gelimeler karsnda Sakp Sabanc baary u tek cmlesiyle zetliyor: Yapacaz, dnyoruz demiyorum; yaptklarmz sylyorum!

40 Nasl Zengin Oldular?

EKP ALIMASINA NEM VERN


Zamann deien dengelerini iyi tesbit etmek gerekir. Baz anlar rzgara kar koyamazsnz, ancak gerekli ihtiyalarnz yannzda tedarik ederek rzgar istikametinde temkinle yol alabilirsiniz. Rzgara kar tkrmenin akibeti ortadayken size den grev yeni stratejiler gelitirmek olacaktr. Hibir devirde yaplacaklar bitmez; mutlaka yeni yeni frsatlar kar. nemli olan ii takip etmek, yapmls gerekenleri kovalamak ve frsatlar ktnda ona hazrlkl olmaktr. Zaten ans denilen de ite bu frsatlardr. Eer donanml deilseniz, size ait hissettiiniz beceri ve baskn yetenekleriniz paralelinde bir eyler yapmamsanz gnde on defa ansla karlasanz da hibir faydas olmayacaktr. Frsatlar karmza kartacak olan g, u an ne yapyor olduumuzla doru orantldr. Kendi kiisel abalarmzn yan sra, faydasn umacamz akl banda insanlarla oturup kalkmak da pek ok frsatlar yaratacak olan isabetli bir davrantr. Gnmz, ekip almasn gerekli klan bir gndr. Baarl insanlarn hayatn incelediimizde hepsinin birer ikier dostlarnn olduunu grrz. Sizde bu hatrlatmay hafife almadan hayatnzda uygularsanz, bo adamlarn adna ans dedikleri frsatlarla karlarsnz.

BAARININ DNAMKLER
Victor Hugoya Baarl olmak iin para, i, akl llerinden hangisi daha nemlidir? diye sorduklarnda tekerlekli bir araba kullanyorsunuz, sizce hangi tekerlek daha nemlidir? eklinde cevaplam. huzur ve i gven dier alma yapacamz dostlarla aramzda salkl kprler kurar. yi bir dncenin gereklemesi mmkn deildir. Edison, baarl olmu insanlarn zelliini tek cmleyle zetlemi: Hayta baarl olmu kiilere bakarsak, onlarn ruhen, bedenen ve fikren huzurlu kiiler olduklarn grrz. Baarl insanlardaki ekip ruhu onlarn geni gnll olmalarndan kaynaklanr. Byle insanlar, baarsz her insann gittii yoldan gitmi olsa,

41 Sakp Sabanc
baarl olmam o insann gremedii onlarca frsat grr. Gutsa ve Flaubert, talar baar basamana benzetiyor ve yle diyor: Baarsz insanlarn yollarndaki talar, baarl olanlar iin birer basamaktr. Byk devlet adam ve zengin Trkiye devletinin kurucusu Mustafa Kemal Atatrk ekip ruhu iin ok farkl duygusal bir ifade kullanmtr. yle diyor Atatrk: Yakn dostlar sevdikleri tarafndan bir ikenceye mahkumdurlar. O ikence sevdiklerinin derslerini dinlemektir. Sakp Sabanc, kendilerinin u anki seviyeye gelmesinde ekip olarak alma ruhunun byk rol olduunu vurgulamtr. Sakp Sabanc, eski dost ve arkadalarn hibir zaman unutmam, tekrar her frsatta onlarla alveriini ve ortakln srdrmtr. Kendisini zengin eden, babas Hac meri bugnlere tayan by ekip almas ve iten dostluklara balyor Sakp Bey: Tm i hayatmda alverilerimde hep pozitiftim. Ruhen ve gnl olarak huzurluydum. Bunu dostlarmla bir araya geldiim anlardaki yaptm huzur dolu sohbet ve beyin frtnalarna balyorum.

DOSTLARIN AYIPLARI YERNE DMANIN YLKLERNDEN BAHSEDNZ


Ekranlardan sk sk zel hayatndan kesitler sunmu olan Sakp Sabanc, btn zenginliine ramen kyn hibir zaman unutmadn, ruh olarak o ekilde yaama baktn dost ve arkadalaryla irtibat koparmadn syleyerek, baarya giden yolda, huzur ve mutluluun enerjik olarak asndan gerekli olduunu vurgular: evrenizdekilerin ayplaryla uramaynz. baars kazanlmak isteniyorsa, rahat ve huzurlu yaam arzu ediliyorsa, dostlarn ayplar yerine dmanlarn iyiliklerinden bahsedilmeli. Hayat mcadelesi bir ifade eklidir. Ge kalnm ve ertelenmi vaadlerimiz bizi mr boyu rahatsz edecektir. O halde kamaktansa iyi dostlar

42 Nasl Zengin Oldular?


edinip hakikatle yzlemek gerekir. Bylece ertelenmi vaadlerimiz ait olduklar yer ve kiilere ulaacaktr. Sabanclarn ailesi incelendiinde, onlarn ekiplerine, personellerine bir aile gibi muamele ettikleri grlr. lerini yeni kurduklar dnemlerde Sakp Sabanc, Dizelci Mehmet diye bir iiden bahsetmitir. Ona nasl ailece sayg duyduklarn anlarndan u ekilde aktaryor: Adanada sanayi denilince pamuun ekirdeini karan rr makinelerinin akla geldii, un ten deirmenlerden fabrika diye sz edildii dnemlerde, tabii olarak teknik eleman bulmak nemli bir sorun tekil ediyordu. Makineleri altrmaktan nce, makineler iin elektrik bulmak gerekiyordu. ehir cereyan sk sk kesildiinden, her tesiste bir jeneratr grubu vard. Bu jeneratr gruplarn ileten ustalar, Adanann en kymetli teknik elemanlar idi. Bunlara dizelci denilir. Dizelciler genellikle, arabac iken, kamyonlara ofr muavini, ofr olan, sonra motordan biraz anlayp, tamirci kesilen kimselerdir. Bu ekirdekten yetimi insanlarn maharet sahibi olanlarnn says az olduundan, baarllar ksa srede isim yapard. Elektrik ile ileyen tesisler iin dizelci ok nemli bir adamd. nk, jeneratr arza yapt m, hibir makine almayacak, iiler bouna para alacak demekti. Jeneratr ka gn almaz ise fabrika o kadar gn kapsna kilit atm oluyordu. Hele jeneratrn bir paras krlr ve stanbuldan para beklenecek olursa, bu gnlerin says ve zarar byk giderdi. Onun iin elektrikle alan makinesi, tezgah olanlar en iyi dizelcinin peinde koarlard. Dizelci Mehmetin de iyi dizelci olarak nam ktndan babas Hac mer onu Bossa Fabrikasna alm, jeneratr grubunu ona teslim etmiti. Dizelci Mehmet Aa ksa boylu, iman vcudu, her zaman giydii kara alvaryla gerek bir kyl tipindeydi. Boyuna asl duran pekire elini yzn sildike, mazot karas yzne, kulaklarna da bular, boncuk boncuk terledike, terlerin de kara kara akt sanlrd.

43 Sakp Sabanc
Biz Bossa Fabrikasn yeni kurmann heyecanndayz. Makinler prl prl eride yeni teknisyenler, mhendisler var Ama bizim iin en nemli adam dizelci Mehmet Aa nk una inanmz ki, eer dizelci Mehmet Aa olmasa elektrik jeneratrleri durur. Elektrik jeneratrleri durursa, fabrika hibir ie yaramaz. Binlerce ii, mhendis, milyonlar deerindeki makine hareketsiz kalr Bu ruh haleti iinde, fabrikann kapsndan girdik mi nce Dizelci Mehmet Aay gryoruz. Elini skp, hatrn soruyoruz. O bizim kendisini mhimsediimizin farknda, gururlu, oradan oraya koup, byk tela iinde nemini sergilemekte. Babam Hac mer, ben ve dier kardelerim Dizelci Mehmet Efendiyi yapt iten dolay deil sadece, sempatik olduundan dolay her zaman tebrik eder, halini hatrn sorardk. Babam ve biz fabrikaya gelince onun saln shhatini sormadan ieri adm atmazdk.

TM BAARMAK STEYENLERE
Sakp Sabanc yarm asrdr i hayatnn ierisinde yorulmu bir iadamyd. Vasiyetinde kazan peinde olanlara hayr ilerini de tavsiye etmitir. Onun hasta haliyle bile yapm iin abalad Kandilli Kz Lisesi kltr merkezin dntrlrd. Kandilli Kltr Merkezi 7 bin metrekarelik bir alan kapsyor. Sakp Sabanc burann yapm iin tam 6,5 trilyon ba yapt. Ei Trkan Sabanc, eitime ve kltre Sabanc ailesini gereken nemi her zaman verdiini unlar sylyor: nsan baarya gtren yol kltre deer vermektir. Kltr ve eitim yolunda yaplacak ba ve yardmlar gnl ferahl yaratr. Bu merkeze rahmetli eim Sakp Beyin isminin verilmesinden dolay ok mutluyum. Sakp Sabanc, Kandilli Kz Lisesini unutmamt. Basnda kan haberlere bakarak bu kltr merkezinin restarasyonu iin yaplan almalarn tkandn grerek Bu i bu parayla bitmez demiti. Kandilli Kz Lisesi Eitim ve Kltr Vakf Bakan ve stanbul valisini 6 Nisan 2004 ylnda telefonla arayarak hastanedeki odasna davet etmiti. Kolunda serumu ile onlar ayakta karlayan Sabanc u arpc szleri dile getirmiti:

44 Nasl Zengin Oldular?


Daha nce bu kltr merkezinin yapm iin 3 trilyon balamtm. imdi de huzurlarnzda 3,5 trilyon daha balamak istiyorum. Bu da yetimezse hem ben hem ailem daima katklarmza devam edeceiz, msterih olun. Sakp Sabanc kltr hizmeti iin toplam 6,5 trilyon yardm yaptktan 3 gn sonra vefat etmitir. Sakp Sabanc ve babas Hac mer Sabancnn kurmu olduu VAKSA (Hac mer Sabanc Vakf) halen yzlerce renciye burslar veriyor, ktphaneler ve okullar ayor.

BATILILAMA LE LGL GRLER


Batya alan, baty gren, batda yaayan, mutsuzlukta daha ileri Tersine batya almann, baty grmenin, batda yaamann ne byk nimet olduunu, ne byk bir mutluluk olduunu anlamak gerekir. yileri toplayacak yerde, sadece ktlerden etkilenmenin elikisi arpc oluyor. Sadece negatifler sepete konuyor Batllama rt, adeti, treleri unutma kapsn ayor. Batllama byklerin elini pmeyi unutturuyor. TV, radyo, gazete, dergi gibi haberleme aralarnda negatife arlk verilmesi, gen neslin Trk rf ve adetleri izgisi dnda bir gelime gstermesine sebebiyet veriyor. Dikkat ediniz, 10-12 yandan sonra yeni nesil, ailelerini kontrolnden kyor Acaba bu normal bir gelime mi? Ya elliyi asa, anasna, babasna, byne hrmet gsteren, ellerlini pmeyi, hayr dualarn almay en byk mutluluk sayan bizim nesli yannda, 10-12 yandan sonra byklklerine ve rf ve adetlere kar direnmeye balayan yeni neslin davran tasvip edilebilir mi? eker bayramndan kurban bayramndan byklerinden uzaklamaya alan, ylda bu iki vesilede bile el pme, hayr duas alma araynda olmayanlar normal mi karlayacaz. Acaba bu yeni nesli mutsuzlua itmiyor muyuz?

45 Sakp Sabanc

ALIMA LE LGL GRLER


slam byklerini ok sevdiim ve benimsediim bir temel felsefesi vardr: Hi lmeyecekmi gibi al, Yarn lecekmi gibi hazr ol Bu temel felsefe insana ve topluma ok nemli mesajlar vermektedir. Bunu yannda kaynan ve tam olarak hikayesini hatrlayamadm bir baka felsefi gr hatrlatmak istiyorum: ok uzun sre meyve verecek aa gelebilecek, rnein bir insan mr uzunluunda zaman isteyen bir aac dikmede tereddt geirenlere bir bilge kii yle diyordu, Ne duruyorsunuz. Bir an nce dikin Dikin ki bizden sonra gelecekler meyvasn toplayabilsin. Bunlar neden sralyorum? nk Trk toplumu son dnemlerde deiik olumsuz gelimelerden fazlaca etkilenmeye balad. Bu olumsuz etkilenme bazlarmz yapmalar gerekeni yapmaktan alkoyabiliyor. Hele seim ortam gesin, seim sonularn grelim. Ondan sonra Hele bu yl bir atlatalm. Ondan sonra Benzeri bahanelerle atlmas gereken admlar atlmyor. unu kabul edelim ki dnyada olumsuz gelimelerin bitmesi mmkn deil. Eer biz sorunlardan ekinerek yapacamz, yapmamz gerekenleri yapmaz, kabuumuza ekilir isek, bu kendimizin, ailemizin, kurulularmzn ve lkemizin aleyhine olur. Tersine olumsuz gelimelere kar tedbirleri alarak: Gelime izgimizi srdrmeye, almaya devam etmeliyiz. Fakat ayn zamanda olumsuz gelimelerin artabileceini dikkate alarak hazrlk yapmay, gerekli tedbirleri almay ihmal etmemeliyiz. nk gnler kaar. Boa gider. Yarn meyve verecek olan aalar bugnden dikmeyi ihmal edersek, Trkiyenin yarnlarnda ocuklarmz bizi hayr ile yadedemez.

46 Nasl Zengin Oldular?


Ben almay babamdan grdm. Sabah ezannda almaya balar, yats okununcaya kadar srdrrd bu youn almay. Ben de ondan grdm bu youn almay ekmee katk ettim. Bana gre alma boa olmaz. Yani bou bouna alm olmak iin allmaz. almann sonucu muhakkak bir rn olmaldr. Yani almann amac ortaya bir rn kartmaktr. Bol salkl rn lkemiz iin beklenen refahn yolunu aar.

BEN BR KOLM
Babam gen ld. O lnce, Bu kadar almann sonu ite bu dedim. Ama 1967de Sabanc Holdingi kurduk. Bugn 30 bini akn alanmzla direk ve dolayl olarak yz milyarlarca lira vergi veriyoruz. almak bana mutluluk veriyor, doyum veriyor. almak benim iin bir hayat tarz olmu. kim yok denecek derecede. Sigara ierdim braktm. En byk alkanlm almak. Ben bir ikoliim yani bir trl frene basamyorum. Amerikada kalp ameliyat olduktan sonra kendi kendime, Bak Sakp, ala ala ne hale geldin. Elin memleketinde kalbini atlar. Bu nereye kadar gidecek dedim. Trkiyeye dnnce hanma sz verdim, leri biraz ar alacam dedim. Haftada en az iki gn Holdinge gitmeyeceim, evde oturacam dedim. Allah iin szmde durdum. Bana hep sorarlar, Sayn Sakp Sabanc, ocuk yatan itibaren alm, didinmi, yurt iinde ve dnda nemli iler yapmszn. Ama hala alyorsunuz. Maddi durumunuz mu zayf. almazsanz oluk ocuk a m kalacak? Ben almaya mecburum. Yllar nce baka sebeplerle almaya mecburdum. Bugn baka sebeplerle almaya mecburum. alan insan ktlk dnemez. nk ktlk dnmeye vakti kalmaz. Boluk, isizlik genleri yoldan karr.

ALIMA PLAN DAHLNDE YAPILMALI


Ben almann bir plan dahilinde verimli olacana inanyorum. Yoksa insanlar srf almak iin alrlarsa bunun faydas yoktur. alma

47 Sakp Sabanc
sistemli, planl olmaldr. Ayrca almann insana huzur vermesi, huzur verici bir ortamda yaplmas gerekir. Ticarette kar baarn gstergesidir. ok baarl i yaptm. Binlerce insan altryorum. rnlerim ok gzle. Fakat iletmem zarar ediyor. Bunun ad alma olmaz ki. Nasl ki sa kesilip berberin nlne dkldnde ak m kara m olduu belli olursa, ticaretle uraann baars da yl sonundaki karyla belli olur. Bu da planl almayla gerekleir. Her zaman tekrarlarm, paraya doyulur, almaya doyulmaz. almak, bir ii baarmak paradan farkl eylerdir. Futbolcunun gol atmas, bestekarn eserini tamamlamas gibi bir ey. Bir bestekar eseri alndnda, beenildiinde alk seslerinden nasl zevk alr ise, ben de yatrmlarn tamamlanmasndan, makinelerin akr ukur ilemesinden, kan rnleri grmekten zevk alrm. te doyamadm zevk budur. Ben bir i adam kafasyla bir deyimi ok beenirim, Az laf ok i Onun iin sk sk tekrarladm temennimi gene hatrlatma gereini duyuyorum: Laf retecek yerde i retelim.

SABANCIDAN GENLERE 10 T
1. Salkl Olun!: Hayatta her eyin ba salktr. Salkl vcut ve ruh sal tam olan insan, hayat yarna girebilir. 2. Manevi Gce nann!: nsann hayattan zevk alabilmesi, dnya nimetlerini anlayabilmesi ve alma azmine sahip olarak baarya ulaabilmesi iin bir eye inanmas arttr. Biz Trkler iin din, aile ba, atalarmzdan gelen rf ve adetler ok nemlidir. 3. Birlik Konusuna nem Verin!: Atalarmz Bir elin nesi var iki elin sesi var demiler. Aile birlii ok nemlidir. ok ortakl kurulularda, ortakla katlanlarn birliklerini srdrmesi ok nemlidir. Kademe kademe birliinizi korumaya zen gsterin. Birliin esas aile iinde balar. Dzenli yaam olan, aile fikrinin nemine inanan kiiler birlik ruhunu srdrr.

48 Nasl Zengin Oldular?


4. Bilgili Olun Lisan renin!: nce iyi bir eitim grn. Fakat eitiminizi tamamladktan sonra btn hayat boyunca Konunuzdaki gelimeleri izleyin. Topluluumuzda alan Gngr Urasn niversitede bir hocasndan duyduunu syledii nasihat nakledeyim: Her konuda bir eyler bilin. Bir konuda her eyi bilin. Bilgili olmada hedefiniz, dnyada sizin yanzdakilerin, sizin konunuzda alanlarn bilgi dzeyi olmaldr. Yoksa, rakiplerinizle gre meydanna eit artlarla kma ansnz olmaz. Daha mindere kmadan yenik dmeyi kabul etmi saylrsnz. 5. Hedef Belirleyin, Sonra O Hedefe Ulamak in Gerekeni Yapn!: Bir sabah evden yola ktnzda nereye gideceinizi bilmiyorsanz, akama kadar dolap eve dnersiniz. Ama bir yere gitmeye kararl iseniz, adresi bilmeseniz de sora sora hedefe varrsnz. Gene Gngr Urasn tekrarlad bir hikayeden sz edeyim: Topal karncaya, nereye gidiyorsun diye sormular. Mekkeye! cevabn vermi. Bu halinle mi? diye kmsemiler Olsun, demi, niyet etmiim, hedefim belli Varamasam bile o yolda lrm. 6. inize Sahip kn!: Hangi ii yapyorsanz, o iin en iyisi olmaya aln. in by k yoktur. iin en iyisi ve dierleri vardr. Yaptnz ii kysndan, kesinden parmanzn ucuyla tutmayn. Btn varlnzla, btn gcnzle ie sahip kn. 7. Hangi i Yapacaksanz, O i En yi Bilenlerle birlii Yapn!: Bu ibirlii kademe kademe olur. En iyi ustann yannda kar olursanz. En iyi ustay istihdam edersiniz. Veya o ii en iyi bilenle ortak olursunuz. 8. Beraber altklarnza Gven Verin!: Size davranlmasn istiyorsanz, bakalarna da yle davrann. G karsnda haysiyetinizi koruyun. Gszleri himaye edin. Sizin iin alanlar memnun

49 Sakp Sabanc
edin. Hizmetin kadrini bilin. Hatay cezalandrrken, baary mkafatlandrmay ihmal etmeyin. nsanlardan yararlandktan sonra, onlara srt evirmeyin. Ancak byle davranrsanz, beraber altklarnzn size gveni olur. 9. Kurumlan!: Hibir i insana bal kalmamaldr. nk lm var kalm var. nsanlar fanidir. Serelerin, ilerin, baarlarn devam iin messeseleme ve kurumlama arttr. Bir iin yrmesi bir kiiye bal ise, o i devamll olmaz. O konuda srekli baar salanamaz. Baarnn saman alevi gibi parlayp snmesi doaldr. 1 . Tasarruf Yatrm Demektir!: Tasarruf yatrma eittir. Yatrm de0 mek istihdam demektir. Hedefimiz daha bol, daha salkl retimdir. Btn bunlarn hareket noktas tasarruftur.

BAARIYA GTREN TLER


Sakp Sabanc kendilerini baarya gtren srrn anlatt tler olduunu ifade ederek, Ben Sakp Sabanc olarak toplumsal sorumlulua nem vermeye altm. Kendimizi, insanlarmz ve lkemizi dndmzde bu tleri uygulamak zor olmaz. O zaman baary yakalarsnz. diyor ve balyor anlatmaya: Bir kylnn ocuu pamuk iilii yapm. Pamuk iiliinden pamuk ticaretine atlm. 1942 ylnda pamuk iplii yapan bir kurula tesisi arkadalar ile birlikte ortak olarak satn alm. ki yl sonra da pamuk tohumlar ileyen bir ya fabrikasna sahip olmu. Hac merin byk sanayi yatrmlarnn temelini tekil eden Bossa 1954 ylnda ietmeye alm. Sabanc Holdingin merkezi 1974 ylnda stanbula tanm. imdi buraya kadar ki hatrlatmalar bir yana yaznz Bunlar yaznz ki, Sakp Sabanc olarak benim nedene ktm unutulmasn Dahas var... Ben 1933 Adana doumlu Sakp Sabanc, o gnn aile ve evre artlar nedeniyle niversiteye gidememiim.

50 Nasl Zengin Oldular?


Yabanc dilin nemini kabul duyarak ngilizceyi 1952 1953 yllarnda Adana Amerikan Hava ssnde grevli itfaiye baavuu Rossdan renmiim. Hac mer Sabancnn lmnden sonra 5 karde elele vererek,, evlerinin nn birlikte sprdklerini ve bunda da baarl olduklarn syleyen Sakp Bey, hibir azman olumlu dnceden ayrmayarak, iini de ihmal etmediini ifade etmitir.

SAKIP SABANCI N NE DEDLER?


Almanya Babakan Helmut Kohl: Beni evinde kahvaltya davet etti. Karlkl yaptmz kahvaltda Sakp Sabancnn baarl bir i adam olmasnn yan sra etkileyici zelliinden birisi de onun insan imrendiren sempatinsin olduuydu. Eer pedegoji, insanlar etkileme sanat ise iyi bir pedegogdur. Hem de ok iyi bir pedegog. (12 Mays. 1993) Rusya Federasyonu Bakan Boris Yeltsin: Kendisini Moskovaya davet ettim. Baarl ve sempatik bir iadam. Rusyada yatrm yapmasn arzu ederim. Dnyamzn Sakp Sabanc gibi insanlara ihtiyac var. (27 Haziran 1992) Fransa Cumhurbakan Franois Mitterand: Sakp Sabanc ismini daha nceden de duyduum bir iadamdr. Kendisinin baarsn Fransz iadamlarndan dinledim. TSAD Bakanyken bizim i adamlarmzla kurduu scak, iten ve sempatik ilikiler vlmeye deer. (14 Nisan 1992) ngiltere Bakan Margaret Teacher: Sakp Sabanc baarl bulduum bir i adam. Ayrca dost bir kiilii var. Kendisiyle le yemeinde bir araya geldim, baarlarn taktir ettim. (8 Nisan 1988) ABD Bakanlarndan Jimmy Carter: Hayatn yazd kitabna nsz yazdm. Sakp Sabancnn lke insanna iyilik yapma konusunda abalarndan dolay rnek bir kiiliktir. Liderlik vasf olan baarl bir insan. Beni evine davet ettiinde onu severek ziyaret ettim. Kurduu Sabanc Vakf taktir edilecek bir durum. Eim

51 Sakp Sabanc
Rosalynn ile birlikte evine ziyaret ettiimizde evindeki resimlere ve hat koleksiyonlarna hayran kaldk. (27 Haziran 1988) ABD Bakanlarndan Baba George Bush: Baarl, sempatik ve duyarl bir i adam. Sakp Sabanc gibi i adamlar nadiren yetiir. (21 Temmuz 1991) ABD Bakanlarndan Ronald Reagan: Sakp Sabancy Beyaz Sarayda le yemeine davet ettim. ki davetimde de bizi krmad. Kendisini ok baarl buluyorum. lkesine yapt hizmetleri taktir ediyorum. (17 Haziran 1988) in Babakan Zhao Ziyang: alan bir i adam. Sakp Sabanc gibi bir i adamn inde grmek isterim. Japon Prensi Tomohito Mikasa: Sakp Sabanc gler yzyle rnek alnacak bir i adam. Eim ve beni evinde nezaketle arlamtr.

Manevi Gce nann! nsann hayattan zevk alabilmesi, dnya nimetlerini anlayabilmesi ve alma azmine sahip olarak baarya ulaabilmesi iin bir eye inanmas arttr. Biz Trkler iin din, aile ba, atalarmzdan gelen rf ve adetler ok nemlidir.

DNYASININ MPARATORU

KADR HAS
NASIL BAARDI?
Kadere inanan bir insanm. Ancak, insanlarn Kader byle imi diyerek, bovermilie kaplmas ok yanltr. Adanada bydm. Ama zamanla ok sevdiim Adana, bana dar gelmeye balamt. iin stanbula gitmeyi dndm. Biliyordum ki mutluluun mimar insanln kendisiydi. Verimli ve baarl olduuma inandm bir dnemde Adanadan stanbula tandm. Bunu yapmak zorundaydm. nk kendi gcm ve becerimle girdiim her ite, baar kazanma azmi ierisinde olduumu hissediyordum. Ksacas kendi kendimi kefettim. Yllar yllar kovalad. yi ve kt gnler gerilerde kald. Bugn geldiim noktada, mutluyum. nk geride braktm yllarn her saatinde altm, ok altm. nce ailem iin altm. Sonra lkem iin altm. nk, huzurlu bir vatandan, topluma kar da grevleri bulunduuna inanyorum. Bugn baary tatm bir iadam olarak, genlere iyi insan, iyi vatanda olmalarn tlyorum. Bunun yolunun ise ok almaktan, ok kazanmaktan, iyi bir hayat srmekten; aileye, evreye ve topluma yararl olmaktan getiini ifade etmek istiyorum. Genler bilmeliler ki; ok almayan, prensipleri, azmi ve ideali olmayan kazanamaz. Kazanamayann ise, ne kendine hayr vardr, ne ailesine ve ne de topluma.

54 Nasl Zengin Oldular?

KISA HAYAT HKYES


1921de doan Kadir Hasn ocukluu ve genlii Adanada gemi. Babas Nuri Hasn kasap ra olduunu syleyen Has, babasnn srekli, almayan insan topluma zararl olur, kendisine zararl olur. almayan insann ahlak bozulur dediini hatrlatyor. Fakat sadece almann da yeterli kalmadn u szleriyle ifade ediyor: Sadece almak ve kazanmak, yetmiyor; kazanmay olduu kadar, harcamay ve paylamay da bilmek gerekiyor. nk insanolunun sadece kendisi iin yaamasnn mmkn olmad bir gerektir. Doup bydmz topraklara, bize alma ve kazanma imkan salayan lkemize borlu olduumuz da, unutulmamas ve gz ard edilmemesi gereken bir zorunluluktur. lkemiz ve toplumumuza kar borcumuzu demek pek de kolay deil ama, bunu karlama gayreti ierisinde olmak zorundayz. te bu dncelerle, almalarnn rn olan kazancn, belli bir yatan sonra toplumla paylamaya karar verdim. ksacas kendimi hayr ilerine adadm. imdi lkem, doduum topraklar ve iinde yaamaktan gurur duyduum toplumla demeye alyorum.

PARASIZ ADAM OKSUZ YAY GBDR


ocukluunda, evresinde grd ve tank olduu olaylardan yoksulluun, mutsuzluun, paraszln ne kadar ar ve katlanlmaz

55 Kadir Has
bir durum olduunu anlam. Bunun iin de alp para kazanmas gerektiine inanm: almaya gen yata baladm. Belirlediim hedef ve ideale ulaabilmek iin gece gndz aba harcadm. Trkiyenin zor bir dneminde alma hayatna atlrken; baarl bir iadam kimliiyle ortaya kp, genlere ve gelecek nesilleri model olmam gerektiini biliyordum. Elde ettiim baar da bugn bana sonsuz mutluluklar veriyor. Hazra dan dayanmayacan, basna ait olan birikmie hibir zaman gvenilmeyeceini daha o yalarda kavram olan Kadir Has, paraszla ilgin bir yorum getiriyor: Kimsenin glgesinde kalmadan, kendi iimi kurup, srekli gelitirmeye aba harcadm. Parasz adamn, oksuz yay gibi olduunu, gen yamda anlamtm. Ben de her insan gibi huzur ve mutluluk aryordum. Hayatn nimetlerini deerini, hayatn zahmetlerinden renmitim.

ADANAYA DAR...
Adanann portakal iekleri kokan, aasnn Akdeniz, yukarsnn Toroslar olduu ukurovann mmbit arazilerini Allahn bir ikram olarak gren Kadir Has, bu verimli memleketinin kendisine ok eyler kazandrdn anmsamadan edemiyor: nsann byd, yetitii yere aina olmas ok nemlidir. Bizim evimiz Adana stasyon Garna yakn, imdiki Sular denilen yerdeydi. Ama o zaman ta toprakt, bataklk ve sineklikti. Fakat evimiz geni baheli, ierisinde yemyeil bitkiler olan adeta botanik bir grnty andryordu. Ev, aile ve evre ynnden mutlu olmak, baarl olmak iin ok nemlidir. Eer ocukluunuz mutlu, huzurlu ve efkatli getiyse pozitif olursunuz. Yalnz, zenginlii kastetmiyorum, ac ve skntlar ekiyorsanz, her eye ramen pozitifsinizdir. Ve siz biraz sabrla hayatta ilerlediiniz ynde ve konuda baarl olabilir, kazanabilirsiniz. Adanaya eim Rezan Hasla gittiimde tanyamyorum. O kadar bymt. Ama birden ocukluum, genliim, ticaret yaptm Byk Saat civarlar aklma geliyor. Eski dostlarm ve arkadalarm dnyorum.

