You are on page 1of 142

Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar

1
ABDULLAH ÖCALAN
DEMOKRATK MODERNTE
KADI N DEVR ÇAI DI R
Bi l i m ve Aydtnl anma Yaytnl ar t
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
2
Bastm Yer i : Azadi Mat baast
Bastm Tar i hi : Agust os 2010
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
3
NDEKLER
DESTANSI ÇALI MAM ....................................................................................................... 5
DOAL TOPLUMUN BLGE KADI NI .........................................................................12
Kl an, Kadn-Ana Et r afnda Ol uan Bi r Bi r l i kt i r ....................................................15
Ana-Tanr çayl a Bi r l i kt e Kut sanan Topl umsal l k .................................................18
Kut sal Ana Kül t ünden Güçlü Kur naz Er kek Kül t üne Geçi ..............................24
KARI DEVRM ....................................................................................................................27
Ana Tanr çann Topl umsal Düzeni ne Sal d .........................................................31
At aer ki l Ot or i t eni n Kök Sal mas ..................................................................................33
Tüm Köl el i kl er Kar l ar ma Temel i ndedi r .............................................................40
Zi gur at Si st emi nde Kadn Ve Ai l e Ger çekl i i .........................................................48
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
4
Uygar l k Gel enei Kad ‘Er kei n Tar l as’ ol ar ak Yar gl ar ...................... 54
Ev Ekonomi si ni n Tal anyl a Kadn Dai mi Tecavüzü .................................... 62
Kadn Emei ni n Gasp Üzer i nden Bi çi ml enen Ol gu: kt i dar ..................... 67
Anal i t i k Zekânn Duygusal Zekâdan Kopuu ........................................................ 72
Ci nsi yet çi Topl umun Bi r i nci Ve ki nci Büyük Kl mas ................................. 75
Kapi t al i st Moder ni t e: Kadn Düman ....................................................................... 79
En Eski Ve Yeni Sömür ge Ul usu Kadnl ar ................................................................ 91
l k ve Son Sömür ge Kadn. .................................................................................................. 93
Or t adou’da Kadn, Hanedanl k, Ai l e Ve Nüfus Sor unu ..............................104
Topl umsal Ci nsi yet çi l i i n Özgür l et i r i l mesi ........................................................115
Kadn Doas Kar anl kt a Kal dkça ........................................................................125
Or t adou’da Kadn Devr i mi ............................................................................................133
Nasl Yaamal , Ne Yapmal Ve Ner eden Bal amal ......................................137
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
5
DESTANSI ÇALI MAM
Kadn Ya Tanr ça Kut sal l çi nde Ol acak Ya da Hi ç Ol mayacakt !
Or t adogu’d a üçün cü d est ansi çal i,mam, k adin özgür l ügüne i l i ,-
k i n ol an iuir . Ban a gör e anayur t l ar in v e emegi n k ur t ul u, çal i,mal a-
iindan d aha öncel i k l i ol masi ger ek en bu çal i,ma en zor ol an iyd i.
Kadin, ger i ci l i gi n ve k öl eci l i gi n i l k ve k ök l ü ezi l en sinifi, ul usu ve
ci nsi ydi . Gör ünü,t e ci ns f ar k l iligi, e,i t si zl i k ve bask i i çi n ger ek çe
yap ilir . Tar i h der i nl i gi ne ar a,tiiil diginda an l a,il acak t ir k i , k adinl ar
t amamen sosyal ve si y asal egemenl i gi n i l k k ur ban l ar iuir . Kadin i n -
sanl iga dayat il an her t ür e,i t si zl i gi n ve k öl el e,t i r meni n i l k sinifiuir .
Kad in k öl el e,t i r i l d i k t en, evi n uysal ve evci l bi r n esnesi ( özne d egi l )
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
6
hal i n e get i r i l d i k t en son r a, sir a sinif l i t opl umu ve d evl et i y ar at may a
gel mi ,t i r . Zal i m ve y al anci er k ek k ad ini dü,ür d ük t en son r a, bun dan
al digi cesar et l e di ger i nsan l ar i ve k en di ci n si ni d e ezmeye v e t ut sak
kil maya yel t enmi ,; en büyük yal an ci dü,ünce si st eml er i ol an mi t o-
l oj i l er i ve d i n l er i yar at mi,tir . Tabi i hal k l ar i çi n dogr uya yak l a,tir an
mi t ol oj i ve d i n l er d e var d ir . Bi z egemenl er ve sömü r ücül er i n yal an -
cilik ve zor bal ik ür et en di n ve mi t ol oj i l er i nden bahsedi y or uz. Bu d i n
ve mi t ol oj i l er e bak il diginda, k ad in bi n bi r hi l e ve zor bal ik l a gör k em-
l i t anr iça t aht indan ad im ad im dü,ür ül mek t e, önemsi z k ilinmak t a ve
en son y ok ed i l mek t edi r . Özgür l ük sav a,çisi ol up da bun u gör me-
mem mümk ün ol amazd i. Ana t anr iça di ni ni y ar at mi, ve i l k a,k t an-
iiçal ar ina mek ân ol mu, bu t opr ak l ar in özgür l ük çocugu ol ar ak , i l k
büyük l er i mi zi ve t ut k u k ayn ak l ar imizi anl amay a çal i,acak , ar a,tir a-
cak ve v ar l ik ger ek çel er i ni bul acak t im.
Kad in sor ununa yük l en mem bi r k i ,i sel onur sor u nu ol mamin
öt esi ndedi r . Basi t ci nsel l i k i ht i yaçl ar inin i se t am k ar ,isindadir . Ci ns-
l er i n bul u,masini mut l ak a h ayvan i ci n sel güdünün üst üne, büyük
dost l ugun ve yol da,ligin sevi yesi ne çik ar mak, bana ger çek bi r yi gi t -
l i k gi bi gel di v e k ad ina uzan mak t an çek i nmen i n k or k ak l ik ol d ugunu
f ar k et t i m. Kor k uy u egemen er k ek y ar at mi,ti. Namus ad i al t inda bu
oyun u oyn uyor du. ‘Sevi yor um’ der k en bi l e, i k i n ci sef er i nde biçak l i-
yor du. Hak sizl igi deh,et ver i ci ydi . Ci ns ol ar ak k adini hir pal ami,,
f i zi gi ni , zek âsini ve duygul ar ini mahvet mi ,t i . Kadini i nanil maz de-
r i nl i k l er e d ü,ür mü,t ü. En beni m di y en sosy al i st er k ek v e hat t a k a-
uin bi l e bu oyun un basi t f i gür an l ar i ol mak t an k endi l er i n i k ur t ar a-
miyor du. Özgür l üge büyük susami,ligin ver di gi güçl e sor una yük -
l endi m. Çok say ida çözüml emel er , d i y al ogl ar , d er i nl i k l i k onu,mal ar
yap t im. Bi r sahi pl er i ol ar ak degi l de, bi r sanat k âr ol ar ak , güzel bi r
f i zi k dur u,t an zek â k ivil cimi ol mal ar ina ve di l l er i ni n sesi yl e hi çbi r
mad deni n ver emeyecegi t adi ver ebi l ecek d üzey e ul a,mal ar ina k a-
dar her ,eyl er i ne müd ahal e et t i m. Yet i ,t i l er , büyü k yet i ,t i l er , ama
t oyd ul ar . Lanet l i y a,am v e er k ek ef endi l er i y an i ba,l ar indayd il ar .
On l ar a k ar ,i ve on l ar l a bi r l i k t e büyük öz ci n s sava,imini ver ecek
t ecr übe ve ust al ik t an yok sun dul ar . Bu aciyl a k endi l er i n i uçur uml ar -
dan at t il ar . At e,l er d e yak t il ar , bomb al ar l a par çal ad il ar . Onl ar k ah-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
7
r aman l ik ad ina her ,eyi yap t il ar . Ama yal n izd il ar . Kar ,il ar indak i
er k ek l i k , k aba y ak l a,imindan ba,k a t ür bi r yak l a,imi, e,i t l er i n bü-
yük d ost l ugunu ve yol d a,ligini ak l ina get i r mek i st emi yor d u. Çi çek -
l er gi bi sol up gi di yor l ar di.
Hai n l er i ve i ,bi r l i k çi l er i çik sa da, bu çabal ar a candan k at il anl a-
iini unut mak asl a mümk ün degi l di r . Hel e ,ehi t l er i , bu t opr ak l ar in ve
hal k l ar imizin en k ut sal azi zel er i ol ar ak her zaman an il acak l ar dir .
On l ar ger çek bi r er yi gi t t anr iça dur umundadir l ar . Kal an l ar in bi r l i k -
l er i ni , p ar t i l e,mel er i ni saygiyl a k ar ,il adim, y ar d imci ol dum. Özgür
ve güzel y a,amin gar an t i si ol mal ar i ger ek t i gi n i hep söyl ed i m. Bi r
gün mut l ak a ger i ci , yal anci ve zor ba er k egi hi zaya get i r ecek güçl ü
k ad ina ul a,acak l ar ina dai r duyd ugum i nançl a çabal ar imi son una
k ad ar sür d ür d üm. Insan sad ece mül k ü ol an k ad iniyl a büyümez,
er k ek ol maz. Ben böyl e ne büyüm ek , ne de er k ek ol mak i st edi m;
hat t a böyl e ol mayi onur k iiici bul dum.
Kadini zor dur uma dü,ür dügümü bi l i yor um. Onl ar i at e,t en bi r
par ça h al i n e get i r di gi mi d e bi l i y or um. Içl er i nden büyük dü,man l ik
edenl er i n v e çok hak sizl ik yap anl ar in ol dugunu da bi l i y or um. Onl ar i
yal niz k il digimi da bi l i yor um. Ama bi l mel er i ni i st edi gi m en öneml i
bi r hak i k at , onl ar in sav a,in da bar i,in da k ad er i ni bel i r l ey ecek k a-
dar güçl ü ol mal ar i ger ek t i gi d i r . Bu ol mad an ya,am har amdir . Bu
ol madan a,k ol maz. Bu ol madan hi çbi r özl em gi d er i l emez. Yal n izl ik
ve ayr ilik , bu b üyük l ük l er i n el de edi l mesi ve egemenl i k k azanmasi
i çi n , geçi l mesi ger ek en yol ve öd enmesi ger ek en bor ç f at ur al ar iuir .
Ana t anr iça ve a,k t anr içal ar inin di y ar inda bi n yil l ar in k aybet t i r di gi
özgür l ük ve e,i t l i k gücüyl e, k adin mer k ezl i çal i,ma ve sava,iminda
güzel l i k ve zek ân in yen i d en yar at il acagina, var ol an in yen i t opl um-
sal sözl e,meyi hayat a geçi r ecek k adar özgüce k avu,acagina dai r
umut ve i nancimi bel i r t i r i m. Tüm sevgi ve saygi dol u kadin yol da,li-
ginda i d di a k adar , çab al ar ima bi r a,k i ,çi si ol ar ak son nef esi me de-
gi n devam ed ecegi m k esi n di r . Anl am ver ecek l er i v e i ht i y aç duyd uk -
l ar i k ad ar k adin y ol da,l ar in ol d ugum ve hep öy l e k al acagim k u,k u-
suzdur .
Tan r iça k ül t üne i çt en i n anacak k adar saygi ve sevgi gücüne ul a,-
tim. Büyük k ad in sav a,imimi ne k ad ar gözd en dü,ür mey e çal i,sal ar
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
8
da hak k ini ver d i m. Hem bi r k ad in i çi n en k ut sal gör evl er e i hanet
edecek si n ve p r ot est ocu y a,ayacak sin, hem de soy l u k ad in yol d a,li-
gi i çi n üzer i n e dü,eni yapmayacak sin! Bu asl a k ab ul edi l emez. Ba,t a
PKK ol mak üzer e, t üm i l gi l i çevr el er e k ad in sava,iminin basi t e al i-
nacak bi r yön ü ol mad igini göst er meye çal i,tim. En az zor ba ve y a-
l anci er k ek t anr il ar i k ad ar , d ogr un un ve a,kin gücü ol an t anr iça
dünyasinin da t aninmasini, ger ek l i say gi ve sevgi n i n i çt en göst er i l -
mesi n i i l k el i ce ve ci ddi y et l e son una k ad ar göst er meye ve d ayat may a
çal i,tim.
Bu dagl ar d a özgür k ad in gr up l ar ini hep t anr iça esi ni y l e sel âml a-
yip öyl e ‘an l aml a,maya’ çal i,tim. Sik ça haber l er d e geçen “ Kamyon
ve t r ak t ör k asal ar ina dol dur u l mu, bi r gr up Gün eydogul u k ad in f i l ân
böl gede ir gat çiliga gi d er k en yol k azasinda öl dül er ” cüml esi n i d uy-
duk ça, sözd e bu k ad inl ar in sahi bi er k ek , ai l e, hi yer ar ,i v e devl et i n e
ol an öf k emi hi çbi r ol ay a daha göst er med i gi mi de sik ça hat ir l ar im.
Tanr iça soyundan ger i ye bu k adar dü,ü, nasil ol abi l i r ? Ak l imin,
r uhumun asl a k abul l enmedi gi bu dü,ü,ü zi hni me asl a yedi r medi m.
Ben i m i çi n k ad in ya t anr iça k ut sal l igi i çi nd e ol acak ya d a hi ç ol ma-
yacak t i. $u sözün d ogr ul ugunu hep d ü,ünür üm: “ Bi r t opl umun k a-
uinl ar inin ya,am düzey i , o t opl umun t an iminda esas öl çüt t ür .”
Anam i çi n neol i t i gi n ‘ana t anr iça k ül t ür ünden k al ma’ sözünü
k ul l anmi,tim. Onl ar gi bi ,i,mand i. Moder ni t eni n yapay ana i n,asi
ondak i k ut sal l igi gör memi en gel l emi ,t i . Hayat imda büyük acil ar
ya,amam a r agmen , hi çbi r ol aya ci ddi ol ar ak agl amad im. Fak at
mod er n i t e k al ipl ar ini yik t ik t an son r a, ba,t a anam v e onun ,ahsinda
t üm böl ge ( Or t adogu) anal ar ini hep i çi m bur k ul ar ak ve gözl er i m
ya,ar ar ak hat ir l ar im, bak ar im. Anamin zor bel â t a,iuigi k uyu sat ilin-
dan ( bak r acindan) daha yar i yol dayk en y er e i n di r i p yuduml ad igim
suyun anl amina, en seçk i n ve yür ek bur k u cu hat ir al ar im öyl e bak a-
iim. Her k esi n ya,adigi ana-baba i l i ,k i l er i ne, moder ni t eyi t üm zi hi n
k al ipl ar inda yik t ik t an sonr a bak mal ar ini t avsi y e eder i m. Ayn i bak i,
açil ar ini t üm neol i t i k t en k al ma ‘k öyün i l i ,k i l er i ne’ d e yansit mal ar ini
i st er i m. Moder ni t eni n en büyük zaf er i , ,üphesi z on be, bi n yil l ik
i n,a edi l mi , k ül t ür bak i,imizi yik masi ve hi çe i ndi r gemeyi ba,ar ma-
siuir . Bu k adar yikil mi, ve hi çe i ndi r genmi , bi r ey ve t opl ul uk l ar in-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
9
dan soy l u, özgür bi r bak i,, di r eni , ve ya,am t ut k usu bek l enemeye-
cegi anl a,ilir dir .
Kavi si n dag et ek l er i ndek i her bi t k i ve hayvan canl isi beni m i çi n
bi r t ut k u nesnesi ydi . Onl ar da sanki k ut sal bi r mana var mi, gi bi ba-
k ar dim. On l ar ben i m i çi n , ben onl ar i çi n y ar at il mi, bi r er ar k ada,tik .
Pe,l er i nden çok k o,t um, a,k l a. Ben i m a,kim bi r az böyl eyd i . Hal en
bu k onuda en af f et med i gi m har ek et i m, avl ad igim k u,l ar in ba,ini
hi çbi r acima hi ssi d uymad an k opar mamd i. Özne-n esn e anl ay i,i al -
tindak i d er i n t ehl i k eyi bu ol ay l ar k adar hi çbi r an l at im ban a göst er -
medi . Ek ol oj i k t er ci hi m çocuk l ugumun bu t ut k u ve suçunun i t i r af iy-
l a yak indan bagl ant iliuir . Avcilik k ül t ür ün den k al ma bu büyük r uh
t ehl i k esi ni bi r er avcilik t an i bar et ol an ‘güçl ü söm ür gen, buyur gan
adamin’ sanat i ol an i k t i d ar ve sava,l ar inin mask esi n i d ü,ür mek l e
( mask el i ve mask esi z t anr il ar l a, ör t ük ve çipl ak k r al l ar ) ancak gi d e-
r ebi l ecek t i m. Bi t k i ve hayv anl ar in di l i ni an l amad ik ça n e k en di mi zi
anl ayabi l ecek , ne de ek ol oj i k t opl umcu ol abi l ecek t i k . Ben i b ir ak ma-
yan bi t k i ve hayvanl ar imin an il ar ina böy l e anl am v er ecek t i m.
It i r af et mel i yi m k i , bi r d önem ben de moder n i t e hast al igina t ut u-
l ar ak , ana- baba dâhi l , her ,eyi nden k açmak i st edi m. Hayat t a en bü -
yük yanil gimin bu ol dugunu k en di me sik ça i t i r af ed er i m, ama
Br oadw ay’ in gözl emi nden t ümüyl e k opmad igimi bi l i y or um; o et ek -
l er i n çocugu ol ar ak , d agl ar in ba,ini t anr i ve t anr içal ar in k ut sal t aht i,
et ek l er i n i i se bol ca y ar at t ik l ar i cennet i n k ö,e par çal ar i ol ar ak gör üp
hep dol a,mak i st edi m. Ad im d aha çocuk k en ‘d ag del i si ’ ol ar ak çik -
mi,ti. Son r ad an ögr en di m, bu ya,am daha çok t anr i Di on ysos’ a ai t -
mi ,. Pe,i n de ve p a,inda ( Kür t çe, ön ünde ve ar k asinda) Bak ha’l ar
adl i özgür ve sanat k âr k izl ar gr ubu dol a,ir mi,. Bi r l i k t e yi yi p i çi p
egl eni r l er mi ,. Bu t anr isal y a,ami sev mi ,t i m. Fi l ozof Ni et zsche d e bu
t anr iyi Zeus’a t er ci h et mi ,, hat t a bi r çok özdeyi ,i ni n al t ina
‘Di onysos’ un Çömezi ’ un van ini at ar mi,. Köy deyk en ve di n i n ger ek -
l er i ne pek uymasa d a, k izl ar l a ni ,an, ba, göz oy unl ar indan çok , bi r -
l i k t e oyn amay a çok i st ek l i yd i m. Dogal i da ban a gör e böyl e ol mal iyd i.
Hâk i m k ül t ür ün k ad ini k ap at masina asl a h o,gör ü göst er med i m.
Namus dedi k l er i k anunu t an imad im. Hal en k ad inl a sinir siz özgür
t ar t i,maya, oynamay a, y a,amin di ger t üm k ut sal l ar ini payl a,maya
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
10
yan itim ‘evet ’, ama bi r bi r i yl e ad ina ne der sek d i y el i m, ger ek çesi n e
ol ur sa ol sun, güç t emel i n de ve mü l k i yet k ok an k öl el i k l er e, baglilik -
l ar a i se sonuna k ad ar ‘ hayir ’d ir .
Dagl ar in et ek l er i nden hemen ba,l ayan oval ar in b ahar açili,in-
dan güz k apan i,ina k ad ar ür et i me hazir l an masini, der l en mesi n i ,
har man l anmasini, t anel er i n t opl anmasini babamin çi f t çi l i gi nd en
hat ir l adik ça, hi çbi r r omanin ver medi gi duygu yük l eni ml er i mi zor
t ut ar im. Büy ük hay if l anmam var . Neden o t anr i yol cul ar ini t am an-
l ayip ar k ada, ol amadik ? Ger çi t üm i l i ,k i l er i m ar k ada,lik i çi ndeydi .
Ama o k or k unç moder n i t e i l i ,k i l er i y üzün den, öl ümünün bi l e büyü k
yasini t ut amamayi hal en af f edemi yor um. Bel k i de babal ar in en güç-
süz, ama saf , t emi z t anr i k ul l ar indan bi r i yd i . Fak at ban a gör e çi f t çi
babal ar en deger l i si di r yi ne.
Top l umsal ger çek l i k t en k açmak zan nedi l d i gi nd en daha zor d ur .
Özel l i k l e bi r eyi ol unan soy t opl umu i çi n bu böy l edi r . Yed i y a, ci va-
iinda anayl a gi r i l en t opl umsal yar i, sür eci , hal k t abi r i yl e yet mi ,i ne
k ad ar öyl e gi der . Anan in t opl umsal l a,man in esas gücü ol dugu bi -
l i msel ol ar ak da t espi t edi l en bi r dogr udur . Ki ,i l i gi m açisindan i l k
suçum, ananin bu hak kini k u,k ul u bul mam ve k en di t opl umsal l igi-
ma en er k enden k en di mi n k ar ar ver mesi d i r . Evr en i mi z hak k inda
son bi l i msel t espi t l er e gör e en azindan yi r mi mi l yar yil l ik bi r zama-
nin çok özgün bi r yar at imi ol an i nsan t opl umun u anasiz v e ef en di si z
ol ar ak yal n iz ya,amaya cür et et mem ba,li ba,ina i ncel enmesi ger e-
k en bi r k onudur . Anamin büyük uy ar il ar ini, bogma denemel er i ni
ci ddi y e al say d im, ya,adigim t r aj ed i l er i n yol u açil mayabi l i r d i , am a
annem bi n yil l ar in t anr iça k ül t ünün bel k i d e t ük en mek t e ol an en
çözümsüz son k al int i si mgesi ydi . Çocuk hal i ml e bu si mgeden k or k -
mamak k ad ar sevgi i ht i y acini da pek duymamak t a k en di mi özgür
hi sset mek t en çek i nmed i m. Fak at ya,amamin t ek ,ar t inin onun na-
mus v e onur u ol dugunu, bunu k or umamd an geçt i gi n i d e bi r an i çi n
de ol sa un ut mad im. On ur un u k or uyacak t im, ama k en di mce dogr u
bul d ugum bi çi md e. Bu d er st en son r a an am ben i m i çi n ar t ik yok t u. O
t anr iça ar t igi i l gi mden si l i ni r k en, beni m i çi n ne duydugunu hi ç sor -
gul ama ger egi ni duymadim. Zal i mce bi r ayr ili,, ama bu bi r ger çekt i .
Kehan et l er i mi , bed dual ar i mi desem , söy l edi k l er i agir l a,an t r aj i k
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
11
anl ar d a hep hat ir l an ir ol d u. En degme bi l geni n t esp i t edemeyecegi
dogr ul ar di bun l ar . Bi r büy ük d ogr usu, “ Ar k ada,l ar ina çok güven i -
yor sun, ama çok y al n iz k al acak sin” bi çi mi ndeydi . Fak at ben i m dog-
r um d a ar k ada,l ar iml a t opl umsal l igi ben k ur acak t im.
Ya,am öyk ümün k ur ul u,u b öyl e ba,l ar . Ist esey di de anamin ba-
na ver ecegi bi r t opl umu yok t u. Çok t an dagitil mi,ti. On un yap mak
i st edi gi bi r ya,am t ut amagiydi.
Aman osl ar dan Zagr osl ar a k ad ar bu si l si l el er al t inda ya,ami, ve
hal en ya,ay an hal k l ar i, dagl ar in zi r vesi nd ek i t aht l ar inda ot ur an
t anr i ve t anr içal ar in k ut sal y ol cul ar i ol ar ak deger l endi r i r i m. Moder -
ni t eye gör e ‘ger i ’ l i k suçl amasinin ar t ik k esi nl i kl e t er si ni n dogr u ol -
duguna i n aniyor um. Il er i l i k -ger i l i k bi r i deol oj i k yar gi ol up, sad ece
ger i degi l , i nsanl ik dü,mani ol an k api t al i st -moder ni t e zi hni yet i ni i yi
çözmek , ger çek i n san î t emel l er e i n mek ol dugundan özgür l üge bü-
yük d önü, sagl adigima i naniyor um. KÂRCI LI K, ENDÜSTRIYALIZM
ve ULUS DEVLETÇILIK’ t en i bar et mod er n i t e cehennemi nden k ur -
t ul mak l a her ,ey d aha i y i an l a,iliyor v e ya,amin anl am zen gi n l i gi n e
yol açiyor .
$unu demeye çal i,iyor um: Kapi t al i st ya,am t ar zi ban a gör e d e-
gi l . Ar a sir a özenmedi gi mi söyl eyemem . Ama hi ç ba,ar i yet enegi mi n
ol mad iginin t amamen f ar k inday im. On dan öncek i ve bi r l i k t e özüm-
sen di k l er i hal l er i yl e bi r ‘k oca er k ek ’ ol amay acagimin da f ar k inda-
yim. Si st em açisindan gül ünç k al ind igim söyl enebi l i r . Ama ben si s-
t emi k or k un ç k an l i, bask ili ve sömür ü l ü gör üy or u m. Bu ol gul ar in
var ol u,çul ugunda ya,amin t am bi r i gr ençl i k , t i k si nt i ol dugu f i l ozof i k
ya,amimin k ar ,i par amet r esi veya par adi gmasiuir . Kendi mi hi ç
abar t mayacagimd an emi ni m. Ama bi r i nsan ol ar ak k en di mi savun -
mam h em en t emel bi r ya,am bel i r t i si , hem de t opl umsal l ik t a y a,am
i d di asi ol anl ar a k ar ,i t emel ahl ak i gör evi md i r . Eger i k t i dar l ar ca
çi zi l en anl amina k at il mad igim, f ak at yi ne de ci ddi ye al inmasi ger e-
k en anl aml i bi r y ur t t a,lik t an bahsedecek sek , ona k ar ,i da gör evl i
ya,amayi bi l mek bu ahl ak in ger egi d i r . Sor un ya,ayip ya,amamak
degi l , d ogr u ya,amayi bi l mek t i r . Her n e k ad ar d ogr u ya,amayi çok
ba,ar masak da, dah a ön eml i si onun ar ay i,indan vazgeçmemek , o
yol un y ol cusu ol m ak t ir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
12
DOCAL TOPLUMUN BÎLGE KADINI
Topl umsal l k nsan Tür ünün Var l k Koul udur
Insan t ür ün ün k en di nd en öncek i pr i mat ( i nsana en yak in f ami l -
ya) t ür ün den k op up i n san l a,masi, t opl umsal l a,ma düzey i y l e at ba,i
gi t t i gi sosyal bi l i mi n en yak in bi r ger çegi di r . Yal niz bi r ey ve t opl um
hal i n dek i ya,am, bi r bi r i nden ne k ad ar soyut l an ir sa soy ut l ansin,
t eor i k ol ar ak i sp at l anamaz bi r ol gudur . Yal n iz bi r ey yok t ur . Top l u-
mu yikil mi, bi r ey ol abi l i r , ama en azindan bu bi r ey bi l e yikil mi,
t opl umun un an il ar iyl a bi r l i k t e ayak t ad ir . O anil ar l a yen i t opl umsal -
l a,masi da anl ik t ir . Insan t ür ün ün güç k azanmasi t amamen t opl um-
sal düzeyi yl e k ur dugu i l i ,k i ye bagliuir . Bi r eyi zayif k il manin, k öl e-
l e,t i r meni n en vah,i t ar zi, ona dayat il an y al nizl ik d üzey i d i r , ya,adi-
gi t ecr i t t i r . Sür ül er hal i ndek i köl el er , k öyl ü ser f l er , ,ehi r l i i ,çi l er
yi ne bi r t op l umd ur l ar . Zaman zaman i syan eder ek k en di l er i n i hat ir -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
13
l ar l ar . Di ger yan dan y al n izl ik en yaman ögr et i ci d i r . Tar i ht e t üm ün l ü
bi l ge ve peygamber l er i n i nzi va sür eci de bu ger çegi yan sitir .
Dogal t opl umd an k ast im, i nsan t ür ün ün pr i mat l ar d an k op u,l a
bi r l i k t e i çi ne gi r di gi ve hi yer ar ,i k t opl umun or t aya çik t igi sür ece
k ad ar sür en uzun t opl umsal zam anda ya,ay an i n san t opl ul uk l ar i
düzen i di r . Genel l i k l e k l an ol ar ak k avr aml a,tiiil an ve n i cel i k l er i 20-
30 dol ayinda sey r ed en bu t opl ul uk l ar i çi n, k u l l and ik l ar i t a, âl et l er i
i t i bar i yl e p al eol i t i k ve n eol i t i k dönem i nsan l igi da deni l mek t edi r .
Dogada av cilik ve t opl ayicilik t emel i n de hazir b ul d uk l ar iyl a besl en -
mek t edi r l er . Bi r anl amd a hazir d oga ür ün l er i yl e geçi nmek t edi r l er .
Bu d i ger yak in hayvan t ür l er i ne ben zey en bi r besl enmed i r . Dol ay i-
siyl a bi r t opl umsal sor undan bahsedemeyi z. Kl animiz sür ek l i ar a,ti-
r acak , bul dugunda ya t opl ayacak y a da avl ayacak t ir . Al et l er ve at e,
k e,i f l er i gel i ,t i k çe ür ün l er i daha da ar t acak , ar t t ik ça t ür ol ar ak d aha
hizl i gel i ,ecek ve pr i mat l ar l a ar adak i mesaf e açil acak t ir . Evr i mi n
dogal k ur al l ar i gel i ,meyi bel i r l emek t edi r .
Ar a,tir mal ar yak l a,ik yüz el l i -i k i yüz bi n yil önce Sapi ens t ür ün
si mgesel d i l özel l i gi n e yak l a,tigini göst er mek t edi r . I,ar et di l i yer i ne,
i l k def a mod er n d i l l er i n at asi ol an si mgesel deger k azan an sesl er l e
anl a,man in, t ahmi nen el l i bi n yil önce ayn i Ri f hat t indan k uzeye
açilip dünyaya y ayil digini da göst er mek t edi r . Si mgesel di l l e anl a,ma
büyük bi r avan t aj sagl amak t adir . Daha i yi anl a,an ve har ek et eden
gr upl ar in üst ünl ük sagl amasi dü,ünül ebi l i r . Di ger t ür l er i n t ar i h
sahnesi nden hizl a si l i nmel er i bu gel i ,meyl e bagl an t ili ol abi l i r . Dö-
nem ayn i zaman da Dör d üncü Buzul çagiuir . Ik i gel i ,men i n çak i,ma-
sinin o döneme k ad ar d aha yaygin t ür ol an Neander t hal ’i n son unu
get i r di gi di ger t ahmi nl er ar asindadir . Dün yan in yen i ef en di si , t üm
ha,met i y l e sahnededi r : Homo Sapi ens Sapi ens = Dü,ünen ve k on u-
,an i n san . Ba,l angicinda di l l er i n ve ir k l ar in ayr i,tigina r ast l ama-
mak t ayiz. Fak at daha büyük t opl ul uk l ar h al i n de pl ânl i avcilik y ap-
tik l ar i, magar al ar i ev v e mab et gi bi k ul l and ik l ar i, k adinin t opl ayici-
lik t a er k egi n avcilik t a uzmanl a,tigi t ahmi n edi l ebi l i r . Bazi ar k eol oj i k
bul gul ar , k onu,an t ür ün bu t emel de ol duk ça gel i ,t i gi n i k anit l amak -
t adir . Fr ansa’yl a Isp anya ar asindak i böl gede ve Hak k âr i ’d ek i bazi
magar al ar d ak i çi zi ml er hayl i güçl ü ve bu d önemd en k al mad ir . Ik i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
14
böl geni n de Af r i k a çiki,li Dogu ve Bat i Akdeni z üzer i nden k ar ,il a,i-
l an i l k el ver i ,l i al anl ar i t e,k i l et mesi genel göç t eor i si yl e uygunl uk
göst er mek t edi r .
Ana odak Yuk ar i Mezop ot amya ol uyor . Topl um y eni i cat ve ür e-
t i m ar açl ar inda bi r p at l ama ya,iyor . Bi r n evi neol i t i gi n endüst r i dö-
nemi ya,aniyor . Ana k ad in bu k ül t ür d e ana-t anr iça k at ina yük sel i -
yor . Büyük i ht i mal l e y eni t opl umun ol u,umun dak i r ol ü bel i r l eyi ci -
di r . An acil düzen k l ân t opl umun a damgasini i y i ce vur uyor . Er k ek l e
çel i ,k i yeni yeni açil maya ba,liyor . Si mgesel di l e geçi l mi ,t i r . Gü-
ney’ den Semi t i k ad k azanmi, si yah der i l i gr upl ar in ar t ik esk i si k a-
dar k ol ay ca ana hat ol an b öl ge üzer i n den Asy a ve Avr upa’ya göçl er i
zor l a,iyor . Semi t i k k ül t ür ün ol u,umun da bu et k en öneml i r ol oyn a-
sa ger ek . Kuzey’d en de daha çok sar i ve Kizil der i l i d i y ebi l ecegi mi z
gr up l ar böl geye k ol ay geçi , yap amiyor . Bi r k ol u Amer i k an Kit asi’n a
( Ber i n g Bogazi’ndan, t ahmi nen M.Ö. 12.000–7.000) geçer k en, di ger -
l er i Çi n, Or t a Asya ve Dogu Avr upa’d a yogunl a,iyor . Or t adak i beyaz
t enl i Hi nt -Avr upa gr ubu, i k l i m ve besl enme k o,ul l ar i nedeni y l e ba-
,at , hegemoni k r ol oyn uyor . Özel l i k l e Ver i ml i Hi l al ’ dek i gr up
hegemon gr up t ur . Uzun sür e uygar l ik a,amasina k adar bu sif at ini
k or uyacak t ir .
Dogal t opl umd ak i i n san , k en di si ni bi r l i k t e ol dugu k l an üyel er i yl e
bi r büt ün ol ar ak ya,at mak k ur al ina ol mazsa ol maz k abi l i n den bag-
liuir . Kl anin bi r üyesi di ger i nden ayr ical ik l i bi r ya,ami dü,ünemez;
k l an di,inda ya,ami dü,ünemez. Avcilik yap abi l i r , hat t a yamyaml ik
da yap abi l i r , ama t üm bun l ar k l an i ya,at mak i çi ndi r . Kl an da ya,am
k ur al i ‘ya hep ya hi ç’ k ur al iuir . Tüm t opl umsal ver i l er k l an l ar in bu
özel l i gi n i vur gul amak t ad ir . Bi r k üt l e ve ,ahsi y et t i r . Bi r eyl er i n ondan
ayr i bi r ,ahsi yet i ve hük mü dü,ünül müyor . Kl ânin önemi , i nsanin i l k
ve t emel var ol ma t ar zinda yat ar . Imt i y azsiz, sinif siz, hi yer ar ,i si
ol may an, söm ür ü t an imayan t opl um bi çi mi di r . Mi l y onl ar ca y il sür -
mü,t ür . Bun dan ,u son uç çik ar : Insan t ür ün ün t opl um ol ar ak gel i -
,i mi uzun sür e hak i mi yet i l i ,k i l er i ne degi l , dayani,ma i l kesi ne da-
yan ir . Dogayi bagiinda büyüd ügü bi r ‘an a’ ol ar ak haf izasina yer l e,-
t i r i r . Ken di ar al ar inda ve d ogayl a b üt ünl ük esast ir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
15
Kl an, Kadtn-Ana Et r aftnda Ol uyan Bi r Bi r l i kt i r
Tot em bel k i de i l k soy ut k avr aml a,tir ma d üzen i d i r . Tot em di n i
ol ar ak d a deger l en di r i l en bu d üzen i l k k ut sal l igi, t abu si st emi ni d e
ol u,t ur mak t ad ir . Kl an t ot emi n si mgesel d eger i nde k en di n i k ut sa-
mak t adir . Il k ah l ak k avr amina da bu y ol dan ul a,mak t adir . Çok i yi
bi l i n ci nded i r k i , k l an t opl ul ugu ol mazsa ya,am sür d ür ül em ez. O
hal de t opl umsal v ar l ik l ar i k ut sal d ir ve en yüce d eger ol ar ak semb ol -
l e,t i r i p t ap inil mal iuir . Di n i nan cinin gücü d e bu k ayn ak t an gel mek -
t edi r . Di n i l k t opl umsal bi l i nç f or mu ol uy or . Ahl ak l a büt ünl ük l üdür .
Bi l i nçt en gi der ek k at i bi r i nanca dönü,üyor . Ar t ik t opl um bi l i nci di n
f or munun gel i ,t i r i l mesi bi çi mi nde ol acak t ir . Di n bu özel l i gi yl e t op-
l umun i l k t emel haf izasi, k ök l ü gel enegi v e ahl ak in k ayn agiuir . Kl an
t opl umu p r at i gi y l e ne k ad ar bi l i n ç gel i ,t i r se, bunu hep t ot eme, d ol a-
yisiyl a k en di y et enegi n e bagl ami, ol uy or . Si mgesel ol ar ak t ot em
ger çegi n de i se, i nsan t opl ul ugunun gi der ek ba,ar ili ol masi sür ek l i
k ut samayi da ber ab er i nde get i r i y or . Kut sama k ut sal in, k ut sal l ik i se
t opl umun gücü ol uyor .
Top l uml a ol u,an gücün k ut sal l igi k en di n i daha açik ol ar ak bü-
yücül ük t e göst er i r . Büyü cül ük t opl umun güçl en me denemesi d i r .
Mevcut bi l i nç düzeyi ancak büyücül ük bi çi mi nde pr at i k l e,ebi l i r .
Büyücül ük bi l i mi n de anasiuir . Sür ek l i d ogayi gözet l eyen , onda ya-
,am bul an , dogumu t an iyan k ad in bu t opl um ( dogal t opl um) t ar zi-
nin bi l gesi d i r . Büyücül er i n daha çok k ad in ol masi bu ger çegi n i f ade-
si di r . Dogal t opl umd a ol up bi t eni y a,am pr at i gi ger egi en i y i bi l en
k ad indir . Bu dönemden k al ma t üm yon t ul ar d a k ad in i zi gör ül mek -
t edi r . Kl an k ad in ana et r af inda ol u,an bi r bi r l i k t i r . Dogur masi, çocu k
bak imi onu en i y i t opl ayici ve besl eyi ci k on umuna zor l amak t ad ir .
Çocuk sadece anayi t animak t adir . Er k egi n henüz mül k ol ar ak k ad in
üzer i n de bi r et k i si yok t ur . Kadinin hangi er k ek t en gebe k al d igi bi -
l i n medi gi gi bi , çocuk l ar in hangi k ad indan ol dugu bel l i di r . Bu d ogal
zor unl ul uk , k ad ina dayal i bi r t opl umsal l igin gücün ü de or t ay a k oy-
mak t adir . Bu dönemd e k avr aml a,tiiil an k el i mel er i n ek ser i yet l e di ,i l
k ar ak t er d e ol masi bu ger çegi n di ger bi r k an itiuir . Er k egi n daha son-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
16
r a gel i ,ecek sav a,çiligi ve hâk i mi yet i d e bu dönemd ek i güçl ü hay -
van l ar i avl ama özel l i gi n den k ayn ak l an ir . Fi zi k i özel l i k l er i er k egi
uzak t a av ar amay a, k l an i t ehl i k el er d en k or umay a daha çok zor l a-
mak t adir . Bel i r l eyi ci ol mayan bu r ol l er er k egi n neden si l i k k al d igini
da açik l amakt adir . Kl ân i çi nde özel i l i ,k i l er gel i ,memi ,t i r . Topl ayici-
lik ve av cilik l a el de edi l en hepsi ni nd i r . Çocuk l ar t üm k l ân indir . Ne
er k ek n e de k ad in daha özel l e,memi ,t i r . Bu t opl um t ar zina i l k el
k omün al deni l mesi de bu t emel özel l i k l er i nden dol ay iuir .
Kl an di ye adl andir digimiz t opl umsal l ik ,üphesi z k i dur agan bi r
ol u, degi l di r . Tür ün f ar k ini ( di ger i nsanimsi pr i mat l ar dan) gel i ,t i r -
mesi , k l ân t opl umunun da gel i ,mesi d i r . Temel sor unu var k al mak t ir .
Gen el ol ar ak da bi r t opl umun ( bi nl er ce t opl ul ugun t opl umu) sor unu
öncel i k l e var k al m ak , ayak t a dur mak t ir . Kendi n i t op l um ol mak t an
çik ar mak i st eyen güçl er e k ar ,i v ar l igini sav unmak t ir . Her zaman v e
her yer d e t opl uml ar in bu sor un u var d ir . Bu savun ma bazen t ehl i k e-
l er e, r i sk l er e k ar ,i öz savun ma bi çi mi nde var l igini k or umak hedef i -
ne k i l i t l eni r . Bazen el ver i ,l i si mbi yot i k , k ar ,ilik l i gel i ,meye f ir sat
t aniyan yar ar l i bi r or t am ve v ar l ik l ar ol ur . O zamanda ve o yer de
pozi t i f gel i ,me hiz k azan ir . Tür ün k l an vey a t opl umun maddi v e
manevi k ül t ür ce zengi n l e,mesi y a,anir . Son dönem sosyol oj i k k av -
r aml ar ol an ‘ ben ve öt ek i ’ i k i l emi ni sar mal ayar ak anl at ir sak , ben l er
t ehl i k e, r i sk ar z eden öt ek i l er k ar ,isinda öz-savun maya geçer . Ya
öt ek i ni y ener , gel i ,meye d evam ed er ; y a denge dur umun da k al ir ,
var l igini k or ur , ama gel i ,me yav a,l ar ; ya da y eni l gi y l e k ar ,il a,ir ,
yen i l gi d üzey i n e gör e var l igini kismen veya t amamen yi t i r i r . O za-
man k en di si ol ar ak var l ik ol mak t an çik ar . Ba,k a var l igin n esn esi
ol ur . Ya da asi mi l e edi l er ek , ba,k asi ol ar ak var ol maya devam eder .
Çar pik vey a yozl a,mi, var ol m al ar d eni l en k at egor i l er ol u,ur .
Daha somut ol ar ak , t opl umun var l ik mücadel esi daha basi t ol u-
,um d üzey l er i nde bi r yan dan yir t ici hayvan l ar a av ol mam ak , d i ger
yan dan i k l i m k o,ul l ar indan, yet er si z besi n or t aml ar indan ve hast a-
lik l ar dan k or unmak i çi n d ogal k o,ul l ar a k ar ,i hep mücad el e i çi nde
ol ur . Tehl i k el er var l igi t ehdi t ed er k en, el ver i ,l i k o,ul l ar ol um l u ge-
l i ,t i r i r . Büyük k ismi Af r i k a’ da ve yak l a,ik son bi r mi l yon yili da Av-
r up a ve Asy a’d a geçen bu ser üven t emel hal k al ar indan sinir l i da ol -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
17
sa aydinl at il mi,tir . Bi r bi r i ne benzeyen, henüz si mgesel k onu,ma
t ar zini gel i ,t i r memi ,, yüz ki ,i ye var mayan sayisal ni cel i kt ek i bu
t opl umsal l ik , agir l ik l i ol ar ak bi yol oj i k özel l i k l er i ni n d e et k i l i ol dugu,
ama d aha çok t opl ul uk p r at i gi n edeni y l e ana-k ad in et r af inda ol u,ur .
Kümel e,i r . Il k di l l er i n k ad in ek l i yap isi da bu ger çek l i gi d ogr ul uyor .
Top l umun anacil k ar ak t er i ni göz ar d i et memek ger ek i r . Ana-k ad ini
bi r ,ef , bi r ot or i t eden zi y ade, ya,am t ecr üb esi yl e v e çocuk besl eme-
si yl e d ogal bi r ‘i dar i ’ güç od agi gör mek öneml i di r . Il k ev d üzen egi n e
ben zer yer l e,i ml er d e odak k onumu ve çek i ci l i gi d aha da ar t ar .
Babal ik k avr ami çok sonr ad an or t aya çik an bi r sosy al i l i ,k i ol up,
uzun a,amal ar d a t opl um bu k avr amdan yok sundur . Mi r as k ur umu ,
mül k i yet düzen i gel i ,t i k t en son r a at aer k i l l i ge bagli ol ar ak gel i ,i r .
Çocuk l ar in ai di y et i ve d ayilik , yan i an a-k ar de,l i gi d aha er k en or t aya
çik an k avr aml ar d ir . Besi n t opl ayiciligi ve sinir l i öl çüd e avcilik , mad -
dî i ht i y açl ar i gi d er me bi çi ml er i di r . Kl ân üyesi ol mak ya,amin en
öneml i güven cesi d i r . Büyük i ht i mal l e k l ân t opl umundan d i,l anmak
veya t ek l e,mek öl üml e son uçl an ir d i. Kl ân a sagl am bi r t opl um çek i r -
degi ol ar ak bak mak ger çek çi di r . Top l umun en asl î bi çi mi di r .
Il k el k omün al ana düzen i n de ek on omi k ül t ür ün ün t emel i at il -
mak t adir . Top l ayicilik ve avcilik l a sagl anan b esi nl er an inda t ük et i l -
mek t e, post ve l i f l er i nden y ar ar l an il mak t adir . Agir l ik l i ol ar ak ana-
k ad in k l an in düzen l eyi ci ot or i t esi di r . Bi r nevi i l k an acil hegemon-
dur . Kl an t opl umun un ana i l i ,k i si ve çel i ,k i si dogal çevr e k o,ul l a-
iindan r i sk t e,k i l edenl er d en k or unmak , el v er i ,l i l i k , besl en me i m-
k ân i sunanl ar d an yar ar l anmak t ir . Kl an k i ml i gi bu k o,ul l ar d a hay at î
vazgeçi l mezl i k ar z et mek t edi r . Kar i-k oca mef humu gel i ,memi ,t i r .
Dogur an ana t an inmak t adir , ama p ar t ner , çi f t l e,i l en er k ek t an inma-
yacak k adar ön emsi zdi r . Insan t opl umu ,i mdi y e k ad ar k i y a,aminin
yüzd e 98,5’i ni bu bi çi mde sür dür mü,t ür . En uzu n vadel i t opl um
bi çi mi ol uyor . Haf i f y ont ul an t a,l ar i l k t emel k ul l an im ar açl ar i ol du-
gu i çi n, bu d öneme Yon t ma Ta, Devr i de deni l mek t ed i r . Il k el vah,et
dönemi deni l di gi d e ol ur . Sosy ol oj i k ol ar ak ben i msen en ad Il k el
Komünal düzen di r . I,ar et di l i k ul l an il mak t adir . Der e ve göl k iyil a-
iinda, magar a ve k azik çak il an k ul üb el er d e bar inmak t ad ir l ar . Yak l a-
,ik i k i mi l yon yil yal niz Af r i k a’da, bi r mi l yon yil dan ber i de Asya ve
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
18
Avr upa k it asinda böyl e y a,andigi var sayil mak t adir . Yur t k avr ami,
sinir , mül k i y et henüz gel i ,memi ,t i r . Ai di y et sadece k l an l a t an inmak -
t adir . Kl ân si mgel e,t i r i l d i gi nd e, her han gi bi r nesn eyl e, t ot eml e t em-
si l edi l mek t edi r . Kend i i çi nd e a,ama, az veya çok gel i ,mi ,l i k düzey -
l er i ol sa d a, dör d üncü buzul dönemi son una i n san l ik bu d üzen bi çi -
mi al t inda geçi , yap iyor .
Son uç ol ar ak k l an f or mu, bi çi mi ; t opl umun dogu,u, i l k haf izasi,
t emel bi l i n ç ve i nanç k avr am l ar inin gel i ,me zemi n i d i r . On dan ger i ye
k al an , saglik l i bi r t opl umun dogal çevr eye v e k ad in gücün e dayal i
ol masi ger çegi di r ; i nsanl igin var ol ma t ar zinin k endi i çi nde sömür ü-
süz ve bask isiz güçl ü bi r dayani,mayl a ger çek l e,t i gi di r . Insanl ik bi r
anl amda bu t emel deger l er i n bi l e,k esi d i r . Mi l y onl ar ca y il sür en bu
t opl umsal deneyi mi n yi t i p gi t t i gi ni san mak saçmad ir . Dogada hi çbi r
,ey yok ol mad igi gi bi , t opl umsal var ol u, t ar zinda bu egi l i m daha çok
gücünü sür dür ür .
Ana-Tanr tça’yl a Bi r l i kt e Kut sanan Topl umsal l tk
Dör d üncü buzul dönemi ni n yak l a,ik yi r mi bi n yil önce çözül me-
si yl e Zagr os-Tor os si st emi nde en muht e,em bi çi mi yl e ol u,an
mezol i t i k ( yak l a,ik bun dan 15000-12000 yil öncek i ar a dönem) v e
neol i t i k t opl um ( 12000’d en bugüne) k l an t opl umu ndan daha gel i ,-
k i ndi l er . El l er i ndek i ar açl ar ve y er l e,me düzen l er i gel i ,mi ,t i . Ni t e-
k i m i l k t ar im ve k öy d evr i mi bu sür eçt e ol u,t u. Zagr os-Tor os si st emi
ba,at ol mak l a bi r l i k t e, i n san t opl ul uk l ar inin ya,adigi bi r çok Af r o-
Avr asya mek ân l ar inda da ( Ben i m y or umum, bu gel i ,me Zagr os-
Tor os neol i t i k t opl umun un yay il masiyl a ol u,mu,t ur ) ben zer t op-
l umsal ol u,uml ar ba,l ar . Topl umsal doganin t ar i hi nde muht e,em
bi r çaguir bu dönem. Si mgesel di l i n hal en k ul l an il an ana bi çi ml er i -
ni n ol u,umundan t ar im devr i mi ne ( t ohuml ar in bi l i nçl i ce eki l i p bi -
çi l mesi , hay van l ar in evci l l e,t i r i l mesi ) , k öyl er i n ol u,umun dan t i car e-
t i n k ök eni ne, an acil ai l ed en k abi l e v e a,i r et ör güt l enmesi n e k ad ar
bi r çok gel i ,i m bu t ar i hsel a,amaya d enk d ü,er . $üphesi z bu d öne-
mi n Yeni Ta, adiyl a anil masi, gel i ,k i n t a, ar açl ar in v ar l igina i ,ar et
eder . Insan zek âsinin açilimi da muht e,emd i r . Bugün e k ad ar d am-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
19
gasini vur an t üm ar aç ve ger eçl er i n k ul l an im esasl ar i i cat edi l mi ,
gi bi di r . Tar i hi n i k i nci uzun sür el i dönemi di r . Kal an yüzde i ki ’ den
bi r i bu d öneme ai t t i r . Topl um yi ne esast a ahl ak i ve pol i t i k t opl um-
dur . Henüz huk uk v e devl et y ok t ur . Ik t i d ar t an inmamak t adir . Ana’ya
k ut sal l ik at f ed i l mek t e, k ad in t anr iça i mgesi yük sel t i l mek t edi r . Kut -
sal t apinak ve mezar d önemi ne geçi l mi ,t i r . Öl ül er i y l e ayn i mek ân da
i ç i çe ya,ayacak k ad ar t ar i hsel ya,ar l ar di. Hal en k al int il ar bu ger çe-
gi âd et a gözümüze sok mak t ad ir . Il k el degi l ger çek , hak i k î i n san l ar l a
k ar ,i k ar ,iyayiz.
Neol i t i k t opl umd a ana-k ad in et r af inda t am bi r k omün al t opl um
düzen i ol u,t ur ul mu,t ur . Il k el sosyal i zm d e di y ebi l ecegi mi z bu t op-
l umsal düzen devl et i t animadigi gi bi , bi nl er ce yil ya,anmi,tir . Insan-
lik esas may al anmasini bu düzen den sagl ami, ol up, e,i t l i k ve özgür -
l ük hayal l er i ni sür ek l i b esl ey en bi r cennet k avr am iyl a hep anmak
i st emi ,t i r .
Neol i t i k t op l um o k adar k adin agir l ik l iuir k i , er k ek ad et a si l i n mi ,
gi bi di r . Tipk i günümüzde k ad inin t opl umd a esas k uvvet ol ar ak si -
l i ndi gi gi bi . Kadin bu gücünü bi t k i yet i ,t i r mede, hayvan evci l l e,t i r -
mede, ev k ur mad a, d ok uma ve ögüt mede, çocuk dogur ma ve bü -
yüt med e el de et mek t edi r . Bu ol aganüst ü güçl enme dü,ünce yap isi-
na öyl e yansimak t adir k i , bugün bi l e t üm di l l er deki di ,i ögesi , mi t o-
l oj i l er d ek i t anr iça çok l ugu, ana say ginl igi bu t ar i hsel dönemden
gel mek t edi r . Sümer d i l y ap isi bi l e ba,l angiçt a agir l ik l i ol ar ak d i ,i l
bi r k ar ak t er t a,imak t adir . Il k k en t k or uy ucu l ar i t anr içal ar d ir . Il k
heyk el l er i n t ümü k ad inindir . Ad ve k av r aml ar da k ad inin ezi ci bi r
üst ünl ügü var dir . Avr upa ve Asy a k it al ar i bi l e Gr ek mi t ol oj i si nde
k adin adl ar iuir .
Yen i t opl um agir l ik l i ol ar ak k öy y a,amina dayan ir k en, k l an bag-
l ar i et ni k bagl ar a dönü,üyor . Maddi yap il anman in bu yen i bi çi ml er i
daha anl aml i zi hni y et çer çevesi ol madan yür üyemez, hat t a ba,l a-
yamaz. Zi hni y et dönü,ümü ve d i l i , esk i k l an t opl umun un k i ml i gi
ol an ‘t ot em’ sür mek l e bi r l i k t e, neol i t i k t opl umu n si mgesi ‘an a-
t anr iça’ f i gür üd ür . Tot em f i gür l er i azal ir k en, ana- t anr iça f i gür l er i
or t al igi k ap l amak t adir . Ana k ad inin yük sel en r ol ün ü si mgel i y or .
Di n sel açidan bu bi r üst a,ama ol up, çok zengi n bi r k avr aml a,tir ma-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
20
yi ber aber i nde get i r i y or . Di l de k ad in ek i öne çikiyor . Si mgesel d i l
ek l er i nde k ad in ögesi ba,at dur umun u uzun sür e k or uyor . Bugün
bi l e bi r çok di l d e bu özel l i gi bul mak t ayiz. Ana-t anr içayl a bi r l i k t e
t opl umsal l ik yogun bi r k ut sal l iga da bür ünüyor . Yeni t opl um yen i
k avr am v e ad l and ir ma demek t i r . Zi hni yet d evr i mi d edi gi mi z sür eç
yar at iciligi ger ek t i r di gi nden, özgür l ük sosyol oj i si ne dâhi l et memi z
ger ek i r . Bu sür eci n yogun ya,andigi önde gel en t ar i hçi l er i n üzer i n de
bi r l e,t i k l er i bi r konudur . Bi nl er ce ol gu, bi nl er ce zi hni yet devr i mi ve
ad demek t i r . Avr upa’d ak i zi hni y et devr i mi nd e daha k ap saml i, or i j i -
nal ve y ar at ici çaba i st eyen bi r p at l ama söz k onusudur . Bugün k ul -
l and igimiz t üm k avr am v e bul u,l ar in büyü k çogun l ugunun bu d ö-
nemd e yar at il dik l ar i t ar i ht e t esp i t ed i l ebi l en bi r husust ur .
Bi l i mi n t espi t et t i gi öneml i bi r husus, daha sonr aki bi r gel i ,me-
ni n bi r öncek i gel i ,meyi de i çer mesi ger çegi di r . Zit l ar in bi r bi r i ni yok
eder ek gel i ,t i gi d ogr u d egi l di r . Di yal ek t i gi n bu k ur al inda ol an, t ez v e
ant i t ezi n sent ezd e var l ik l ar ini daha zen gi n bi r ol u,um i çi nde sür -
dür d ügü bi çi mi ndedi r . Tüm evr i m bu k ur al i dogr ul amak t adir .
Kl an deger l er i n i n gel i ,i mi yeni sent ezl er i çi n de de sür mek t edi r .
Gün ümüzde e,i t l i k ve özgür l ük k avr aml ar i hal en en t emel k avr am-
l ar d eger i nde ol mal ar ini k l an ya,am ger çegi n e bor çl ud ur l ar . E,i t l i k
ve özgür l ük bi l i n ç hal i n de k avr aml a,madan, dogal hal i y l e k l an in
ya,am t ar zinda gi zl i di r . E,i t l i k ve özgür l ük yi t i r i l di gi nde, t opl umsal
haf izad a gi zl i y a,ayan bu k avr aml ar k en di l er i n i gi t t i k çe ar t an bi r
t emp oda di l e get i r i p yen i den ve üst düzey de gel i ,mi , bi r t opl umun
t emel i l k el er i ol ar ak d ayat acak l ar d ir . Top l um hi yer ar ,i k ve d evl et
k ur umun a dogr u evr i m göst er d i k çe, e,i t l i k ve özgür l ük bu k ur um l a-
ii aman sizca t ak i p edecek t i r . Tak i p eden esast a ( özd e) k l an t opl u-
munun kendi si di r .
Neol i t i k k ül t ür ün i d eol oj i k ve maddi k ül t ür ol ar ak ayr iminda
ci ddi sor unl ar in ol amayacagini, daha çok t ik an ma sür eci ne gi r di -
gi nde ve uygar l ik t opl umunun gel i ,mesi k ar ,isinda kendi ni savu-
namad iginda yogun sor un l ar l a k ar ,il a,tigini bel i r t mek dur umunda-
yim. Öncel i kl e sür ek l i ba,lik k onusu yapt igim ’sor unl ar ’ k avr amini
açma ger egi n i d uyuyor um. Kul l and igim anl amiyl a k avr am, i d eol oj i k
ve mad di k ül t ür ün ar t ik bi r ey v e t opl um t ar af indan sür d ür ül emez
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
21
k aot i k dur umunu i f ade et mek t edi r . Sor unl u hal den çiki, i se, yeni
t opl umun anl aml i yap isini k azandik t an son r ak i d üzen l enmi , hal i ni
i f ade eder . Ideol oj i k k ül t ür , çok ça yor uml amay a çal i,tigim gi bi y ap i-
l ar in, k ur uml ar in, dok ul ar in ne t ür i ,l evl e yük l ü ol duk l ar ini, anl am-
l ar ini, zi hni y et hal l er i ni i f ade et mek t edi r . Maddi k ül t ür gör ün gü,
ol gu, k ur um, yap i, dok u gi bi k avr am l ar l a i zah et mek d ur umun da
ol dugum i ,l evi n, anl amin di ger gör ün en, el l e dok un ul an k ismini
i f ade eder . Ev r en sel l i k l e büt ünl e,t i r mek i st er sek , ener j i -mad de d i -
yal ek t i k i k i l emi ni t opl umsal ger çek l i k t e ar amaya ve yor uml amay a
çal i,ir .
Bu k avr am l ar in i,iginda n eol i t i k t opl umun i d eol oj i k ve maddi
k ül t ür ögel er i ar asinda ya,ami t ehdi t edecek , çat i,maya göt ür ecek
hususl ar agir l ik l i ol ar ak özel l i k l e k ur ul u, v e k ur uml a,ma a,amasin-
da ol u,mam ak t ad ir . Top l umsal ahl ak b una f ir sat ver memek t edi r .
Top l umsal çat l aga y ol açan t emel et k en ol an özel mül k i yet gel i ,me
fir sat i bul amamak t adir . Bununl a bagl ant ili di ger k onu ol an f ar k l i
ci nsi yet l er ar asindak i i ,böl ümü de henüz mül k i yet ve zor i l i ,k i si ni
t animamak t adir . Ayr ica or t ak çal i,man in ür ün ü ol an besi n el de et -
mede de özel mül k i yet söz k on usu degi l d i r . Tüm b u hususl ar d a ha-
ci m ve sayi ol ar ak büyümemi , t opl ul uk l ar in siki bi r or t ak i deol oj i k
ve mad dî k ül t ür l er i söz k onusudur . Özel mül k i y et ve zor bu yap iyi
bozacagindan hayat i bi r t ehl i k e ol ar ak gör ü l mek t e ve ah l ak l ar inin
t emel k ur al i ol ar ak or t ak payl a,im ve day an i,ma t opl umu ayak t a
t ut an t emel i l k e ol mak t ad ir . Neol i t i k t opl umun i çyap isi bu an l am
i l k esi ger egi son der ece sagl am gör ün mek t edi r . Bi nl er ce yil sür me-
si ni n n edeni d e bu ger çek l i k t en k ayn ak l an mak t ad ir .
Topl um-doga i l i ,k i si nde de uygar l ik t opl umuyl a k iyasl and igin-
da, uçur umun açil masi ,ur ad a k al sin, ek ol oj i k i l k eye uyum her i k i
k ül t ür bak imindan da güçl ü bi r bi çi mde sür mek t edi r . Zi hni yet i n
doga yak l a,imi k ut sal l ik l ar ve t anr isal l ik l ar l a yük l ü dür . Doga ayn en
k en di l er i gi bi canl i k abul ed i l mek t edi r . Ken di l er i n e hava, su, at e, v e
her t ür bi t k i sel ve hayvansal besi n sundugu i çi n t anr iyl a e, t ut ul -
mak t a, daha dogr usu t anr isal l igin en güçl ü ögesi ol mak t ad ir . Tan r i
ve t anr isal l ik k avr aminin en güçl ü n edenl er i nden bi r i ni n bu ger çek -
l i k t e yat t igi yogunca gözl eml en mek t edi r . Ana-k adin çevr esi ndek i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
22
k ol ek t i f ya,am v e ona dayal i k ut sal l ik v e t anr isal l ik met af i zi gi ni n
anl amini bu y or uml ar t emel i n de daha i y i anl ay abi l i r i z. Anan in d oga
gi bi d ogur ganl igi, besl eyi ci l i gi , ,ef k at i , y a,amdak i büyük yer i , hem
maddi hem man evi k ül t ür ün ba,at ögesi di r . Er k egi n k ocal igini bi r
yan a bir ak al im, h enüz t opl um k ol ek t i v i t esi üzer i nd e ’göl gesi ’ bi l e
yok t ur . Ol amaz. Top l umun y a,am ,ek l i buna i zi n ver memek t edi r .
Dol ayisiyl a er k egi n hak i m ci nsi yet , k ocal ik , mül k sahi bi , devl et sahi -
bi gi bi v asif l ar i t amamen sosyal k ar ak t er l i di r ve son r ad an gel i ,ecek -
t i r . Top l um d emek an a-k ad in, çocuk l ar i ve k ar de,l er i demek t i r .
Muht emel k oca adayi er k ek i se, er k ek y ar ar l iligini k ocal igi di,inda
bi r mar i f et l e, ör negi n i yi avcilik ve bi t k i ve hayvan yet i ,t i r i ci l i gi yl e
k an it l ar sa üye ol ar ak k abu l gör ebi l i r . Kar imin er k egi , çocuk l ar imin
babasiyim gi bi bi r hak ve d uygu henüz sosy al ol gu ol ar ak gel i ,me-
mi ,t i r . Unut mayal im; babal ik , h at t a anal ik p si k ol oj i k boy ut l ar i hi ç
yok t ur d eni l emese d e, esas ol ar ak sosyol oj i k k av r am ve ol gul ar d ir ,
al gil ar dir .
Iç ve d i, nedenl er t emel i nde yor uml ar gel i ,t i r mek mümk ün dür .
Er k egi n zayif l igi a,ip ba,ar ili avci ve et r af indak i mai yet i yl e güçl ü bi r
k on umu yak al amasi, anaer k i l düzen i t ehdi t et mi , ol abi l i r . Iyi bi t k i
ve hayv an yet i ,t i r i ci l i gi de bu güce yol açmi, ol abi l i r . Agir l ik l i göz-
l eml er i mi z i se, bi ze neol i t i k t opl umun d i, et k en l i n edenl er l e er i t i l -
di gi ni göst er mek t edi r . $üphesi z bu et k en , r ahi bi n k ut sal devl et t op-
l umud ur . A,agi Mezop ot amya ve Ni l ’ i n i l k uygar t opl um öyk ü l er i bu
yak l a,imi büyük or anda dogr ul ayici ni t el i k t edi r . Kanit l i ol ar ak an-
l at t igimiz gi bi , gel i ,mi , neol i t i k t opl um k ül t ür l er i yl e al üvyonl u t op-
r ak l ar d a sunî sul ama t ek n i k l er i bu t opl um i çi n ger ek l i ar t ik -ür üne
yol açmi,tir . Ar t ik -ür ünün büyük l ügü et r af inda k ent l e,en yeni t op-
l um d evl et bi çi mi nde ör güt l enmi ,, agir l ik l i ol ar ak er k ek gücüyl e çok
f ar k l i bi r p ozi sy onu yak al ami,tir . Ar t an k en t l e,me met al a,ma de-
mek t i r . O d a ber aber i n de t i car et i get i r i r . Ti car et i se, k ol oni l er ,ek -
l i n de neol i t i k t opl um d amar l ar ina sizar ak gi t t i k çe ar t an bi çi md e
met al a,mayi, degi,i m deger i ni ( Neol i t i k t opl umd a nesn el er i n k ul l a-
nim deger i geçer l i di r . Degi,i m yer i ne i se ar magan esast ir ) , mül k i y e-
t i yayginl a,tiiip çözül mesi ni hizl andiiir . Ur uk , Ur ve Asur k ol oni l er i
bu ger çegi çok açik ça k anit l amak t adir . Top l ul uk l ar zi hi n sel l i k l er i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
23
i çi nde maddi i ht i yaç nesnel er i ni hep ar ami, ve gel i ,t i r mek i st emi ,-
l er ; y emek , bar inmak , çogal mak v e k or unmak t emel k aygil ar i ol -
mu,t ur . Ön ce bul duk l ar iyl a yet i n mek , magar al ar d a bar inmak , göl v e
or man k en ar l ar inda daha i yi k or unmak , d ogur gan anaya ön cel i k
t animak bu t emel i ht i y açl ar n edeni y l edi r . Avcilik d a gi d er ek devr ey e
gi r er . Hem k or unmak hem de et l e besl enmek bu k ül t ür ü gel i ,t i r i r .
Fak at t opl umsal l igin ba,indan i t i bar en k adin t opl ayiciligiyl a er k ek
agir l ik l i avcilik ar asinda bi r ger gi nl i gi n, f ar k l i k ül t ür el evr i ml er i n
gel i ,t i gi n i gözl emek mümk ündür . Ik i t ar af t a da t ek yanl i gel i ,me,
bi r i nde ‘asl an er k ek ’ d i ger i nde ‘sigir k adin’ k ül t ür ün e ad im ad im
bi r i k i m sagl ar . Il k f ar k l i ek onomi k anl ayi,l ar böyl e t emel l eni r . Neol i -
t i k dönemde k ad in k ül t ür ü zi r veye çik ar . Son bu zul d önemi nden
son r a, M. Ö. 15 .000’l er d en i t i bar en , özel l i k l e Zagr os-Tor os ( et ek l e-
r i nde) si st emi nd e çok zengi n bi t k i ve hayv an t ür l er i adet a cennet
gi bi bi r ya,am k ur gusuna yol açar .
Insan l igin bu uzun t ar i hi nd e k ap i t al i zme söyl en ebi l ecek t ek
öneml i husus, avcilik k ü l t ür ün ün er k egi gi t t i k çe hegemon l a,tir ma-
siuir . Tesp i t ed i l ebi l d i gi k adar iyl a M.Ö. 10.000’ l er d e k al icil a,an neo-
l i t i k k ül t ür k adin agir l ik l iuir . Topl ayicilik sür eci nde magar adan çi-
kip yar i-çad iiimsi k ul übel er e geçi , ( magar a yak inl ar inda) , bi t k i t o-
huml ar ini ek er ek çogal t ma gi d er ek t ar im ve k öy d evr i mi ne yol aça-
cak t ir .
Gün ümüzde yap il an ar k eol oj i k k azil ar l a bu k ül t ür ü n t üm Yuk ar i
Mezop ot amya’d a, özel l i k l e Zagr os-Tor os si st emi ni n i ç k avi sl er i nde
( Br adost i y an, Gar zan, Amanos v e Or t a Tor osl ar in i ç et ek l er i , Neval i
Çor i , Çayön ü, Çem ê Hal l an k ül t ür ü) gel i ,t i gi gözl eml en mek t edi r .
Ar t ik -ür ün çok sinir l i ol sa da bi r i kt i r i l mek t edi r .
Kur ban k ül t ür ün ü de bu d önemden ba,l at mak mümk ün dür .
Tan r il ar d enen k avr amin asl inda ar t an ver i m k ar ,isinda t opl ul uk l a-
iin k en di k i ml i k l er i ne say ginin ve i l k i f ad e t ar zinin son ucu ol ar ak
gel i ,t i gi ni gözl emek anl a,ilir bi r husust ur . Ver i ml i l i k hamdet meyi
get i r i r . Kay nagi t opl ul uk t ar zindak i evr i me day and igina gör e, k en-
di ni k i ml i k l en di r me, yüce k il ma, dua et me, t ap inma, zi hi nsel d ünya-
nin ar t an gel i ,mesi ol ar ak sunma t ar imsal devr i ml e der i nden bag-
l ant ili k ül t ür ögel er i di r . Ar k eol oj i k bul gul ar bu gör ü,ü çar pici bi -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
24
çi md e dogr ul amak t ad ir . Daha da som ut ol ar ak ana- t anr iça ve k ut sal
ana k avr aml ar i da dogr ul ayici bi r et k endi r . Kadin f i gür l er i n i n yay-
ginl igi k anit l ayici et k enl er i n ba,inda gel mekt edi r .
Ek on omi k avr am ol ar ak ol masa bi l e, öz ol ar ak bel k i de i l k def a
bu t ar z bi r i ki me dayandiiil abi l i r . Bi l i ndi gi gi bi eko-nomos kel i mesi
Yun anca ai l e, hane y asasi demek t i r . Kad in et r af inda i l k yer l e,i k t a-
iimsal ai l el er i n dogmasi ve çok az d a ol sa ba,t a dayan ik l i gidal ar
ol mak üzer e sak l ama, ambar l am a i mk ân i i l e bi r l i k t e ek onomi dog-
mak t adir . Fak at bu t üccar v e pazar i çi n bi r bi r i k i m degi l , ai l e i çi n bi r
bi r i k i md i r . Insani ol an ve ger çek ek on omi de bu ol sa ger ek . Bi r i k i m
çok yay gin bi r ar magan k ül t ür üyl e göz k oyu l acak bi r t ehl i k e ögesi
ol mak t an çik ar il mak t adir . “ Mal t amah get i r i r ” i l k esi her hal de bu
dönemden k al mad ir . Ar magan k ül t ür ü ön eml i bi r ek onomi k bi çi m-
di r . Insanin gel i ,me r i t mi yl e d e son der ece uy uml ud ur .
Kut sal Ana Kül t ünden Güçl ü Kur naz Er kek Kül t üne Geçi y
Neol i t i gi n ana böl gesi Or t a ve Yuk ar i Di cl e-Fir at havzal ar i bu
t emel de uygar l iga k at il mi,tir . Di ger ger ek neol i t i k sev i y eye er i ,mi ,
ger ek er i ,memi , t üm k l an t opl ul uk l ar i, ezi ci bi r bi çi md e d i,t an ge-
l en uygar t opl um sal diiil ar iyl a; i ,gal , i st i l â, sömür geci l i k , asi mi l as-
yon ve yok et me y önt eml er i yl e k ar ,il a,mi,l ar d ir . Gözl eml er i mi z
t üm i nsan t opl ul uk l ar inin ya,adigi böl gel er d e bu yön l ü gel i ,mel er i n
ya,andigini göst er mek t edi r . Daha sonr ak i her al anda ve d aha üst
a,amal ar d a uygar t opl umun sal d iiil ar iyl a t opl umun k ök hücr esi
say abi l ecegi mi z neol i t i k t opl um ve ön cek i döneml er d en k al mi,
ol anl ar çözül me sür eçl er i ne gi r er ek , günümüze k adar k al int i ol ar ak
var l ik l ar ini sür dür mü,l er di r .
Komünal t opl umun dogasini çözmeden, son r ak i gel i ,mel er i dog-
r u el e al amayacagimizi isr ar l a vur gul uy or uz. Nasil k i hi dr oj en at o-
mun u -bi r pr ot on v e el ek t r on l u- çözmeden hi çbi r el ement i çözme-
ni n ger çek çi ol mayacagi dogr uysa, t opl umun k ök yap isi i çi n de
k omün al t opl ul ugu k avr amadan t opl umsal ol gunun çe,i t l i l i gi ni an-
l aml and ir amayiz; ek si k bi r anl at im, dol ayisiyl a yanl i, bi r t opl umbi -
l i m or t aya çik ar . Mi t ol oj i , t eol oj i , f ant ast i k bi r t opl um anl ay i,i ver d i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
25
di y e, yamal i bohça mi sal i bi r sosy ol oj i de k af a k ar i,tiiip yor mak t an
öt eye sonuç ver mi yor . Bu d a i k t i d ar in daha da ba,ini al ip çil ginl a,-
masina yol açiyor , çünk ü k omün al i t eyi çözmeden, i k t i d ar i çözemez-
si n. Hi yer ar ,i k ve devl et i k t i dar inin yük sel di gi zemi n k omünal i t edi r .
Hi y er ar ,i , k avr am ol ar ak , k ut sal in yön et i mi d i r ; bi l ge ya,linin ot or i t e
k azanmasiuir . Dogu, a,amasinda i ,l evi ol uml udur . Gençl er e y ol
göst er mek , k omün -k l an i sev k ve i dar e et mek gel i ,men i n i l er i bi r
a,amasiuir . Bi l geni n bu i ,t en yar ar i i se, ya,liligin sikint il ar ini k ol ay
a,mak t ir . Çevr esi n e t opl anan gençl er d en yet enek l i ol anl ar t ecr übe-
si nden yar ar l anar ak daha da ba,ar ili ol abi l ecek l er i n i k avr amak t a-
uir l ar . Di n i y or umcul ugun i l k ör n egi ol ar ak $aman da yak in bi r müt -
t ef i k ol abi l i r . $amanin gi d er ek di n al an indak i sözcü ol masi, r ahi pl i ge
dönü,ümü anl amina gel i r . Er k ek gençl er i n av ust al igi bi r ,ef i n et r a-
finda onl ar i ask er i bi r mai y et i n p r ot ot i pi hal i n e get i r i r . Rahi p- $ef -
Bi l ge i t t i f ak i yük sel en hi yer ar ,i y i i f ad e eder . Henüz d evl et k ur um-
sal l igina ul a,il amami,tir . Il i ,k i l er k i ,i sel di r . Evci l -ana et r af indak i
güç gi d er ek dagil mak t adir .
Kut sal an a k ül t ünden baba k ül t üne geçi ,, k ur gusal zek ân in k ut -
sal l ik zir hina bür ünmesi ni de sagl ar . At aer k i l si st emi n bu bi çi mde
k ök bagl adigi güçl ü bi r var say im ol ar ak i l er i sür ül ebi l i r . At aer k i l
zi hni y et i n ol an ca gör k eml i çiki,ini Di cl e-Fir at havzasinda güçl ü k a-
nit l ar iyl a t ar i hen de t espi t edebi l i y or uz. Yak l a,ik M.Ö. 5.500–
4.000’l er d e A,agi Mezop ot amya çiki,li ol ar ak t üm Mezop ot amya’da
yayil digini, ba,at t opl umsal k ül t ür hal i n e gel di gi ni gör üyor uz. Bu
k ül t ür e geçm eden, daha çok Yuk ar i Mezop ot amya’n in dag-ova et ek -
l er i nde ür ün bi t ek l i gi ne d ayal i bi r an aer k i l t opl umun M.Ö. t üm
mezol i t i k ve n eol i t i k evr el er de ba,at ol dugunu da özel l i k l e ar k eol o-
j i k k ay it l ar d an çik ar samak mümk ün dür . Yazili k ül t ür d e de bi r çok
i p ucun a r ast l iyor uz. Kad ina dayal i di n ve di l ögel er i hayl i gel i ,k i n-
di r .
$ahsi dü,üncem, uygar l ik öncesi t opl umun asl a bi t i r i l i p yok edi -
l emey ecegi d i r . Çok güçl ü ol d uk l ar indan degi l , t ipk i k ök hücr el er
ol gusunda r ast l adigimiz gi bi t opl umsal var l igin onl ar siz mümk ün
ol mad igindandir . Uy gar t opl um ancak k en di nd en ön cek i t opl uml a
bi r l i k t e var ol abi l i r . Bu husus t ipk i i ,çi ol madan k api t al i zmi n ol ama-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
26
yacagi gi bi bi r ger çek l i k t i r . Uygar t opl umun var l igini uygar l a,mami,
veya yar i-uygar l a,mi, t opl uml ar a dayan ar ak sür d ür mesi d i y al ek t i k
ol ar ak d a ancak mümk ündür . Imhal ar , yok et mel er k ismen ger çek -
l e,mi , ol abi l i r , ama t amamiyl a ger çek l e,mesi t opl umsal l igin doga-
sina ayk iiiuir .
Bun unl a bi r l i k t e t ar i h boyun ca ayak t a k al an neol i t i k t opl umun
i d eol oj i k k ül t ür ün ü k üçü msememek ger ek i r . Anal ik huk uk u, t op-
l umsal dayan i,ma, k ar de,l i k , çik ar siz ve sal t t opl um amaçl i sevgi ,
saygi, i yi l i k dü,üncesi yani ahl ak , k ar ,ilik siz yar diml a,ma, ger çek
deger ür et enl er e v e t opl umu y a,at anl ar a saygi, k ut sal l ik v e t anr isal -
lik k avr aml ar inin sapt iiil mami, özüne baglilik , k om,uya saygi, e,i t -
l i ge ve özgür ya,ama özl em gi bi öl ü msüz d eger l er bu t opl umun t e-
mel var l ik n edenl er i di r ve ayn i zaman da t opl umsal ya,am sür d ük çe
var l ik l ar ini asl a y i t i r meyecek deger l er d i r . Uy gar l ik d eger l er i bask i,
sömür ü, gasp , t al an, t ecavüz, k at l i am , vi cdansizl ik ( ahl ak sizl ik ) , yok
et me, er i t me gi bi çok sayida t opl um i çi n ger ek si z maddî ve man evî
k ül t ür ögel er i y l e yük l ü ol dugundan, t opl umd ak i var l ik l ar i geçi ci di r .
Bun l ar d aha çok h ast al ik l i, sor unl u t opl umun vasif l ar iuir .
Demok r asi ni n pr ot ot i pi ni d ogal t opl umd ak i yar ar l i hi yer ar ,i d e
gör mek mü mk ün dür . Bi r i k i me v e mül k i yet e dayanmayan t opl ul u-
gun or t ak güven l i gi n i , yönet i mi n i sagl ayan ger ek ana-k ad in ger ek
ya,li-t ecr übel i er k ek son d er ece ger ek l i ve y ar ar l i t emel ögel er d i r .
Topl ul ugun b u ögel er e gön ül l ü sayginl igi yük sek t i r . Fak at bu dur um
i st i smar edi l i p gönül l ü bagiml ilik ot or i t eye, y ar ar l ilik çik ar a dönü-
,ünce, t opl um üzer i n de her zaman ger ek si z zor aygiti or t aya çik -
mak t adir . Zor aygitinin k endi ni or t ak güven l i k ve k ol ek t i f ür et i m
yön t eml er i yl e gi zl emesi , t üm sömür ücü ve b ask ici si st eml er i n özü-
nü t e,k i l et mek t edi r . Icat edi l en en ugur suz ol u,um bud ur . Bu öyl e-
si ne bi r i cat t ir k i , daha sonr a gel i ,t i r i l ecek t üm k öl el i k bi çi ml er i ,
k or k ut ucu mi t ol oj i k ve di n sel f or ml ar i, si st eml i i mhal ar i v e t al anl ar i,
yak ip yok et mel er i ber aber i n de get i r ecek t i r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
27
-KAR5I DEVRÎM-
Ana-Tanr çann ‘Topl umsal ’ Düzeni ne Kar Er kek Egemeni n
‘Bozguncu’ Düzeni
Tar i h M.Ö. 4.000’ l er d en i t i bar en t i car et i n yayginl a,tigini gös-
t er mek t edi r . A,agi Mezop ot amya’da i l k k en t devl et i Ur uk si t esi et r a-
finda ( M.Ö. 4.0 00-3.000) gel i ,en uygar l iga bagli ol ar ak Ir an ’in Gü-
neybat isi’ndak i El am’d an Yuk ar i Mezop ot amya’da bugünk ü El âzig
ve Mal at ya yör el er i ne k adar bi r t üccar k ol oni l e,mesi n e r ast l amak -
t ayiz. Il k sömür geci l i k k ap isi bu bi çi md e açiliyor . Daha önce de M.Ö.
5.000-4.000 dönemi nde Ur uk ön cesi egemen k ü l t ür El Ub eyt ( devl et
öncesi i l k ci ddi gözl eml en en at aer k i l k ü l t ür ) k ol on i ci l i gi n e t an ik
ol mak t ayiz. Ti car et ve k ol on i l e,me i ç i çedi r . Çan ak çöml ek , dok uma
ür ün l er i k ar ,iliginda mad en ve k er est e agir l ik l i e,ya nak l ed i l mek t e-
di r . Tüccar l a bi r l i k t e pazar da ,ek i l l eni y or . Esk i ar magan v e k ur ban
sunma mer k ezl er i yav a, yava, pazar a dönü,üyor l ar . Far k l i böl gel e-
r i n ür ün l er i ar asindak i bi r n evi i l k el f i yat l and ir ma ay r ical igina k a-
vu,an t üccar a i l k el k api t al i st di y ebi l i r i z, çün k ü f i y at t ayi n et me ol a-
nagiyl a hi ç k i mseni n o döneme k ad ar ba,ar amad igi bi r mal bi r i k i -
mi ne sahi p ol uyor .
En saf hal i y l e k öl eci devl et l er i i l k Sümer ve Misir t op l umun da
gör mek t eyi z. Sümer ve Misir k öl eci d evl et f or mu t opl umsal gel i ,-
meni n zi hni yet , sosyal ve ek on omi k k ur uml a,ma t ar zl ar ina k ök l ü
degi,i k l i k l er i yer l e,t i r mi ,t i r . Dogal t opl umun zi hni yet dünyasi canl i
bi r d oga anl ayi,ina dayan ir . Her d oga ol gusunun bi r r uhu v ar sayilir .
Ruhl ar can l iligi sagl ayan özel l i k ol ar ak d ü,ünül ür . Tot emi k d i n an-
l ayi,l ar inda k en di l er i nd en f ar k l i, hük med en, d i,ar dan bi r t an r i an-
l ayi,i henüz gel i ,memi ,t i r . Doganin r uhl ar iyl a, yani k uvvet l er i yl e
anl a,maya büy ük özen göst er i l i r . Ter s dü,mek öl üml e e,t i r . Dogay a
t emel bak i, açisi bu ol un ca, ol aganüst ü uyum ger egi or t aya çik ar .
Ek ol oj i ni n en t emel i l k esi n e gör e ya,aml a k ar ,i k ar ,iyayiz. Top l um-
sal y a,amin doga güçl er i ne t er s dü,mesi en çok sak inil an k on udur .
Di n ve ah l âk l ar ini gel i ,t i r i r k en gözet i l ecek t emel i l k e çevr eyl e, doga
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
28
güçl er i yl e bu uyum i l k esi di r . Ya,amin bu i l k esi o k adar der i nl i gi ne
zi hi nl er e yer l e,mi ,t i r k i , bi r di n ve ahl âk gel enegi ol ar ak ba,k ö,eye
ot ur t ul ur . Asl inda bu d ogal ya,amin genel bi r ak i, i l k esi ni n i nsan
t opl umun a yer l e,i mi d i r . Çev r esi n i esas al may an hi çbi r ol u, y ok t ur .
Kisa sür el i sapmal ar da ak i,l a bi r l i k t e yeni i ç ve di, k o,ul l ar al t inda
sür eçl e b üt ünl e,i r ; ak si hal de t ümüy l e si st em d i,i k al ar ak var ol u,l a-
iini yi t i r i r l er . Ek ol oj i i l k esi ni n i nsan t opl umundak i önemi doganin
bu t emel özn el l i gi n den i l er i gel i r .
Güçl ü adam k ar ,isinda i l k k ur ban k ad in ol m u,t ur . Ya,aml a ba-
ginin daha güçl ü ol masi, k adinda dogal duygusal zek âyi daha gel i ,-
k i n k il ar . Çocuk l ar in an asi ol ar ak aciyl a yogr u l u bi r emek l e t opl um-
sal y a,amin esas sor uml usudur . Ya,amin f ar k inda ol masi k ad ar ,
nasil sür d ür ül d ügünü d e daha çok bi l mek t edi r . Top l ayiciuir . Topl a-
yiciligi hem d uygusal zek ân in bi r son ucu, hem de dogadan ögr en mi ,
ol masinin bi r ger egi di r . Topl umsal bi r i ki mi n uzun bi r t ar i hi boyun-
ca ana-k ad in et r af inda ger çek l e,t i r i l d i gi , bi r nevi zen gi n l i k , deger
mer k ezi r ol ü oy nad igi an t r op ol oj i k v er i l er d endi r . Ar t ik -deger l er i n
de anasi ol dugu k est i r i l ebi l i r . Esas r ol ünü avcilik ol ar ak bel i r l ey en
güçl ü er k ek adamin bu bi r i k i me göz k oymasi anl a,ilir d ir . Hâk i mi y et
k ur masi hal i n de yük l ü avan t aj l ar sagl ay abi l ecek d ur umd ad ir . Kadi-
nin ci nsel obj e dur umundan t ut al im çocuk l ar in babal igina, bi r n evi
ef en di l i gi ne geçi ,, di ger mad di v e man evi k ül t ür el bi r i k i ml er üze-
r i nde söz sahi bi ol masi hayl i i ,t ah k abar t iciuir . Avcilik l a kazandigi
gücün ör güt l ül ügü, ona egem en ol ma, i l k t opl umsal hi y er ar ,i y i
k ur ma ,ansini t animak t adir . Anal i t i k zek ân in t opl umsal bünyed e i l k
k öt ücül amaçl a k u l l an imini ve si st emat i k hal e gel mesi ni bu t i p ol gu
ve ol aysal gel i ,mel er d e gözl eml eyebi l i r i z.
Topl umsal sor unun i l k def a ci d di boyut l ar da güçl ü er k ek adamin
et r af inda gi d er ek k ül t l e,en at aer k i l t opl ul uk l ar d a boy göst er d i gi ni
söy l emek mümk ündür . Kad in k öl el i gi n i n bu ba,l angici, çocuk l ar d an
ba,l amak üzer e er k egi n de k öl el i gi n e zemi n hazir l ar . Kad in v e er k ek
k öl el er b a,t a ar t ik -ür ün ol mak üzer e ne k adar d eger bi r i k t i r me t ec-
r übesi k azan ir l ar sa, o denl i k ont r ol v e hâk i mi yet al t ina al inir l ar .
Ik t i d ar ve ot or i t e gi d er ek önem k azan ir . Ayr ical ik l i bi r k esi m ol ar ak
güçl ü adam + t ecr übel i ya,li er k ek + ,aman in i ,bi r l i gi , k ar ,i k onul -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
29
masi zor bi r i k t i d ar od agi ol u,t ur ur . Bu od ak t a k ur gusal zek â, zi hni
hâk i mi yet i i çi n ol aganüst ü mi t ol oj i k bi r anl at im gel i ,t i r i r . Sümer
t opl umun da t ar i hen de t an iuigimiz bu mi t ol oj i k d ünya, t anr il a,tiii-
l an er k ek et r af inda yer i -gögü yar at anl iga k adar yücel t i l i r . Kad in
t anr isal l igi ve k ut sal l igi al abi l di gi ne al çal t ilir ve si l i ni r ken, er k ek
egemen mut l ak güç sahi bi ol ar ak bel l et i l i r ve muazzam bi r mi t ol oj i k
ef sane agiyl a her ,ey hük med en-h ük med i l en , y ar at an-yar at il an i l i ,-
k i si ne bür ünür . Tüm t opl uma ezi ci bi r bi çi mde özümset i l en bu mi t o-
l oj i k d ünya, t emel anl at im d eger i k azanar ak gi d er ek di n sel l e,i r .
Ar t ik sinir t animayan bi r k ur gusal ve k ur umsal l a,mi, zi hni yet bi çi -
mi yl e k ar ,i k ar ,iyayiz.
Ur uk sir adan bi r i nsanl ik k ül t ür ü degi l di r . Yeni bi r muci zeni n
ba,l angiciuir . Ur uk Tanr içasi Inanna’ nin sesi hal en t üm dest anl ar in,
,i i r ve t ür k ül er i n ana k ayn agiuir . Bu ses bu muht e,em k ül t ür ün se-
si di r . Çi r k i n er k egi n henüz l ekel emedi gi k adinin sesi di r ayni za-
man da. Ur uk k ül t ür ü k endi cogr af yasinda çi çek açt i. Pe, pe,e k ent -
l er çig gi bi ar t t i. Bi r k ent k u,agi ol u,t u. Güçl ü ve k ur naz adam bu
sef er asil bi r i k i m k ay nagini k en t i n ar t an t i car i ol anak l ar inda gör d ü.
Dag et ek l er i ne k ad ar t er si n den bi r k ül t ür el ak i, ba,l adi. Neol i t i k
cogr af yan in k en t t ar af indan yut ul maya ba,l andigi ba,l angiç sür eci -
di r . Gi der ek k isil an Inanna’ nin sesi , et k i si zl e,en kadinin sesi di r .
Kur naz ve güçl ü adamin ar t ik sesi de gür dü. Sümer di l i ni n ön t ak il a-
ii k adin ci nsi k ar ak t er i ndedi r . Bu husus di l i n ol u,umunda k adinin
r ol ün ü göst er i r . Tan r iça Inanna’n in i l k zor ba ve k ur naz er k ek t anr isi
( t anr il a,tiiil mi, egemen er k ek ) , Er i du k en t i ni n k or uy ucusu Enk i ’n i n
el i n den k ad in i cadi 99 san at t ür ün ün eser l er i ni k ur t ar may a çal i,ir -
k en yap t igi sav a,i d i l e get i r en dest ani, asl inda i l k ve en et k i l i des-
t andir . Mi r asçisi say il an Ingi l t er e ve Hol l anda k r al i çel er i ni n i se, san -
k i zor ba ve k ur naz er k egi n büt ün çi r k i n l i k l er i ni n k ad inda yan sitil -
mi, sembol f i gür l er i ymi , gi bi bi çi m k azanmal ar i, adet a büt ün uygar -
lik ser üveni ni özet l er gi bi di r .
At aer k i l k ök en l i mi t ol oj i k zek ân in ve on dan k ayn ak l an an zi hni -
yet k al ipl ar inin t am bi r me,r ui yet k azandir ar ak ba,ar d igi i l k sömü-
r ü, b ask i ve k ur umsal ot or i t e düzen i d i r . Çe,i t l i a,amal ar d a bi r çok
t opl ul uk t a bu gel i ,meye t anik ol uyor uz. Degi,i k yogunl uk ve bi çi m-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
30
l er d e de ol sa. Bask i ve sömür üyü mümk ün k il an zek â d uygusal ol a-
maz. Anal i t i k düzey e gel medi k çe v e avcilik k ül t ür ün dek i t uzak
oyun l ar iyl a büt ünl e,medi k çe, t opl umsal sor una yol açabi l ecek bi r
zi hni yet dü,ünül emez. Bu zi hni yet esas i ,l evi ni gi zl emek i çi n saht e
ef sanel er ür et mek zor un dad ir .
$üphesi z k ur gusal zek ân in d uygusal zek âyl a i ç i çe çok ol uml u
dü,ünce gel enek l er i v e k ur umsal l igini da söy l emek mümk ündür .
Tüm zi hni y et dünyasini hi yer ar ,i k i k t i dar l ar a at f et mek d ogr u ol -
maz. Bu nedenl edi r k i , çipl ak k avgal ar k ad ar amansiz bi r zi hni yet
k al ipl ar i ve d ü,ünce sav a,l ar ini da bu sür eçl er d e y ogunca gözl eml e-
yebi l mek t eyi z. Ideol oj i k sava, dedi gi mi z ve d i n i , f el sef i , et i k , san at -
sal bi r çok bi çi mde k ar ,imiza çik an ol gu v e ol ay l ar in k ök eni n e böyl e
var abi l i r i z. Mi t ol oj i ve d i n l er d e bol ca r ast l ad igimiz çat i,mal ar özün-
de bi r ek onomi k ve p ol i t i k mücadel edi r . Kap i t al i st zi hni y et e k ad ar
ek on omi k ve si y asi i k t i d ar sava,l ar i hep mi t ol oj i k ve di n i gör üngü-
l er ör t üsü i çi n de k en di l er i n i yansitir l ar . Dev l et hi y er ar ,i k yap il ar in
k al ici k ur uml a,masini t emsi l eder . Ik t i dar yapil ar inin bi r eysel t em-
si l i ni n k ur umsal t emsi l e dönü,ümü, t ar i ht e uygar l ik dedi gi mi z k ent -
l e,meyl e gel i ,en sinif sal t opl uml a bagl ant iliuir .
Köl eci devl et çi t opl umun ol u,umu bu hayat i i l k eden ci ddi bi r
sap maya y ol açar . Çevr e, ek ol oj i k sor un un ol u,umun un bu yön l ü
ol u,an t opl uml a, uygar l ik ba,l angiciyl a siki bi r bagi var dir . Sinif l i
t opl um uygar l igi dogayl a çel i ,en t opl umdur . Bu ol gusal sor unun
t emel nedeni , y eni t opl umun k ök l ü bi r k ar ,idevr i ml e ol u,an k öl eci
zi hni y et dünyasi-p ar adi gmasiyl a i l gi l i di r . Dogal t opl umd a t üm t op-
l ul uk üyel er i ya,am büt ünl ügünde or gani k ol ar ak y er al ir l ar . Her k es
t opl umun dür üst , i çt en bi r p ar çasiuir . Inanç ve duyu,l ar i or t ak t ir .
Yal an v e al dat maca k avr aml ar i hi ç gel i ,memi ,t i r . Dogayl a adet a
ayn i çocuk ça di l i k on u,ur gi bi di r l er . Dogay a hük m et mek , k öt ü k ul -
l anmak , yen i gel i ,t i r di k l er i t opl um yasal ar i ol ar ak ahl ak v e di nl er i ne
k ar ,i en büyük günah -t abu- ve k öt ül ük t ür . Yen i k öl eci devl et t op-
l umun da t er s y üz ol an, bu t emel di n i v e ahl ak i anl ay i,tir . Top l umsal
me,r ui yet i n sagl anmasi zor k ad ar yal ana da i ht i y aç göst er mek t edi r .
Yal n iz zor l a k öl eci si st emi n yür üt ül mesi ol an ak sizd ir . Top l umu k ök -
l ü i nançl ar a bagl amadan si st emi sür dür emezsi ni z.
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
31
Ana-Tanr tça’ntn Topl umsal Düzeni ne Sal dtrt:
Güçl ü adam, Ya-Tecr übel i Er kek Ve amann t t i f ak
Insan l igin i l k t opl ul uk d ur umuna han gi t animl ama çer çev esi nde
‘d ogal t opl um’ d i y ebi l ecegi mi zi bundan öncek i böl ümd e i zah et mey e
çal i,tik . Kl an t ar zi t opl umsal ör güt l enmeni n zaman ve m ek ân da
yayil masi, gi der ek çe,i t l i l i k ve haci m k azanmasi dogasi ger egi di r .
Kad in-an a et r af inda gi d er ek büyüy en ve k i ml i gi n i y et k i nl e,t i r en
t opl ul uk t a er k ek boy ut unda r ahat sizl ik l ar in gel i ,t i gi n i el dek i v er i -
l er d en t esp i t et mek t eyi z. Kad in-an anin et r af inda bi r i k en çocuk l ar ve
k ad inin k endi n e yar d imci ol ma anl aminda daha çok yüz ver d i gi
er k ek l er d i ger er k ek l er i n k isk ançl igina ve öf k esi n e yol açm ak t ad ir .
Daha öneml i si ana-k ad in evci l düzen i gel i ,t i r mek t ed i r . Yi yecek , gi -
yecek ve di ger ar açsal donan iml ar i bu evci l düzen den t opl amak t a-
uir . Gözl eml er i i l e büy ücü k ad in dur umuna da gel er ek bi l gel i k k a-
zan mak t ad ir . Bu evci l düzen e ne k ad ar çok çocuk ve d ost ( yak in)
er k ek bagl ar sa, o k ad ar güçl ü bi r an a-k ad in ol mak t adir . Di zgi nl e-
nemez bi r k ad in k ül t ünün gel i ,mesi söz k on usudur . El dek i k an it l ar ,
daha yaygin t anr iça di nsel düzen i , d i l d ek i di ,i l ögel er , yon t ul ar ana-
k ad inin yük sel en gücün ün açik göst er gel er i di r . Er k ek l er i n öneml i
bi r k ismi dogal ol ar ak bu düzen i n uzagindadir . Ana-k ad inin yar ar l i
bul madik l ar i ve ya,lil ar agir l ik l i ol ar ak bu si st emi n di,inda k al abi l i -
yor l ar .
Ba,l angiçt a çok zayif ol an bu çel i ,k i gi der ek gel i ,i r . Avin gel i ,-
mesi er k egi n sava, gücünü or t aya çik ar ir k en bi l gi si ni de ar t t iiir .
Bi,l anan y a,lil ar bu t emel de er k ek egemen bi r i deol oj i ye dogr u ge-
l i ,i m göst er i r l er . Özel l i k l e ‘$amani zm’ d i n i bu ol guyu çar p ici ol ar ak
k ar ,imiza çik ar mak t ad ir . $amanl ar daha çok er k ek r ahi pl er i n pr ot o-
t i pi ni t emsi l et mek t edi r . Kadinl ar a k ar ,i çok si st eml i ol ar ak k ar ,i bi r
har ek et , ev düzen i gel i ,t i r mek i st i y or l ar . Daha önce ana-k ad inin
gel i ,mi , evci l düzeni k ar ,isinda basi t k ul übel er , yar i-vah,i gi bi bar i-
nan er k ek $aman i zm i l e k ar ,i bi r ev d üzen i ol u,t ur abi l i yor . $aman-
l ar l a ya,li ve t ecr übel i er k ek l er i n i t t i f ak i öneml i bi r gel i ,med i r . Ar a-
l ar ina al dik l ar i bazi gen ç er k ek l er üzer i n de k ur d uk l ar i i d eol oj i k güç
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
32
i l e t opl ul uk i çi ndek i k on uml ar i gi der ek güçl eni y or . Er k egi n güç k a-
zan masinin ni t el i gi daha çok önem k azanmak t ad ir . Hem avcilik hem
de di,a k ar ,i k l an i sav unma ask er i ni t el i k t e ve öl d ür mey e, yar al a-
maya d ayal iuir . Bu, sav a, k ül t ür ünün ba,l angiciuir . Öl üm-k al im söz
k on usu ol dugunda, ot or i t e ve hi yer ar ,i y e bagli ol mayi ger ek t i r mek -
t edi r .
Güçl ü adam, ana-k ad in k isk acindan k ur t ul mak i st eyen er k egi n
et k i l i avcilik k onumuyl a sagl adigi güçt ür . Fi zi ki gücü ve avcilik t ek -
ni gi ba,ar ili av ,ansini ar t t iiir . Bu özel l i gi nd en yar ar l anmak i st eyen
gençl er l e k ur dugu bi r l i k d aha da ba,ar ili ol mal ar ini get i r i r . Bel k i de
t ar i ht e i l k ask er i mai yet bu t emel de or t aya çik mi,tir . Tar i ht e k ad in
k ar ,isinda bar i z bi r üst ünl üge geçmi ,t i r . Kabi l eni n ya,lil ar iyl a k ur -
dugu i t t i f ak , at aer k i l l i gi anaer k i l l i k k ar ,isinda güçl endi r ecek t i r .
Son i t t i f ak hal k asi t opl umun ,i f a dagiticil ar i, muci ze sahi p l er i
ol an $amanl ar d ir . Rahi p v e büyücünün or t ak f onk si y onl ar ini t a,ir .
Egi t i mci di r . Bel k i de t opl umd ak i i l k uzmand ir . Bi r az ,ar l at anl ik l a
k ar i,ik d a ol sa, ,aman uzmanl igi t opl ul uk t a gi d er ek k ur uml a,ir .
$aman da daha çok er k ek t i r . Hanedanl ik i n,asinda bu güçl er i n i t t i -
f ak iyl a anaer k i l düzen büy ük bi r dar be y er . Ar al ar in da yogun müca-
del e ver i l di gi n e dai r Sümer met i n l er i nde i zl er i ne r ast l amak t ay iz.
Er k ek bu düzen al t inda hem çocuk l ar in sahi bi d i r , babasiuir ; hem
çok çocuk ( güç i çi n özel l i k l e er k ek çocuk ) sahi bi ol mak i st er , hem de
bun a dayan ar ak ana-k ad inin el i nd ek i bi r i k i ml er i el e geçi r i r . Mül k i -
yet düzen i gel i ,mek t edi r . Rahi p devl et i n k ol ek t i f mül k i yet i y an inda,
hanedanin özel m ül k i yet i d e gel i ,mi ,t i r . Çocuk l ar in babal igi bu y ö-
nüyl e d e ger ek l i di r . Yan i mi r asin çocuk l ar ina ( daha çok er k ege)
geçmesi i çi n babal ik hakk i ,ar t t ir .
Avcilik t a güçl en en ve çevr esi n de bi r gr up ör güt l eyen güçl ü
adam, bu gücün ü i yi ce f ar k et t i k t en ve k abul et t i r di k t en son r a an a-
k ad inin evci l düzen i ni yava, yava, k on t r ol ün e al mi,tir . Bu sür eç i l k
si t e devl et l er i n k ur ul u,una k ad ar d evam et mi ,t i r . Bun un en ,ahane
açik l am asini Sümer ,ehi r d evl et l er i nde gör mek t eyi z. Yazili t abl et l er
bu ger çek l i gi çok çar pici ,i i r sel bi r di l l e anl at mak t adir . Sümer ,ehi r
devl et i n i ba,l at an Ur uk t anr içasi Inanna Dest an i çok çar piciuir . Ha-
l en k ad in k ül t ü i l e at aer k i l k ül t ün dengede ol dugu bi r d önemi yan si-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
33
t an bu dest an çok çet i n geçen bi r sür eci n an isini di l e get i r mek t edi r .
Ur uk t anr içasi ol ar ak , Er i du t anr isi ol an ‘Enk i ’ ni n sar ayina gi di p,
or ad an daha öncesi n de k en di si ne ai t ol an 104 ‘m e’si n i çe,i t l i yön -
t eml er l e el e geçi r mesi v e Ur uk ’a k açir masi bu dönemi i zah et med e
k i l i t bi r r ol e sahi pt i r . ‘Me’l er l e k ast edi l en , t emel uy gar l ik bul u,l ar i-
uir . Inanna bu bul u,l ar in ana-t anr iça k ad ina ai t ol dugunu, bun da
er k ek t anr i ‘En k i ’ni n r ol ü ol mad igini ve k en di si nden zor l a ve k ur -
nazl ik l a çal digini isr ar l a vur gul amak t ad ir . Inanna’n in t üm çabasi bu
ana-t anr iça k ü l t ünü t ek r ar el e geçi r mek t i r . M.Ö 3 .000’l er d e bu des-
t anl ar in söy l endi gi t ahmi n edi l ebi l i r . Hal en ana-k ad inin gücün ün
dengede ol dugu bi r d önemdi r . Bu t ar i hl er d en son r a adim ad im ger i -
l eyen bu k ül t ve k ü l t ür o k adar acimasizl iga t abi t ut ul ur k i , k ad in
daha sonr a k endi si n i d önemi n uy gar l ik mer k ezi ( bugünün
New yor k ' u) Ni ppur ’ da ‘musak k at i n ’ d eni l en genel evd e bul ur . Bi r
yan da Sümer r ahi bi zi ggur at t a k en di si ne bi r har em k ur ar k en, hal k
i çi n d e genel ev ol u,t ur ul ur . M.Ö 2.0 00’ l er d e yazil an Enuma El i , Des-
t aninda t anr iça Ti amat ar t ik k or k unç bi r cad iuir ve par amp ar ça
edi l mesi ger ek en k ad ini t emsi l et mek t edi r . Kor k un ç bi r söyl em,
ger çek l e,t i r i l en mahk ûmi yet i y ansit mak t adir . Dah a son r asini t ek
t anr ili di nl er ve bur j uva t opl um si st emi ni n bi r k af ese t ik t igi t at l i
sesl i v e süsl ü p üsl ü k ad in t amaml am ak t ad ir . Tar i hsel , t opl umsal
si st eml er de k adinin i çi ne sokul dugu st at ünün yogun bi r i deol oj i ni n
pr op agandasina t abi t ut ul masi o k ad ar i l er l emi ,t i r k i , ar t ik bi zzat
k ad in zi hn i bi l e buna k ad er d i y ebi l mek t e ve ger ek l er i ni y er i ne ge-
t i r meyi k ad er i n ger egi saymak t ad ir . Tek t anr ili di nl er t anr i emr i
say mak t adir . Yunan f el sef esi k ad ini zay if l ik et k eni ol ar ak göst er -
mek t edi r . Kaba bi r mad de yigini, er k egi n sür dügü t ar l asi gi bi her
t ür l ü al çal t ici yak l a,im l ayik gör ül m ek t edi r .
At aer ki l Ot or i t eni n Kök Sal mast
Uy gar l ik ön cesi t opl um çagl ar inda ‘güçl ü ad am’in i l k zor ör güt -
l enmesi sadece hayvan l ar i t uzaga dü,ür med i . Kadinin duygusal
emegi n i n ( göz nur un un) ür ün ü ol an ai l e-k l an bi r i k i mi ne de göz k o-
yan ayn i ör güt l enmeyd i . Il k ci ddi zor ör güt l enmesi d i r . El k on ul an,
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
34
k ad inin k en di si , çocuk l ar i v e di ger k an hisiml ar iyd i. Hepsi n i n maddi
ve man evi k ül t ür bi r i k i ml er i yd i . Il k ev ek on omi si ni n t al an iyd i. Bu
t emel de pr ot o-r ahi p ,aman , t ecr übe sahi bi ,eyh v e güçl ü adamin
zor ör güt ünün el el e v er i p, t ar i hi n i l k ve en uzun sür el i at aer k i l hi -
yer ar ,i k ( k ut sal yön et i m) gücü ol u,t ur d ugunu t üm ben zer a,ama-
dak i t opl uml ar d a gözl em l emek t eyi z. Sinif l a,ma, k ent l e,me ve d ev-
l et l e,me a,amasina k ad ar t opl umsal v e ek on omi k y a,amd a bu hi ye-
r ar ,i ni n bel i r l eyi ci r ol oynadigi açik t ir .
En yet enek l i k i ,i , sözü, ot or i t esi en yük sek k i ,i k onumun a gel i -
yor . Ana-k ad in k ül t ü k ar ,isinda üst ünl ügünü gel i ,t i r en f ar k l i k ül t ü-
r ün ba,l angici söz k onusudur . Sinif l i t op l umdan öncek i bu ot or i t e v e
hi yer ar ,i gel i ,i mi t ar i hi n en öneml i dönüm nok t al ar indan bi r i ni
t e,k i l et mek t edi r . Ana-k ad in k ül t ür ü i l e ni t el i k çe f ar k l iuir . Bu k ül -
t ür d e agir l ik l i ol an t opl ayicilik ve d aha son r ak i bi t k i ür et i mi , sava,i
ger ek t i r meyen bar i,çil bi r f aal i y et t i r . Er k ek agir l ik l i av i se sava,
k ül t ür ün e, ser t ot or i t eye d ayan an bi r f aal i y et t i r .
At aer k i l t opl umun hi yer ar ,i k ve ot or i t er yap isi esast ir . Hi y er ar -
,i k k avr ami, ,aman in k ut sal ot or i t esi i l e bi r l e,en ot or i t eni n yön et i m
anl ayi,inin i l k ör n egi n i an l aml and ir mak t adir . Gi d er ek t opl umun
üst ünde yük sel ecek bu ot or i t e k ur umu, sinif sal l a,ma yön l ü gel i ,me-
l er y ogunl a,tik ça d evl et ot or i t esi ne dönü,ecek t i r . Hi y er ar ,i k ot or i t e
daha çok k i ,i sel di r , k ur uml a,mami,tir . Dol ayisiyl a devl et k ur um-
l a,masi k ad ar t opl umd a hâk i mi yet i y ok t ur . Uyum yar i yar iya gönül -
l üdür . Baglilik t opl umun men f aat l er i i l e b el i r l enmek t edi r . Fak at
ba,l ayan sür eç devl et i d ogur may a açik t ir . Il k el k omün al t opl um bu
sür ece uzun sür e di r eni r . El i n de ür ün bi r i k t i r en ancak bun u t opl u-
l uk üyel er i i l e payl a,ir sa ot or i t esi ne saygi ve baglilik göst er i l i r . Bi -
r i k t i r meye büyük bi r suç gözüyl e bak ilir . En i yi k i ,i bi r i ki ml er i ni
dagit an k i ,i di r . Hal en k abi l e t opl uml ar inda yaygin ol an ‘cöm er t l i k ’
anl ayi,i k ayn agini t ar i hi n bu güçl ü gel enegi n de bul mak t ad ir . Bay-
r aml ar bi l e bi r nevi f azl ayi dagitim t ör en l er i ol ar ak ba,l ami,tir . Top -
l ul uk , bi r i k t i r meyi daha ba,l angiçt a k endi üzer l er i nde en öneml i
t ehdi t ol ar ak gör mek t e ve on a k ar ,i di r enmeyi ahl âk ve d i n anl ayi-
,inin t emel i hal i n e get i r mek t edi r . Tüm d i n sel -ahl âk sal ögr et i l er de
bu gel enegi n i zl er i ni güçl ü bi r bi çi md e gör mek zor degi l d i r . Topl um
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
35
hi yer ar ,i y e ancak yar ar l iligi, cöm er t l i l i gi bi r ,eyl er k azan d ir diginda
onay ver mek t edi r . Bu yön l ü hi yer ar ,i ol um l u ve y ar ar l i bi r r ol oy-
namak t adir . Ana-k ad ina dayal i hi yer ar ,i n i n bu n i t el i gi hal en t üm
t opl uml ar d a büy ük bi r saygi ve ot or i t e ol ar ak k abu l gör en ‘an a’ k av -
r aminin da t ar i hsel t emel i di r , çün k ü an a en zor ,ar t l ar d a hem d ogu-
r an hem besl eyen ba,at ögedi r . Bu t emel de ol u,an k ül t ür ve hi ye-
r ar ,i , ot or i t e el bet t e büyük baglilik gör ecek t i r . Topl umsal var l igin
t emel i n i ol u,t ur masi günümüze k ad ar ‘an a’ k av r aminin gücün ün
ger çek i zahiuir . Sanil digi gi bi bu soyut bi r bi yol oj i k dogur ucul uk
özel l i gi n den i l er i gel memek t edi r . ‘Ana, t anr iça ana’ en öneml i t op-
l umsal ol gu v e k avr am ol ar ak anl a,il mal iuir . Dev l et ol gusuna t a-
mamen k ap al i, onu dogur t mayan t üm özel l i k l er i ni bagiinda t a,i-
mak t adir .