56 Nasl Zengin Oldular?

OCUKLUUNA DAR BORLARI


Yaamn zorluklar ierisinde yaarken, insan hep, Keke param olsayd da unu yapsaydm, uraya yardm etseydim diye geirir iinden. te Kadir Has da, kendi iini kurmad dnemlerde byle geirmi kafasndan: Hayrseverliin, Yce Allahn bir lutfu olduuna inanrm. Bu ltuf, ailemize fazlasyla ihsan edilmi, diye dnrm. Ve bir zamanlar kafamdan geirdiim hayr ilerine ve yardmlar paral dnemlerimde tek tek yerine getiririm. nk bunlar benim vaadlerim. Vaadler ise borlardr. Rahmetli babam benim Nuri Has, ok hayrsever bir insand. Kendisinin tahsili olmad iin, Bir okul yaptrmak, bin kiiyi hapishayene dmekten kurtarr. Sz ile cehaletin ve cahil kalmann ne demek olduunu en ak ve anlaml bir ekilde ifade ederdi. Eim Rezan Hasla ile birlikte, hayatta olduumuz srece hayr ileri ni kesintisiz srdreceiz. Bizlerin ebediyete gnden sonra ise, bu kutsal grevin devam ettirilmesi iin Trk Eitimine zg Kadir Has Vakfn (HASVAK) kurmu bulunuyoruz.

EVLLN BAARIYA GDEN YOLDAK ETKS


Baarlarm Eime Borluyum
Evliliin, baar ve kazanca giden yolda ok nemli bir itici g ve enerji olduunu bilmeyen yoktur. Hatta, Her baarl erkein arkasnda bir kadn vardr. Sz yaygnlk kazanmtr. Bunun iin yaplacak evliliklerde isabeti tutturmaya almak, belki de baardaki ilk mcadele olacaktr. adam Kadir Has bugn onlarca trilyonun sahibiyse, bunu kurmu olduu huzurlu aile hayatna balamaktadr: 60 yldan beri hayat paylatm deerli eim Rezan Has, alma hayatm ierisinde ok huzurlu bir aile ortam oluturup youn i hayatm da da pek ok engeli amam konusunda, bana itici g oldu. baarlarmn arkasndaki byk destek eim Rezan Hastr.

57 Kadir Has
Kadir Has eiyle birlikte okullar, hastaneler, kltr merkezleri kurarken dnyadan aldklarn dnyaya geri verdiini sylyor: Yzlerce renciye burs veriyoruz. Cenab- Allaha binlerce hamdolsun. Bugne kadar u koca dnyadan aldklarn yannda gtrenleri ne gren olmu, ne de duyan. Bilinen o ki, hayrl bir ekilde ahirete genler, beraberlerinde sadece 5 metrelik kaput bezi gtrebilmi. Biz de bunun bilincinde olduumuz iin, ailece altk, abaladk, kazandk. Allaha krler olsun, bu arada ok iyi gnler grdm. Hayatn gereklerini asla gzard etmeyi dnmediim iin, bu dnyadan edindiim nimetleri, yine bu dnyann ihtiya sahiplerine vermek iin karar kldm.

KADR HASIN BABA OCAI


Annemle babamn evlilikleri tam bir roman diyen Kadir Has, bu evlilikte de yine babas Nuri Hasn alkanlnn rol oynadn ima ediyor: Babam Nuri Has ile annem Zekiye Hanm, lkenin en skntl dnemlerinde evlenmiler. Bu evlilikten 6 ocuk dnyaya gelmi. Yalarmza gre isimlerimiz de yle: Mahmut, Kadir, Yldz, Hrmet, Fazilet ve Kemal. Babam Nuri Efendi genliinde, annemin babas Hac Ali Aann satt hallardan omzuna ykler sokak sokak satarm. Annemin babas, yani dedem Hac Ali Aa da kar, k souk scak demez hallar omzuna atar mahalle mahalle sabahtan akama kadar gezerek ekmek parasn karrm. Hac Ali Aa, babam gen Nurinin de sabahtan akama kadar zor artlarda altn grr, iinden taktir edermi. Babam Nuri Has mektep yz grm deildir. Sabah namazn kldktan sonra sokaa frlar hal satarm. ok alkan ve becerikliymi. Ksa srede alkanl ve satt hallarn okluu nlenmi. Hac Ali Aann da o tarihte evde, gelinlik bir kz varm. Hac Ali Aa, bir gn yakn evresine Nuriden sz ederek, Yahu, u ate gibi delikanl, kzm Zekiyeyi istese de versem.

58 Nasl Zengin Oldular?


Bu ocuk ok uyank, ok alkan, ok houma gidiyor. demi. Bu laf hemen Nurinin kulana gitmi. Aslnda Nuri, Zekiyeye daha nce de talip olmak istemi. Ancak i-g sahibi olmad, eli ekmek tutmad iin, bu arzusunun gerekletirememi. Bu gen, Hac Ali Aann niyetini rendikten sonra ok rahatlam. Ksa zamanda kahveler iilmi, sz kesilmi, kna gecesinin ardndan dn yaplm. Dn bitmi ama merasim bitmemi. Bu defa gzaydn ziyaretleri balam. te btn bu anlattklarm, rahmetli annem Zekiye Hanmla, rahmetli babam Nuri Aann izdiva hikayesi. Ne iyi etmiler de evlenmiler.

TASARRUF NEMLDR
Baarl ve karakterli iadamlarnda grdmz ortak yan, hepsinin de israftan kanp, tasarrufa nem vermeleridir. Onlarn bu zellikleri kskan ve art niyetli, zayf irade ve karakterli birok baarsz kimse tarafndan eletiri konusu yaplm, adlar cimri ye karlm. Oysa gece hayat, kadn, gayri meru kaamaklar ve ilikiler gibi hibir kt, sapkn alkanl olmayan bu insanlar, yeri gelmi milyonlarca dolar hayr iin harcamlardr. Kadir Has, babasnn tasarrufa nem verip israf ho grmeyen ynnn kendilerine getiini ifade ederek unlar sylyor: Babam Nuri Has, kayn pederi Hac Ali Aa gibi tutumluydu; tasarrufa nem verirdi. Onun iin de birlikte ok para kazanmlar. Paralarn arur etmemiler, biriktirmiler. Sonra da babam Adanada bir halc dkkan am. Kadir Has, babasyla birlikte yaad bir olay naklediyor: imdi sizlere, babamn, prensiplerini hayata nasl geirdiini, bir ilgin olayla anlatmak istiyorum. Adanada, eskiden ehir ii ulam Fayton dediimiz lks at arabalaryla salanrd. Babam da, iine faytonla gidip gelirdi. Tabii, daha sonra evimizin kapsna otomobiller park edilecekti. imdi o gnlere dnyorum, babamla birlikte bir i dn faytona binip, eve gelmitik. Babamn iyeri ile evimizin arasndaki mesafe

59 Kadir Has
iin tama creti, arabann iinde asl tarifeye gre 40 kuru idi. Kendisi, arabacya 50 kuru uzatt, arabacdan parann stn bekledi. Babam Nuri Has, o yllarda Adanada ticaretten iyi para kazanyordu. Onun, para st beklemesini hayretle karlam olacak ki, unlar syledi: Aa, parann zerini almasan olmaz m? Zenginliin annda para st almak var m? Babam, faytoncunun bu beklenmedik tavr karsnda kendisine u cevab vermiti, Ben senin paran kesmiyorum. Tarifende ne yazyorsa, onu veriyorum. Faytoncu, tavrnda bir deiiklik yapmayp, babama laf yetitirmeye balad. Babamn yan sra, bizleri de tandn anlalyordu. Faytoncu szlerini yle srdrd: - Nuri Aa, byk olun Mahmut bize hep 1 lira veriyor. Sen ise 10 kuruun hesabn yapyorsun. Babam ii bytmeden evine girmek istiyordu ama, hibir lafn altnda kalmay da kendisine yedirmezdi. Ayak st arabacya, unlar syledi: - Sana bol bahii veren Mahmut, milyoner Nuri Beyin olu. Ben ise Kasap ra, omzunda hal satan Mahmut Ustann oluyum. Faytoncu cevabn almt. Babamn bekledii para stn gnlszce verip, atlarn krbaladktan sonra, hzla yanmzdan uzaklat. te tam bu srada gzmze, kkn kapsnda bekleen fakirler iliti. Onlar, belki de saatlerce babann yolunu gzlemekteydi. Babam, bu fakirlere, nce faytoncudan ald 10 kuruu datt. Ardnda da elini cebine atp, o gn gnlnden kopan ilave paray yine o muhtalara harlk olarak verdi. Faytoncu ile mnakaa ettii gn, kendisine sormutum: - Baba, faytoncunun istedii 10 kuruu niin vermedin? Sonra, bu paray ondan kesip neden kapda bekleenlere dattn? Bununla da yetinmedin, kapdakilere daha fazla para verdin. Belki de, arabacnn gnln krdn. Babam bu tavrn karsnda unlar sylemiti:

60 Nasl Zengin Oldular?


- Bak olum! Sen bu ilerden anlamazsn. Ben, arabacnn hakkn kesmiyorum ki. Koltuun arkasndaki tarifede ne yazyorsa, onu veriyorum. Arabacnn, bana hakk gemiyor. Kapdaki fukaralara gelince; bunlarn kimi yal, kiminin gz grmyor, kiminin de aya tutmuyor. Arabacnn tavr ile, bunlarn halini birbirine kartrma. Yine sylyorum, arabac hakknn ald. Kapdaki fukaralar ise, Allah rzas iin, benden yardm grd. Kadir, yce peygamberimiz Hz. Muhammed buyuruyorlar ki, Zengin, ok mala sahip olana denmez; zengin kalbi olana denir. Ben imdi Allahn bana ltfettii nimetten bir ksmn, ihtiya sahiplerine verdim. Onun iin kalp huzuru iindeyim.

ZENGN OLMAK, VERMEY BLMEKTEN GEER


Hesapl bir gemii olan insan, zaman geride brakp arkasna baktnda kederlenmez, vicdanen rahatsz olmaz, kalp rahatl ierisinde hayatn devam ettirir. nsanolunun yannda gtrd tek hazine, yapt faydal ilerdir. Bir ii baarmak, bir iin mutluluuna ermek, eer pozitif ve iyi kalpli olmaktan geiyorsa, ki yle, bu iki zelliin arasnda yardm etme ve dayanma ruhu tama da yatmaktadr. yleyse, yardm ruhu, baarya giden yolda rahmet ve bereket yamurudur. ncelediimiz tm hretli zengin insanlarn, tutumlu fakat cmert olduklarn grrz. Kadir Has, yardm bir i huzur olarak algladn syleyerek, babasnn varla kavumasnn da buna balyor. Babam Nuri Has, her zaman inand eyi gerekletirecek kadar gc, iinde bulmutur. Hayat, daima hesapl gemiti. Ticaret yapan insann, masraflarn makul, gsteriini de ll yapmasn nerirdi. Evet, babam prensip sahibi idi. ok adaletliydi. Fukaraya yardm elini uzatarak, onlara gz hakk veriyordu. Babamn bu cmertlii karsnda, evimizde, kapnn stne, nazara kar gz boncuu takmaya hi gerek var myd? Nuri Hasn gnl ok zengindi. Fakir, fukarann kaygusuna dmt. Onlara yardm etmekten, byk haz duyard. Allah bana bu serveti, fakir fukaraya yardm iin verdi. derdi.

61 Kadir Has
Ben rahmetli babamdan hemen her vesile ile hayat dersleri alrdm. Kendisi gsterii sevmez, bu tavrn insanlarda husumet yaratacan sylerdi. Bugn hala unutmu deilim, ok anlaml bir sz vard: Komudaki yangna sevinme, o yangn bir gn sana srar.

BAARININ NCLLER
Kadir Hasa gre baarma istek ve zorunluluunun tetikleyici gc u 3 zelliktir: 1. Hayatta iiniz ne kadar dzgn olursa, itibarnz da o kadar fazla olur. 2. Paranz olursa, dostunuz, ahbabnz, arayannz ok olur. 3. Paranz pulunuzu kaybederseniz, itibarnz ve dostlarnz da kaybedersiniz.

VARLIK VERGS DEMEK N BR VALZ DOLUSU ALTIN SATTIK


Varlk Vergisi Trkiye tarihinde esnaftan aln en byk vergidir. Herkes, servetinin yarnsa yakn veya eyreini devlete vermek zorundayd. Vermeyenler Erzurumun Akale blgesine gnderilip, mahkum ediyor ve ta krdrtlyordu. Kadir Has da ne yapp edip bu paraya demi. Bir valiz dolusu altn Adanadan stanbula gtrp bozdurmu. Kendisi yle anlatyor: Bizim dememiz gereken vergi ok byk bir miktard. Bu paray o gnn artlarndan temin etmek kolay deildi, btn esnaf krlmt. Kimi tccarlar iflas etti. Babam bir gizli servetine gveniyordu. Bu servet, evimizin mutfanda, yeraltna saklanan il il altnlard. Dorusu o altnlarn nasl saklandn grmemitim. Ama, karldn grdm. imdi, bu ilgin sahneyi nakletmek istiyorum. Babam tasarrufa ok dknd. Daima, istikbal endiesi iinde yaard. Yarnn garanti altna almak isterdi. Altn biriktirmek, harp yllarnn en akllca tasarruf arac idi. Babam da o yolan ynelmiti.

62 Nasl Zengin Oldular?


Altn biriktirdiini biliyordum ama, dorusu nerede sakladn bilmiyordum. Bir gece vakti, hi unutmuyorum, evin mutfandan gltler gelmeye balad. Grltnn olduu tarafa gittim, iiler alyordu. Zemin betonu krlm, toprak kazlmt. Mutfakta, akmlatr kutular iinde Reat altnlar duruyordu. Zannedersem, bu kutular, altnlarn rutubete kar korunmas iin seilmiti. Bunlar, babamn yllardan beri tasarruf amacyla biriktirdii il il Reat altnlar idi. Bu altnlar, kim bilir ne zaman toprak altna saklanmt? Altnlarn zerine kalnca bir beton dklmt. te o gn, bu beton krlm, hazine dairesi ortaya kmt. Evimizdeki a, olandan bitenden pek haberdar deildi. Krlan yeri tamire gelen beton ustas ise, Bir su kaa varm, onu tamire geldim. diyordu. Babam altnlar gn na karmt. Bunlar bozdurup devlete vergi olarak yatracakt. Niin altn biriktirdiini ise, daha sonra bizlere yle anlatyordu: Bu altnlar, belki kara gnde lazm olur diye sakladm. Altn, daima paradr. Babamn yllar nce tahmin ettii kara gn gelmiti. Varlk vergisi demek iin, ok fazla paraya ihtiya vard. babam, ite bylesine dara dt bir srada, mutfaktaki gizli kasa sna bavurmutu.

AK AKE KARA GN NDR


Kadir has, bir bavul dolusu altnla stanbul yolculuuna ktn anlatrken, bu yolculuktan kendi adna iyi bir ders kardn sylemitir: Babam, vergi demek iin kayna bulmutu. imdi, bu altnlar paraya evirtmek gerekiyordu.Bu grev de bana verilmiti. Torbalara yerletirilen altnlar valize koydum. Adanadan stanbula gidecek olan Badat Exspresinin yatakl vagonundan da bir kompartman ayrttm. Valiz, glle gibi yerinden kalkmyordu.Adana stasyonundan,altn dolu valizi tarken ok zorluk ektim. Kolum adeta snmt. Hamallar etrafmda pervane oluyordu.Valiz iinde ne olduunu kimsenin anlamamas iin aba harcyor, bu yzden hamala bile vermiyordum. G bela yatakl vagona ktm. Ar ykm, kompartmana yerletirdim. Derin bir nefes aldm.

63 Kadir Has
Adanadan stanbula 32 saatte ulatk. Haydarpaaya geldiimde, yine hamallarn hcumuna uradm. Valizi glkle kaldrp, pencereden aaya doru sarkttm. Altnlar, valizin sarkan ucuna doru kayd. Altn torbalar, hac yatmaz gibi valizin iinde oradan oraya yer deitiriyordu. Hamal, eline gelen valizi tutmakta glk ekiyor, bir yandan da Sanki iinde altn var. Nasl ar bir ey bu? diye syleniyor, ben de byk altndan glyordum. Haydarpaadan Avrupa yakasna getim. stanbula her geliimizde ailece kaldmz Sirkecideki zipek Palas Oteline yerletim. Valizi atm torbalar ierisinde yatan altnlar kontrol ettim. Daha sonra, bu torbalar valizden karp, gardrobu koydum. nne de kirli amarlar yerletirdim. Szm ona, altnlar kamufle etmitim. Bu arada klk kyafet deitirip, Beyoluna gitmeye hazrlandm. Gardrobu kilitlemitim. Uyduruk bir kilit sistemi vard. o srada, hibir ey dnecek halim yoktu. rencilik yllarndaki Beyolu zlemi, bana altnlar unutturmutu. ki yl nce braktm o gzelim semte gitmek iin ok sabrszlanyor ve Altnlar yerinde dursun, ben de bu akam felekten bir gn alaym. diye dnyordum. Beyoluna ulatm. Evet, felekten bir gn almak iin havaya girdim. Gezdim, dolatm. Tam akr keyif olmutum ki, altnlar aklma geldi. Sonra, telala otele dnp gardrobu atm, torbalara baktm, her ey yerli yerinde duruyordu. Derin bir nefes aldm. Sonra hepsini bozdurdum. Bylece paralar Adanaya gnderip, Varlk Vergisini dedik.

BR ANI: ORTAKLIIN GZEL YANI


Ayr blgelerden olmasna ramen Kadir Hasn babas Nuri Has ticaret yapt insanlarla gl gibi geinirmi. Yani ortak olduu birka insan memleketlisi deilmi. Fakat yine de hibir anlamazlk kmadan Baba Nuri Has bu insanlarla ortak olarak ticaret yapmtr: Adanadaki arkadalar babama, Nuri Bey, sizin ortaklnz kskanyoruz. Aranzda hibir anlamazlk olmuyor. Bunun srr nedir? Sorusunu ynelttike, u cevab oluyorlard: - Beyler kazanyoruz.

64 Nasl Zengin Oldular?


Adanallar, bu cevapla tatmin olmuyorlard. Daha dorusu babamn ne demek istediini anlamyorlard. Babam da, bu kestirme cevabn, bir yeni cmle ile u ekilde aklard: - Kazandmz mddete iyi geiniriz. Evet, babam, hayatn bir nemli prensibini de bu cmlesinin iinde ifade etmekteydi. Yani, Ortaklklar ne zaman kazanamazsa, o zaman birbirlerine der. demek istiyordu.

PARA KAZANMAK STEYENLER, BRLK OLUN!


Kargaa ve kafa karklnn olduu yerde deil para kazanmak, para kaybedilir. an, servete kavumu btn zenginlerinin zellii, nce aileleri arasnda birlik salam olmalardr. Bu hep byle olmutur. Kadir Has, Sakp Sabancnn zenginliini yorumlarken bu nemli noktann altn izmitir: Sabanc ailesinin bugnk elde ettikleri byk baarnn srr, Baba Hac mer Sabancnn vefatndan sonra, kardeler arasnda salanan birlik, beraberlik, dayanma ve gven duygusunda sakldr. Tabi bu birliin salanmasn temin eden de, byk aabey Sakp Sabancdr. Sakp Sabanc, ok iyi bir orkestra efidir. Bir gnl adamdr. Hesabn, kitabnn yapan, gzide bir iadamdr. Sakp Bey herkesle barktr. Bu yzden baarl olmutur; var olan maln muhafazayla birlikte artrmtr da.

YAPARKEN GAYRMENKULN NEM


Birikimi tasarruf etmenin ne gzel yolu olarak gayrimenkulu tavsiye ederler. Her baarl iadam, i hayatnda daha henz emekleme devresindeyken mutlaka eline geen parayla gayrimenkul alp bir kenara koymutur. Atalarmz bouna, Dnyada mekan ahirette iman dememiler. Kadir Has, kendilerini gayrimenkul almna arlk verdiklerini, Biz byle yaparken etraf bize glyordu diyor. Fakat ksa bir sre sonra asl glme

65 Kadir Has
sras Kadir Has ve ailesine geliyordu. Kadir Has, ilerini banda gayrimenkulu alrken bu iin ticaretini (emlaklk) yapma gibi bir eilim ve amalarnn olmadn ifade etmitir. Onlar, gayrimenkulu sadece baarlarna giden yolda bir gvence olarak grmlerdir. Ayn taktii Sabanclar, Ko ve Vitali Hakko da uygulamtr. Demek ki ticari faaliyetler ierisinde gayrimenkul almnn nemli bir yer tuttuunu gryoruz. Has Ailesi, gayrimenkulleri ticaret yapma dncesiyle almamlard, sktklarnda ellerine para gesin diye zellikle arsa almlard. fakat aldklar arsalar zamanla ok ok kymetlenince, kenarna nce gzel bir ev yapmlar, sonra parsel parsel satmlar. Kadir Has, bu satlardan hatr, sayl paralar kazandn sylyor. Gerekten de yledir, nk Adanada istasyonun tam karsndaki semt, imdiki Yzevler Mahallesi, Adanann u an en lks, en pahal mahallesidir. Burada arsa bulmak mmkn deildir, bulunduu varsaylrsa 100 metre karesi 100 milyardan aa deildir. 1940larda bu blge bataklk ve sivrisinek yuvasym. Fakat Kadir Haslar gelecei akl edip dndkleri iin buradan 36 bin metrekare arazi satn almlar. O zaman herkes glm. Bu ailede amma tuhaf diye konumular aralarnda. Kadir Has, babalarnn eline geen paray ncelikle gayrimenkule yatrdn sylyor: Babam toprak alma, bina almay ok severdi. Gayrimenkuln iyi pirim yapacan dnrd. Babamn hayat boyunca hep ikinci yedek bir gvencesi olmutur. Ticarette de zaten gereli olan budur. nl iadam Kadir Has, bir gn gzlerine kestirdikleri bir arsay satn almak iin kollar svamlar: Bu arsay babamla birlikte gezdik. Ama ben beenmedim. Kendisine, Buras ie yaramaz. Kim gelir buralara? dedim. Babam ise, bugn deil,ileriyi dnyordu. Buras ok iyi gelecekte kymetlenir. diyordu. Babamn bu araziye talip olduu tarihte, Yzevler Mahallesi, bataklkt. Oraya yolu den, sivrisinek saldrsna urard.

66 Nasl Zengin Oldular?


Tesadf bu ya, babamn talip olduu arazi, Adana Tapu Mdrne aitmi. nce, mlkn sahibi dikkatimizi ekti. Yani, Tapu Mdrnn byle byk bir araziye sahip olmas, dndrc idi. Sonradan rendik ki ona da babasndan kalm. Tapu mdr 36 dnm arazi iin, babamdan tam 10 bin 500 lira istiyordu. Babam, pazarla balamt. te bu srada aralarnda u konumalar geiyordu: Nuri Has: Mdr Bey, hesap dz olsun. 10 bin verelim, alveri bitsin. Tapu Mdr: Nuri Aa, mmkn deil. Nuri Has: Bak Mdr Bey, bu arsay, benim iki ocuum iin alyorum. 10 bine ver, bu ocuklar sevindir, yarn onlar sana dua ederler. Tapu Mdr: Nuri Aa, sen benim gibi yz insan cebinden karrsn. ok zenginsin, onun iin pazarlk yapmam. Samimiyetle sylyorum, sana bu arsay sattm iin, ocuklarn ileride bana dua edecekler. Uzun lafn ksas, araziye babam, 10 bin 500 liraya satn ald. Yllar sonra, enitem Talip Aksoy, (Adanada Yavuzlar Mahallesindeki Pakta Fabrikasnn eski sahibi) ile Mahmut aabeyim oraya ev yaptrdlar. Geri kalan ksmlar da, parsellenerek satld. Hakikaten, o eski bataklk ve sivrisinek yuvas arazi, ok gzel para etti.

GRC USUL LE EVLENMENN SIRLARI


alma hayatnda evliliin yeri bambakadr. Youn i hayatnda ki yorgunluklar giderip insana takviye g kazandracak olan bir iadamnn eidir. Mehur iadamlarnn ou grc usul ile evlenmiler. Ve eleriyle mr boyu mutlu bir birliktelikleri olmu. Grc usul ile evlenmek, ad zerinde grerek evlenmektir. Sanld gibi, grmeden evlenmek, beenmeden evlenmek deildir. ki insan karlkl tantrlr, eer birbirlerini beenirlerse evlenirler. Bu, modern toplumlarda da aslnda aynen byledir ki en salkl olandr. imdi de genler sonuta birileri vastasyla kafelerde tanyorlar.

67 Kadir Has
Grc usul denilince, yanl anlalan nokta, karlaan genlerin mutlak surette evlenmeleri gerektii yolundaki grtr. Tabi ki yanltr. Ama eskiden byle bir durum yok da denemez. Ama imdi bir ailenin evinde karlatrlan kz ve erkek giriimi iin ne derseniz deyin, ister Grc Usul, ister baka bir ey, fakat geerli olan en gzle yntem budur; ve bunun ad sanld gibi grc usul deildir, nk dierleri evde deil de kafede tantrlyorlar, btn fark bu. te nl iadam Kadir Has da bu yntemi, yani grc usuln tercih edenlerden. Bir fark var, kafede deil de evde tantrlmlardr ki en salkls budur. Kendisinden dinleyelim... Benim yaadm grc usul ile kz beenme sahnesi. Bu sahnenin, phesiz barol oyuncularndan birisiyim. Rol arkadam da, mstakbel hayat arkadam Rezan Germirli. Bu oyunda rol alan teki sanatlar ise, Adanadan gelen annem, babam ve aile byklerimle kz tarafnn aile fertleri. Cmbr cemaat kz tarafna geldik. Ailem bana sk sk tembihte bulunmutu: - Kadir, kz beenirsen, hareketlerinle bu durumumu belli et. Tabi, beenmezsen de... Ama bu arada, yapacan hareketleri kz taraf hissetmesin. Yani, hareketin hem zarif, hem de belli belirsiz olsun.

EYLE TANIMA ANI


Kadir Has, kendisini servete tayan ok sevdii eiyle tanma ann anlatmaya devam ediyor: lk defa damat aday olmann heyecan ierisinde, Mehmet Beylerin evine gittik. Bizi, geni bir salona aldlar. Bykler bakeye, kkler ise kap nne doru yerleti. Kalbim kt kt atyordu. 14 yandaki gelin aday Rezan geldi. Byklerin ellerini pt, kklerle tokalat. Kz evinde bizlere ok ar ikramda bulunuldu. kram servisini Rezanla birlikte kz kardeleri yapyordu. Aslnda ben her eyiyle gzel bir kz aryordum. Bana e olacak kzda, hem huy hem de yz gzellii olmasn arzu ediyordum. O yzden bizim memleketten pek mitli olmadm iin ailem bu teklifi bana yaptklarnda

68 Nasl Zengin Oldular?


lp tartmadan kar kmtm. Ama nihayet kendimi kz evinde bulmutum. Rahmetli annem, gelin adayn kaynana gzyle szyor, rahmetli babam da, kz ailesini erkekleriyle koyu bir sohbete dalyordu. Rezan bizlere hizmet ettikten sonra, karmza geip oturuyor ama mahubiyet ierisinde, ban hep nne eiyordu. Grc evindeki kadnlar ve erkekler, hem sohbet ediyor, hem de gz ucuyla benim hareketlerimi izliyordu. Belki acemilikten, heyecandan sert hareketler yapyor, bam anszn yukar doru kaldryor, daha sonra aaya dryordum. Bir an baktm, o koca salondakiler benimle birlikte balarn bir yukar, bir aa hareket ettiriyordu. Benim hareketimin amac, Rezan tepeden trnaa incelemekti. Ben o hareketleri yaparken, aile bykleri ise, ifre zer gibi, benim hareketlerimden bir anlam karmaya alyorlard. Her iki ailenin bykleri de, heyecan iinde sonucu beklemeye koyuldu. Kararm vermitim. Bu, phesiz Evet eklinde bir karard. Rezann nihayet yzn grmtm. Kararm hemen hareketlerime yansttm. Ciddi tavrm kayboldu. Tebessm etmeye baladm. Adeta, gzlerimin ii glyordu. Bunu, byklerim de fark etmiti. Onlarn ise gzbebekleri tebessm ediyordu. Szn z: Rezan beenmitim. O da beni beenmiti. Kendimi ok mutlu ve huzurlu hissettim.

- Yaplacak ler Grc usul karlamadan sonra, tekrar kz evi ziyaret edilip kahve iilecek. Allahn izni, Peygamberin kavli ile Rezan, Kadirle evlenmek zere ailesinden resmen istenecek. Dn hazrlklarna giriilip, mehir tesbit edilecek. Mahkeme karar ile Rezann ya bytlecek. Bir pazartesi gn dn balayacak. Kzn eyizi olan evine gnderilecek.

69 Kadir Has
Bu arada gelin hamam na gidilecek. Kz evinde kna gecesi yaplacak. Perembe gn de gelinle damat gerdee girecek.

60 YIL ARADAN SONRA E REZAN HANIM KADR HASI ANLATIYOR


Saadetle gzelliin devaml bir arada bulunamayaca sylenir. Ama Allaha krler olsun ben, bu birliktelie kavutum. 65 yl nce balayan gzellikler silsilesi, srekli artarak, bugn zirveye ulat. Tm gzellikleri deerli eim Rezann ahsnda buldum. Tm iyi duygular, onun kiiliinde kefettim. Gzide eim Rezanla yarm asrdan fazla bir sreden beri, kaderde, kvanta ve tasada bir ve beraber hayat srdk. diyor Kadir Has. Ei Rezan Has ise unlar sylyor: Deerli eim Kadirin ifade ettii gibi, 65 yldan beri mutlu ve gururlu bir hayat birlikte srdryoruz. Bu hayat arkadalndan dolay ok bahtiyar olduumu, bu vesile ile ifade etmek istiyorum. 1941i 1942ye balayan ylbanda Has Ailesi, beklenen gn ve saatte evimizi ziyaret edip, Kadirle beni karlatracakt. Bu ziyaretin adna grcye kma deniliyordu. Bu nemli gn iin, bana zel bir elbise dikildi. O yllarda ok moda olan tafta kumatan pembe bir elbiseydi bu. Grcler geldi. Kadirle karlatk. Byklerin ellerinden ptm, Kadirle tam gzgze gelmeden tokalatm. Btn gzler, Kadirle benim zerimde idi. Kadir kah yere bakyor, kah tavana; bizimkiler de onun hareketlerini izlemeye alyordu. Kadir, bu arada, her marifetini sergiliyor, Bobstiller gibi hareket ediyordu. ki taraf da birbirini beenmi olacak ki, sz kesme faslna geildi. Annem, yamn kk olduunu ileri srerek veremem diyordu. Nuri Bey ise, Bekleyeceiz hanmefendi, iki sene bekleyeceiz. Size sz veriyorum. cevabn veriyordu. Bu iki yllk sre, ne kadar devam etti, bilir misin? Sadece 3 ay. Szmz kesildi, 3 ay sonra Nuri Beyden Haydi

70 Nasl Zengin Oldular?


bakalm, dne hazr olun mesaj geldi. Bizden bir itiraz kmad. Ardndan hazrlklara balanld.

Rezan Has: Adanada Hayat Bakadr


nanr msnz bu gzel ehirden ve dostlarmdan 1960 ylnda alayarak ayrldm. Evet, bu ehri ve bu ehrin insanlarn ok sevdim. ok gzel gnlerimiz geti. Erkekler genelde ehir Kulbne gider, bayanlar da, kendi aralarnda yemekli, elenceli toplantlar dzenlerlerdi. Hala o Adana hayatn zlyorum. Hanmlar arasnda sabahlar ay kahve sohbetlerini, leden sonra ise oyun saatlerini hayal ediyorum. Adanada arkada ve dostlar arasndaki iliki, adeta bir byk aile ilikisi gibi idi. Sosyal mnasebetler ok fazlayd. nsanlar birbirlerini iyi gnde, kt gnde hi yalnz brakmazd. Hasta dostlar mutlaka ziyaret edilir, doumun ardndan mutluluk dilenir, vefat halinde ise, acl insanlara manevi destek verilebilirdi. 1940l ve 1950li yllarda stanbulun nl ses sanatlar Adanaya davet edilir, onlarn konserlerine gidilirdi. Sk sk balolar tertip edilir, ev yemekleri hazrlanr, velhasl gnler ok, ama ok renkli ve hareketli geerdi. ki yl nce Adanaya gittim. Ama Adanay tanyamadm. Dostlarn her biri, bir yere savrulmutu. O eski gzelim hava bitmiti. Belki de bize yle geliyordu. nk, devir deimiti tabi. Bana gre tm gzellikler mazide kalmt.

Kadirin zelliklerine Gelince...


Eimin zelliklerini anlatabilir miyim? diye dnyorum. Bu konuda biraz zorlanyorum. Aslnda ben, Kadiri daima byk bir saygyla taktir ediyorum. Ama eimin zelliklerini anlatmaya geline, dorusunu isterseniz, Acaba nereden balasam! diyorum. Kadir, drst bir insandr. Verilen sz kendisi iin en nemli gstergedir. Eli ok aktr. Herkese yardm etmeyi sever. Asla kin tutmaz. Sakin bir ortamda meseleleri konuurken, daima mantkl hareket etmeye zen gsterir. Muhakeme kabiliyeti ok fazladr.

71 Kadir Has
Doru ile yanl, duygusalla kaplmadan deerlendirmesini bilir. Eim, hem kendi ailesine, hem de benim aileme kar ok ilgilidir. Tm akrabalara, elinden geldiince yardmc olmak ister. Kardelerine ok dkndr. ki yl nce kaybettiimiz kardei Yldz ok severdi. Kadirin holanmad hibir davranta bulunmamaya gayret ederim. Zaman, ok iyi bir retmen. Zaman ierisinde eimle birlikte, ok iyi gnler yaadk. Adeta birbirinizi kefettik. Ailede srekliliin, sayg ve uzlamadan getiini biliyorduk. yle davrandk, bu tavrmz hep srdrdk. nsanlar birbirini tanynca hareket tarzn da ona gre belirliyor. Biz, birbirimizi ok iyi tanyoruz. Mutlu bir aile birliktelii sergilemenin artlarn da biliyoruz. Bu artlara uyup gl gibi geinip gidiyoruz. Eim uzun konumay sevmez. Bir konunun uzun uzun anlatlmasna da pek tahamml edemez. Konumann akndan, cmlenin sonunu kestirir. Kendine has prensipleri vardr. Hakikaten gzellii sever, iyi eyleri sever, iyi yaamay sever kendisi, hibir zaman parann esiri olmad. Fakat daima tedbirlidir. Mesela ben tutumluyumdur, ama o benim gibi deildir. Kafasnda problem tamak istemez. Her eyi annda bitirmeyi arzu eder. Gvendii insana tam gvenir.

yilie Gcnz Yetmese Bile Ktlk Yapmayn


Kadirin 65 yldan beri aile birlikteliimize salad huzur ve gven ortamn daima taktirle ve kranla karladm ifade etmek istiyorum. Ktnn, dnyada bir eserini kalmayacan da biliyorum. Dostlarma diyorum ki: yilie gcnz yetmese bile, hi olmazsa ktlk yapmayn, bu da iyilik yerine geer. nk, bunca yl rendim ki, insan, ktlkleri kendisi icat ediyor. Eim Kadirle birlikte, bu dnyann tm nimetlerinden bugne kadar fazlasyla istifade ettik. Huzurlu bir aile dzeni kurduk. Ama, bir baka huzur daha aryorduk. te onu da, 25 yl nce balattmz hayr ilerinde bulduk.

72 Nasl Zengin Oldular?


Kadir, Bu dnyada misafiriz. Bizi, eserlerimiz yaatacak. Vefatmzdan sonra yaamann tek yolu, hayr ii yapmaktr. diyor. Bu fikri ok beendim, ve benimsedim. te o gn, bugn deerli eimin titizlikle srdrd hayr ileri kampanyasn btn kalbimle destekliyorum. Bu uurda topluma yeni yeni eserler kazandrdmz grdke, ok mutlu oluyorum.

KADR HAS LK N NASIL KURDU?


Okumas yazmas olmayan bir babann olu olan Kadir Has, liseyi gnlsz olarak zar zor bitirdikten sonra, mutlaka ticaret hayatna atlmas gerektiini hissederek, baskn yeteneine kulak vermi. niversiteyi okumak benim harcm deildi. diyor Has. Ticaret hayatna eski ileri ve Milli Eitim Bakan Safa zlerin olu zcan zler birlikte atldn belirterek, o gnleri yle anlatyor: Ticaret hayatna bir yerden balamam gerekiyordu. Ailemden izin alp, arkadam zcan zler ile ilk ortak iimi kurdum. irketimize de zHas adn verdik. zcann babas Safa zler, Trkiyenin ilk iileri ve Milli Eitim bakanlarndand. Safa amca, uzun yllar Adan Seyhan ve Mersin milletvekillii yapmt. zcanla Adanann Brcek Yaylasndaki yazlmzda tanmtk. Onlar da yaz aylarnda Adanann scandan kap, Brcek Yaylasna karlard. Babam, zcan yaylada grm. Safa Beyin ocuu ok terbiyeli diyerek, kendisiyle arkadalk yapmam istedi. Bu arada, babamn tavsiyesi zerine zcanla i arkada olduk. Adanadaki ilk iyerini Aksaray Sinemas yaknnda atklarn belirtiyor Kadir Has. Yaknlarnn parasyla srekli geinmediini, u an geldii seviyeyi kendi emekleri ve abalaryla kurduunu da hatrlatyor. Politik evreden de hibir zaman ticari ortaklar iin iltimas almadn sylyor.

STANBULDA YKSEL
1960 ylnda stanbulda ticaret hayatn devem ettiren Kadir Has, Adanann kendisine dar geldiini, stanbulun, Trkiye ticaretinin kalbi olduunu sylyor.

73 Kadir Has
Karaky Perembe Pazarndaki Malzeme Hannda 2 odal yazhane aar. Hasay Demir Ticaret Limited irketi ad altnda bura da ticarete balar. Burada ilerini ilerlettikten sonra ilideki Halaskargazi Caddesine tanr. Otomotiv ticaretini burada srdrr. Almanyadan kamyon ithal eder. yi para kazanr. Bu dnemlerde mal verdii bir kii, ii eviremez ve bor altna girer. Kadir Hasn kendisine teminat olarak gsterilen evi zerine geirtmesi iten bile deilmi ama bunu yapmam. Adama 1 yl daha sre tanm. Bu gayrimenkulu, o tarihte zerime geirtebilirdim. Ama bana rica ettiler, sre tanmam istediler. Ben de kabul ettim. Allah muhta etmesin, byle frsatlar insanlara hayr etmez.

AMERKAN DEV COCA COLAYI GETRYOR


Ardndan dnyann en byk irketi Coca Colay Trkiyeye tayan Hasn, yldz bundan sonra iyice parlar. Kadir bu maceray yle anlatyor: Yaamn Adanada srdrrken, yani genlik ylarmda Coca Cola ile tanmtm. ok sevdiim, keyifle itiim bu merubat, zamanla evime ie ie istif etmeye baladm. Adanann ncirlik semtindeki askeri havaalan, o yllarda Amerikallarn ynetimi altndayd. Bu nedenle, Adanada pek ok Amerikal askeri ve sivil personel grev yapyordu. Kaak pazarlarnda ncirlikten karlan Amerikan eyar satlyor. Yine Amerikallarn ncirlik Tesislerinde, PX adndaki alveri merkezlerine girmek iin insanlar torpil aryordu. Adanann kaak pazarlarnda satlan Amerikan elar da, bu merkezlerden karlrd. te, bizim tantmz, tadna doyamadmz Coca Colann kayna da orasyd. Dostlarma, Coca Colay acaba Trkiyeye getirebilir miyiz? diye sordum. Tebessmle karlayp mkansz! dediler. Ama ben uratm ve baardm. Coca Colay Trkiyeye getirdim. retimi Bakrkyn ncirli kavanda 30 bin m2 lik bir alanda retime baladm. lk gnde binlence ie kola satld. Bu iin stesinden geldim. Yarm asr nce tantm, 40 yl nce Trkiyede retimini balattm Coca Cola, ta 1886

74 Nasl Zengin Oldular?


ylnda Amerikal Dr. Pemberton tarafndan ilk defa Atlantada kefedilmi. Bugn 120 yana ulaan Coca Cola, halen 200 lkede her ya, cinsiyet ve rktan insan tarafndan keyifle iiliyor ve istatistiklere gre, gnde 1 milyar bardak tketiliyor.

ALMAN DEV MERCEDES GETRYOR


Amerikallarn nl Coca Cola merubat fabrikasn Trkiyede kurduktan sonra, bir baka devin peine dtm. Almanlarn nl Mercedes firmasnn. diyor Kadir Has. Mercedesin, Trkiyeye gelmek istedii duyumlarn alan nl iadam hemen Bu neyin nesidir? diye aratrmaya balar. Fakat bir yandan da, Ya ilerim kt gider de, iflas edersem! diye dnm. unlar anlatyor: Tedbirli bir iadam gibi hareket etmek zorundaydm. Meselenin olumlu yan ile olumsuz yannn birlikte dnmeliydim. Srekli dostlarma soruyordum. Hepsi, sz birlii etmicesine, bu ie girmemi neriyordu. Zihnen hazrlm tamamlamtm. imdi bir tek i vard, o da, Mercedes firmasna resmen mracaat etmek. Elime kad kalemi aldm, Almanlarn Mercedes firmasna dilekemi yazdm. Dedim ki: Mercedes Firmasn Sayn Yetkilisi, Ben, Trkiyede u zamandan beri, ticaret yapan bir firmann sahibiyim. u, u, u ileri yaptm. Ayrca otomotiv sanayi ile de ilgiliyim. Bir zamanlar Alman Henschell kamyonlarnn Trkiye mmessili idim. Bu arada, otobs ile minibs de imal etmitim. Eer bana firmanzn Trkiyede kurmay dnd otobs fabrikas iin yetki verirseniz, bu ii mutlaka baarl ekilde sonulandrrm. Uzun lafn ksas, ok yaydan kmt. Onlara bankalardan referans mektuplar da gnderdim.

MJDEL HABER
Kadir Has, dilekesine ksa zaman sonra cevap alr. Almanlar onu Stuttgarta davet ederler. Byk bir sevin ve cokuyla Almanyaya hareket eder. O an hala heyecan ierisinde anlatyor:

75 Kadir Has
Stuttgarta giderken ok iyi hazrlk yapmtm. Mercedes yetkilileri karlarnda beni ve dosyam grnce, kararlarn gven duygusu iinde akladlar. Evet, Trkiyede, Mercedes otobs fabrikasn kurulmas faaliyetinde her trl yetkiyle donatlyordum. Almanlarla ksa srede kaynatk. ok iyi dost olduk. Onlara Coca Cola maceram anlattm. Mercedesin Ynetim Kurulu Bakan, beni dikkatle dinledikten sonra, Sevgili Has, Coca Colay devrettiinize hi zlmeyin. Emin olun ki, bu ite Coca Coladan ok daha fazla para kazanacaksnz. nk onu ie satyordunuz. On binlerce ieden kazanacanz paray bir otobsten kazanmanz mmkn diyordu. e koyulduk. Tam 25 ylm Mercedesle birlikte geti. ok gzel anlar yaadm.

BAARIYA GDEN YOL ORGANZASYONDAN GEER


Bir ie giriirken, btn baarl iadamlarnn tavsiyesi ekip ve organizasyon zerinde younlayor. Bu her trl i iin geerli. Aile yaamnda dahi ekip ve organizasyon havas vardr. Anne, baba ve ocuklar, bir oluumun ekibidir. Yapacaklar ve birbirlerini etkiyecek ileri ise organizasyondur. Eer ekip atlaksa, gaz karyorsa; organizasyon dank ve karmaksa bu yap fazla uzun srmez. Kadir Has Almanlardaki organizasyona ahit olduunda dehete kaplm. unlar sylyor: Stuttgarttaki Mercedes Fabrikasn gezerken, hakikaten bir dnya devi ile kar karya olduumu gryordum. Bu muhteem manzara karsnda adeta dehete kaplmtm. Almanlarn mthi bir organizasyonlar vard. artk beni iyice Mercedes heyecan sarmt.

BAARISININ DAYANAK NOKTASI


Ticarette karlkl gven esastr. Hele ki karnzdaki firma sizden kat kat byk ve dnyaca nl bir firmaysa... Ksa gerei tecrbeli iadam Kadir Hastan dinleyelim:

76 Nasl Zengin Oldular?


Mercedesin Trkiyeye yatrm yapaca haberini iitip, konuyu deerlendiren baka kiiler olduunu da rendim. Aslnda Genoto Otomotivin sahibi Arif Alp, bizden nce Mercedese bavurmu. Hatta kendisi, Stuttgarta davet edilmi. Mercedes yetkilileri, Arif Alp ile protokol imzalamlar. Arif Bey, toplant bittikten sonra, Trkiyeye hareket etmek zere havaalanna gitmi. Oradan, Mercedes yetkililerine bir telgraf ekerek, protokolde tereddt ettii bir maddenin yeniden mzakeresini istemi. Mercedes yetkilileri, Arif Alpin telgrafn aldktan sora, armlar. Daha sonra dnp tanmlar. Onlar da, Arif Alpe bir telgrafla karlk vermiler. Telgraflarnda yle demiler: Sevgili Alp, Buraya geldiniz, etraflca grtk. Mercedesin Trkiyede otobs fabrikas kurmas konusunda anlatk. Protokol yaptk. Koullar kaytsz artsz kabul ettiinizi bildirdiniz. imdi gryoruz ki, o taahhdnz de durmuyorsunuz. Bizler de sizlerle almaktan vazgetik. Ben almaya baladktan bir mddet sonra sayn Arif Alple bir karlamamz srasnda kendisinden u szleri iittim: Kadir Bey, ben Mercedesin kymetini bilemedim. Size ksmet oldu, hayrl olsun. Tek dileim, sizin hata yapmamanz.

KADR HAS ANLATIYOR: HAYATI H ANSA BIRAKMADIM


Byk Atatrk, hayatn srrn anlatrken, yle diyor: Yaamak; didinmek ve arpmak demektir. Kim bu arpmada kazanrsa, o yaar. nsan, dnyaya bir kere gelir. Evet, bir defalk geldiimiz bu yalanc dnyada, phesiz hayattan zevk almak iin araylar ierisinde bulundum. Ama biliyordum ki, bunu salamak iin mutlaka bir hedefimin olmas gerekir. onu da saladm. Aslnda hedefim, birden fazla idi. Yaamm boyunca o hedeflere bir bir ulama gayreti ierisinde oldum. Hedeflere ulaabilmenin ilk art, kendi ayaklarmn zerinde durabilmekti. Zaten bunu salarsam, etin hayat savan kazanacaktm. nk

77 Kadir Has
hayat, kurallarna ayak uydurarak oynanmas gereken bir byk oyundu. Ayrca, bu yalanc dnyada yaadmz zaman dilimi, beikten mezara kadar sk ve torpili olmayan bir imtihan dnemiydi. Hayatn kurallarn gen yamda rendim. Bunun yan sra, kendi kurallarm da, yine ayn dnelerde ortaya koydum. Henz 21 yanda iken, evlendim. Bu arada, evinde huzurlu yaayanlarn, hayat savan da kazanacan grdm. yle de yaptm. Evinde gerek mutluluu yakalayan nl bir dnr, duygularn yle dile getiriyordu: Seyehatin en gzel yan, eve dnld andr. Trkiye Cumhuriyetinin 9. Cumhurbakan Sayn Sleyman Demirel, hayat felsefesini anlatrken yle der: Kendimi, hi zamann akna kaptrmadm. Zaman, kendim kontrol ettim. Yani Sayn Demirel zetle, yan gelip yatmadn, koyver gitsin demediini anlatyor. Ben de hayat hi ansa brakmadm. Daima frsatlar deerlendirmeye gayret ettim. Yaadka grdm ki, hayat bir bilmecedir, onu zmeye altm, hala da alyorum. Tabi bu arada, uzun yaamnn gzel bir mr anlamna gelmediini de fark ettim. yi yaamann, ksa bile olsa, daha anlaml olacana kanaat getirdim. Bu arada, sadece yaamak deil, yaatmann da, dayanmann da, paylamann da nemini kavradm. ocukluk ve genlik yllarnda, bir an nce byme zlenir. Belli bir ya ulaldktan sonra da, ihtiyarlamaktan korkulur. ocukluk ve yeni yetmelik dnemimde etrafnda hep ihtiyar insanlar grrdm. imdi 21. asrn ilk eyreini yayorum. Ama bakyorum da, ihtiyarlk tarih olmu. imdi, onlarn yerini yallar alm.

KADR HAS SORUYOR: ZENGNLK NASIL BR EY?


slamn yce peygamberi Hz. Muhammed, bir hadis-i erifinde yle buyurur: Cmertlik gzeldir. Fakat, zenginlerde olursa, daha gzeldir. Yaantmn hemen her dneminde, cmertliin gzelliklerini grdm. Ayrca hi kskan olmadm. Baary daima alkladm. nk kskancn hapishanesi, kendi ruhudur.

78 Nasl Zengin Oldular?


u anda ekonomik gstergeler, beni de zenginler arasna dahil ediyor. Zenginlik ne demek? Buna hemen cevap vermeye alaym: Zenginlik gelip geen bulutlar gibidir. Dnyadaki maddi varlklar, ancak onu hesapl deerlendirmekle, insann kontrol altnda kalabilir. Kanaat ve inanl Trk insan, daima, Allah her eyin hayrlsn sever der. te bu her ey ierisinde servet de var. Yani her eyin ba, hayrlsdr. yi bir hayat yaamak istiyordum. nk, gerekten her eyin iyisine meraklym. Bu iyileri elde etmek iin, paraya ihtiya olduunu anladm. Ardndan da, bir hayat tarz belirledim: Hem para olacak, hem de bu paralar efendice yiyeceksin. Para kazanmam iin ok almam gerekiyordu. 21 yamdan 75 yama kadar ok altm. Bu sre iinde dopdolu da yaadm. Trkiye leine gre, byk saylabilecek tm ticari ilerimi ve snai yatrmlarm bu dnemde yaptm. Coca Colay Trkiyeye getirdim. Mercedes fabrikalarn kurdum. Bugn Trkiyenin en byk zel sektr bankalarndan biri olan Adana Kayseri Bank, yani AKBANKn kurucularndan oldum. Yukarda bir ksmn sraladm btn bu iler, tamamen ahsi gayretimle elde edildi. Hi kimse bana ipek mendil iinde falanca Avrupa firmasnn Trkiye temsilciliini vermedi. Bu uurda ylmadan altm. ok kr Allahma baarl oldum. Ticari hayatmda szlerimde hep durdum, ticari itibarm sarsacak ne bir politikaya alet oldum, ne de haksz bir duruma.

SZE BAARININ SIRLARINI SYLEYEYM


Kadir Has Anlatyor...
Bunca yllk tecrbemden sonra, bu satrlar okuyacak olan gen giriimcilere, esnaflara, rencilere, eitimcilere ve btn herkese ticari baarmdaki srlar sylyorum: Hayatta muvaffak olabilmeniz iin, nce ve daima drst davranmalsnz.

79 Kadir Has
Para kazanmak iin, kesintisiz ve planl, programl almalsnz. Yani, neticelendirmelisiniz. Taahhtlerinizi, szlerinizi, daima hi aksatmakszn, zamannda yerine getirmelisiniz. Yaptnz iin geleceini dnmeli, ona gre planlar oluturmalsnz. Kazancnzn bir ksmn, mutlaka sermayenize katmalsnz. Drst olun!, Drst olun!, Drst olun! aln! aln! aln!

KADR HAS HAKKINDA NE DEDLER?


lk Orta zcan zler: Gzel Yaamay Sever
Kadirle, Adanann Brcek Yaylasndaki yazlkta tantk. Onunla pamuk tohumu, yani iit alp sattk. Ortaklmz bitti ama, arkadalmz hi aksamadan srp gitti. Kadir 1942de evlendi, ben de 1945de. Sonra, elerimiz de birbirleriyle ok samimi arkada oldu. Kadir, gzel yaamay sever. Dostluklara nem verir. Rahatna dkdr. yi bir dost, iyi bir insandr. Birlikte Kbrsa gitmitik. Rahmetli ztrk Serengille otelde karlatk. Serengil, Kadirden 10 bin lira bor para istedi. Kadir, bu paray geri alamayacan bildii iin, ztrk, sana bor deil ama, yardm olarak 5 bin lira vereyim dedi. Dolaysyla 5 bin lirasn kurtarm oldu.

Avukat Levent Bak: Kararn Neticelendirir


Gen bir avukat iin Kadir Hasla i yaamna balamak, zorlu bir snavdr. Bu zorlu grevi 23 yldan bu yana srdrmekteyim. Has irketlerini avukatl ile balayan meslek yaantm, Sayn Kadir Hasn mal varlnn tmn eiyle birlikte kurduu Vakfa vakfeylemesi ve bu vakfn da bir niversite kurmas, Has Grubunun ada anlamda geirdii deiimlerin en belirgin kantdr.

80 Nasl Zengin Oldular?


Sayn Kadir Has, sizi srekli eiten bir mvekkildir. Baarrsnn arkasnda abuk ve doru karar vermesi ve verdii karar sonuna kadar takip etmesi yatmaktadr. Maddi varln hibir zaman nem vermeyen ve servetinin tmn Trk insannn eitimine, salna ve kltrne hasreden Sayn Has, ayn zveriyi yannda alanlarn da gstermesini ister. alma saatleri snrszdr. Bunu ekibinden de bekler. Bu nedenle kurmu olduu yardm vakfnn merkezini bulunduum binaya getirerek; alma saatlerimin kesintisiz 24 saat olmasn salamtr. Sonuna kadar altn teri ile kazanlm bir serveti, kazand lkeye btnyle geri veren ve bu nedenle lkenin en byk balayan sfatn hakl olarak kazanan Sayn Kadir Has ile almak zor, ama kuaklar sonra dahi hatrlanacak bir hizmete katkda bulunulmas nedeniyle sonsuz zevklidir. Sayn Kadir Has Adanaldr, merttir szn saknmaz; Trkiyelidir, servetinin tmn vefa duygular ile lkesine balamtr.

Sekreteri Nilfer iftismer: Dncelerini Baarya Tam Bir nsan


Sayn Kadir Hasn 7 yldr sekreterliini yapyorum. Kadir Bey, her ey kusursuz olsun ister. Verdii ilerin nasl gittiini devaml izler, kontrol eder. Kendilerini yz ifadesi, bakalarna sert grlebilir ama, ileri istedii gibi yrtlyorsa sorun yoktur. Kadir Beyden bugne kadar almalarm srasnda herhangi krc bir sz iitmedim. Kadir Beyin gerek bir iadam olduunu syleyebilirim. nk prensip sahibi olduunu gzlyorum. Bu prensiplerin, kendilerini bu gnk konuma ulatrdn tahmin edebiliyorum. Beyefendinin biraz inatl vardr, baarsnda, bu ynnn etkili olduunu dnyorum. Sayn Kadir Has, her eyi direkt ister. Acabal soru iaretli cevaplardan holanmaz. unu biliyor musunuz? deyince, Evet veya Hayr demeniz gerekiyor. Eer bilmiyorsanz, konuyu aratrp doru ve tatminkar cevap vermenizi ister.

81 Kadir Has
Sakp Sabanc: Kadir Ak Yrekli Bir nsandr
Benim arkadam, hemehrim Kadir Has ocukluumdan beri tanyorum. Onlarn, Milli Mensucat diye Adanada fabrikalar varken bizim de Adanada Bossa diye fabrikamz vard. Ak yrekli olmak ok gzeldir. Kadir Has, Sabanc ailesi dalmad, benim ailem dald diyormu. Evet, nitekim bizim Bossa, bir ok tevsilerle ileriye gitti. 5, 8, 10, 20 tane daha Bossa dodu Adanada. Milli mensucat fabrikas, statkoyu korudu, bir sre sonra da kapand. Fakat Kadir Aa, tek bana yine de sorunlara pencere at, bu gnlere kadar baarl bir ekilde geldi. Birlik ve dirlik olmazsa, Tanr tarafndan bir kiiye, bir gruba veya bir lkeye verilen bol potansiyel hibir ie yaramaz. Kadir Aa, esprili bir insandr. Sohbetleriyle, evresiyle arkadalyla iyi bir insan. Son senelerde cokulu bir ekilde soysal meselelere gnl veri, gnl adam oldu. pencere at, birok insana rnek oldu. zellikle hayr ve hasenatta en nlere geti. Kutluyorum kendisini.

Hayatta muvaffak olabilmeniz iin, nce ve daima drst davranmalsnz. Para kazanmak iin, kesintisiz ve planl, programl almalsnz. Yani, neticelendirmelisiniz. Yaptnz iin geleceini dnmeli, ona gre planlar oluturmalsnz. Kazancnzn bir ksmn, mutlaka sermayenize katmalsnz. aln! aln! aln!

VAKKONUN MPARATORU

VTAL HAKKO
NASIL BAARDI?
Yedi yamdaki ocuksu bir ticari giriimim baarszlkla sonulanmt. Ama bu baarszlk bende yle etkiler yaratt ki, omur, kiilik, gven, akl, drstlk, beceri, baar ve baarszlk kavramlarn bu kk olay bir anda retivermiti bana. Evet, bu baarszlktan ders almtm. Tm mrm boyunca, sadece baarlardan deil, kendimin ve bakalarnn baarszlklarndan da ders almay bildim. Benim giriimci ruhumu ilk kefeden evimizin stnde oturan Aleko Efendidir. Kendisi anneme, Bak Freda demi, sen bu ocuktan ok hayr greceksin. Annem bunu nereden kardn sorduunda. Sen bakma, sinemas yand ama, bu yata bir sinemay kurmay dnmesi her eye bedeldir demi. Sevgili Aleko Amca! Seni yanltmadm iin mutluyum. Herkesin, zellikle ocuklarn, genlerin senin gibi insanlara ihtiyac vardr. Bir baarszl, bir anda baarya eviren szckleri ancak senin gibi iyi insanlar bulabilir. 1925 ylnn baharnda ac ve zdrap dolu umutsuzluun kn yaadk. Babam sirkeci demiryolunda iiydi. Bir gn perian halde geldi eve. Annem sordu, Hayrdr Bey, neden erken dndn? babam nemli gzleriyle ten atldm dedi. Babamda bizleri geindirecek bir kuru dahi birikim yoktu. ok skntlar ektik. Sevgili Babam her i dnnde evde beni canm diyerek barna basar. Kollar arasnda havaya atp tutard. Babam iten atlmasna ramen Allah Kerimdir demiti. Ben paraszlktan okulu brakmak zorunda kalmtm.

84 Nasl Zengin Oldular?

KISA HAYAT HKYES


Vitali Hakko 1913de stanbulun yoksul semti Yedikulede domu. Doduu yeri imdi bile unutmam. Hala hatralarnda olduunu sylyor: Eskiden kenar semtlerde bambaka komuluk anlay vard. komular arasnda din, inan, farkna baklmaz, ahlaka, sohbete, tatl dile, gler yze baklrd. Oturduumuz semt, stanbulun fakir semtlerinden biriydi. Ama bu yoksul semt, yaamasnn bilen, gnl zengin insanlarla doluydu. Gzel havalarda, akamlar, yemekten sonra konu-komu evin nlerine minder koyup tatl sohbetler yaparlard. Yoksulluun ne olduunu bilen Hakko, anne ve babasndan grd efkat sayesinde iyi ve faydal bir insan olarak yetitiini sylyor. Geride kalan tatl bir an olan ocukluunu yle anlatyor: Babam akamlar iten erken dnerdi. Kapya vardnda hep arka cebinde tad byk demir anahtar karp, sokak kapsn aarken Korason diye barrd. Korasan spanyolca Corasondan geliyor. Canm demektir. Babamn dilinde benim adm Corasondu, yani Canm. Ben de her akam ayn saatte, evde olmaya zen gsterirdim. Babam grdm m koup kendimi kollarna atardm. Babam beni kollarnn arasnda skar, sonra birka kez havaya atp tutard. Mutluluk benim iin ite o and. Biraz dinlendikten sonra stn deitirirdi babam.

85 Vitali Hakko
Babasnn ok alkan insan olduunu sylyor Vitali Hakko. ten gelir gelmez evin bir kesinde eki, kerpeten, testere gibi marangoz aletleri bulundurduunu, bunlarla ihtiya duyulan masa, sandalye, dolap gibi eyalar yapt ifade ediyor. Bir gn kendisine de tahtalardan oyuncak yaptn u cmlelerle anlatyor: Gnn birinde iine drt kiinin sabilecei byklkte garip bir sanduka yapt. Sandukann ykseklii, ocuk hafzamda beni yanltmyorsa krk santimetre kadard. n tarafnda bir boruya tutturulmu bir direksiyon, aada, ayaklarn eritii yerde de pedallar vard. Pedallar sandukann drt bir ucuna yerletirilmi tekerlekleri dndryor, bylece sanduka yava yava yol alyordu. Birka hafta sren uzun bir uratan sonra ortaya kan bu garip aletin evresinde tm aileyi toplayan babam, bana dnp, Bunu senin iin yaptm Korason dedi. imdi gir iine otur ve korkmadan pedallara bas. Hemen byk bir merak, ayn zamanda korkuyla, sandukann iine girip oturdum. Bir an tereddt ettim. Ama babamn tevik edici baklar, ayaklarmn pedallar bulmasna ve evirmesine yetti. Ve Olaanst bir ey oldu. Bu koca ey hareket etti. Yrmeye balad. O yrdke ben daha hzl eviriyordum pedallar. Alklar arasnda bahe duvarna toslaynca durduk. O yaz boyunca, kardelerimi, ama zellikle komu kz Despinay yanma oturtup, bahede turlar atp durdum. Hayatmda ok otomobilim oldu. ama bu ilk pedal! Tahta arabam unutamam. Vitali Hakko Annesi Freda, Ablas Bela ve kardei Albert ve babasyla birlikte yaamalarn baarya giden yolda coku ierisinde geirmilerdir. Babasnn demiryolundaki iinden atldnda ylmadn ve Portmanto ad verilen asklklar ilk defa babasnn rettiini ve isimlendirdii vurgulayarak unlar sylyor: Babam hobi olarak grd marangozlua imdi ii gibi bakyor. Tezgahnn nnde, kendi kendine yeni bir ey icat etmiti. Arada bir bana da raklk grevi veriyordu. Kilo ile kereste alyor, elindeki aletlerle ve artk edinmi olduu maharet derecesindeki ustalyla, bu kerestelerden

86 Nasl Zengin Oldular?


dmdz paralar kesiyor etrafn korni ekline getiriyordu. Bu paralar rendeledikten sonra zmparalyordu. ylesine ki, avucumu yzeylerinde gezdirdiimde cilal mermermi hissine kaplrdm. Babam, bu ayna gibi dmdz tahtalar daha sonra ispirto ve eitli boyalarla boyayp verniklerdi. Tm bu ilemler saatler alrd. Sonuca vardn, tahtay havaya kaldrp bir gzn kapayp kta inceledikten sonra, yznde oluan memnuniyet ifadesinden anlardm. Babamn yanndaki raklk gnlerimde, kendisinden marangozluu renemedim; ama sabr, mkemmeliyet duygusunu ve insann yapt i ne olursa olsun, onu en iyi ekilde yapmas gerektiini rendim. yi meslek, kt meslek diye bir eyin olmadn kavradm. Her meslek iyiydi, eer ona hakkn verir, gereini yerine getirirsen iini seversin. Babam bylece, iinden atldktan sonra yepyeni bir meslek edinmiti. Bu yeni iine ylesine saygs vard ki, en ufak kusurunu grd ya da tam dzgn olmayan paralar defolu damgas ile stoa ayrrd. Tam not verdii mkemmellikteki paralardan 60 santimetre boyundaki drt; 80 santimetrelikleri de alt adet S eklinde kendi imalat engellerle tuttururdu. Bylece ortaya kan nesneye portmanto adn vermiti.