Bu t animl ama çer çev esi nde dogal t opl umu i n san var l iginin ba,-
l angiç t ezi ol ar ak deger l en di r mek ger çek çi di r . Insanl ik var ol may i
bu t eze d ayan ar ak ba,l at mi,tir . Ondan öncesi hayvan si ya,amd ir .
Son r asi i se ona k ar ,it l ik t emel i n de gel i ,en hi yer ar ,i k ve d evl et çi
t opl um bi çi mi n dek i gel i ,i mdi r . Zat en bu dön emi n ant i t ez k ar ak t er i
dogal t opl umu sür ek l i bast ir masi ve ger i l et mesi nd en k ayn ak l an -
mak t adir . Tez ol ar ak dogal t opl um, i nsan yer l e,i m i n i n t üm al an l a-
iinda geçer l i ol dugu gi bi , sür e ol ar ak d a ba,at ol ar ak n eol i t i k döne-
mi n sonl ar ina ( yak l a,ik M.Ö 4.000) k adar et k i n bi r t opl umsal si s-
t emdi r . Bast iiil mi, ol ar ak da gün ümüze k ad ar t üm t opl umsal göze-
nek l er de var l igini sür d ür mek t edi r . Temel t opl umsal k avr aml ar d a
da bu sür ek l i l i k açik t ir . Ai l e, k abi l e, ana, k ar d e,l i k , özgür l ük , e,i t l i k ,
ar k ada,lik , cömer t l i k , dayan i,ma, bayr aml ar , yi gi t l i k , k ut sal l ik vb .
bi r çok ol gu ve k av r aml ar bu t opl umsal si st emden k al mad ir . Buna
k ar ,it hi yer ar ,i k ve d evl et çi t opl um bu si st emi en çok ger i l et en,
bast ir an özel l i gi n i en çok sür d ür en özel l i k t edi r . Ant i t ez k onumun u
bu özel l i gi nden al makt adir . Ik i t opl umsal si st emi n i ç i çel i gi de di ya-
l ek t i gi n t emel yasal ar ina son der ece uygundur .
Dogal t opl umd an zor un l u ol ar ak hi yer ar ,i k ve devl et çi t opl u-
mun gel i ,mesi di ye bi r k anun yok t ur . Bel k i bu yönl ü bi r egi l i m ol a-
bi l i r . Egi l i mi n zor un l u, k esi nt i si z ve sonuna k adar ol masi t amamen
yan l i, bi r var say imd ir . Sinif l ar in var l igini k ad er ol ar ak gör mek , bel -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
36
k i de f ar k inda ol madan hâk i m sinif l ar in i d eol ogl uguna âl et ol mak t ir .
Bu yön üyl e ezi l en v e sömür ü l enl er ad ina en t ehl i k el i bi r r ol ü oyn a-
mak t ir . Tar i h bu t ür i deol oj i k ve p ol i t i k ak iml ar in âdet a i st i l âsi al -
tinda bir ak il mi,tir .
Hi y er ar ,i n i n at aer k i l t opl umun esast a anaer k i l güçl e çat i,ma-
sindan güç al d igi hal en ya,anan et ni si t e t opl uml ar inda da bol ca
gözl en mek t edi r . Kad inin bu yen i l gi üzer i n e t opl umsal f or munda
büyük k iiil mal ar gör ül mekt edi r . Eski den k endi si seçi ci i k en, ar t ik
mal gi bi al inmak t ad ir . Er k egi et r af inda ör güt l eyen , f ak at ot or i t esi ni
k apt ir mamak i çi n uzun sür e di r enen k adindan, ger i ye i r adesi ni yi -
t i r mi ,, er k ek t er ci hi ne r azi edi l mi , bi r kadin f i gür ü, k i ml i gi k al mi,-
tir . Bu sür eci n k ol ay geçmed i gi n e i l i ,k i n di ger bi r ör n egi , ana-
t anr içayl a evl enen k r al adayi er k ek l er i n, k ut sal ev l i l i k l er i n her y il -
dönümün de k ut sal bi r t ör en l e k ur ban edi l mesi nde gör mek t eyi z.
Bi r çok t opl umd a an isina r ast l ad igimiz bu t ör en l er , k ad inin ot or i t e-
si ni k aybet memek i çi n uzun sür e di r endi gi ni si mgel emek t edi r . Kur -
ban t ör en l er i si mgesel ol ar ak er k egi n ot or i t e k azan ip k adina hük -
met mesi n i en gel l emeyi düzen l emek t edi r .
Hi y er ar ,i k t opl um ba,l angiçt a gel i ,mede ol uml u r ol oyn asa d a,
gi d er ek ya d agil ma ya d a devl et l e,meyl e son uçl anmak d ur umunda-
uir . Devl et l e i l k el k omün al t opl um ar asindak i geçi , a,amasiuir . Fa-
k at gücün ü t opl umsal l a,masindan al mak t ad ir . Uzun sür e d er i nl i gi n e
ve yüz y üze y a,anmasi, bu ot or i t e bi çi mi ni özel l i k l e et ni k gr up l ar d a
zi r vey e var d ir mi,tir . Kad inl ar in, gençl er i n, et ni si t eni n di ger üyel e-
r i ni n boyun egdi r i l mesi n i esas sagl ayan hi yer ar ,i k - at aer k i l t opl um-
dur . En öneml i si , bu ot or i t eni n sagl anma t ar ziuir . Ot or i t e yasayl a
degi l ahl âk l a yür üt ül mek t edi r . Ahl âk an l am ol ar ak t opl umun uyul -
masi ger ek en k ur al gücüd ür . Bu güç zor l a degi l , t opl umsal var l igin
sür dür ül mesi n de hayat î r ol ünden öt ür ü gönül l üce y ür üt ül mek t edi r .
Di n den f ar k i, k ut sal l ik yer i n e dünyevî i ht i y açt an k ayn ak l an masiuir .
Di n de ,üphesi z d ünyevîd i r , ama k avr aml ar in si hi r l i yan i ve en esk i
ol u,umu onu k ut sal l iga daha f azl a bür ün dür mek t edi r . Daha soy ut
ve t ör en sel d i r . Ahl âk i se d aha günl ük , dünyevî ve ger ek l i p r at i k k u-
r al l ar d ir . Iç i çe ol mak l a bi r l i k t e, ahl âk sür ek l i d ünya i ,l er i ni n yön e-
t i mi ni d üzen l er k en, d i n i n anç ve öt e dün yal ar k avr ay i,ina yan it ge-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
37
t i r meye çabal amak t ad ir . Di n i l k el t opl umun t eor i si yk en , ahl âk p r a-
t i gi ol uyor . Komünal t opl umun hi yer ar ,i yl e çat i,masi sür ekl i di r .
Bi r i k en mad di v e man evi deger l er i n t opl uma yen i d en dönmesi y l e
daha da t ek el l e,mesi i çi n di ni ve ahl ak i k ur al l ar d a çat al l anma boy
ver mek t edi r . At aer k i l t opl umun deger l er i ni y ansit an d i n sel ol guda
soy ut ve t ek t anr i k avr amina dogr u bi r gel i ,me y a,anir k en, dogal
t opl umun anaer k i l ot or i t esi çok t anr içal i anl ayi,l a di r enmek t edi r .
Evci l ana düzen i n de emek , ür et i m v e her k esi ya,at mak i çi n ger ek eni
ver me k ur al i esast ir . At aer k i l ahl ak bi r i k i mi me,r ul a,tiiip mül ki ye-
t i n yol un u açar k en, k om ünal t opl um ahl ak i bi r i k i mi ayipl amak t a,
bun a k öt ül ügün k ayn agi gözüy l e bak mak t a v e dagitil masini t e,vi k
et mek t edi r . ‘Cömer t l i k ’ k av r aminin k ök eni bu ol guda yat mak t ad ir .
Özel mül k i yet e k ar ,i k ol ek t i f mül k i yet i k or um ay a çal i,mak t adir .
Top l umd ak i uyum gi d er ek bozul mak t a, ger gi n l i k ar t mak t ad ir . Bu
çel i ,k i ni n çözümün ü ya esk i deger l er e ger i dönmek t e, ya da i çt e ve
ui,t a gücün ü t ir man dir mak t a gör mek t edi r . Bask i ve sömür ü ye d a-
yal i ,i ddet ve sava,in t opl umsal t emel i böyl e ol u,mak t adir .
Bu çel i ,k i l i sür eci n var acagi a,ama, k al ici zor a day al i k ur umsal
ot or i t e ol ar ak dev l et t i r . Devl et i n dogu,u, t opl uml ar in t ar i hi nde i k i n-
ci büyük a,amadir . Tüm ür et i m, sosyal y a,am, i k t i d ar ve zi hni y et
yap isina k ök l ü degi,i ml er get i r i r . Düzensi z k abi l e v e a,i r et çat i,ma-
l ar i, bi r i k i m ve mül k i yet i sür ek l i çi gneyi p a,ind ir digi i çi n, bul unan
k ar ,i çar e ot or i t eni n güce d ayal i k ur uml a,masiuir . $aman dan r ahi p,
bi l geden k r al , ,ef t en k omut an d ogmu,t ur . Üç ol guda da k i ,i geçi ci ,
k ur um sür ek l i di r . Yer l e,i k l i k sür eci k öy ü a,ip k en t a,amasina v ar -
mi,tir . Köy t op l umun da ba,l angiçt a k omünal düzen egemendi r . Köy
neol i t i k t opl umun t emel ya,am yer i d i r . M.Ö. 11.0 00-3.000’l er e k a-
dar sür en t ar imsal devr i mi n k ut sal mek ân iuir . Komün al t opl uml a
hi yer ar ,i k t opl umun uzun sür e ber ab er l i gi n i d e t emsi l ed er . Agal ik ,
beyl i k h enüz yok t ur . Evci l - anan in gör k eml i on ur abi desi d i r , çünk ü
eve i l i ,k i n t üm d eger l er onun zi hni nd en dogmak t adir . Et r af t a evci l -
l e,t i r di gi hayvanl ar iyl a k ül t ür l e,t i r di gi bi t k i l er , e,i ne r ast l anmadik
muci zev î bi r ya,am sunmak t ad ir . Bu d önemdek i bi nl er ce bu l u,, ana
k ad inin eser i di r . Dönem muci di bel l i ol may an ‘ k ad in i cat l ar i döne-
mi di r . Kur naz ve güçl en en hi yer ar ,i k gr up l ar b u i cat l ar v e ür ün
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
38
zen gi n l i gi üzer i n e göz d i k ecek l er , gasp edecek l er , k onuml ar ini k al i-
cil a,tir mak i çi n d evl et i dogur acak l ar d ir . Zagr os-Tor os et ek l er i n de
hal en bi nl er ce t ümsek l er d e ya,anan bu d önem k öy l ül ügünden k al -
kil ar ak Di cl e, Fir at , Ni l ve Pen cap ir mak l ar inin sul adigi oval ar d a bi r
yan dan ,ehi r l er k ur ul ur k en, ber ab er i nde devl et ( Pol i s) düzen i ne d e
yol açacak l ar d ir .
Köyl e ba,l ayan ve ,ehi r l e d er i nl e,en zi hni y et devr i mi , k en di ni
i l ki n di nsel i nanç k ül t ür ünde yansitir . Tanr il ar düzeni kendi ni doga
ve i nsan düzen i n den t amamen ve isr ar l a ayir m aya çal i,ir . Tan r il ar in
uzun ömür l ül ügü, gök l er d e y a,adik l ar i, bazen yer al t ina da çek i l di k -
l er i , i n san l ar i ar al ar ina sok mad ik l ar i, canl ar i i st er se i n san l ar i ceza-
l and ir dik l ar i gi bi sif at l ar yük l eni r l er . Sümer mi t ol oj i k t anr il ar inda
bu özel l i k l er gi d er ek daha da çe,i t l eni r . $ehi r l er i k or uyan t anr il ar -
dan, ir mak , ek i n, d eni z, dag, gök , y er al t i t anr il ar ina k ad ar zengi n bi r
Pan t eon -t anr il ar k ad r osu- ol u,ur . Bu k avr am l a,tir ma d üzen i d ogal
güçl er l e i ç i çe t opl umda yüksel en sinif sal gücü t emsi l et mek t edi r .
Yer yüzünü ar al ar inda payl a,an hâki m sinif l ar in var l igini k ut sal l a,ti-
iip k al icil a,tir mayi esas al an bu yar i-mi t ol oj i k ve d i ni zi hni yet f or -
mu, k ur ul an yen i d üzen de me,r ui yet i çi n ya,amsal d ir . Komün al
t opl umun t emel i nanç ve ah l âk f or m l ar i yikilir k en, yen i l er i d aha
güçl ü ve k al ici bi r zi hni yet i sagl ayabi l mek t edi r . Bu ayr im kendi ni en
çok t anr iça agir l ik l i di ni düzenden t anr i agir l ik l i di ni düzene geçi ,t e
göst er i r . Inanna-Enk i , Mar d uk -Ti amat ayr iminin önemi bur ada y a-
t ar .
Hi yer ar ,i ve sinifsal l ik gel i ,i m göst er ebi l mi ,t i r , ama bu gel i ,i m
bi r zor un l ul uk d egi l , hi y er ar ,i y i , on a dayal i devl et l e,meyi büyü k
zor bal ik ve al d at mal ar l a yür üt en güçl er l e sagl anmi,tir . Bunl ar k ar -
,isinda esas dogal t opl um güçl er i bi t mez t ük en mez bi r di r enme
göst er mi , ve sür ekl i sinir l andiiil mi,, en dar al an v e ar al ik l ar a siki,-
tir mi,l ar d ir . Bazi al an ve ar al ik l ar a hi ç sok ul mami,l ar d ir . Tüm t op-
l umu sinif ve devl et hi yer ar ,i l er i n den i bar et gör mek , hâk i m si st e-
mi n en t emel p ol i t i k asi ve pr op agandasi i l e sagl anmi,tir . Kad er de-
ni l en oyun bu pr at i gi n met af i zi k un van i ol uyor . Bu oyun a bul a,ma-
mi, di n , mezhep , f el sef î ve bi l i msel ek ol ner edeyse k al mami, gi bi di r .
Bu d a k ök en i bi n l er ce yil önceye gi d en r ahi p i d eol oj i si ni n ve t anr i-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
39
k r al l ar d evl et i n i n muazzam f i zi k î v e zi hni bask i, pol i t i k a ve p r op a-
gandal ar inin son ucud ur . Ist eyen bu oyun a mi t ol oj i , i st eyen f el sef e, o
da ol mazsa bi l i msel ek ol demi ,t i r . Var il an nok t a devl et l e,mi , i d eo-
l oj i l er ve bi l i ml er i n dör t d ör t l ük güncel dur umudur .
Hi y er ar ,i k si st eml e ba,l ay an k ad inin i çi n e al indigi st at ü çözüm-
l enmed en, ne devl et ne de day and igi sinif l i t opl um yap il ar i i zah edi -
l ebi l i r . En t emel yan il gil ar d an d a bu nedenl e k ur t ul unamaz. Kad in
bi r ci ns ol ar ak degi l , bi r i n san ol ar ak dogal t opl umdan k op ar ilip en
k ap saml i k öl el i ge mahk ûm edi l m ek t edi r . Tüm di ger k öl el i k l er k ad in
k öl el i gi n e bagli ol ar ak gel i ,mek t edi r . Dol ayisiyl a k adin k öl el i gi çö-
züml enmed en di ger k öl el i k l er çözüml enemez. Kad in k öl el i gi a,il -
mad an d i ger k öl el i k l er a,il amaz. Dogal t opl umun bi l ge k ad ini ana-
t anr iça k ül t ünü bi nl er ce yil ya,ami,tir . Her zaman yücel t i l en deger
ana-t anr içad ir . O zaman en uzun sür el i v e k ap saml i t opl um k ül t ür ü
nasil bast iiil di ve günümüzün süsl ü püsl ü k af es bül bül üne dönü ,t ü-
r ül d ü? Er k ek l er bu b ül bü l e bay il abi l i r l er , ama o bi r t ut sak t ir . En
uzun sür el i ve der i nl i k l i bu t ut sak l ik a,il madan, hi çbi r t opl umsal
si st em e,i t l i k ve özgür l ük t en bahsedemez. Kad inin özgür l ük ve e,i t -
l i k düzeyi ni n t opl umun bu yönl ü düzeyi ni bel i r l edi gi yar gisi dogr u-
dur . Daha dogr u dür üst bi r k adin t ar i hi yazil mami,tir . Kadinin hi ç-
bi r sosy al bi l i mde yer i ger çek çi ol ar ak k on ul mam i,tir . Kadina en
say giliyim d i y en bi l e, bun u an cak k ad in t ut k ul ar ina âl et ol dugu
or an da geçer l i bi r hü k üm ol ar ak bel i r l er . Kad in, ci nsel l i gi d i,inda bi r
i n san d ost u ol ar ak günümüzde bi l e hi çbi r er k ek t ar af indan k abul
edi l emez. Dost l uk er k ek l er ar asinda geçer l i di r . Kad indan d ost d e-
mek , i k i nci gün ci nsel sk andal demek t i r . Bu y önl ü yak l a,mayi a,an
bi r er k egi bul mak v eya yar at mak en t emel özgür l ük ad iml ar indan
bi r i ol ar ak deger l en di r i l mel i d i r . Sümer uygar t opl um mod el i en az
neol i t i k model k adar dünyada uygar l igin gel i ,i mi ni bel i r l emi ,t i r .
Kavr am ol ar ak ‘uygar l igin’ ‘k ül t ür ’ den f ar k i sinif sal l ik l a bagl ant ili-
uir . Uygar l ik sinif k ül t ür ü ve devl et i yl e i l gi l i di r . Kent l i l i k , t i car et ,
i l âhi yat ve bi l i mi n kur uml a,masi, pol i t i k ve asker i yapinin gel i ,mesi ,
ahl âk yer i n e huk uk un öne çik masi, er k egi n t opl umsal ci n si yet çi l i gi
yen i uygar t opl umun hâk i m göst er gel er i di r . Bi r anl amda bu özel l i k -
l er i n t opl amina uygar t opl um k ül t ür ü d e deni l ebi l i r . Ik i k avr am bu
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
40
hal i y l e özd e, k ilinir . Ayn i anl amda k ul l an ilir . Ver i ml i Hi l al k ayn ak l i
neol i t i k t opl um k ül t ür ün ün dünyaya yay il masina ben zer bi r sür eci ,
i k i n ci büyük yayil ma i zl ey ecek t i r . Bu sef er ‘uygar l ik be,igi ’ ol ar ak
r ol oy nay an Ver i ml i Hi l al t opr ak l ar inda dogur up be,igi nd e büyüt -
t ük t en son r a, yen i ev l âd ini ( ar t ik k iz d egi l , er k ek t i r ) dünyan in ye-
t i ,mi , k izl ar iyl a evl en di r er ek k endi n i çogal t acak t ir . Ben zet me y e-
r i ndedi r . Neol i t i k k ül t ür ün yay il masinin daha çok an a-t anr iça k izl a-
iinin dünyan in ul a,il digi her al aninda yet i ,k i n hal e gel mesi y l e k u-
r uml a,tigini var sayabi l i r i z. Er k ek egemen k ü l t ür ü i f ad e eden uygar
t opl um i se, y ayil digi al anl ar d a er k ek ev l âd in k ur uml a,masi anl ami-
na gel ecek t i r . Kiz ev l âdi k en di si n e k ar il a,tir ar ak bagl ayacak ol an
uygar er k egi n nesl i hept en ( k ad in agir l ik l i t opl umun er k ek egemen -
l i k l i t opl um i çi n de er i yer ek ) er k ek l er dogur acak ve günümüze k adar
uygar l igimizin er k ek l i gi çogal ar ak v e güçl ener ek devam ed ecek t i r .
Tüm Köl el i kl er Kar tl ayttrtl ma Temel i ndedi r
Uy gar l ik t opl uml ar inda k ur uml a,an bi r özel l i ge çok d i k k at çek -
mek ger ek i r . Top l umun i k t i d ar a yat k inl ik hal i de di y ebi l i r i z bu ger -
çek l i ge. Bi r n evi k ad inin k ar il a,ma gel enegi üzer i nde yen i d en yar a-
til masi gi bi . Ikt i dar da t opl umu k adinin k ar il a,tiiil masi gi bi hazir -
l amadan var l igindan emi n ol amaz. Kar ilik , en esk i k öl el i k ol ar ak ,
ana-k ad inin t üm k ül t üyl e bi r l i k t e, güçl ü adam v e mai y et i n dek i l er ce
uzun ve k ap saml i mücad el el er sonunda yen i l gi y e ugr at ilip ci nsi y et çi
t opl umun egemen k ilinmasiyl a k ur uml a,mi,tir . Bu egemen l i k ey l e-
mi bel k i de uygar l ik t am gel i ,med en t opl umd a yer i ni bul mu,t ur . Bu
o denl i ,i ddet l i ve yogun bi r mücadel edi r k i , sonuçl ar iyl a bi r l i k t e
haf izal ar dan da si l i n mi ,t i r . Kad in neyi , ner ed e, n asil k ayb et t i gi ni
hat ir l amaz. Boy un egmi , bi r k adinl igi dogal hal i sayar . Bu nedenl e
hi çbi r k öl el i k k adin k öl el i gi k adar i çsel l e,t i r i l er ek me,r ul a,tiiil ma-
mi,tir .
Bu ol u,umun t opl um üzer i nde i k i t ür l ü yikici et k i si ol mu,t ur :
Bi r i nci si , t opl umu k öl el i ge açmasi; i k i nci si , t üm k öl el i kl er i n k ar il a,-
tiiil ma t emel i nde yür üt ül mesi . Kar il a,ma sanil digi gi bi sal t bi r ci n-
si yet çi obj e d egi l d i r . Kar il a,ma özd e sosyal bi r özel l i k t i r . Bi r özel l i gi
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
41
çagii,tir miyor . Köl el i k , boyun egme, hak ar et i si n di r me, agl ama, y a-
l anciliga al i,ma, i ddi asizl ik , k endi ni sunma vb. gi bi özgür l ük ahl âki-
nin r edd et me dur umunda ol dugu t üm t ut um ve davr an i,l ar k ar ilik
mesl egi nden sayilir . Bu yönüyl e dü,ür ül mü, t opl umsal zemi ndi r .
Köl el i gi n asl î zemi ni di r . En esk i ve t üm k öl el i k l er i n, ahl âk sizl ik l ar in
üzer i n de i ,l evsel l e,t i gi k ur umsal zemi ndi r . I,t e uygar l ik t opl umu bu
zemi ni n t üm t opl umsal k at egor i l er e y ansitil masiyl a d a al âk al iuir .
Topl umun bi r büt ün ol ar ak k ar il a,tiiil masi si st emi n yür ümesi i çi n
ger ek l i d i r . Ik t i d ar er k ek l i k l e özd e,t i r . O zaman t opl umun k ar il a,ti-
iil masi k açinil mazdir , çünk ü i kt i dar özgür l ük ve e,i t l i k i l k esi ni t a-
nimaz. Ak si hal de var ol amaz. Ik t i d ar l a ci nsi yet çi t opl um ar asindak i
ben zer l i k özsel di r .
Hi y er ar ,i k t opl umd a t ecr übel i y a,lil ar in gençl er üzer i n de k ur -
dugu bask i ve bagiml il a,tir mad an da öneml e bah set mek ger ek i r .
Jer ont ok r asi di y e l i t er at ür e geçen bu k onu bi r ger çek t i r . Tecr übe
ya,liyi bi r yan dan güçl ü k il ar k en, di ger yand an ya,lilik on u gi t t i k çe
zay if , güçsüz k il mak t adir . Bu özel l i k l er i y a,lil ar i, gençl er i k en di
hi zmet l er i ne al may a zor l amak t ad ir . Zi hi n l er i ni d ol dur ar ak bu i ,l emi
gel i ,t i r mek t edi r l er . Tüm har ek et l er i ni k endi l er i n e bagl amak t adir -
l ar . At aer k i l l i k bu ol gudan da büyük güç al mak t ad ir . Onl ar in f i zi k i
güçl er i ni k ul l anar ak di l ed i k l er i ni y apt ir abi l mek t edi r l er . Gençl i k
üzer i n dek i bu bagiml a,tir ma günümüze k ad ar d er i nl e,er ek dev am
et mi ,t i r . Tecr übe v e i d eol oj i ni n üst ünl ügü k ol ayca k iiil amaz. Genç-
l i gi n özgür l ük i st emi k ayn agini bu t ar i hsel ol gudan al mak t ad ir . Ya,li
bi l gel er d en günümüz bi l i m adami v e k ur uml ar ina k ad ar gençl i ge
st r at ej i k , hassas deni l en bi l gi l er i n en can al ici k ismi ver i l mez. Ver i -
l enl er daha çok onu uyu,t ur an ve bagiml iligini k al icil a,tir an bi l gi -
l er d i r . Bi l gi l er ver i l di gi nd e uygul ama ar açl ar i ver i l mez. Sür ek l i bi r
oyal ama degi,mez bi r yön et i m t ak t i gi di r . Kadin üzer i n de k ur ul an
st r at ej i ve t ak t i k l er l e i deol oj i k ve p ol i t i k pr op aganda v e bask i si s-
t eml er i gençl er i çi n de geçer l i di r . Gen çl i gi n her zaman özgür l ük
i st emesi f i zi ki ya, siniiindan degi l , bu özgül t opl umsal baski dur u-
mun dan i l er i gel mek t edi r . Ayya,, t oy d el i k anl i k av r aml ar i gençl i gi
k üçük dü,ür mek i çi n uyd ur ul an t emel pr op agan da sözcük l er i di r .
Yi ne hemen ci nsel güdüye bagl amak , ser k e,l i ge çek mek , ezber e k at i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
42
dogmal ar a b agl amak , gençl i k en er j i si ni n si st eme yön el mesi n i en gel -
l emek v e düzen i sagl amak l a bagl ant iliuir . Tek r ar vur gul amal iyim:
Gençl i k f i zi k i bi r ol ay degi l t opl umsal bi r ol aydir . Tipk i k adinl igin
f i zi k sel degi l t opl umsal bi r ol gu ol masi gi bi . Bu i k i ol ay üzer i ndeki
çar p it mal ar i k ayn agina i n er ek açiga çik ar t mak sosyal bi l i mi n en
t emel gör evi di r .
Bu k apsama çocuk l ar i da al mak ger ek i r . Zat en k ad ini ve gençl i gi
t ut sak k il an, çocuk l ar i da dol ay l i ol ar ak di l ed i gi si st em al t ina al mi,
say ilir . Çocuk l ar a hi yer ar ,i k ve d evl et çi t opl umun yak l a,iminin çok
çar p ik yön l er i ni açiga çik ar mak büy ük önem t a,imak t adir . Çocuk l a-
iin an adan öt ür ü d ogr u t emel de egi t i l memel er i , son r ak i t üm t op-
l umsal gi di ,at i çar p ik ve yal an ci k il ar . Çocuk l ar üzer i n de de muaz-
zam bi r bask i v e yal anl amay a dayal i egi t i m si st emi k ur ul ur . Çok
çe,i t l i y önt eml er l e si st emi n daha be,i k t en bagiml il ar i hal i ne get i -
r i l meye çal i,ilir . Yedi si nde neyse yet mi ,i nde de o odur deyi ,i bu
ger çegi d i l e get i r mek t edi r . Çocuk l ar a dogal t opl umun özgür yak l a-
,imi hep bi r hay al ol ar ak bir ak ilir ve bu hay al l er i ni y a,amal ar ina hi ç
i zi n ver i l mez. Çocuk l ar i dogal hay al l er i ne gör e y a,at mak en soy l u
gör evl er den bi r i d i r .
At aer k i l i l i ,k i ni n güç k azanmasina bi r zor unl ul uk gözüyl e bak i-
l amaz. Or gani k ol u,umdan sank i bi r k anun ger egi ymi , gi bi saf bi r
çiki, degi l di r . Sinif l a,ma ve d evl et l e,meye gi d en yol d a t emel bi r
a,amayi t e,k i l et mesi üzer i n de öneml e dur may i ger ek t i r i y or . Kad in-
ana et r af indak i i l i ,ki ni n bi r güç, ot or i t e i l i ,k i si nden zi yade or gani k
dayan i,ma t ar zinda ol masi, dogal t opl umun özün e uygundur . Dev-
l et ot or i t esi ne k ap al iuir . Or gani k ol u,umun dan öt ür ü zor ve y al ana
dayan ma i ht i y aci duymaz. Bu nok t a $amani zm’i n ned en agir l ik l i
ol ar ak bi r er k ek d i n i ol d ugunu da açik l ar . $amani zm’e yak indan
bak il diginda, yan il t ma v e güç göst er i si agir basan bi r mesl ek ol dugu
anl a,ilir . At aer k i l l i k or aya yay ilip sinif l a,ma ve d evl et l e,meyi do-
gur mak t adir . M.Ö 3.000’ l er si t e d evl et i n t ar i ht e i l k dogu,una t anik -
lik et mek t edi r . En par l ak ör n egi Ur uk si t esi d i r . Gil game, Dest ani
özünde Ur uk si t esi ni n k ur ul u, dest aniuir . Denebi l i r k i , t ar i hi n en
büyük devr i mi bu si t e k ül t ür ünün çer çevesi nde ya,anmi,tir .
Inanna-En k i k ur gusu k ad in-an a t opl umuyl a at aer k i l t opl umun çe-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
43
k i ,mesi ni gör k eml i bi r ,i i r di l i yl e yansit mak t adir . Gil game, Dest ani
k ahr amanl ik çaginin her t opl umd a gör ü l en ör n egi n i n ,ahane ve i l k
or i j i nal yapisini di l e get i r mekt edi r . Il k ,ehi r -bar bar çat i,masini da
bur ada gör mek t eyi z. Kad in hal a yen i l mi , ol mak t an uzak t ir , ama
güçl ü er k ek , ask er i mai yet i i l e ar t ik t opl um üzer i nde hük ümr anl iga
adim adim al i,tiiil mak t adir . Ideol oj i k k ur gusuyl a, di nsel k ur uml a-
iiyl a ve i l k hanedanl ik ve sar ayl ar iyl a uygar t opl umun ,af agi at mak -
t adir ve güç göst er i si agir basan bi r mesl ek ol d ugu hemen anl a,ilir .
Dogal t opl umun saf l igi üzer i n e yayil acak k ur n azca ot or i t e i çi n güç
ve mi t ol oj i özen l e hazir l an ir . $aman ar t ik r ahi pl e,me, d i n adami
ol ma yol undad ir . Ya,li at ayl a i l i ,k i l er i t t i f ak a yön el i r . Tam hâk i mi -
yet i çi n güçl ü av cinin ad aml ar ina i ht i y açl ar i v ar d ir . Gücün e ve av
yet enek l er i n e en çok güven en gr up i l k ask er i çek i r dege dönü,me
egi l i mi ndedi r . Bu üçl ün ün el i n de gi d er ek deger ve yet enek l er bi -
r i k mek t edi r . Kad in-an anin et r af i k ur n azl ik l a y ava, yava, bo,al t ilir .
Evci l düzen gi t t i k çe k on t r ol al t ina al inir . Önce k ad in er k ek l er i n et k i -
l eyi ci gücü, söz geçi r en i i k en , yava, yava, yen i ot or i t eni n hük mün e
gi r er .
Il k güçl ü ot or i t eni n k ad in üzer i n de k ur ul masi r ast l ant i degi l -
di r . Kad in or gani k t opl umun gücü v e sözcüsüdür . O a,il madan at a-
er k i l l i k zaf er k azanamaz. Daha öt esi ne, dev l et k ur umun a geçi l emez.
Ana-k ad in gücün ün a,il masi st r at ej i k bi r anl ama sahi pt i r . El dek i
ver i l er Sümer k an it l anmasinda da gözl eml en di gi gi bi sür eci n çok
çet i n geçt i gi anl a,il makt adir . Tek t anr ili di nl er de yansitil an Li l i t h-
Havva k ad in f i gür ü d e sür eci n özel l i k l er i n i ol d uk ça çar p ici yan sit -
mak t adir . Li l i t h boyun egmez k adin i k en, Havva t esl i m al inmi, k ad i-
ni yan sit mak t adir . Öyl e k i , er k egi n k abur ga k emi gi nden yar at il digi
i ddi asi ne k adar bagiml i k ilind iginin da öl çüsü ol mak t adir . Di ger
yan dan Li l i t h ,ahsinda k adina edi l en l ânet , i f t i r a, cad ilik , ,eyt anin
ar k ada,i ben zer i t üm k üf ür l er büy ük çek i ,men i n var l igini k an it l a-
mak t adir . Bi n yil l ar in bu y önl ü k ül t ür ün ü, dü,ünce v e i n ançl ar ini el e
ver mek t edi r . Kad inin t opl umsal al t edi l i ,i çözüml enmeden, d aha
son r ak i er k ek egemen t opl um k ü l t ür ün dek i t emel özel l i k l er d ogr u
anl a,il amaz. Er k ek l i gi n t opl umsal k ur ul u,u ak l a bi l e get i r i l emez.
Er k egi n t opl umsal k ur u l u,u anl a,il madan d a devl et k ur umu çözüm-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
44
l enemez. Dev l et l e bagl ant ili ‘sava,’ ve ‘i k t i d ar ’ k ül t ür ü d ogr u t anim-
l anamaz. Kon u üzer i n de yogunca dur mamizin nedeni daha sonr ak i
t üm sinif l a,mal ar in sonucu ol ar ak gel i ,en kor k unç t anr i-k i ,i l i k l er ve
her t ür l ü sinir , sömür ü v e can al mal ar ina ger çek b i r açik l ik k azan-
uir mak t ir . Insanl igin l ânet i ne -si y asal i k t i d ar , d evl et - k ut sal p ar a-
di gmasiyl a bakilir sa, i nsanl ik zi hni yet i ni n en k i r l i k ar ,idevr i mi ger -
çek l e,mi , ol acak t ir . Gel i ,en de bu ol mu,t ur . Buna i l er l emeni n zo-
r un l u et k en i d eni l mesi -Mar k si zm de dâhi l - k ar ,idevr i ml er i n en
t ehl i kel i si di r . Tar i hi n bu açidan k esi nl i kl e el e,t i r i süzgeci nden geçi -
r i l i p dogr ul t ul masi sagl anmad ik ça, y apil acak her d evr i m k isa sür ed e
k ar ,idevr i me d önü,mek t en k ur t ul amayacak t ir .
Ön ce k ad inin, onunl a bi r l i k t e gen çl er i n v e çocuk l ar in d ogal t op-
l um d ünyasinin yikil masi, üzer l er i nde güce ve y al ana ( mi t ol oj i ) da-
yal i bi r hi yer ar ,i ni n k ur ul masi yeni t opl umun hâki m bi çi mi hal i ne
gel i r k en, bu sür eçl e i ç i çe d i ger bi r k ök l ü k ar ,idevr i m gel i ,i r : Dogay-
l a t er s dü,me, t ahr i be yön el me sür eci . Avci, sava,çi t ar zi ol madan
t opl umun ya,ayip gel i ,emeyecegi d ogr u bi r var sayim degi l d i r . Et l e
besl enmeyen hay van t ür l er i et l e besl enenl er d en bi nl er ce k ez d aha
f azl adir . Çok az say ida t ür et l e besl eni r . Dogaya d er i nl i gi ne bak il di-
ginda, hay van sal ya,am i çi n ön cel i k l e zen gi n bi r bi t k i ör t üsü ol u,-
mak t adir . Hayvansal gel i ,me bi t k i sel gel i ,meni n bi r sonucudur .
Di y al ek t i k i l i ,k i böyl ed i r , çün k ü i l k hayv an in yi yecek bi r hayvan i
yok t ur . O bi t k i yl e besl enecek t i r . Et l e besl enmeye bi r sapma gözüy l e
bak mak ger ek i r . Eger t üm h ayvan l ar bi r bi r i ni y esey di , canl i hayvan
t ür ü hi ç ol u,mazd i. Bu evr i m k ur al ina da ayk iii bi r gel i ,medi r . Do-
ganin esasl i egi l i ml er i nden her zaman sap mal ar çik ar , ama sapma-
l ar i esas hal i n e sok ar sak , hangi t ür e i l i ,k i nse o t ür ün soy u k ur ur . Bu
ol gunun en çar p ici i f adesi t opl umsal ol mamak k ayd iyl a çi f t ci nsel l i k
ya,ayan l ar d ak i dur u md ur . Her k es çi f t ci nsel , d ol ay isiyl a hom osek s
i l i ,k i si nde ol ur sa, i nsan soyu kendi l i gi nden k ur ur . Bu k isa i zah bi l e
avci ve sava,çiliga dayal i t opl umsal gel i ,meni n çar pik l igini gayet i yi
di l e get i r mek t edi r .
Sad ece mad dî açidan degi l , öl d ür me k ül t ür ünün manevî son uç-
l ar i çok daha agir d ir . Hayvan l ar i ve hemci nsl er i n i öl dür mey i bi r y a-
,am t ar zi -zor un l u sav unma d i,inda- ol ar ak k ül t ür l e,t i r en bi r t op l u-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
45
l uk , ar t ik sava, mak i nesi ni gel i ,t i r mek i çi n her t ür l ü âl et ve k ur um-
sal düzen i gel i ,t i r meyi t emel al acak t ir . Devl et en t emel güç k ur um u
ol ar ak h azir l an ir k en, sav a, ok l ar i, mizr ak l ar i ve bal t al ar i en d eger l i
ar açl ar ol ar ak i cat edi l i p gel i ,t i r i l ecek t i r . Dogal an a-t opl umd an çi-
k an at aer k i l t opl umun t ar i hi n en t ehl i k el i sap masi ol ar ak gel i ,mesi ,
günümüze k ad ar k i t ar i hi n k or k unç öl dür me v e sömür me bi çi ml er i -
ni n de özüd ür . Bu gel i ,me, bi r k ader ve i l er l em eni n zor unl u k o,ul u
ol masi ,ur ad a k al sin, t am bi r sapma hal i di r . Asl an in k r al l igina ben -
zer bi r gel i ,me ol uyor . Yi ne yil an-f ar e di y al ek t i gi n e ben zi yor . Daha
,i mdi den d evl et t eor i l er i ne ‘y il an-f ar e’ t eor i si demek d ogr uya daha
yak in bi r d eger l en di r medi r . Çogu er k egi n soy ad i asl an dir . Öyl e ol -
mak çok özl eni r bi r husust ur . Sor uyor um: “ Ki mi yemek i çi n ?”
Avcilik ve sava, k ül t ür ün ün var acagi dur ak ask er i ör güt l enme-
di r . Ask er i ör güt l enme dogal , et ni k t opl umun dagil masi or an inda
gel i ,i r . Kad in-ana et r af indak i ör güt l enme soy , gen , ak r aba ön i l i ,k i -
si ni gel i ,t i r i r k en, ask er i ör güt l enme bu i l i ,k i den k opmu, güçl ü er -
k ek l er i esas al ir . Ar t ik bu gücün k ar ,isinda hi çbi r dogal t opl um bi -
çi mi ni n k ar ,i dur amayacagi açik t ir . Topl umsal i l i ,k i l er e t opl umsal
zor -bun a med eni i l i ,k i de deni l mek t edi r - gi r mi ,t i r . Bel i r l ey en güç
zor un sahi p l er i di r . Böyl el i k l e özel mül k i yet i n de yol u açil mak t adir .
Mül k i yet i n t emel i nde zor un yat masi anl a,ilir bi r husust ur . Zor l a v e
k an l a el e geçi r me benl i k duygusunu a,iii güçl en di r i r . Il i ,k i l er e
hük met me ol madan, zor ar aci gel i ,t i r i l i p uygul anamaz. Hük met me
i se sahi p ol mayl a bagl ant iliuir . Hük met meni n i çer i gi n de sahi p ol ma
bi r di yal ek t i k i l i ,k i di r . Sahi pl i k de t üm mül k düzenl er i ni n öznesi di r .
Ar t ik t op l ul uga, k ad ina, çocuga, gençl er e, v er i ml i av ve t opl ayicilik
al anl ar ina mül k gözüy l e bak ma d önemi açil mak t adir . Güçl ü er k ek
büt ün i ht i ,amiyl a i l k çiki,ini yap mak t adir . Tan r i-k r al ol maya az
k al mi,tir . $aman-r ahi p ar t ik bu yeni sür eci n mi t ol oj i si ni ol u,t ur mak
i çi n i , ba,indadir . Yapil masi ger eken i ,, bu yeni ol u,umu muht e,em
bi r gel i ,me ol ar ak hük med i l en i n san in zi hni ne yer l e,t i r mek t i r . Me,-
r ui yet sav a,i en az çipl ak zor k adar hün er l i çaba ger ek t i r mek t edi r .
Insan in zi hni n e öyl e bi r i nanç y er l e,t i r i l mel i k i , mut l ak bi r k anun
deger i nde ol sun . Büt ün sosyol oj i k v er i l er ‘hük meden t anr i’ k av r a-
mina bu sür eçt e er i ,i l d i gi ni göst er mek t edi r . Dogal t opl uma e,l i k
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
46
eden ‘t ot em’ i nancinda hükmet me i l i ,k i si yokt ur . Kl ânin si mgesi
ol ar ak t abusal d ir , k ut sal d ir . Kl ân ya,ami nasil sa si mgesel k avr am -
sal l a,tiiil masi da öy l e yan sitil mak t adir . Kl ân ör güt l enmesi n i n hayat i
ve k ur al l ar ina simsiki bagl anmad an ya,am d ü,ünül memek t edi r .
Dol ayisiyl a var l iginin en yük sek , en yüce yansimasi ol ar ak t ot em
dok un ul maz v e k ut sal say il acak t ir . Hür m et edi l ecek , say gi göst er i l e-
cek t i r . Nesn e ol ar ak en yar ar l i e,ya, hay van ve bi t k i l er d en seçi l ecek -
t i r . Dogada k l âna ya,amsal l ik ver en nesn e ne i se ona i n an il acak ve
si mgesi say il acak t ir . Böyl el i k l e dogal t opl umun di n i d e dogayl a b ü-
t ünl ük ar z et mek t edi r . Bi r k or k u k ay nagi degi l , güçl en di r me un su-
r udur . Ki ,i l i k ve güç k azandir mak t adir .
Yen i t opl umd a yük sel t i l en t anr i i se t ot emi a,acak t ir , k amuf l e
edecek t i r . Dagl ar in dor uk l ar inda, deni zi n di pl er i nde, gök l er d e on a
mek ân ar an acak t ir . Hâk i m gücü vur gul anacak t ir . Yeni d ogan ef en di -
l er sinifina nasil da ben zi yor ! Esk i Ahi t ’ t e -d ol ayisiyl a Inci l ve Ku-
r an ’d a- t anr inin bi r ad i ‘Rab’, ef endi an l amindadir . Yeni sinif k endi ni
t anr isal l a,tir ar ak d ogmak t adir . Di ger t anr i adl ar indan en t an inmi,
ol ani ol an ‘El ’, ‘El ohi m’, y ücel i k anl amina gel i p , çöl k abi l el er i üzer i n -
de yük sel en at ayi, ,eyhi müj d el emek t edi r . At aer k i l l i gi n dogu,uyl a
yeni t anr inin dogu,u kut sal ki t apl ar in t ümünde çar pici bi r i ç i çel i ge
sahi p t i r . Homer os’un Il yad a’sinda, Hi nt l i l er i n Ramayan a’sinda, Fi n -
l i l er i n Kal avel a’sinda hep böy l edi r . Zi hi n l er d e yen i t opl umun me,-
r ui yet i sagl anmadan ya,ama ,ansi zor dur . Hi çbi r yön et i l en t opl um
bi r i mi i n andiiil madan uzun sür e yön et i l emez. Zor un yön et i mdek i
et k i si anl ik t ir . Kal ici i nanç sagl amak t adir . Tar i hi n Sümer ör negi bu
yönl ü el dek i i l k yazili or i j i nal i i çer mesi açisindan i ncel enmesi hayl i
i l gi n çt i r . Sümer l er dek i t anr i yar at imi har i k ad ir . Özel l i k l e ana-
t anr içal igin yikil masi, at a-t anr inin egemen k ilinmasi t üm dest anl a-
iinin özün ü t e,k i l et mek t edi r . Inanna i l e Enk i , Mar duk i l e Ti amat ’ in
mücad el esi ba,t an son a dest an l ar ini i ,gal et mek t edi r . Daha sonr ak i
t üm d est anl ar a ve k ut sal k i t apl ar a yan simi, bu d est an l ar in sosyol o-
j i k i ncel enmesi ön ümüze muazzam bi l gi l er sunmak t ad ir . Tar i h bo-
,una Sümer l er d en ba,l at il miyor . Di n l er i , edebi yat dest anl ar ini, hu-
k uk u, demok r asi yi , devl et i Sümer l er i n yazili t abl et l er i ne dayal i ol a-
r ak çözü ml emek , bel k i de sosyal bi l i me çiki, yap t ir abi l ecek dogr uya
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
47
yak in t emel yol l ar dan bi r i di r . At aer k i l zi hni yet i n ya,adigi bu k ar ,i-
devr i m bel ki de t ar i hi n ya,adigi en büyük çar pit ma, sapt ir ma gi r i -
,i mi di r . Insan , t opl um zi hni nd e öyl esi n e k ök sal mi,tir k i , hal en bu
et k i ni n a,il masinin k enar indan bi l e geçemi yor uz. Hal en Sümer r a-
hi pl er i bi ze hük medi y or . Icat et t i k l er i devl et k ur uml ar i ve m e,r ui yet
i f adesi ol ar ak k ur gul ad ik l ar i t anr il ar göz açt ir mamasina bi zi yön et -
mek t e; t emel gör ü, açil ar imiza, p ar ad i gmal ar imiza hâk i m ol mak t a-
uir l ar . Al ber t Ei n st ei n ’in “ Al i,k an l ik l ar in, gel enek l er i n gücü, at omu
par çal am ak t an d aha zor d ur ” d eyi ,i en çok d a bu i l i ,k i l er i çi n söy-
l enmi , gi bi di r . Bu söyl em d egi l mi di r k i , hal en uygar l igin, devl et i n
dogu, be,igi , Sümer l er i n k ut sal r ahi p sar ayl ar i zi ggur at l ar yur d un-
da, Di cl e-Fir at ar asinda, I r ak ’t a, o i cat l ar d an ber i di nmey en acimasiz
sav a, ve sömür ü hi çbi r i nsan l ik öl çüsüne sigmadan d evam ed i y or .
Demek k i at aer k i l t opl um v e devl et l e,mesi i nsan l igin hayr ina ol masi
,ur ad a k al sin, en büyük ba, bel âsiymi,. Bu yen i ar aç bazen k ar t opu,
bazen nar t opu gi bi gi der ek et r af ini yik ar ak büy üyecek ve k ut sal l ar
k ut sal i gezegeni mi zi ot ur ul amaz hal e get i r ecek t i r . Esk i Ahi t d evl et i n
çiki,ini deni zd en çik an bi r can avar a ( Levi at han) ben zet i r . Demek k i
Kut sal Ki t abin bi r yan i da büyük dogr uyu t espi t et mi ,. Levi at han’l a
ba, et mek en t emel k aygi ol ar ak sür ek l i v ur gul an ir . Bu can avar
k on t r ol ed i l mezse ‘her k esi yer ’ der .
Sosyal bi l i ml er i n çogunl uk l a i l k el k omün al düzen , esk i v e yeni
t a, devr i , vah,et düzen i d edi k l er i bu d üzen de, ban a gör e k omünal
anacil -t opl um d emen i n daha anl aml i ol abi l ecegi bi r a,amal ar ser i si
söz k on usudur . Insan t opl umun un t opl am ya,am sür esi n i n ner e-
deyse yüzde dok san dok uzl uk k ismini t e,k i l eden bi r a,ama. Kü-
çümsemem ek ger ek i r . Kom ünal anacil t opl umun bagiinda ar t ik -
ür ün ve d i ger k ül t ür d eger l er i n i bi r i k t i r mesi k ar ,isinda, hep yan i
ba,inda avar e av ar e gezen, bazen ba,ar ili avcilik sef er l er i y l e gi t t i k çe
güç k azanan güçl ü ve k ur naz er k egi n bu t opl umsal düzen üzer i n de
i l k egemenl i k ar ay i,ina yön el di gi n i çik ar samak zor d egi l d i r . Bi r çok
ant r op ol oj i k bel i r t i v e ar k eol oj i k k ay it , gözl em v e muk ay ese, bak i,
bu i ht i mal i güçl ü k iliyor .
At aer k i l t opl umun ,aman + ya,li t ecr übel i ,eyh + ask er i k omu-
t an er k ek agir l ik l i ol u,umun dan da sik ça bahset t i k . Yen i bi r t opl um
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
48
bi çi mi ni n p r ot ot i pi n i bu gel i ,i mde ar amak daha dogr ud ur . Yen i t op-
l umd an k ast imiz, k l ânin hi yer ar ,i k azan ma d ur umudur . Hi y er ar ,i -
ni n k al ici sinif l a,ma ve d evl et t ar zi ör güt l enmeye yol açmasi bu bö-
l ünmeyi k esi nl e,t i r di . Sinif ve devl et i t aniyan t opl um açik k i ni t el i k
degi,t i r mi ,t i r . Ar t ik -ür ünün ar magan ol makt an çik ar ilip degi,i m
mal i hal i n de met al a,tiiil ar ak pazar da al i,-ver i , k on usu yap il masi
bu d egi,i mi n t emel d i n ami gi d i r . Top l umd a pazar -k ent -t i car et üçl ü-
sünün k al ici bi r un sur ol ar ak d evr ey e gi r mesi y l e devl et l e,me v e
sinif l a,ma d aha da i vme k azan ir . Zaman ve mek ân k o,ul l ar inda bu
gel i ,meni n nasil seyr et t i gi ni de sik ça i ,l edi gi mi z i çi n t ek r ar l amaya-
cagim. Far k l i anl at iml ar ol ar ak çe,i t l i sosy ol oj i l er bu yen i t opl uma
sinif l i t opl um, k en t t opl umu, d evl et l i t opl um, k öl eci , f eod al , k api t a-
l i st t opl uml ar ad iyl a bi r çok k avr aml a k ar ,ilik ver meye çal i,mi,l ar -
uir . Sinif sal l ik , k en t l i l i k ve d evl et l i l i k d aha bar i z v e k al ici özel l i k l er
ol dugundan, daha çok d a bu sür eçl er e ‘uygar l ik ’, ‘ medenîl i k ’ sif at i
t anindigindan , ben ce i çer i gi n e uygun ol ar ak ‘uygar t opl um’, d aha
kisal t il ar ak uygar l ik demek uygun dü,er .
Fak at di k k at t en k açmami, ol mal i k i , uygar l ik d er k en t opl um et i -
gi açisindan bi r yücel meyi , gel i ,meyi degi l , dü,ü,ü ve baskil amayi
esas ni t el i k ol ar ak yor uml uyor uz. Uygar t opl um esk i k omün al anacil
deger yar gil ar ina, yan i ahl âk an l ayi,ina gör e büyü k bi r d ü,ü, anl a-
mina gel mekt edi r . En esk i bi l di gi mi z di l ol an Sümer cede bu i l i ,k i
çar p ici bi çi md e di l e gel mek t edi r . Amar gi k el i m esi hem özgür l ük ,
hem anaya ve dogay a dön ü, anl amina gel m ek t edi r . Ana, özgür l ük ve
doga ar asinda k ur ul an özd e,l i k çar p ici ve dogr u bi r al gil amad ir .
Uy gar t opl umu i l k d ef a t an iyan Sümer t opl umu, henüz çok uzak
ol mad igi esk i t opl uma veya k omün al anacil t opl uma Amar gi k el i me-
si i l e özl em duymak t ad ir . Bu t opl umsal al t üst ol u,u Sümer or i j i n a-
l i n de i zl emek hem mümk ün, hem çok çar p ici ve ögr et i ci d i r .
Zi ggur at Si st emi nde Kadtn ve Ai l e Ger çegi
Sümer r ahi bi ni n devl et ben zer i k ur uml a,may a gi d er k en, yap t ik -
l ar i devl et i an l amak açisindan bi zl er e bel k i d e en ger çek çi bi l gi l er i
ver mek t edi r . Ön ce zi ggur at adl i t apinagini k ur mak t a, onu göge dog-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
49
r u yük sel t mek t e, üst k at i t anr iya al t k at i k u l l ar ina adamak t ad ir . Ar a
böl mel er i or t a sinif t emsi l ci l er i n e açmak t ad ir . Tap inagin et r af indak i
evl er , ar azi l er bi r ek i d ur umundad ir . Ür et i m t ek n ol oj i l er i ni t ap ina-
gin bi r böl ümün de depol ar . Ver i ml i ür et i mi n hesapl ar ini özen l e ya-
par . Açik k i , bu k ur ul u, yeni bi r t opl umd ur . Hem de daha öncek i hi -
yer ar ,i k ve dogal t opl umun unsur l ar inin bi r özet i gi bi di r . Hem bu
t opl uml ar in hem d e y eni t opl umun k ur ul u,unda yar ar l i ol abi l ecek
par çal ar ini al ir ; y ar ar l i ol mayan , engel t e,k i l eden p ar çal ar ini i se
ui,l ar . Tam k ut sal bi r t opl um mühendi si gi bi çal i,iyor . Ar aci k ur duk-
t an son r a ba,l angiçt a her k es memnundur . Bayr am hal i söz k onusu-
dur . Büyük çar k k ur u l mu,t ur ; Di cl e-Fir at sul ar iy l a âdet a döndür ül e-
r ek t ar i ht e i l k def a en b ol ür ün ü y ar at mak t ad ir . Insan l ik i çi n bundan
daha büyük bayr am mi ol ur ? En büy ük t anr isal l ik bu düzen l eme
degi l de n edi r ?