HAYATA ATILMAK
Duygularnn ta derinliinde baar anlarnn sk sk sesini hissettiini ifade eden Vitali Hakko yapmak istediini yapm, istedii seviyeye gelmiti. Ama bu o kadar kolay olmamt. Srekli kendisiyle i hesaplama ierisine giren Vakkonun patronu bunu u szlerle ifade ediyor: Yeni bir hayatn nnde duyuyordum kendimi. Aamayacam hibir engel yoktu. Boyum ksayd, evet, ama hayata meydan okumaya hazrdm. lk aamada hayata meydan okumadm. Onu yedeime almak istedim. Bir takm, baarya ulatracak yolda kararlar aldm. lkin bir i bulup almam gerekiyordu. nk aile btesine katkda bulunmazsam kendimi bir sulu gibi duyacaktm. Maddi nedenlere yarda brakmak zorunda kaldm renimime devam etmem, bu artlarda hi kukusuz zordu. Ama kendimi

87 Vitali Hakko
yetitirerek bunu telafi edebilirdim. ok gemeden Mahmutpaada kendime bir i buldum. Bylece ocukluuma kesinkes Elveda dedim. hayatna ilk admm attm. Ben ie baladktan ksa bir sre sonra babam evden ayrld. Bir arkadayla Ayanckta i bulmu, bavulunu hazrlad, bizleri teker teker kucaklar, vedalatk ve gitti. Uzaklardan mektup yazyor bize para gnderiyordu. Ama yetmedii iin ben de ie girmitim. Babalarnn yokluunu ok ektiklerini syleyen Hakko, g yaama koullarna ramen iindeki sese kulak verip, tek hazinesi olan cokusunu kaybetmemitir. Bu coku onun u ifadelerinden anlalmaktadr: Bugn, Hayat mcadelesi szcklerin azlarna alanlar bunun ne demek olduunu, benim hayata atldm yllardaki anlamyla bilebilselerdi Evet hayat o yllarda gerek bir mcadeleydi. Ekmek aslann aznda derlerdi. Ya gcnle, ya akln kullanarak alacaktn ekmei aslann azndan. Zaman bir ok eyi silip gtrebilir. Ama her eyi silip atamaz hafzadan. Hafzadan, dnle bugn ylesine yaknlatrr ki, arr insan. Tm bunlar ben mi yaadm? diye sorar insan.

SPORCUNUN RAKB BAKALARI DEL, KENDSDR


Spora merakl olan Vitali Hakko ask suratl bir antrenrn kendisine verdii dersi mr boyunca unutmam. 14 yandayken ald bu ders onu o an apayr alemlere tamt. Baarda, insann nce kendisini tanmasn ve kendisini amasn tavsiye eden nl iadam, bylece kiinin kendi duruunu izleme ans yakaladn sylyor: Spora merak saldm bir dnemde, spor hocas Gorodevsky diye Rus bir sporcu vard. Gorodevsky herkese kar sertti, ama bana kar hem sert, hem ters. Yldzmz bir trl barmamt. Ufak tefek bnyede olduum iin, belki de Bu ufaklk nereden dt buraya diye dnyor, yapmam istedii, ama tm abalarma ramen gerekletiremediim ya da yetersizce gerekletirdiim harekeler karsnda zvanadan kyor, bir hoca gibi deil, bir ifrit gibi davranyordu bana kar. Bu, arn ordusundan,

88 Nasl Zengin Oldular?


Bolevik ihtilali dolaysyla yolu stanbula den ve burada kendine bu ii bulan Beyaz Rusa haddini bildirmek istiyor, ama bunu nasl yapacam dorusu pek bilemiyordum. Bir akam soyundum ve byk bir hrsla, salonun orta yerinde sallanp duran ip merdivene doru yrdm. Byk bir ciddiyetle Rekor denemesi yapacam, ltfen kronometreyi tutun dedim. Salondakiler gltler. Ama Gorodevsky glmeyi bilmezdi. Hemen cebindeki kronometriyi karp merdivenin bana geldi. Bayla Hadi iaretini verip, kronometreye bast. imde birikmi nasl bir g varsa, tmyle harekete geti. Kollarm ve bacaklarm sanki bana ait deildi. Bir ekirge gibi trmanp sonra ayn hzla aaya indim. Gorodevsky kronometrenin dmesine basp, 42 saniye dedi tkrr gibi. Koltuklarm kabarmt. Beyaz Rusun yznde hi de bir baar kutlamas yoktu. Dier ocuklarla megul olmak iin uzaklayordu ki, yolunu kestim. Bay Gorodevsky, on drt yandaki bir ocuk, sizin favori sporcunuz 18 yandaki birinin 40 saniyelik rekoruna yaklayor, ama siz hibir ey sylemiyorsunuz. Yanlyor muyum? dedim. Eee, nolmu yani? dedi. Sanrm bu bir baardr diye srdrdm konumam. Bu durumda kk beyi kutlamam ve kendisine bir madalya m vermek gerekiyor? dedi alayc bir tavrla. Hi deilse tebrik edebilirdiniz dedim. Karma geti. Sa elinde hi brakmad krbac, sol eliyle omzumu tutup, sarst. Bak ufaklk! Bugn iyi bir effort gsterdin. Senden beklemediim bir baar aldn. Ama seni alklar, alnndan persem, bununla yetinebilirsin. Oysa senin, boyuna, yana bakmadan alman 42 saniyeyi 41e, 40a, 39a indirmen gerekir. Spor budur! Sonra hafzamdan hibir zaman silinmeyecek u cmleyi syledi, unu hibir zaman unutma, sporcunun rakibi bakalar deil, kendisidir. Bu sz hibir zaman unutmadm. te, sporu braktktan yllar sonra bile hatrlyorum. Evet hep kendimi amam gerekiyordu, 18 yandaki 40 saniyelik rekorun sahibine deil. Yar Gerek yar bakalaryla deil, kendi kendimle oland. Ve bu yalnz sporda deil, hayatn tm alanlar iin geerliydi.

89 Vitali Hakko
Vitali Hakko, kendi geldii baar seviyesini ok ynllne balyor. O, profesyonel sporcu deildi ama, spordan hayat dersi karmt. Her insan ok ynldr ve herhangi bir alanda rendiiniz, size baka alanlarda yol gsterici olabilir. diyen iadam Hakko, kiiliin, tanrdan bize balanan bir zellik olmadn, onu kendimizin kazanabileceini bu noktada Tanrnn insana akl da bahettiini vurguluyor.

HAKKONUN LK TECRBES
Vitali Hakko, yaamndaki tecrbe kazandran ilk ie Mahmutpaada balam. Grevi ise sabah erkenden dkkan amak, kumalar sergilemek ve kapnn kenarnda, eri buyurun, ieri ltfen Gzel kumalarmz grn, sudan ucuz diye barmakm. itir diyor, Vakkonun sahibi, Her zaman buna inandm. Kk i, byk i ayrmcl yapmadm. Bugn de inanrm buna. Bu yzden, ilk baladm ite ok tecrbe edindim. Garip insanlara dolu, garip bir dnya idi Mahmutpaa. Ama geleceimin buralarda olduun da sezmeye balamtm. Ben burada nasl yaayacak, nasl ykselecek nasl baaracaktm? dermi kendi kendine Vitali Hakko. Patronu iflas ettiinde, o baka bir maazada almaya balam. O zamanki duygularn yle anlatyor: Burada bana mnasip grlen i tam manasyla rakl idi. Maaza iki katl olduundan mteri merdivenleri kmak istemez, nazlanrd. Nasl olsa rak var, mteri ne istiyor, mantoluk mu, hadi olum u mantoluklar indir. Olmad, mteri beenmedi, yukarda nc rafta bulunan toplar da indir. Boyum kadar toplar indirir, kaldrrdm. Mteri alr veya almaz. Almad zamanlar sanki daha ok yorulurdum. En acs benden evvelki rak bu defa satc olmu, beni kouturuyordu. ok yoruluyordum, yaptm dpedz hamallkt. Bu durumdan mutlak kurtulmalydm.

TEZGAHTARLIA TERF
stanbul Kapal ardaki Kupidis maazasnda tezgahtarla balayan Hakko, buradan geerken hep iini ekermi. Bay Teodoru ve ve

90 Nasl Zengin Oldular?


bitiremiyor. Onun hayat tecrbesinden ok eyler kazandn dile getirerek, baar ve kazanca giden yolda tecrbeli insanlardan yararlanlmasnn altn iziyor: Bay Teodor beni, baz pazar sabahlar kahvaltya davet ederdi. Sonra da birlikte yrye kardk. Kurtulutan iliye tramvayla gider, oradan Mecidiyeky, Dutluk yolunu takiben bugnk Leventi geer, Maslaka kadar yrrdk. Yry esnasnda da, bana hayat hakknda, grg kurallar hakknda bilgiler verirdi. Trkesi mkemmeldi. Onun grlerinden, dnyaya, olaylara ve insanlara bakndan, i anlayndan ok yararlandm itiraf etmem gerek. Baary hedefleyen kiiler, bu nemli noktay dikkate almallar. Patronu Bay Teodor, alkanl ve drstlne hayran kald gen Hakkoya maazann vitrinlerini ssleme ve dekorasyon grevi verdi. Ayrca apkalar da tehir edecekti. ini en iyi ekilde yapt. Baz gnler mal yetitiremez hale geldiler. Kendisi de bu arada apka yapmcs olup kmt. Bu dnemlerde evlilikleri gndeme gelir. alma akyla dolu olan Vitali Hakko ablasn evliliini yle anlatyor ve sonra kendi evlilik problemini aklyor: Ablamn ksmetleri kmaya balamt. lkin bir Leh Musevisi, yakkl bir gen. Az kalsn evleniyorlard. Neyse ki tam zamannda adamn katln rendim ve ablam kurtuldu. ok gemeden bir baka gen ablama talip oldu. bu, uzun boylu, biraz sklgan, ama ok drst delikanl hepimizin sempatisin kazanmay baard. Sonunda ablam onunla evlendi. Evet, ablam evlenmiti. Ama sra bende deildi. Daha almam, gene almam, daha ok almam ve kendi iimi kurmam gerekiyordu. Ama nasl? Gerekten de nasl? nk yannda babas dahi olmayan, hibir yakn ve akrabas bulunmayan bu kk dev adam ne yapabilirdi hayatn insafsz arklar arasnda? Diploma yok, sermaye yok. Tecrbe var, ama o da yeterli deil. Azim Bir tek o var. Ama yeterli tecrbe, bilgi ve sermaye olmadan azim

91 Vitali Hakko
ne yapsn? Ne yapacak; tecrbeyi, bilgiyi ve sermayeyi edinene kadar alacak. Ben de yle yaptm.

VTAL HAKKO GEM LE BUGN YORUMLUYOR


Vakkonun patronu Vitali Hakko tpk Vehbi Ko gibi, dn ile bugn arasndaki fark deerlendirirken insan gcnn neminden sk sk bahsetmitir. imdinin neler sunduunu, yakn gelecek zamanda artlarn neler sunacan ona gre btn genler kavramal ve tahmin edebilmelidir. Gemiin kendine has artlar ierisinde nasl baarl olunduysa bugn de deiik artlar ierisinde benzer tarzdaki artlar yakalanabilir. Baarmak ve kazan kaps oluturmak iin insana bahedilmi en byk sermayenin akl ve duygular olduunu ifade eden Hakko, yneticilerin de baarya giden yolda emniyet sbobu roln oynadklarn sylyor: 20 yl ncesine kadar, bir gen, renimi yaptktan, bir i bulup almaya baladktan bir sre sonra o iten ayrlp kendi iini kurard. Hatta 8-10 yl ayn iyerinde alp da kendi iini kurmam olanlara yeteneksiz gzyle baklrd. Blnerek oalma dnemiydi o yllar. Bunun daha ok bunun tersi grlyor. renimini yapm bir gen, gerekten kendi dalnda bilgili ve yetenekliyse, alaca kuruluu kendi seiyor. Eer setii kurulu ondan, o da alt kurulutan memnunsa mutlu ve verimli bir birliktelik balyor. Bunun srmesi ne iki taraf iin de yararl oluyor. En byk sermayeni eleman olduunu, bu lkede, sanrm ilk kez Vehbi Ko grd ve gsterdi. Uzaktan izlediim kadaryla Ko camiasndan kopup kendi iini kuran st dzey yneticisi pek yoktur. Hi deilse dier holdinglerinki kadar yoktur. Bugn i baarmak iin ve bymek istenildiinde kapital bulmak zor deildir. Know-how bulmak da zor deildir. Ama yurt iinde ve yurt dnda yetien bunca gencimize ramen, ynetii bulmak zordur.

92 Nasl Zengin Oldular?

BZM TECRBELERMZ HBR KTAP YAZMAZ


Baarnn ve kazan sahibi olmann basamaklar hissiyat ve duygu gerektirir. Bir ruh olaydr baarmak, mutlu yaamak, kazan sahibi olmak. nl iadamlarnn zellikle zerinde durduklar nokta tam burasdr. Deilse, bol sermaye, bol zaman, bol bilgi birikimi arzu edilen ilerde aresiz kalr. Vitali Hakko, Bizim bildiklerimizi ve tecrbelerimizi hibir kitap yazmaz derken kastettii gereklik erdemlilik, itenlik, drstlk neden almas gerektiinin bilincinde olmak ve derin bir ruh genilii dir. Bizim bilgimizin kuram, sistematii yoktur diyor Hakko ve devam ediyor: Bu lkenin kendine zg gerkelerinden, tarihsel dnemlerden ekonomik nedenlerden kaynaklanmtr. Bu gerekleri, bu dnemleri ve bu nedenleri her baarma arzusu olan insann bilmesi, renmesi gerektiinin altn da izmitir: Amerikada, Avrupada tezgahtarlktan patronlua ykselmi birok maaza sahibi vardr. Ama bir lke dnn ki, hilafetten laik cumhuriyet rejimine geiliyor. te nemli olan, o tarihsel dnemde, o an yakalayp o gnk ihtiyaca cevap verecek olan bir retimi gerekletirmek ve onun uzants olarak hazr giyime ynelmek, bu alanda hibir gemii, hazrl ve alt yaps olmayan bir lkede, ksa bir srede, ama aratrarak, yurtdnda bu iin ustalarn, adamlarn bularak, renerek, reterek, yzlerce yllk birikimi ve tecrbesi olan Bat lkelerini yakalamak, genler beni balasnlar ama pek kolay bir i deildir ve sanrm okuduklar kitaplarn hibirinde bylesi bir Case story ile karlamamlardr. 1950 sonras Trkiye, bu tr, kitaplarda yer almayan case storylerle doludur. Baarnn gerek srrnn, ona duyulan saygda yattn, bu saygn da insanclk ve itenlikte gizli olduunu her frsatta dile getiren Kk Dev Adam Vitali Hakko, Bunu, ne zaman maazalarmzdan birine gitsem ve mterilerle karlasam sezinlerim. Nedir bu derseniz ok ak seik

93 Vitali Hakko
cevaplayamam derken, bunun bir ruh olduunu, bir anlay olduunu ima etmek istiyor ve zaten aklamasn da yapyor: Belki yalnzca insani bir ilikidir. Belki yalnzca mterini, yarm yzyllk bir kurulua duyduu saygdr. Belki benim ve sat uzmanlarmn gler yzleridir. Ama kukusuz sr dolu bir gerek vardr ki o da, srekli olarak insanlara ve mteriye gsterilen sayg dolaysyla kendi kendimize yenilememiz.

DEVR LK DEFA DEMYOR


Mterilerinin, en iyiye, en gzele layk olduuna inanrm ben. Ona gereken saygy gstermeliyim ki, o da bana ayn saygy gstersin. Karlkl sayg karlkl gven. Bunun, mteri grubunun sosyal yapsyla hi mi hi ilikisi yoktur. Ortann alt snf iin retim yapan bir kurulu olsaydm, gene ayn eyi yapardm. Daha az masrafl, daha ucuz malzemeden, ama srekli deien vitrinler, insanlara, te maazanz burada sizi bekliyor, ieri girsenize dedirten vitrinler. Ben resim yapamam. Beste yapamam. iir yazamam. Ama insanlara renklerle, desenlerle yoktan var edeceim ve onlar mutlu klacana inandm bir earp, bir kravat, bir giysiyi seip, onu gerekletirebilirim. Gzel szlerle onlarn gnln alabilir, mutlu anlar yaatabilirim. Biz eskiler, bunlar genlere anlatmakta glk ekeriz. Onlar da anlamakta glk ekerler. Bana evremdeki genler sk sk, Devir deiiyor derler. Evet doru, devir deiiyor. Ama devir ilk defa deimiyor. Ben hayatm boyunca, bu Devir denen eyin birok defa deitiini grdm. Oysa aalar, iekler, kular, kelebekler deimiyor. Gzelliin biimi deiiyor olabilir, ama z deimiyor. evremdeki genlere, Tecrbemden yararlann diyorum. nk bu tecrbelerde, o deimeyen aalardan, ieklerden, kulardan, kelebeklerden bir eyler olmal. Bunca yl bouna yaamadm ya!

94 Nasl Zengin Oldular?

DORULUK HER KOULDA MEYVE VERR


Ksa zamanda ilgi grdklerin ve giderek nlendiklerini ifade eden Vitali Hakko bunun sebebini u tek cmlesine balyor: Doruluk her trl koulda meyve verir. Sempatisi ve gler yzllyle herkes tarafndan sevilmeye balayan Hakko, Vakko-sever slogann, insanlara olan saygsndan gelitirdiini vurguluyor, yle konuuyor: Mteri, bekleme blmnde beler, birlikte sohbet ederdik. Sonra kabine girer, perdeyi eker apkasn denerdi. nerdiimiz apkalar orada, ayna karsnda dener, biz de kendisine fikrimizi sylerdik. Mterimizin tipine uygun bir apkamz olmadnda da bunu syler, gerekiyorsa onu eli bo gnderirdik. Ama uygun olmayan bir mal, para kazanmay hrs ve telayla kesinlikle satmazdm. Bol eidimizin olduu bir baka gne ertelerdi apka almn. Bylece mterilerimizle aramzda bir gven olumutu. Yllar sonra reklamlarmzda Vakko-sever szcn kullandmzda, mterilerimizden baka hi kimse bunun ardnda uzun yllarn gveninin yattn bilmiyordu. Giritii ite Vitali Hakkonun paray ve baary yakalamas evlerinde nee ve sevin havas yaratm. En ok da annesinin mutlu olduunu dile getiriyor Vitali Bey: Aramzdaki en mutlu kii kukusuz annemdi. Zavall anneciim, gzlerine inanamyor, kendisini bir ruya aleminde sanyordu. Onu byle mutlu grmek de bizi mutlu ediyordu. durmadan kendisine isteklerini soruyordum. Anneciim hibir ey istemezdi. Gnn birinde srarlarma dayanamad, o zamanlar hemen her kadnn kalbinde yatan klk ve stat simgesi olan giyecein adn syledi. Bir krk! dedi. En iyi krkler Mahmutpaada Krk Handayd. En nlleri de Beyko idi. Eski bir Mahmutpaal olarak Beykoyu tabiki tanyordum. Son derece k ve varlkl bir adam olan Beykoya gittim. Bana iyi cins astragan nals olur, nelere dikkat etmem gerekir hepsini tek tek gsterdi ve aklad.

95 Vitali Hakko
Fiyatlarn sordum ve en kalitelisini annem iin aldm. Yanna bir de en apkadan k bir seip elimde paketler evin yolunu tuttum. Annem paketi ap da, astragan krk grnce, boynuma sarlp hngr hngr alamaya balad. Dorusu ben, ablam Bela ve kardeim Albert gz yalarmza hakim olamadk. te gerek doruluk, gerek mutluluk bu olsa gerek.

BAARILI OLMAK N KMSEY KISKANMAYACAKSIN, NE BAKACAKSIN


Vitali Hakko yoksul bir ocukken Kapalardaki Kupidis maazasnn nnden geerken hep, Ahh! nallah byle bir maazada bir gn almak nasip olur diye iinden geirirmi. Fakat nereden bilebilirdi ki, gn gelecek bu maazann sahibi onun at en apka maazasnn nndeki sraya giren mteri kalabalnn az ak seyredecekti. Deil Kupidis maazasnda almak, ileride 10 tane Kupidik maazasnn satn alacak paraya sahip olacakt. Bu olayn yks ilgintir. Vitali Hakko, nihayet bahsettii Kupidis maazasnda almaya balar. Patronu Andon aksi bir adamdr: Patronum Andon mthi cimri ve aksi bir adamd. almalarm hi beenmezdi. ok gayret ederdim ama bir kez olsun beni tevik etmezdi. O sralar da bir an evvel askere gitmek istiyordum. nk amacm ok istediim bir baary yakalamakt. Askerlik bunun nnde engeldi. Bir an evvel bitirmek istiyordum. Bunu patronum Andona sylediim de hibir ey demedi, selam sabah kesti. Ben yllar sonra dkkan amak istediimde, apka retimi iin apkann malzemeleri gerekiyordu. Malzemeyi sade Msy Paisis isminde bir tccar satyordu. Maazas Beyolu Tnel semtindeydi. Kendisinden bor karl apka malzemesi istedim. Bunu, eski patronum Andon duymu. Kendisi bu kuruluun ok iyi mterisiydi. Hemen oraya gidip bana mal verdii taktirde kendisiyle tm ticari ilikilerini keseceini bildirmi. Fakat Msy Paisis, sempatik, anlayl bir insan olduu iin bana malzeme verdi. yllar sonra benim maazam tklm tklm i yapmaya balad.

96 Nasl Zengin Oldular?


Mteriler, darlara kadar sraya giriyordu. Bu durum eski patronum Bay Andonun gznden kamamt. En ok ierleyen o oldu. her yarm saatte bir dkkanndan kar, bizim maazann nne gelir, kapnn nndeki kuyruu grp, eski rann maazasnn bylesi dolu, kendisininkinin bylesi bo oluuna bir trl akl erdiremeyip burnundan solurdu. Bay Andon, bir eyi gznden karyordu: Ben meslek hayatm boyunca kimseyi kskanmadm. Tam tersine rakiplerimin baars, bana itici bir g verdi.

BAARMAK STEYENLERE VTAL HAKKODAN NC GB NASHATLER


Kendini iine ver. Kimsenin dedikodusunu yapma. Kendine ve tanrya gven. Anne ve babana hrmet et. Tm yaamn boyunca drst ol. Ailene nem ver. Olumsuzluklar karsnda mitsizlie kaplma Kskan olma Yeteneklerini, kapasiteni bil; uygulanabilir bir ie odaklan. Yaptn yanllara zlme, ama bir daha tekrar etme, yanllarn tecrbe olarak gr. Mteri maln alsn veya almasn, gereken sayg ve kibarlkta kusur etme. nk bu senin reklamn olur.

KENDM HEP SATICI OLARAK GRDM


Vitali Hakko, maazaclk ve sat sanatn ok ynl olarak kavram i adamlarmzdan birisi. Tek bana yaratclk benim iim deil. Belki bu nedenle ben ortaya koyduumu bir bakasyla paylamak isterim. diyen Hakko, hedef kitleye

97 Vitali Hakko
ulamann srlarn anlatrken, Trkiyeye ada maazac getirdiini sylemeyi de ihmal etmiyor: Bir giysi moda izgisinde yaratmak bir eydir, onu retmek baka bir eydir. Pazarlk ise bambaka bir ey. Yaratcl bir kenara koyalm. Onu, hangi alanda olursa olunsun aklamak her zaman zordur. Biz, uzun yllar, gerek kadn gerek erkek giyiminde Avrupann nde gelen kurulularyla iliki iindeydik. Gnn modasn, Parisle, Romayla ayn anda sunuyorduk. Ama, bizim durumumuz Paris, Roma ya da Lonrdadaki bir moda kuruluundan farklyd. Onlarn, yalnz kendi lkelerinde deil, yer yznn drt bir yannda sat noktalar vard. bu sat noktalar, onlarn rettikleri mal alp satan kurululara aitti. Birincisi, bizde lke apnda bylesi bir olanak sz konusu deildi. kincisi, kendi sat noktalarmz iin sat eleman yokluu ekiyorduk. Bizler, hem retecek, hem pazarlayacak, hem satcmz, hem de alcmz eitecekti. Gzel bir mal retin, bunu sunacak vitrininiz yoksa, bir dkkannz, o dkkanda eitilmi bir elemannz yoksa retiminiz hibir zaman hedef kitleye ulaamaz. Kendisini hep bir satc olarak grdn syleyen Vitali Hakko, i hayatnda belli ilke ve prensipler koyarken, karsndaki ister personel olsun, ister mteri, kimseyi incitmemeyi ve kimseyi krmamay da bu ilke ve prensipler ierisinde deerlendirmi: Ben kendimi hep bir satc olarak grdm. Evet yaratmay ok severim. Bu, bana tarifsiz bir coku verir. Ama tek bana yaratclk benim iim deil. Belki bu nedenle ben ortaya koyduumu bir bakasyla paylamak isterim. Akas rnm beendirerek satmak isterim. Ne var ki, ben, kardeim Albertin aksine toptanclkta bu heyecan duymam. Bu nedenle olsa gerek, daha iin banda Vakkonun toptan blmyle hep Albert ilgilenmitir. Evet, sat byle nemser ve severim, ama hayatm boyunca mterimin ayana gitmedim. Buna karlk, mterinin bana gelmesi iin elimden gelen her eyi yaptm. zellikle bizim ie baladmz dnemde, bu alanda yaplacak o kadar ok ey vard ki! Satcl bir meslek olarak kabul etmek ve ettirmek gerekiyordu her eyden nce. lkemizde okulu da olmad iin sat elemanlarnn eitmek gerekiyordu. Balangta alm olduumuz bir ilke kararn bugne kadar srdre geldik. Bu karar uydu:

98 Nasl Zengin Oldular?


Daha nce bir baka yerde alan bir elemana Vakkoda i vermemek. Yeni bir eleman alp yetitirmek bizim iin daha kolayd. nk onu alkanlklarndan kurtarmak, bizim ilkelerimize uymayan bilgilerini unutturmak, hibir ey bilmeyen birine bir eyler retmekten, daha zordu. Bunun iin kurslar ap, Ameridadan eitim programlar, yabanc uzmanlar getirttik. Maazacla baladmzda pazarlk byk bir dertti. metre emprime iin ou defa saatler sren pazarlk yaplrd. Ne byk bir zaman kayb! Beyolu maazamz atmzda, girite en grlen yer bir tabela astrdm: Bu Messesede Pazarlkla Sat Yaplmaz Hi kimse bunu baarabileceimize inanmad. Mteriler de. Pazarl deniyor, ama nazik bir biimde uyarlyorlard. Daha nce belirttiim gibi, kendimizi eittiimiz gibi, belli etmemeye ve incitmemeye alarak mterimizi de eitmemiz gerekiyordu.

BR TAKTK
Arzu ettiiniz bir olayn, muhatabnz tarafndan geri evrilmesi durumda size den grev, bu iin peini brakmamak olmaldr. Eer muhatabnzn, sizin yararnza geliecek bir olayda yer alacana inanyorsanz o taktirde bu muhatab ok ynl tanmanz ve ona geri baka giriimlerde bulunmanz gerekiyor. Bunun en iyi rneini Vitali Hakko sergilemi. Bugn gibi hatrlarm diye balyor sze byk iadam: O sralar henz reklam yapacak gcmz yoktu. Ama sata markasz earp kartmamaya karar vermitik. Tm rnlerimiz Vakko markasn tayacakt. Otuz kadar desenden oluan, bir emprime earp koleksiyonu hazrladk. Aleko adl bir plasyerimiz vard. Onun bavulunu bu earplarla doldurduk ve Beyolu piyasasna gnderdik. Aleko, akam dndnde halinden pek memnun grnmyordu. Kimi maazadan alt, kimiden on iki adet sipari alabilmiti. Yalnz bir firma vard ki, her bir earptan be dzine almak istiyor, ancak earplarn zerinde Vakko imzasn istemiyordu. Sz konusu firma, gnlerin nl maazas Liondu, nemli bir maazayd, hatta biraz da Beyolu demekti.

99 Vitali Hakko
Lionun sahipleri, Leh asll Helpern Kardelerdi. Earplarn kalitesini beenmilerdi, ama bunu Avrupa mal gibi satmak istiyorlard. Mterilerini yerli mala gveni olmadn sylyorlard ki, bunda da haksz saylmazlard. Biz kendilerine, hibir ekilde, earplarmzdan Vakko markasn karamayacamz bildirdik. Bylece, bu nemli saylabilecek sipariten ve daha da nemlisi Beyolunda nl bir sat noktasndan olacaktk. Kk bir aratrma yaptrdm. Helpern Kardelerin en by Max, o sralarda stanbulda yaymlanan Journal dOrien adl gazetenin sadk bir okuyucusuydu. Tutuk, Journal dorienta bir dizi ilan verdik. Hafzam beni yanltmyorsa, Vakkonun ilk reklamdr bu. Bunlar kk ilanlard, am srekliydi. ok gemedi, Max Helpern bizzat telefon ederek, ilk Vakko earb sipariini verdi. ok gemeden de Lion en byk mterimiz oldu. Yllar sonra, bir gn, kontrol dairemizin bir ihmali sonucu Vakko imzas baslmadan giden earplar Liondan geri geldi. Mterileri artk earp deil, Vakko earb istiyordu.