Rahi p Zi ggur at in en üst k at ini gi d er ek say il ar i azal an t anr il ar a
ver i r k en, bu k at i son der ece gi zl i t ut ar . Kendi si ( ba,r ahi p) d i,inda
k i mseni n çik mamasini k ayit al t ina al ir . Bu t ak t i k yeni di nsel gel i ,me
i çi n öneml i di r . Hem i nsanl ar in saygisini, mer akini, hem de bagiml ili-
gini gel i ,t i r i r . Ba,r ahi p bur ad a t anr iyl a bul u,t ugunu, k on u,t ugunu
sür ek l i t opl uma yayar . Tanr inin sözünü duymak i st eyen, ba,r ahi bi n
‘sözün e’’ bak mal iuir , çünk ü o, t anr inin t ek yet k i l i sözcüsüdür . Bu ge-
l enek ol d ugu gi bi Ibr ahi m’i di n l er e d e geçmi ,t i r . Hz. Musa Si na-Tur
Dagi’n da t anr iyl a k onu,up ‘ON EMRI’ al mi,tir . Hz. Isa’ nin di ger adi
‘TANRI SÖZCÜSÜ’ dür . Bi r çok d ef a o d a t anr iyl a k on u,ma denemesi -
ne gi r mi ,t i r , ama ,eyt an bu gi r i ,i mi bo,a çik ar mi,tir . Fak at son unda
ba,ar acak t ir . Hz. Muhamm ed’i n Mi r aca çiki,i, ayn i gel enegi n Is-
l âm’ l a devam et t i gi n i göst er i r . Üst k at , Gr ek -Roma d i ni nde Pan t eon
ol ar ak d aha gör k eml i ol ar ak düzen l enecek t i r . Ibr ahi mî d i nl er de i se
Havr a, Ki l i se v e Cami ol ar ak d aha da gör k eml e,er ek yen i d en düzen -
l enecek t i r . Topl umdak i di n sinifinin ar t an r ol ü çok açik t ir .
Ba,r ahi p t anr i k at inda-evi nde dü,ünce yogunl ugunu ba,ar an k i -
,i di r . Yeni t opl umun düzenl enmesi ni n et k i l i ol masi i çi n, t anr iyl a
di y al ogunda geçen sözl er e gör e ol m asi son der ece ön eml i di r . Tan r i
t emsi l l er i i çi n i l k def a bazi heyk el l er d e bu k at a yer l e,t i r i l mek t edi r .
Bu bul u, i n san mer ak ini daha da ar t iiir . Kavr amsal t anr inin si mge-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
50
sel put l ar i, f i gür l er i ger ek l i gör ül ür . Zat en dönemi n i n san bel l egi bu
t i p soyut k avr aml ar l a dü,ünmek t en çok , f i gür l er l e zi hni t asar iya
hept en yat k indir . Fi gür sel ol mayan dü,ünceni n , y ani sözel , soy ut
dü,ünceni n anl a,il masi çok güçt ür . Insan t opl ul ukl ar i i ,ar et di l i ni n
( bi r n evi f i gür ve bed en di l i ) et k i l er i ni y ogunca ya,amak t adir l ar . Do-
l ayisiyl a f i gür l ü , put l u t anr i k avr aml a,mal ar i son der ece an l a,ilir d ir .
Ana-t anr iça dönemi nden k al ma çok say ida ,i,man k ad in f i gür ü d aha
müt evazi ol up, ür et en-ber ek et l i an a-k ad ini t emsi l et mek t edi r .
Zi ggur at in üst k at inin demek k i i l k t anr i evi , pant eon, k i l i se, hav-
r a, cami , cemaâ ( üni v er si t e) ör n egi ol masi son d er ece ögr et i ci d i r .
Zi nci r l emesi ne bi r bi r i ne bagli bu t ar i hsel ol u,uml ar t opl umun k ut -
sal haf izasi, k i ml i gi an l amina da gel mek t edi r .
Rahi bi n i k i nci öneml i i ,i t opl um mühendi sl i gi di r . Hem yeni t op-
l umu p l ânl amak t a, i n ,a et mek t e, hem bi zzat yön et mek t edi r . Bu gö-
r ev bi zzat r ahi pl er i n k at i ol an Zi ggur at in i k i nci k at inda yür üt ül mek -
t edi r . Tan r i vek i l l er i ol ar ak ba,r ahi p sor uml ul ugunda k ut sal bi r
sinif a k adar çogal acak l ar d ir . Her k ent i n yön et i ci azinl igi ol ar ak i l k
hi yer ar ,i k ( k ut sal y önet i m) k ast i ol u,t ur acak l ar d ir . Rahi pl er i n i l k
pr of esör t asl ak l ar i ol dugunu bo,una söyl em edi k . Maddî deger l er i n
ür et i mi ni bi r i nci k at t ak i adaml ar ina ( k ul l a,manin ba,l angici) yapt i-
iir k en, k endi l er i esas ol ar ak t anr iyl a bi r l i k t e bi l i m l e ve onun d üzen -
l enmesi y l e ugr a,mak t adir . Yazi, mat emat i k , ast r on omi , t ip, edebi yat
ve t âbi i k i i l âhi y at bi l i mi n i n t emel l er i or t a k at t ak i r ahi p odal ar inda
at il di. Or t a k at ayn i zaman da ok ul - üni v er si t eni n i l k t asl agiuir . Tan r i
k at i mabet l er i n, r ahi p k at i ok ul l ar in pr ot ot i p i di r . Bu f aal i y et t e ,üp-
hesi z büyüy en k en t t opl umun un i ,l er i ni yönet mek ba,lica et k en di r .
Maddî f aal i y et l er i n k en di ba,ina, yan i Mar k s’in yor umuy l a ‘özgür
emek çi l er l e hi çbi r zaman yür üt ül medi gi n i i yi an l amak ger ek i r . Kapi -
t al i st dönem de dâhi l , hi çbi r sinif l i t opl umd a özel v eya k ol ek t i f mül k
sahi p l er i ni n özgür emek çi l er i ol amaz. Bask i v e me,r ui yet l e k u l l a,ti-
iil mayan hi çbi r i nsan , ba,k al ar inin mül k ün de özgür ce çal i,maz!
Rahi pl er yön et i m i ,l er i ni ön eml i or an da me,r ui yet l e sagl amak -
t adir . Bundak i en büyük hüner l er i t anr i sözcül ügü v e bi l i m t ek el ci l i -
gi di r . Tanr i sözcül ügü ve bi l i msel bul u,l ar i k endi l er i ne muazzam bi r
yön et i m gücü v er mek t edi r . Un ut mayal im, k ap i t al i zmd e bi l e BILIM
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
51
GÜÇTÜR. Bu bi l i mi n t emel l er i ni n neol i t i k t opl umda özel l i k l e Tel
Hal af d önemi nde ( M.Ö. 6.000 -4.000) sagl andigini hat ir l at al im. Ana-
k ad in t anr içal ar in k at k il ar i bu dönemd e bel i r l eyi ci di r . Tüm bi t k i ,
evci l hayv an, çöm l ek , d ok um a, ögüt me, ev, k ut sal l ik evi k on ul ar inda
ana-k ad inl ar in i l k ögr et men k on umu i yi anl a,il mal iuir . An a t anr iça
Inanna’n in er k ek Tan r i Enk i ’yl e mücad el esi nde i dd i asi, yüz dör t
( 104) büyük i cadin ( Me) sahi bi ni n k endi si ol dugunu, bunl ar i k endi -
si nden çal d igini Enk i ’ye isr ar l a söyl emesi n i n al t inda yat an ger çegi
gayet i y i an l at mak t ad ir . Yan i çogu bu l u,u ana-k ad inl ar yap t i. Er k ek
yön et i ci l er bun l ar i k en di l er i n den çal d il ar . Uygar l ik a,amasinin bi r az
da bu t emel de i n ,a edi l d i gi ni gör ecegi z.
Rahi pl er i n k at k il ar i k üçümsen emez. Uy gar l igin bi l i msel t emel l e-
r i nde i cat et t i k l er i yazi, ast r on omi , mat emat i k , t ip ve i l âhi yat in r ol ü
k esi ndi r . Bi l i mi ba,l at an sür eçt e Sümer r ahi pl er i n i n yer i ni n ba,at
ol dugunu söyl em ek yer i n dedi r .
Tar i ht e bi l i n di gi üzer e i l k Sümer k r al l ar ina r ahi p-k r al l ar d enme-
si , ger çek l i gi n i bu anl at imd a bul mak t ad ir . Rahi p-k r al l ar k ent t opl u-
munun i l k k r al l ar iuir . Her k ent i n i l k i n bi r r ahi p k r al i var dir . Bi l i m ve
i l âhi yat t emel i n de sagl adik l ar i me,r ui yet k r al l ik y önet i ml er i ni n esas
nedeni di r . Bu d ur um ayn i zamanda zay if y anl ar ini t e,k i l edecek t i r .
Bel l i bi r d önem sonr a han edanl ik l ar d önemi ne geçi l ecek t i r . Bun da
i se hanedan ba,inin i t t i f ak et t i gi ‘ güçl ü ad amin’ et r af indak i ask er i
mai yet t emel r ol oynay acak t ir . Zor ‘r ahi p oyun unu’ yen ecek t i r .
En al t t a çal i,anl ar k at i bul un mak t adir . Bel k i d e i l k k öl el er , ser f -
l er ve i ,çi l e,meni n t emel l er i ni at t ik l ar i i çi n, bu ‘bi r i nci k at çal i,anl a-
iini’ i yi k avr amal iyiz. Ner eden ve nasil sagl an dil ar ? Zor un v e
i k nanin r ol ü n edi r ? Hangi t opl ul uk t an ve n eyi n k ar ,iliginda sagl an-
mak t adir ? Içl er i nde k ad inl ar var miuir ? Kadinl ar ve ai l e’n i n r ol ü
nedi r ? Bu sor ul ar i yanit l amak öneml i ayd inl anma sagl ayacak t ir .
Il k çal i,ma gr upl ar inin ol u,umunda muht emel en r ahi bi n i k na
gücü ba,t a gel mek t edi r . Yap t ik l ar i i l k ür et i m düzenl emesi n de sul a-
mayl a bi r l i k t e ar t an besi n l er i n çal i,anl ar i gel di k l er i yer e gör e d aha
i yi besl edi k l er i dü,ünül ebi l i r . Ar t an nüf us ve göçl er l e bi r l i k t e k abi l e
çat i,mal ar i son ucun da k abi l esi yl e an l a,mazl iga dü,enl er t apinagi
k ur t ul u, çar esi ol ar ak gör mü, ol abi l i r . Di ger bi r et k en , t ap inak i n,a-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
52
sinda v e ür et i mi n de çal i,man in k ut sal l igi çok d aha öneml i bi r r ol
oyn ayabi l i r . Her ai l e v e k abi l eni n bel l i sinir l ar dâhi l i n de çocuk l ar ini
t apinagin hi zmet i n e ver mel er i Or t adogu gel enegi nde çok gör ül mek -
t edi r . Tap inak an gar yasi genel bi r k at egor i di r , hat t a bi r on ur p ayesi
bi l e ver m ek t edi r . Tap inak t a çal i,anl ar t opl umd a daha onur l u k ar ,i-
l anmak t ad ir . Bi r nevi Hir i st i yan man ast ir ciligina ben zet i l ebi l i r . Ta-
r i k at çilik l a d a ben zer yön l er i v ar d ir . $eyhi n mül k ün de çal i,mak
onur ve sev ap ver i r .
Zi ggur at l ar k ol ek t i f çal i,man in i l k ve saf ör negi n i t e,k i l et mel er i
açisindan di k k at çek i ci di r . Ör negi n Max Weber gi bi bazi sosy ol ogl ar
‘Fi r avun sosyal i zmi ’ ol ar ak deger l en di r mek t edi r . Il k k omüni st uygu-
l ama ör n egi ol d uk l ar i açik t ir . Zanaat k âr t opl ul uk l ar i da çal i,an gr u-
bun a dâhi l di r . Hep bi r l i k t e bi r f abr i k a ür et i mi n i and ir mak t adir .
Ür ün f azl asi depol anmak t adir . Kit l iga kar ,i i yi bi r si st em ol dugu
açik t ir . Bu i ,l et me ,ek l i r ahi pl er i n gücün ü ol aganüst ü ar t ir mak t adir .
Hi çbi r ai l e veya k abi l e bu et k i nl i ge ul a,amaz. Tüm ai l e ve k abi l el er i
a,an bi r t opl ul uk ve güç söz k onusudur . Yen i t opl umun ve d evl et i n
r ü,eym hal i ol dugunu Zi ggur at l ar k adar hi çbi r ör nek açik sunmaz.
Bu üst t opl umun mek ân i k ent ol mak t adir . Medeni , si vi l , uygar
t opl um d a deni l en bu mek ân i n san l igin zi hni y et i nde ol d ugu k ad ar
mad di ür et i m yap isinda da büyük devr i mci degi,i k l i k l er get i r mek -
t edi r . Daha dogr usu, dogal t opl uma gör e b üyük bi r k ar ,idevr i mi n
t emel i ni t e,k i l et mek t edi r . Ken t -d evl et zi hni y et i hen üz çözüml enmi ,
ol mak t an uzak t ir . Ak il düzen i n i , y aziyi, bi r çok zan aat i, san at i gel i ,-
t i r mi ,t i r . Ancak ne pahasina? Kent devr i mi mi , k ar ,idevr i m mi yar -
gisi, üzer i nd e k ap saml i dü,ünmeyi ger ek t i r ecek k adar ön emi ni ha-
l en k or umak t ad ir . Unut mamak ger ek i r k i , ba,t a büyük t ek t anr ili
di n l er ol mak üzer e bi r çok t ar i hi çiki,, bu yap il anmaya k ar ,i gel i ,t i -
r i l mi ,t i r . Insan soyun u i çi ne sok t ugu cender e cen net t en çok cehen-
neme ben zem ek t edi r . Daha dogr usu çok azina cen net , ezi ci çogun-
l uga cehennem ya,ami get i r di gi , günümüze k ad ar k i ör nek l er i açik -
l ayici ni t el i k t edi r . Ken t -devl et t opl umu her bak imd an hâk i mi yet ,
mül k i yet , bask i davet eden bi r i çer i ge sahi pt i r . Dogal t opl um i nsan i-
ni bu d üzen e al i,tir mak k ol ay ol mami,tir . Bi r yan dan t üm k en t i n -
san l ar inin zi hni n e k or k ut ucu t anr il ar l a hük met mek , d i ger yan dan
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
53
k adini ba,t an çik ar ici bi r ar aç hal i nde sunmak -Il k f ahi ,el i k - bu si s-
t emi n ol mazsa ol mazl ar iuir . Kul l ugu beni mset mek günl ük d enet i m
k adar ancak bu k ök l ü k ur uml ar l a mümk ün ol mak t ad ir . Ik i k ur um da
k ök l ü af yonl ama özel l i k l er i ni t a,ir l ar .
Ent r i kaci, yozl a,tiiici, f ahi ,e vs. sif at l i k adin ger çegi ni n acimasiz
sor uml usu er k ek t i r . Hi çbi r k adin k end i hal i nde k al d ik ça ent r i k acilik ,
f ahi ,el i k yap ma ger egi d uymaz. Fi zi gi , bi y ol oj i k var l igi bun a uygun
da degi l d i r . Ent r i k aciligin ve f ahi ,el i gi n ger çek yar at icisi er k ek t i r .
Bi l i n en i l k genel evi Süm er ba,k en t i Ni p pur ’ da M.Ö 2.5 00’l er d e
‘musak k at i n ’ ad iyl a açan in er k ek i k t i d ar i ol dugunu bi l i y or uz. Bun a
r agmen ut anmadan sank i f ahi ,el i k k adin yar at imiymi, gi bi bi r yak -
l a,imi sür ek l i canl i t ut ar . Kendi eser i n i , dogur d ugu suçl ul ugu k ad ina
mal eder ek , saht e bi r n amus an l ayi,i gel i ,t i r er ek ol mad ik l an et l en-
me ve d ayagi, k at l i ami k ad indan ek si k et mez. Bu i l ave t an iml ama-
dan çik ar abi l ecegi mi z sonuç, er k egi n öncel i k l e i deol oj i k sal diiisina
k ar ,i yet k i n dur mad ir . Er k ek egemen i d eol oj i ye k ar ,i k ad in özgür -
l ük i deol oj i si yl e, f emi ni zmi ve k aynak l andigi k api t al i zmi a,ar ak si -
l ahl anip mücad el e edi l mel i d i r . Er k ek egemen i k t i d ar ci zi hni y et e
k ar ,i k adinin özgür l ük çü dogasal zi hni yet i ni yet k i n k ilip öncel i k l e
i d eol oj i k al anda k azanmayi i y i bi l mek , t am sagl amak ger ek i r . Un ut -
mamak ger ek i r k i , gel enek sel k ad insi t esl i mi yet f i zi k i degi l t op l um-
sal d ir . Içer i l mi , k öl el i k t en gel i r . O hal de öncel i k l e i d eol oj i k al anda
t esl i mi yet dü,ünce ve d uygul ar ini yen mek ger ek i r . Zi ggur at si st e-
mi nde k ad in ve ai l eni n k on umun a ne ol du sor usu da öneml i d i r .
Ana-t anr iça di ni ni n Zi ggur at r ahi p di ni ne muhal ef et i Sümer met i n -
l er i nde bol ca i zl en mek t edi r . Muhal ef et çe,i t l i bi çi ml er ser gi l emek -
t edi r . Kad in r ahi bel er k endi agir l ik l ar i al t inda t ap inak l ar i n ,a et -
mek t edi r l er . Ner edeyse her k ent i n bi r k ad in k or uyucu t anr içasi
var d ir . Çar p ici ör n ek Ur uk Tanr içasi Inanna’n in ser üven l er i di r . Il k
Sümer ,ehi r devl et i ol ar ak t ar i ht e anl am bu l an Ur uk ( bugünk ü
I r ak ’in adi Ur uk ’t an gel se ger ek ) i n cel enmeye d eger bi r ör nek t i r . Il k
er k ek Kr al Gil game,’i n k en t i ol m asi açisindan da ünl üdür . Muht e-
mel en Ur uk i l k ,ehi r -d evl et ör n egi d i r . M.Ö. 3.800–3.000 yil l ar i t ar i h-
t e Ur uk d önemi ol ar ak geçer . Kur ucu Tanr iça’n in Inanna ol masi,
esk i l i gi n i v e ana-k ad inin r ol ün ün hal en ba,at ol dugunu yan sit mak -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
54
t adir . Ur uk ’un Er i du’ya ( Tan r i Enk i ’ ni n k en t i . Bel k i de i l k r ahi p dev-
l et i ) k ar ,i mücad el esi dest ansiuir . Inanna v e Enk i ,ahsinda k ad in-
er k ek mücadel esi ni n güçl ü somut ör n egi k ad ar d est ansi yanini da
göst er mek t edi r . Kad in t anr iça f i gür ü zamanl a azal ir . Babi l döne-
mi nde k esi n bi r yen i l gi y e dü,mü, gi bi di r . Kad in k öl e ol dugu k ad ar
r esmi , gen el ve özel f ahi ,e’d i r ar t ik .
Zi ggur at l ar in bi r k isminda k adinl ar in a,k nesnesi ol ar ak r ol oy-
nadik l ar i bi l i nmek t edi r . Hem de en i yi ai l el er i n k izl ar i i çi n a,k nes-
nesi r ol ü on ur p ayesi t a,imak t adir . Seçk i n ve ayr ical ik l i k izl ar or aya
al inir . Rahi p düzen i nd e k ad in sunumu muht e,emd i r . Zi ggur at l ar d a
bi r sar ay d üzen i nd e her t ür güzel l i k egi t i ml er i nden geçmek t edi r l er .
Bazi et k i nl i k l er d e ( san at , müzi k ) ust al a,mak t adir l ar . Ci var böl gel e-
r i n seçk i n er k ek l er i n i n begeni si ne sunul mak t ad ir l ar . Bazil ar iyl a
anl a,tik l ar inda evl en di r i l mek t edi r l er . Bu t ar zda t ap inagin hem gel i -
r i , hem et k i nl i gi çok ar t mak t adir . Tap inak t an k adin al mak an cak
soy l u ai l e er k ek l er i ne nasi p ol mak t ad ir . Ayr ica t apinak egi t i mi nd en
geçt i k l er i i çi n , bu k adinl ar t apinak et k i nl i gi ni yen i k abi l el er i çi nde
t emsi l ed er ek yen i t opl um-d ev l et e bagl amak t adir l ar . Kad inl ar bi r
nevi yen i r ahi p t opl um-d evl et i n i n en ver i ml i aj anl ar i dur umundad ir .
Bu ba,t a Isr ai l ol mak üzer e, hal en devl et l er i n et k i n ol ar ak k ul l an-
uik l ar i bi r yönt emdi r . Kadinin bu bi çi mde k ol ek t i f l e,t i r i l mesi , ‘gene-
l ev’ sanat inin pr ot ot i p i di r . Kad in dü,t ük çe, t ap inak l ar in soy l u t anr i-
ça v e a,k k ad inl igindan ‘ genel ev’i n çar esi z, k en di n i p azar l ayan ‘i ,çi -
si ne dönü,ecek t i r . Sümer t opl umu bu açidan d a i l k ol ma onur un a
veya on ur suzl uguna sahi pt i r .
Uygar l tk Gel enegi Kadtnt ‘Er kegi n Tar l ast’ Ol ar ak Yar gtl ar
M.Ö. 2.000’l er i n ba,l ar ina k ad ar uygar l igin si st em ol ar ak dogu-
,u ve gel i ,i mi çok k anl i, sömür ül ü, k ent k ur mal i ve yik mal i, i t t i f ak l i,
k ol on i l i , hegemoni k k ar ak t er d e ol uyor . Köl el er i n k ar in t ok l uguna
çal i,tigi ver i ml i sul ak t opr ak l ar da t ar iml a bi r l i k t e k om,u ,ehi r ve
neol i t i k böl gel er l e t i car et ve zan aat k âr l ik büyük ar t ik -ür ün ür et i y or .
Bu ür et i m, yani maddi k ül t ür üzer i ne k ur ul an uygar l ik si st emi , muh-
t e,em bi r man evi k ül t ür i n ,a eder ek k en di y önet i ci gr up l ar ini t anr i-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
55
l a,tiiir k en, çal i,an k öl el er i n i d e t anr il ar in di,kisi ol ar ak a,agiliyor .
Iyi anl a,il mal iuir k i , d ogu, ef sanel er i nde maddi hayat in böyl e y ansi-
til masi çok n et t i r . Yar at ici ana-t anr iça i se, er k egi n sag k abur ga k e-
mi gi nd en yar at iliyor . Ef sanel er hay l i i l gi n ç, an a k ad inin da k esi n
bagiml il a,tigini çar pici yansitiyor l ar . Ya,am ar t ik bu ef sanel er i n
t e,k i l et t i gi di l l e anl a,ilip yor uml anacakt ir .
Ger çek m addi hayat i se, günümüze k ad ar k endi d i l i n i v e yor u-
mun u yar at amad an, ancak b azen ‘Ezop di l i yl e’ b azi esk i ger çek l er -
den bahset mek i st eyecek , ama o di l i de k i mse anl amad igindan di l -
si zl i gi ni ve anl am yi t i k l i gi ni ya,ayacakt ir . Unut mayal im, hal a ger -
çek l i gi n di l i ve anl at im k abi l i yet i yar at il amami,tir !
Mi t ol oj i k ol ar ak yap t igi dönü,üm, Mar d uk ’un t anr i ol ar ak yük se-
l i ,i n de k endi ni göst er i r . ‘En uma El i ,’ bu d önemden k al ma en ön eml i
dest andir . Mar duk , an a-t anr içan in i y i ce k öt ül endi gi , er k ek -egemen
k ül t ür ünün si mgel e,t i r i l di gi ve t anr isal l a,tiiil digi kül t ür ba, t anr isi
r ol ün dedi r . Yun an k ül t ür ün de Zeus, Roma k ül t ür ün de Jüp i t er , Hi nt -
Avr upa k ül t ür ün de Ar yen k ayn ak l i Gud ea ( Ger men l er i n Got l ar i ve
Tan r i= Got ayn i k ök enden gel i r , Kür t çe de hal en k ul l an il an Xw adê
ayn i k ök enden gel i r ) , Ar ap k ül t ür ün de Al l ah, Hi n t l i l er de Br ahman,
Çi nl i l er de Tao ayn i t anr isal k u,agi t emsi l ed er l er .
Or t ak uygar l ik a,amasi ve k ül t ür el ben zer l i k l er , b u dönemd e en
çok t emel si mge ol ar ak t opl umu t emsi l ed en t anr i adl and iiil mal a-
iinda k en di n i göst er i r . Isi m ol ar ak bi l e hepsi ni n yak l a,ik M.Ö.
2.000’l er d e or t ay a çiki,i t esad üf î degi l d i r . Temel l er i ndek i der i n ve
or t ak k ül t ür d en k ayn ak l an mak t ad ir . Si mgel e,t i r i l mi , bi çi mi yl e
( ana-k ad in ev ek on omi si ni n ar t ik zor ba ve k ur naz er k ek t ar af indan
gasp edi l i ,i ni ) er k ek egemen k ül t ür ü t anr isal l a,tiiil mak t adir . Temel
ana-t anr iça ad i Ar yen ce St ar , Sümer ce Inanna, Hi t i t çe Ki bel e,
Semi t i k çe I,t ar , Hi nt çe Kal i gi der ek sönük l e,i r k en , ad i geçen er k ek -
t anr i adl ar i yücel t i l mek t edi r . Kad inin t opl umsal zemi n k at a çek i l i -
,i nd e M.Ö. 2.000’l er di l v e k ül t ür açisindan d a öneml i bi r yen i l gi v e
a,agil amayi yansitir l ar . Uygar l igin maddi ve manevi k ül t ür ünde
er k ek v e k abi l e k öl el i gi n den önce gel en ci ns ol ar ak k ad in k öl el i gi n -
de, k ad in ger çek t en en der i n, zemi n k at k öl el i gi ol ar ak yen i l gi l i , a,a-
gil anmi,, sesi sol ugu kesi l mi ,, l ânet l enmi ,, öl ümcül bi r st at ü al t ina
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
56
al inmi,tir . Kar ilik ve üzer i nde sinir siz yet k i sahi bi ol ar ak er k ek -k oca
bu k ül t ür el zemi n üzer i n de yük sel i r . Ar ap l ar d a ve ayn i k ül t ür el ze-
mi ni p ayl a,an Or t adogul u t opl uml ar d a k ad inl ar in hal en devam
eden st at üsü bu d eger l en di r meyi dogr ul amak t adir . Namus ci nay et -
l er i bu k ü l t ür ün k üçü cük bi r un sur udur .
Ana-t anr içal ik d aha sonr a Sümer r ahi p t anr il ar iyl a büyük sav a,
ver ecek t i r . Özel l i k l e k ur n az er k ek t anr i ‘Enk i ’yl e k ad in t anr içan in
ba, f i gür ü ‘ Inanna’ ar asindak i çek i ,me Sümer i k d est anl ar in ba, k o-
nusudur . Bu k avgan in t emel i nde, ana-k ad inin önder l i gi n de Yuk ar i
Di cl e-Fir at havzasindak i k öyl er et r af inda yogunl a,an, sömür üye y er
ver meyen neol i t i k k öy t opl umuyl a, yeni t ür emey e ba,l ayan r ahi bi n
i n ,a et t i gi , i l k d ef a sömür üy e açik k en t t opl umu ar asindak i her d ü-
zeyde çek i ,me v e k avgaya ol anak ver en çik ar f ar k l iligi yat mak t ad ir .
Tar i ht e i l k def a ci ddi ‘ t opl umsal sor un’l ar d ogmak t adir . Ik i t opl u-
mun yön l endi r i ci güçl er i ar asindak i k avga ,üphesi z t opl umsal sor un
k ayn ak l iuir . Fak at t ar i ht e gör dügümüz gi bi , bu k avgan in di l i , k av-
r aml ar i o d önemi n zi hni y et bi çi ml er i t ar af indan bel i r l en i r , çün k ü
bugünk ü zi hni yet bi çi ml er i yok t ur . Topl umun k endi si yar i-t anr i bi r
k i ml i kl e ancak i f ade edi l mek t edi r . Insan zi hni soyut l anmi, bi r ki m-
l i k anl ayi,ind an çok uzak t ir .
Insan zi hni o d önem dogayi canl i zannet mek t edi r . Doga, t anr i v e
r uhl ar l a dol udur . ( Bugüne gör e ger i degi l , ban a gör e i l er i , dogr uya
yak in bi r yor umd ur .) On l ar a d ok un mak t ehl i k el i sonuçl ar v er ebi l i r .
Hepsi n i n k ut sal l ik l ar i var d ir . Büy ük özen ve say giyl a yak l a,mak
ger ek i r . Göst er i l ecek en uf ak bi r saygisizl ik f el âk et get i r ebi l i r . Dol a-
yisiyl a onl ar i k izd ir mamak i çi n ad ak l ar , k ur banl ar sunmak ger ek i r .
Kur ban l ar l a k ut sal l ar i, t anr iyi ho,nut et mek o d enl i ön em k azan ir
k i , çocuk ve genç ogul v e k izl ar ini k ur ban et mek uzun sür e bi r gel e-
nek hal i n i al ir . Deh,et ver i ci bi r gel enek , ama bununl a t op l umun
ayak t a t ut ul duguna i n an il mak t adir . Rahi p v e r ahi bel er t ar af indan
bu gel enek uzun sür e sap t iiil acak t ir , am a özün ün k ut sal l ik ve k o-
r un mayl a d a i l gi l i ol dugu k esi n di r . Insan t opl ul uk l ar i ar asindak i her
t ür i l i ,k i , bu k ut sal l ar ve t anr il ar ar asindak i i l i ,k i ve çel i ,k i ol ar ak
i f ade edi l mekt edi r . Zi hi n ve di l böyl e i n,a edi l mi ,t i r . Bugünün ‘pozi -
t i f bi l i m di l i ’ yokt ur . Insanl ik bu yeni pozi t i f bi l i m di l i ni -daha dog-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
57
r usu di ni ni - son i k i yüz yil dir t animak t adir . Tar i hi yor uml amaya
çal i,ir k en bu ger çegi asl a göz ar d i et memel i yi z.
Dogal t opl um bi r y an iyl a ek ol oj i k t opl umd ur . Topl umu i çt en k e-
sen güç, d ogayl a an l aml i bagi da k eser . Içt en k esi l me ol madan ol a-
gandi,i bi r ek ol oj i k sor un dogmaz. Anor mal ol an, t üm d ogal sür eç-
l er d e ya,anan anl aml iligin uygar l ik t opl umun da yi t i mi di r . Sank i
çocuk ana memesi nden k esi l mi , gi bi bi r hal d ogar . Duygusal zek â-
nin büyül eyi ci l i gi yava, yava, si l i ni r . Vi cdan ve doganin di l i nden
sik ça uzak l a,an anal i t i k zek â, k ur gul ad igi yap ay d ünyasinda gi t t i k çe
çevr eyl e ol an çel i ,k i si ni gel i ,t i r i r . Ya,amin dogayl a bagi pusl anir .
Bun un yer i ne soy ut f i k i r l er , t anr il ar geçer . Yar at ici doga yer i ni y ar a-
tici t anr iya bir ak ir . An a ,ef k at i ol ar ak anl a,il masi ger ek en doga,
zal i m d oga damgasini yer . Ar t ik di l si z v e zal i m d ogaya yük l enmek
i n san k ahr aman l igi hal i n e gel ecek t i r . Hayv anl ar ve bi t k i l er i n her t ür
dengesi z i mhasi, t opr ak , su ve havasinin k i r l et i l mesi , sanki i nsan
t opl umun un en t emel hak k iymi, gi bi al i,k an l ik k azan ir . Dogal çevr e
ar t ik öl ü, umut ver meyen geçi ci bi r y a,am al ani ol ar ak k ör l e,t i r i l i r .
Can l i doganin sinir siz umut k ayn agi doga, ar t ik k ör , an l ayi,siz, k aba
madde yiginindan ba,k a bi r ,ey degi l di r .
Köl eci l i gi n t am bi r maddi k ül t ür si st emi ol dugu kesi ndi r . Insan-
ligin dü,ür ül mesi bu si st emi n esas özel l i gi di r . Bu k adar der i nl i gi ne
dü,ü, hi çbi r can l i dünyasinda gözl en mez. Vi cdan çök ü,üne bu d enl i
el ver i ,l i l i k , m addi k ül t ür ün gör k emi ve çek i ci l i gi y l e yak indan bag-
l ant iliuir . Hal en bu k ü l t ür ün dev an it l ar i, yap il ar i k ar ,isinda ür p er -
memek , di ger yan dan hayr anl ik d uymamak ol asi degi l di r . Insan
t anr il a,masi ancak bu k ad ar ol abi l i r . Fak at i n san t anr il a,masi i nsan-
l ar i hedef l ed i gi n de f el âk et e dönü,ür . Tan r il ar i çi n ger i k al an l ar k ul -
dur . Top l umsal yar il madak i , dol ayisiyl a mücad el edek i hi çbi r çel i ,k i
ve mücadel e açik t an bu denl i boy göst er memi ,t i r .
Dü,ü,ü daha i y i k avr ayabi l mek i çi n Yunan k l âsi k k ül t ür ün dek i
‘ogl ancilik ’ ol ayi dogr u çözüml eni r se son der ece ögr et i ci di r . Kad in
k öl el i gi yl e bagi sadece ci nsel l i ge sunum ,ekl i nden i bar et degi l di r .
Ayni sosyal ol guyu payl a,tik l ar i i çi n bag çar piciuir .
Uy gar l igin büyük a,amal ar indan bi r i sayil an Yun anl il ar d a genç-
l er r esmen t ecr üb el i bi r er k ege ‘ ogl an’ ol ar ak sunul ur d u. Uzun sür e
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
58
bun un nedeni ni çözememi ,t i m. Sok r at es gi bi bi r f i l ozof bi l e “ Ön eml i
ol an ogl anin sür ek l i k ul l an il masi degi l , ef endi si nd en t er bi ye gör me-
si di r ” der . Bur ad ak i mant ik , gaye gençl er i n ogl an ol ar ak sür ek l i k u l -
l anil masindan zi y ade, k ad insi özel l i k l er e hazir l an masiuir . Daha da
açik l ayici ol ar ak , Yunan uygar l igi da k ar il a,an bi r t opl um i st er . Soy-
l u, asi l gen çl er ol duk ça, bu t opl um ol u,amaz. Bu t opl umun ol u,masi
i çi n k adinsi davr ani,l ar i i çsel l e,t i r mel er i ger ek i r . Tüm uygar l ik t op-
l uml ar inda ben zer egi l i ml er var d ir . Ogl ancilik bu t opl umd a çok yay-
gindir . Öyl e bi r hal al mi,tir ki , her ef endi ni n ogl an sahi bi ol masi
gel enek sel l e,mi ,t i r . Ogl anciligi bi r bi r eysel ci nsel sap ik l ik t an, hast a-
lik t an zi yad e, sinif l i t opl umun , i k t i d ar t op l umun un yol açt igi sosy al
bi r ol gu ol ar ak an l aml and ir mak öneml i di r . Ci nsel l i k ve i k t i d ar uy gar
t opl umd a t opl umsal bi r hast al ik t ir . Hem de k an ser gi bi . Bi r bi r l er i
ol mak sizin edemedi k l er i gi bi bi r bi r l er i ni çogal t ir l ar : Tipk i k anser
hücr el er i ni n çogal masi gi bi .
$ur aya gel mek i st i y or um: Uy gar t opl uml ar d a i k t i d ar zemi ni bi n-
l er ce yil dir özenl e ve bi r k ar il a,tir ma mi sal i hazir l anmi,tir . Uygar l ik
gel enegi k adini ‘er k egi n t ar l asi’ ol ar ak y ar gil ar . Top l umd a da benzer
gel enek geçer l i di r . Er k ek i k t i dar a k endi ni bi r k ad in gi bi sunmal iuir .
Isy an ed en, sun mayi r eddeden, sava,l ar l a hazir hal e get i r i l mey e
çal i,ilir . Ik t i dar sür eci ni ani den bi r k i ,i , zümr e, sinif ya da ul usun
eyl emi ol ar ak gör mek b üyük y an il gi i çer i r . Bel k i hük ümet l er ani
k ur ul abi l i r , ama i k t i d ar l ar , si yasi si st eml er uy gar t opl uml ar d a yüz-
l er ce v ah,i i mp ar at or l ar , k l i k l er , egemen güçl er i n her t ür l üsü t ar a-
findan öncel i k l e egemenl i k k ül t ür ü ( t ar l asi, gel enegi ) ol ar ak hazir -
l anmi,l ar dir .
Tipk i k ar il ar nasil k ocal ar ini al in yazisi gi bi bek l eyi p k abul edi -
yor l ar sa t opl uml ar d a öyl esi n e i k t i d ar bagiml isi, t ar l asi ol ar ak sahi bi
t ar af indan k ul l an il mayi bek l em eye al i,tiiil mi,l ar d ir . Ik t i dar t op-
l umd a egemen l i k k ül t ür ü ol ar ak var d ir . Bu nok t ada Bak uni n ’i n “ En
ben i m di y en demok r at , i k t i d ar d a yi r mi dör t saat t e bozul ur ” özd eyi ,i
anl aml iuir . Açik l ay amad igim, ama uzun sür ed i r açik l amak i st edi gi m,
bu bozul mayi sagl ayan i k t i dar zemi ni ni n k endi si di r . Bi nl er ce yilin
k an der yasindan ve i st i smar indan ( sinir siz sava,l ar ve sömür ü l er )
ol u,an i k t i d ar k ol t ugu, üzer i n de ot ur an i yi r mi dör t saat t e bozar . Tek
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
59
,ar t l a: Ibad et eder gi bi k endi n i k or uyamazsa! Sinir siz hi l e, sav a, ve
sömür ü or t aminda k ur ul an i k t i d ar , gel enek , k ül t ür ve si st em ol ar ak
çok et k i l i v e ner deyse mut l ak anl amd a bozu cud ur . En çar p ici ör n egi
‘r eel sosyal i zm’i n ya,adik l ar iuir .
Dogal t opl uml a bi r l i k t e büyük k aybeden bi r k esi m d e k ad inl ar
ol mak t adir . Sümer mi t ol oj i l er i k aybed en k ad inin agit l ar i gi bi di r .
Inanna k ül t ü hem d aha öncek i döneml er i n k adin ek senl i t opl umun -
dan i zl er t a,imak t a, hem de er k ek egemen t opl uma k ar ,i büyük bi r
mücad el eni n ver i l di gi ni yan sit mak t adir . Il k si t e t anr il ar inin öneml i
bi r kismi k adin k ök enl i i ken, gi der ek t ümü yer l er i ni er k ek k i ml i kl i
t anr il ar a bir ak ir . Kadin dü,ü,ünün hazir l andigi k ur uml ar in ba,inda
yi ne t ap inak l ar gel mek t edi r . Ba,l angiçt a ana-t anr iça Inanna ad ina
yaygin k ad in r ahi bel er i n yön et i mi n dek i t apinak l ar adim ad im el e
geçi r i l er ek sonunda gen el eve d önü,t ür ül ür . Dogal t opl umun ana-
k ad in et r af indak i evci l düzeni f ar k l i bi r k ur umd ur . Kad inin sahi bi
ol madigi gi bi , ana-k adinin k endi si çocuk l ar inin ve di l edi gi er k egi n
yönet i ci si di r . Kl âsi k anl amda k ar ilik -k ocal ik k ur umu gel i ,memi ,t i r .
Devl et k ur umu t emel i n de er k ek egemen t opl umun ,ek i l l enmesi y l e
er k ek yön et i mi n dek i at aer k i l ai l e yayginl a,ir . Ai l e k ur umu n i t el i k
degi,t i r er ek günümüze k ad ar sür ecek i l k ,ek i l l enmesi n i k azan ir .
Kad inin sahi bi er k ek ol d ugu gi bi , çocuk l ar d a onundur . Kad in gi de-
r ek güçt en dü,ür ül üp k endi si mal hal i ne get i r i l mek t edi r . Içi ne gi r i -
l en ai l e özün de bi r k af est i r .
Er k ek yön et i mi n dek i ai l e k adar d er i nl i gi n e ve sür ek l i l i k k azan-
mi, ba,k a t ür bi r k öl el i gi n bul un mad igi önde gel en sosyol ogl ar in
or t ak bi r t espi t i di r . Top l umun k öl el i k d üzey i n i çözüml ey ebi l mek ,
k esi n l i k l e k ad inin k öl el i k d üzey i n i n çok yönl ü çözüme k avu,t ur ul -
masiyl a mü mk ün dür . Kad inda ger çek l e,en yal niz zi hni v e f i i l i ba-
giml ilik degi l di r . Tüm duygul ar i, f i zi k i har eket l er i , ses düzeni , gi yi m
k u,ami k öl el i k t ar ziyl a bagint ili k ilinmi,tir . Bur nuna, k ul agina, el ve
ayak bi l ek l er i ne hal k al ar t ak il mi,tir . Bun l ar k öl el i k zi nci r i ni n si mge-
l er i di r . Or t açagl ar d a bek âr et k emer i d e t ak ilir . Tek t ar af l i bi r n amus,
ahl âk anl ayi,i ger çek l e,t i r i l i r . Kadin i deol oj i k ol ar ak hi çl e,t i r i l i r .
El i n dek i t üm deger l er al inip k en di si mal dur umuna get i r i l i r . Ba,lik
par asina ( deger i ne) bagl anir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
60
Kay nagini k ök l ü bi r bi çi md e Sümer t opl umun dan al an k ad in k ö-
l el i gi el at il mami, bi r k onudur . Hi y er ar ,i k t opl umd a ba,l ayan bag-
l anma, r ahi p t ap inagindan geçi r i l i p er k egi n k ul übesi i çi n e t ikil ar ak ,
en agir st at üye sok ul ar ak t amaml an ir . O dönemd en ber i gel i ,t i r i l en
hep bu st at ü ol mu,t ur . Büt ün d uygu ve davr an i,l ar iyl a -dü,ünce
gücü asgar î ye i ndi r i l er ek - er k egi n e nasil hi zmet edecegi ed ebi yat in,
egi t i mi n, ahl âk in t emel k on usudur . Er k ek k öl e daha çok ar t i-ür ün
sagl ayar ak , k aba gücü k ul l an il ar ak st at ü k azanm i,tir . Ek onomi k
i çer i k l i bi r k öl el i k agir basar . Kad in i se t üm bed en, r uh ve d ü,ünce-
si yl e köl el e,t i r i l i r . Er k ek k öl eyi ser best bir ak saniz özgür bi r i nsan
ol abi l i r , ama bi r k ad ini ser best bir ak san iz, d aha bet er bi r k öl el i ge
k onu ol ur . Bu ger çek l i k bi l e der i nl i gi ne i ,l enmi , k öl el i gi yansit mak -
t adir . Di k k at l i bi r gözl emci k ad ina bak t iginda, her ,eyi yl e n asil
aman sizca er k egi n her i st edi gi n e gör e ,ek i l l endi r i l d i gi n i f ar k et mek -
t e güçl ük çek mez. Ses düzen i n den yür üy ü,üne, bak i,indan ot ur u,u-
na k ad ar ‘ ben bi t i r i l d i m’ der gi bi di r . Kad in k öl el i k çözüml emel er i ni n
gel i ,t i r i l meyi ,i ni n en öneml i nedeni , er k egi n bu k on udak i obur i ,t a-
hi, di k t at ör ce t at mi n r uhudur . Top l umd ak i t anr i-k r al in evd ek i pr o-
t ot i pi k ad inin ef en di si ol ar ak er k ek t i r . O bi r k oca d egi l sadece, ‘t an-
ii-k oca’ dir . Bu ni t el i k özün de hi çbi r ,ey k ay bet meden günümüze
k adar et k i si ni sür dür mü,t ür .
Kad in k öl el i gi n e daha yak indan bak t igimizd a, çok ezi ci v e i n san -
lik t an çik ar ici yön ü di k k at çek er . Ev e k apat il ma sad ece bi r mek ânsal
t ut sak l ik d egi l di , hat t a hap i shane de degi l di r . Der i n den t ecavüze
al inma d ur umunu i f ad e eder . Ist eni l d i gi k adar n i ,an, gel i n l i k t ör en -
l er i yl e d er i nl i gi n dek i ger çek ör t ül mek i st ensi n, bi r günl ük uygul ama
k endi ni bi l en i çi n i nsan onur unun bi t i mi di r . Kad in bi nl er ce yil l ik
ür et i msel , egi t i msel , yönet i msel , özgür l ük sel deger i nden o k adar
si st eml i v e çok çe,i t l i ,i dd et ar açl ar iyl a, ondan da f azl a i deol oj i k
dü,ür me ( a,k söyl eml er i d âhi l ) ar açl ar iyl a hir p al an ir k i , sonuç t am
t esl i mi yet t en öt edi r . Ki ml i gi ni t ümüyl e yi t i r i ,i , bamba,k a bi r ger çe-
ge, ‘k ar iya’ dönü,mesi d i r . En sir ad an bi r er k egi n , dag çoban inin bi l e
gözün de k ad in sadece k ar i ol abi l i r . Kar i ol mak i se, üzer i n de son suz
t asar r uf hak k inin ( i st edi gi an öl d ür me d e dâhi l ) dogmasi demek t i r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
61
O sadece bi r mül k degi l di r . Çok özel bi r mül k t ür . Sahi bi i çi n k üçük
i mpar at or ol ma p ot ansi yel i ni t a,ir . Yet er k i k ul l anmasini bi l si n !
Uy gar l igi hazir l ayan t emel ay ak l ar dan bi r i bu ger çek l i k t i . Maddi
k ül t ür ün sinir t animazl iginin al t indak i t emel et k en l er d en bi r i ol ma-
si da bu ger çek l i k l e bagl ant iliyd i. Kadinda ya,anan ba,ar ili deneyi m
t üm t opl uma t a,iiil mak i st endi . Ik i nci vahi m et k i l eyi ci l i k buydu.
Topl um, ef endi l er i i çi n k ar i gi bi i ,l evsel ol mal iyd i. Top l umun k ar i-
l a,masinin k ap i t al i st si st emd e t amaml an d igini bel i r t meye çal i,aca-
giz, ama b u ey l emi n t emel i i l k uygar l ik a,amasinda at il mi,, Gr ek o-
Romen k ül t ür ün de i se ba,ar ili t opl um ör n egi ol ar ak sunul mak i s-
t enmi ,t i . An cak er k egi n k ar il a,masiyl a t opl umun k ar il a,masindan
bahsedi l ebi l i r di .
Gr ek o-Romen bun u i yi ce sezen ve t edbi r i ni al an t opl umdu. Köl e-
l er i n d ur umun un k ar idan bet er ol d ugu çok ça bi l i n en husust ur . So-
r un k öl e ol mayan er k egi n k ar il a,tiiil masiyd i. Ensest veya ci nsel
sap ik l ik t an, çi f t e ci nsel l i k t en bahset mi yor um. Psi k ol oj i k b oyut l ar i,
hat t a bi yol oj i k ned enl er i ol an bazi ol gul ar i, bahset mek dur umun da
ol dugum ol ayd an ayr i deger l endi r mek ger ek i r . Kl âsi k Yun an t opl u-
mun dak i mod a, her özgür genç er k egi n mut l ak a bi r sahi bi , bi r er k ek
par t ner i ol mal iyd i. Gen ç t ecr übe k azan incaya k ad ar par t ner i n sevgi -
l i si ol mal iyd i. Daha önce degi n di gi m gi bi , Sok r at es bi l e “ bu ol ayd a
öneml i ol anin genç ogl anin çok k ul l an il masi degi l , o r uhu ya,amasi-
uir ” d i y or . Bur ad ak i zi hni y et açik . Köl el i k t opl umu özgür l ük , onur
i l k esi yl e bagda,may acagindan, bu özel l i k l er t opl umdan si l i n mel i yd i ,
çün k ü t opl umu t ehdi t edi y or l ar d i. Dogr uyd u da. Insan özgür l ügü ve
onur un un ol dugu yer de k öl el i k ya,anamaz. Si st em bun u k avr ami,ti
ve ger egi n i y apmak d ur umundayd i.
$üphesi z Gr ek o-Romen k ül t ür ü bu mi sy onu t amaml ayam ad i. Iç-
t e özgür f el sef i ok ul l ar l a gel i ,en Hir i st i yanl ik , di,t a i se et ni si t eni n
ar d i ar k asi k esi l meyen sal d iii ve ba,k al d iiil ar i t opl umu ba,k a du-
r uml ar l a yüz yüze bir ak acak t i. Maddi k ül t ür ün her ,ey ol mad iginin,
her ,eye gücünün yet meyecegi n i n i ,ar et l er i de az degi l d i . Top l um
ancak k api t al i zmd e hi ç ‘ogl anciliga’ ger ek duyul m adan da k ar il a,ti-
iil abi l ecek t i .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
62
Ev Ekonomi si ni n Tal antyl a Kadtntn Dai mi Tecavüzü
Köl eci devl et t opl umu ek on omi k al anda büyük bi r f abr i k a gör ü-
nümün dedi r . Moder n f abr i k al ar dan t ek n i k ve sahi pl i k bak imindan
f ar k l iuir . Köl el er sür ü h al i n de çal i,tiiilir . Top r ak t a, t a, ocak l ar inda,
i n ,aat l ar d a k or k un ç bi r k öl e emegi n i n k ul l an il digi hal en bu ar k ai k
dönemd en k al ma yap it l ar d an anl a,il mak t adir . Köl e yön et i mi hay-
van yön et i mi nd en daha ,i dd et l i di r . Köl e, çal i,an bi r hay van d ir . Mül k
k on usudur . Sadece bi r ür et i m ar aciuir . Köl el er huk uk î k apsamin
ui,indadir l ar . San k i duygul ar i ol mayan bi r e,yad ir l ar . Anal i t i k zek â-
nin er k ek t e var d igi bi çi m k öl e ger çegi n de çok d aha çar p iciuir .
Köl eci devl et t opl umun da mül k i y et k ur umu d a sagl am bi r ba,-
l angiç yap ar . Si st emi n özü üst t opl umun al t t opl umu her ,eyi yl e
mül k l e,t i r mesi n e dayan ir . Tan r i-k r al l ar ve y ar d imcil ar i her ,eyi n
sahi bi d i r l er . Sahi p l i k , hâk i mi yet i n dogal son ucud ur . Insan egosu
gel i ,me i mk âni bul du mu, sinir t animaz özel l i k l er t a,ir . Si st emi n
k ur ul u, dönemi nde sinir l ayici et k enl er i n ol mayi,i t anr i-k r al l ik k ül -
t üne yol açm ak t ad ir . Dogal t opl umun t an ik ol mad igi mül k i yet düze-
ni devl et mül k i yet i n den ba,l ayar ak ai l ey e dek her k ur uma sizar .
Her k est e mül k d uygusu yar at ir . Mül k i yet devl et i n t emel i say ilir ,
k ut sal l a,tiiilir . Ar t ik bundan sonr a y ap il masi ger ek en t üm dün yan in
mül k l e,t i r i l mesi di r . Devl et sinir l ar i, hanedan ar azi l er i , vat an sinir l a-
ii ol ar ak mül k i yet sinir l ar i çe,i t l i bi çi ml er al t inda günümüze dogr u
ner ed eyse bi r t anr i ver gi si ol ar ak i nsan l ar in ben l i gi n e k azinir . As-
linda bi r r ant k ayn agi ol ar ak mül k i yet ger çek t en hir sizl ik t ir . Top l u-
mun k ol ek t i f dayan i,masini en çok bozan k ur umd ur , am a üst t op-
l umun besl enmesi i çi n en t emel k ur um ol ar ak v azgeçi l mezd i r .
Dogal t opl um ek ol oj i k t opl umun k en di l i gi nd en bi r hal i ol ar ak
t animl anmaya çal i,il mi,ti. Ek ol oj i k t opl umun dev l et t opl umun un
der i nl i k ve geni ,l i k ol ar ak gel i ,mesi yl e adim adim ger i l et i l mesi ,
günümüze k ad ar en t emel t opl umsal çel i ,k i l er d en bi r i di r . Top l u-
mun i ç çel i ,k i si ne k adar gel i ,mi ,se, di, or t aml a çel i ,k i si de o denl i
ar t mak t adir . Insan a t ahak k üm dogaya t ahak k ümü get i r mek t edi r .
Insan a acimayan bi r si st emi n d ogaya her k öt ül ügü yap mak t an çe-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
63
k i nmeyecegi açik t ir . Zat en hâk i mi yet , f et i h en gözde ol gul ar ol ar ak
egemen sinif ahl âk inda yer b ul mak t ad ir . Dogaya hük met mek i nsan a
hük met mek k ad ar bi r hak , soy l u bi r d avr an i, ol ar ak gör ül m ek t edi r .
Dogal t opl umun doga canl iciligi, kut samasi yok sayil mi,tir . Bi r dü,-
man gi bi f et i h k on usudur . Devl et çi t opl umun zi hni yet ve d avr an i,l a-
iina bu k avr aml ar egemen ol unca, ar t ik günümüzde dev b oyut l ar a
ul a,an çevr e f el âk et l er i ne ar d ina k ad ar yol açil mi, demek t i r .
Bel k i t uhaf k ar ,il anabi l i r , ama ban a gör e ek on omi n i n ger çek sa-
hi bi , t üm i ,gal v e sömür gel e,t i r me çab al ar ina r agmen k ad indir .
Ek on omi yi sosyol oj i k açidan an l aml i deger l endi r mek i st i y or sak , en
dogr u yak l a,im, mademk i çocugu k ar n inda besl emek t en t ut al im, en
zor dogum sonr asi ayak t a dur abi l ecek hal e get i r i n ceye k ad ar k ad in
besl i y or , evi n besl eme zan aat k âr i da k ad indir , o hal de en t emel güç
k ad indir . Cevabim ger çege daha saygili sosyol oj i k bi r cev apt ir . Bi y o-
l oj i yl e bagi da k esi n göz ön ünde bul un dur ar ak . Kal d i k i , t ar im d ev-
r i mi ndek i r ol ü, mi l y onl ar ca yil bi t k i t opl ayiciligiyl a hal en sadece ev
i çi d egi l , ek onomi k ya,amin bi r çok al an inda çar k i döndür en k ad in-
uir . Bi l i ml er i n t emel i ni at ma onur unu t a,iyan Ant i k Yunanl il ar in
ek on omi ye ev yasasi, k adin y asasi ol ar ak ad k oymal ar i da bu ger çegi
bi nl er ce yil önce t espi t et mi ,t i r .
Sinif -k ent -devl et ol u,umuy l a ba,l ayan uygar l ik sür eci ndek i
ek on omi k bi çi ml enmeye, r ahi p-k r al -k omut an ol ar ak k i ,i sel l e,t i r ebi -
l ecegi mi z güç odagina devl et deni l mek t edi r . Kur um ol ar ak di n -
si yaset -asker l i k i ç i çe geçmi , bi çi mde i k t i dar i ol u,t ur makt adir . Bu
güç si st emi ni n en t emel özel l i gi , k endi ek onomi si ni d evl et k omü-
ni zmi bi çi mi nde ör güt l emesi d i r . Henüz Max Weber t ar af indan k ul -
l anil digini gör med en, ben i m de ‘f i r avun sosyal i zmi ’ d edi gi m ek o-
nomi söz k on usudur . Kal int i hal i nd e anacil ek on omi at aer k i l -f eod al
a,i r et sel ekonomi de var l igini sür dür mekt edi r . Fi r avun sosyal i zmi n-
de i n san l ar yal in k at k öl e ol ar ak çal i,tiiil mak t adir . Hak l ar i öl mey e-
cek k adar bi r er çöml ek k âsesi çor bad ir . Hal en k al int isi bul un an esk i
t apinak ve sar ay bi nal ar inda bi nl er ce k öl e k âsesi ne r ast l anmasi bu
i l i ,k i yi dogr ul amak t adir .