VTAL HAKKODAN MTH NERLER


Vitali Hakko, bu soruyu yantlarken, dncelerinin sadece kendi i alannda deil, dier tm sahalarda nasl baarl olunabilecei noktasnda odaklyor ve u nerileri sunuyor: 1. Markamzn prestijini yksek tutmak: Bu nasl salanabilir? Kaliteye gsterdiimiz zeni en st dzeyde tutarak. ilik kalitesini, malzeme kalitesini, en ince ayrntlara inen kaliteden sz ediyorum. 2. Vakko markasn bir dnya markas yapmak: Vakko ulusal bir markadr. Yeni sloganmzn dile getirdii gibi, her lkenin vn duyaca markalar vardr. Vakko da bunlardan birdir. Markamz ister istemez dnya markas durumuna getirmemiz gerekecektir. Bunun da yolu yaratc gcmz stn bir kaliteyle birletirmekten geer. Bu konuda iyimser olmamz gerekir. nk

100 Nasl Zengin Oldular?


bugn ortak pazara dahil birok Avrupa lkesinden ok daha moda, ok daha kaliteli rnlerimiz var. 3. Yarm yzyl aan bir marka olduumuzun bilincinde olmak ve srekli olarak bunun altn izmek: Tarih ve tecrbe bizi iimizde ok nemlidir. zellikle srekli bir gelime gstermi olan yarm yzyllk bir kuruluun imaj daha da nemlidir. 4. Yarm yzyl aan bir gemi olan Trk firmas olduumuzu asla unutmamak ve yeri geldiinde bunu vurgulamak: Biz bir Trkle kuruluumuzu ve byk Atatrkn dile getirdii gibi, Bu topraklarn zerinde ortaya km tm uygarlklarn mirassyz. Stilistlerimizin bu bilinle almas ve gerek Osmanl Saray giysilerinden, gerek ok zengin Anadolu folklorundan ilham alarak izgilerini gelitirmeleri Avrupada zgn bir marka olarak yerimizi almamz kolaylatracaktr. 5. Gen yetenekleri Vakkoya ekmek, onlarn zgr bir ortamda, yaratc yeteneklerini gelitirmeyi salamak: Unutmamak gerekir ki yaratcln olmad yerde hibir ey yoktur. Moda ise yoktur. Yaratc insanlar, bugne kadar olduu gibi, bundan sonra da Vakkoya ekmeyi, onlara olanaklar salamay, kendilerini amalarna, dnyaya almalarna yardmc olmay, ve ortak heyecan yaratmay bilmeliyiz. Bir adm daha atarak, genlere retim, eitim olana veren zel okullar gerekletirmek gerekir. bu, moda ve tekstil alannda sektrmzn grevidir. Ama gecikmemek gerekir. 6. Bunca ithalatn gerekletii bir lkede yalnz i pazarda deil, d pazarlarda da rakiplerle ekimek iin hazrlkl olmak: Bir marka olarak Vakko, Bat metropollerinde, rnlerini pazarlamal, gerektiinde kendi sat Noktalarn Paris, Roma, Madrid, Londra, Berlin, Zrich hatta New Yorkta ve niin olmasn Tokyo ve Pekinde amaldr. 7. Yaratcl baarnn temeli olarak grmek: Yaratmak ilk aamadr. retmek ikinci aama. Pazarlama ise nc aama.

101 Vitali Hakko


Bunlarn hangisi daha nemlidir, bilmiyorum ama, ben bu gne kadar ne ayn nemi verdim. nk yaratmazsanz retemezsiniz. retmezseniz yaratamazsnz. Dolaysyla bu kutsal l bir btndr. Elemanlardan biri olmadan dierleri de olmaz. Ya da denge bozulur. Bu hassas dengeyi her alanda, her an korumaya devam etmek gerekir. biz yarm yz yl aan baarmz bu dikkate borluyuz. Yan dikkati, daha da artrarak gstermek zorundayz. 8. Taklit edilmekten korkmamak: Rakiplerimiz, bugne kadar Vakkonun gerekletirdiklerinden, geitirdiklerinden, yerletirdii ilkelerden taklit yoluyla olsun, etkilenme yoluyla olsun, yararland. Bundan hi bir zaman ikayeti olmadm. Tam tersine bundan vn duydum. renmek, gerekirse taklit etmek, etki altnda kalmak, gelime sreci iinde son derece normaldir. Japonlar byle gelitiler. Bu pazardaki rakiplerimizi ok iyi tanyp, onlarn rnlerini yakndan incelemeye alp, pazarlama stratejilerini renip, Vakkonnu izleyecei yolu izmek gerekir. lke ve firma olarak stnlklerimiz hibir zaman kmsememeliyiz. Benden sonra gelenlerin tm bunlar gerekletirecekleri inancn tayordum. Hatta daha fazlasn. nsanlar yeter ki baar yolunda birbirlerine kenetlensinler.

JAPONYADAN BR ANI
Japonlarn hep zeki olduu sylenir; aslnda onlar zeki deil, aklllar. Akl, zekann nnde gider. Bunun ispat EQ, yani Duygusal Zekadr. Duygusal Zekada bahsedilmek istenen akldr. Peki akl veya akll nedir? Akl ve Akll duygudur, duygusallktr; saygdr, saygl olmaktr; drstlktr, drst olmaktr. Dnyann teknoloji efendisi Japonlarda tm bu zellikler mevcuttur. Ters bir i yaptklarnda harakiri yapacak kadar duygusaldrlar, drsttrler, saygldrlar. Vitali Hakko, Japonyaya gittiinde bunu grm: Biz ilk fabrikamz atmzda bir tek diki makinesi almtk. Bunun deeri 79 dolar idi.

102 Nasl Zengin Oldular?


Yeni fabrikamz iin makineler satn almak gerektiinde eimle Japonyaya gidiyorduk. Mitsubishi firmasnn Trkiyedeki temsilcisi, onlar bildirmi. Biz, Tokyodan nceki ilk duramz Hong Kongda indiimizde, havaalannda birilerini bizi karladn grdk. ok ardk. Hele hele, bir Limousine grnce aknlmz daha da artt. Limuzin bizi ald ve Hong Kongun en lks oteli Mandarine gtrd. Bu otelin en lks dairelerinden birisini de bize ayrldn rendik. Bir yanllk olmasn diye resepsiyona sordum, Mitsubishinin misafiri olduumuzu sylediler. Zaten otelin sahibi de bu holdingmi. Tokyaya indiimizde ayn konuk severlii grdk. Adamlar, yeni makineler alacamz bilmiyorlar ki, potansiyel bir mteri olarak bizimle ilgilensinler. Yalnzca, eski bir mteri olarak arivlerinde kaytlyz. nemsiz bir mteri. Ama anladm ki Japonlar iin nemsiz mteri yok. Hakllar. nk bugn fabrikamzn tm diki makineleri onlarn markasn tayor.

PARA KAZANMAK ANSA ve ARTLARA BALI DYENLERE...


Toplam olarak mazeretlerimizden biri de, zengin olmu insanlar, artlarn dourduu ynndedir. Bu mazeretleri de hep baarsz olmular ne srer. Sz konusu ettiimiz mazeret genellikle yaygn mazeretlerden biridir. nk en kestirme ka yoludur. Sadece iadamlar iin ileri srlmez; kahramanlar ve nl yazarlar iin de yan iddialar sylenir. Halbuki artlarn hibir halt ettii yoktur. Eer Vitali Hakko, Trkiyenin deiim srecinde emek harcayp, donanml olmasayd, artlar zorla Bay Hakkonun koluna girip bugnlere mi tayacakt? Hi kukusuz, byle bir dnce mantk d bir dncedir; ve insan yerinde saydrmakla da kalmayp, gerilere itecek bir tuzaktr, bir yanlsamadr. nsan aynadan tesini gremez; vizyonu o aynann kendisine gsterdiidir sadece, aynada ancak kendisin grebilir. Kendisinin hemen arkasndaki, igal ettii alan da kapaldr gzlerine; nk o alan dolurdan

103 Vitali Hakko


kendisidir. te tpk, baar da ayna gibidir; karsna gelmediiniz srece sizi gstermez, geldiinizde de ilerisinde neler olduunu bilemezsiniz, ama aynann karsnda durduunuz srece tahmin etmeniz de pek zor deildir. u halde, kendiniz grebilmeniz iin mutlaka aynann karsna gemeniz gerekiyor. Henz 20 yanda deildim. Ama iim iimi yiyordu. Kendi iinin sahibi olmak, yapmak isteyip de yapmadklarm gerekletirmek istiyordum. Bunu ylesine istiyordum ki, dnmekten kafam atlar gibi oluyor, geceleri doru drst uyuyamyordum. Baarl olmak iin bylesine bir hrs, bylesi bir azim, elbetteki, artlar doduunda ilk aranp bulunacaklardan birisidir. O da Vitali Hakko olmutur. ans denilen olay, aslnda artlar olutuunda size urayan baarnn vey evladdr. Baarn z evlad yapmak sizin elinizdedir. Eer zamannda, ileride doacak artlar iin bir mcadele vermiseniz, ayanza gelecek ansa veya frsata cevap verebilirsiniz. Ama herhangi bir gayretiniz olmamsa, artlar olutuunda ayanza gelen ans zaten fark edemezsiniz. nk, bylesi bir durumda hareket geecek bir ifade ekliniz olmayacak. Bu durumda ney yapabilirsiniz ki? oumuzun ayama ne frsatlar geldi, kardm dedii durum da ite bu olaydr. Siz elinizden gelenin en iyisin yapn. Sizi gzetleyen bir gcn olduun asla unutmayn. Sizi taktir edecek birileri mutlak olacaktr. Her insann hayatnda frsatlar domutur. nann bana, gereken mcadele verildikten sonra istediiniz yaam ekli gelip sizi bulacaktr. Ben bunun garantisini veriyorum. nsan nasl yaarsa, grecei karlk da o olur. Cenab- Allah bile her eyin karlnn verileceini vaad ediyor. Yce Tanr alann emeklerinin hibir vakit boa kartlmayacan kutsal kitaplar olan Kuran- Kerim, ncil ve Tevratta buyurmutur. ans, siz hazr olduunuzda kapnz alacak olan artlardr, unutmaynz.

GEN YATA ZRVEYE OYNAYAN ADAMI

KEMAL AHN
NASIL BAARDI?
Koyunlar otlatrken Toroslarn en tepe zirvelerine gzlerimi dikerdim. Hi kar eksilmezdi bu zirvelerde. Hayaller kurardm. Bir gn her eyin deieceini dnrdm. Hep uzaklar Yani gzel gnleri dlerdim. Zavall anne babam, tembel olmamam iin 7 yamda beni ie kotu. Drstle ok nem verdim. durmadan altm. ocukluumda araba yz grmedim. Eekle gidip gelirdik. Nebi Daynn kzlerini gderken dahi kitap okurdum. Bu yzden kzleri kardm olmutur. Yllar sonra dnyann sayl iadamlarndan olduumda bu yal adam ziyaret etim. Para verdim ama almad. Beyehirde ortaokulun en fakir rencisi olduum iin beni Beyehir Kzlay Yurduna parasz yatl olarak aldlar. ok yoksulluk ve zdrap ektim. Allaha kr, imdi dnyann sayl zenginleri arasndaym. Oysa rencilik yllarmda zenginlere odun tayarak geindim. Lokantalarda bulaklk yaptm.

106 Nasl Zengin Oldular?

KISA HAYAT HKYES


Okulu olmayan, Toroslarn geit vermeyen yoksul bir kynde dodu. Gn geldi kuru ekmee hasret kaldlar. Eti, bayramdan bayrama grdler. obanlk yapt, evlerinin geimine katkda bulundu. Akdenizin scanda durmadan alt. Anne babas drst ve mtevaziydi. Onlardan ok ey rendiini syledi. Ahlk, erdemlilii, yalan sylememeyi anne babasndan rendi. Kemal ahin 1955 ylnda Toroslarn, geit vermeyen bir da ky olan Talpnar Kynde dodu. Doduunda kylerinde okul bile yoktu. Yoksulluktan uzun yllar kylerinin dndaki bir okula gidemedi. Doduu yer son derece fakir, yoksul bir kyd. Antalyann Akseki ilesine bal bu kye elektrik, su ve yo ok sonralar gelmiti. Bunda, zengin olduktan sonraki hliyle Kemal ahinin byk emekleri olmutur. ocukluum, dalarda hayvan otlatmakla geti. Arkadalarmla oyun oynamay ok severdim. Kavga etmeyi sevmeyen uyumlu bir ocuktum. Yllar nce, 1960da kymzn yaknlarndaki dev bir kayaya yazdm Kemal ismi hl olduu gibi bu kayann zerinde duruyor. diye yaamna ait anlatlarda bulunuyor Kemal ahin. Devanla unlar sylyor. Babam askerlii ok seviyordu. yl akn askerlik yapmt. Askerden sonra soyad adeta unutulmu, babam herkes rtbesiyle, Osman avu olarak armaya balamt. Asker ve lider olarak Atatrke hayrand. Bana hep;

107 Kemal ahin


- Olum, sana Gazi Mustafa Kemal Paann ismini koydum, derdi. Benden nce kyde okul olmad iin aabeylerimi okutamam, btn midini bana balamt. Subay olmam istiyordu. u sz kulamdan hi kmyor, - Sen mutlaka asker, hem de paa olacaksn!

LK RETMENM BABAM
Bize okuma yazmay ilk reten babam oldu. kendisi de askerde renmi. Hem aabeylerim, hem ben daha ilkokula gitmeden okuma yazma renmitik. Kymze ilkokul yaplmasnda da n ayak oldu. kyde bilinen ismiyle Osman avu, kyn en bilgili kiilerinden biriydi. Kendini yetitirmiti. Kahvede askerlik hatralarn anlatmaya baladnda mutlaka be on kii etrafn sarar, onu merakla dinlemeye balard. Babam, bizi okutmay kafasna koymutu. ocuklarn okumasna kyde ondan daha fazla nem veren biri yoktu. Bize ilk o gsterdi. Ama maalesef benim i hayatndaki baarlarm gremeden 1980 ylnda rahmet-i Rahmana kavutu.

BAARI ALEDEN GEER


Kemal ahin, baar ve mutlulua giden yolda aile selametinin ve huzurunun nemli rol oynadn ifade ediyor. ocukluk dnemlerinde aile dayanmasnn, sevgisinin kendisine ok eyler kazandrdn syleyerek unlar anlatyor: Annem yumuak huylu ve mtevazi bir insandr. Zamannda okumam ama ok akll, esprili bir kadndr. Babamn sertliine kar annem efkatli tavrlaryla aramzda denge unsuru olurdu. Kyde de ok sevilirdi. Halen de yledir. Kymzde ifti erkekler srer ama ekini kadnlar bierdi. Babam kara sabanla ift srdke annem de arkasndan apa yaparak ona yardm ederdi. Sabann kapatamad yerleri o kapatrd. Akam yorgun argn eve dne annem, ekmei yapar, yemei piirir, sofray hazrlar, evi ekip evirirdi. 7 ocuk sahibi olmu, ikisini kaybetmiti. Biz halen Fahri, Hseyni,

108 Nasl Zengin Oldular?


Emie, Fatma olmak zere 5 kardeiz. Ben erkeklerin k, kazlarn da by olarak ailenin ortanca ocuuyum. imdilerde dolar milyoneri olmasna ramen, Kemal ahinin annesi doduu ve yaad kyn terk etmiyor. Kemal ahin bu durumu yle ifade ediyor: Annemin en mutlu anlar kyde geirdii zamanlardr. Hele de ocuklar ve torunlar kye gelmise. Torunlar onu, o torunlarn ok sever. Hayatn kyde geirir. Komularla sohbet eder, ibadetini yapar. htiyac olanlara yardm eder.

ANNES, KEMAL AHN ANLATIYOR


nl iadamnn annesi, olu Kemali anlatrken ana methiyeler dzyor: Biz kalabalk bir aileydik. Kemalin doduu yllarda, kaynpederim, kaynvalidem, amcas Mehmet ve ocuklaryla birlikte ayn evde oturuyorduk. Kaynpederim ve kaynvalidem vefatndan sonra evimizi ve tarlalarmz ayrdk. Ky yerinde i ok olur. Tarla, ekin, nohut, davar derken akamn nasl olduunu bilmeyiz. Onca ii narasnda Kemali bazen beie yatrp, akama kadar yanna uramadm olurdu. Kemal dier ocuklarma gre daha usluydu. Bebekken bile huysuzluk yapmazd. Onu hi zorluk ekmeden byttm. Eli ie demeye baladnda yanmdan ayrlmazd. Suyumu, odunumu tar, her iimi kolaylatrmak iin elinden geleni yapard. Dier ocuklarn yaramazlk yapt yalarda kemal bir dediimi iki etmezdi. Annesi Fatma Hanm, Kemalin tutumluluunun ve alkanllnn babasndan ona sirayet ettiini sylerken tutumluluk denilen zellie de akl getiriyor. Tutumluluun cimrilik olmadn, aksine bu zellie sahip olu Kemal ahinin misafirperver ve cmert olduunun altn iziyor: Kemalin babas, okumay ok severdi. ocuklar akamlar karsna alr, onlara bildii kadaryla tarih ve corafya ile askeri marlar retirdi. Osman avu, bir dizine bir ocuunu, dier dizine brn yatrrd.

109 Kemal ahin


Kemal kklnde babasnn kucanda yatmay ok severdi. Evimize misafir gelince an ekmeini karr, onlar doyurmadan gndermezdi. Olanlar kendi kazansnlar diye onlara kar cimri davranrd. Yokluu, ii rensinler diye dnrd. Benim verdiimle yetinirlerse kyde fakir kalrlar derdi. Kemal dostuna da dmanna da gler yzldr, abuk darlmaz. Krlnca ok etkilenir, ama uzun sre kin gtmez. ocuklar ok sever. Almanyada okurken bile kyn ocuklarn dnr, yaz tatillerinde harl ile onlara defter, kitap, kalem gibi hediyeler getirirdi.

RETMEN OLMAK STEM; AMA...


Kemal ahin ocukluunda hep retmen olmak istemi. Kyndeki retmenine zenir, imrenirmi her zaman. Yazlar dalarda, tarlalarda alan kydeki ocuklar kn okulda bir araya gelirlerdi. Kafama koyduum retmen olma hedefine ulamak iin sk alyor, okuldaki baarlarm da retmenimin gznden kamyordu. diyor. Babas da olunun retmen olmasn istemi. Aslnda subay olmasn istiyormu ama dan tepsindeki bir kyde Harp Okulunu kazanmann imknszlna yanyormu. Osman avu, retmen okuluna gitmesi iin onu srekli tevik etmi: lkokulu bitirdiim sralard. Tarlada babama yardm ederken yle bir doruldu. Dnceliydi. Elini bana koyup; - Bak olum, aabeylerini okutmadm ama seni okutmak istiyorum. Eer retmen okulu snavlarn kazanrsan senin iin Kurban keseceim, dedi. armtm. Gayir ihtiyari, - Ne keseceksin, diye sordum. - Sar kz kurban edeceim, dedi. lkokuldaki retmenim Seyit Ali Yaman da retmen olmam iin ok aba gsterdi. O yllarda orta ve liseden oluan yatl ilkretmen okullar zellikle ky okullar iin olduka poplerdi. Alt yl okuyup retmen oluyor, ksa yoldan hayata atlyordunuz. Byklerin istekleri dorultusunda ben de vriz ilkoretmen Okulu snavlarna mracaat ettim.

110 Nasl Zengin Oldular?

HER EYDE BR HAYIR VAR, YETER K KALBN FERAH TUT!


Kemal ahin, ilkokulu bitirdikten sonra snavlara girmek zere retmeniyle beraber Seydiehire gider. Burada babansn bir arkadan evinde misafir olurlar. Sabah kalktklarnda ev sahibi kahvalty hazrlamtr. Zeytin, peynir ok lezzetliydi, ama tuzluydu diyor nl iadam. Sonrasnda bunun ceremesini ekecekti. Misafir kaldklar evden sabah erkenden kp snavn yaplaca okula gittikler. Kemal ahin, snava girdi. Sorular zmeye balad. Sorular da ok kolayd. Ancak birden dili dama kurumu. Ar derecede susadn syleyerek izin istemi, fakat izin verilmemiti. ylesine susamtm ki, devam edemeyeceimi anladm. Snavn yarsnda dar ktm. Daha sonra sonular aklanp kazanamadm anlalnca babam ok oldu. ama bu sonu benim iin ok da srpriz deildi. Babam torpilim olmad iin snav kaybettiimi dnyordu. Ama kazanamaymn sebebi tuzlu peynir ve zeytinin yl at susuzluktu. Kemal ahin, yaam denilen bilmecenin bazen insana oyun oynadn sylyor. Yaad bu olayda nemli bir gerei grdn ifade ediyor: Sonradan u gerei grdm: vriz ilkretmen Okulunu kazanamamak benim iin ok hayrl olmutu. Bu okulu kazansam, Almanyaya gidecek niversite tahsili yapmam mmkn olmayacakt. Hatta ortaokuldan sonra Akehir ilkretmen Okulunu kazanarak retmen olma ansn elde edecektim. Ama daha byk baar olan Konyann, hatta Trkiyenin en iyi okullarndan birini, Konya Gazi Lisesinin yatl blmn kazanarak kaydm oraya yaptracaktm. Dolaysyla ok daha iyi bir eitim alma frsatn yakalayacaktm.

ZORLUKLAR, SIKINTILAR...
Maddi ynden okuyamama zdrabn yreinin t derinliklerinde hisseden Kemal ahin, evlerinde bunun tartma konusu olduunu vurgularken hi de haksz saylmazd:

111 Kemal ahin


retmen Okulu snavndaki hayal krkl evimizde uzun tartmalara yol at. alkan bir ocuktum. retmen okulunu kazanamam olsam da herkes okumam istiyordu. Ancak maddi durumumuz gurbet elde beni okutacak kadar da iyi deildi. Babam ilk kez skntl ve tereddt ederken gryordum: - Bizim bu ocuu okutmaya gcmz yeter mi? Bu sz zerine Fahri aabeyim devreye girdi: - Kemal okuyacak! Gerekirse ben alr onun okumasn salarm. Fahri aabeyim o sralar 17-18 yalarndayd ve ufaktan da olsa para kazanyordu. Kymzn erkekleri bahar aylarnda Antalyada tarm ilerinde almaya gider, ailelerin geimi iin be kuru ek gelir elde ederlerdi.

KTAP NMETTR
Her baarl insann hayatnda kitap geni yer tutar. Zengin olmu hangi insan incelerseniz, onun kitab okumaya olan sevgisini grrsnz. Dnyann sayl zenginlerinden birisi olan Kemal ahin de onlardan birisidir. Okul hayat boyunca srekli bilgiye ve yenilie kotuunu sk sk ifade etmitir: Daha ilkokul birinci snfta iken tercihimi kitaplk kolu bakan olmaktan yana koydum. lk okuduum kitaplar arasnda Denizler Altnda 20 Bin Fersah vard. Ortaokul ve lise yllarnda ok kitap okudum. Kitap okumay seviyordum. Ne kadar ok okursam benim iin o kadar faydal olur diye dnyordum. Lisede akam herkes lak lak edip, sazla szle urarken ben yatmadan nce mutlaka oturur bir saat kitap okurdum. Arkadalarm benimle alay ederlerdi ama umursamazdm. O yllarda bir ara Arapa renmeye baladm, ama yarm kald. Bana yardmc olan olsayd belki Arapay renirdim.

GURBET ADAM EDER NSANI


nsan yreine hzn kt anlar, gurbet anlardr. Bulunduunuz ehir kalabalktr ama, tek banza yalnzlk hissedersiniz koca kentte.

112 Nasl Zengin Oldular?


Ailesizlik, anne babaszlk kederdir, zdraptr; ve bunun ad gurbettir. Kimi insanlar vardr ki, onlar gerek gariplerdir, mrleri ocuk esirgeme kurumlarnda balamtr, kk yreklerinin szs minik gzyalarna kartnda yaamlarn hep byle devam edecei korkusun hissederler. Ama ile, zdrap ve skntlarn dier ad olan gurbet, piirir, olgunlatrr, adam eder insan. Kemal ahinin 11 yandan sonraki tm hayat, Almanya dahil, gurbette geti; aile nimetinin ne byk bir nimet olduunu bizzat benliinde, duygularnda yaad. Bylece kyn daha iyi duyumsad, anne, baba ve kardelerini daha iyi duyumsad, elde eteinde ei Hacer Hanm daha iyi duyumsad: lkokulu bitirdiim sralar kymz Seydiehire balyd. Ortaokula da orada baladm. Babam kaydm yaptrp, beni kiralad eve yerletirerek kye dnnce iime byk bir hzn kt. Bu, benim ailemden ilk ayrlm ve hi bitmeyecek gurbet yolculuunun balangcyd. Birka ay boyunca kyme byk zlem duydum. Daha fazla dayanamayacam anlaynca teyzemin olu kbal Uysalla yryerek kye gitmeye karar verdik. Gzel bir bahar sabah yola ktk. Ne var ki bizim kyle Seydiehir arasnda ykselen Toroslarn son kuan amak kolay deildi. Zirvede 50 santim karla karlatk. Ben karl beli de aarak kye ulatk. Ancak vakit akam olmu, hava karamaya balamt. Daha sonraki yllarda ikinci gurbeti yaadm. Okulun en alkan rencisi ve fakir bir aileni ocuu olduum iin beni Beyehir Kzlay Yurduna parasz yatl olarak aldlar.

HZN ve TEREDDTLER
Kemal ahin, gurbetin de etkisiyle hzn ve tereddtler yaadn itiraf ediyor. te tam burada insann kendine olan zgveninin ne kadar nemli olduu anlalyor. ehirde ky ivesiyle konuuyor, varlkl ailelerin ouklaryla kendi arasnda aknlklar yayor. Grd gzle yaam, k kyafetli insanlar onda derin izler brakyordu.

113 Kemal ahin


Aalk Kompleksine Kapldm
ehir hayatn getirdii etkiyle yer yer mitsizlikler yaadm. retmen ders anlat! dediinde anlattklarm kendim bile beenmiyordum. Snftaki dier renciler ise benden ok daha iyi ders anlatyor ve dzgn konuuyorlard. Bu yzden de retmenlerle zgr bir ekilde tartp soru sorabiliyorlard. Bir ara aalk kompleksine kapldm. zgvenim kaybolmaya balad. Kendi kendimi sorgulamaya baladm. Babam, Ahmet, Cafer ve Mevlt ztrk amcalar ile okumam isteyen dier byklerim geldi gzmn nne. Okulda baarsz olarsam, mrm Tapnar kynde geirmeye raz olacak mydm? Kentteki k kyafetli hanmlar, beyler, gzle ve temiz giyimli kzlar, retmenlerim ve arkadalarm dnd., Kemal! Sen de okumal ve onlar gibi olmalsn dedim.

Ya Bu Deveyi Gdecek, Ya Bu Deveyi Gdecektim


Kyn en alkan rencisiydim. Darda okuyan ilk rencilerden biri olacaktm. Azimli olmaya ve daha ok almaya karar verdim. sadece kendim iin deil, kym, aabeylerim, akrabalarm, ksacas herkes iin okumaya mecburdum. Ya bu deveyi gdecek, ya bu deveyi gdecektim. Bu diyardan gitmek yoktu.

BR BYK NASHATI
Sizden ncekilerin yaadklar, onlar iin deil, sizler iin byk tecrbelerdir, bunlar hatalar ve yanllar olsa da. Zaten gerek tecrbeler dorularda ve baarlarda aranmamal, hatalar ve baarszlklarda aranmaldr. Baarl olmu insanlarn yaamlar cokundur, evktir. Onlarn gerek tecrbeleri ise yaadklar baarszlklardr. Kemal ahin, byklerin nasihatlarna her zaman kulak kabartm, bu arada onara saygda kusur etmemitir. Verilen bir evk, coku ve tevik onu bu gnlere kadar, milyar dolarlarla llen servetin sahibi yapmtr. Duygularn yle anlatyor zirvelerin ahini: lk aylarda notlarm dkt. Uyum problemini zdke rakamlar ykselmeye balad. ay sonra iyi not almaya balamtm. Dier

114 Nasl Zengin Oldular?


renciler bu notlar alamyorlard. Kendi kendime demek ki derslerde hava atmak da iyi not almaya yetmiyor diye dnyordum. Bu durum bana byk cesaret vermiti. kinci dnem sper deildim ama snfn en alkan rencisiydim. Orta ikide ise snfn yan sra orta okulun en iyi rencisi durumuna gelmitim. Beni en ok tevik eden kiilerden biri, veliliimi yapan rahmetli Cafer ztrk oldu. u szleri hl kulamda. Bu geri kalm kel kyden inallah byk bir adam kacak. O da sen olacaksn. Sabrl ve gayretli ol. Henz iin bandayz. Sende bir eyler var. Eer zorluklar karsnda bir mddet direnirsen, bu zorluklarn adatmaca olduunu grrsn, zorluklara yenilme, onu sen yen.

KEMAL AHN ZENGNLERN ODUNLARINI KIRDI


Okul zamanlarnda zar zor geinen nl iadam, yaad ve tank olduu olumsuzluklar, zorluklar karsnda ylmad. Okuldan arta kalan zamanlarnda, zellikle yaz tatillerinde zengin ailelerin odunlarn kynden getirdii baltasyla krarak para kazanmaya alt. yle anlatyor bu durumunu: Kentte o zamanlar kn genellikle odun yaklrd. Durumu iyi olan aileler para verip aldklar odunu krdrrlard. Okumak ve geinmek iin almam gerektiinin farkndaydm. Birimi beni tevik etti, ben mi kefettim bilemiyorum. Kyden baltalarm getirip hafta sonlar odun krmaya baladm. Baarl olmak iin diimi trnama takarak alyordum. Ev temizlii ve amarlarm kendim ykyordum. Dolaysyla oyun oynamaya vaktim kalmyordu. Tatillerde para kazanmak iin hep altm. 14 yandayken Antalyadaki bir lokantada yaz boyunca bulak ykadm.

ANTALYADAN SONRA KONYA ERKEK LSES


lkokuldan sonra ortaokulu da birincilikle bitiren Kemal ahin, iini hibir zaman ansa brakmam; evet, ans onu buluyordu, ama o da ans, hazr ve donanml karlyordu. Deilse, eer anssa, ayn ans sizi bulsa

115 Kemal ahin


bu kadar deerlendirmesini bilebilir misiniz? Bunu hi dndnz m? ans mutlaka ki herkes gelir, nemli olan almak, yetimek; o geldii zaman onu frsat olarak bilip deerlendirmek. lkokul alarnda ok arzu ettii retmelii ortaokuldan sonra Akehir retmen okulu snavn kazanarak yakalamt. Ama o imdi ufka bakyordu, kendine olan gveni artm, iinde daha gzel eyleri baaracann umut kvlcm parlamt. retmen okuluna gitmeyi sradan bir ka olarak grmt. O, ksa yoldan devletten maa almak istemiyordu; retmek, rettikleriyle okullar amak, devletine ve milletine faydal olmak istiyordu. Bir gn Austosun scanda tarlaya gbre tarken, arkada Mehmet Doan koarak yanna gelir, kendisine bir zarf uzatr, Bunu Beyehirden Cafer ztrk gnderdi der. Zarf aar amaz, iindekini bir rpda okur, Aman Allahm! Olamaz! Sana binlerce krler olsun diye barr. Konya Erkek Lisesinin yatl snavlarn kazanmtr. O dnemler Konya Erkek Lisesindeki kaliteli eitim dillere destand. Byle bir eitim stanbulda dahi yoktu. Adana Erkek Lisesinden sonra Konya Lisesinin hreti geliyordu. Bu liseye her sene 8-10 kii alnyordu. stelik Trkiye apnda alan bir snavla. Artk okumak iin ne para, ne kira, ne de yemek derdi kalmt.