Güçl ü ve k ur naz adam k adinin ev ekonomi si ne bi r hir siz gi bi
gi r di . Tal anl a y et i n med i . Daha da vahi mi , k ad ini dai mi t ecavüzü al -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
64
tinda t ut ar ak k ut sal ai l e ocagini k ir k har amî l er y at agina dönü,t ür -
d ü. Ne yap t igini bi l en bi r hai ni n r uh hal i ni hi çbi r zaman t er k et med i .
Il k ser maye bi r i ki ml er i ni n t ohuml ar i bu i k i mek ânda at il di. Bi r i nci si ,
ev ek onomi si ni n yak inl ar indan bi zzat evi i ,gal et me; i k i nci si , devl e-
t i n r esmi , me,r ul a,mi, t ek el i ne k ar ,i özel t ek el h al i nde k ir k har amî -
l er i n üs mer k ezl er i n de veya yak inl ar inda mek ân t ut ma. Top l umun
ve d evl et i n gözet i mi nd en çek i ndi gi i çi n , er k enden hi l el i v e mask el i
yüzl e mek ân l ar i ar asinda gezi ndi . Pusuda yat t i. Fir sat bul d ugunda
asl an k esi l er ek avin üzer i n e at l ad i. Bazen t i l k i k ur n azl igiyl a avini
yak al adi. Buk al emun gi bi her or t ama r en k ver mek t en ger i k al mad i.
Mar j i nal nok t al ar d a t i car et uzman i k esi l d i . Uygar l ik l ar in er i ,emed i -
gi k ent ve k ir sal al an onun siki gözet i mi ndedi r . Topl umun yar il digi
nok t al ar a y er l e,mede ust ad ir . Den ge r ol ünü oyn ay ar ak i k i t ar af i da
soy masini bi l i r . Kisa t i car et t en az, uzun yol t i car et l er i nden i se azamî
k azanman in çok i yi f ar k indadir . Kâr l i al anl ar i âdet a bur nuyl a k ok u
al ir casina t an imasi ve yön el mesi , mesl egi n i n t emel k ur al l ar indan-
uir . Bu yol l ar in st r at ej i k k or san l igi ol ar ak deger l en di r mek ögr et i ci -
di r . Ser mayen i n yur du yok t ur d eni l i r k en, bu ger çek l i k d i l e get i r i l -
mek i st eni r .
Basi t magar a çi zi ml er i nden son r a, d önem an a-t anr içan in f i gür -
l er i yl e d ol udur . Il k sanat nesn el er i bu f i gür l er d i r . Heyk el ci l i gi n at asi
sayilir . Uygar t opl uml a bi r l i k t e t anr i ve yönet i ci f i gür l er i i ç i çe çi zi l i r .
Ar t an sinif l a,ma ve yönet i m er k i sanat in da di n k adar d evl et l e,me-
si ne yol açar . Özel l i k l e Misir , Çi n ve Hi nt san at inda t anr i, k r al ve
r ahi pl er güç göst er i si nde yar i,ir l ar . Muazzam heyk el v e k abar t ma-
l ar bu güçl er i n t anitimi gi bi di r . Mi mar l ik ayni r ot ayi i zl er . Di n ve
yön et i ci ev l er i mi mar l igin uygul ama al anl ar iuir . Dev boyut l u t ap i-
nak l ar ve sar ayl ar i n ,a edi l i r . Büyük mezar l ar i n ,a edi l i r . Hepsi uy-
gar t opl umd a i n san i st i smar inin bask iyl a bi r l i k t e hangi boyut l ar a
tir man diginin k or k un ç göst er gesi d i r . Yal n iz bi r pi r ami t , bi r t ap inak
i çi n yüz bi nl er ce i nsan har can ir . Güçl en en t i car et l e bi r l i k t e, san at t a
yan siyan öneml i bi r f i gür d e t üccar l ar d ir . Kr al l ar k adar güçl ü ol an-
l ar ini san at eser l er i nde i zl emek mümk ündür .
Uy gar t opl umun i l k i n ,a dönemi nden en der l i t opl u ve günümü-
ze k adar ul a,an di r eni ,l er i n ba,inda peygamber l er gel enegi gel i r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
65
Öyk ül er i Âdem ve Havva’ yl a, y ani i l k i k i i n sanl a ba,l at il an anl at imin
t üm özel l i k l er i i d eol oj i k k ül t ür ün damgasini t a,imak t adir . Âdem’l e
Havva’ yi neol i t i k t opl um k ar ,isinda t anr il a,an uygar l ik zi hni yet i ni n
k avr anmasinda dogr u d eger l en di r i r sek , ef en di -k öl e çat i,masinin i l k
i p uçl ar ini sunduk l ar ini gör ür üz. Âdem’l e t anr i di y al ogl ar i ve Hav -
va’yl a i l i ,k i l er i , ef endi -k öl e ayr i,imi k ad ar an a- k ad inin i k i n ci pl âna
dü,ü,ünü sembol i ze et t i k l er i bi çi mi nde yor uml ayabi l i r i z. Nuh’ un
çiki,i, zor ba ef endi k ar ,isinda n eol i t i k t opl umu âd et a gemi ye yük l e-
yer ek uygar l igin ul a,amay acagi daglik al anda yen i d en i n,asini
animsat ir . Öyk ü zat en Sümer t opl umunu v e ayak t a k al mak i çi n di -
r en en n eol i t i k t opl umu anl at mak t ad ir . Bu i k i p eygamber gel enegi -
ni n ba,l angicini uygar t opl umun i n,asina kadar t a,imak l a di r eni ,i n
ba,indan ber i mevcud i y et i n i ve en az uy gar l igin sür ek l i l i gi k adar bi r
sür ek l i l i ge sahi p ol duk l ar ini göst er mek t edi r . Hanedan t ar i hl er i üst
sinif t ar i hl er i ol duk l ar i gi bi , peygamber l i k t ar i hl er i daha çok di r e-
nen k ül t ür l er , k abi l el er v e k ahr aman l ar t ar i hi di r . Hepsi n de or t ak
oge put per est l i ge k ar ,i çik mal ar iuir .
Uy gar t opl uma geçi ,i n ayni zamanda demok r at i k t opl uma geçi ,-
l e i ç i çe ol u,t ugunu t eor i k ol ar ak k est i r mek mü mk ü ndür . Il k i ht i y ar
mecl i sl er i n dek i ser t t ar t i,mal ar d emok r at i k t opl umun ayak sesl er i ,
i l k yansimal ar iuir . Tüm t opl uml ar in bu a,amasinda benzer bi r i ki -
l eme daha t an ik ol uyor uz: Demok r at i k t opl um v e uygar t opl um i k i -
l emi . Daha anl a,ilir bi r somut l uk bi çi mi nde, devl et ve demok r asi
i k i l emi . Dev l et i n ol dugu her yer d e demok r asi sor unu var d ir . De-
mok r asi ni n ol dugu her al an da bi r d evl et l e,me r i sk i v ar d ir . Demok -
r asi bi r devl et bi çi mi ol mad igi gi bi , d emok r asi ol ar ak d a devl et k av-
r ami yanl i,tir . Ik i si ar asindak i i l i ,k i ni n ni t el i gi ne çok di k k at et mek
ger ek i r .
Demok r at i k t opl uml a uygar t opl um ar asinda hep çat i,madan
bahset mem uzl a,ma ol asiligini di,l amiyor . Ter si ne, bu i k i t opl um
ar asinda uzl a,ma esast ir . Daha d ogr usu esas ol m al iyd i. Ba,t a gel en
nedeni de uçl ar in bi r bi r i ni yok et medi gi bi r di yal ek t i k anl ayi,in da
son ucu ol ar ak , d emok r at i k t opl uml a uygar l ik t opl umu bi r bi r i si z
edemezl er . Bi r i ni n var l igi di ger i yl e mümk ündür . Vur gul adigim gi bi ,
demok r asi ve uygar l ik çiki,l ar ini ayn i k omün al ana t opl umd an al ir -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
66
l ar . Demok r asi daha çok hi yer ar ,i k üst t abak an in i hanet i n e, bask i v e
sömür üsüne ugr ami, al t çogunl ugu ve çok l uk l ar i k en di n e esas al ir -
k en , uygar l ik d aha çok üst t abak an in bask i, sömür ü ve i d eol oj i k he-
gemonyasini sür dür en kesi mi ni t emel al ir . Tabi i bu k esi ml er biçak l a
k esi l mi , gi bi bi r bi r i nden ve k omünal ana t opl umd an k op mazl ar . Iç
i çedi r l er , f ak at f ar k l ilik l ar i epey gel i ,mi , odak l ar d ir .
Kadin-er k ek i l i ,k i si ndek i dengeni n k adin al eyhi ne bozul masin-
dak i yan simal ar , Inanna-En k i ( Ur uk ve Er i d u k or uyucu t anr iça ve
t anr isi) ar asindak i di y al ogl ar bi çi mi n de düzen l enmi , i l k d est an de-
nemesi n de gör ül mek t edi r . Gil game, Dest ani’n dan öncek i bi r des-
t andir . Komün al anacil düzen l e vey a t opl uml a hi yer ar ,i k at aer k i l
( uygar l iga geçi , t opl umu) t opl um ar asindak i k avgayi di l e get i r mek -
t edi r . Sür eci n çok ad al et si z ve mücad el el i geçt i gi net çe anl a,il mak -
t adir . Tar i hi v er i l er Sümer t opl umunun i l k a,amasinda i l k el demok -
r asi di yebi l ecegi mi z bi r sür eci de ya,adigina dai r ar gümanl ar sun-
mak t adir . Ya,lil ar mecl i si henüz at aer k i l bi r düzen e dönü,memi ,t i r .
Çok canl i t ar t i,mal ar bi r nevi demok r asi ye i ,ar et et mek t edi r . Tan r i
emr i ( asl inda güçl ü ve k ur n az ad amin t ak indigi bi r mask e t i p t en
k ayn ak l an an t ek t ar af l i ask er i -d esp ot i k düzen i l k esi di r ) , buyr ugu
t ür ü k avr aml ar hen üz ol u,mami,tir . Zat en Inanna Dest an i’n dak i
söy l e,i t ar zi çok canl iuir ve t opl umd a ol up bi t eni ; adal et si zl i gi , k a-
uinin ve bi r i k i ml er i ni n, çocuk l ar inin ba,ina gel en f el ak et l er i anl at -
mak t adir . Bel gel er çok ol say d i, At i n a demok r asi si ni ( k öl eci sinif
demok r asi si ) çok a,an bi r d emok r at i k geçi , a,amasinin da bul un -
dugunu güçl ü bi r ol asilik ol ar ak gör ebi l i r , f ar k edebi l i r di k .
Her zaman hat ir l amaya çal i,tigim bi r k onudur . Kadin gi bi bi r
gücün f azl a ür et k en ve yar at ici bi r özel l i gi ol mayan er k egi n el i nd e
neden bu k ad ar zaval l i dur uma d ü,t ügü ve mahk ûm ol d ugudur .
Cev ap t âbi i k i zor un r ol üd ür . Ek onomi de el i n den al ininca, k or k un ç
bi r t ut sak l ik k açinil maz ol ur . Ba,ina bi r er k ek çocuk k oy san , k ir k yil
k ar ilik gi bi çok dü,k ün bi r sanat i i cr a et meye r azi edi l mi , k adar
k endi si ol mak t an çik ar il mi,tir . Kal di k i , güçl ü er k egi n k ar iligi daha
k or k unçt ur .
Top l uml ar üzer i nde günl ük ol ar ak dogum h ük mü nü i cr a ed en
eyl em l er büt ünü degi l d i r . Sal t devl et ol mad igini i se çok daha i yi
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
67
anl amak ger ek i r . Çok ça yap il digi gi bi , i k t i dar i devl et e ve devl et bi -
çi ml er i ne i n di r gemek yap il acak y anl i,ligin t emel i di r . Hel e hel e sa-
va, eyl eml er i ni göze bat an di ger i k t i dar uygul amal ar iyl a bi r l e,t i r i p
sunmak i k t i d ar in en opor t üni st i zahi ol acak t ir . Bu çal i,mada bi r
i mge k avr am ol ar ak ‘ k ur naz ve güçl ü adam’ d eyi mi ni çok k ul l and im.
Hani pi yasal ar i düzen l eyen bi r ‘ gi zl i el ’d en bahsedi l i r ya, bu da onun
gi bi bi r ,eyd i r , ama i k t i dar in t emel i ni an l amak açisindan yük sek
ogr et i ci d eger i ol dugu k an isinday im. Ken di ni bazen y üzey e açik
vur an , çogunl uk l a t opl umun al t indan i k t i dar i düzen l eyen her i l i ,k i
ve bu i l i ,k i l er i n sahi pl er i , i k t i dar i n ,acil ar iuir .
Kadtn Emegi ni n Gaspt Üzer i nden Bi çi ml enen Ol gu: Îkt i dar
Ik t i d ar en sür ek l i l i k ve y ogunl a,ma i st i d ad inda ol an bi r t opl um-
sal ol gudur . Kad ini evci l l e,t i r en er k ek bel k i de i l k ve en büyü k p ay
sahi p l er i ndendi r . $aman i st l er i n anl am gücü üzer i n de t ek el k ur m a-
l ar i, r ahi pl e,er ek di n i hüvi yet k azanmal ar i, i k t i d ar in çipl ak gücün ün
k ut sal l a,tiiil masinda ve sir ni t el i gi ne bür ünmesi nde çok et k i l i ol -
mu,t ur . Ik t i dar mi t ol oj i si ni ve t üm t anr isal l a,tir ma kavr aml ar ini bu
gr uba bagl amak müm k ün dür . Mi t ol oj i k v e di n i söyl em bü yük or an -
da i k t i dar in i n,a edi l mesi nde ve me,r ul a,tiiil masinda çok et k i l i di r .
Hi y er ar ,i k at aer k i l r ej i mi n r ahi p + yön et i ci + k om ut an üçl üsü t op-
l umd a i k t i d ar zemi ni ni en geni , yayan gr up n i t el i gi nd eyd i . Ik t i dar in
i l k t aht k ur ma, sembol i ze et me gel enegi n i n yar at icil ar iuir . Tan r isal -
lik , t aht , yücel i ,, t an r i-i nsan k op uk l ugu, k ad in t anr içan in gözden
dü,ür ül mesi , k ul l uk gi bi k avr aml ar bu dönemden k al ma güçl ü i k t i -
dar si mgel er i di r .
Devl et i k t i dar i, hi yer ar ,i k ve evci l l e,t i r i l mi , k adin zemi nl er i ve
k ul l ugun k öl el e,i mi üzer i nde daha kal ici ve somut bi r i k t i dar bi çi m-
l enmesi di r . Topl umda çok yayginl a,mi, i k t i dar i l i ,k i l er i ni düzenl e-
meyi , bel l i bi r sor um l ul uga k avu,t ur may i ve daha et k i l i v e ek ono-
mi k k ul l anmayi i f ade eder . Ik t i d ar d evl et i i çer i r . Fak at devl et t en çok
daha f azl asini i çer i r . Dev l et l er t ar i ht e k en di l er i n i en çok k avr am l a,-
tir an , t ar i hi k endi l er i y l e ba,l at an t ek el k ur u ml ar d ir . Son t ahl i l d e
t opl umun ar t an ek on omi k gücün ü demok r at i k si yaset i n k on usu
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
68
ol mak t an çik ar ip üzer i n de i k t i d ar gücü ol ar ak t ek el k ur may i, böyl e-
l i k l e ar t ik -ür ün ve d eger l er e el k oym ayi i f ade eder . Devl et l e i l gi l i
di ger her ,ey; mi t ol oj i , f el sef e, di n , bi l i m, sava, v e si y aset l er bu asl î
amaçl a bagl ant iliuir . Komün i st d evl et ol unsa dahi son uç d egi,mez.
Devl et l e i k t i d ar t opl umd a r esmi yet k azan ir . Me,r ui yet i n i gel i ,t i r i r .
Kisaca bu ol guy u ( al giyi) anl amak i çi n, ana-k ad in düzen i n i , ai l e
ger çegi n i k avr amak ger ek i r : Ana-k ad inda ya k oca bel l i degi l d i r , ya
da çok si l i k t i r . An a-k ad in çocuk d ogur ur k en , öyl e ‘sevd i gi er k ek l e
a,k yap acak d ur umd ak i k ad in’ degi l di r . A,k ve ci nsi y et çi t opl um
henüz gündemd e degi l d i r . Kad in her han gi bi r er k ege k ar ilik b agiyl a
bagli degi l d i r . Er k ek d e k adin üzer i nd e ne egemen l i k k ur acak , n e de
‘ben i m k ar im’ di y ebi l ecek dur umd ad ir . Avcilik oy al anan, f azl a v e-
r i ml i ol madi mi deger i bi l i nmeyen bi r i ,t i r . Çocukl ar inin ol masi gi bi
bi r d ur umu da t opl umd a gel i ,mi , ol mak t an uzak t ir . Çocuk l ar an a-
k ad inindir . Dogasi ger egi ana-k adinin öyl e ,ehvet pe,i n de k o,masi,
zev k i çi n ci n sel bi r l e,me ar am asi söz k on usu degi l di r . Her can l i k a-
dar bi r ci nsel l i gi söz k onusudur . Ür eme amaçl i bi r ci n sel l i k dur umu
var d ir . Çocuk l ar i i çi n emek h ar cam asi, ana-k ad ina ai d i y et l er i ni n
t emel n edeni d i r . Hem d ogur masi hem besl emesi bu hak k i ver mek -
t edi r . Dol ayisiyl a babasinin bel l i ol up ol mamasinin hi çbi r t opl umsal
anl am t a,imad igi dönemd e babal ik hak k indan bahset mek saçmal ik -
tir . Yal n iz an a-k ad inin k ar de,l er i de öneml i di r , çünk ü on l ar l a bi r l i k -
t e büyümü,t ür . Dayilik ve t eyzel i k gücün ü bu en esk i an a-k ad in hu-
k uk undan al ir . Ana-k ad in ai l esi o hal de dayi, t eyze ( var sa onl ar in
çocuk l ar i) ve k en di öz çocuk l ar indan ol u,mak t adir . Anaer k i l ai l e
deni l en anl at im d a bu hususu i f ad e et mek t edi r . Neol i t i gi n ba,k ö,e-
si ne ot ur an ana-k ad in ve on dan esi n l i an a t anr iça k ül t ü’n ün t opl um-
sal i f ad esi böy l e yor uml anabi l i r . Day il ar d i,inda er k ek si l i k t i r . Koca-
lik ve babal ik i n,a edi l memi ,t i r .
I,t e Sümer v e Misir r ahi pl er i ni n t üm t ar i hi k ap l ayan ve hal en et -
k i si ni sür d ür en en t emel i d eol oj i k bu l u,l ar i bu t ar i hsel evr ed e dev-
r eye gi r mek t edi r . Yar at t ik l ar i yen i k avr aml ar l a k ur gul ad ik l ar i mi t o-
l oj i k d ü,ünme t ar zi si st em i çi n en t emel me,r ui y et -k abul et me-
dayan agi ol ur . Bu mi t ol oj i l er i n -mi t ol oj i , Yunanca söy l ence, ef sane
anl amindadir - en t emel özel l i gi , d ogal ol ayl ar in üst üne çik ar dik l ar i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
69
yen i t anr il ar d ünyasiuir . En , Enl i l , Ra i l k t anr il ar ol ar ak y eni y ük se-
l en ef en di l er -Rabl ar - d ünyasini mük emmel bi çi md e yücel t i p gi zl er -
l er . Ol u,an k öl eci sinif hük ümr an l igi t anr il a,mayl a i ç i çedi r . Yen i
ef en di l er nasil çal i,mad an sadece hük ümr anl ik l a mi sl i gör ül memi ,
bi r t aht -sar ayl i ya,am sahi bi i sel er , k ur gusal si mgel er i ol ar ak t anr i-
l ar i da öyl esi n e t üm doga güçl er i üzer i n e ot ur t ur l ar . Topl umsal hâ-
k i mi yet dogasal hâk i mi y et e yan sitil mi,tir . Dogal r u hçul uk d i n i üze-
r i ne emr ed en t anr il ar d i n i egemen k ilinmi,tir . Dogal sür eçl er i r uh -
l ar l a i zah et mek yer i ne t anr il ar l a i zah et me sür eci en k ök l ü zi hni y et
degi,i mi ol uyor . Buna devr i m degi l , k ar ,idevr i m dememi n anl a,ilir
nedenl er i var , çünk ü t ar i ht e en t ehl i k el i , ol umsuz bi r sür eci ba,l at -
ma özel l i gi n e sahi p t i r . Kon uyu bi r az der i nl i gi n e açmak t a hayat î y a-
r ar var . Canl i doga anl ayi,i günümüz bi l i m çevr el er i nde de en çok
t ar t i,il an bi r k onudur . Kuant um f i zi gi ni t animl ar k en k isaca degi n-
mi ,t i k . Ger çek t en, dogal t opl umd ak i gi bi ol masa d a, her d ogal ol gu-
nun bi r öznel l i gi -i çi n de har ek et et t i gi y asasi, anl am düzey i - ol dugu
k abul gör en en devr i mci gör ü,l er d en bi r i di r . Maddi l e,mi , özd egi
yön et en öznel l i k , sahi p ol dugu ener j i di r . Ener j i , madde ol mayan
ger çek l i k t i r ; bi r an l amd a mad deni n r uhud ur . Her geçen gün degi,i k
ener j i t ür l er i y l e dogaya açilim gör ü l memi , boyut l ar a t ir man mak t a-
uir . Gel ecek k uan t um f i zi gi n i n , ‘n anot ek n ol oj i ’n i n ol acak t ir d eni l i r -
k en bu gel i ,me k ast edi l mek t edi r . Son uçt a d egi,i k d e ol sa, i l k t op-
l um t ar zi dogal ak i,l a uyu m i çi nde, dogr u bi r anl ayi,l a, ek ol oj i yl e
ya,ami esas al mak t adir . Günümüzd e çevr e sor ununu en büy ük t eh-
l i k e ol ar ak i n san l igin k ar ,isina çik ar an, bu t emel i l k eden k op u, ger -
çegi di r . Kopu,un da t emel i nde sinif l i t opl um uygar l iginin zi hni yet
ve ür et i m t ar zi yat mak t ad ir .
Devl et k avr am ve çer çeve ol ar ak r ahi p t ap inak l ar inin döl yat a-
ginda ol u,ur k en, esas k ur uml a,tiiici ve i k t i dar gücü hal i ne get i r en,
hi yer ar ,i k t opl umun ya,lil ar m ecl i si yl e ask er i ,ef i n mai y et i d i r . Dev-
l et i k t i dar i bu üçl ü ar asinda yogun ve uzun sür el i i l i ,k i ve çel i ,k i l er -
l e bel i r l eni r . Ba,l angiçt a r ahi p-k r al egemen k en gi d er ek yer i ni ön ce
ya,lil ar m ecl i si ne -i l k el demok r asi - bir ak acak , daha sonr a gücün
ni haî bel i r l eyi ci ol dugu ask er i ,ef i n hâk i mi yet i gel i ,ecekt i r .
uil game, Dest aninda bu sür eç ,i i r sel mi t ol oj i k bi r di l l e yansitil mak-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
70
t adir . Gil game,' i n k endi si ask er i ,ef i , k ahr aman i t emsi l et mek t edi r .
Eski ni n güçl ü r ahi p ve r ahi bel er i i yi ce si l i k k al mi,l ar dir . Enki du
bar bar l ar d an der l en en et ni si t e d i,i ask er d ev,i r men i n bi l i n en i l k
ör n egi ol ar ak k ar ,imiza çik mak t ad ir . Ak r abal ik d i,i bi r ör güt l enme
gel i ,mek t edi r .
Gücün büyül eyi ci et k i si hem i l k d ef a boyun egdi r meci l i ge, hem
ar t i-ür ün ün sahi bi ol ar ak k en di n i t anr i-k r al l ar ol ar ak yan sit mal ar i-
na yol açiyor . Insan egosunun k en di ni en büyük i l ân et me çagi ba,-
l at iliyor . Ar t ik d oga ve t opl um t anr i-k r al in bi r eser i ol ar ak yan sitilir .
Tüm mi t ol oj i l er bu anl at ima ön cel i k ver mek t edi r . ‘Her ,eyi n sahi bi
t anr i’ an l ayi,i, k ök eni n i bu Sümer v e Misir mi t ol oj i l er i nden al mak -
t adir . Kut sal k i t apl ar a bu k ayn ak l ar dan yan sitil acak t ir . Böyl ece d ev-
l et i k t i d ar i sonsuz k ilinacak t ir . Hal en bi r sl ogan ol ar ak k ul l an il an
‘Ebed -müd det devl et ’ an l ayi,i da bur adan gel mek t edi r . Eger d evl et
gel i ,meseyd i , özel l i k l e mi t ol oj i yl e donanmasayd i, basi t bi r e,k i ya
k ur umu, ör güt ü ol mak t an öt eye gi t mezd i . Dev l et i k t i d ar inin dönem
i çi n çok k âr l i ol masi, onu ol aganüst ü bi r t anr isal k ur um ol ar ak yan -
sit maya ve t üm zi hi nl er e egemen k il may a göt ür mü,t ür . Bu anl amda
en i nce bi r gasp ör güt l enmesi ol ar ak an l a,il abi l i r . Ideol oj i ni n gücü
bu n ok t ada k ar ,imiza çikiyor . Büyük gasp ör güt ünün t anr isal bi r
emr i n k ut sal bi r k ur umu ol ar ak t an inmasini sagliyor . Bi r yer d e dev-
l et i k t i d ar i ne k ad ar yücel t i l er ek al l an ip pul l an iyor sa, or ad a büyük
bi r soygunun, çik ar in gi zl en di gi ni anl amak d ur umundayiz. Tanr i-
k r al l ar k endi n i yansitir k en, bu ger çegi n f ar k inda ol ar ak k ur uml a,ir -
l ar . Gör k eml i sar ayl ar , en güçl ül er d en ol u,an ask er i mai yet l er , i yi
bi r i st i hbar at , et k i l eyi ci bi r h ar em, nam sal an bi r hanedan, hangi
t anr i k ök eni n den gel di gi ne d ai r ,ecer e, soy k üt ügü, dal k avuk vezi r -
l er ve t apan k ul l ar bu k ur um l a,man in v azgeçi l mez ögel er i di r . Pi r a-
mi t mezar l ar daha k al ici bi r d ünya sar ayiuir asl inda. El bi se, asa,
mühür üzer l er i nde ek si k ol mayan ak sesuar l ar d ir . Ar t ik t üm t opl um
üyel er i ne, k ul l ar ina dü,en, bu yüce t anr isal k ur ul u ,a sür ek l i t ap in-
mak , ,ük r et mek t i r . Kut sal k i t apl ar d ak i t anr i sif at l ar ina i l i ,k i n çok
sayida k avr aml ar i l k Sümer , Misir t anr i-k r al l ar inin sif at l ar inin hem
t ek r ar i hem k ismen degi,t i r i l mi , ver si yonl ar iuir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
71
Öl üml er i -d aha dogr usu öt e dünyaya gi t mel er i - hal i nde, t üm ma-
i y et i can l i ol ar ak k endi l er i y l e bi r l i k t e gömül ür , çünk ü mai yet k r al
bed eni n den ayr i dü,ünül emez. Asil bed enl e bi r l i k t e gömül mel er i
öt e dünyad a hi zmet l er i i çi n ger ek l i d i r . Dünyad a k al an zür r i y et l er i
de k en di si ni n v ar l igini sür dür mey e devam eder l er . ‘Öl ümsüzl ük ’
k avr ami bi r az da böyl e dogmu,t ur . Anal i t i k zek ân in ger çek l er d en
k op masiyl a t opl umu n asil dönü,t ür d ügü bu ör nek t e çok çar p ici
yansimak t adir . Yal niz bi r pi r ami di n yapimi yüz bi nl er ce k öl eni n
öl üm çal i,masini ger ek t i r mek t edi r . Kur ul an d evl et i k t i dar i i nsan
t ür ün ün ba,inda pat l ayan en k al ici ve yikici depr em ol m ak t ad ir .
Ar t ik i nsan l ik l ügat i nd e zul üm, mah,er , k ur t ar ici k avr aml ar i ol u,-
maya ba,l ami,tir . Özgür l ük sava,çil ar i ol ar ak peygamber l i k k i ,i l i gi
bu k o,ul l ar al t inda ,ek i l l enmek t edi r . Peygamb er l er bu büy ük f el â-
k et i n k ur t ar icil ar i ol ar ak or t aya çik acak l ar d ir . Kay nak yi ne Sümer
t opl umudur .
Feodal devl et a,amasina k ad ar gel di gi mi zd e, devl et k ur umun a
nel er i n siguiiil digina k isaca di k kat çekel i m. Sümer ve Misir t anr i-
k r al l ar i öl üml er i nde bi nl er ce k ad in ve er k ek hi zmet çi yi son r ak i y a-
,aml ar inda da k endi l er i ne hi zmet et si nl er di ye di r i di r i k endi l er i yl e
bi r l i k t e gömmü,l er di r . Her bi r mezar l ar inin yapimi i çi n yüz bi nl er
öl ümüne çal i,tiiil mi,tir . Bi r gr up i k t i dar çevr esi i çi n cennet t en bi r
k ö,e yap ilir k en, ger i si ne sür üd en bet er muam el e yap il mi,tir . Köl el i -
ge k ar ,i çik an her k l ân, k abi l e gi bi sosy al yap il ar i i mha et meyi t emel
si yaset bel l emi ,l er d i r . Insan k el l esi n den k al el er v e sur l ar ör mek
,anl i bi r i , sayil mi,tir . Hi çbi r dogal yani ol mayan pl ânl i öl dür me
sanat ini i l k def a i nsan t opl umu i çi nde i cat et mi ,l er di r . Kadinl ar in
k af ese t ikil masini ba,ar iyl a sagl ami,l ar d ir . Çocuk l ar in t üm d ogal
hayal l er i ne k et vur mu,l ar d ir . Özgür l ük ad ina i n san l ar i çöl l er i n, dag-
l ar in, or man l ar in der i nl i k l er i nde ya,amak zor un da bir ak mi,l ar d ir .
Köl el er yal niz emek l er i i l e d egi l , t üm bed enl er i yl e ek on omi k ür et i m
ar açl ar ina dönü,t ür ül mü,t ür . Anal i t i k zek âdan y al ana dayal i muh -
t e,em bi r mi t ol oj i ol u,t ur mu,l ar d ir . Ef endi l er i n çipl ak zor u ve sö-
mür üsü yet mi yor mu, gi bi , bi r de r ahi pl er i n t anr il ar dünyasinin ma-
nevî bask i ve sömür üsünü i nsanl ik zi hni yet i ni n t emel i nanç ve i ba-
det ögesi yap mi,l ar d ir . Ahl âk ve sanat in sür ek l i k endi l er i n i y ücel t -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
72
mesi n i , güzel l e,t i r mesi n i t emel k il mi,l ar d ir . Dogal çevr eyl e i nsan
t opl umun u can l i evr en anl ayi,i yer i ne, can siz ve cezal an d ir an yer
al t i ve gök t anr il ar iyl a d ol dur mu,l ar d ir . Ef endi l er gr ubu i çi n asl a
kit l ik d ü,ünül mezk en , di ger gr up l ar sür ek l i hast al ik ve açl ik t an k i-
iil mi,l ar d ir . Egl encel er i nde bi l e i n san l ar in öl dür ül mesi n e dayal i
t ör en l er i , oyun l ar i esas al mi,l ar d ir .
Anal i t i k Zekântn Duygusal Zekâdan Kopuyu
Kon uyl a bagl ant ili i k i n ci ön eml i husus, duygusal zek âyl a anal i t i k
zek â ar asindak i k op u,un büyük ve t ehl i k el i bi r siçr amayi ger çek l e,-
t i r mesi di r . Duygusal zek â t üm can l il ar a mahsus ol an zek âd ir . Bi r
anl amda dogal sür eçl er e özgü ol an öznel l i k , zi hi n dur umud ur . Duy-
gusal zek â evr i m zi nci r i ni n i nsan t ür üne dogr u gel i ,i mi nde anal i t i k
zek âya d ogr u bi r egi l i m bel i r i r . Anal i t i k zek âda daha hizl i seçi m ,
dol ayisiyl a d egi,i m yap ma yet enegi y ük sek t i r . Fak at sap maci yön ü
de ben zer bi r or an i t e,k i l et mek t edi r . Duygusal zek â basi t ol masina
r agmen , i çgüdül er e has bi r k esi n l i ge sahi pt i r . $ar t l i r ef l ek sl er i n
,ar t siz r ef l ek sl er e dönü,ümü an l amina gel i r .
Güdül er ögr enmeni n en basi t bi çi ml er i ol masina k ar ,in çok i s-
t i k r ar l i yap il ar d ir . Yüz bi n l er ce y il y a,anan deneyi ml er i n ür ün üdür -
l er . Bu nedenl e k ol ay k ol ay y an il mazl ar . Di ger bi r özel l i k l er i , ya,am-
l a çok siki i l i ,k i i çi nd e ol mal ar iuir . Ya,ami t ehdi t ed en veya i l gi l en -
di r en i ç ve d i, k o,ul l ar a an inda t epk i ver i r l er . Fak at bu y önl er i hizl a
anal i t i k zek â r ol ünü oyn amal ar ina k et v ur mak t ad ir . Yi ne de ya,am
i çi n geçer l i ol an esas ol ar ak duygusal zek âd ir . Yor uml amaz, ya,at ir .
Yor uml ama ne k ad ar çok gel i ,mi ,se, sapma or an i da o denl i ar t ar .
Anal i t i k zek â i se daha çok yor uml ayar ak d uygusal zek âya yen i yön -
l er , d avr an i, bi çi ml er i bi çmeye çal i,ir . Daha çok gel i ,k i n i nsan t ür ü-
ne ai t t i r . Zat en i nsan t ür ün ün t opl umsal t ar zda ya,amasi d a an al i t i k
zek ânin gel i ,i m sevi yesi yl e bagl ant iliuir . Hizl i t opl umsal gel i ,meyi
sagl ayan anal i t i k zek âd ir . Fak at duygu boy ut undan yok sun ol dugu
i çi n , ser best k al d iginda çok t ehl i k el i ol ur . Özel l i k l e i k t i dar ve sava,
k ül t ür ün e al i,il dik t an sonr a an al i t i k zek â k or k unçl a,ir . Bu zek â en
çar p ici i f ad esi n i yak in çagl ar in i mha sava,l ar inda göst er mi ,t i r . Ade-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
73
t a bi r mak i ne düzeni nde çal i,tigi i çi n aci, kor k u, sevgi gi bi duygul ar -
dan yok sunl ugu, emp at i ve sempat i y i t an imamasi bu i mhaci özel l i -
gi n i çok t ehl i k el i k il mak t adir . Buna k ar ,in duygusal zek ây l a uy um
i çi n de çal i,tiginda en saglik l i, çözüml eme yet enegi yük sek bi r ey ve
t opl ul uk l ar in ol u,umunda bel i r l eyi ci r ol oyn amak t ad ir .
Köl eci dev l et t opl umunda gel i ,en, bu i k i zek â ar asindak i büyük
k op u,t ur . Bel k i de üst boyut t a i l k def a dogal t opl uma egemen ol an
duygusal zek âdan k op ar ak sad ece bask i ve sömür ü sanat inda yo-
gunl a,an bi r sinif zek âsi, ak l iyl a k ar ,i k ar ,iya gel mek t eyi z. Bu çok
t ehl i k el i sonuçl ar d ogur acak bi r gel i ,medi r . Neol i t i k t opl umd a sag-
l anan ar t i-ür ün e dayan ar ak gel i ,en k öl eci ür et i mi n daha bol ar t i-
ür ün ü bu sinif sal ol u,umun maddi t emel i di r . Sadece ür et i mi y önet e-
r ek büyük or an da ür ün l er e el k oy mak t ad ir . O zaman ger i ye bu t ar z
ür et i mi savunmak i çi n yeni zi hni yet dur umunu yar at maya sir a gel i -
yor . Yeni hük med en t anr ili mi t ol oj i l er b u zi hni y et ar ay i,inin son u-
cud ur . Kök l ü bi r an al i t i k zek â sür eci söz k on usudur . Kul l ar i y önet e-
cek k ur al l ar i bul mak , öl ümsüz t anr i buyr uk l ar i gi bi göst er mek bu
zek â t ar zinin üzer i nd e en çok çal i,tigi k on udur . Sümer v e Misir r a-
hi p l er i ni n büyük l ügü bu k on unun i nsan l ik t ar i hi n dek i büyük öne-
mi nden i l er i gel mek t edi r . Dogal t opl umd an ve ya,amdan k op an
zek âl ar i muazzam bi r mi t ol oj i k k ur gusal si st em yar at mi,tir . Kul l ar i
bun l ar a i n and ir mak i çi n daha da büyül eyi ci ok ul si st eml er i , t ap inak -
l ar , heyk el l er yar at mi,l ar d ir . Dogal t opl umun t ehl i k el i ol mayan r u h-
çu d i n l er i yer i ne, hük m eden t anr i agir l ik l i di n l er i geçi r er ek boyun
egmel er i ni sür ek l i gel i ,t i r mi ,l er di r . Kor k u duygusunu sapt ir ar ak bu
yen i t anr il ar d an neden k or k mal ar i ger ek t i gi ni , ded i k l er i ne t am
uyar l ar sa mük âf at l ar ini nasil gör ecek l er i n i özenl e anl at mi,l ar d ir . Il k
def a cen net ve cehennem i çer i k l i üt opyal ar i cat et mi ,l er d i r . Asl inda
yeni ef endi l er sinifina t am uyum i çi n i deol oj i k si st em gel i ,t i r i l mek -
t edi r . Dü,ünce t ar zinin mi t ol oj i k ol masi dönemi n r uhuna uygundur .
Canl icilik ( ani mi zm) di ni asl inda özgür l ük çü ve e,i t l i k çi di r . Mi t ol oj i k
agir l ik l i yeni di n i se bi r sinif di ni , e,i t si zl i k ve k öl el i k di ni di r . Mut l ak
boyun egmeyi , t anr il ar i - ef en di l er i - esas al mayi emr et mek t edi r .
Insan l ik t ar i hi nde ger çek l e,en bu zi hni y et k ar ,idevr i mi ger çek -
t en anal i t i k zek ânin en büyük çiki,l ar indan bi r i di r ; sinifsal akl in
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
74
gel i ,mesi d i r . Ar t ik t ar i h, edebi yat , san at , huk uk ve pol i t i k a bu sinif
zi hni yet i yl e yeni den ür et i l ecekt i r . Sümer ve Misir mi t ol oj i si nde bu
sür eci n en güçl ü v e or i j i nal hal i n i gör mek t eyi z. Egemen sömür gen
sinif i deol oj i si ar t ik bi r üst t opl um, devl et çi t opl um ol ma yol una
gi r mi ,t i r . Bu yön l ü at il acak her ad im t üm t opl um ad ina at il acak , on a
mal edi l ecek t i r . Dogal t opl umd an k al m a ana-t anr iça i deol oj i si gi d e-
r ek sömür ü l er ek , i çer i gi n den bo,al t ilip asi mi l e edi l er ek er k ek -
t anr il ar d üzen i ni n hi zmet i ne k o,t ur ul acak t ir . Tipk i k ad inin er k egi n
hi zmet i ne -genel ve özel f ahi ,el i ge ba,l angiç- k o,t ur ul masi gi bi .
Dogal t üm t opl umun e,i t -özgür üyel er i yen i k ul sinifina dönü,ecek -
t i r . Bi r Sümer ef sanesi i nsanl ar in t anr il ar in ‘di,kisindan’ yar at il digi-
ni söy l er . Kad inin er k egi n k abur ga k emi gi n den yar at il digi yi ne i l k i n
Sümer ef san esi nde geçer . Sümer mi t ol oj i si ger çek t en ol aganüst ü bi r
ba,ar i ol up k en di si nd en son r a gel en t üm mi t ol oj i l er i et k i l eyer ek ,
t ek t anr ili di n l er i n, edebi yat in v e huk uk un da i l k k ayn agini t e,k i l
et mi ,t i r . Dest anda Gil game, özel l i gi benzer bi r et k i yi t üm dünya
dest anl ar inda yansit mi,tir .
Sümer zi hni y et yap isinin k ap saml i çözümü k on umu z ol mad igin-
dan, öz i t i bar î yl e t ar i hi n, dol ay isiyl a uygar l igin sadece bask iyl a de-
gi l , an al i t i k zek âyl a ba,l at il masinin en t emel k ayn agi ol dugu t ar t i,-
masizd ir . Daha son r ak i met af i zi k d ü,ünceni n k ök eni n i bu zek âda
ar amal iyiz. Üst t e bi r avuç ef endi cennet gi bi bi r sar ay y a,aminda
sad ece günl er i ni ya,amiyor l ar . Insan l igi sür ek l i oyal ay acak ef san e-
l er , üt opyal ar d ünyasinin da t emel l er i ni at mak t ad ir l ar . Ger çek l e,en,
büyük t opl um y al an i’n in t üm i nsan l ik zi hni nd e k ök sal ar ak güçl ü
k ur uml ar a k avu,t ur u l masiuir : Her t ür mi t ol oj i , dest an, t apinak ve
ok ul l ar iyl a.
Tar i hi n en k ök l ü zi hni y et dönü,ümü ol ar ak Sümer t opl umunda
ger çek l e,en k ar ,idevr i m, ba,t a Or t adogu t opl umu nu ol mak üzer e
i n san l igin par ad i gmasini -d ogaya evr ene t emel bak i,- k ök ünden
degi,t i r mi ,t i r . Dogal t opl um, can l i doga-evr en anl ayi,i r en k l i ve
ür et k en di r . Dogayi bi r öcü , zal i m ol ar ak gör m ez. Bi r an a gi bi gör ür .
Sümer d i l i nde özgür l ük sözcügü ol an ‘Amar gi ’ , ayn i zaman da anaya
dönü, anl amina gel mek t edi r . Bu sözcük bi l e ger çek l e,en k ar ,idev-
r i mci zi hni yet i n ni t el i gi ni çok i yi açiga vur mak t adir . Yeni mi t ol oj i k
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
75
bak i, açisinda i se doga-evr en hük med en, cezal an d ir an t anr il ar l a
dol udur . Doganin di,ina yük sel t i l en ve gi t t i k çe k en di ni gi zl eyen -
asl inda bask ici ve sömür ücü d esp ot l ar - t anr il ar âdet a dogayi k u-
r ut mu, gi bi di r . Öl ü bi r d oga, mad de anl ayi,i gel i ,t i r i l mek t edi r . Tan -
iil ar in d i,kisindan yar at il an k ul l ar gi bi t üm canl i var l ik l ar da gi de-
r ek a,agil at il mak t adir . Bu par ad i gma, gi der ek d er i nl e,er ek , bugün-
k ü Or t adogu t opl umun un zi hni n i adet a f el ç ed er ek bi r t ür l ü k endi n e
gel emem esi ni n de en t emel nedeni ol ar ak gör ül m el i di r .
Ci nsi yet çi Topl umun
Bi r i nci Ve Îki nci Büyük Kül t ür el Ktrtl mast
Kadinin k af est ek i dur umunda sadece sesi n ve süsün gel i ,t i r i l -
mesi an l aminda degi,i k l i k l er var d ir . Köl el i gi n i n an il maz boyut l ar d a
der i nl e,t i r i l i p gi zl enmesi söz k onusudur . Or t açagin k adini ci nsi yet çi
t opl umun i ki nci büyük kül t ür el ktrtl mastna ugr at il mi,tir . Bi r i nci
büyük kül t ür el ktrtl mayi k öl eci devl et i n dogu, a,amasinda t anr iça
Inanna -I,t ar - k ül t ür ün de gözl em l er k en, ol gunl a,an si st emi n k ad ina
yön el i k k ül t ür el k iiil masini Musa’n in abl asi Mar i am, Hz. Isa’ nin an-
nesi Mer yem ve Hz. Muhammet ’i n e,i Ay,e ör n egi n de çar p ici bi r
bi çi mde gözl eml eyebi l i r i z. Ar t ik hi çbi r t anr içal ik i zi k al madigi gi bi ,
,eyt ana en y ak in bi r y er ol ar ak dü,ünül mek t edi r . En uf ak bi r i t i r azi
onu ,eyt anin k en di si yap abi l i r . Ruhunu her an ,eyt ana sat abi l i r .
Er k egi ba,t an çik ar abi l i r . Cadilik t ak i dur umu cayir cayir yak il masini
ger ek t i r mek t edi r . Kiz çocuk l ar inin canl i gömül m el er i , ci nsel ba,t an
çik ar mal ar , k al abal igin t a,l ayar ak öl dür mesi n e k ad ar gi d ebi l en bi r
k at l i am k ü l t ür ü söz k onusudur . Topl umd a en der i n l e,mi , k öl el i k
dur umu bi n yil l ar d an ber i süzül e süzül e al t indan k al k il amaz boy ut -
l ar a v ar mi,tir . Si st emi n k öl el i k d üzey i ger çek t en k ad in çözüml en e-
med en anl a,il amaz. Her t ar af ina bagl anan hal k al ar , ba,lik p ar al ar i,
süsl en me e,yal ar i k öl el i k k ül t ür ün ü yan sit mak t adir . Di l i âd et a k o-
par il mi, gi bi dü,üncesi z k ilinmi,tir . Kur u bi r ana, er k ek l er i n di l e-
di k l er i bi çi md e k ul l an abi l ecek l er i bi r t ar l ad ir . Çok t an özn e ol mak -
t an çik mi,, nesn e hal i n e gel mi ,t i r . Dogal t opl umun t anr içal igindan
eser k al mami,tir . Çocuk l ar in, gençl er i n bi l ge yönet i ci si k ad indan ,
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
76
er k ek l er i n et r af inda döndügü k ad indan eser bi l e k al mami,tir . Dogal
t opl uma k ar ,i zi hni y et dönü,ümü der i nl e,er ek f eodal t opl um si s-
t emi nde de devam et mek t edi r . Anal i t i k zek â yol uy l a büyük açiliml ar
sagl anmi,tir . Hem di ni hem f el sef î dü,ünce bi çi mi yeni t opl umun
hâk i m zi hni yet i ni ol u,t ur makt adir . Her i k i dü,ünce bi çi mi esk i t op-
l umun dönü,en unsur l ar inda t ek r ar h âk i mi yet e geçmek t edi r . Nasil
k i Sümer t opl umu neol i t i k t opl umun deger l er i ni k endi y eni si st e-
mi nde sent ezl emi ,se, f eodal t opl um d a hem esk i si st emi n i çyap il a-
iindak i hem de d i, çevr el er i ndek i ezi l en sinif l ar l a di r enen et ni si t e-
ni n man evî deger l er i n i sen t ezl emi ,t i r . Bu sür eçt e pr at i k ak i, bel i r -
l eyi ci di r . Pr at i k bi r anl amda zamanin bi r güç gi bi ol u,t ur ucu var l igi-
uir . Zaman, ol u,an pr at i k t i r .
Zi hni yet mi t ol oj i k özel l i k l er i ni di ni ve f el sef î k avr aml ar l a yeni -
l emek t edi r . Yük sel en i mp ar at or l uk gücü zay if ve güçsüz çok t anr i
yer i ne, evr ensel gücü t emsi l ed en en büyük t anr iya dogr u bi r evr i m
bi çi mi nde yan sitil mak t adir . Maddi hayat t a ol up bi t enl er zi hni y et t e
de k ar ,iligini bul makt adir . Bi r bi r i ni k ar ,ilik l i güçl endi r me var dir .
Di nl er de çok t anr iligin yer i ni t ek t anr iya bir ak masi bu sür eçl e i l gi l i -
di r .
Top l umsal ya,amd a k ul l uk Al l ah’t an gel en dogal bi r d ur um sa-
yil mak t adir . Kul l uk t er i mi ya,amin dogu,t an hal i d i r , sonr ad an ol ma
bi r ,ey degi l . Insan l ar k u l ol ar ak dogar ve öl ür . Kul l uk d i,inda ba,k a
bi r ya,am bi çi mi dü,ünül emez. Bi r Al l ah var d ir , bi r d e k ul l ar i. Ar a-
dak i mel ek v e peygamber l er emi r l er i get i r en el çi l er d i r . Sosyol oj i
di l i ne çevi r i r sek , Al l ah k ur umsal l a,mi, soyut devl et ot or i t esi n i t em-
si l et mek t edi r . Mel ek l er memur l ar or dusunu, peygamber ve b a,
mel ek l er i se bak anl ar i, üst bür ok r asi yi si mgel emek t edi r . Top l umun
yön et i l i ,i k or k unç bi r si mgel er si st emi yl e sagl anmak t ad ir . Gör ün ür
yönet i ml e si mgesel yönet i m ar asinda siki bi r i l i ,k i var dir . Yönet i mi n
si mgesel yani i l e somut yani ar asindak i bagi çözmeden, saglik l i bi r
t opl um k av r ay i,ina ul a,il amaz.
Top l umun çipl ak yön et i mi n i an l amak i st i y or sak , üzer i ndek i
Pan t eon -t anr i si st emi - per d esi ni k al d ir mak ger ek i r . O zaman gör ü-
l ecek t i r k i , bi n yil l ar dir k ut sal l ik adi al t inda baskicil ar in ve sömür ü-
cül er i n çi r k i n ve zal i m yüzü gi zl enmi ,t i r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
77
Mi t ol oj i den ögr endi k l er i mi zi d i nl er den, özel l i k l e t ek t anr ili ol an-
l ar indan da çik ar abi l i r i z. Musa’n in Hz. Ibr ahi m gel enegi nd ek i k at k i-
si, k ad ini k esi nl i k l e zapt ur ap t al t ina al masiuir . Hz. Ibr ahi m’d e k ad in
henüz t am al çal t il mami,tir . Ibr ahi m-Sar a i k i l emi e,i t güce yak ind ir .
Musa-Mar i am i k i l emi nde i se, bacisi r ol ündek i Mar i am acili bi r ye-
ni l gi ye mahk ûm edi l mi ,t i r . Gücünün son k al int il ar ini da k aybet mek -
t edi r . Hz. Davut v e Sü l eym an’d a i se, k ad in t ek t ar af l i bi r ar zu nesn e-
si di r . Her han gi bi r ot or i t esi gözük memek t edi r . Kad in yük sel en k r al -
lik l ar in k eyi f -zevk n esn esi di r ; soy sür d ür me ar aciuir . Ar a sir a Est er ,
Dal i l a gi bi ,ahsi y et l er çik sa da, bun l ar i st i smar ar aci ol mak t an öt eye
r ol oyn amazl ar . Hz. Isa-Mer yem i k i l emi n de Mer yem ’i n agzindan t ek
bi r kel i me duymuyor uz. Âdet a di l i kesi l mi ,t i r . Günümüz k adinina
gel i ,t e dev bi r adimdir Hir i st i yanl ik . Hz. Muhammed-Ay,e’de i se bi r
t r aj ed i v ar d ir . Çocuk Ay,e yük sel en f eod al Isl âm ot or i t esi k ar ,isinda
büyük bi r ,i k âyet çi di r . Tar i hçi l er , “ Yar abbi , ben i k ad in ol ar ak dogu-
r acagina t a, par çasi y apsay d in d aha i y i ol ur du” di y e yak indigini
nak l ed er l er . Ik t i d ar oyununda peygamber i n en sevgi l i e,i d e ol sa,
hi çbi r sonuç al amayacaginin öf kesi yl e söyl enmi , bi r bedduadir bu
söz
Bi r büt ün ol ar ak bu d önemi t opl umun r uhen , f i k r en si l i n mesi
ol ar ak d eger l en di r ebi l i r i z. Sad ece üst t opl umun ‘Al l ah, nal ve k iliç’
sesl er i yl e gümb ür d eyen sesi v ar d ir . Tüm dest anl ar inin öl dür me v e
f et het me üzer i n e k ur ul u dr amat i gi var d ir . Bu t abl o bel k i abar t iliuir ,
ama d önemi n r uhsal ger çegi n i özüne uygun bi çi md e yan sit mak t a-
uir . Ar k ai k k öl el i gi n yer i ni daha ot ur ak l i k l âsi k k öl el i k si st emi al mi,-
tir . Devl et ve t emsi l et t i gi t opl um en üst a,amasinda, ol gunl uk d ö-
nemi nde ya,amak t adir . Si st eme i l i ,k i n t üm t emel k avr am ve k ur um-
l ar ol u,t ur ul mu,t ur . Cami , k i l i se ve h avr a her gün si st emi n k ut sa-
masini ezan ve çanl ar l a i l ân et mek t edi r . Bundan son r a gel i ,me gücü
göst er ecek k ap i t al i st devl et her ne k adar d aha güçl ü gi bi gör ün se
de, özün de genel k r i z sür eci ne gi r ecek t opl umun son a,amasini t e,-
k i l edecek t i r . Bi l i n di gi üzer e en gör k eml i döneml er i n ar d ili k r i zl i
çözül mel er dönemi di r . Doganin bu genel y asasi t opl umsal sür eçl er
i çi n de f azl asiyl a geçer l i di r
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
78
Topl umsal k ul l uk sadece sinif sal bi r ol gu degi l di r . Despot di,in-
da -o d a si st emi n t ut sagiuir - her k es, t üm t opl umsal sinif ve t abak a-
l ar bagl anmi,tir . Köl eci si st emden daha der i nl i k l i gi zl enmi , bi r bo-
yun egdi r meci l i k düzeni var dir . Yumu,at ma, si st emi n der i nl e,mesi
anl amina da gel mek t edi r . Top l umun t emel par ad i gmasi, öncesi v e
son r asi ol mayan bi r k ul l uk si st emi di r . Ezel d en ebede -bu i k i k avr am
daha çok ol gunl uk d önemi devl et i n e ai t t i r - k ad ar düzen ol dugu gi bi
sür ecek t i r . Imt i han ve degi,me yer i öt e dünyaya i l i ,k i ndi r . Si st eme
sad ece f i i l i k al k i,ma bi çi mi nde degi l , r uhen ve f i k r en k ar ,i ol mak
bi l e en büyük günaht ir . En i yi k ul l uk mut l ak i t aat et mesi ni bi l en i çi n
er d emi n, yet k i nl i gi n t a k en di si di r . Dogal t opl umd a ve ol uml u hi ye-
r ar ,i d önemi ndek i k ahr aman l ik çagl ar inda t opl ul u ga en i y i hi zmet
eden y ar at icil ar , k u l l uk çaginda t anr iya -ef endi l er e- k ar ,i en t ehl i k e-
l i , günahk âr v e cezal and iiil masi ger ek en ,eyt anî k i ,i l i k l er ol ar ak
l anet l enmek t edi r . $eyt ani l i k k av r am ol ar ak k öl el i gi r eddeden i nsan
gr upl ar i i çi n gel i ,t i r i l mi ,t i r . Or t adogu kökenl i bu k avr am, si st eml e
büt ünl e,meyen hal k gr up l ar i i çi n k ul l an il mak t adir . Bu yüzd en t ek
t anr ili di nl er e gi r meyen Kür t l er i n dogal ya,am gel enek l er i n e bagli
k esi ml er i ne ‘,eyt ana t apanl ar ’ d eni l mek t edi r . Bu Kür t k esi mi n i n
,eyt ani k ut samasi ol duk ça an l aml iuir .
Ol gunl uk d önemi ni n k ul l uk si st emi ni n gözünd e dünya her an
günah i ,l enecek bi r yer d i r . Ya,amd an k açinmak ger ek i r . Ne k ad ar
ya,amak i st er sen, o k ad ar günaha gi r er si n . Her ,eyi yl e öl üme h azir -
l anmak en mük emmel ya,am bi çi mi di r . Bu yak l a,im d ogayi hi ç yak -
l a,il mam asi ger ek en bi r öl ü mad desi gi bi gör ür k en, p e,i n en yar at i-
ciligi i mk ânsizl a,tir mi,tir . Canl i doga anl ayi,i k ul l ar i çi n dü,ünül e-
mez. Asl inda bu si st emat i gi n d ogu,unda d eh,et l i bask i ve sömür ü
i zl er i var d ir . Bugün bi l e Or t adogu t opl umun un k endi n e gel ememe-
si ni n en t emel r uhsal nedeni d ogaya bu t ür yak l a,imiuir . Buna k ar ,i-
lik ef endi l er dünyasi i çi n yer yüzünde cennet i ar at mayan civil civil
bi r d ünya var d ir . Onl ar ve ayn i adl ar i -Rab- t a,iyan t anr il ar i -
yön et i m k avr aml ar i-, gayet ho,nut bi r bi çi md e ya,aml ar ini ‘bi n bi r
gece masal l ar ina’ d enk ya,amak t adir . Bi n bi r gece masal l ar i Or t aça-
gin ol gun devl et si st emi ni n mi t ol oj i k anl at imiuir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
79
Kapi t al i st Moder ni t e: Kadtn Düymant
Ban a gör e k api t al i zm ba,indan ber i ask er i -si y asî -k ül t ür el ol ar ak
ör güt l enmi ,, ba,t a maddi bi r i k i ml er ol mak üzer e t opl umsal deger -
l er i gasp et me k ur nazl igini ör güt l eyen esk i bi r gel enegi n Bat i Avr u-
pa’d a 16. yüzyil dan i t i bar en gi d er ek hak î m bi r t opl um bi çi ml enmesi
hal i n e gel m esi di r . Il k güçl ü adamin et r af indak i çapul cu gr up l a ana-
k ad in et r af inda ol u,an t opl umsal deger l er i gasp et mesi gel enegi n i n
mod er n hal k asi ol ar ak da t an iml ayabi l i r i z bu d ogu,u. Ingi l t er e ve
Hol l ânda’d a, daha öncek i It al yan ,ehi r d evl et l er i n i n ba,ini çek en
Cen ova, Fl or ansa v e Ven edi k k en t l er i nde, i l k k ap i t al i st gr up l ar d ev-
l et l e i ç i çe bi r t ar i k at gi bi özel y a,am bi çi ml er i ol an, sagl adik l ar i
yen i l i k l er l e par a üzer i nden vur gun yap ma ust al igini göst er en , dün-
yan in her t ar af ina yayil mi, pazar l ar d a ol u,an f i yat l ar l a oyn ayar ak
muazzam d eger gasp eden, ger ek t i gi nd e ve sik ça zor uygul amadan
ger i k al mayan, k ur gusal zek âsi gel i ,mi , gr upl ar in bi r eyl emi di r .
Bun l ar a k i mi yer d e hanedan, ar i st ok r at ve bur j uv a da deni l ebi l i r . Il k
ve Or t açag har ami l er i nden y egâne ve öneml i f ar k l ar i agir l ik l i ol ar ak
k en t l er d e üsl enmi , ol mal ar i, dev l et ot or i t esi yl e i ç i çe geçmel er i ,
zor u ger ek t i gi nd e daha ör t ül ü ve i k i nci pl anda k ul l anmal ar iuir . Gö-
r ün ü,t e ek on omi ni n k ur al l ar i var d ir . Onl ar da bu k ur al l ar a gör e
zek âl ar i v e el dek i i l k par al ar iyl a k âr y ap iyor l ar . Kapi t al i n t ar i hi dog-
r u i ncel endi gi n de, bu yak l a,imin t am bi r m asal deger i nde ol dugu
gör ül ecek t i r .
Bu d önemd e hi ç bi r var l ik k ad in k adar t ut sak l iga mahk ûm edi l -
memi ,t i r . Her bask ici ve sömür ücü t opl umsal si st emde ol dugu gi bi
k ap i t al i zmi n dogu,u da devl et si z ol maz. Feodal si st emi n dogmat i z-
mi di nsel ni t el i k l i ydi . Ar k ai k k öl el i gi n i se mi t ol oj i k t i . Bi r i nde t anr i
bi zzat k r al ve hanedan in ,ahsinda somut l a,mi, i k en, d aha sonr a-
k i nde t anr i k en di ni d evl et i n soy ut var l iginda gör ünmez k il ar ak t em-
si l edi y or d u. Insan l igin zi hni yet çagl ar i bun u ger ek t i r i y or d u.
Si st emi n t opl umsal özel l i k l er i ni en çok d a k adinda çözüml eme-
ni n ögr et i ci deger i yük sek t i r . Ba,t an söy l enmesi ger ek en bi r husus
da, her hangi bi r t opl umsal ol guyu k endi ba,ina si yasal , t opl umsal ,
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
80
ek on omi k , k ü l t ür el vb. ayr iml ar al t inda i n cel emek ci ddi sak incal ar
i çer i r . Tar i hsel bi r büt ünl ük hal i nde sür ekl i ol u,umu ya,ayan t op-
l uml ar in t üm al t ve üst yapi si st eml er i bi r saat i n par çal ar i gi bi büt ün
hal i nde çal i,ir . A,iii par çal ar a böl me hast al igi, Bat i bi l i mci l i gi ni n
ol gu büt ünl ügünü yi t i r mek özel l i gi n den k ayn ak l an ir . Bi l i msel ol ar ak
da ger çegi n k avr anmasini öneml i or an da zor l ay an bu yak l a,imi
k ul l anir k en, büt ünsel l i gi göz ar d i et memek çok öneml i di r .
Kad in adet a t üm si st emi n bi r özet i ol ar ak gör ül m el i v e öyl e çö-
züml enmel i di r . Kapi t al i st t opl um nasil t üm esk i i st i smar ci t opl um-
l ar in devami ve zi r vesi i se, kadin da t üm bu si st eml er i n k öl el e,t i r i ci
et k i si ni n zi r vesi ni ya,ar . En eski ve en yogunl a,mi, hi yer ar ,i k ve
devl et çi t opl umun bask i ve sömür ü cender esi n de bi çi ml enen k ad ini
anl amadan, t opl umu dogr u t animl ay amayiz. Et ni k , ul us ve sinif k ö-
l el i gi n i n dogr u an l a,il masinin yol u k ad in t an imindan geçer . Sosy al
bi l i mi n adet a mizr ak çuv al a sigmazk en azicik bi l i m k on usu yap ma-
ya çal i,tigi k ad in k onusundak i i n cel emel er 20. yüzy ilin son çeyr egi -
ne mahsust ur . Femi ni st har ek et , çevr e, sav a, ve i k t i d ar l ar in k or -
k unç yikimi t ar i h ve egemenl i gi n ci nsi yet çi k ar ak t er i ni dü,ündür t -
meye ba,l ami,tir . Bu husus bi l e, en obj ek t i f ol masi ger ek en sosyal
bi l i ml er de dâhi l , t üm bi l i msel yapinin ci nsi yet çi k ar ak t er i ni göst e-
r i r . Bi l i m ci nsi yet çi di r .
Pozi t i f ol ar ak k ad ini yor uml amayi son r ak i böl üme bir ak ir k en,
k ap i t al i zmi n gel en ek sel k öl el i ge n e get i r di gi ne bak al im. Kapi t al i z-
mi n en ba,t a özgür l ük get i r mesi ni n si st emi n özüne t er s ol dugunu
i yi bel i r l emel i yi z. “ Kapi t al i zm gel enek l er i yir t t igi i çi n k adinin et r a-
findak i zi nci r l er de par çal anmi,tir ” i ddi asi al dat ici yani yük sek bi r
çar pit madir .
Tahak k ümcü si st eml er i n özgür l ük l e i l i ,k i si , nasil daha k ab a ve
i n ce yön t eml er l e sür dür ül ebi l i r bi çi mi ndedi r . Ad ina çok a,k d est ani
düzül en k ad inl a en k aba v e çi r k i n k öl el i ge mar uz k al an k ad in ayn i-
uir . Kad in k af ese -er k ek hâk i mi yet i n dek i ev- al inan k anar ya mi sal i -
di r . Bel k i sevi ml i di r , ama t ut sak t ir . Ku, bir ak il diginda nasil ar k asina
bak madan uçar gi d er se, eger k adin bi r az bi l i n çl eni r ve gi d ecegi öz-
gür bi r yer i ol dugunu bi l i r se, k açamay acagi ev, sar ay, zengi n l i k , güç
ve i nsan k i ,i l i gi yok t ur . Hepsi nden k açma pot ansi yel i var dir . Hi çbi r
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
81
var l ik k ad in k ad ar t ut sak l iga -özgür gel i ,men i n obj ek t i f ve subj ek t i f
k o,ul l ar ini bast ir ma ve yok et me- mahk ûm edi l memi ,t i r . Tüm t op-
l umsal t ahl i l l er i n t ut mamasinin, pl an ve p r ogr aml ar in yür ümemesi -
ni n, i nsanl ik di,i gel i ,mel er i n or t aya çik masinin da k adinin k öl el i k
düzey i y l e bagl ant isi var d ir . Bu nedenl e k ad in çözü mü, özgür l ügü v e
e,i t l i gi sagl anmadan, hi çbi r t opl umsal ol gunun yet k i n çözümü ve
özgür l ük -e,i t l i gi sagl anamaz.
Kap i t al i zmi n si st eme ek l em esi i l e or t aya çik an k ad in gör ün ü-
mün ü met al a,tir ma d üzey i n de gör mek ger çege daha çok yak l a,tir a-
bi l i r . Kl asi k k öl eci l i k t e k adinin pazar l ar da en çok al inip sat il digini
i y i bi l i yor uz. Bu dur um car i yel er bi çi mi n de f eod al k öl el i k t e de yay-
ginca sür dür ül mü,t ür . Bur ad a sat il an büt ün ol ar ak k ad indir . Ba,lik ,
si yasi r ant bu i ,l emi n ai l e i çi ne k adar yansimi, bi çi ml er i di r . Kapi t a-
l i zmd e i se k asap mi sal i gövd e par çal ar a ayr il ar ak her k ismina f i yat
bi çme gi bi unsur l ar ek l enmi ,t i r . Saçindan t opuk l ar ina, gögsünden
k al çal ar ina, göbegi n den ci nsel or gan ina, omuzundan di zl er i ne, be-
l i n den bal d iiina, gözün den dudak l ar ina, yan agindan boyn una par ça-
l anip deger bi çi l meyen hi çbi r yer i k al mami, gi bi di r . Ne yazik k i r u-
hu var mi y ok mu , var sa ne eder sor usu ak l a get i r i l mez. Beyi nce de o
ezel i ‘ek si k ak il l i’d ir . Özel v e genel evl er i n zevk v er en met asiuir . Ço-
cuk mak i nesi di r . En zor i ,l ev ol an çocuk dogur m a emek t en say il -
maz. Çok zor bi r i , ol an çocuk büyüt men i n hi çbi r ücr et i yok t ur . Tüm
öneml i ek onomi k , sosy al , si yasal , ask er i k ur uml ar d a yer i numun el i k
deger i ndedi r . Rek l aml ar in vazgeçi l mez mal zemesi d i r . Ci n si yet i en
çok met al a,tiiilip pi y asay a sunul an yegâne var l ik t ir . En çok sövgü
ve d övgü k onusu y ap il andir . A,k yal an ina en çok al et edi l en di r . Her
,eyi ne kar i,il and ir . Kadinca k onu,masi i çi n özgün bi r di l -deyi m, ses
düzen i bi çi ml endi r i l en k i ml i k t i r . Insan ca ar k ada,lik yap il amayan
i n sand ir . En degme er k egi n bi l e yan inda sal d iii duygusundan vaz-
geçemed i gi i nsand ir . Her er k egi n üzer i n de k en di n i i mp ar at or san-
uigi nesnedi r k adin ar t ik .
Tanim daha da zengi nl e,t i r i l ebi l i r . I,i n i l gi nç yani, bu k adar
ol umsuz özel l i k l er i yl e bezenen bi r k i ml i ge k ar ,i er k ek egemen t op-
l umun onunl a r ahat ya,ayabi l ecegi n i sanmasiuir . Demek k i , çok
uysal l a,mi, bi r k öl e say il mak t adir . Asl inda onur l u bi r er k ek i nsan
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
82
i çi n bu k ad ar ol umsuzl uga ör güt l enen bi r ol guyl a or t ak l a,a y a,amak
müt hi , zor v e al çal t iciuir . Her n e k adar Ef l at un k ad ini devl et ve t op-
l umdan t ümüyl e di,l adigi i çi n el e,t i r i l se de, yak l a,iminda bu al çal t i-
ci özel l i k l er et k i ndi r . Bi r çok f i l ozof t a ol an bu hususu dogr u ok umak
ger ek i y or . Ör n egi n Ni et zsche’d e bu özel l i k l er l e or t ak ya,amak k i ,i y i
k esi n l i k l e bozar . O h al de neden k ad in dü,k ün l ügü t opl uml ar d a çok
güçl üdür ? Çünk ü bu t opl uml ar d ü,ür ü l mü,t ür d e ondan; er k ek dü-
,ür ül mü,t ür d e ondan. Bu , k öl el i gi n geçi ,k en özel l i gi nd en i l er i gel -
mek t edi r . Bu k adar yar ar l i bi r k öl e, k öl el i ge al i,tiiil an i n san l ar i çi n
el bet t e en çok ar an an or t ak ol acak t ir . Dol ayisiyl a bat iiil an k adin,
bat iiil an t opl umd ur ; dü,ür ül en er k ek t i r . Böyl e ba,a böy l e t ar ak .
Özcesi k adinl ik ol gusu yet k i nce ayd inl at il madan, dogal t opl umun
özgür ana-k adinl igi i l e sinif l i uygar l igin özgür bi l i nçl i k adinl igi bü-
t ünl e,t i r i l meden, dengel i or t ak ya,am ar k ada,i yar at il amaz. Bunun
e, benzer i er k ek l i k d e y eni d en ol u ,t ur ul m adan bu bi r l i k t el i k sagl a-
namaz.
Top l umsal al andak i k ap i t al i zmi n ol u,t ur ma, y önet me t ar zini
bi r çok ol guda, özel l i k l e er k ek t e, ai l ede, i ,t e, memu r i yet t e, yi ne egi -
t i m, saglik , h uk uk ve ben zer i bi r çok al anda gözl eml eyebi l i r i z. Ai l e
i çi n k isa bi r t an iml ama yap ar sak , hi yer ar ,i k ve d evl et çi t opl umun
t emel k ur u mu ol an bu ocak si st emi n hücr esi , en k üçük mol ek ül ü-
dür . Tep edek i i mpar at or un ai l edek i yan simasi ‘k üçük i mp ar a-
t or ’d ur . Topl umd ak i k öl el i gi n yan siuigi esas t ezgâht ir . Ai l ed ek i k öl e-
l i k t opl umsal k öl el i gi n t emel güven cesi d i r . Si st em adet a her gün, her
saat ai l ed e yen i d en ür et i l mek t edi r . En agir yük ün ü de ai l e çek mek -
t edi r . Ai l e hi yer ar ,i k ve dev l et çi t opl umun uysal e,egi d i r . Sür ek l i
bi ni l ebi l i r , kendi ni t a,it abi l i r si n. Genel de dagil an k api t al i st si st emi n
en çar pici i zdü,ümünü ai l ede yansit masi ar al ar indak i bu siki bag-
l ant idan dol ayiuir .
Kap i t al i zml e mücadel ede yogunl a,tigimd a, ak l ima hep k ar i-k oca
i l i ,k i si d ü,er . Eger k oca or t ama gör e k ar iya n or mal bi r ya,am sun-
mu,sa, b u k ad ini k ocay a k ar ,i mücadel ey e çek mek ne k ad ar zor sa,
i,çi yi de eger dol gun bi r ücr et ver mi ,se, ef endi si k api t al i st e k ar ,i
mücad el eye çek mek o denl i zor d ur . Bir ak in özgür l e,meyi , basi t bi r
ücr et siniiinda bi l e k api t al i st ef endi ye kar ,i t ak l a at an i ,çi , t opl um-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
83
sal çok l ukl ar a kar ,i ar t ik ef endi si ni n si st emat i gi ni n bi r u,agiuir .
Hel e i ,si zl er or d usu çig gi bi büyür k en , k on umu güven cede ol an bi r
i,çi ayn en devl et memur u k ad ar , bel k i de ondan daha f azl a k en di n i
güv encede sayar .
Köy t opl umun dan ben i mik n at is gi bi çek en k en t t opl umu, çö-
züml enmi , hal i yl e beni m i çi n t opl umsal sor unun esas mek âniuir .
Topl umun i çt ek i çür üy ü,ü k ad ar çev r ed en k op u,unun da ba, suçl u-
su k en t ve yol açt igi t opl umsal l ik t ir . Dah a dogr usu, sinif l i devl et l i
uygar l igin k en t i ni n t opl umud ur . En i l k el k l ân t opl umu bi l e ya,ama
k ar ,i k en t uygar l igi k ad ar cahi l degi l di r . Ter si ne, uygar l a,mi, k en t
t opl umu k ap i t al i st a,amad a t am bi r çevr e k at l i am cisina dönü,mü,-
se, bu her hâl de bün yesi n dek i si st emat i k cehal et l e,mesi n den k ay-
nak l an mak t ad ir .
Duygusal zek âd an k opmu,, ak il ve anl amini çok t an y i t i r mi , ci n-
sel l i k , k ap i t al i zmi n k an ser oj en ger çek l i gi n i n t emel göst er gel er i di r .
Ik t i d ar i çi n nük l eer deh,et e bel bagl amak t an t ut al im, u cuz i ,çi l i k
i çi n dünyaya sigmayacak nüf usl ar si st emi n özüyl e i l gi l i di r . Onun
özel l i k l e i k t i d ar bi çi ml eni ,i y l e. Dünya sav a,l ar i, sömür ge sav a,l ar i
ve t üm t opl uma k ar ,i her d üzey de k il cal damar l ar a k ad ar et k i l eyen
i k t i dar sav a,iml ar i si st emi n i f l âsindan ba,k a an l ama gel mez.
Bu nok t aya gel i nmesi nde, degi ni l di gi gi bi ci nsel l i gi n ( sek si n)
endüst r i l e,er ek sunul masi bel i r l eyi ci et k en l er d endi r . Insan l ar ba,a-
iiyi sek s gücün de ar ar hal e sok ul mu,t ur . Hâl buk i ci nsel l i k t üm can -
lil ar d a y a,ami f ar k et med e v e onu son suzl a,tir mad a ögr et i ci bi r
et k i nl i k i ,l evi ndedi r . Tek hücr el i canl il ar d an t ut al im i n san t ür ün e
k ad ar i ,l evi ni bu bi çi md e t an iml amak mümk ün dür . Dol ayisiyl a an -
l aml i ve h at t a k ut sal d ir . Insan t opl ul uk l ar i da t ar i h boyunca bu t ar z
bi r yor umu esas al mi,l ar d ir . Tüm ant r op ol oj i k ar a,tir mal ar bu y o-
r umu d ogr ul amak t adir . Eger met al a,tiiil mayacak ( endüst r i l e,t i r i -
l emeyecek ) bi r i l i ,k i veya i l i ,k i l er var sa, ba,t a gel eni ci nsel i l i ,k i
ol mak d ur umundad ir , çünk ü ya,amin k ut sal l igiyl a, yücel i gi yl e, sü-
r ek l i l i gi yl e i l gi l i di r . Daha çok da sapt iiilip di ger ya,aml ar i t ehdi t
et meme sor um l ul uguyl a bezel i d i r .
Ci nsel i st i smar deni l ebi l i r k i , si st emi n en t emel hegemon i k ar aç-
l ar indand ir . Sad ece met al a,tiiil ar ak dev bi r endüst r i ye d önü,t ür ül -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
84
memi ,t i r . Topl umda Hi nt f al l us t anr isal l igini hem yozl a,tiiip hem
de k ir k k at ger i de bir ak an bi r er k ek egemen ci nsi yet çi l i k di n i hal i n e
get i r i l mi ,t i r . Özel l i k l e her er k ek t e bu yen i di n i göst er ge ba,t a ede-
bi yat ol mak üzer e sanat in ba,k ö,esi ne ot ur t ul ar ak t am bi r uyu,t u-
r ucu ar aca dönü,t ür ül mü,t ür . Ki myasal uyu,t ur ucul ar bu y eni ci n -
sel l i k di ni k ar ,isinda sol da sifir gi bi k al mi,tir . Tüm t opl um bi r eyl er i
med yat i k r ek l am ( sad ece al el âde r ek l am d egi l ) k am panyal ar iyl a bi r
ci nsel sapik hal i ne get i r i l mi ,t i r . Genç, ya,li, hat t a çocuk f ar k et mi -
yor . Her k es k ul l an iliyor . Kad in en gel i ,k i n sek s nesnesi n e dönü,t ü-
r ül mü,t ür . Her zer r esi sek s çagii,tir masa sank i par a et mey ecek mi ,
gi bi bi r zi hni yet e mahk ûm edi l mi ,t i r . Kut sal ai l e ocagi bi r sek s der -
gâhina dönü,t ür ül mü,t ür . Kut sal an a v e t anr içal ik t an ger i ye i ,e ya-
r amaz, bi r k ö,eye at il an ‘k ocak ar il ar ’ k al mi,tir . Çok hazi n ve aci ve-
r i ci bi r dur um. Sunî döl l enmeyl e k adinin t am bi r sek s ar aci ol ma sü-
r eci zi r veye t ir mand iiil mi,tir .
Her er k ek i çi n ci nsel eyl em bi r i k t i dar eyl emi ne dönü,t ür ül mü,-
t ür . Ci nsel eyl em ya,amin ve ci nsi n devami i çi n bi yol oj i k i ,l evi nden
çik ar ilip veya sapt iiilip, t opl umsal ve si y asal al anda er k ek egemen
i k t i dar in sinir siz çogal ma ve yayil ma i ,l evi ne dönü,t ür ül mü,t ür .
Ci nsel ey l em i k t i d ar eyl emi ne dönü,t ür ül mü,t ür . Tüm hom o ve he-
t er o vb. ci nsel i l i ,k i bi çi ml er i nde i kt i dar i l i ,k i si bel i r l eyi ci r ol oyna-
mak t adir . Tar i hsel t emel i yaygin bul un mak l a bi r l i k t e, hi çbi r t opl um
ve d evl et bi çi mi nde ul us-d evl et ve t opl umun da ol dugu k ad ar si s-
t eml i , yaygin ve i k t i d ar amaçl i ( dol ayisiyl a k öl el e,t i r me am açl i) de-
r i nl i gi ne ve geni ,l i gi ne çogal t ip uygul anmami,tir . Topl umsal ci nsi -
yet , t opl umsal ve si yasal i k t i dar ol ayi i l i ,k i si ve ol gusudur .
Ul us-d evl et hem ai l e i çi n de, hem d i,inda ci nsel l i ge yön el i k yü-
r üt t ügü pol i t i k al ar l a t am bi r i k t i d ar sapik l igina yol açmi,tir . Kadin
k en di ni sek s met asi ol ar ak , er k ek i se ci nsel i k t i d ar ar aci k il ar ak hem
k en di l er i n i hem t opl umu sadece ahl âk i buhr ana degi l , i k t i d ar sava-
,inin k ur ban i hal i n e de get i r mi , ol uyor l ar .
Top l um bi r k ad inin ancak bi r er k ege bagli ol ar ak bi r evd e ad ina
namusl u d edi gi mi z t ar zda ya,ayabi l di gi t ak d i r de k abul gör ebi l ece-
gi n i bel i r t i r . Kad inin öyl e ol mak t an çikip bi r çok er k egi ev e al masi y a
da t er si hal i n de adamin eve bi r çok k ad ini al masi hal i nde dur um
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
85
nasil ol ur ? Her hal de en h af i f d eyi ml e al l ak bu l l ak ol ur . Par an in d u-
r umun da i ,l er d aha k ar ma,ik t ir . Ör n egi mi ze devam ed el i m. Kad in
genel k abul ü bozdugu i çi n evd en at il ar ak bi r çözüme var il abi l i r .
Fak at par ad a i ,l er bu k ad ar k ol ay ol may abi l i r . El i n de par ay i t ut an,
namusl u ol masa, p ar ay a ne k ad ar p ar a k at il sa d a k abul ümd ür d i y e-
bi l i r . Hâl buk i t opl um t ipk i bi r kadin mesel esi nde ol dugu gi bi , bu
k abul l e par ay i ar aci k il mami,ti. On u bi r i k t i r mek en büyük namus-
suzl uk t ur di yebi l mi , ol masi k uvvet l e muht emel di r .
Hi y er ar ,i n i n k ur ul u,undan ber i egemen er k egi n doymak bi l mez
i,t ahi ve d uyar sizl igiyl a k aba gücü al t inda ezi m ezi m i n l eyen k ad in,
k ap i t al i st si st em al t inda bi r k at daha zi nci r l er l e ör ül ür . Er k egi n
hak k inda en çok y al an uyd ur d ugu var l ik k adindir . Söyl en i r k i , ci nsi -
yet üzer i n e en k ap saml i çal i,ma yür üt en Fr eud ’un bi l e öl ür k en ag-
zindan çik an son sözl er “ Kad in n e demek ?” yön l üdür . Bu dur um
ol agan degi l d i r . Bu, k ad in et r af indak i k or k unç er k ek egemenl i k i d e-
ol oj i si ni n yar at t igi bi r dur umdur . Kadini hi ç t animak i st emeyen
er k ek egemen , bu dur umunu ör t bas et mek i çi n öneml i si l ahl ar indan
bi r i ol an saht e a,k edebi yat ina ba,vur ur . Egemen er k ek i çi n a,k
e,i t t i r yal anin gi zl enmesi , ör t ük saygisizl ik , bi l i nci n k ör l ügü, k ör
i çgüdünün al an ve sür ek l i l i k k azanmasiuir . Kadinin bun u yut acak
dur uma get i r i l mesi , baski al t inda çar esi zl i gi n der i nl i gi i l e i l i nt i l i di r .
O d enl i maddi v e manevi ya,am k o,ul l ar indan k op ar il mi,tir k i , er -
k egi n en a,agilik sözl er i n i , sal d iiil ar ini, dogal hak ol ar ak k ab ul et -
mek zaval l iligindadir .
Ki ,i ol ar ak ,ahsen ben k adinin gel i ,t i r i l mi , ‘st at ü’ al t inda ya,a-
mayi nasil kendi si ne yedi r di gi ne hep ,a,ar im. Fakat ,unu sezdi gi mi
açik ça i t i r af et mel i yi m: Kasap l ar hayv an i k esi me al ir k en, hayv an
asl inda k esi l ecegi n i f ar k eder ve t i r t i r t i t r er . Kad inin er k ek k ar ,i-
sindak i dur u,u bana hep bu t i t r emeyi hat ir l at ir . Kadin k ar ,isinda
t i t r emed i k çe er k ek r ahat ol maz. Egemen ol man in ba, k o,ul u bud ur .
Kasap bi r def a k eser , o t üm ömr ü k eser . If,a edi l m esi ger ek en ger -
çek budur . Bunu a,k ,ar k il ar iyl a gi zl emek a,agilik bi r har ek et t i r .
Uy gar l ik al t inda en deger si z n esne v e k avr am a,k a dai r söy l enen-
l er d i r . Bi r er k egi n hi ç ba,ar amad igi, ba,ar mak i st emed i gi , bi r k adi-
na ol aganca dogal l igi i çi nde yak l a,abi l me gücüdür . Ben ,ahsen böy-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
86
l esi bi r t avr i göst er ebi l ecek er k egi ger çek k ahr am an ol ar ak d eger -
l endi r mek d ur umundayim. Sor un basi t zaaf , bi yol oj i k ci nsi yet f ar -
kindan dogmuyor . Hi y er ar ,i k devl et l i t opl umun i l k k at manl a,ma
nesn esi ol ar ak k ad ini en al t a yer l e,t i r mesi n den k ayn ak l an iyor . En
der i n t opl um sor un u ol masi, t opl umd a yer l e,t i r i l mi , st at ünün özel -
l i k l er i nden i l er i gel i y or . Sosy ol oj i ni n çok sinir l i ve geç ol ar ak k onuy a
i l gi duymasi k api t al i zmi n k r i z sür eci yl e i l gi l i di r .
Her ,ey açiga çik ar k en , k ad in ol gusunun da k en di ni gi t t i k çe t üm
yönl er i yl e göst er mesi bek l enebi l i r . Kapi t al i st si st emi n k adinl ik ol -
gusuna ek l ed i gi bask i-sömür ü unsur l ar i daha k apsaml i anl a,il mayi
ger ek t i r i r . Kad in adet a sözde en deger l i met adir . Hi çbi r si st em, k a-
uini bu d enl i met al a,maya t abi t ut mami,tir . Il k ve or t açagl ar d a ge-
nel k öl el i gi n bi r p ar çasi ol ar ak k ad in k öl el i gi , car i y el i gi n den si st em
açisindan bi r f ar k yok t ur . Sadece k ad ina özgü bi r k öl el i k v ey a met a-
lik bi r d ur um söz k on usu degi l d i r . Er k ek har eml i l i k l er d e var d ir .
Hadiml a,tiiil mi, er k ek l er de var d ir . Iç ogl anl ar i var d ir . Si st emi n
ci nsi yet anl ayi,inda asil en büyük f ar k i k api t al i zm k oyar . Adet a me-
t al a,tiiil mami, t ek or gani yok t ur . Sözüm on a bunu edebi yat , r oman
ar aciligiyl a sanat süsü ver er ek yapar , am a bu sanat in t emel i ,l evi
si st emi n d ayan il maz y ük ün ün çek i l mesi n de k ad inin azami p ay sa-
hi bi k ilinmasiuir . Her çal i,maya bi r ücr et bi çi l i r k en, en agir i , ol an
hami l el i k , çocuk büyüt me, evi n her t ür l ü i ,i ücr et si zdi r . Er k egi n sek s
k öl esi ol man in da bi r ücr et i y ok t ur . Genel evd e ol an ücr et k ad ar bi l e
bi r çok özel evd e deger k ad ina göst er i l mez.
Evl i l i k namusu, onur u deni l en ,ey, esast a ‘ k üçük i mp ar at or un ’
büt ün k ahr inin çek i l mesi di r . Nasil k i büyük i mpar at or onur u saydigi
devl et mül k ün e bi r ,ey ol dugunda bun u sav a, ned eni sayar sa, k ü-
çük i mp ar at or d a onur u sayd igi mal ol ar ak k ad ina bi r ,ey yap ilir sa
bun u büyük n amus mesel esi , dol ayisiyl a k avga nedeni sayar . Dah a
da i l gi n ç ol an, k ad inin r uh ol ar ak t amamen bo,al t il masi, bi çi msel
ol ar ak da a,iii k adinsi, süsl ü-sesl i bi r ‘k af est e k u,’ hal i ne get i r i l me-
si di r . Ses ve mak yaj düzen i ; d ogal k ad inin çok di,inda öz k i ml i gi ni n
ezi ci bi çi md e i nk âr ina dayan an, k i ,i l i gi ni öl dür en bi r d ur um ar z
eder . Kadincilik k adinin özel ol ar ak k i ,i l i ksi zl e,t i r i l mesi di r . Bi r er -
k ek i cadi ve d ayat masiuir . Böyl e ol d ugu hal de, sank i k ad inin dogal
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
87
dur u,u buymu, gi bi suçl amak t an ger i k al maz. Tü m r ek l am, t e,hi r
mal zem esi ol ar ak k ul l an il masindan bi zzat si st em sor uml u ol dugu
hal de, bu da k ad inin dogal özün e yak i,tiiilir . Kadin onur u k api t a-
l i zml e en di p nok t asina ot ur mu,t ur . Kad inin k i ml i gi n de di be vur an,
ayn i zaman da k omün al t opl um d eger l er i d i r . Si st emi n mant igi hem
bun a muht açt ir , h em de ol duk ça becer i l i d i r .
Por noyl a her t ür k ut sal l igindan soy ut l anan k ad in ci nsi , k ap i t a-
l i zmd e ba,l angiçt ak i pr i mat a i ndi r genmi , ol ur . Kad inin uygar l ik
t ar i hi boyunca t opl umdan si l i nmesi hi yer ar ,i k ve sinif sal gel i ,meye
bagli ol dugu k ad ar , er k egi n egemen er k ek t opl umu yücel t mesi n e de
bagliuir . Yi n e k ad in t opl umd a ne k ad ar et k i nl i gi ni yi t i r memi ,se,
k omün al deger l er den d e o den l i uzak l a,mi, ol ur . Kad inin d ogasi
k omün al t opl um d eger l er i n e daha y ak indir . Zek âsi doganin özel l i k -
l er i ne k ar ,i daha duyar l i ve ger çek çi ol dugundan duygusal zek â ön
pl andad ir . An al i t i k zek â daha çok k ur gusal ol du gundan ya,aml a
bagl ar i sinir l iuir . Er k egi n anal i t i k zek â gel i ,k i nl i gi t opl umsal k onu-
mundak i hi l el i , bask ili k ar ak t er unsur l ar iyl a i l i ,k i l i di r .
Çocuk l ar dünyasi üzer i ndeki si st em agir l igi genel i yansitir . Ha-
yal d ünyasinda ya,ayan çocuk l ar si st emi n buz gi bi hesap l ar d ünya-
sina k ök ünden zit t ir . Çocuk v e k ap i t al i zm bagda,maz. Iht i y ar l ar
ya,l anmi, çocuk gi bi di r . Eski ni n saygi gör en k ut sal bi l gesi k api t al i st
ür et i m i çi n bi r yük dur umundadir , ger eksi z bi r nesnedi r . Çocuk l ar
büyüy er ek yar ar l i k ilinabi l i r . Iht i y ar l ar i se öl ecek l er i nden bi r deger
i f ade et mezl er . Iht i y ar in ,ahsinda t opl um yücel i gi nd en, k ut sal l igin-
dan i yi ce soyut l anir . Ya,lil ar evi ne bir ak il diginda, si st emi n zal i ml i gi
k adar anl amsizl igi çi r ki n sur at ini t üm yönl er i yl e göst er i r . Iht i yar l ik
sor unu bi l e bi r çok yönüyl e si st emi n t opl um i çi n ger eksi zl i gi ni r a-
hat l ik l a k anit l ayabi l ecek sor u i ,ar et l er i yl e dol udur .
Ter si bi r k onum da si st em ger egi var l igini dayan il maz boyut l ar a
t a,imi,tir . Özünd e bi r at aer k i l t opl um gel enegi ol an ba,t a er k ek
ol mak üzer e çok çocuk l u ol ma, saglik t ek n i k l er i ni n devr ey e sok ul -
masiyl a al t t abak a k ad inl ar inda çocuk dogum mak i nesi r ol ün e i n -
di r genmi ,t i r . Böyl el i k l e zor ol an çocuk y et i ,t i r i l mesi de yok sul l ar a
yük l en er ek , bi r yan dan genç i ,çi i ht i y aci gi der i l i y or , d i ger yan dan
i çi n den çikil maz bi r ai l e y ozl a,masi yar at iliyor . Bi r t a,l a bi r k aç k u,
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
88
vur ul uyor . Üst t abak a k ad in ve er k egi ar t ik sunî beb ek , üvey evl at v e
hayvan besl emey l e ev l at k avr amini yozl a,tir ar ak ek si k l i gi n i gi de-
r i r k en, sonuna k ad ar sek si k al maya çal i,ip yen i sek s di ni ni r i t üel l e,-
t i r er ek bayginl a,iyor l ar . Sonuç, al t indan çikil amaz an l amsiz bi r n ü-
f us, t ar i hi n hi çbi r dönemi nde gör ül memi , bi r i ,si zl i k ve çevr e buna-
liminin i nsan yük ünü t a,imaz bi r k onuma get i r i l mi , bul unmasiuir .
Ken t ve sinif sal l ik d aha çok k api t al i st si st eml e bi r l i k t e k avr am-
sal l a,tiiilir . Fak at k ök enl er i ni n i zahi daha öneml i di r . Çiki, veya k ö-
k en l er i açik l an may an hi çbi r t opl umsal i l i ,k i yet er i nce anl aml and iii-
l amaz. Ken t ol u,umu hal en t am çözü mün ü bul an bi r i l i ,k i yogunl u-
gu ol mak t an uzak t ir . En az k api t al i zmi n çiki,i k adar ön eml i di r ve
açik l an mayi ger ek t i r i r . $ahsen k en t e ön , p r ot o-k ap i t al i st i k demeni n
yan l i, k açmay acagi k an aat i n deyi m. Nasil k i pazar k api t al i zmi n üze-
r i nde besl endi gi , v ücut bul d ugu bi r i l i ,k i al aniysa, k en t de pazar in
gel i ,mi , ve k al icil a,mi, mek ân i ol ar ak t an iml anabi l i r . Kon umuzl a
i l gi si i se, k ur gusal zek ân in en gel i ,k i n mek ân i, pazar i ol masina da-
yan ir . Kent i n k en di si pazar ni t el i gi nd en öt ür ü an al i t i k , soy ut zi hni
ger ek t i r en v e daha çok d a or t aya çik ar an çok y ogun t opl umsal l a,-
tir ma ar aci ol an bi r k ur ul u,t ur . Mi t ol oj i k ve di n sel dünyan in d aha
da ak il cil a,masi, bi l i mi hizl andir masi k adar çar pit masi, ber aber i nde
f el sef eye yol açmasi gi bi t ar i hsel gel i ,mel er i hizl an dir an i l i ,k i or t a-
miuir . Daha çok anal i t i k zek âyl a i , yapar . Kapi t al i zm ek on omi ni n
ana gücü, yar at icisi k ad inin da dü,man iuir . Tüm çözüml ememi z
k ad inin t opl umsal ya,amdak i yer i ni n ek on omi k d eger i ni n bi r i nci l
düzey de ve yük sek sev i y ede ol dugunu k an it l amak t adir . Tüm uygar -
lik t ar i hi nde ol dugu gi bi , en acimasiz dönemi ni k api t al i st uygar l ik
a,amasinda ya,amaya ba,l ayan ‘ek onomi si z k ilinmi, k ad in’ ger çegi ,
en çar pici ve der i nl i kl i t opl um çel i ,k i si hal i ne gel mi ,t i r . Kadin nüf u-
su ezi ci ol ar ak i ,si z bir ak il mi,tir . Ev i ,l er i en zor i ,l er ol dugu hal de
be, met el i k deger et memek t edi r . Çocuk d ogur ma v e yet i ,t i r me ha-
yat in en zor i ,i ol d ugu hal de, sad ece deger et memek l e k al mamak t a,
gi d er ek ba,a bel a ol ar ak dü,ünül mek t edi r . Hem ucuz, i ,si z, çocuk
dogur ma v e bi n bi r zahmet l e büyüt me m ak i nesi , hem ücr et si z ve
hat t a suçl u! Kad in uygar l ik t ar i hi boyun ca t opl umun zemi n k at ina
yer l e,t i r i l mi ,t i r , ama hi çbi r t opl um k api t al i zmi n yür üt t ügü ve çok
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
89
si st eml i hal e get i r di gi i st i smar i gel i ,t i r me gücünde ol amami,tir . Bu
sef er sadece zemi n k at t a degi l , t üm k at l ar d a e,i t si zl i gi n , özgür l ük -
süzl ügün, demokr asi si zl i gi n nesnesi di r ! Daha da vahi mi , t ar i hi n hi ç-
bi r d önemi yl e k iyasl anamay acak ,i d det t e ve yogunl uk t a ci nsi yet çi
t opl um i k t i d ar ini i n sanin en mahr em or ganl ar ina k adar ,ar t l and iiip
çogal t ar ak , k ad ini bi r sek s endüst r i si ne dön ü,t ür er ek , i ,k en ceyi
t opl umun t üm k at man l ar ina yayar ak , ‘er k ek egemen t opl umu’ k api -
t al i st uygar l ik d önemi nde azami ye çik ar t ar ak , ‘ek onomost an’, ek o-
nomi ni n yar at icisi özn eden i nt i k am al ir casina k adin ve ek on omi
dü,man l igini her yer d e ve h er zaman inda k an it l amak t ad ir !
Bi r ananin, pr ol et er i dok uz ay k ar n inda t a,iyip bi n bi r zahmet l e
i,gücü hal i ne get i r i nceye k adar ver di gi emegi n k ar ,iligini nasil t a-
niml ayacagiz? Ser may edar in çal ip çir p t igi bi nl er ce y il dan k al m a
bi r i k i ml er l e hazir l anan ür et i m ar açl ar inin sahi p l i k l er i ni v e payl ar ini
nasil bel i r l eyecegi z? Hi çbi r ür et i m ar acinin deger i ni n pazar da sat il -
uigi gi bi ol madigini unut mayal im. Bi r f abr i k an in sadece t ek n i k i cat -
çiligi bi nl er ce k e,i f çi i nsanin bi r i ki ml i yar at iciliginin ür ünüdür . Bun-
l ar in deger i ni n asil bel i r l eyi p k i me öd eyecegi z? Bu nl ar in t opl umsal
payl ar ini dü,ünmemek ahl âk i t amamen y adsimadan mümk ün mü?
Bu t ar i hi -t opl umsal deger l er i sad ece i k i k i ,i ar asinda payl a,tir mak
adal et l e uyu,ur mu ? Kal d i k i , bu i k i k i ,i n i n ai l el er i , t opl umsal çevr e-
l er i var d ir . Bunl ar l a k or uyup k ol l anan bu i k i si üzer i n de bun l ar in hi ç
mi hak k i yok ? Sor u l ar i daha da y ak ici k ilip ar t t ir abi l i r i z. Fak at k âr -
ücr et i k i l emi n i n ne k ad ar p r obl eml i ol dugunu göst er mey e yet er .
Kap i t al i zmi n ek on omi si d emeye p ek ger ek yok t ur . Kapi t al i n
k en di si ek onomi ni n özüdür . O esast a en i st i smar ci, vah,î r ek abet l i ,
k âr i çi n her ,eyi göze al abi l en si st emd i r . Topl umun met al a,tiiil ma-
yan hi çbi r ol gusu yok t ur . Met al a,tiiil an t opl um, el den çik ar il mak
i st enen t opl umdur . Böy l esi bi r t opl um y a,am ömr ün ü dol dur an ,
dol ayisiyl a bi t i r i l mesi ger eken bi r düzendi r .
Hat al ar in veya yanl i,ligin t emel i nde k api t al i st -i ,çi ayr imi yat -
mak t adir . Kapi t al i st -i ,çi ayr imi, bi r k öl eci Roma mal i k ân esi ndek i
ef en di -k öl e ayr imindan öz ol ar ak f ar k l i degi l d i r . Ser f -aga i l i ,k i si i çi n
de ben zet me geçer l i di r . Bi r ai l e i çi nd e -at aer k i l - er k egi n ör güt l eni ,
bi çi mi ve d ayan ak l ar iyl a, b agli k ad inin ör güt l eni , ve d ayan ak l ar ini
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
90
k ar ,i k ar ,iya get i r di gi mi zde, çat i,manin gal i bi ba,t an bel l i di r . Ist i s-
nal ar h ar i ç t ut ul ur sa, bel l i bi r k avgan in gal i bi ol ar ak er k ek , k avgan in
son unda hir p al anmi, k ad indan daha güçl en mi , ol ar ak var l ik sür d ü-
r ür . Daha f azl a k ad in er k egi n ol mu,t ur . Çel i ,k i yi ne var d ir , ama d ö-
nü,t ügü k ad ar iyl a er k ek -egemen si st em i çi nde bi r adim d aha er i -
mi ,t i r . Ör negi t üm t opl umsal si st eme yayginl a,tir abi l i r i z. Sinif l i
t opl um uygar l igi, hat t a daha ön cesi n i n hi yer ar ,i k t opl umu i çi nde,
k ad inin bi n bi r bagl a er k egi n egemen l i gi al t inda bul undugu k o,ul -
l ar d a, bi r t eor i ve p r at i k bi çi m uyar l ay ip k ad indan k ur t ul u, bek l e-
mek hay al ci l i k t en öt eye, ‘d aha çok d övü l , daha çok bagl an’ d emek -
t en öt eye an l am i f ad e et mez. Kad in k ar il a,mayi k abul et t i gi and an
i t i bar en zat en k aybet meye yat iiil mi,tir . Kasabin el i ndek i k uzu di di -
ni p d e ne k ad ar k ur t ul abi l i r ? Kuzunun ya,ama ,ansi k asabin i n saf i-
na, çik ar ina bagliuir . Süt , yün k oyun u da k ilinabi l i r , k esi l ebi l i r d e.
Ik i nci dünya sava,i sonr asi ‘ant i f a,i st ’ zaf er havasi f azl a sür me-
di . 1968 d evr i mci per spek t i f l er i ve gençl i k har ek et l er i öneml i par a-
di gma degi,i k l i k l er i ne yol açt i. Si st eme bi r büt ün ol ar ak n ef r et gel i ,-
t i . Reel sosyal i zm, ul usal k ur t ul u, ve sosy al demok r asi n i n bek l en t i -
l er i ne cevap ver em eyecegi an l a,il mi,ti. Vaat edi l en dünya esk i si n-
den d aha i y i d egi l d i . Den i l ebi l i r k i , 1970’l er , 1 848 Devr i mi nden ber i
Mar k si zm’ l e bagl anmi, bi r çok ent el ek t üel ak imin gücün ü yi t i r me-
si yl e, y eni sol , ek ol oj i , k ad in har ek et i ba,t a ol mak üzer e bi r çok yen i
ak iml a t ani,ma dönemi ol du. Kap i t al i zm k ad ar r eel sosyal i zm ve
ver si y onl ar ina duyul an der i n güven i n sar sil masiyl a ve 1950’l er son-
r asinin i k i nci büyük bi l i msel devr i mi yl e sosyal bi l i m ve kül t ür el
al andak i yen i gel i ,mel er d e ber aber i nde f emi ni zme, ek ol oj i ye, et no-
l oj i ye geni , açiliml ar get i r di . Si st emi n zit k ut bunda yer al an t opl um
yap il anmal ar i da ben zer bi r d ök ül mey i , k ar ma,ayi y a,amak t adir . En
ba,t a ai l e, t ar i hi nde en yogun dagil ma sür eci ndedi r . Ev l i l i k l er i n ya-
iiya yak ini bozul makt a, ahl âki ol mayan k ont r ol süz ci nsel i l i ,k i yi çig
gi bi büyüt mek t edi r . ‘Kut sal evl i l i k ’ bi t mi , sayil makt adir . Çocuk , ya,-
lil ar , ana bab a i l i ,k i l er i , ai l eyl e bagl ant ili dagil man in aci k ur banl ar i
ol ar ak , t opl umsal açidan en anl amsiz, bozuk dur um a dü,mü, bul un -
mak t adir . Kadin üzer i n dek i en esk i bask i ve i st i smar l ar açiga çik t ik -
ça, k ad in sor unu da t am bi r k r i ze d önü,mek t edi r . Kadin k endi ni t a-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
91
niuik ça, dü,ür ül mü,l ügüne duydugu öf k eyl e t am bi r k aos i l i ,k i si ni n
en et k i l i n esn esi ne de dönü,mek t edi r . Kad in çözül mesi t opl um çö-
zül mesi ne, t opl um çözül m esi de si st em çözül mesi n e yol açmak t ad ir .
Top ar l ar sak , önümüzd e bi zl er i bek l eyen k ap i t al i zmi n t ek t ar af l i
i r adesi d önemi ni n geçt i gi , hal k l ar in ,oven i zm ve sava,l a yük l ü mi l -
l i yet çi l i gi a,ar ak demokr at i k l e,mesi ni ve bar i,ini dayat t igi, kül t ür el
ve yer el ger çek l i gi i l e bul u,t ugu bi r dön em ol asiligi güçl üdür . Bunun
t ek ba,ina degi l , hâk i m si st emi n devl et mer k ezl i , ama k üçül t ül mü,
yap il anmal ar iy l a i l k el er e d ay al i or t ak l a,a yür üt ül mesi de bu ol asilik
dâhi l i n dedi r . Uy gar l igimiz sinif , ci n s, et n i k ve k ül t ür el t ahak k üml ü
yap isi yer i ne, hal k l ar in k omün al demok r at i k deger l er i n i t an iyan ,
ci ns özgür l ügüne açil mi,, et ni k -ul usal bask iyi a,mi,, kül t ür el daya-
ni,mayi esas al mi,, t ar i hi bi r a,ama ol ar ak ‘k ür esel demok r at i k uy-
gar l iga’ dönü,ebi l i r .
En eski Ve En Yeni Sömür ge Ul usu – Kadtnl ar
Kadini bi yol oj i k f ar k l iligi ol an bi r ci ns i nsan ol ar ak al gil amak ,
t opl umsal ger çek l i k k on usunda k ör l ügün t emel et k en l er i ni n ba,in-
da gel mek t edi r . Ci nsi yet f ar k l iligi k endi ba,ina hi çbi r t opl umsal so-
r un nedeni ol amaz. Evr en de her zer r ed ek i i k i l em n asil hi çbi r var l ik -
t a sor un ol ar ak el e al inmazsa, i nsan var l igindak i i k i l em d e sor un
ol ar ak i ,l enemez. “ Var l ik n eden i k i l em l i d i r ?” sor usuna ver i l ecek
cevap ancak f el sef i ol abi l i r . On t ol oj i k ( var l ik bi l i mi ) çözüml eme bu
sor uya ( sor un degi l ) yan it ar ay abi l i r . Beni m cev abim ,udur : Var l igin
i k i l em di,inda ba,k a t ür l ü var ol u,u sagl anamaz. Ik i l em, var ol u,un
mümk ün t ar ziuir . Kadin v e er k ek mevcut hal i y l e ol may ip e,eysi z
( e,i ol mayan ) ol sal ar bi l e, bu i k i l emden k ur t ul amazl ar . Çi f t ci nsl i l i k
deni l en ol ay da bud ur . $a,ir mamak ger ek i r . Fak at i k i l eml er hep
f ar k l i ol u,may a egi l i ml i di r l er . Evr ensel zek âya ( Gei st ) k an it ar an a-
cak t emel de bu i k i l em egi l i mi n de ar anabi l i r . Ik i l emi n i k i t ar af i da ne
i y i n e k öt üdür ; sad ece f ar k l iuir , f ar k l i ol mak zor undad ir . Ik i l eml er
ayn il a,ir sa var ol u, ger çek l e,emez. Ör negi n , i k i k ad in veya i k i er k ek -
l e t opl umsal v ar l igin ür eme sor unu çözüml enemez. Dol ay isiyl a “ Ni -
çi n k ad in veya er k ek ?” sor usunun deger i yok t ur veya bu sor uya i l l e
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
92
cevap ar anacak sa, evr en böy l e ol u,mak ( zor unda, egi l i mi nde, ak l in-
da, ar zusunda) dur umundad ir d a ondan di y e f el sef i bi r cev ap ver i -
l ebi l i r . Kad ini sosyal i l i ,k i yogunl ugu ol ar ak i n cel emek , bu nedenl e
sad ece anl aml i degi l , t opl umsal k ör d ügüml er i a,mak ( çözüml emek )
açisindan da büyük ön em t a,ir . Er k ek egemen bak i, bagi,ik l ik k a-
zan digi i çi n, k ad ina i l i ,k i n k ör l ügü k ir mak bi r nevi at omu p ar çal a-
mak gi bi d i r . Bu k ör l ügü k ir mak büyük ent el ek t üel çaba ve egemen
er k ek l i gi yik may i ger ek t i r i r . Kad in cephesi nd e i se ner edeyse var o-
l u, t ar zi hal i ne get i r di gi v e asl inda t opl umsal ol ar ak i n ,a edi l en k a-
uini da çözmek , o denl i yik mak ger ek i r . Tüm özgür l ük , e,i t l i k , de-
mok r at i k , ahl ak i , pol i t i k ve sinif sal mücadel el er i n ba,ar i veya ba,a-
iisizl ik l ar inda ya,anan hayal k iiik l ik l ar i ( üt opya, p r ogr am v e i l k el e-
r i n hayat a geçi r i l emeyi ,i ) , k iiil mayan egemen ( i k t i dar l i) i l i ,k i bi çi -
mi ni n ( k adin-er k ek ar asindak i ) i zl er i ni t a,ir . Tüm e,i t si zl i kl er i , k ö-
l el i kl er i , despot l uk l ar i, f a,i zmi ve mi l i t ar i zmi besl eyen i l i ,k i l er , ana
k aynagini bu i l i ,k i bi çi mi nden al ir . E,i t l i k , özgür l ük , demokr asi , sos-
yal i zm gi bi ad i çok geçen sözcük l er e hay al k iiik l igi yar at mayacak
geçer l i l i k l er yük l emek i st i y or sak , k ad in et r af inda ör ül en t opl um-d o-
ga k adar esk i ol an i l i ,k i l er agini çözmek ve par çal amak ger ek i r . Bu-
nun d i,inda ger çek özgür l üge, e,i t l i ge ( f ar k l ilik l ar a uygun) , demok -
r asi y e ve i k i y üzl ü ol mayan bi r ah l ak a gi decek ba,k a bi r yol yok t ur .
Ci nsi yet çi l i ge, hi yer ar ,i k çiki,t an ber i i k t i dar i deol oj i si ol ar ak
anl am yük l enmi ,t i r . Sinif l a,ma ve i k t i d ar l a,ma i l e y ak indan bagl an-
tiliuir . Büt ün ar k eol oj i k , an t r op ol oj i k ve güncel ar a,tir ma v e göz-
l eml er , k adinin ot or i t e k ayn agi ol dugu döneml er ol dugunu ve uzun
sür eye yayil digini göst er mek t edi r . Bu ot or i t e ar t ik -ür ün üzer i n e k u-
r ul u i k t i d ar ot or i t esi ol may ip, t er si n e ver i ml i l i k ve dogur ganl ik t an
k ayn ak l an an v e t opl umsal v ar ol u,u güçl endi r en bi r ot or i t edi r . Ka-
uinda et k i si d aha f azl a ol an duygusal zek â, bu v ar ol u,l a güçl ü bagl a-
r a sahi pt i r . Ar t ik -ür ün üzer i ne k ur ul u i k t i dar sava,l ar inda k adinin
pek bel i r gi n yer al m ayi,i, t opl umsal var ol u, t ar zi bu k on umu yl a
i l gi l i di r .