GENLER UYANIK OLSUN


Baar ve huzurlu bir yaama giden yolda en byk engel sapkn akm ve ideolojilerdir. Yapmas gerekeni yapmayp iine gcne bakmayp devleti ve milleti karsna alan iki yzl ideolojilerin tuzana den genler, bu karanlk akmlara angaje oluyorlar. Bylesi bir durumda baar beklemek mmkn grlmemektedir. 12 Eyll ncesi atmosfer byle ziftli, katranl ve karanlk bir atmosferdi! D mihraklarn da omak sokmasyla genler retime ynelik deil, bata devlete ve kendilerine ynelik iddet hareketleri ierisine girdiler. Siyasi parti liderlerinin de kiisel menfaat ve koltuk sevdas, uzlamaz tutumlar ve byk lider, samimi devlet adam Gazi Mustafa Kemal Atatrkn tabiriyle gaflet-delalet

116 Nasl Zengin Oldular?


ierisine girilmesi, olaylar iinden klmaz bir hle getirmiti. Kemal ahin bylesi bir atmosferin arpkln ve bu arpklktan alnmas gereken dersleri ok gzel aklyor: Benim hem solcularla hem saclarla iyi diyaloum vard. hepsini iyi niyetli, lkeyi kurtarmak iin alan genler olduunu biliyordum. Ancak hem sacs hem solcusu sadece kendi gryle lkenin kurtulacana inanyordu. Bu kadar yanl deil. Fakat gruplar farkl grteki insanlar yok edecek kadar saygsz ve cani olabiliyordu. Bu yzden daha sonraki yllarda niversiteler kan glne evrildi. O zamanlar birbirini ldrmeye kalkan insanlar, bugn toplumun eitli kesimlerinde dost olup beraber almaya baladlar. Bu herkes iin ibret olmaldr. Hatta baz eski solcularn grleri saa kayd. Reddettikleri dzenden byk paralar kazanarak kapitalist oldular. Bunun yan sra, dnemin en hzl saclarndan bazlar sol partilerden, solculardan bir ksm sa partilerden milletvekili seilip bakanlk bile yaptlar. Maalesef ok iyi niyetle ve temiz duygularla hayata atlan genlerimiz bugn bile amac tam olarak belli olmayan baz akmlarn etkisine kaplarak lkeye zarar veriyorlar. 1970lerde balayan sa-sol kavgalarnda da ayn ey yaand. yilik yapacaz derken Trkiyeye ok zarar verildi. Bugne kadar edindiim tecrbelere dayanarak insanlarn kaba kuvvet kullanmadan, dier grlere de sayg duyup dinleyerek, kendi fikirlerini ifade etmelerinin en salkl yol olduunu syleyebilirim. Onun iin konferanslarm da niversiteli genlere kendilerini ok ynl yetitirerek bir fikre saplanp kalmamalarn tavsiye ediyorum. Ancak bu ekilde kendilerine, ailelerine, evrelerine, lkemize ve dolaysyla dnya barna en byk hizmeti yapabileceklerini sylyorum.

ZRVEYE DORU
Kemal ahin lise son snfa geldiinde niversite snavlarna hazrlanr. ou renci hazrlk kurslarna kayt yaptrrken o, paraszlktan kendi kendine alr. Hava Harp Okulu snavlarna girmek iin bor har ederek babas onu stanbula gnderir. O an neler hissettiini kendisi yle anlatyor:

117 Kemal ahin


u an oturduum stanbula ilk kez Hava Harp Okulu snavlar iin gittiimde tanmtm. Grmeyi hep hayal ettiim ehre gelmitim. Ne Konya ne Ankara Buras bambaka bir ehirdi. Topkap - Yeilky - Sirkeci geni beni bylemiti. Hele Boazii Kelimelerle anlatlacak gibi deildi. Ama maalesef iyice gezmek iin param yoktu. Toros Dalarnda hayvan otlatmak iin dolamann faydasn stanbulda grdm. cretsiz olarak kaldm Feriky Konya renci Yurdundan imtihan iin yryerek Yeilyurta gidiyor, tekrar ger dnyordum. Bu arada getiim gzergahlar tanma imkan buluyordum. Hatta bir ara Buras stanbulun sonu mu? diye kendi kendime sormaya baladm. Ancak biraz daha yrynce Yeilky kefettim. Yeilky, iekli baheleri, gzle evleri ve tertemiz yollar ile ok sevdiim bir muhit oldu. 12 yl sonra Yeilkyn bitiiinde kurulan Floryada bir ev yaptrmay Allah bana nasip edecekti. Hava Harp Okulu snavlarn byk bir baaryla liste ba kazanan iadam, ufukta daha parlak gelecek hissettii iin harp okuluna kayt yaptrmayp yine girdii ODT ve T snavlarnn sonularn beklemeye balad. Bu snavlar iin sabrederek gece gndz almt. Nihayet ODT snavlar aklanm, Makine Mhendisliini kazanmt. OTDde okumak masrafl olduu iin, kayt yaptrr yaptrmaz bir fabrikada almaya baladm. nk Ankara masrafl bir ehirdi. Frsat bulduum btn tatillerde hi durmadan fabrikada alacaktm. diyor Kemal ahin.

BR RETMEN HAYATINI DETRYOR


Girdii ve kazand tm bu snavlarn dnd bir de Etibankn Yurtd Bursluk Snav diye bir snav vard. Bunun yks de tamamen tesadfi, ama asl, Kemal ahini Kemal ahin yapan, ite bu snavda ald baardr. nk bu snav kazandktan sonra btn hayat deiecekti. Kendisi bana Hayatmn Dnm Noktas demitir. Nasl gereklemi bakalm bu dnm noktas, kendisine kulak verelim: Lise son snftayken fizik retmenim Yksel Tezcan Hanm, okuduu gazetede Etibankn yurtd burs ilann grm, kesip bana getirmiti. Mutlaka bu snava girmelisin. demiti.

118 Nasl Zengin Oldular?


Beni tanyor, baarl olacama inanyordu. Fizik dersini seviyordum, ve ok baarlydm. Etibank, Smerbank ve PTT o yl 80 renciyi burslu olarak yurtdna okumaya gnderecekti. Bu snava da girmitim. Bu olay, babamn gnln almam iin bir umut olabilir diye dnyordum. Seydiehirden ayrlacam sralard. Radyodan bu bursu kazananlarn ismi aklanyordu. Merakla dinliyordum. Kemal ahin adn duyunca inanamadm. Kendi adm duymann beni hi bu kadar heyecanlandm hatrlamyorum. Sevinten havalara uuyordum. O an belki de hayatmda en ok sevindiim and. Yllar sonra Almanyada Yln iadam seildiimde bile bu kadar sevinmemitim. Almanya bursu benim iin o kadar nemliydi ki Maddi skntlarm bitmiti. Artk burslu olarak rahata okuyabilecektim. Hem yabanc bir lkede, hem de teknolojik bakmdan ok ileri olan Almanyada... ODT iyiydi, gzeldi, ben de alkandm ama orada okuyacak param yoktu. Almanyaya gitmekle babamn da gnln alm olacaktm. Bir aylk param olarak Seydiehirden kye doru yola koyuldum. Baarlar, zntler, sevinler Kararlar ve kararszlklar Son ik ayda yaadklarm deta hayatmn kk bir zetiydi.

GURBET BALIYOR
Kemal ahin btn hazrlklarn yapar. Doru ve drst dnmenin, dzenli almann semeresini alm byk bir dl elde etmiti. Onun haytndaki gelimeler, alan kazanr! szne en byk delildi. imdi nnde yepyeni bir hayat vard. Kynden daha dzgn bir ekilde stanbulu daha grememiken, Avrupann en gelimi lkesi Almanyaya gidiyordu. Etibanktan aldm 2000 dolar burs parasn yanma alarak yola ktm. Param ceketimin i cebine koymu, ne olur ne olmaz diye engelli ine ile emniyete almtm. diyor. Devamla unlar sylyor: Ortaokul ve liseyi darda okuduum iin gurbete alkndm. Ama yine de Ankara Etimesgut Havaalannda Fahri aabeyim beni yolcu ederken gzyalarm tutamadm. lk kez uaa binecek ve Trkiye dna kacaktm. Benim duygulanmam karsnda onun da yrei burkulmu,

119 Kemal ahin


sessizce alamaya balamt. Sonunda ayrlk vakti gelip atmt. Frankfurt uayla yeni bir balangca doru yola kyordum. Almanyaya indiinde bir Alman ailesini kendisine gsterdii scak ilgi karsnda ok duygulandn syleyen ahin, Dnyann btn anneleri ayn diyor. Staj yaptm kentte beni Alman bir ailenin yanna verdiler. Alman aile beni bilgilendirmek iin ok aba harcad. Her hafta bir program yapp beni gezdiriyorlard. Bylece o blgenin nemli yerlerini tanma imkan buldum. Bu aileye kendi ailem gibi snmtm. Kendi aileme olan hasretim, onlarn ilgisi sayesinde bir nebze de olsa hafifliyordu. Hatta beni zgn grdkleri zaman zle olarak ilgilenip teselli ediyorlard. Benzer bir davran Brilon ehrinde evlerinde kaldm bayandan da grmtm. Oradan ayrlrken yolda yersin diye azk hazrlayp boha yaparak yanma vermiti. Kuzey Almanyaya gederken trende paketi am, iinde annemin kkken yapt gibi deiik yiyecekler bulmutum. Bu beni son derece sevindirmi, bana memleketimdeki duygular yeniden yaatmt. Bunlar gsteriyor ki hangi kltrden ve dinden olurlarsa olsunlar insanlar, zellikle anneler ayn gzle duygular tayorlar. Dnyann en zengin insan olduktan sonra bu ehirde de (Aechen) dev fabrikalar kurdum. Buralar yeniden gezerek o insanlar ziyaret etme frsat buldum. ok sevindiler. Kendini yetitirmi ve Almancasn ilerletmi Kemal ahin olarak bu ziyaretlerimde hem gemii yad ettik, hem de daha kkl bir iletiim kurma imkan bulduk.

NVERSTE YILLARI
1974 knda Aechen Teknik niversitesi Metalurji Mhendislii blmne balayan Kemal ahin, bu arada Almancasn da hrsla ilerletti. Kendisi iin Almanyann ele gemez byk bir frsat olduunu ok iyi kestirebilen bu gen adam, olgun bir insann yapmas gereken ne varsa yapma mcadelesi vermitir. Almanyada bir yandan eitimine devam ederken te yandan Alminyum fabrikasnda alyordu. Trklerin ok alkan olduunu ifade eden Kemal ahin bu duygularn yle dile getiriyor:

120 Nasl Zengin Oldular?


Vaw Alminyum Fabrikas, ar ilerin yapld, tozlu, toprakl bir fabrikayd. Almanyadaki Trk iileri ok zor ileri severek yapyorlard. Srf Alman olduu iin kapasitesi yetersiz baz insanlar Trk iilerinin bana ef yaplmt. Konumalar kaba saba Trkler ok alkan ama lisan yok, kuzu kuzu alyorlar. eflerin hakaretlerini bile yetersizlii yznden anlayamyorlard. Bu yzden Almann biriyle kavga ettim. Almanyadaki alma hayatnda trl zorluklarla karlatn vurgulayan iadam bu durumlarn kendisini daha ok kamladn sylemeden edemiyordu. Ben hibir vakit zorluklar karsnda oturup alamadm, ikayet etmedim. Her zaman k yollar aradm.

GELECEK PLANLARI
Zor artlar altnda hem eitimin srdrp hem alan ahin, bu arada gelecek planlar yapyordu. Pariste 3 ay lisan kursuna da gidip, Franszcasn ilerletiyordu. Bu macerasn yle anlatyor: niversitede okurken, kendi kendime projeler yaparak geleceimi de planlyordum. Kendimce bir vizonum vard. nmdeki 3-5 yl iinde ne yapacam dnyordum. uraya gideceim deyince, nasl gideceimi, hangi etaplar aacam hesaplyordum. Parise gitmem de tesadf deildi. Planlamtm. Almanyada burs olarak aldm para, Trkiyede bir mhendisin maandan daha fazlayd. Madem Trkiyeye dneceim, o halde Franszcam gelitireyim diye dndm. Tecrbe kazanmal ve okulubitirince de ngiltereye giderek ngilizce renmeliydim. Geri profesr olmay artk dnmyordum ama ne de olsa Trkiyeye dnecektim. Bu plan ve admlarm hayatm boyunca beni deiime ve riske ak bir insan profiline soktu. Almanyadaki dzenin bozup Parise gitmek, bir ehirdeki okul brakp, baka bir ehre tanmak, bildiin yerleri terk edip bilmediin evreler katlarak uyum salamak herkesin gze alabilecei eyler deildi. Fransada kald srece Alman kltrnn yannda Fransz kltrn de tanma frsat elde etti. Bu imkan ona ileride geni imkanlar salayacakt.

121 Kemal ahin


Zaten ticarete de ilk adm bu yolla atm oldu. Almanyadan Parise gidip gelirken Fransadaki Trk iileri ondan radyo, teyp ve buna benzer rnler istiyorlard. O da 400 marka ald bir rn 450 marka satyordu. Bylece rn bana 50 mark kazanyordu. O an iin bu para fena saylmazd. Bu gidi geliler bir bakma benim ticaretle ilk flrtm oldu. Trkler ve yabanclar hakknda bir hayli bilgi edindim. Kim ne alyor, ne satyor, nemli eyler rendim. diyor. Ticaretteki ilk ortakl Mehmet arkan ile kurduu ortaklktr. Parise gidip gelirken elde ettiim ticari tecrbeleri, 1980 yl banda Mehmet Arkan Bey ile kk bir ortakl kurarak hayat geirdim. diyen Kemal ahin, szlerini yle srdryor: Bylece Fransada baladm kk apl ticari giriimleri Almanyaya tama imkan bulmutum. Mehmet Arkan Bey, rahmetli daymn yknyd. Onun vastasyla tanmtm. Byle niversiteyi bitirip kendi irketimi kuruncaya dek hem renciliimi devam ettirdim, hem de ufak tefek ticaretle uratm.

YKSEK MHENDS OLUYOR


Kemal ahin Almanyadaki okulundan mezun olunca bu lkede kalmay dnm, fakat Alman makamlar bu tr kalmalara msaade etmemiti. O da Almanyada kalmann yollarn arad. Sa-sol olaylar yznden Trkiye 1980 ncesinin o karmakark olaylarn yayordu. Gizli bir el adeta gelimekte olan Trkiyeye el atm ortal kartryordu. Trk genleri kendi polisine, kendi askerine silah dorultacak kadar kiilik dumuruna uramt. Dahas, ayn lkenin evlatlar farknda olmadan art niyetli mihraklarn iini kolaylatryordu. Kemal ahin kendisine ve lkesine faydal olma ve eitim dzeyini ykseltme asndan hele ki byle bir ortamda dorusu Trkiyeye gelmek istemiyordu. Almanyada kalmann tek yolu, bu lkede bir i yeri amakt. Yksek mhendis olarak almasna izin verilmiyordu. Oysa serbest i kurduunda almasna msaade edilecekti. nk Almanlarn iini elinden alm olmuyor, bilakis istihdam yaratm oluyordu.

122 Nasl Zengin Oldular?

LK DKKANI SANTEX
Alman makamlarndan serbest i yapma imkan alr. 1982de Santeksi kurar. Bu maaza 40m2dir. Belika ve Fransadan hal, tabak anak, radyo ve teypler getirip Almanyada satmaya balar. Dkkann her trl ileriyle tek bana ilgilendim. nk bir tek tezgahtarm vard. kapnn nne mal geldiinde saatlerce omzumda ieriye tadm. Fakat bir sre sonra kazandm grdm. diyor gen i adam. Artk bir mhendis kadar par kazanyor, stelik ileri de her geen gn biraz daha ilerletiyordu. unlar anlatyor Kemal ahin: Bir sre sonra elemanlarmn says artt. Artk mhendis maa kadar para kazanmaya balamtm. Serbest almada ilerleyip baarl olduka tercihimin doru ynde olduunu grdm. Almanyada okumam salayarak beni i hayatna hazrlayan Etibank bursunu geri dedim. Bununla da kalmayp ilerleyen yllarda ahinler Vakfn kurarak binlerce renciye burs vererek, yzlerce rencinin okuyaca okullar yaptracaktm. Bylece Trkiyeye vefa borcumu fazlasyla deyecektim.

GVEN ve DRSTLE AVRUPADAN BR RNEK


Hediyelik eya alm satm ile baladm iimi zamanla byttm. Perakende sattm baz rnleri toptanc yerine fabrikadan alarak daha ucuza mal ediyordum. Ayn zamanda bu rnleri toptan satmaya da baladm. Bylece daha byk srm yakalayarak hem al fiyatlarn aa ekiyor, hem de mal aldm kurumlar karsnda kredimi ykseltiyordum. Yan zamanda vadeli mal alarak satclarn kredilerini de kullanmaya baladm. rnein, Belikada bir hal fabrikasndan her zaman param kadar hal alarak kamyona ykleyip getiriyordum. Ayn ii her ay bir kez tekrarlyordum. Bir seferinde kamyona daha ok mal aldm ama nakit param yetmedi. Fabrikann muhasebe mdrne hallarn bir ksmn indirmeyi teklif ettim. Bunun zerine ndirmene gerek yok. Bir dahaki geliinde kalan borcunu dersin. dedi. Bir dahaki sefer kalan borcum deyerek firma yneticilerine ayet bana veresiye verirlerse daha ok mal

123 Kemal ahin


alp satacam belirttim. Onlar da bana daha byk miktarda ak hesapla mal vermeye baladlar. Verdiim sz tutmam, taahhtlerimi zamannda yerin getirmem dier satclar nezdinde de gven oluturdu. Bylece daha byk paralarla i yapar konuma geldim.

GVEN ve DRSTLE TRKYEDEN BR RNEK


Kemal ahin Anlatyor:
Tekstil rnlerinin satnda karlatm en byk problem rnn Trk Mal olup olmadnn sorulmasyd. Evet, Trk Mal deyince cevap hep ayn oluyordu: Yaramaz! ok dertliydiler. Onlar ikna etmek iin byk aba harcyordum. - Neden byle diyorsunuz? Benim malm farkl. Kalitesinin garantisi de benim. Ben sz veriyorsam taahhdm mutlaka yerine getiririm. Getirmeyeceim zaman size haber veririm. Yine birbiri ardna ikayetler sralyorlard: Trkiyeden mal aldk. Gelmedi Bozuk geldi Yalan sylyorlar. Gvenilmez! Kemal ahin byle anlatrken kendisi de ticarete girince hayretler ierisinde kalm. nk Mslmanlar, Hristiyanlar, udur, budur dedikleri bu toplumlar kadar drst olmuyorlarm, hep iin kurnazca sahtekarlna gidiyorlarm. Yalan, sznde durmama, iinin hakkn vermeme, muhasebe yoluyla devletten para arpma, frsat bulunca vergisini vermeme, vergi karma, ilkel ve acmasz davranlar, sahte glmeler, verilen szleri onuru saymamak ve unutmak, iine bakmayp dedikodu yapmak Mslmanlara has bir sr zellikten sadece birka. Kemal ahin anlatmaya devam ediyor: Aman Allahm! Neler yaamadk ki Biz belirli bir krmz rengin sipariini veriyorduk. Karmza onunla hi ilgisi olmayan bir baka krmz kyordu. Kuma boyahaneye gnderip imen yeili istiyorduk. Bize fstk yeili geliyordu. Syleyince de; abi o da yeil, bu da yeil; ne fark eder, diyorlard. Derdinizi anlatamyordunuz. Avrupa toplumu neredeydi, Trkiyedeki

124 Nasl Zengin Oldular?


insanlar neredeydi Almanlar, Trkiyeden mal almak istememekte hakllard. Trkiyedekiler, bu ekilde mal satarak Alman piyasasn bktrmlard. Avrupadaki insanlar illallah demi, Trkiye hakknda ok olumsuz bir imaj olumutu. Onun iin Trk Mal deyince karndaki mteri telefonu yzne kapatmaya alyordu.

RNN M VAR? PAZARI ARATIR! MTERY BUL! MALI SAT!


Kemal ahin, abalarnn meyve vermeye baladn sylerken, ticarette kazanca giden en byk yolun drstlkten ve sznde durmaktan getiini zellikle vurguluyor. rn imal ederken, pazar aratrrken, mteriyi bulurken, mal satarken hep insanlarla diyalog halindesiniz. Eer karlkl gven olursa, Kemal ahine gre para kazanmamak mmkn deil. Aachende tirt bask atlyelerinden birine gitmitim. Sahibi nce maln kalitesine bakt. Benim Trk olduumu renince; - Trk mal m, diye sordu. - Evet, Trk mal ama nemli deil. Bu ayn zamanda benim malm. Ben Aachende yayorum ve garanti veriyorum. Malm beenmezsen geri alrm, dedim. Fiyatn sordu ve, - O halde getir grelim, dedi. Sipari aldktan sonra depoya gidip mal paketledim, ardndan faturay hazrladm. Arabaya ykleyip hemen mteriye gtrdm. Parasn da pein aldm. Bylece iki saatte 100 mark kazanmtm. Tabiki bu ok para deildi ama ilk satt ve maln kalitesi iyi olursa arkasndan daha byk sipariler gelecekti. Nitekim ayn mteriyle daha sonra ormanda, koarken karlatm. - Maln iyiymi, ok memnun kaldm, diyerek yeni bir sipari verdi. geriye dnp baktmda o olay kk bir marketin, almas olarak deerlendiriyorum. Ne yapmtm? rnm vard, pazar aratrdm, mteriyi buldum ve mal sattm.

125 Kemal ahin


Kemal ahin drst almas sonucu Trk majn kaliteli bir ereveye oturtmu, Trkiyenin dnya tekstil piyasasn da en n sralarda yer almasna zemin hazrlamtr. Bundan dolaydr ki Trk makamlar bu kymetli iadamna dller vermi, kolaylklar salamtr.

24 YIL ARADAN SONRA TATLI BR ANI


1997 ylnda mezun olduum Konya Gazi Lisesini ziyaret ettim. Mdr Abdullah Topa, bir zamanlar sralarnda okuduum snfmda bir konuma yapmam istedi. Bir anda yeniden rencilik yllarna dnmtm. Kendim rencilerin yerine koydum. Mdr, retmen ve benim gibi bir byklerini karlarnda gren grenciler tabii olarak ar ciddi ve tedirgin bir grntye brnmlerdi. Trkiyede maalesef ou retmen kendisini byk bir otorite olarak grr, rencilerin de bu otoriteye uymalarn bekler. Okul mdr Abdullah Topa ve ders retmenine Her eyi konumakta serbest miyim? diye sordum. Onlarn glmsemesi Evet anlamndayd. rencilere ok rahat olmalarn, hatta akayla kark benden sonra imtihanlar varsa, kopya ekmenin serbest olduunu syleyerek esprili bir diyalog balattm. Konuma esnasnda ben de onlarn seviyesine inmi, neeli bir sohbet ortam yakalanmtk. Konumann sonunda kendilerine bir bilgisayar laboratuar hediye edeceimi mjdeledim. Okula yaptm bilgisayar laboratuar bayla ynetim bana bir plaket verdi. Bu anlaml tren srasnda Almanyaya gitmeme vesile olan Fizik retmenim Yksel Tezcann elini pme frsat da buldum. Geldiim konum, dier hocalarm olduu gibi Yksel Hanm da son derece mutlu emiti. Kendilerine, daha iyi eittim eitim alabilmeleri iin bilgisayar laboratuar hediye ettiim rencilerin mutluluuna ise diyecek yoktu. renciler bu sevinlerini bana yolladklar mektuplarda ok anlaml cmlelerle ifade ediyorlard.

KEMAL AHNDEN DRST OL! NASHATI


1999 senesiydi Almanyadan Club Mega Saraya tatile gelen bir Trk genciyle karlatm. Fordda alyormu. Maa ve pozisyonu

126 Nasl Zengin Oldular?


iyiymi. Usta bir araba tamircisi olduunu syledi. Ayrlp bir atlye kurmak istiyormu. Bu ii brakp serbest almaya balayaym m? diye sordu. u tavsiyede bulundum: Ben senin iini bilmem. Ama bir anda ok byk i kurma. Kafana koyduysan ayrl. alr, drst olursan, mterine gler yzl davranrsan para kazanrsn. Hi korkma! Arabay yanl m tamir ettin, Getir kardeim, cretsiz bir daha gzden geirelim, de. yi niyetli olursan insanlar seni tercih eder. Ama adm adm ilerle. Mazbut, mtevazi bir tamirhane a, nn gr, para kazan, iini byt. Bir anda btn varln ortaya koyma. Kendi iyerimizi atktan sonra retimde daha nce yaadmz sorunlarn ou alm, bu da beraberinde byk bir sipari patlamas getirmiti. Buna ramen yaplacak ok i, alnmas gereken ok yol vard. Ben kendi akrabalarmdan olan yneticilerime bir taraftan tekstil iini retirken, dier taraftan drst iletiim kurmalar iin byk mcadeleler veriyordum. Her eyden nce ok drst olmalarn telkin ediyor, hata yapld zaman hemen sylenmesini istiyordum. Drstlk, aklk gibi deerler ileride oluturacamz ahinler Holdingin kurum kltrne temel tekil edecekti.

YALAN YOK!
Bir eyler retmek ve satmak ou kez insanlar retmekte zorlanrlar, kafa karklna girerler; retseler bile satamazlar. Bunun sebebi, ticari hayatlarnda doru dnme ilkelerine sahip olmamalarndan kaynaklanr. Doru ve drst dnen bir insann kafasnn kark olmas dnlemez. Problem yaayan insann aslnda kendisi problemdir. Baarl insanlar incelediimizde onlarn doru dnme ilkelerini yaadklarn grrz, i yaparken muhatabn kazan kaps grd iin kendilerini drst davranmaya mecbur hissettiklerine ahit oluruz. Ticaretten zengin olan insanlar hep haksz kazanmtr thmeti altnda kalrlar. Oysa hepsi byle deildir, belki ou byle deildir. Eer byle olsayd birbirleri arasnda paslama sz konusu olamazd. Paslama olmadan da

127 Kemal ahin


kazan olmaz. Birbirlerine kazandran insanlar drstl ve yalan sylememeyi kiisel ilkeleri haline getirirler. Buna iyerinden perakende, alveri yapan kk mteriler de dahildir. Kemal ahin, ticarette baarl olmak iin Yalan syleme! ilkesine, yine ticaretin iinden rneklerle yle aklama getiriyor: Ticarette mteriye yalan sylemeniz yapacanz en byk hatadr. Yalan sylediiniz taktirde byk i yapamaz, kalc ilikiler kuramazsnz. O yzden ben mterime kar hep ak ve drst oldum. Trkiyeden hatal mal geldii de oluyordu. Ancak onun da mterisi vard. bu ikinci kalite diyordum. Bunun hatas var, eer istiyorsanz ucuz fiyattan vereyim, diyordum. Onu isteyen de oluyordu. nemli olan hatal mal salam diye mteriye vermemekti. Bu davranlarm sonucu benden srekli mal alan mterilerin says artt. Her seferinde yeni rnler istiyorlard. kinci ylmzda ylesine byk bir talep patlamas oldu ki siparileri karlayamaz duruma geldim. Sermayem snrlyd, bu kadar youn ve byk sipariler karsnda yetersiz kalyordu. Bunun zerine bana gvenen baz mterilerimden pein para istemeye baladm. Bu sayede srf satclardan deil, mterilerden de kredi temin etmi oluyordum. Ayrca tanmadm ve yeterince gvenemediim baz mterilerin byk siparileri iinde peinat istiyordum. - Bakn benim sermayem fazla deil. Sipari verdiiniz mal almazsanz iflas ederim, diyordum. Bir ksm anlayla karlyordu. rnein bir mteri 100 bin marklk sipari verdi. Halbuki benim btn param o kadard. - Bunun 20 bin markn pein vermeniz lazm, dedim. Kabul ettiler. Eer 100 bin marklk sipari alnmazsa gerekten iflas ederdim. Bu krediler mterilerimle aramda salam bir gven kprs kurduumu da gsteriyordu.

Y BR EVLLK BAARIYA VME KATAR


hayatndaki tm baarl insanlar evlenmilerdir. Bunu yaparken gzleri ykseklerde de olmamtr, ne istediklerini bilmiler, kendilerini

128 Nasl Zengin Oldular?


tanyarak, ona gre mtevazi bir kzla evlenmilerdir. ok da huzurlu ve baarl olmulardr; kazanma aamasnda para onlarn gzn dndrmemitir. Bylece hayatlarnda isabetli kararlar almlardr. Kemal ahin kendi evliliinde Hacer Hanmla isabetli bir karar almtr. Hacer Hanm ve ailesi Almanyada yayorlard ve terbiyeli, grgl bir Anadolu ailesiydi. Kemal ahin evlilik aamasn yle anlatyor: niversiteyi bitirmi, iimi kurmu, hzla ilerliyordum. Anneme gre artk evlenip yuva kurma zamanm oktan gelmiti. Hatta bunun iin bizim yreni okumu baz kzlarndan, dolaysyla ailelerinden el altndan teklifler alp bana iletiyordu. Annem benim mutlaka okumu bir kzla evlenmemi istiyordu. Babam ise tam tersini sylyordu: - Olum, ehir kzlarnn boyasna cilasna para yetiremezsin, stelik onlar ar ilere de gelemezler. Kyden aldn kz gidip geldiin yerde hemehrin olarak sana sadk bir arkada olur. Kemal ahin ne annesinin syledii tarzda ne de babasnn istedii tarzda biriyle evlenmedi. Kendisi arad, buldu, karar verdi o an ki duygularn yle anlatyor: Benim gnlm ne annemin nerdii, ne de babamn diledii kzlardayd. ki senedir tandm Mehmet Arkan Beyin kz Hacer Hanma ilgi duyuyor, Onunla evlenmek istiyordum. Hacer Hanmn anne ve babasn iyi tanyordum. Bizim aile yapmza uygun bir gemii vard. ayn zamanda Almanyada bym, modern bir dnce ve dnya grne sahipti. Tabii ok da gzle bir kzd. Ayrca beni grdnde hep glmsyor, gzlerini ii parlyordu. Bu da onun bende gnl olduu mesajn veriyordu. Aramzdaki bu duygusal ba zamanla ilerlemiti.