Hi y er ar ,i k ve d evl et sel d üzen bagl ant ili i k t i dar gel i ,i mi nd e er -
k egi n öncü r ol oy nad igini, t ar i hsel bul gul ar ve güncel gözl eml er
açik ça göst er mek t edi r . Bun un i çi n n eol i t i k t opl umun son a,amasina
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
93
k ad ar gel i ,k i n ol an k ad in ot or i t esi n i n k iiil masi, a,il masi ger ek i y or -
du. Buna i l i ,k i n bi çi mi çe,i t l i , sür esi uzun büyük mücadel el er i n ve-
r i l di gi ni yi ne t ar i hsel bul gul ar ve güncel gözl eml er d ogr ul am ak t adir .
Özel l i k l e Sümer mi t ol oj i si ner ed eyse t ar i hi n ve t opl umsal doganin
haf izasi gi bi ol duk ça aydinl at iciuir .
Kadtn Îl k Ve Son Sömür ge Ol ar ak
Tar i hi n En Kr i t i k Antnt Yayamakt adtr
Uygar l ik t ar i hi , kadinin k aybedi ,i ve k aybol u,u t ar i hi di r ayni
zaman da. Bu t ar i h t anr i ve k u l l ar iy l a, hük ümd ar ve t ebaal ar iyl a,
ekonomi , bi l i m ve sanat iyl a er k ek egemen k i ,i l i gi n peki ,t i gi t ar i ht i r .
Dol ayisiyl a k ad inin k aybedi ,i v e k aybol u,u, t opl um ad ina büyük
dü,ü, ve k aybedi ,t i r . Ci nsi yet çi t opl um, bu dü,ü,ün ve kaybedi ,i n
sonucudur . Ci nsi yet çi er k ek , k adin üzer i nde sosyal hâki mi yet i ni i n,a
et t i gi nd e o k ad ar i ,t ahl iuir k i , dogal her t ür l ü t emasi bi r egemen l i k
göst er i si hal i ne get i r i r . Ci nsel i l i ,ki gi bi bi yol oj i k bi r ol guya sür ekl i
i k t i dar i l i ,k i si yük l enmi ,t i r . Kadin üzer i nde zaf er havasiyl a ci nsel
t emas k ur d ugunu hi ç unut maz. Bu yön l ü çok güçl ü bi r al i,k an l ik
ol u,t ur mu,t ur . Bi r sür ü deyi m i cat et mi ,t i r : “ Becer di m” , “ I,i ni bi t i r -
di m” , ‘k ancik ’, “ Kar ninda sipayi, sir t inda sopayi eksi k et me! ” , ‘f ahi ,e,
or ospu’, ‘k iz gi bi ogl an’, “ Kizini ser best bir ak ir san, ya d avul cuy a ya
zur naciya k açar ” , ‘ba,ini hemen bagl amak ’ gi bi benzer say isiz öyk ü,
dar bimesel anl at ilir . Ci nsel l i kl e i k t i dar i l i ,k i si ni n t opl um i çi nde nasil
et k i l i ol d ugu çok açik t ir . Günümüzde bi l e her er k egi n , k ad in üzer i n -
de ‘öl dür me hak k i’ dahi l , sayisiz hak sahi bi ol dugu sosyol oj i k bi r
ger çek t i r . Bu ‘hak l ar ’ her gün uy gul an ir l ar . Il i ,k i l er ezi ci çogunl uk l a
t aci z ve t ecavüz k ar ak t er i ndedi r .
Ai l e bu t opl umsal bagl amda er k egi n k üçük devl et i ol ar ak i n ,a
edi l mi ,t i r . Uygar l ik t ar i hi nde ai l e deni l en k ur umun mevcut t ar ziyl a
sür ek l i y et k i nl e,mesi , i k t i d ar ve d evl et aygit l ar ina v er d i gi büyük güç
nedeni y l edi r . Bi r i nci si , ai l e er k ek et r af inda i k t i d ar l a,tiiil ar ak devl et
t opl umunun hücr esi k ilinmak t adir . Ik i nci si , k adinin sinir siz k ar ,ilik -
siz çal i,masi güvenceye al inmak t adir . Üçüncüsü, çocuk yet i ,t i r i p
nüf us i ht i y acini k ar ,il amak t adir . Dör düncüsü, r ol m odel i ol ar ak t üm
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
94
t opl uma k öl el i k , dü,k ün l ük yay mak t ad ir . Ai l e bu i çer i gi y l e asl inda
bi r i deol oj i di r . Hanedanl ik i deol oj i si ni n i ,l evsel l e,t i gi k ur umdur .
Her er k ek ai l ede bi r h anl igin sahi bi ol ar ak k en di si ni al gil ar . Ai l en i n
çok ön eml i bi r ger çek l i k ol ar ak al gil anmasinin al t inda bu han edan-
lik i deol oj i si çok et k i ndi r . Ai l en i n n e k ad ar çok k adin ve çocugu
ol ur sa, er k ek o d enl i güv ence ve onur k azan ir . Ai l ey i mevcut hal i y l e
bi r i deol oj i k k ur um ol ar ak deger l endi r mek d e öneml i di r . Kad in ve
ai l eyi mevcut hal i yl e uygar l ik si st emi ni n, i k t i dar ve devl et i n al t in-
dan çek i n, ger i ye d üzen ad ina çok az ,ey k al ir . Fak at bu t ar zin bed e-
l i , k adinin bi t meyen dü,ük yogunl uk t a sür ek l i sav a, hal i al t indak i
acili, y ok sul , dü,k ün ve yen i l gi l i var ol u, t ar ziuir . Adet a ser maye
t ek el l er i ni n uygar l ik t ar i hi boy unca t opl um üzer i nde sür dür d ük l e-
r i ne benzer , par al el i k i nci bi r t ek el zi nci r i de k adin dünyasi üzer i n-
dek i ‘er k ek t ek el i ’ di r . Hem de en esk i güçl ü t ek el i . Kad in v ar ol u,unu
en esk i sömür ge âl emi ol ar ak deger l en di r mek d aha ger çek çi son uç-
l ar a göt ür ür . Bel k i de k endi l er i i çi n mi l l et ol mami, en esk i sömür ge
hal k i demek en d ogr usudur .
Kap i t al i st mod er ni t e, t üm l i ber al süsl emel er e r agmen , esk i d en
k al ma st at üyü özgür v e e,i t k il mad igi gi bi , ek gör evl er y ük l eyi p k a-
uini esk i si nden daha agir bi r st at ü al t ina al mi,tir . En ucuz i ,çi , ev
i,çi si , ücr et si z i ,çi , esnek i ,çi , hi zmet çi l i k gi bi st at ül er dur umunun
daha da agir l a,tigini göst er i r . Üst el i k en magazi nel v ar l ik , r ek l am
ar aci ol ar ak i st i smar i daha da der i nl e,t i r i l mi ,t i r . Bed eni bi l e en çe-
,i t l i i st i smar ar aci ol ar ak , ser mayen i n vazgeçm edi gi met a düzey i n de
t ut ul ur . Rek l amciligin sür ek l i t ahr i k ar aciuir . Özcesi , moder n k öl e-
ni n en ver i ml i t emsi l ci si di r . Hem sinir siz zevk ar aci, hem en çok
k azandir an k öl ed en daha deger l i bi r mal d ü,ünül ebi l i r mi ?
Nüf us sor unu ci nsi yet çi l i k, ai l e ve k adinl a yak indan bagl ant iliuir .
Daha çok n üf us, daha çok ser may e demek t i r . ‘Ev k ad inl igi’ n üf us
f abr i k asiuir . Si st eme çok i ht i y aç duyd ugu en deger l i mal l ar i, ‘d öl l er i ’
ür et me f abr i k asi da di y ebi l i r i z. Maal esef t ek el ci egemen l i k al t inda
ai l e bu dur u ma sok u l mu,t ur . Tüm zor l uk l ar k ad ina çik ar ilir k en,
mal in deger i i se si st eme en deger l i hedi y edi r . Ar t an nüf us en çok
k ad ini mahved er . Hanedanl ik i deol oj i si nde de böyl edi r . Moder n i t e-
ni n en gözd e i d eol oj i si ol ar ak ai l eci l i k , hanedanl igin v ar d igi son
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
95
a,amadir . Tüm bu hususl ar f azl asiyl a ul us-devl et çi l i gi n i deol oj i si yl e
de büt ünl e,mek t edi r . Ul us-d evl et e sür ek l i ev l at yet i ,t i r mek t en daha
deger l i ne ol abi l i r ? Daha çok u l us- devl et nüf usu, daha çok güç d e-
mek t i r . Demek k i , n üf us pat l amasinin al t inda siki ser maye v e er k ek
t ek el l er i ni n hayat i çik ar l ar i yat mak t ad ir . Zor l uk , k ahir , hak ar et , aci-
l ar , suçl amal ar , yok sul l uk , açl ik k ad ina; k ey f i k azanci i se ‘bey ’i ne ve
ser mayed ar inadir . Tar i ht e hi çbi r çag günümüzdek i k ad ar k ad ini çok
yön l ü bi r i st i smar ar aci ol ar ak k u l l anma güç ve deneyi mi ni göst er -
memi ,t i r . Kadin i l k ve son sömür ge ol ar ak t ar i hi ni n en k r i t i k an ini
ya,amak t adir .
Hâl buk i k ök l ü özgür l ük , e,i t l i k ve demok r at l ik y ük l ü bi r f el se-
f eyl e k ad inl a düzen l enecek y a,am or t ak l igi; güzel l i gi , i yi l i gi ve dog-
r ul ugu en mük em mel düzey de sagl ay abi l me y et enegi nd edi r . $ahsen
mevcut st at ül er i çi n de k ad inl a ya,ami, çok sor un l u ol mak k ad ar
çi r k i n , k öt ü ve yan l i, bul ur um . Mevcut st at ü al t inda k ad inl a ya,a-
mak , çocuk l ugumd an b er i cesar et i mi n en zayif ol dugu bi r k on udur .
Ci n sel güdü gi bi çok güçl ü bi r güdüyü sor gu l ayacak bi r ya,amdir söz
k onusu ol an. Ci nsel güdü ya,amin sür dür ül mesi ni n hat iiinadir . Kut -
sal l igi ol masi ger ek en bi r d oga har i k asiuir . Ama ser may e ve er k ek
t ek el i k ad ini o denl i k i r l et mi ,t i r k i , bu d oga har i k asi yet enek , ‘döl l ük
f abr i kasi’ gi bi en a,agil a,mi, bi r met a ür et en k ur uma dönü,t ür ül -
mü,t ür . Bu met al ar l a t opl umun al t i üst üne get i r i l i r k en, çevr e d e
nüf usun agir l igi al t inda ( $i mdi l i k al t i mi l yar ; bu hizl a gi der se on, el l i
mi l yar n üf usl a çevr eyi dü,ünel i m) anbean çök ü,ü ya,amak t adir .
$üphesi z bi r k ad inl a çocuk l u ol mak özd e k ut sal bi r ol ayd ir ; ya,amin
t ük en meyecegi n i n göst er gesi di r . Son suzl ugu hi sset t i r i r . Bundan
daha deger l i duygu ol abi l i r mi ? Her t ür bu ger çek l i k al t inda k en di ni
son suzl uga k ap t ir man in heyecan ini ya,ar . Özel l i k l e günümüz i n sa-
ninda, bu d ur um, bi r ozan in dedi gi gi bi , “ Ba,imiza bel a döl ümüz
bi zi m” sevi yesi nde ya,anmakt adir . Bi r kez daha Bi r i nci ve Ik i nci
Doga’ya t er s ser maye ve er k ek t ek el i n i n büyük ahl ak sizl igi, çi r k i n l i -
gi v e yan l i,ligiyl a k ar ,i k ar ,iya ol d ugumuz i nk âr edi l emez.
Insan el i y l e i n ,a edi l en , i nsan el i y l e yikil abi l i r . Bur ada ne bi r do-
ga k an unu, ne de bi r yazgi söz k on usudur . $ebek eni n , k ur naz v e
güçl ü adamin, k an ser l i ve hor m onl u ya,am el l er i ol an t ek el l er i n
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
96
yikil asi düzen l emel er i di r söz k on usu ol an. Ya,amin ev r en dek i en
har i k a çi f t i ni n ( bi l i nebi l di gi k adar iyl a) anl aml a,ma der i nl i gi ni hep
der i nden hi sset mi ,i m. Kad inl a önce dü,ünmeni n , ner ed e, ne zaman ,
ne k ad ar bozuk l uk v ar sa t ar t i,ma ve gi d er men i n önemi n i t üm i l i ,k i -
l er i n ön üne k oyma cesar et i göst er d i m. Sad ece güçl ü, dü,ünen, i y i ,
güzel v e dogr u k ar ar ver ebi l en, böyl ece beni a,ar k en hayr an bir a-
k abi l en ve muh at abim ol abi l en k ad in, ,üphesi z f el sef i ar ay i,imin
k ö,e t a,l ar indandir . Evr endek i ya,am ak i,inin sir l ar inin bu k ad inl a
en i yi , güzel ve dogr u t ar af iyl a anl am bul acagina hep i nandim. Ama
hi çbi r er k egi n becer emeyecegi k adar , önümd ek i ‘er k ek ve ser may e’
mal iyl a, dok san bi n k ocal i Hür müz’ l e v ar ol u, t ar zimi asl a p ay l a,ma-
yacak ol an ahl ak ima d a i nand im. O hal de f emi n i zmd en de öt e,
‘j i neol oj i ’ ( k adin bi l i mi ) k avr ami amaci daha i yi k ar ,il ayabi l i r .
Gel en ek sel hi yer ar ,i n i n k adin üzer i nd e gel i ,t i r di gi er k ek ege-
menl i gi uygar l ik t ar i hi boyunca hep yet k i nl e,t i r i l mi ,t i r . Ul us-devl et
f or mun da azami l e,en i k t i d ar , bu gücün ü büy ük or anda yayd igi ve
yogunl a,tir digi ci nsi yet çi l i kt en al ir . Ci nsi yet çi l i k , en az mi l l i yet çi l i k
k ad ar i k t i d ar ve ul us-d evl et ür et en bi r i deol oj i di r . Nor mal bi r bi yo-
l oj i k i ,l ev d egi l d i r . Er k ek egemen i çi n k ad in ci nsi yet i , üzer i n de her
t ür i ht i r asini ger çek l e,t i r di gi bi r obj e, n esn edi r . Kut sal Ki t apl ar d ak i
“ Kadin t ar l anizdir , i st edi gi ni z gi bi sür ebi l i r si ni z” deyi mi yl e, mo-
der ni t eni n “ Kadin bi r saz gi bi di r , i st edi gi ni z gi bi çal abi l i r si ni z” deyi -
mi bu ger çekl i gi di l e get i r i r . Ayr ica “ Sir t indan sopayi, k ar nindan si-
payi eksi k et meyi n” deyi ,i egemenl i gi n f a,i st k ar ak t er i ni yansitir .
Açik ça bel i r t mel i y i m k i , t opl umsal ci nsi yet çi çözüm l emel er i po-
zi t i v i st bul uyor um. Kaba n esn el ci y ak l a,iml ar l a k ad ini çözüml eyebi -
l ecegi mi zi sanmiyor um. Özel l i kl e k adina i çer i l mi , k öl el i k k odl ar ini
bi l mi yor uz. Fazl asiyl a f al l us-vaj i na zi hni yet i ne bul a,tiiil digi, bu zi h-
ni yet i n i nsanin di ger yet enekl er i ni k öt ür üml e,t i r di gi k anisindayim.
Bu k onuda di k k at i çek en nok t a t üm bi t k i l er ve hay van l ar âl emi nde
bel l i , anl aml i bi r i ,l evi , sür esi ve bi çi mi ol an ci nsel bi r l e,me ol gusu
i nsan t ür ünde sinir siz sür e, bi çi m ve i ,l evl e azami yozl a,tiiil mi, gi bi
gözl eml enmek t edi r . Bun un t opl umsal k ayn ak l i bi r yozl a,ma ol dugu
k esi n di r . Daha dogr usu, t opl umsal sor unun ( bask i-sömür ü) dogu,u
ve genel l e,mesi yl e bi r l i k t e gel i ,t i gi bel i r t i l ebi l i r . Kadin sor ununun
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
97
her b ak imd an an acil t opl umun çözd ür ül m esi nden k ayn ak l an an t op-
l umun ana sor unu ol dugunu bel i r l eyebi l mek d ogr u t animl ama ya-
pabi l mek i çi n ger ek l i di r .
Top l umsal ci nsi yet çi l i k en az k api t al i zm k ad ar t ehl i k el i bi r t op-
l umsal canav ar d ir . Ne y azik k i , amansiz ve k ur naz er k ek egemen l i gi
bu ol gunun hak i k at i n i n açiga çik masini engel l emek i çi n gözü k ar a
bi r t ut um i çi ndedi r . Kap i t al i zm k ad ar ar a,tir may i ger ek t i r di gi hal de,
en k ar an l ik t a bir ak il an t opl umsal al and ir . Tüm i k t i d ar ve d evl et
i d eol oj i l er i i l k k ayn agini ci nsi yet çi t ut um ve davr an i,l ar d an al ir l ar .
En der i n, ör t bas edi l mi , ve üzer i nde her t ür k öl el i k , bask i ve sömü-
r ün ün ger çek l e,t i gi t opl umsal al an k ad in k öl el i gi d i r . Tüm i k t i d ar ve
devl et bi çi ml er i ni n üzer i n de denendi gi , k ayn ak bul d ugu t opl umsal
nesnedi r .
Sor ul masi ger ek en t emel sor u, er k egi n neden k ad in k on usunda
bu k ad ar k isk anç, t ahak k ümcü ve cani k esi l di gi , y i r mi dör t saat t e-
cavüzcü k on uml a y a,amak t an v azgeçmed i gi d i r . $üphesi z t ecavüz v e
t ahak k üm t opl umsal i st i smar k avr aml ar iuir . Ol up bi t eni n t opl umsal
ni t el i gi ni i f ad e et mek t edi r . Daha çok da hi yer ar ,i y i , at aer k i l l i gi ve
i k t i dar i çagii,tir mak t adir . Daha d er i nl i k t e yat an bi r an l ami i se, y a-
,ama i hanet i i f ad e et mek t edi r . Kad inin ya,aml a çok yön l ü bagliligi
er k egi n t opl umsal ci nsi yet çi t ut umun u açiga k av u,t ur abi l i r . Top -
l umsal ci nsi yet çi l i k , ya,am zengi nl i gi ni n ci nsi yet çi l i gi n k ör el t i ci ve
t ük et i ci et k i si al t inda yi t i mi ni , bun un dogur dugu öf k e, t ecavüz v e
hâk i mi yet çi t ut umu i f ad e eder . Ci n si yet güdüsünün ya,amin devam-
liligiyl a i l i ,k i si açik t ir . Fak at hi çbi r canl inin yi r mi dör t saat sür ekl i
ci nsi yet açl igi i çi nd e bi r zi hn i y et e sahi p ol masi gözl eml enemem ek -
t edi r . Ya,amin ci nsi yet t en i bar et ol madigi açik t ir . Bi l aki s ci nsel bi r -
l e,meni n bi r n evi öl üm an i ol dugu, daha dogr usu öl üme k ar ,i ya,a-
min öl ümcü l bi r ham l esi ol dugu söyl en ebi l i r . Dol ayisiyl a n e k ad ar
çok ci nsi eyl em, o denl i y a,am k aybi anl amina da gel i r .
Ci nsel eyl emi n t ümüyl e öl ümcül ol dugunu bel i r t mi yor um. Ya-
,amin sonsuzl uk i deal i ni i çi nde t a,ir . Fakat bu i deal , ya,amin k endi -
si degi l di r . Ter si ne, öl üm k or k usuna k ar ,i bi r t edbi r d i r k i , f azl a ha-
k i k at deger i t a,imad igi söy l enebi l i r . Söy l em ,öyl e açik l iga k avu,t u-
r ul abi l i r : Ya,am döngüsünün t ek r ar l ar i mi öneml i d i r , yok sa döngü-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
98
nün t ek i l ol ar ak k en di si mi ? Tek i l ol an in hak i k at i t am i f ad e edi l d i k -
t en son r a, d öngünün son suz d ef a t ek r ar l an masi f azl a an l am i ht i v a
et mez. Iht i v a edecegi an l am da ‘mut l ak bi l gi y e’ ul a,ma i ht i y aciuir .
Bu d ur umd a d ön gü n e k ad ar k en di ni i yi t anir sa mut l ak bi l gi i ht i yaci
da o k ad ar k ar ,il anmi, ol ur k i , dön gül er i n, dol ayisiyl a ci nsi çogal -
man in f azl a deger i ve an l ami k al maz.
Kad in k öl el i gi n i n bu özel l i k l er i ni n der i n bi l i nci yl e har ek et eden
k api t al i zm ve ul us-devl et , k adini en gel i ,t i r i l mi , ser maye ve i k t i dar
ar aci ol ar ak k ul l anmay a büyük özen göst er i r . Çok i yi bi l mek ger ek i r
k i , k ad in k öl el i gi ol madan hi çbi r k öl el i k bi çi mi gel i ,me ve ya,ama
,ansina sahi p degi l d i r . Kapi t al i zm ve ul us-d evl et , en k ur umsal l a,mi,
egemen er k egi i f ad e eder . Daha açik çasi, k ap i t al i zm ve ul us-d evl et ,
zor ba ve sömür gen er k ek t ek el ci l i gi d i r . Bel k i de bu t ek el ci l i gi p ar ça-
l amak at omu par çal amak t an d aha zor dur .
Kap i t al i st mod er n i t e bu düzen i d aha da gel i ,t i r mi ,t i r . Huk uk
al aninda k ad in l ehi ne yap il an düzen l emel er f i i l i e,i t l i gi sagl amak t an
uzakt ir . Evl i l i gi uygar l igin damgasi al t inda gel i ,t i r i l mi ,, er k ek ege-
menl i gi ni n, t opl umsal ci nsi yet çi l i gi n me,r ul a,tiiil digi bi r kur um
ol ar ak t an iml amak mümk ündür . Hi y er ar ,i , i k t i d ar ve d evl et t ek el i -
ni n en yaygin ve t opl umun hücr esi ni t el i gi ndek i bi r i me yansimi,
hal i di r . Özüyl e gör ünü,ü, me,r ul a,tiiil masi ar asinda ör t ük bi r çel i ,-
k i var d ir . Kadin ,ahsinda t opl umun genel k öl el i gi n i en i y i k amuf l e
eden k ur um ni t el i gi ndedi r . Kadinin k ar il a,tiiil masiyl a ( dü,ür ül me,
al çal t il ma, er k egi n uzan t isi hal i ne get i r i l me) ba,l ayan sür eç esas
al inar ak , t opl um d a ad im ad im k ar il a,tiiilir . Er k ek k öl el i gi k adinin
k ar il a,tiiil masindan sonr a ve on unl a hep i ç i çe yür üt ül mü,t ür . Ka-
uinda uygul anan ve sonuç al inan k öl el i k , k ar ilik d aha sonr a er k ek l e-
r e ve ezi l en sinif l ar a beni mset i l ecek t i r . Uygar l ik l a gel i ,en bu sür eç
k ap i t al i st mod er n i t e i l e zi r ve yap ar . Fa,i zm, t opl umun k ar il a,tiiil ma
sür eci nde özel bi r anl ama sahi p t i r . Tesl i m al inmi, t opl umu i f ad e
eder . Moder n i t e i gdi , edi l mi ,, sav unma yet enegi n i yi t i r mi ,, her k e-
si n bi r bi r i ni n k ar isi ve k ocasi k ilind igi genel kar i t opl umunu i f ad e
eder . Sür ek l i l e,en ser may e bi r i k i mi ba,k a t ür l ü t opl uma f ir sat t a-
nimayacak k adar sal d ir ganl igi, bar bar l igi ger ek t i r i r . Köl el i gi n ve
t ecavüzün namus ad i al t inda hem m e,r ul a,tiiil digi hem de der i nl i -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
99
gi n e uygul and igi al an dir . Moder ni t eni n mask esi ni d ü,ür en k ur um
yi ne ai l eni n i f l as dur umudur . Bat i uygar l iginda ai l eni n i f l asi sadece
t opl umsal bagl ar in zayif l igini göst er mez; t opl uml a ol an çel i ,k i si ni n,
k r i zi n ve k aot i k dur umun der i nl i gi ni göst er i r . Nasil k i k adin k öl el i gi
t opl umsal k öl el i gi n düzey i n i bel i r l i y or sa, k ad in-er k ek i l i ,k i l er i ndek i
k aot i k dur um da günümüz k api t al i st moder ni t esi ni n çel i ,k i si ni ve
k aot i k dur umunu yansitir .
Topl umsal ci nsi yet çi l i k k adin-er k ek i l i ,k i l er i ndek i i k t i dar l a si-
nir l i bi r kavr am degi l di r . Topl umsal in her düzeyi ne yayil mi, bi r
i k t i dar ciligi i f ade eder . Moder ni t eyl e azami l e,mi , devl et i k t i dar ini
göst er i r . Hi çbi r n esn e k ad in k ad ar t ahr i k et t i r me ve i k t i d ar a k onu
ar z et me dur umunda degi l di r . Kadin nesnel e,t i r i l mi , bi r var l ik ol a-
r ak i k t i d ar i azami k il ma özel l i k l er i ne sahi p t i r . Sür ek l i t ahr i k et t i r i l -
me ve i k t i d ar i çogal t ma k on umun da t ut ul ur . Kad inin i k t i d ar l a i l i ,k i -
si ni bu k ap sam üzer i n de çözüml em ek , h ak i k at i n i açiga çik ar t mak
açisindan öneml i d i r . Her er k ek i k t i dar hir sini k ad inda ger çek l e,t i r -
me zi hni yet i ne f azl asiyl a sahi pt i r . Ayni zi hni yet k adin ci nsi ni n bi r -
bi r l er i v e çocuk l ar üzer i ndek i i k t i dar hir si ol ar ak daha da çogal ir ve
uygul anir . Bu sef er k ad in k adinin k ur d u ol ur . Zi nci r l eme r eak si yon
deni l en ol ay bud ur . Kad inin k ap i t al i st sömür ü si st emi ndek i r ol ü çok
daha açik ve el v er i ,l i d ur umd ad ir . Si st em i çi n ücr et si z d ogur ma ve
büyüt mek l e yet i n mez, en az ücr et l e her i ,e k o,t ur ul ur . I,si zl er or -
dusunun baski ve ücr et si st emi ni sür ekl i dü,ür me pozi syonunda
t ut ul ur . Ne aciuir k i , en k ahir l i emegi n sahi bi ol dugu hal de, Mar k -
si st l er d e dahi l , hi çbi r ögr et i k adinin hak l ar indan ve emegi n den
bahset me ger egi d uymaz. Bun un i çi n ger ek l i çözüml eme ve pol i t i k
t ut umu gel i ,t i r mez. Er k ek egemenl i gi ni n, t opl umsal ci nsi yet çi l i gi ni n
yayginl igini k anit l ayan bi r göst er ge de k adin emegi yl e i l gi l i di r .
Demogr af ya, nüf us sor unu dünyay i ve t opl umu sinif sor un undan
gi d er ek daha f azl a t ehdi t et mek t edi r . Nüf us çogal masi ci nsi yet çi
t opl um ve k api t al i st mod er n i t eyl e yak indan bagl ant iliuir . Günün
yi r mi dör t saat i nd e ci nsel i ,t ah, hanedanl ik ve ai l e k ül t ür ü i l e k ap i -
t al i zmi n, ul us-devl et i n k âr ve güç i çi n ar t an nüf us pol i t i k asi çig gi bi
nüf us pat l amasini ber aber i nde get i r i r . Tek n i gi n ve t ibbin k at k il ar i
bun a ek l en di gi n de or t aya çik an ger çek l i k , t opl umun ve çevr eni n
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
100
sür d ür ül ebi l i r l i gi açisindan en büyük t ehl i k e k on umun u i f ad e eder .
Demogr af i k k aos bu ger çek l i k l e bagl ant iliuir . Gezegeni mi z ve çevr e
çok t an mevcut hacmi ( 6,5 mi l y ar k at l anar ak dev am ed er se) k al d i-
r amaz sinir a d ayan mi,tir . Si st emi n i f l asini bu yön üyl e d e deger l en -
di r mek öneml i di r . Çok i yi bi l mek ger ek i r k i , çok çocuk dogur ma
ar açsal l igi ol ar ak k ad in, k or k un ç ve dayan il masi güç bi r yük al t ina
sok ul mu,t ur . Sor un çocuk sahi bi ol m an in çok öt esi nde çok agir l a,ti-
iil mi, bi r an gar ya si st emi nden k ayn ak l an mak t ad ir . Ayr ica çocu k
dogur man in bi y ol oj i k d egi l , si st emsel ve k ü l t ür el bi r ol gu ol dugunu
i y i bi l mek ger ek i r . Her çocuk m evcut k ül t ür açisindan bi r degi l , d e-
f al ar ca k ad inin öl ümü demek t i r . Çok azl a yet i n en, t üm saglik t edbi r -
l er i al inmi,, her ,eyd en önce zi hnen hazir l an mi, bi r çocuk dogur ma
k ül t ür ü ger ek l i d i r . Sonsuzl uk ve güç f i k r i ni çocuk üzer i nden degi l ,
mut l ak bi l gi y e, güzel l i ge, ahl ak i ve p ol i t i k t opl umun gel i ,i mi ne d a-
yand ir mak, çocuk yet i ,t i r i l mesi ni bu öncel i k l er l e büt ünl ük i çi nde
çözüml emek d aha anl aml i ve i y i ol acak t ir . Özcesi çocuk yet i ,t i r i l me-
si ni ek onomi k ve ek ol oj i k t opl umun i ht i y açl ar i ve özgür l ük f el sef esi
t emel i nde çözüml emek v e çözmek ger ek i r .
Top l umsal ci nsi yet çi l i gi n bi r yan k ol u ol ar ak demogr af i , n üf us
bi l i mi , mod er n i t eyl e bi r l i k t e ask er i or d u, i ,si zl er or d usu, st andar t
ul us t opl umu i çi n i st at i st i gi de k ul l an ar ak k ad in dogumun u i deal
öl çül er e bagl ar . Mal t husçul uk d enen i deol oj i bun u i f ade eder . Top -
l umu ve ek ol oj i yi t ehdi t eden i nsan nüf usu özün de bi yol oj i k bi r so-
r un ol mayip, ci nsi yet çi i d eol oj i ni n k ap i t al i zm v e ul us-devl et t ar af in-
dan i st i smar edi l mesi ni n bi r sonucudur . Moder n ai l eci l i k de dahi l ,
k ap i t al i zm, ul us-d evl et i n ci nsi yet çi l i k i deol oj i si v e uygul amal ar i
t op l um ve çevr e i çi n b el k i de en büyük sor un k ayn agiuir . Dol ayisiyl a
t opl umsal ci nsi yet çi l i gi ul us-devl et bagl aminda be,i nci büyük t op-
l umsal sor un k ayn agi ol ar ak d eger l en di r mek ger ek i r .
Endüst r i k api t al i zmi çaginda t ar im-k öy t opl umun dan sonr a d a-
gil an i k i nci ön eml i t opl umsal k ur um ai l e ve k ad indir . Bat i sosyol oj i -
si ni n ör t bas et t i gi öneml i bi r k onu da ai l e v e k ad indir . Bu sosy ol oj i
ai l en i n neden v e nasil yikima ugr at il digini açik l amaya yan a,mamak -
t adir . Bu ger çek l i k i l k çagdak i k öl el er i n ai l e hak k inin ol mamasiyl a
bagl ant ili ol ar ak i zah edi l ebi l i r . Ar t an i ,si zl i k ve yoksul l uk k ar ,isin-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
101
da, uygar l ik t opl umun da gel en ek sel l e,en ai l e k ur umun un mad di
k o,ul l ar i büy ük or anda or t adan k al k ar . Ai l eni n t opl umsal anl ami
k al maz. Bi r ey t opl umd an k op ar t ilir k en bu k on uda k ad ina dü,en
pay, çok zal i mane bi r bi çi md e k en di ni sok aga ve hi ç i st emedi gi , d o-
gasina ayk iii k o,ul l ar d ayat an egemen er k ege t esl i m ol mad ir . Kadin
k öl el i gi , r ek l aminin yap il digi gi bi , bu çagda özgür l ük k azanmami,tir .
Dogasi met al a,tiiil mad ik t ek bi r hücr esi bir ak il may acak d enl i d er i n-
l e,t i r i l mi , bi r pi yasa k öl el i gi di r . Endüst r i yal i zm çaginda ya,anan
k r i zl er i n en öneml i bi r un sur u, ai l e ve k ad in üzer i n de ya,anmak t a-
uir . Sadece yogun bo,anmal ar v e sok ak çocuk l ar i bi çi mi nde degi l ,
t opl umsal ci nsi yet çi l i gi n sinir t animaz i k t i dar ciligi ve sömür ücül ü-
gü, bu k r i zi n ve çökü,ün der i nl i gi ni yansit mak t adir . Topl umun ai l e
ve k ad in sor unu, özgür ya,amin en t emel unsur l ar i ol ar ak , t eor i k ve
pr at i k düzey de büyük çabal ar a i ht i y aç göst er mek t edi r .
Kap i t al i st t opl um ahl ak in y adsinmasi t emel i nde ol u,t ugundan,
demok r at i k , ci nsi yet özgür l ük l ü ve ek ol oj i k t opl umu i n ,a eder k en,
t eor i k -et i k ve pr at i k -ahl ak ol ar ak h ar ek et et mek vazgeçi l mez bi r
i l k e ve t ut umdur .
Ci nsi yet çi l i k t ar i ht e en çok l i ber al i zm çaginda i deol oj i k bi r öge
ol ar ak gel i ,t i r i l i p k ul l anil di. Ci nsi yet çi t opl umu devr al an l i ber al i zm,
k ad ini sadece evde ücr et si z i ,çi ye dönü,t ür mek l e yet i n med i . Daha
f azl asini ci nsi yet obj esi ol ar ak met al a,tiiip pi yasay a sunmak l a el de
et t i . Er k ek t e sad ece emek met al a,tiiilir k en, k ad in büt ün bed eni ve
r uhuyl a met al a,tiiil di. Asl inda en t ehl i kel i k öl el i k bi çi mi i n,a edi l -
mi , ol uyor du. ‘Kocanin k ar isi’ i yi bi r sif at ol masa da, sinir l i bi r i s-
t i smar a k onu t e,k i l eder . Fak at t üm k i ,i l i gi y l e met al a,ma, f i r avun
k öl el i gi n den daha k öt ü k öl e ol mak an l amina gel i r . Her k esi n k öl el i -
gi n e açil mak , bi r d evl et veya k i ,i n i n k öl esi ol m ak t an k at bek at daha
t ehl i k el i d i r . Moder n i t eni n k ad ina k ur dugu t uzak bud ur . Gör ün ü,t e
özgür l üge açil an k adin, en r ezi l i st i smar ar aci k onumun a dü,mü,
ol uyor du. Rek l am ar açl igindan t ut al im sek s, por n o ar açl igina k ad ar
t emel i st i smar ar aci k adind ir . Rahat l ik l a di yebi l i r i m k i , kapi t al i zmi n
t a,inmasinda k ad in en agir yük al t ina k on ul mu,t ur .
Devl et i n ai l ed ek i t emsi l ci si ol ar ak er k ek , k ad in üzer i n de hem
sömür ü hem de i k t i dar in gel i ,t i r i l mesi nden k endi ni sor uml u yet k i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
102
sahi bi ol ar ak d eger l en di r i r . Kad in üzer i nd ek i gel enek sel bask iyi
yayginl a,tir ar ak , h er er k egi i k t i d ar in bi r p ar çasina dönü,t ür ür . Top -
l um bu yol l a azami i k t i dar l a,ma sendr omun a gi r er . Kad inin st at üsü
er k ek egemen t opl uma sinir siz i k t i dar duygusu ve dü,üncesi ver i r .
Öt e yandan t avi zci i ,çi l i gi n ol u,umundan i ,si zl i ge, ücr et si z i ,çi l i k t en
asgar i ücr et l i y e k ad ar h er ol umsuzl uk t a bedel ödet i l en k ad in emek -
çi l er di r ; k adinin k endi si di r . Li ber al i zmi n ek l ekt i k ci nsi yet çi i deol oj i -
si bu d ur umu sapt iiip f ar k l i göst er mek l e k al maz; bi r d e k adinl ar i çi n
özen l e gel i ,t i r i l en i d eol oj i k var i y et l er e dönü,t ür ül ür . Kendi el i yl e
k endi k öl el i gi ni beni mset mek gi bi bi r ,ey.
Deni l ebi l i r k i , si st em i deol oj i k ve maddi ol ar ak k ad ini i st i smar
et mek l e sadece en agir k r i zl er i ni a,miyor , k endi v ar ol u,unu da sag-
liyor v e güv ence al t ina al iyor . Kadin genel de uygar l ik t ar i hi ni n ,
özel d e k ap i t al i st mod er n i t eni n en esk i v e en yen i sömür ge ul usu
k on umun dad ir . Eger her bak imd an sür d ür ül em ez bi r k r i z dur umu
ya,anabi l i y or sa, bun da k ad in sömür gel e,mesi n i n p ayi ba,t a gel -
mek t edi r .
Femi ni zm, ek ol oj i v e k ü l t ür el h ar ek et l er sinif mücadel esi ne en-
gel ol ar ak gör ül mü,t ür . Kad inin sad ece emegi i l e degi l , t üm bed en
ve r uhu yl a ya,adigi agir sömür geci l i k k ap saml i çözüml em el er e t abi
t ut ul mami,tir . Bur j uva hukuk unun e,i t l i k öl çül er i a,il mami,tir .
Tar i hi n en esk i ve en y eni , çogunl uk l a ücr et si z ve çok az ü cr et l i ol an
bu emek çi si , er k ek egemen t ar i h ger egi n esn e ol mak t an öt eye anl am
i f ade et memi ,t i r . Çözüml en en sinifin er k ek ol d ugu açik t ir . Ek ol oj i ye
de benzer yak l a,il mi,tir . Böyl esi sor unl ar öngör ül emedi gi gi bi , sinif
mücadel esi ni n büt ünsel l i gi ne ol umsuz yansiyabi l ecegi i l er i sür ül -
mü,t ür . Kül t ür el har ek et l er i se eski ni n canl and iiil masi, sinif müca-
del esi ni n d i ger bozucu bi r un sur u ol ar ak d eger l en di r i l mek t en k ur -
t ul amami,tir . Sonuç t üm ol asi müt t ef i k l er i nden k opuk , ek on omi zm e
bogul mu, soyut bi r sinif çilik ol ar ak yansimi,tir .
Bi yol oj i k ar a,tir mal ar i nsan t ür ünd e k ad inin k ök r ol ünü ayd in-
l at mak t ad ir . Asil gövd eden k op an k ad in degi l er k ek t i r . Kad inin duy-
gusal l igi, evr ensel ol u,um d i y al ek t i gi n den a,iii sap mamasindan
i l er i gel mek t edi r . Özel l i k l e uygar l ik d önemi nde en al t t ak i k on u-
munda bir ak t iiil masi, bu yapisini günümüze k adar t a,imasinda et -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
103
k i l i d i r . Er k ek ak il t ar af indan k ad inin d uygu yük l ü ak l i hep ‘ek si k ’
ol ar ak , k ad inin bi zzat k ar ak t er i ol ar ak yan sitil mak i st eni r . Er k ek
ak il , k adin üzer i nde bi r k aç büyük oper asyon yür üt mü,t ür , yür üt -
mek t edi r :
Bi r i nci si , i l k ev k öl esi hal i ne get i r i l mesi di r . Bu sür eç k or k unç
si ndi r me, bask i, t ecavüz, hak ar et ve k at l i am l ar l a y ük l üd ür . On a t a-
ninan r ol , mül k l ü düzen e ger ek l i ol dugu k ad ar ‘d öl ’ ür et mek t i r . Ha-
nedanl ik i deol oj i si bu d öl e çok bagliuir . Kadin bu st at ü i çi n de mut -
l ak mü l k t ür . Yüzün ü bi l e ba,k asina göst er emey ecek k ad ar sahi bi ni n
mal i, namusud ur .
Ik i nci si , sek s ar aciuir . Ci nsel l i k t üm dogada ür emeyl e i l gi l i di r .
Ya,amin devami amaçl an mi,tir . Insan er k egi nd e özel l i k l e k ad in
t ut sak l igiyl a bi r l i k t e ve agir l ik l i ol ar ak uygar l ik sür eci nde asil r ol
sekse, ci nsel ar zunun pat l amasina ve çar pik ça gel i ,i mi ne t aninmi,-
tir . Hayvan l ar d a çok sinir l i ol an çi f t l e,me döneml er i ( çogunl uk l a
yil l ik ) , er k ek i nsan da ner ed eyse yi r mi dör t saat e çik ar il mak i st eni r .
Kadin günümüze dogr u seksi n, ci nsel i ,t ah ve i k t i dar in sür ekl i üze-
r i nde den endi gi ar açt ir . Özel -genel ev ayr iml ar i anl amini yi t i r mi ,t i r .
Her yer ve h er k ad in ar t ik genel -özel ev ve k ad in say ilir .
Üçüncüsü, ücr et si z, k ar ,ilik siz emek çi di r . Tüm i ,l er i n zor u ken-
di si ne yap t iiilir . Kar ,iligi, bi r az daha ‘ek si k ’ ol may a zor l anmad ir . O
k ad ar a,agil anmi,tir k i , ger çek t en er k ege gör e çok ‘ek si k ’ k al d igini
k abul et mek t e, er k ek el i ne ve hâk i mi yet i n e dör t el l e sar il abi l mek t e-
di r .
Dör d üncüsü, en i n ce m et ad ir . Mar k s, p ar a i çi n ‘met al ar in k r al i -
çesi ’ der . Asl inda bu r ol daha çok k ad inindir . Met al ar in ger çek k r al i -
çesi k adind ir . Kadinin sunul madigi hi çbi r i l i ,k i yokt ur . Kadinin k ul -
l anil mad igi hi çbi r al an da yok t ur . Bi r f ar k l a k i , her met an in k abul
gör mü, bi r k ar ,iligi var sa da, k adinda bu k ar ,ilik d a k oca bi r ‘a,k ’
yüzsüzl ügünden t ut al im, “ Anal ar in emegi öd enmez” mar t av al ina
k adar koca bi r saygisizl ik t an i bar et t i r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
104
Or t adogu’da Kadtn, Hanedanl tk, Ai l e Ve Nüfus Sor unu
Tar i hi n ,af ak vak t i n de gör k eml i t opl umsal k i ml i gi y l e ana t anr iça
r ol ün ü k en di n e yak i,tir an k ad in, ne yazik k i günümüz Or t ado-
gu’sunda en deger si z met a k on umun a i n di r genmi ,t i r . Ba,li ba,ina
t r aj i k bi r öyk üsü ol masi ger ek en bu t ar i hi f azl a açma i mk ân indan
yok sunuz. Ama sonuçl ar ini el e,t i r ebi l i r i z. Kad in et r af inda i nsan
el i yl e sagl anmi, si s bul ut l ar ini dagit ar ak ger çegi ni k e,f et mek i vedi
t opl umsal gör ev l er i n ba,inda gel mek t edi r .
Or t adogu t opl umu evr ensel t ar i ht e sinif , hi yer ar ,i ve i k t i d ar so-
r un l ar iyl a en er k en t an i,andir . Ik t i dar öncesi n i n i l k hi yer ar ,i d üze-
negi n i n gençl er ve k adin üzer i n e k ur ul dugunu bi l mek t eyi z. Zor ba v e
k ur naz er k ek + ,aman ve r ahi p + t ecr übel i ya,li adaml ar i t t i f ak i, t üm
hi yer ar ,i l er i n ve son r ad an gel i ,ecek i k t i d ar ve d evl et l er i n pr ot ot i -
pi di r . Tüm t opl umsal sor unl ar in ana r ahmi di r . A,agi Mezop ot am-
ya’d a Ur uk k ent hegemon yasindan önce El Ubeyd hi yer ar ,i k döne-
mi ne ( M.Ö. 5000 -3500) t an ik ol mak t ayiz. Tüm Mezop ot amya’ ya
yayil mi, bi r hi yer ar ,i söz k onusudur . Büyük ev v e ai l e et r af inda
ör ül ü bi r si st emdi r . Hanedanl ik si st emi ni n ba,l angiciuir . Kadinin,
gençl er i n ve üst hi yer ar ,i k t abak a di,indak i l er i n si st emi k bi r k öl e-
l e,meye t abi t ut ul duk l ar i, dol ayisiyl a t opl umsal sor un un i l k def a
t emel l endi gi bi r dünya i mgesi ve p r at i gi ol u,t ur ul mak t ad ir . Mezo-
pot amya bi r de bu si st emi n k ür esel ön der i ol ma ger çegi n e sahi p t i r .
Hanedan ve ai l eci l i k i d eol oj i si ni n de k ök en i d i r . Or t adogu’d a hal en
her i k i k ur umun çok güçl ü ol masi bu t ar i hsel nedenl e de yak indan
bagl ant iliuir . Top l umun er k ek önder l i k l i bu en esk i k ur uml ar i t ar i h
boyun ca sür ek l i gel i ,i m göst er mi ,l er d i r . Hanedanl ik t emel i k t i d ar
odagi ve devl et bi çi mi ne dönü,ür k en, ai l eci l i k t üm t opl uml ar in r es-
mi ana hücr esi n e dönü,mü,t ür . Hanedanl ar v e ai l el er i n k ur u l u, ve
yikili,l ar i i çi n t ar i h boyunca yür üt ül en i k t i dar sava,l ar inin haddi
hesabi yok t ur . Top l uml ar b u sava,l ar l a sad ece sor un k ayn agina
dönü,t ür ül müyor , adet a i çt en i çe t ük et i l i yor l ar .
Sosyal yap i k ur uml ar i v e özel l i k l e ai l e ol gusu en az i k t i d ar k ad ar
k ar ma,ik l ik t a,ir . Or t adogu er k egi v e k adini özgün bi r çözüml en-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
105
meyi ger ek t i r ecek bi r k ar ma,ik l ik t a,ir . Genel sosy ol oj i k k al ipl ar l a
yap il acak bi r ai l e, k ad in v e egem en er k ek çözüml emesi ön eml i ek -
si k l i k l er t a,iyacak t ir . Si y asal , i deol oj i k ve ahl ak i ger çek l i k en k at i ve
k ar anl ik yan l ar iy l a er k ek ve k ad inda yan sitilir . Ai l e k ur u mun dak i
çel i ,k i l er d ev l et k ur umundak i çel i ,k i l er d en az d egi l d i r . Ai l e sosy al
bi r k ur um ol man in öt esi nde anl ami ol an, adet a t opl uml ar in ‘k ar a
del i gi ’ gi bi di r . Kadini mer cek al t ina al digimizda, bel k i de t üm i nsan-
lik dr amini ok umak mümk ün ol abi l ecek t i r .
Top l umun ,i d det l e besl enme gel enegi en al t bi r i m ol ar ak ai l ede
daha da nef es al d ir maz düzey dedi r . Özel l i k l e k ad in üzer i nd e gö-
r ün mez bi r sav a, hal i d i r . $i d det t en t i t r emey en t ek bi r k ad in hücr esi
yok gi bi d i r . Çocuk l ar in dur umu da ayn iuir . Tem el egi t i m yön t emi
,i dd et t i r . $i d det l e t er bi ye edi l mi , çocuk t an, büyüd ük t en sonr a ayn i-
sinin bek l en ecegi açik t ir . $i dd et e dayal i egemen l i k t en gur ur duyu-
l ur , h az sagl anir . Ik t i d ar ve ,i dd et e dayal i güçl ül ük duygusunun en
t ehl i k el i t opl umsal hast al ik ol ar ak deger l en di r i l mesi ger ek i r k en , en
yüce v e k eyi f l i duygunun k en di si ol ar ak i l an edi l i r . Lanet l enmesi
ger ek en bi r ol gu, en çok yü cel t i l en bi r er d em ol ar ak sunul ur .
Si yasal acimasizl igin, çözümsüzl ügün bel i r l edi gi sosyal t r aj edi yi
en çok k adin ger çegi n de gözl eml emek m ümk ün dür . Be, bi n yil l ik
bi r d evl et ve hi yer ar ,i k gel enegi n t ut sagi ol ar ak , günümüzde k ad in
ol mak t an zor ol an ba,k a bi r ya,am dü,ünül emez. Zor l uk sad ece
gel enek t en k ayn ak l anmiyor . Avr upa uygar l iginin ür et t i gi k adinsi
deger l er de en az d ogmat i k gel enek k ad ar t ahr i p edi ci di r . Por n oya
var d iiil mi, bi r k ül t ür l e k ap k ar a çar ,af a bür ündür ü l mü, k adina yö-
nel i k k ül t ür ar asinda deh,et e dü,en k adin, ger çek t en en büyük ,a,-
kin dur umun dadir .
Or t adogu’d a t opl um sor un l ar i her zamank i nden daha çok gü-
nümüzde en yaygin ve yogun ya,anan ai l e, han edan, sinif , i k t i dar ve
devl et sor unl ar iuir .
Hanedanl ik , i deol oj i v e uygul ama ol ar ak bu düzen i t er syüz et -
men i n son ucun da gel i ,ecek t i r . At aer k i l l i k ol ar ak d a adl and iiil an bu
düzen de ‘ya,li er k egi n ’ t ecr übesi yl e ‘güçl ü adam’ in ask er i mai y et i v e
bi r n evi r ahi p öncesi k ut sal l ik l i der i ,aman in i t t i f akiyl a at aer k i l y ö-
net i m k ök sal acak t ir . Hanedanciligin bi r özel l i gi n i çok i yi k avr amak
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
106
ger ek i r . Gün ümüzü de y ak indan i l gi l en di r en bi r özel l i k : Ai l eci l i k ve
ai l en i n çok er k ek çocuga sahi p ol masi, esas ol ar ak hanedan i deol oj i -
si ni n k ö,e t a,iuir . Ger ek çok k ad inl a ev l i l i k , ger ek sür ek l i er k ek ço-
cuk i st emek hanedan i deol oj i si ni n ba, i st emi di r . Bunun anl a,ilir
nedeni p ol i t i k güçt ür . Rahi p ‘an l am’ gücün e dayanar ak ön cül üge
geçt i gi gi bi , han edan in güçl ü k i ,i si ‘pol i t i k ’ güce d ayanar ak öncül üge
oyn ayacak t ir . Pol i t i k güç k avr ami uyul m adiginda zor u çagii,tiiir .
Rahi p gücünde i se, uyul madiginda, ‘t anr inin gazabi’ gi bi manevi bi r
güç uyar ici et k i yap ar . Pol i t i k gücün esas k ayn agi i se ‘güçl ü adamin
ask er i mai yet i ’ di r . Daha öncek i avcilik d önemi nde, özel l i k l e ana-
k adinin et k i l i ol dugu dönemde er k ek k ist iiil mi, gi bi di r .
Top l umsal ya,amin bagiinda i l k büyük yaban cil a,ma bu seçk i n-
l er ot or i t esi i l e ba,l ar . Seçk i n ai l e, hanedanl ik yap il anmal ar i da k ay -
nagini hi y er ar ,i d e bul ur . Hanedanl ik bi r yan dan devl et ol ar ak bi -
çi ml eni r k en , di ger yan dan ai l eci l i k ol ar ak t opl umsal y a,ami f ar k l i
bi r an l aml iliga v e f or ma t a,ir . Kök l ü dönü,üm söz k onusudur .
Or t adogu t opl umsal k ül t ür ün de güçl ü ya,andigi çe,i t l i k an it l ar l a
dest ek l en en anaer k i l d üzen den son r a ger çek l e,t i r i l en at aer k i l dü-
zen ( M.Ö. 500 0’l i yil l ar d an ber i yük sel i ,e geçt i gi gözl em l enmek t e-
di r ) bi r güç, i l k t opl umsal bask i ve i st i smar in denendi gi si st emi i f a-
de eder . Çocuk l ar in ve m al l ar in egemen l i gi n i n er k ege, bab al ik k u-
r umuna geçt i gi k ök l ü kadin k ar ,iti bi r devr i mdi r . Tut ucu, bask ici ve
i st i smar ci düzen e yol açmasindan öt ür ü d aha çok bi r k ar ,idevr i m-
di r . Çok çocuk sahi bi ol mak i l k mal düzen i ol sa ger ek . Çocuk l ar n e
k ad ar çogal ir sa, güç ve mal , mül k i yet sahi bi ol mak o d enl i ar t ar .
At aer k i l l i k , h anedanl ik ve m ül k i yet ar asindak i i l i ,k i açik t ir . Hane-
danl ik k l andan daha büyük bi l i nci ne var il mi,, mül k i yet i t animi, i l k
geni , ai l e k ur umudur . At aer k i l l i gi n i l k bi çi mi di r . Kadinin çocuk l ar
ve mal l ar üzer i n dek i sahi p l i gi n i n ger i l emesi , d ü,ü,üyl e el el e gi der .
Ana t anr iça k ül t ür ü yer i ni er k ek k r al -t anr il ar k ül t ür ün e bir ak ir .
Sümer k ül t ür ün de bu gel i ,mel er çar p ici gözl eml eni r . Evl i l i k , ai l e
k ur umu uygar l ik t ar i hi boyun ca han edanl ik mod el i ni n et k i si al t inda
gel i ,i r . Er k ek -k ad in güç den gesi n e dayal i evl i l i k daha sinir l i ya,anir .
Hanedanl ik bi r er k ek egemen i d eol oj i v e i k t i d ar t ek el i ol ar ak k abu l
gör d ügünden veya et t i r i l di gi nd en öt ür ü, bask in çik an evl i l i k l er bab a
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
107
ot or i t esi ni t animak zor undadir . Kisacasi dogal degi l i n,a edi l mi ,,
ot or i t er ve i st i smar ci mi k r o düzenl er di r .
Hi yer ar ,i ni n di ger adi ol an at aer k i l l i gi n sizmadigi t opl umsal gö-
zen ek yok gi bi d i r . Bel k i de bi nl er ce y il dev l et k u r umun dan önce
at aer k i l gel enek l er t opl umu yön et t i . At aer k i l l i gi n gücü bel k i de dün-
yan in hi çbi r böl gesi nde Or t adogu’dak i k ad ar k u,at ici, bogucu d egi l -
di r . Hal en ya,ayan deger l er ol ar ak , k ad in ve er k ek k i ,i l i gi , et ni k
k ül t ür , ai l e v e namus anl ayi,i üzer i n de at aer k i l l i gi n gücü çok bel i r -
gi ndi r . Kar ,i k ül t ür ü gel i ,t i r mesi ger eken ,ehi r l er , k ir sal in, dol ayi-
siyl a at aer k i l l i gi n der i n i zl er i ni t a,ir l ar . Kir sal ok yanus i çi nde adacik
gi bi k al ir l ar .