HACER HANIM, E KEMAL AHN ANLATIYOR


Kemal aile dostumuzdu. Ara sra evimize gelip giderdi. ok sempatik, neeli, konukan ve yumuak huylu bir insand. Geri bugn pek de yle yumuak huylu saylmaz. Sanrm o sralar biraz da beni tavlamak

129 Kemal ahin


iin yle grnm. Gler yz ve tatl dili ok huuma gidiyordu. Konumas ve esprileriyle gl bir karaktere sahip olduunu tahmin etmitim. Ben gen kzlmda, evleneceim kiinin yakkl olmasndan ziyade ok salam bir karaktere sahip, sempatik, ho bir insan olmasn istiyordum. Bu dncemde yanlmadm bugn ok daha iyi anlyorum. Ailemize beni istemek iin sk sk dnr geldiini biliyordum. Babamlarn da beenmedii niversite mezunu bir talip km. Beni istemeye gelen aileye annem kahve yapmam istedi. Bunun zerine, Ne kahve yaparm, ne de o ailenin huzuruna karm dedim. Bu duruma annem ve babam ok kzd. Ertesi gn Kemali telefonla arayarak dnr gnderip beni acele istetmesini syledim. Aksi taktirde anne ve babamla aram iyice alacakt. Dnrcler de beni bunaltmaya balamt. Kemal, beni istemesi iin abisini gnderdi. Ancak babam kar kt, vermek istemezdi. Beni karsna alp birok sebep sralad. zellikle de Kemalin benden 10 ya daha byk olmasn engel gsterdi. Ama babamn gerek fikrinin bu olduunu zannetmiyordum. Bence esas sebep ailemin onayn almadan kendi kafama gre tercihimi yapm olmamd. Konyadan gelen ve kzlar iin sadece kendilerini karar vermesi gerektiini dnen bir insan iin bu onur krc bir olayd. Benim srarl olmam, onuruna dkn ve hassas bir insan olan babam ok kzdrmt. Hacer hanm evliliklerinin ilk yllarn yle anlatyor: Maddi skntmz yoktu. Ama mtevazi bir hayatmz vard. kiralk bir dairede oturuyorduk. Kullanlm mobilya almtk. Tasarruf ediyor, fazla almamaya zen gsteriyorduk. Kazandka durumumuz deiti tabii. Hafta sonlarnda genellikle spor yapyorduk. Birlikte yryor, kouyor veya bisiklete biniyorduk. lerin ok youn olduu zamanlarda gece gndz almak zorunda kalyorduk. lk yllarda ocuk dnmedik, birka yl kendi hayatmz yaayalm istedik. lk iki sene gerekten ok gzel geti. Sonra Kemal 2 aylna askere gitti. lk ocuumuz Akn, 1985 ylnda dnyaya geldi. kinci ocuumuz Deniz ise 1988 ylnda dodu. ocuklarmzn ok iyi yetimesini istiyoruz. 1996 ylnda Barn doumundan sonra bu amala ii de braktm. Benim iin de Kemal

130 Nasl Zengin Oldular?


iin de ocuklarn eitimi ok nemli. Bu konuda ok titiz davranyoruz. steimiz onlarn iyi birer insan olmas. Salam karakterli, saygn, alkan ve topluma yararl bireyler olarak yetimeleri iin elimizden geleni yapyoruz. Kemal, gergin ve sinirli halini eve hi tamaz. Benden korkmaz ama szm dikkate alr. Birine kzd zaman, o kzgnln herkese hissettirmez. Kzgnl sadece o kiiye mahsustur. O srada bir bakasyla konusa tavrnn tamamen deitirir. ok ilgin bir karakteri var. Bu ynnn ok beeniyorum. Ben yan eyi yapamyorum. ok duygusal bir insanm. ocuklara kzdmda bile bunu bir mddet zerimden atamyorum. Birbirimize zellikle zaman ayrmaya ok dikkat ederiz. Zaman zaman ba baa verip yemee karz. Kendi aramzda sohbet eder, i konularn da tartrz. Kemalin en ok sevdiim ynlerinden birisi de ok zaman ayrmamasna ramen iyi bir baba olmas. ocuklarna kar ok efkatlidir, arkada gibi davranr. Benim iin de iyi bir e, ayn zamanda iyi bir arkadatr. Buna ramen maalesef bize istediimiz gibi zaman ayramyor. Ama tatillerimizi asla aksatmayz. Ylda birka kez ocuklarla birlikte tatil yaparz. ler ok youn olsa bile bizim tatil programmz engellemez. Bazen yurt ii, bazen yurt dna gideriz. Tatillerimiz genellikle 1 hafta veya 15 gn srer. Bu tr imkanlar zellikle ocuklarla daha iyi iletiim kurmak iin kullanrz.

ARK KURNAZLIINI TERKET! SZNDE DUR, DRST OL!


Gerek mertlik sznde durmak, drst ve edepli olmaktr. Eer bugn i yapamyorum diye esnaf drdr ediyorsa, bu durum onlarn erdemlilikten yoksun olmalarndan kaynaklanmaktadr. Nasl kurnazlk yapabilirim, nasl ok kr yapabilirim, nasl ksa srede yle veya byle hi fark etmez, iimi bytebilirim, nasl hakkm olmadan fazlasn cebime atabilirim, nasl kandrabilirim, devletin imknlarn nasl kendi menfaatime katabilirim, vesaire vesaire. Bu Nasllar gnmz esnafnn yaygn karakteridir. Dolaysyla her gelen hkmetlere kendilerini deitirmeleri

131 Kemal ahin


istenilir, ama esnaf ve vatanda, kendisini de deitirmesi gerektiini hi aklna getirmez. 5 liraya satmas gerekirken a gzllk yapp daha ok kazanma hrsyla 20 liraya satmak ister. Dkkannn ii tklm tklmdr, fakat yapabilme imkan olduu halde, makul fiyatlarla mal satmaz. Sonra piyasalarn pahallndan bahsedilir ve su sadece hkmetlere atlr. Oysa piyasadaki pahalln gerek sahipleri maaza ve esnaflardr. yle ki, ileri ne kadar iyi olsa da, brakn uygun keseye sat yapmay, Nasl olsa mteri tklm tklm, daha ok zam yapaym diye dnr. Bunun iinde dnerciler de var, lokantalar da var, pastaneler de var, elbiseciler de var, berberler de var, marketler de var, brekiler de var, kitaplar da var, kasaplar da var. Sonra ne mi oluyor? 20 milyarlk arabas varsa 150 milyarlk jip alyor. stelik ithal, dvizle. Milli servet bilinci olmayan bu insanlarn hibir ikayetine kulak vermemek gerekir. leye doru saat 10.00da dkkan ama hastal da yaygn. Eskiden sabah ezanyla birlikte araba sesleri duyulurdu, yani imdiki kepenkler sabahn altsnda alr, dkkann n temizlenir, hi kimse de geinememekten bu kadar dert yanmazd. nsanlar nce kendilerinin deitirmeliler ki ilerinde glerinde bereket olsun. Kimsenin, yedii halt devlete kartamaya hakk yoktur. kuruu kazannca ya kadn olay yaanyor ya da lks araba hevesi. te byle de bir eliki sz konusu. Buyurun biraz da bunu dnn.

GER KALMAMIZIN SEBEB


Noktasna, virglne dokanmyoruz. Anlatyor lkesine para kazandrmak iin gbei atlayan zavall Kemal ahin: Ticarete baladm ilk yllarda Almanyaya numne gtrrken Atatrk Hava Limannda Polis ve gmrk grevlileri birka kez durduruyor, bunu vazifeleri kabul ediyorlard. Sonra gidip Gmrk Bakanna uzun uzun teleks ekmek zorunda kalyordum. Ben bir iadamydm, i yapmak yerine brokrasiyle bouuyordum. Hkmet bir taraftan ihracat tevik etmek iin milyarlarca dolar tevik

132 Nasl Zengin Oldular?


veriyor, dier yandan buna hzl ayak uyduramayan brokrasi bilinsiz engeller karyordu. Bunu anlatamyordum. - Yarn bu numuneleri mteriye vermem lazm, arkasndan Trkiyeye byk sipariler getireceim, diyordum. Adam bunu duyunca daha da zorluk karyor, para koparmaya alyordu. - Ne yapalm! Kargoyla gnder. Yz mark versen, ge diyecek. Onu da kesinlikle vermek istemiyorum. Ters dyor bana. Bir seferinde numuneleri gmrkte brakarak umak zorunda kaldm. Ertesi gn bunlar almak iin giden arkadamz bakm ki koli paralanm, iin maln ou alnm. Telefon ap, - Kyameti koparrm, dedim. Bu kolide ne varsa hepsini iade edeceksiniz! Orada alanlar evlerinden tirtleri toparlayp gndermiler. ATAD bakan olduum dnemde, Ankaray her ziyaretimizde bu sorunlar hkmete ve brokrasinin st kademesine sk sk aktardm. Hatta bir defasnda dnemin hracat Genel Mdr cep telefonunu vererek, - Size sorun karan olursa beni arayn, dedi.

ALMAN KALESNDE BR TRK


Trkiyemizin gurur kayna Kemal ahin, Avrupann en zenginlerinden. Bir zamanlar ierisinde niversite eitim grd Aachenin 150 yllk, 30 bin metrekarelik dev kalesini satn alan ahin, burasn Santex irketini merkezi yapt. Ardndan 35 milyon markla yeni merkez ina ettirdi. Grkemli dev Aachen Kalesi muhteem bykl ve yapsyla grenlere parmak srtyor. Burada milyarlarca mark retimler olmutur. Toplam 700 kiinin, 500 kiisi, o dnemde bu kalede retimde bulunmu. imdi onbinlerce alan var. Tekstil sektrne yatrmlar yapp bymesini srdren ahinler Holding, 1989 ylnda TEYVA kurarak gda sektrne de girdi. Bu irket stanbul, orlu, Edirne ve zmirde 10 iletme kurdu. Halen gnde 20 bin kiiye yemek veriyor.

133 Kemal ahin


Enerji sektrn de ihmal etmeyen Kemal ahin, 1993 ylnda orluda ahinler Enerji irketini kurdu. Bu tesis hem kendi irketlerini elektrik enerjisini retiyor hem de TEKe elektrik satyor. ahinler inaat irketi ise eitli inaat ilerini yan sra, Avrupa serbest Blgesi iindeki alt ve st yap yatrmlarn gerekletiriyor. ahinler Holdingin Avrupadaki al yaplan onlarca irketinin al trenine Trk ve Alman makamlarndan sekin davetliler katlyor.

TEK PATRON MTERDR


Mteriyi para brakan robotlar olarak gren ou i yeri patronu srf kendi egosu yznden iinde baarl olamyor, bu durum kk ve orta seviyedeki esnaf iinde geerlidir. Gler yzl olunmamas veya yapmack bir gleryzllk mterini gznden kamyor, bir daha da o iyerinden alveri yapmyor. Kemal ahin, iyerlerinde grd ak ve net tuhaflklar tavsiye verici bir dille yle anlatyor: Kendi kendime bir kural koydum. Kendi tatil tesislerim olan Clup Mega Sarayda uzun sreli tatil yapmyorum. Ksa sre kaldmda ise alanlarmn bana ncelik tanmasna kesinlikle msaade etmiyorum. Mterileri rahatsz edecek en kk bir davrantan bile kanyorum. Trkiyede otel sahiplerini yapt bir hata ile sk sk karlarz. Bunu, tatil iin gittiim otellerde zaman zaman ben de yayorum. Bir keresinde Akdeniz sahillerimizin gzel bir tatil kynde yanl iletme anlayn irkin bir rnee ahit oldum. Restorantn ortasnda hergn bay ve ocuklardan oluan 15-20 kiilik bir masa kuruluyor, garsonlarn ou bu masann etrafnda pervane gibi dolat iin dier mterilerin hizmeti aksyordu. Bundan rahatsz olduum iin garsonun birisini masama arp, - Onlar mteri de biz deil miyiz? Neden bizi bekletiyorsun? Diye bardm. Bunun zerine, - Efendim, kusura bakmayn. Onla brizim patronun akrabalar, cevabn verdi.

134 Nasl Zengin Oldular?


- yi gzel de hepiniz oraya toplanmayn. Bir ksmnz bize hizmet edin. Ertesi gn ayn iletmede bir masada lahmacun yendiini gren ocuklar, - Baba biz de lahmacun istiyoruz, dediler. Bu isteimizi garson, - Efendim, menmzde olmad iin lahmacun yapmyoruz, diye geri evirdi. Yine garsona kzarak, - Yan masadakileri grmyor musunuz? Onlar lahmacunlar evlerinden mi getirdiler? Deyince, - Efendim, o masadakiler genel mdrmz ve arkadalar, onlara zle olarak yaptk, cevabn verdi. Tatil yapma alkanln Avrupada kazanm olan ocuklarma bunu anlatmakta zorlandm. Hizmet veren tesislerde tek kral vardr, o da mteridir. Bu gzlemimdeki ikinci husus ise, patronun kendi egosunu basit yoldan tatmin teme alkanlnn genel mdre de sirayet etmi olmasdr. Bu tavr, byk ihtimalle genel mdrden dier yneticilere de yansyacaktr. Byle bir iletmenin kadrolarndan mteriye salkl hizmet bekleyemezsiniz. Bu konularda ok dikkatliyimdir. alanlarmn bana ifte standart uygulamamas iin devaml uyarrm.

KEMAL AHN DOBRA DOBRA KENDN ANLATIYOR


Benimle ilk kez tananlarda hep ayn eyi gzlemliyorum. Bazlar bunu dorudan bana da sylyorlar: stresiyle dolu bir iadam beklerken, hayat dolu, neeli biri kt karma Hatta bir keresinde rportaja gelen bir gazeteci ban aynen yle dedi, nsana paradan daha fazla deer veren bir patronun sadece masallarda olduuna inanrdm. O zaman aklma u geliyor: Ben bu kadar farkl bir patron muyum acaba?

135 Kemal ahin


Kiisel gzlem ve yoruma ak olduumdan belki farklym ama kendimi de bir masal kahraman olarak grmyorum. Evet, masamda ok i ve kt biriktirmiyorum. Bu denli almama ramen ar strese girmiyorum. nk, her eyden nce iimi severek yapyorum. Zaman planlayarak, disiplinli ve organize bir eklide alyorum. Bu yntemle, etrafmdaki insanlara sorumluluk verip motive ederek, gler yzl ve zevkle allan i ortamlar yaratyorum.

NSAN ve PARA ARASINDA NSANI TERCH EDERM


Maddiyat kalabalklarn arasnda insana deer vermek en ulvi davrantr. nsana paradan daha fazla deer veren patron anlalan, masallar ya da rahmetli Hulusi Kentmenin filmlerdeki o tatl sert tiplemeleri dnda hibir yerde gremeyeceimize altrldk galiba. Bu, o kadar alacak bir ey deil. Asl, insan ve para arasnda, birincinin aleyhine bir deer tercihinde bulunmak yanltr. Bu, keder ve mutluluk gibi en bencilce duygular sz konusu olduunda bile byle. Nisan ve para arasndaki tercihinizin rengi, nemli lde, kederlendiiniz ve mutluluk duyduunuz eylerde ele verir kendini. Beni neler zer neler sevindirir? Elbetteki duygusal bir insanm. Bir film seyrederken bile gzlerim dolar, alayabilirim. Hata bu yzden yanmdakileri artyorum bazen. Ama i ve para konusunda asla alamam. Beni yat, zle uak, lks arabalardan ziyade, koyduum hedefler adm adm yaklamak, insanlarla beraber alarak ok iyi neticeler elde etmek daha ok mutlu eder. Paray dzgn ynetip oaltabilmek, dolaysyla da daha ok insana i verebilmek, ynetici olarak benim iin de nemli bir hedeftir. Yani, insanlar iin bir eyler retmek ve mutluluu geni kitlelerle paylaabilmek. Bir de insanlarn gvenini kazandmda ok mutlu oluyorum. Kazanlm bir gveni yitirsem eer, bu beni ok zer. O zaman sanki servetimin nemli bir ksmn kaybetmi gibi olurum.

ALLAH DRST ALIANIN YARDIMCISIDIR DYEN ADAM...

SABR LKER
NASIL BAARDI?
Ac ve zdrap dolu geen gnlerimi unutmam mmkn m? Sovyetler Birliinden Krmdan Trkiyeye geldiimizde ok zorluklar ektik. Darlarda yatp kalktk. Babam tekrar Krma dndnde biz Trkiyede kaldk. Bir daha da babam gremedim. nk Komnistler, inanl tm insanlar yok etmeye yeminliydiler. Btn ba bahe ve tarlalara el koyarak Hepsi devletindir, batan datacaz dediler. En gzel ve verimli ba baheleri tembel fakirlere verdiler. Gzelim ba ve baheler tembellerin elinde le dnd. Komnistler mal sahibi insanlar sularken, tembelleri hi sulamadlar. Hepimizi Sibiryaya srdler. Kafileler halinde dalarda, karlarda ok eziyet ektik. Kendileri ise altn tabaklarda, altn kaklarla yemek yeyip, altn kselerde arap itiler. Yoksul halka kulak bile vermediler, kendi aralarnda hanedanlatlar. ektiimiz bu eziyetlere bir dkkandan, dev bir sanayi kuruluuna dnmek elbette koyla olmad. Bu yarm asr boyunca, bazen millete hep birlikte, bazen de kendi paymza nice zorluklar, nice skntlar yaadk. Ancak, pes etmedik. altk, kazandk.

138 Nasl Zengin Oldular?

KISA YAAM HKYES


Sabri lker 1920 ylnda, Rusyada tam da komnist zulmlerin balad bir dnemde Krmda dodu. Babas 1890larda 16 yandayken Krmdan stanbula tahsile gelmi. renimini Fatih Medresesinde bitirmi. Sonra retmen ve imam hatip olarak tayin edilmi. Sabri lker, sonrasn yle anlatyor: Babam daha sonra komu ky Bykyoncal retmeninin kz ile evlenmi. Ailemiz, Balkan Harbi ncesi orlunun Karaahmet Kynde yayormu. Balkan Harbi bozgununda, ocuklar kucaklarnda, byk gmen seli ile stanbula gelmiler. Bir sene cami avlularnda barndktan sonra babam Krma gitmeyi uygun grm. Babam Krmda akrabalarnn bulunduu Korbek Kasabasnda yaarken Birinci Dnya Sava patlam. Bylece her an tasarlanan dn imkan kalmam Rahmetli ablam ve aabeyim orluda domulard. Rahmetli kk aabeyim Hakk ve ben Krmda dnyaya geldik. 1944 ylnda, bugn lezzetle yediimiz lker biskvileri Eminnnde ara sokaklarn birindeki handa ilk defa retilmeye baland. Nohutu Hann nc katnda, kk ev frn ile iiyle birlikte biskvi yapld. O zaman ancak gnde 200 kilo retilebiliyordu. Bugn ise gnde 250 ton ikolata ve 400 ton biskvi reterek 5 bin kiiye i imkn salayan lker mparatorluu, kurucusu Sabri lker sayesinde bu gelimeyi salam. Ona gre baarnn srr iyi vatanda olabilmekte yatyor. lkerin her bir kar harcnda Sabri Beyin alnteri mevcut. Onun baarsnda gz nurunu, cesaretini ve sonsuz inancn grebiliriz. Bir zamanlar,

139 Sabri lker


Akama babacm, unutma lker getir eklindeki slogan hi birimiz unutmadk. Gnde ortalama 80 kamyon dolusu rn k yaplan lker fabrikalarna ait 400 plasiyer aratan oluan dev lker filosu durmadan alyor. lke genelinde tam 250 bin sat noktas var. 35 lkeye ihracat yaplyor. Her yl yzlerce milyon dolar dviz elde ediliyor.

NEREDEN NEREYE...
Bir zamanlarn deta kck bakkal Sabri Amcann lker biskvileri, imdi uzak lkelerde gurur kaynamz. Biskvi imparatoru Sabri lker, ykselii anlatrken alak gnlll de elden brakmyor: Bundan 60 yl nce kurduumuz basit ve kk bir atlyeden, 19 irketin meydana getirdii bir snai kurulu haline gelmek, elbette kolay olmad. Bu yarm asrdan fazla zaman boyunca, ok zorluklar ektik. Fakat, en skntl anmzda dahi, milletimize hep daha iyisini, daha mkemmelini sunmak prensibinden hibir zaman vazgemedik. Allah alann, ama drst alann yardmcsdr. Sabri lker, bunca zenginliine ramen hl kendisi beyaz nln ve kepini giyiyor frnlar dolar, kaliteyi bizzat denetler. Sabri Bey baarnn temel unsurlarnn yle aklyor: Baarnn temelinde nce, bkmadan, usanmadan alma gelir. alma olmadan hibir ey olmaz. Sonra, drst almak gelir Daha sonra ise kaliteli alma Kaliteli almadan anlalan udur: retilen bir maln iyi olmas, mteriye cevap vermesi, yani ald parann karln vermesi gerekir. zellikle mteriyi aldatan bir mal, bir hizmet, ne maldr, ne de hizmettir. Onun ad baka bir eydir. Mteriye deer vermek lzm. Mteri Velinimetimizdir sz bouna sylenmi bir sz deildir. Zira, mterisi olmayan bir ticarethaneyi dnmek mmkn deildir. Tm bu aklamalarn ardndan Tantm gelir. Mal tantmaya ok nem verilmeli. Bunun zerinde geni bir ekilde durmak istiyorum. Reklama ilk gnden itibaren nem verdik, imdi de veriyoruz, daima vereceiz. Firmalar mallarn tantmamakla en byk hatay ilemi olabilirler. Reklam vazgeilmesi mmkn olmayan, ok dikkatli kullanlmas gerekli bir unsurdur, bir olaydr. 1950den beri lkerin reklamn yapmaktayz.

140 Nasl Zengin Oldular?


zellikle, kaliteli bir maln reklam yapld zaman, elde edilen netice byk oluyor, biz bunu tecrbe ettik.

DRSTLK ve GVEN ESASTIR


nsanlar aldattm diyen aldanr; gerekte zararda olan byle bir insandr. Biz adm adm iimizde ilerlerken bunu esas aldk. lker, bugnler 60 yllk sabr ve zahmetli bir abann sonucunda geldi. Kaliteden asla dn vermeden Hep en ileri teknolojileri kullanarak Dnyadaki gelimeleri yakndan takip edip, onlar lkemiz artlarna uygun hale getirerek Buna almalarmzn katks da eklenince, lker, Trk gda sanayinde bugnk yerini alm oldu. Biskvi retmeye karar verdiimizde makine edinmeye baladk. Tahmin edersiniz 1944de kinci Dnya Savann sorunlarn yaayan gen cumhuriyetimizde, retim aletlerini bulmak ok zordu. retimi balatmak iin uzun zaman alan aratrmalar yapmamz gerekti. Yola tek biskvi tryle ktk. Zaman iinde eitlerimizi artrdk. ikolata retimine baladktan sonra ok daha farkl ynlere ilerleyebildik. retimimiz 200 kgdan yzlerce tona ulat. Tm rnlerimiz o gnlerde de lker Kalitesini tayordu. Tpk bugnk gibi...

LKERN LKELER
lker grubu, tketicini daha iyi bir hayat iin istedii rnleri tesbit eder, bu rnleri tesbit eder, bu rnleri, zenle seilmi hammaddelerden, tamamen hijyenik koullarda, evre dostu ileri bir teknoloji kullanarak retir. Bizim asl iimiz biskvi ve ikolatadr. Btn yatrmlarmz bu iki kategori evresinde toplanmtr. Bu rnleri yapmak iin ne gerekir? Tabi ki un, ya, niasta, ambalaj maddeleri. te tm bunlar retecek fabrikalar, pazarlama irketleri ve ara filosu olan, lojistik adan tam kapasiteli ihracat irketleri kurup dikey olarak entegre olduk.

En nemli nceliimiz
Trkiyede dardan uzman getiren ilk biskvi irketiyiz. Bugn de en iyi uluslar aras uzmanlardan bazlar irketlerimiz iin alyor. Birok

141 Sabri lker


yabanc irketle ortaklk kurup, onlarn ustalk ve deneyimlerinden faydalandk. Baz irketlerimizi halka atk. En nemli nceliimiz, her zaman mterilerimizin sal oldu. Bu nedenle, ilk olarak biz bir Hijyen Departman kurduk. Tm kresel gelimeleri takip edip, dnyann hzna yetitik. Kapasitemizi artrmak iin yatrm yaptk, yeni fabrikalar kurduk, i olanaklar saladk. Bylece, mterilerimizin kalbini kazanan yeni rnler retmeyi baardk.

SABR LKER BAARI STANDARTLARINI ANLATIYOR


Toplumsal Hizmet: Ait olduumuz toplumun ihtiyalarnn farkndayz. Toplum hayatmza somut katklar salamay grev biliriz. Kalite ve Teknoloji: rn yelpazemizdeki kalite standartlarnn tmn biz belirleriz. Tm retim aamalarmzda son teknoloji kullanlr. Strateji: lker iin mterilerinin mutluluu her eyden nemlidir. Grup, tketicilerin ihtiyalarn karlayan rnler gelitirerek, son teknolojiyi kullanarak, kalite ve hijyenden asla dn vermeyerek, ayrca dikey ve yatay entegrasyonun faydalarn kullanarak mteri memnuniyetini salamay amalar. Deerler: Baz temel ilkelere ve deerlere olan ballmz, lkerin bir biskvi imalathanesini olmaktan kp, ok ynl bir gda grubu haline gelmesine katkda bulundu. Alan bu deerler, bundan sonra da ynetime ve alanlar yol gstermeye devam edecek. Takm almas: nemli sayda eitimli ve deneyimli alana sahip olmakla birlikte, biz ekip almasnn en iyi sonular verdiine inanrz. Drstlk: irketlerimiz ve alanlarmz, gvenli kurumlar ve kiilerdir. Drstlk bizim iin Olmazsa olmaz deerlerin banda gelir.

142 Nasl Zengin Oldular?


Mteriye Odaklanma: Mterilerimize, kalite, fiyat ve rn datm dahil olmak zere her adan, tm rakiplerimizden daha iyi hizmet vermeyi hedefleriz. Kendine Yeterlilik: Hammaddeden sat noktalarna kadar deerler zincirini tm halkalarn kapsarz. Bu bizim kalite ve verimlilik standartlarmz karlamamz salamak iin gereklidir.

SABR LKERN ENERJS


85 Yana merdiven dayam olan biskvi kral Sabri lker, Kadrga lkokulunu bitirdikten sonra stanbul Erkek Lisesine gitmi. Bilecik ve Ktahya liselerinde de okumu. Mhendis olmay ok istemi ama, koullar buna elverili olmad iin bu istediini gerekletirememi. ktisadi ve Ticari ilimler Akademisini bitirdikten sonra Besler Biskvi fabrikasnda almaya balam. Burada ii olarak alrken, yine kendi gibi ii olan birisiyle biskvi yapmaya karar verirler. Tamamen bor ile ie balarlar. O gn bu gndr, tam 65 yl boyunca durmadan alan Sabri lker, almaktan hibir vakit bkmadm. diyor. alma esasl baarsnda aslnda ona gre baarnn esas drstlkte yatyor. Kendisine i hayatnda enerji veren ana kaynak da drstlk olmu. Drst olunmayan bir ite ne alan kazanr ne de satan; bir mddet sonra bu alveri biter. Bylece her iki kesime de kaybetmi olur. Sabri lker bunu iyi tecrbe etmi. Bu yzden onun genlere tek tavsiyesi alveri yaparken drst davranmalar gerektii yolundadr. alma arkadalarn da ta bandan beri iyi seen bu ihtiyar delikanl, pozitif ekip ruhunu iyice zmsemi bir iadamdr. Kendisinin gen yatrmclara tavsiyesi hep bu dorultuda olmutur.

OCUKLARIN BSKVC DEDES


ocuklar onun biskvilerini ok sevdi. Onu da ok sevdiler. Unutma babacm, akama lker getir onun slogandr. Anadolunun harman havasn deta rnlerine tayan Sabri lker, biskvilerine de bu

143 Sabri lker


tad katmtr. Tam bir Trk mal olan ve buram buram kalite kokan ikolata ve biskvileri dnya kalitesi standartlarndadr. ocuklar Biskvici Dededen alacaklar en byk ve ne gzel dersi drst olunarak da zengin olunabilecei gereidir. Mahrumiyet ve sknt yllarnda bu yaplarndan, yani drstlk ilkelerinden hibir vakit taviz vermeyen lker Ailesinin hemen hepsi var gleriyle alt. Sabri lker, deyim yerideyse ocuklarn Biskvici Dedesi hem okudu, hem sokaklarda satclk yapt, hem de fabrikalarda iilik. 1944 yllarnda okuldan mezun olduktan sonra i bulabilmek iin ne bir yakn vard ne de danacak kimsesi. Hep mhendis olmak istemi ama yoksul olduklarndan bunu baaramam. Eitime verdii nem bakmndan ocuklarn rnek almas gerektii Biskvici dede Sabri lker mhendis olamam olmasnn acsn yle anlatyor: Mhendis olmaktan baka bir ey dnmyorum. Liseyi bitirdiim yl aabeyim yedek askerlie alnd. Onun ilerine bakmak iin yl kaybettim. Aabeyim ikinci yl kaytlar kapandktan sonra dnd ancak bir yl kaybetmemek iin Sultanahmet ktisadi ve Ticari limler Mekteb-i lisine kaydoldum. Genliinde 18 saat alan Sabri lker, bu tempoyu ancak be yldr azaltm. Sabri lker en deerli sermayenin almak olduuna inanyor. Onun, dnyaya almasn salayan ilkesi, takipi bir ruha sahip olmasdr. Kalite ve aratrmay en yokluk dnemlerinde dahi hep nemsemi, n planda tutmutur. Bugn geldii nokta 1 milyar dolarn zerindeki cirosudur.

LKERN GELM ADIMLARI


YIL 1944: Sabri lker, 50 m2de 3 alanla ie balad. YIL 1948: retim 75 bin tonu buldu. Topkapda alan bir fabrikayla biskvi kapasitesi katna kartld. YIL 1970: Anadolu Gda halka ak bir irket olarak Ankarada kuruldu ve biskvi retim kapasitesi iki kat artt.

144 Nasl Zengin Oldular?


YIL 1974: hracat balad. lk hedef Ortadou pazaryd. stanbulda kurulan ikinci fabrika modern ikolata retimine balad. Uluslar aras irketlerle rekabet edebilmek iin aratrma ve Gelitirme Departman kuruldu. YIL 1979: lker rnleri selofan kkenli maddelerle ambalajlanmaya baland. YIL 1983: Listeye BOPP ve oluklu mukavva da eklendi. lker, bir takm retim makinelerini kendi retmeye balad. YIL 1992: lker, margarin, bitkisel ya, endstriyel ya sektrne girme karar ald. YIL 1993: Bir dnya deviyle ilk ortaklk: Pendik Niasta kuruldu. YIL 1995: Grubun ikinci yar yarya ortak giriimi kuruldu: Dankek YIL 1996: lker, st endstrisine girdi. YIL 1999: Yeni milenyuma yeni bir rgt yaps: Alt grup ve icra kurulu oluturuldu. YIL 2000: lker, sakz, hazr orba ve piirme katklar pazarna girdi. Uluslar aras pazarda genileme amacyla yurtdnda birok ikolata ve biskvi retim tesisi satn alnd. YIL 2002: Gazl iecek retimine baland. Spermarket markalar ad altnda satlacak rnleri pazarlamak zere bir irket kuruldu. YIL 2003: lk yerli bebek mamas retimine svireli Hero irketiyle ortak olarak Ankarada baland. Ayrca, dondurma ve Trk kahvesi retimine baland.

Toplumsal Hizmet: Ait olduumuz toplumun ihtiyalarnn farkndayz. Toplum hayatmza somut katklar salamay grev biliriz. Deerler: Baz temel ilkelere ve deerlere olan ballmz, lkerin bir biskvi imalathanesini olmaktan kp, ok ynl bir gda grubu haline gelmesine katkda bulundu. Alan bu deerler, bundan sonra da ynetime ve alanlar yol gstermeye devam edecek. Takm almas: nemli sayda eitimli ve deneyimli alana sahip olmakla birlikte, biz ekip almasnn en iyi sonular verdiine inanrz. Drstlk: irketlerimiz ve alanlarmz, gvenli kurumlar ve kiilerdir. Drstlk bizim iin Olmazsa olmaz deerlerin banda gelir. Kendine Yeterlilik: Hammaddeden sat noktalarna kadar deerler zincirini tm halkalarn kapsarz. Bu bizim kalite ve verimlilik standartlarmz karlamamz salamak iin gereklidir.

BABASININ GZYALARINDAN LHAM ALIP BYYEN

NEJAT ECZACIBAI
NASIL BAARDI?
Babam Sleyman Ferit Bey henz 12 yandayken ac ve zdrap duyduu bir olay yaam. Bu olay onunu tp, eczac olmasn kamlam. Babam bu olay yle anlatmtr: Ninem ar biimde hastalanmt. zmirin tannm doktorlarndan Rum Sitelyanos Efendiyi getirdik. Reete yazd. O zamann ilalar, gnmzdeki gibi hazr ambalajlar iinde satlmazd. Eczanelerde kazanlar, imbikler iinde yaplr, havanlarda dvlr ya da geni kavanozlarda dakikalarca sallanarak karm haline getirilirdi. Babam beni derhal Rum Lazaridesin eczanesine gnderdi. Koarak eczaneye gittiimde seyahat dolaysyla kapaldr yazsn zlerek okudum. Bu arada ninem ardan ac ac alyordu. Bu kez yine koarak Ermeni ahinyann eczanesine gittim. Aradan saatler gemiti. Dnerken akam olmu, yamur bardaktan boanrcasna yayordu. Eve dnerken srlsklam yreim yaral, gzlerim yalyd. Zavall kadn lmek zereydi. Doktor ve eczac oma dncesi o yamurlu gecede elimde ila ieleriyle ninemin baucuna dnerken, ocuk kalbimde bir ideal ve zlem olarak belirmiti. Tm doktor ve eczaneler aznlkt yabancyd. Bir de Trk Mslman genci olsun dedim. Ve olmaya karar verdim. te dedem Ferit Eczacbann hikayesi bu.

148 Nasl Zengin Oldular?

KISA YAAM HKYES


1913 ylnda Sleyman Ferit Paa Eczacbann bir olu dnyaya geldi. Baba Sleyman Ferit havalara utu, nallah bu evladm hayrl yetitireceim. dedi. Sleyman Ferit Eczacba, Balkan ve Birinci Dnya Sava yllarnda grevlendirildii askeri hastanelerde kolera ve tifs salgnlarna kar mcadele etti. Bu almalarndan dolay Harp Madalyasna lyk grld. Trkiyenin ekonomik, sosyal ve kltrel geliimini ileriye doru devam ettirdii bir dnemde Sleyman Ferit Eczacba bir Avrupa gezisine kt. O yllarda Nejat Eczacba, Berlin niversitesinde biokimya zerine doktora yapmaktadr. Sleyman Ferit Eczacba, ok sevdii olu Nejat Eczacba ile, Almanyadaki Bayer Tesislerine gerekletirdikleri geziyi anlatyor: Olum Nejat ile Almanyadaki Bayer fabrikalarn geziyorduk. Kede ok basit ve kk bir eczane rnei gzmze iliti. Bunun ne olduunu mihmandarmzdan sorduumuzda, Bayer fabrikasnn aslnn bu olduunu ve fabrikann bu kk eczanenin gelimesinden meydana geldiini sylediler. Bunu renince olum Nejata, zmirdeki eczanemizin bundan ok daha mkemmel ve byk olduunu, bu hale gre bir Trk genci olarak, kendisinin Bayer fabrikasndan daha mkemmel bir fabrika yapmas iin hibir maninin bulunmadn syledim. Sleyman Ferit Eczacba olu Nejat Eczacban anlatrken ona vgler dzyor. Kendisinin fabrikalama neticelerine ok fazla emeinin

149 Nejat Eczacba


olamadn, fakat olu Dr. Nejat Eczacbann bu baary gerekletirdiini syleyerek unlar ifade ediyor: Almanyadaki Bayeri gezerken, kendisini de bu seviyeye gelebileceini, yeter ki drste almas gerektiini olum Nejata anlattm. Bir Trk genci olarak Bayerden daha mkemmel fabrikalar kurabilecek yetenekte olduunu zerine basarak onu kamladm. Allah, kendisini daha da muvaffak klsn. alt, sahasnda iki doktora yaptktan sonra kardeleriyle birlikte Leventteki ila ve seramik fabrikalarn kurdu. Eczacba Topluluunun kurucusu Dr. Nejat Eczacba 1913n Ocak aynda zmirde dodu. Arkasndan kardeleri Vedat, Kemal, Haluk, Melih ve akir Eczacba dnyaya geldi. Dr. Nejat Eczacba ilkokuldayken aile stanbuldaki Beylerbeyi semtine yerleti. 1921de aile tekrar zmire dndnde bir sreliine talyan Okulunun ilk ksmna gitti. Orta retimini 1927 ylnda amerikan Kolejinde tamamlad. Lise renimini imdiki Boazii niversitesi olan, o zamanlarn Robert Kolejinde tamamlad. Nejat Eczacba niversite renimini kimya zerine yapmaya karar verdi. bunu iin 1932 ylnda Almanyadaki Heidelberg niversitesine kaydoldu. Almanyada Hitlerin, zavall ocuk, yal, kadn Yahudileri nasl katlettiine ahit oldu. Srf Yahudi diye bu zavall insanlarn grd zulumler karsnda aknlk geirdi. 1934te Heidelberg nivesitesinden kimyager diplomas ald. Ayn yl bir burs yardmyla Amerika Birleik Devletlerindeki Chicago niversitesine yksek lisans eitim iin kayt yaptrr. Nejat Eczacba Chicago niversitesinde ki bir anasn yle anlatyor: Chicago niversitesinde bulunduum dnemde Birleik Amerikada pek az Trkiye yurtta yaard. Trk renciler de ok az saydayd. Koskoca Chicago niversitesinde 1935te benden baka Trk yoktu hi Tantm Amerikallar bu bulumay deta garip karladlar,

150 Nasl Zengin Oldular?


Trkleri bambaka tasavvur ettiklerini sylerlerdi. Bir zel toplantda, o gece tantm bir bayan konuma srasnda bana nemli bir haberi olduunu sylemi, ev sahibinden rendiine gre toplantya bir Trkn geleceini mjdelemiti. Amerikal hanm, bir Trkle tanmak zere olmann heyecan iindeydi. Ben de muziplik olsun diye kendisinden, beklene Trk toplantya gelince bana da gstermesini rica ettim. Ayol gstermenin ne gerei var? Trk dedim size ite.. Toplantya girer girmez kendiniz grr anlarsnz! dedi. Konutuu kiinin beklenen Trkn ta kendisi olduunu renince bayann dt hayreti unutamam. te, biz Trkler 1930larda biz Trkler Amerikada ancak bylesine tannyorduk. Sleyman Ferit Eczacba, bir giriimci ve nsanayici olarak, yarna uzanan yakmt. Olu Dr. Nejat Eczacba ise, o ilk yaylan ktan btn gelecei kucaklayacak devasa bir sanayi topluluunu yaratmaktayd. Bylece, sadece zmirin Eczacbas deil, tm lkenin hatta ilerleyen yllarda dnyann Eczacbas olacakt. Belirlin niversitesinde kimya doktorasn tamamlayp diplomasn alan Nejat Eczacba, o yllarda gelecei grerek, an biyoloji a olacan ifade ederek unlar sylyordu: nsann yapsn, biyolojik olanaklarn, eksiklerini saptayan ve salkl gelime hatta deimesine olanak salayan bir bilimden daha nemlisi bulunmas gerekir. hcre iindeki kromozomlar yeni biimlerde ynlendirerek insan, katlmla geen hastalklardan kurtaran, kronik illetlerden koruyan, hastalk olarak nitelendirilen htiyarlk sorunu yok eden, mr allagelen durumuyla ilgisi bulunmayan boyutlara getiren bir bilim dalndan daha nemlisi olabilir mi? Kimya doktorasndan sonra modern biyolojinin ilk dnrlerinden, 30 yanda profesr olmu ilk Nobel dll Adolf Butenantn asistanln yapan Eczacba bu anlarn yle anlatyor: Kendisiyle grmek iin randevu aldm zaman bu nl kiinin yzn daha hi grememi, meslekteki geliimini ancak yaynlardan izlemitim. Randevu gn ve satendi Berlin-Dahlemdeki Enstitye girince, ilk rastladm kiiden Prof. Butenantn brosunu sormutum. Koridorda

151 Nejat Eczacba


rastladm ok gen ve alabildiine yakkl beyaz gmlekli kii, Buyrun beni izleyin dedi yant olarak Gen adam nde, ben onun ardnda bir sre koridorda yrdk. Binann ikinci blmndeki merdivenlerden st kata kp stnde Prof. Butenantn kart bulunan odaya geldik. Gen adam vurmaya gerek grmeden kapy pervaszca at, masann bana oturdu ve Buyrun, anlatn bakalm, ben Butenantm dedi. Nejat Eczacba, babasnn eczanesine dnp almak istemiyordu. O, rendiklerini mmbit alanlarda, laboratuarlarda uygulamak istiyordu. Akas, bu iin sanayisini dnyordu.

LK GRMCLK YILLARI
Nejat Eczacba, idealindeki hedeflerini gerekletirmek iin stanbula gelir. Laleli semtindeki Gnseli Apartmanna yerleir. 25 liraya bir dairesini kiralar. Daha sonra stanbula okumaya gelen kardeleri iin 50 lira daha geni bir daire kiralar. Burada ne yapabileceini uzun uzun dnr. Piyasalar tanmaya alr. Dnyada da neler olup bittiini takip eder. zellikle tp kimya ve biyoloji alannda dnyada neler oluyor, neler bitiyor karmak istemiyordu. O yllar ikinci Dnya Savann yaand yllardr. Ktlklar ve yetersiz beslenmeler vardr. Gen Doktor Eczacba dnr tanr. Sonunda ne reteceine karar verir.

LK : BALIK YAI
O yllarda ocuklardan yallara kadar hemen herkesin balca beslenme kayna, genellikle balk yadr. Ama Norveten getirtilmektedir. Kendisi, Neden ben balk ya retmeyeyim diyerek evinin mutfanda almalara balar. Mutfa adeta labaratuara evirir. O anlar yle anlatr: Aslnda balk ya diye kullanlan kt kokulu ve itici lezzetli ya morina balndan alnma bir karmdan baka bir ey deildi. Bunun iinde etkili madde olarak A ve D vitaminlerinin bulunduunu biliyorduk.

152 Nasl Zengin Oldular?


Trkiyede rafine ya, fazlasyla bulunduuna gre, ngiltereden kk paketikler iinde getirttiim kristalize vitamin D ve vitamin Ay rafine yan ierisine belirli llerde kartrarak hazrlanan svy, onar gramlk ielere dolduruyordum. Akamlar apartmann mutfanda hazrlanan bu Konsantre Balkyalar, beer onar paketlik adetler halinde eczanelere datlrd. Ad D-Vitaldi. Fiyat 105 kurutu. Savan olumsuz olarak etkiledii rnlerden biri de ocuk mamalaryd. Gen doktor Eczacba Vital adl ocuk mamas yaparak, bebekle gvenle yedirebilecek bir baka besin kayna daha retmiti. Nejat Eczacbann Ordu iin rettii rnler de olmutur. rnein o dnemlerde ktl yaanan inslni retir. Elektrolitik bakr retimini gerekletirir. Kartaldan (stanbul) ilk seramik iletmesini aan Nejat Eczacba 1950lerde Trkiyede ilk ila fabrikasyla birlikte, ilk seramik fabrikasn da kurmutur. Seramik deip gememek lazm. nk 1950li yllrda piyasalarda kahve fincan dahi retilmiyordu. Daktilo eridi srailden alnrken, balkya Norveten, vitamin rnleri ngiltereden seramik rnleri daha baka lkelerden alnyordu. Bylece milyonlarca dolar paramz lkemizden uup gidiyordu.

EVLADIM, BANA BUNUN AVRUPASINI YAP!


Bir lke iin milli servet milli retim son derece nemlidir. Bizler ncelikle kaliteli mal retmeliyiz. Ardndan tketime ynelik malzemeler Avrupa kaynakl olmaktan kp, yerli rnler olmaldr. Nejat Eczacba bu uurda mcadeleler etmitir. 1950 ylnda, zel sanayi giriimlerine kaynak salamak zere Trkiye Sanayi Kalknma Bankas kurulur kurulmaz kredi iin bavurur. Amac Galatada Mumhane Caddesindeki Aya Andrea Hannda bulunan be odal, on ii ile alan ila imalathanesini bir ila fabrikas kurarak bytmektir. naat ve tesisat gereksinimlerini karlamak zere istenilen kredi 820 bin liradr. Nejat Eczacba Almanyada renimden dnp ilk zamanlarda babasnn zmirdeki eczanesinde alt yllarda, yal bir kandn eczaneye

153 Nejat Eczacba


girip elindeki reeteyi uzatarak, Aman bana bunun Avrupasn yap! dediinde hi unutmamtr. Kredi iin bavurduu komisyon yelerine unlar anlatr: Toplumun Trkiyede yeril rnlere gven duymamas halkn kt niyetinden deil, sanayicinin kapal ekonominin verdii olanaklar ktye kullanarak, rnlerin denetimine ve standartlarna nem vermemesinden ortaya kmtr. Ulusal sanayimiz, dnyadaki rneklerinde grld gibi retimde gerekenleri yapt ve bunu da topluma anlatabildii takdirde, halkn iyi niyetinden kuku duymamak gerekir.

EVLLE GDEN YOLDA GEREK AK


Dr. Nejat Eczacba, ei Beyhan Hanmla yarm asrdan fazla birlikteliiyle Trk aile kurumuna rnek tekil etmitir. Salam temelli i ve almalarn, salam telli aile kurumunda yattn ifade eden Eczacba, bu gerei kendi benliinde de uygulam mmtaz bir ahsiyettir. Onun evlilik olay ok ilgintir. Hanmna, Beyhancm ba dndren bir gzelliin var! dedii anda dans ederken birden, yere yuvarlanan Nejat Bey, herkesi gmleten krar geirir.

Arkadann Torunuyla Evlendi


Yanl anlalmasn, Nejat Bey, kendinden ok kk bir kzla evlenmedi. Sadece arkada yalyd, kendisi ise genti. Eiyle aralarnda ya fark yoktu 6 Ekim 1993te yitirdiimiz mmtaz iadam Eczacba Holding Onur Kurulu Bakan Nejat Eczacba, evliliini hep bu ilgin olayla birlikte anlatmtr: Ben 26-27 yalarndayken pek yakn bir dostum vard. Ad Rahmi Kken. O tarihlerde 60n gemiti. Hatta belki de 70 yalarndayd. Bunca ya farkna ramen Ankaraya her gidiimde ilk aradm kii o olurdu. Yine byle bir ziyaret srasnda, bana kapy aan gen kz, gzellii kadar ada havasyla da ilgimi ekti. Nejat Beyin yadettii o gn ei Beyhan Hanmda unutmam. Dedem Bir arkadam gelecek dedi. Dorusunu isterseniz, dedimin arkada olduuna gre, yal birinin geleceini dnyordum. Kapy

154 Nasl Zengin Oldular?


atm, karmda gen bir adam. Hi de dedemin arkada olacak birine benzemiyordu. Sonra bu arkada, birka kez daha geldi. tiraf etmeliyim ki, ondan holandm. Karlkl holanmalara zamanla evlilie kadar uzanacak tertemiz bir sevgiye, aka dnt. Nejat Eczacbann Dostum dedii Rahmi Kkeni ziyaretleri sklatka Beyhan hanmla aralarndaki elektrik iyice artt. Sonunda evlilik karar aldlar. Bir yl sren bir nianllk dneminde birbirlerini daha iyi tanma frsat buldular. Tarih 21 Eyll 1946y gsterirken bu iki insann nikah stanbulda yapld. Bugn Beyolu Belediyesi olarak kullanlan bina o yllarda nikah dairesiydi. Nejat Eczacbann nikah ahidi, dnemin belediye bakan Ltfi Krdar idi. Beyhan Hanmn nikah ahidi ise byk babas Rahmi Kken idi. Bylesi mutlu bir gn Beyhan Eczacba yle anyor: Dnemin nl terzisi, Kalerus hazrlad gelinliimi. Yreim bir ku gibi arpyordu. yle heyecanlydm, yle mutluydum ki. Sevdiim adamla evlenmek ne gzeldi. imden mutluluumuzun mr boyu srmesi iin hep dualar ettim. Tanr da benim bu dualarm sanrm kabul etti; ve bizim evliliimiz mutlu geti. O gn Erenky deki kkmzde bir dn yemei verdik. Yemekleri de dnemin nl ustas Pandelli hazrlad.

GELME ADIM ADIM OLUR


la ve seramik alanlarnda Eczacba bir markadr. 1960l yllarn sonuna doru, o gnn lleri iinde gelimelerini tamamlam ve yeni kurulular iin fon yaratr duruma ulamtr. Dr. Nejat Eczacba, gelimenin gelimelerini de ksaca yle anlatyor: O sralarda kat, konserve, besin ve ambalaj retimi ile ilgili baz planlarmz vard. yeni giriimler balamadan, nce btn kurulular bir holding altnda toplamay dndk. Hazrlklarmz 1960 yl sonlarna kadar srd ve Eczacba Holding 1970 banda kuruldu. Yeni tasarlanan giriimler iinde ilk devreye giren ipek kat kuruluu oldu. Kat retimi uzun yllar kamu kesiminin eline kalmt. 1960l yllarn sonuna doru zel giriiminde kat retimine yatrm yapmas uygun bulunmutu.

155 Nejat Eczacba


Kadn eitli alanlarndan biri olan krepli kat retimine girmeyi benimsemitik. Bu alann seimi iin eitli nedenlerimiz bulunmaktayd. ncelikle krepli kadn temizlik ve salkla ilikisi vard. Eczacba, ila, salk, seramik gereleri gibi yneldii bili bal btn alanlarda adeta bir salk simgesi olmutu. Sonra krepli kat gereksinimi lkenin kentlemesi hz lsnde artyor ve zlenen turizm patlamasndan da bu sanayi koluna nemli grevler dyordu. Eczacba Holdingin o dnemde Trkiyeye yeterli bir kat tesisini meydana getirecek fonlar vard. Teknoloji bulmak da g olmad. pek kat, 1970 ylnda Karamrsel Tesislerini kendi olanaklaryla gerekletirdi. 1973te Yakackta kurulan Kaynak Teknii fabrikasnda da yatrm yine Eczacba Topluluunun kaynaklar ile geekletirildi. Burada u gerek grlr: Aratrmak, gzlemlemek, hedefe adm adm ulamak izlemesi gereken stratejidir. Nejat Eczacba ilk kurulutan itibaren byyeceini ve gn gelip sermaye piyasasna alacan hedefliyordu, yle de oldu.

TCARETTE POLTKA OLMAZ!


Nejat Eczacba eitimi ve meslek giriimleri boyunca birok konuyla ilgilendi. Ancak bunlarn, iinde politika hibir zaman yer almad. Kendisi bu durumu yle anlatyor: Politika uratm konular iine girmedi. Hibir zaman bir siyasi partiye bal olmadm. Hangi parti programn lkemin yararna grdmse, onun yanls oldum. Da dnk almalarmda beni neyin ynlendirdiini tam deerlendiremiyorum. Bu kiiler bir eilimde olabilir, aile grgsde Babamda mr boyunca kendi ii dndaki konularla ilgilenmiti. Ancak ticarette politika olmaz derdi. Hangi nedenle olursa olsun, kendi dar evremiz dna tap toplumumuzun sorunlaryla ilgilenmenin zorunluluuna inandm. Bir kurumu hibir maddi yarar beklemeden meydana getirmek, beni yeni bir tesis kurmu kadar mutlu klar.

156 Nasl Zengin Oldular?

ECZACIBAI ve MZK-SANAT
Mzie olan merakn Nejat Eczacba yle anlatyor: Mzie olan merakm, eitimim sresince keman denen o g algyla gidermeye altm. Robert Kolejindeyken, zle retmenlerden dersler alr ve prof. Estes ynetimindeki kk okul orkestrasna katlrdm. Almanyadaki renimim srasnda keman eitimimi Berlin Konservatuarnda srdrdm. stanbul Kltr ve Sanat Vakfnn dzenlenmesini, mzie kar merakma ve stanbulun byle bir festival iin her trl olanaklarla donanm bir kent olmasna balammdr. Festivalin ilk hazrlklar olduka skntl geti. Festival kavram, pek az kii tarafndan anlalmt. Trkiyede. nce Sanat Festivalinin bir kltr hizmeti olduunu anlatmak zorunluydu. Uluslar aras niteliinin toplumumuza ne lde katkda bulunacan aydnla kavuturmak gerekiyordu. Festivallerin para kazanmak yle dursun, topluma dnk bir kltr hizmeti olarak daima destek beklediini anlatmak bir baka zorunluluktu. Baka lkelerde bilet satlarnn festival giderlerini ancak %10 ile yzde %25ini karladna, kalann da devlet, yerel ynetimler ve ilgili kiiler tarafndan salandna neredeyse inanlmyordu. lk festival iin Trkiye Cumhuriyetinin kuruluunu ellinci yl olan 1973 yln setik.

ECZACIBAI ve SPOR
Dr. Nejat Eczacba spora olan merakn yle dile getiriyor: Trkiyede yaayan insanlarn yarsnn ya, yirminin altndadr. Dnyadaki toplumlar iinde nfusu en gen olan lkelerden biriyiz. Vcut ve ruh salnn birbirine balants da ok iyi bilinen bir gerek. Oysa Trkiyede amatrce abalarn dnda, profesyonel dzeyde spor yapan kurulular bile uluslar aras standartlara ulaamyor. Sporcular an istedii nitelikteki llere kamyorlard. akir Eczacba 1966 ylnda sporla ilgili dncelerini dile getirdi. Bu grlerden, Eczacbann bu alanda da nclk etmesi olanann bulunduu seziliyordu. Sporda sorunlar, Trk genliinin yeteneksizliinden deil, ortamn yetersiz ve

157 Nejat Eczacba


olanaksz oluundan kaynaklanmaktadr. Bilgi ve disiplinli almay yeterli olanaklar ve tesislerle bir araya getirince, baarl olacamza inanyorduk. Eczacba Spor Kulbn de bu dncelerin nda kurduk.

ECZACIBAI ve KLTR-BLM
Eczacba Grubu olarak Nejat Eczacba toplumun ekonomik, salk alarndan geliiminde kltr ve bilimin de etken bir rol oynayacan yllar ncesinden ifade etmitir. Bunun iin de bilimde, sanatta, eitim ve kltrde eitli alanlar oluturmu, bu alanlar etkin hle getirmitir. rnein Renkli Fotoraf Yllar, Eczacba Kltr Filmleri gibi etkinlikler, ayrca 1977de kurulan Dr. Nejat Eczacba Vakfnn kurulmas yaplan gelimelerdir. Trkiyenin sanat, kltr ve bilim dnyasna geni katklarda bulunan Nejat Eczacba Vakf, hlen ressamlara verdii destekle taktir topluyor. Trk Resim Koleksiyonu, yetenekli gen mzikilerin yurtdnda yetitirilmesi ve eitle sanatsal etkinliklerle Nejat Eczacba Vakf, bu konuda zerine den misyonu fazlasyla yerine getiriyor. Her yl en iyi Trk Film ve ynetmenlerini dllendiriyor; tp, kimya ve eczaclk dallarnda bilimsel aratrmalar destekliyor. Eczacba Bilimsel Aratrma ve dl Fonu da bu alanda hizmet etmektedir.

KALKINMANIN FORMLLER
Dr. Nejat Eczacba tarafndan 1942 ylnda temelleri atlan Eczacba Topluluu, sanayi alanndaki ilk giriimini, 1951de stanbulda kurulan Trkiyenin ilk modern ila fabrikas ile sahneye koymutur. Eczacba Topluluu, gnmzn en ileri teknolojisi denetilmi bir ila retim kompleksine ve dnyann tek at altnda toplanm en byk seramik salk gereleri fabrikalarndan birine sahip bulunuyor. Trkiyedeki toplam retim kapasitesinin yarasndan fazlasna sahip olan Eczacba, temizlik katlar pazarnda liderlii elinde tutuyor. Eczacba 2003 yl sonu ay itibariyle, sekizi yabanc ortakl olmak zere 36 kuruluu, 1 milyar 700 milyon dolar aan cirosu ve 7 bin 300

158 Nasl Zengin Oldular?


aan alan ile Trkiyenin nde gelen sanayi topluluklar arasnda yer alyor. Nasl m? Forml u: 1. Yaam Standartn Ykseltmek: Eer sizin, insanlara bir eyler vermek gibi bir kaygnz olursa, unutmaynz ki, insanlarnda size verecei bir eyler olacaktr. Kuruluundan itibaren Eczacba sade ben dememi, gerekten toplum yararm bir ticari mcadele yrtmtr. 2. Katlmc Ynetim: letmelerinde her personel onura edilmi, dllendirilmi, i ve grev verilmi, fakat gerekli samimi ve iten ciddiyet ve mesafe de korunmutur. 3. Yenilikiliin ve Yaratcln zendirilmesi: alanlarn ufuklarnn genilii, yaptklar ilerin taktir edilmesiyle sk skya ilintilidir. Eczacba bunu yapmtr. Gnmz koullarndan yaanan hzl deiim sresince kurulularn ayakta kalabilmesi, srekli gelime anlayyla birlikte rn, hizmet veya srelerini iyiletirmesi, gelitirmesi, gerektiinde yenilerinin sunmasna, deiimin nne geebilecek ekilde fark yaratmasna baldr. Dolaysyla yaratclk ve yenilikilik gzlemlenebilir, lmlenebilir ve gelitirilebilir bir yetkinlik olarak karmza kyor, istihdamn reel anlamda srdrlebilir bir gerek olduunu ortaya koyuyor. 4. Uluslararas birlii: Bymek ve kalknmak isteyen en kk esnaf bile dnyada olup bitenlerden haberdar olmas Nejat Eczacba, yakalad baary, baka lkelerdeki seyrine ve gzlemine borludur. 5. Yaam Sevmek, Sevdirmeye almak, Drst Kalmak: Bu yapnn iersinde bilim var, sanat var, kltr var, mzik var, spor var, yardm var, vakf var, manevi inan var. Nejat Eczacba, baarya giden yolu tarif ederken bir gl baheli yoldan bahsetmitir, bir de diken baheli yoldan Ona gre diken baheli yol baarszlk yoludur. Bu yola ancak drst olmayanlar sapmaktadr. Akibet ise hi de hayra alamet deildir.

159 Nejat Eczacba

ECZACIBAI TOPLULUUNUN STRATEJS


Kurulularda yaratclk ve yenilikilii tevik eden bir ortam olumasn salamak. rn, sre yada hizmet anlamnda yaratc ve yeniliki farkllklar ortaya koymak iin fikri ortaya kndan uygulamada somut ktlarnn gzlemlenebilmesine kadar olan her aamada bireylerin ve takmlarn yaratc ve yeniliki dnme yaklam gstermelerine zemin oluturmak. alanlarn gerek bireysel gerekse takm almalar srasnda kurulu, stratejik hedef ve i sonularnda somu etkileri gzlemlenebilecek yaratc ve yeniliki katklarn artrmak amacyla Yaratclk ve yenilikilik dlleri veriliyor. Eczacba kurulular uzun yllardr nde gelen uluslar aras kurulularla ibirlii iinde bulunuyor. Teknoloji alannda ileri bir konuma ulamak ve bu konumu korumak amacyla benimsenen bu yaklamn ncln Eczacba ila yapyor. Yaamn her alannda hizmet vermeyi kurucusundan devrald bir gelenek olarak gelitiren Eczacba Topluluu, kltr, sanat, eitim, bilim ve spor alanlarndaki toplumsal katklar bir bor biliyor.

ECZACIBAINDAN ASPRN TLER


Para kazanmann bir tek yolu vardr. O da insann kendi bildii itir. Para kazanmak istiyorsanz bildiiniz ii yapn! yaamnda amacnz daha ok insana daha iyi mal daha ucuza satmak olsun. Bu iyi ve drst dnmektir. Byle olun! Tasarruf ba kuralnz olsun. Tasarruf cimrilik deildir! nce en iyisini retmeyi dnn, kazanmak ondan sonra gelir. nce paray dnrseniz yznze gznze bulatrrsnz! inizi bymek, geniletmek istersiniz elbetteki, ama unutmaynz ki fazla almak ayn zamanda sfr noktasna doru kula atmaktr. Dikkatli olun!

160 Nasl Zengin Oldular?


Personele i vermek, sorumluluk datmak, yetki vermek onlar motive eder, ancak kontrol de elden brakmamak gerekir. adam alt konudaki gelimeleri daima ilgiyle izlemeli, rnn daha ucuza maletmenin yollarn aramal, verimlilik ve satlarn artrma olanaklarn gelitirmelidir. yapmak ve baarl olmak isteyenler elbette risk alacaktr. Eer iyi planlama ve programlama olursa alnan bu risk para olarak geriye dner. yapmak isteyenler daima piyasaya girecek yeni mallara ve frsatlara kar uyank olmaldr! Kazandnz paralar dnyadaki insanlarn koullarn iyiletirmede de kullanmasn bilin!

Yaam Standartn Ykseltmek: Eer sizin, insanlara bir eyler vermek gibi bir kaygnz olursa, unutmaynz ki, insanlarnda size verecei bir eyler olacaktr. Kuruluundan itibaren Eczacba sade ben dememi, gerekten toplum yararm bir ticari mcadele yrtmtr.