Ai l eyi çözmek i k t i dar -devl et -sinif ve t opl umu çözmek i çi n ,ar t t ir
Hanedanl ik si st emi , i d eol oj i v e y ap il anman in i ç i çe geçt i gi bi r büt ün-
l ük ol ar ak anl a,il mak d ur um undad ir . Kabi l e si st emi n i n i çi nden ge-
l i ,mek l e bi r l i k t e, onun i n k âr i ve üst t abak a, yön et i ci ai l e çek i r d egi
ol ar ak k endi ni ol u,t ur ur . Çok k at i bi r hi yer ar ,i si var dir . Ön hâki m
sinif t ir . Ik t i dar ve d evl et i n pr ot ot i pi di r . Er k ek ve er k ek evl at esasina
dayal iuir . Çok sayida er k ege sahi p ol mak i k t i d ar i i çi n öneml i di r . Bu
husus çok l u k ad inl a ev l enme, har em hay at i ve car i ye si st emi ne yol
açmi,tir . Bazi er k ek l er i n onl ar ca k ad ina ve yüzl er ce çocuga sahi p
ol masi hanedanl ik i deol oj i si yl e bagl ant iliuir . Ik t i dar ve dev l et önce-
l i k l e hanedan i çi nde ür et i l i r . En öneml i si , hanedan b a,t a k endi k abi -
l e ve a,i r et i ol mak üzer e, di,indak i di ger k abi l e si st eml er i ni i l k sinif -
l amay a, k öl el i ge al i,tir an k ur umd ur . Or t adogu uy gar l iginda hane-
dansiz i k t i dar ve d evl et e r ast l amak ner ed eyse mümk ün degi l d i r .
Hanedan ger çek l i gi n i n k ök l ül ügü ve i k t i d ar -d evl et i çi n hazir l ik ok u-
l u k on umunu t e,k i l et mesi n den öt ür ü böyl ed i r .
Hanedanl igin r esmi i d eol oj i ye d önü,mesi ai l e yap isina da dam-
gasini vur mu,, ‘ai l eci l i k’ bi çi mi nde al t i deol oj i ye yol açmi,tir . Ai l e-
den ai l ey e f ar k v ar d ir . Tar i h boyun ca v e t ar i h öncesi n de k ad in-
er k ek ber aber l i gi n i n çok f ar k l i bi çi ml er i mevcut ol mu,t ur . Özel l i k l e
k ad in agir l ik l i k l an ai l e t i pi çok y aygindi. Bu ai l e t i pi n de er k ek -k oca
pek t aninmaz. Day i v e çocuk l ar daha çok öneml i d i r . Di ger bi r t i p
er k ek -k adin i k i l i gi ni n denk ol dugu t i pt i r . Sanil diginin aksi ne, bu t i p
de t ar i ht e yaygin ya,anmi,tir . Er k egi n ai l e r ei sl i gi nd ek i si st em çok
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
108
son r al ar i ve han edanl ik -i k t i d ar -d evl et üçl üsünün i zdü,ümü ol ar ak
gel i ,t i r i l mi ,t i r . Esas hedef i k adinl ar ini ve çocuk l ar ini üst t abak al ar in
hanedan, i k t i d ar ve d evl et çik ar l ar i i çi n yet i ,t i r mek t i r . Bagiml i uyd u
k i ,i l i k l er yar at mak t ir . Hi ç de ger ek medi gi v e çok agir t opl umsal
sor unl ar a y ol açt igi hal de, çok k ar ili ve çocuk l u ai l eni n t emel i nde bu
i k t i dar ve d evl et çik ar i v ar d ir . Hanedan gi bi her ai l e r ei si d e ona
öyk ün er ek , çok k ar ili ve çok çocuk l u ol mayi bi r güç ve ya,am gar an-
t i si ol ar ak gör ür . Topl uma hâk i m zi hni y et bu yön ü sür ek l i t e,vi k
eder . Hâl buk i çözümd en zi yad e t üm t opl umsal sor una k ap i ar al an -
mi, ol ur . Bu dur umun r esmi i d eol oj i ni n ger egi ol d ugunu ve d i nce d e
dest ek l en er ek pek i ,t i r i l mek i st endi gi n i bi l mek , t opl umsal sor unl ar i
k avr amak i çi n öneml i di r . Gün ümüz Or t adogu t opl umun da hal en
güçl ü ol an hanedancilik ve ai l eci l i k k ül t ür ü, yol açt igi a,iii nüf us,
i k t i dar ve devl et t en p ay al ma hir si ned eni y l e sor unl ar in an a k ayn ak -
l ar indandir . Kadinin a,agil anmasi, e,i t si zl i gi , çocukl ar in egi t i msi zl i -
gi , ai l e k avgal ar i, namus sor unu hep ai l eci l i k l e bagl ant iliuir . Ik t i d ar
ve d evl et i çi sor un l ar in k üçük bi r mak et i ad et a ai l e i çi n de k ur ul mu,
gi bi di r . Ai l eyi çözmek i k t i dar -devl et -sinif ve t opl umu çözmek i çi n
,ar t t ir .
Eger ai l e ve han edan i k t i dar mer k ezl i k ur ul mu,l ar sa, t opl umd a
i k t i dar cilik ve d ev l et çi l i k i d eol oj i si ve pr at i gi ni n en gözde k on ul ar i
ol masi anl a,ilir d ir . Or t adogu’d a sür ek l i i k t i d ar ve devl et sor unl ar i-
nin ya,anmasi, üzer i nd e yük sel di k l er i t opl umun ai l eci l i k ve h ane-
dancilik l a kapl anmi, ol masindandir . Kar ,ilik l i bi r bi r i ni besl eyen
sor unl ar d ir . Bu k on uda sor unl ar in i d eol oj i k yön ünü k avr amak çok
öneml i di r . Sor un çözm e ar aci ol ar ak d ü,ünül en i k t i d ar ve d evl et
gücün ün t er si ne sonuç d ogur d ugu, güçsüz, yar at icisiz ve k öl el i k l e
dol u bi r ya,am ür et t i k l er i hal en Or t adogu t opl umu nun zi hni y et i nd e
anl a,il mak t an uzak t ir . Bu i l i ,k i l er yumagini sor unl ar in ana k ayn agi
ol ar ak yor uml amamiz bu nedenl edi r ve çok ön eml i d i r . Çok er k en-
den f ar k et t i gi m bu d ur um n edeni yl e d emok r at i k i d eol oj i ve ör güt -
l enmel er e, t ar t i,ma ve ey l eml er e büy ük i l gi göst er d i m. Ya,am ban a
t opl umsal sor un l ar in çözüm yol unun bur ad an geçt i gi ni her geçen
gün daha f azl a ögr et i y or d u.
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
109
Yi ne sinif sanil diginin ak si ne i k t i dar ve d evl et i d ogur muy or .
Ter si n e hanedancilik , ai l eci l i k ( hi yer ar ,i k k ur ul u,l ar ) üzer i n e k ur u-
l u i k t i d ar ve d evl et ol u,uml ar i sinif l a,maya yol açar . Öncel i k hi ye-
r ar ,i k devl et çi i deol oj i v e pr at i gi nd edi r . Or t adogu uygar l ik t ar i hi nde
bu sür eci n çok yaygin ya,andigini t espi t et mek mü mk ün dür . Al t t an
üst e degi l , üst t en al t a dogr u sinif l a,ma egi l i ml er i daha güçl üd ür .
Daha da öneml i si , bi r bi r l er i ni n di,inda ol an bi r devl et ve sinif i l i ,k i -
si nden çok , i deol oj i k v e pr at i k ol ar ak i ç i çe bi r sinif -i k t i dar ve d evl et
f en omen i y a,anir . Ol duk ça ör t ül ü ya,anan bi r sür eçt i r . Öyl e k i , k abi -
l eci , ai l eci , hanedanci ve devl et çi i deol oj i k i mgel er d en öt ür ü sinif
adet a gör ünmez k ilinmi,tir . Böyl el i kl e sinif bi l i nci ni n gel i ,mesi ön-
l enmeye çal i,ilir . Sinif t ahl i l l er i ni y apar k en somut y ak l a,mak önem-
l i d i r . Tar i ht e nasil ol u,mu,sa öy l e yak l a,mak ger ek i r . Or t adogu’d a
t opl um sinif l a,ir k en r esmi ai l e, hanedan, i k t i d ar l a,ma ve d evl et l e,-
meyl e i ç i çedi r . Köl el i k sad ece mad di emek üzer i n e k ur ul maz. Önce-
l i k l e zi hni y et , duygu v e bedenl er üzer i nde i n ,a edi l i r . Ideol oj i k k öl e-
l i k gel i ,meden maddi emek k öl el i gi gel i ,mez. Çok yay gin ol an sinif
özel l i k l er i nden k ayn ak l an an sor unl ar i gör mek i çi n bu yön l ü büt ün-
l eyi ci y ak l a,im göst er mek daha ögr et i ci ol acak t ir .
Ön ce d evl et sor unu, sonr a ai l e sor un u demek d ogr u bi r yak l a,im
degi l di r . Di yal ekt i k bi r bag i çi ndek i bu i ki ol gu bi r l i k t e el e al inip
çözüml enmeyi ger ek t i r i r . Reel sosyal i zmd e önce devl et i hal edel i m
son r a sir a t opl uma gel i r denmesi n i n yol açt igi sonuçl ar or t adad ir .
Hi çbi r ci d di t op l umsal sor un bi r t anesi n e öncel i k t an inar ak çözüm-
l enemez. Büt ünsel l i k i çi nde bak mak , her sor una di ger i yl e i l i ,k i si
i çi n de anl am ver mek , çözüme gi d er k en de ayn i yön t eml e yak l a,im
göst er mek daha dogr u bi r yön t emdi r . Zi hni y et i çözmeden devl et i ,
devl et i çözmeden ai l eyi , k ad ini çözmeden er k egi çözmek n e k adar
ek si k se, t er si n i y apmadan çözüm p e,i n de k o,mak da o denl i ek si k
k al acak t ir .
En az devl et sor unu k ad ar agir l a,an bi r sor un da ai l e ve k ad in
et r af indan ,ek i l l enen t opl umsal zi hni y et ve d avr an i,l ar d ir . Üst t e
devl et al t t a ai l e, cennet ve ceh ennem i k i l emi gi bi bi r di y al ek t i k bü-
t ünl ük ol u,t ur ur l ar . Dev l et mi k r o mod el i n i ai l ede ger çek l e,t i r i r k en ,
büyüy en ai l e t al epl er i de mak r o mod el i n i d evl et ol ar ak t asar iml ar .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
110
Her ai l e i d eal çözümünü devl et l e,med e bul ur . Devl et desp ot unun
ai l ed ek i yan simasi ‘k ü çük desp ot ’ ol ar ak ‘ ai l e r ei si ’ er k ek t i r . Büyü k
devl et desp ot u ne k ad ar et k i l i , y et k i l i , k eyf i t ut uml ar l a al eme ni zam
ver meye çal i,ir sa, k üçük r ei s d e bi r k aç k ad in ve çocuk üzer i nde ayn i
mut l ak ni zami yat i ,l er i yl e ugr a,ir .
Kad in k on usunda er k egi n ben ci l l i gi v e gözü k ar al igi güncel bi r
ol gu ol ar ak her saat gözl eml enebi l i r . Bu k onuda da hi çbi r ahl âk î v e
huk uk i k ur al t an imadan, her t opl umsal t abak ad a gözün ü k ir p madan
ci nayet i ,l eyebi l di gi de vi cdan i ol an her k esi n göz ar d i edemeyecegi
bi r ger çek l i k t i r . Bu t ut uml ar çogunl uk l a a,k ad ina ser gi l en i r . Hâl bu-
k i a,kin hak i k at l e i l i ,k i si az çok y or uml an d iginda, bu söyl emi n en
a,agilik bi r yal an ol dugu hemen an l a,il acak t ir . Ne bi t k i l er ne hay -
van l ar al emi nde, hat t a ne de ‘can siz’ di y e yor uml ad igimiz f i zi k î
âl emde a,k a k on u ol an hi çbi r özne bu t ür bi r eyl em e asl a y önel mez.
Anl ami hal a çözüml en emeyen bazi sap mal ar gözl eml ense d e, i n san
t ür ün dek i bu yön l ü ci nayet l er i n nedenl er i v e anl ami açik k i çok
f ar k l iuir . Egemenl i k ve sömür ü yl e bagi öncel i k l e bel i r t i l mesi ger e-
k en hususl ar in ba,inda gel mek t edi r .
Or t adogu uygar l iginda ai l eyi devl et i n mi k r o mod el i ol ar ak çöz-
meden, yet k i n bi r t opl umsal çözüml emeyi yapmak çok ek si k bir ak ir .
Gün ümüz Or t adogu t opl umunda k ad in sor unu en az d evl et sor unu
k ad ar agir l a,mi,sa, bun un al t inda yi ne devl et i n t ar i hi k ad ar uzun ve
k ar ma,ik bi r k ad in k öl el i k t ar i hi yat ar . Kad in-ai l e-er k ek Ber m uda
üçgeni n i har i t ada i y i göst er med en, yan indan geçen her t opl umsal
çözüm gemi si ni bat ir masi i ,t en bi l e degi l di r . Ber muda üçgeni t op-
l umsal ok yan ust a Or t adogu’d ak i mi k r o devl et ol ar ak ai l edi r . Hi y e-
r ar ,i ve d evl et yük sel i r k en , k en di i zdü,üml er i ni de mut l ak a ai l e
k ur umun da yan sit mad an edemezl er . Ai l ed e yan k i bul am ayan bi r
hi yer ar ,i v e devl et , ya,ama ,ansini güçl ü k il amaz ve sür d ür emez.
Or t adogu uygar l iginda bu di y al ek t i k i k i l em özen l e dok un ur ve hi ç
i hmal ed i l em ez.
Devl et bi nl er ce y il l ik at aer k i l k ül t ür üzer i nde yük sel i r . Ol u,u-
mun da sinif sal ögel er d en çok , güçl en mi , at aer k i l gr up l ar esas r ol
oyn ar . Bu gr up l ar i çi n de daha çok b el i r gi n ol an f i gür i ht i y ar bi l gedi r .
Kabi l eni n t ecr übel i ya,lisi ol ar ak bi l ge bel k i de en esk i ot or i t edi r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
111
Muht emel en bi l ge anan in r ol oyn adigi t ar imsal devr i md en son r a
adim ad im gel i ,en t ecr übel i i ht i y ar bi l geni n , ,aman -,eyh-
peygamber ol ar ak t opl umsal st at üsü gi der ek ar t mi,tir . Top l umd a
sinif l a,ma gel i ,i p at aer k i l k ur umdan devl et e dogr u bi r gel i ,me
ol unca, bi l ge müt t ef i k l er i y l e bi r l i k t e hanedanl iga v e ona d ayal i ol a-
r ak k r al l iga er i ,i r Hanedanl ik , ai l e v e dev l et i çi n de yük sel en, i çer i -
gi nd e et ni k ve mi t ol oj i k d i n sel ögel er bul unan çar p ici bi r ol gudur .
Ai l e v e devl et l er i n yük sel i , ve çök ü,l er i nde bi r han edanl ik her za-
man öneml i r ol oyn ami,tir . Hanedansiz d evl et dü,ünmek n adi r di r .
Gün ümüzde bi l e bu k ur al büyük öl çüde geçer l i d i r . Neden ol ar ak
at aer k i l ai l e yap isinin gücün ü göst er mek mümk ündür . At aer k i l l i k
devl et i n geni di r . Dol ayisiyl a en güçl ü at aer k i l ai l e hanedan d evl et i n e
yük sel ebi l i r . Hanedan in k en di si devl et ol ur . Hanedanl ik öyl e bi r
k ur umd ur k i , bi nl er ce yil öt esi ne göt ür ül ebi l i r . Dev l et t e ve t opl um-
da çok k al in i zl er i var dir . Hak i m sinif , et ni k gr up ve di nsel i nancin
adet a bi l e,k esi d i r . Bi r di ger avant aj i, sül al e yol uy l a uzun zaman l ar i
et k i l emesi d i r . Yi ne haned anl ar ar asi ev l i l i k l er y ol uy l a mek ân sal
yayilim i çi n de el ver i ,l i d i r . Bu ni t el i k l er n eden devl et i n öncel i k l e
hanedanl ar i çi nde k ur ul d ugunu da açik l iyor . Topl umsal gel i ,mede
ol dugu k ad ar , d evl et sel gel i ,mede de güçl ü bi r odak ol u,t ur masi,
hanedanl ik k ur umun u göz ar d i et memeyi ger ek t i r i r . Or t adogu uy-
gar l igi bi r an l amda han edanl ar üzer i nde t a,inir . Özel l i k l e devl et
hanedanl ar i t ar i ht e en çok i z bir ak an ör nek l er d i r . Bat i uygar l iginda
daha çok d ev l et d i,i hanedanl ar agir l ik t a,ir k en, Doguda devl et l e
bagl ant ili hanedanl ar in par l ak l igi söz k on usudur . Hanedanl ik ayn i
zamanda bi r ok ul d ur ; t opl umsal model di r . Öneml i gel i ,mel er hane-
dan ok ul vey a mod el i n de ya,andik t an son r a t opl uma t a,inir . Et ni k
gr up l ar , u l usl ar bi l e sik sik han edan adl ar i i l e t an inir . Ba,at r ol oy-
namal ar i az gör ü l en ol ay l ar d egi l d i r . En güçl ü et ni si t el er ve u l usl ar ,
i çl er i nden çik ar dik l ar i hanedanl ik l ar in gücüyl e v e ad iyl a an ilir l ar .
Emevi l er , Abbasi l er , Eyyubi l er , Sel çuk l ul ar ve Osman l il ar ,
Bar mek i l er ayn i zaman da Ar ap, Tür k , Kür t ve Far s ul usu demek t i r .
Tahak k üm ve mül k i yet düzen i ni n al t inda k adinin yer i ni t anim-
l amak gi d er ek güçl e,mek t edi r . Bi nl er ce yil l ik bi r uy gul aman in ver i si
ol ar ak k ad in günümüzde t am bi r enk az hal i n i ya,amak t adir . Kapi t a-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
112
l i st si st emi n ayar t ici et ki si bi l e t am yansimi, ol mak t an uzak t ir . Or -
t adogu t opl umun da ger i ci l i gi n mer k ezi ndek i asil ögedi r . Her al anda
yeni l mi , Or t adogu er k egi , bu yeni l gi ni n büt ün yansimal ar ini k adin-
dan çik ar mak t adir . Di,ar ida ne k ad ar hak ar et e ugr asa, bunun k ar ,i-
ligini bi l er ek ya d a k en di l i gi nd en k ad indan çik ar mak t adir . Top l u-
mun u sav unamam a, çiki, bul amaman in öf k esi y l e dol mu, er k ek ,
ai l ed e bi r d el i gi bi çocuk v e k ad ina yönel mek t e, ,i dd et i ni bo,al t -
mak t adir . ‘Namus ci nayet l er i ’ ol gusu, asl inda büt ün t opl umsal al an-
da namusunu çi gnet en er k egi n , t er si nd en ol ar ak bun un öf k esi ni
k ad inda gi d er me eyl emi di r . Sembol i k ama çok bi t i k ve basi t bi r gös-
t er i yl e n amus dav asini hal l et t i gi ni dü,ünmek t edi r . Bi r n evi psi k ot e-
r ap i uy gul amak t ad ir . Sor un un al t inda k aybedi l mi , bi r t ar i h ve t op-
l umsal dav a yat mak t ad ir . Bu t ar i hsel t opl umsal davayl a y üzl e,me-
di k çe ve üzer i n e dü,eni yapmad ik ça, namus k i r l enmesi nd en asl a
k ur t ul amayacagini bu ‘er k ege’ an l at mak , k abu l et t i r mek t emel so-
r unl ar dan bi r i si di r . Asil namusun k adinin ci nsel or ganinin bak i r el i -
gi nd en degi l , t ar i hsel ve t opl umsal bak i r el i gi sagl amak t an geçt i gi ni
mut l ak a ögr et mek ve u ygul amak ger ek i r .
Or t adogu’d a t opl umsal dok u l ar , k r i zi n en yogun ya,andigi al an-
l ar d ir . Ai l e, a,i r et , k ent , k öyl ül ük , i ,si zl i k , d i n sel cemaat , ayd inl ar ,
saglik , k i t l e egi t i mi ba,t a ol mak üzer e, sosyal k ur uml ar en n i hi l i st ve
k r i zl i d öneml er i ni y a,amak t adir . Üst t e hak i m i deol oj i ve i k t i d ar i l e
k u,at il an, al t t an hi ç yet meyen bi r ek onomi t ar af indan siki,tiiil an
t opl umsal gövd e ,i,man -obez hast ayi andir mak t adir . Tabi i bu
obezl i k ABD ve AB’d ek i ger çek obezl i k degi l d i r . Af r i k a’d ak i k ar n i ,i,
çocuk obezl i gi n e benzer . Sosyal dok u ol ar ak b u k ur uml ar da i n san l ar
büyük or anda i ,l evsel l i gi ni yi t i r mi ,l er di r . Kur uml ar in anl aml i bi r
r ol ü k al mami,tir .
Gün ümüz Or t adogu ai l esi nde ya,anan sor unl ar in devl et t e ya,a-
nanl ar k adar ön em t a,imasinin bu kisa t ar i hsel anl at iml a daha i yi
açiga çik t igi k an isinday im. Ik i yön l ü bask i, pr obl emi daha da ,i dd et -
l endi r mek t edi r . Tar i ht en gel en at aer k i l v e devl et t opl umun un yan -
simal ar iyl a Bat i uygar l igindan yan siyan moder n k al ipl ar bi r sent ez
degi l , bi r k ör dügüm yar at mak t ad ir . Dev l et t e yar at il an t ik an ik l ik
ai l ed e dah a da d ügüml enmek t edi r . Çok çocu k l u ve e,l i b agl ar ek o-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
113
nomi k ol ar ak ai l eyi sür d ür emez bi r d ur umd a bir ak mak t adir . Büyü-
yen çocuk l ar l a genç nüf us i , bul amamak t a, bu da ai l ey i i ,l evsi z k il -
mak t adir . Ek onomi ye ve d evl et e ayar l i ai l e, i k i yan dan da esk i t ar z
bagl ar l a yür ünemey ecegi bi r çik maza sap l anmi,tir . Ne Bat i t ar zi
ai l e, n e de Dogu t ar zi ai l e y a,anmak t ad ir . Ai l ed e er ozyon bu k o,ul -
l ar d a ger çek l e,mek t edi r . Daha hizl i çözül en t opl umsal bagl ar a naza-
r an ai l en i n hal a gücün ü k or umasi, t ek t opl umsal siginak ol masindan
öt ür üd ür . Ai l ey i k esi nl i k l e k üçümsememek ger ek i r . Yap t igimiz el e,-
t i r i l er ai l en i n k ök t en r eddi ni ger ek t i r memek t edi r . Yeni d en anl am ve
yap il anma ger egi n i or t aya k oy mak t ad ir .
Kad indan daha agir ol ar ak er k ek sor un unu gündeml e,t i r mek
öneml i di r . Er k ek t ek i egemenl i k , i k t i d ar k avr am inin çözüml enmesi ,
k ad in k öl el i gi n den daha az ön eml i degi l di r . Bel k i de daha zor dur .
Dönü,üme yan a,may an k ad in degi l , daha çok er k ek t i r . Egemen er -
k ek f i gür ün ü t er k et mesi hal i n de, sank i devl et i n i k aybet mi , hük üm-
dar gi bi bi r duyguya, yi t i k l i ge kendi ni ugr ami, hi sset mekt edi r . As-
linda egemenl i gi n bu en k of bi çi mi n i n onu da özgür l ük t en yok sun
bir ak t igini, t am bi r t ut ucu k il digini göst er mek ger ek i r .
En esk i t ut sak l iga al inmi, ci ns, soy ve sinif ol ar ak k adini el e al ip
sinir l i da ol sa sosy ol oj i k bi r çözü ml emeye t abi t ut madan, ai l e ve
er k egi , d ol ayisiyl a ba,k a bi r yön den devl et i v e t opl umu k av r am ada
büyük ek si k l i k l er ol acagindan, k isaca bi r k ad in k öl el i k t ar i hi ni t asa-
iiml amak ger ek i r . Kad in t animini öncek i böl ümd e ver meye çal i,ti-
gimizdan t ek r ar l amay acagim. Fak at yi ne de k ad ini bi yol oj i k ol ar ak
t opl umsal l iga gi r di gi nde ek si k , k usur l u bi r ci ns ol ar ak deger l endi r -
mek t amam en i deol oj i k t i r -ve er k ek egemen zi hni y et t asar imiuir -
demeyi hi ç i hmal et mem ek ger ek i r . Bi l ak i s k ad inin bi yol oj i k v e t op-
l umsal bi r var l ik ol ar ak d aha yet k i n ol d ugunun bi l i msel ol ar ak k a-
nit l anan bi r ger çek l i k ol dugunu da hi ç göz ar di et memek ger ek i r .
Kad insiz y a,amin ol amay acagi bi r ger çek ol mak l a bi r l i k t e, bu
denl i dü,ür ül mü, bi r k adinl a onur l u ve anl aml i bi r ya,amin payl a,i-
l amay acagi da açik t ir . Mevcut k ad inl i ya,amin gir t l agina k ad ar her -
k esi n , genel i n en al çal t ici k öl el i ge gömül dügü bi r t ar z ol d ugunu bi l e-
r ek , hi sseder ek çözüml eyi ci ve eyl emsel ol mak , ya,amin k ur t ul u,u-
nun dogr u yol u ol mak t ad ir . Kadinl a anl aml i ve onur l u ya,amin bü-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
114
yük bi l gel i k ve yücel i k ger ek t i r di gi ni hi ç unut mamak ger ek i r . A,k
i d easi ol anl ar in bunu ger çek l e,t i r me yol unun bu bi l gel i k ve yücel i k -
t en geçt i gi n i her an hat ir l amal ar i ger ek i r . Ba,k a t ür l üsü a,k a i hanet
ve k öl el i ge hi zmet t i r . Topl umsal hak i k at e ul a,il madan a,k a er i ,i l e-
mez.
Bu k isa d eger l en di r mel er d en çik ar il abi l ecek sonuç, k ad inin an a-
er k i l dönemden ber i si st eml i k ur amsal bi r t opl umsal bask i v e sömü-
r üye t abi t ut ul duguna i l i ,k i ndi r . Kadindak i k öl el i k hi çbi r köl el i k
bi çi mi yl e k ar ,il a,tiiil mayacak denl i k ar ma,ik ve ya,amsal dir . Uy-
gar l ik t ar i hi i çi nde k ad in k öl e pazar i, car i yel i k , har eml i k k ur uml ar i
ol guyu k ismen yan sit abi l i r . Fak at k ap i t al i st moder n i t eni n k ad in
üzer i n dek i uygul amal ar inin haddi hesabi yap il amayacak denl i ço-
gal t il mi,tir . Hi çbi r uygar l ik k ap i t al i zm k ad ar k ad in üzer i n de oyn a-
mami,, i st i smar ini k ur umsal l a,tir amami,tir . Ol gu o denl i i st i smar
edi l mi ,t i r k i , k ad inl ar in ezi ci çogunl ugu k en di l er i ni en al çak ça d u-
r uml ar a i n di r geyen uygul amal ar i k ad inin t emel k i ml i k özel l i k l er i y-
mi , gi bi y ansit mak t ad ir . Hat t a k en di l er i n i oy unl ar in bi r p ar çasi ol a-
r ak oyn amak t a sak inca gör mey ecek k adar el e geçi r i l mi , bul un mak -
t adir . Sadece ol gusal bask i ve sömür üd en bahset mi y or uz. Ya,amin
hücr el er i ne k ad ar özümset i l mi , bi r k öl el i gi ses, r en k , bed en v e zi h-
ni y et bi çi ml er i ol ar ak gönül l ü sunmak t an çek i nmemek t edi r . Top -
l umsal hak i k at l e bagini yi t i r mi ,, t amamen sahnede oyn at il an bi r
ya,amd an i bar et hal e get i r i l d i k l er i ni n f ar k ina bi l e var amam ak t ad ir .
Daha dogr usu bu i mk ân i bul amamak t ad ir . Ya,amin onur un u ve
hak i k at i ni k azanabi l mek i çi n k adin et r af indak i si sl er i dagit mak
ol anca y ak iciligiyl a ön emi ni k or um ak t ad ir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
115
Topl umsal Ci nsi yetçi l i gi n Özgür l eyti r i l mesi
Demok r at i k l e,meni n özün ü t e,k i l et mek l e bi r l i k t e, k en di ba,ina
el e al inmasi ger ek en ol gul ar in ba,inda k ad in ve et r af inda ol u,an
i l i ,k i ve çel i ,k i l er düzen i gel mek t edi r . Komünal ve demok r at i k du-
r u, dengel er i sosyal bi l i ml er i n al an ina ne k ad ar geç ve yet er si z gi r -
mi ,se, ondan daha f azl asini k ad in ol gusuna yak l a,imd a gör mek t e-
yi z. Sank i k adinin ya,adik l ar i dogal l igin ger ekl er i ymi , gi bi bi r anl a-
yi, t üm bi l i msel y ak l a,iml ar d a, ahl ak i ve si y asi t ut uml ar d a ön var -
say im ol ar ak k ab ul gör ür . Daha hazi n ol an i, k ad inin k en di si de bu
par ad i gmayi dogal k abul et meye al i,mi,tir . Bi nl er ce yil l ik hal k l ar a
dayat il an st at ül er i n d ogal l igi, k ut sal l igi, bi r k aç k at f azl al igiyl a k ad i-
nin t üm zi hni y et ve d avr an i,l ar ina da adet a k azinmi,tir . Hal k l ar
k ad inl a,tiiil digi or an da, k ad in da hal k l a,tiiil mi,tir . Hi t l er “ Hal k l ar
k ad in gi bi di r ” d er k en bu ger çegi k ast eder . Kadin ol gusuna daha
der i nl i k l i yak l a,il diginda, bi yol oj i k bi r ci ns ol manin öt esi nde adet a
bi r soy, sinif , ul us muamel esi gör d ügü anl a,il acak t ir . Ama en çok
ezi l en soy , sinif veya ul us ol ar ak . Hi çbi r soy, sinif veya ul usun k ad in-
lik k adar si st eml i bi r köl el i ge t abi t ut ul madigini i yi bi l mek ger eki r .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
116
Kadinl igin k öl el i k t ar i hi daha yazil mami,tir . Özgür l ük t ar i hi i se
yazil mayi bek l i y or . Kad in k öl el i gi n i n der i nl i gi k adar k ar anl ik t a bi-
r ak il masi, t opl umd a yük sel en hi yer ar ,i k ve d evl et çi i k t i dar l a yak in-
dan bagl ant iliuir . Kadinin k öl el i ge al i,tiiil masiyl a hi yer ar ,i l er -
ayr ical ik l i k ut sal yön et i ml er - k ur ul mu,, t opl umun di ger k esi ml er i -
ni n k öl el i k yol u açil mi,tir . Er k ek l er i n k öl e ol masi k adinin k öl el i gi n -
den sonr adir . Ci ns k öl el i gi ni n sinif ve ul us k öl el i gi nden f ar k l i yönl er i
de var d ir . Me,r ul a,tiiil masi i n ce ve y ogun bask il ar l a bi r l i k t e duygu
yük l ü yal anl ar l a sagl anir . Bi yol oj i k f ar k l iligi sank i k öl el i gi i çi n ge-
r ek çeymi , gi bi k ul l anilir . Yapt igi t üm i ,l er deger i ol mayan ‘k adinca
i,l er ’ di ye haf i f e al inir . Topl umun k amusal al aninda bul unmasi di n-
ce y asak , ahl ak en ayip ol ar ak sunul ur . Gi der ek t üm öneml i t opl um-
sal et k i nl i k l er d en uzak l a,tiiilir . Si y asal , t opl umsal , ek on omi k et k i n-
l i k l er i n hak i m gücü er k egi n el i n e geçt i k çe k ad inin zayif l igi daha d a
k ur uml a,ir . ‘Zayif ci ns’ bi r i nanç ol ar ak payl a,tiiilir .
Tüm mad di ve m anevi güç ol anak l ar i er k egi n el i n de bi r i k t i k t en
son r a k adin ar t ik er k ek el i n e bak an, bazen yal var an , bazen t üm
onur un u çi gneyer ek k ad er i ne r azi ol an ve sik ça ya,ama k üser ek
der i n bi r sessi zl i ge bür ünen bi r var l ik hal i ne gel i r . Bi r an l amda ya-
,ayan öl ü demek d e mümk ündür . Bi r k aç benzet meyl e ol guyu d aha
da bel i r gi n k il abi l i r i z. Bi r i nci ben zet me k af est e k u ,t ur . Ku, bazen
k anar ya gi bi süsl ü k ilinir . Bazen bül bül gi bi güzel sesl i k ilinir . Her -
k es k en di ne gör e bi r k u,a benzet i r . Çok ça ser çe d eni l i r . Di ger ben -
zet me, di psi z bi r kuyuya bir ak il an k edi gi bi sür ek l i mi yavl at il digiuir .
Yi yecek ar t ik l ar iyl a besl ener ek sahi bi i çi n i yi ce ehl i l e,t i r i l ebi l i r .
Bel k i bi r az k aba gör ül ebi l i r , ama k öl el i gi n d er i nl i gi ni yak al am ak i çi n
bi l i msel , ed ebi çok yön l ü çabal ar in ger egi açik t ir . Muazzam ci nsi yet -
çi bi r t opl um ol u,t ur ul mu,t ur . Ger çek k abal ik ,ur adadir k i , er k egi n
t ek t ar af l i k ad in t ecavüzü bi r k ahr aman l ik gi bi gör ül ür k en , er k ek
bun dan son der ece k eyi f ve gur ur al ir k en, k ad in t a,l anar ak öl dü-
r ül mek t en genel ev e k ap at il maya, t opl um i çi ne bi r daha çik mamay a
k ad ar her t ür acimasizl ik l ar l a k ar ,i k ar ,iyad ir . Yi ne en k abasindan
er k ek ci nsel or gan iyl a gur ur l an ir k en, k ad in i çi n ci nsi y et or ganl ar i
bi r ut anç k aynagiuir . En basi t f i zi k i f ar k l ilik l ar i bi l e k adin al eyhi ne
k ul l anil mak t an çek i ni l memi ,t i r . Kad in ol man in k endi si bi r ut anç
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
117
k on usu hal i ne get i r i l mi ,t i r . Sözd e k ut sal bi r d uygu ol an a,k t a bi l e
k ad inin ya,adigi gözü k ar a bi r er k ek dayat masiuir . Kiz çocuk l ar her
zaman hor gör ü l mü,t ür .
Sor ul masi ger ek en sor u, neden bu k ad ar der i n bi r k öl el i k ? Cev a-
bi k esi n l i k l e i k t i dar ol gusu i l e bagl ant iliuir . Ik t i dar in dogasi k öl el i k
i st er . Eger i k t i d ar si st emi er k egi n el i nd eyse, sad ece i nsan t ür ün ün
bi r kismi degi l , bi r ci nsi n t ümü bu i kt i dar a gör e ,ek i l l enmel i di r . Ik -
t i dar sahi pl er i devl et sinir l ar ini nasil hane sinir l ar i gi bi gör üp her
uygul amayi bu sinir l ar dahi l i n de bi r hak ol ar ak gör ür l er se, onun
mi k r o mod el i ol an ai l ede de er k ek i k t i d ar inin sahi bi ol ar ak her uy -
gul amay a -ger ek l i gör ür se öl dür me dahi l - k en di n i hak sahi bi gör ür .
Evdek i k adin o k adar esk i ve der i nl i k l i bi r mül k t ür k i , sinir siz bi r
mül ki yet duygusuyl a er k ek ‘k adin beni mdi r ’ der . Kadin i çi n -evl i l i k
bagi adi al t inda bagli bul un ul an- er k ek üzer i nde en uf ak bi r hak
i d di asinda bul un ul amaz. Ama er k egi n k ad in v e çocuk l ar üzer i n dek i
hak sahi pl i gi sinir sizdir . Mül k i yet i n en t emel k ayn agi yi ne ai l ede,
k ad in üzer i ndek i k öl ece t asar r uf t a ar an mal iuir . Mül k i yet i n k ayn a-
ginda k öl el e,t i r i l mi , k ad in yat ar . Kad in üzer i n e yayil mi, k öl el i k v e
mül k i yet dal ga d al ga t üm t opl umsal düzey e yay ilir . Böyl el i k l e de
t opl um ve bi r eyi n zi hni y et ve d avr an i, yap isina mül k i yet çi ve k öl eci
her d uygu ve d ü,ünceyi yer l e,t i r i r . Top l um her t ür hi yer ar ,i k ve
devl et çi yap il anmal ar a uygun hal e get i r i l i r . Bu i se, uygar l ik d enen
sinif l i her t ür yap il anman in r ahat ça ve me,r ui y et k azanmi, ol ar ak
sür d ür ül mesi d emek t i r . Böyl ece k aybeden sad ece k ad in ol muyor .
Bi r avuç hi yer ar ,i k ve devl et çi güç d i,ind a t üm t opl um ol uyor .
Kad in i çi n özel k r i z d öneml er i pek öneml i d egi l d i r . Zat en sür ek l i
bi r k r i zi ya,amakt adir . Kadin demek k r i zl i bi r k i ml i k demekt i r . Gü-
nümüzde ya,anan k ap i t al i st si st em k aosunda t ek umut vaat eden,
k adin ol gusunun sinir l i da ol sa aydinl at il mi, ol masiuir . Femi ni zm
yet er si z de ol sa k ad inl ik ger çegi n i son çeyr ek yüzy il da ol duk ça gö-
r ünür k il mi,tir . Kaost a her ol gunun degi,me ,ansi yük sek bi r aydin-
l anmayl a daha da ar t t igi i çi n, özgür l ük l ehi n de at il acak ad iml ar n i t e-
l i k sel siçr amal ar a yol açabi l i r . Gün cel k r i zden k ad in özgür l ügü bü-
yük k azan ar ak çik abi l i r . Kad in özgür l ügü ol gu t animl amasina uygun
ol ar ak k ap sam bul mak d ur um undad ir . Genel t opl umsal özgür l ük v e
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
118
e,i t l i k k ad in i çi n d e di r ek t özgür l ük ve e,i t l i k ol mayabi l i r . Özgün
çaba ve ör güt l ül ük esast ir . Yi ne gen el demok r at i k l e,me har ek et i
k ad in i çi n ol an ak l ar açabi l i r . Fak at k en di l i gi nd en demok r asi get i r -
mez. Kadinin bi zzat k endi d emok r at i k amaç, ör güt ve çabasini ser gi -
l emesi ger eki r . Kadina i çer i l mi , bul unan k öl el i gi k ar ,il ayacak bi r
özgür l ük t animina öncel i kl e i ht i yaç var d ir . Kapi t al i st si st emi n mu-
azzam vi zyon gel i ,t i r me ve sanal l igi ger çegi n yer i ne k oyma gücü o
denl i gel i ,mi ,t i r k i , k adini en çok al çal t an bi r et k i nl i gi ( ör negi n por -
nogr af i ) bi l e özgür l ük l e özde,l e,t i r ebi l i r .
Femi ni st l er i n çabal ar inda bi r çok öneml i öge var sa da, hal a Bat i
mer k ezl i demok r asi l er i n uf k unu a,mak t an uzak t ir . Temel i n de k ap i -
t al i zmi n ol u,t ur dugu ya,am bi çi mi ni degi l a,ma, t am k avr anmasini
bi l e sagl adigi söy l enemez. Dur um Leni n ’i n sosyal i st devr i m anl ay i-
,ini çagii,tiiiyor . Onca büyük çabaya r agmen ve k azan il an bi r çok
mevzi sava,ina k ar ,ilik , Leni n i zm sonuçt a k ap i t al i zme sol dan en
deger l i kat k iyi sunmakt an k ur t ul amami,tir . Femi ni zmi n ba,ina da
ben zer sonuçl ar gel ebi l i r . Gü çl ü ör güt sel t emel d en y ok sunl uk , f el se-
f esi ni t am gel i ,t i r ememe, k adin mi l i t anl igina i l i ,k i n zor l ukl ar i ddi a-
sini zayif l at makt adir . Kadinl ar cephesi ni n ‘r eel sosyal i zmi ni ’ bi l e
sagl amay abi l i r . Fak at sor una di k k at çek m ek açisindan ci ddi bi r
adim ol ar ak deger l endi r mek en dogr usudur .
$üphesi z her ci nsi yet t ür ünün ol dugu gi bi k adinin da bi r dogasi
var d ir . Topl umsal l ik t an öt e bi yol oj i k ci ns ol ar ak k ad inin daha mer -
k ezi öge ol dugunu, bi yol oj i bi l i mi her geçen gün ar t an k an it l ar l a
dest ek l emek t edi r . Özcesi k ad in f i zi gi er k egi k apsamak l a bi r l i k t e,
er k ek f i zi gi k adini k ap say amamak t ad ir . Kut sal k i t apl ar in t er si ne,
k ad inin er k ek t en degi l , er k egi n k ad indan t ür ed i gi anl a,il mak t adir .
Kad inin k r omozoml ar i er k ek t en f azl ad ir . Kadin i çi n d ezavant aj ol a-
r ak d ü,ünül en ayl ik k an amal ar bi l e k ad inin d ogayl a daha nazi k ba-
ginin göst er gesi ol ar ak anl a,il mal iuir . Rahi m k anamasi bi t memi ,,
devam ed en dogal bi r ya,am ak int isi ol ar ak gör ül mel i di r . Ya,amin
k ök damar i bi t memi ,t i r , devam et mesi i r adesi ni n bi r göst er gesi
ol ar ak an l a,il mal iuir . Kadin hast al ik l ar i deni l en hususl ar asl inda
ya,am ol gul ar iuir . Kadinin ya,am mer k ezi n i t emsi l et mesi n den
k ayn ak l an mak t ad ir . Ya,amin k ar ma,ik sor un l ar i k adinin r ahmi nde,
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
119
k ar ninda cer ey an et mek t edi r . Ken di nd en dogan çocuk ve göbek bagi
ya,am zi nci r i ni n son hal k asi gi bi di r . Bu ger çek l i k k ar ,isinda er k ek
sank i k adinin bi r eki , bi r uzant isi gi bi gör ünmekt edi r . Bu ol guyu
dogr ul ayan bi r husus da er k ek t ek i a,iii ve anl amsiz k isk ançl ik duy-
gusudur . Kad in dogasi k en di ne k ar ,i daha güven l i dur ur k en , er k ek
adet a yer i nde dur amaz. Kad in et r af inda dönen bi r bel a gi bi di r . Tüm
bu gözl em l er k ad in f i zi gi ni n zaaf yük l ü degi l , d aha mer k ezi ol dugu-
nu k an it l iyor . Bu n edenl e k adin öncel i k l e er k ek egemen k ül t ür ün
dayat t igi ‘ek si k l i , hast al ik l i’ t animini der hal r eddet mel i di r . Ter si ni n
dogr u ol abi l ecegi ni er k ege hi sset t i r ebi l mel i di r . Kadin f i zi gi ne i l i ,ki n
k en di n e güven mel i der k en bu ön eml i ger çegi k ast edi y or uz.
Bu f i zi k sel ol u,umun dogal son ucu k ad indak i duygusal zek ân in
daha güçl ü ol masiuir . Duygusal zek â ya,amd an k op mayan zek âd ir .
Emp at i v e sempat i y i güçl ü t a,iyan zek âdir . Kadinda anal i t i k zek â
gel i ,t i gi nd e bi l e güçl ü duygusal zek âsindan dol ayi daha dengel i ,
ya,aml a bagl ant ili ve t ahr i pk âr ol m ak t an uzak dur maya d aha yet e-
nek l i di r . Er k ek k ad in k ad ar ya,amin ne ol dugunu an l amaz. Ya,amin
k en di si ol an ( Ar yen di l gr ubundan ol an Kür t çe’d e Jîn, ya,am demek -
t i r . Ayni zaman da k ad in anl amina gel i r ) k adin, ya,amin büt ün yön -
l er i ni r i y ak âr l ik t an uzak , saf ve yal in hal i y l e gör me yet enegi di r . Bu
yet enegi güçl üdür . Bunu ,ahsi ya,amimizda da çok i yi bi l mek t eyi z.
Kad in özgür l ügü pol i t i k al ana yön el i r k en , sav a,imin en çet i n ya-
niyl a k ar ,i k ar ,iya ol d ugunu bi l mel i di r . Pol i t i k al anda k azanmay i
bi l meden, hi çbi r k azan im k al ici ol amaz. Pol i t i k al anda k azanmak
demek , k adinin devl et l e,mesi har ek et i d egi l d i r . Ter si n e, devl et çi ve
hi yer ar ,i k yap il ar l a mü cadel e, devl et odak l i ol may an, demok r at i k ,
ci ns özgür l ügünü ve ek ol oj i k t opl umu hed ef al an si y asal ol u,uml ar i
yar at mak d emek t i r . Hi y er ar ,i ve devl et çi l i k en çok k ad in d ogasiyl a
uyu,mazd ir . Dol ayisiyl a ant i -hi yer ar ,i k ve devl et d i,i si yasal ol u-
,uml ar ugr un a k adin özgür l ük har ek et i ön cü r ol oyn amak d ur u-
mun dadir . Köl el i gi n i n pol i t i k al anda y ikil masi özünd e bu al an da
k azanmayi bi l mesi y l e mümk ündür . Bu al an mücadel esi k ap saml i
demok r at i k k ad in ör güt l enmesi n i v e mücad el esi ni ger ek t i r i r . Her
t ür si v i l t opl um, i nsan hak l ar i, yer el yön et i ml er d emok r at i k müca-
del eni n ör güt l eni p gel i ,t i r i l ecegi al anl ar d ir . Tipk i sosy al i zmd e ol du-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
120
gu gi bi , k adin özgür l ügü ve e,i t l i gi ne gi den yol en k apsaml i ve ba,a-
iili demok r at i k mücad el eden geçer . Demok r asi yi k azan mayan k ad in
har ek et i özgür l ügü ve e,i t l i gi k azan amaz.
Ai l e, k l an i çi n de i l k f ar k l il a,an k ur umd ur . Uzun sür e an acil ai l e
ol ar ak y a,andik t an sonr a, k öy-t ar im d evr i mi nden son r a ( t ahmi nen
M.Ö. 5000’ l er d e) gel i ,en er k ek egemen l i k l i hi y er ar ,i k ot or i t e al t in-
da at aer k i l ai l e dönemi ne geçi l di . Yönet i m ve çocuk l ar ai l eni n er k ek
büyügünün denet i mi ne bir ak il di. Kadin üzer i ndeki sahi pl i k i l k mül -
k i yet dü,üncesi ni n t emel i ol du. Pe,i sir a er k ek k öl el i gi ne geçi l di .
Uy gar l ik d önemi nde hanedanl ik bi çi mi nde geni , ve uzun sür el i ai l e
bi çi ml er i ne r ast l amak t ayiz. Daha basi t k öyl ü, zanaat k âr ai l el er d e
her zaman v ar ol agel mi ,t i r . Devl et v e i k t i d ar l ar ai l e i çi ndek i baba-
er k egi k endi ot or i t el er i ni n bi r k opyasi ol ar ak r ol sahi bi k il mi,l ar dir .
Böyl ece ai l e, t ek el l er i n en öneml i me,r ui yet ar aci k onumun a i t i l d i .
Her zaman egemen l i k ve ser maye ,ebek el er i ne k öl e, ser f ve i ,çi ,
emek çi , ask er ve di ger t üm hi zmet l er i çi n k ayn ak r ol ünü oyn ad i. Bu
nedenl e ai l ey e önem v er i l di , k ut sal l a,tiiil di. Kap i t al i st ,ebek el er
k âr in en öneml i k ayn agini ai l e i çi ndek i k adin emegi üzer i nd e ger -
çek l e,t i r di k l er i hal de, bunu ör t ül ü k il ar ak ai l ey e ek yük bi ndi r mi ,-
l er d i r . Ai l e ad et a düzen i n si gor t asi k ilinar ak en t ut ucu d önemi ni
ya,amay a mahk ûm ed i l mi ,t i r .
Sosyal al anda özgür l ük açisindan en öneml i sor un ai l e v e ev l i l i k
ger çegi di r . Bunl ar di psi z bi r k uyu gi bi dur um ar z eder l er . Kadin i çi n
k ur t ul u, gi bi gel en bu k ur uml ar , mevcut t opl um zi hni y et i yl e bi r
k af est en d i ger i ne geçmek t en ba,k a an l am i çer m ez. Üst el i k di r i genç-
l i gi n i d e bi r k asap zi hni yet i ne t er k et mek zor und a k al ar ak . Ai l eyi üst
t opl umun -i k t i d ar t opl umu- h al k i çi ndek i yan simasi, aj an k ur umu
ol ar ak gör mek ger ek i r . Er k ek t opl umd ak i i k t i d ar in ai l e i çi ndek i
t emsi l ci si , yogunl a,mi, i f adesi di r . Kadin evl eni r k en asl inda k öl el e-
,i y or . Evl i l i k k ad ar k öl el e,t i r en ba,k a k ur um t asavvur et mek zor -
dur . Ger çek anl amda en k apsam l i k öl el i k l er bu k ur uml a k ur ul ur v e
ai l ed e k ök l e,er ek sür er . Genel anl amd a e, ol ar ak ber aber l i k l er d en,
or t ak ya,amdan b ahset mi yor uz. Bu her k esi n özgür ve e,i t l i k anl ayi-
,ina gör e anl am k azanabi l ecek bi r husust ur . Yer l e,mi , k l asi k anl a-
miyl a evl i l i k ve ai l eden bahsedi y or uz. Kad in al eyh i n e k esi n mül k -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
121
l e,me, t üm si y asal , zi hni , sosy al , ek on omi k al andan çek i l me, bi r d a-
ha k ol ay k ol ay k en di n e gel ememe an l amini t a,ir . Rad i k al bi r sor gu-
l amadan geçi r i l er ek d emok r at i k , özgür , ci ns e,i t l i gi n i hed ef l eyen
or t ak ya,ama esasl ar i sagl anmad an bi r eysel , güd üsel sikint il ar d an
ve gel enek sel ai l e anl ayi,indan k ayn ak l an an ev l i l i k l er , i l i ,k i l er öz-
gür ya,am yol unda en t ehl i k el i sapmal ar ol ar ak r ol oyn ayabi l i r . Ih-
t i y aç bu t ür bi r l i k l er d e degi l , zi hni y et , demok r at i k ve p ol i t i k al an i
çözer ek ci nsi yet özgür l ügünü t am sagl amak ve bu na uygun or t ak
ya,am i r ad el er i ni ger çek l e,t i r mek t i r .
Ai l e el e,t i r i si ön eml i di r . Ancak el e,t i r i t emel i nde demok r at i k
t opl umun ana unsur u ol abi l i r . Sad ece k ad ini degi l ( f emi ni zm) , t üm
ai l ey i i k t i d ar in hücr esi ol ar ak çözüml emed en, demok r at i k uygar l ik
i d eal i ve uygul amasi en ön eml i un sur un dan mahr u m k al ir . Ai l e a,i-
l acak bi r t opl umsal k ur um d egi l d i r . Fak at dönü,t ür ül ebi l i r . Hi y er ar -
,i d en k al ma k ad in ve çocuk l ar üzer i n dek i mül k i yet i dd i asi t er k
edi l mel i , e, i l i ,k i l er i nde ser maye ( her t ür ü) ve i k t i dar i l i ,k i l er i r ol
oynamamal iuir . Ci nsi n sür dür ül mesi gi bi güdüsel yakl a,im a,il mal i-
uir . Er k ek - k ad in bi r l i k t el i gi i çi n en i deal yak l a,im, ahl ak i ve p ol i t i k
t opl uma bagli özgür l ük f el sef esi ni esas al an iuir . Bu çer çev ede dönü-
,üm ya,ayacak ai l e, demok r at i k t opl umun en sagl am güven cesi v e
demokr at i k uygar l igin t emel i l i ,k i l er i nden bi r i ol acakt ir . Resmi e,l i -
l i k t en zi yad e dogal e,l i l i k ön eml i d i r . Yal n iz ya,ama hak k ini t ar af l ar
her zaman k abu l et mey e hazir ol m al iuir . Il i ,k i l er de k öl ece, gözü
k ör ce har ek et edi l em ez. Demok r at i k uygar l ik al t inda ai l en i n en an -
l aml i dönü,ümü y a,ayacagi açik t ir . Bi n l er ce yil sayginl igindan çok
,ey yi t i r en k ad in büyük sayginl ik ve güç k azan mad ik ça, anl aml i ai l e
bi r l i k l er i gel i ,emez. Ceh al et üzer i n e k ur ul u ai l eni n say ginl igi ol a-
maz. Demok r at i k uygar l igin y eni d en i n ,asinda ai l eye dü,en p ay
öneml i di r .
Gün ümüz dünyasinin en çok agizl ar da sak iz ed i l en a,k k onusu
t ar i hi n en r ezi l , i çer i k si z dönemi ni ya,amak t adir . Tar i hi n hi çbi r d ö-
nemi nde a,k bu d enl i ay aga dü,med i . Anl ik a,k l ar dan t ut al im, açik
ci nayet yak l a,iml ar ina k ad ar en yavan ve t ehl i k el i i l i ,k i t ar zl ar ina
bi l e a,k d eni l i yor . Kap i t al i st si st emi n y a,am an l ayi,ini bundan daha
i y i ser gi l ey ecek i l i ,k i dü,ünül emez. Dönemi mi zi n a,k l ar i hak i m
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
122
si st emi n i nsan ve t op l uma d ayat t igi zi hni y et i n en k ut sal al anda bi l e
ne hal l er e d ü,t ügünün açik bi r i t i r af iuir . A,ki canl and ir mak en zor
devr i mci gör evl er den bi r i di r . Büyük em ek , zi hni y et ayd inl igi, i nsan-
lik sevgi si i st er . A,kin en öneml i ,ar t l ar indan bi r i , çagin bi l gel i gi
sinir l ar inda seyr et meyi ger ek t i r i r . Ik i nci si , si st emi n çil ginl ik l ar ina
k ar ,i büyük dur u,u dayat ir . Üçüncüsü, k ur t ul u,suz, özgür l ük süz
bi r bi r l er i n i n yüzüne bi l e bak il amay acagini bi r ah l ak i t ut um ol ar ak
beni msemeyi ger ek t i r i r . Dör düncüsü, ci nsel güdüyü üç hususun
ger ek l er i ne t ut sak et meyi ger ek t i r i r . Yan i ci n sel güdü bi l gel i ge, öz-
gür l ük ahl ak ina v e pol i t i k -ask er i mücadel e ger çek l i gi n e bagl anma-
dan, at il acak her adimin a,kin i n k âr i ol dugunu bi l meyi ger ek t i r i r .
Bi r k u, k adar bi l e özgür yuv a k ur ma ol anagi ol amayan l ar in a,k t an,
i l i ,k i den, evl i l i k l er d en bahset mel er i , asl inda sosyal düzen k öl el i gi n e
t esl i mi yet i ve özgür l ük mücadel esi ni n soyl ul a,tiiici deger i ni bi l me-
di k l er i ni göst er i r .
Eger çagimizin a,k ger çegi nd en bahsedi l ecek se, bu her hal de
Leyl a i l e Mecnun’l ar i çok ger i de bir ak an, ni ce t asavvuf ehl i n i a,an,
bi l i m adami t i t i zl i gi n i ger ek t i r en, güncel k aost an t opl umsal özgür l ü-
ge yol açan, yi gi t l i gi , f edak âr l igi ve b a,ar iyi yak al amak l a k an it l ayan
k i ,i l i k l er i k azanmak l a mümk ünd ür .
Kad inin ek on omi k , sosy al e,i t l i k sor unl ar i da öncel i k l e p ol i t i k
i k t i dar in çözüml en mesi y l e, demok r at i k l e,med e ba,ar iyl a cevap bu -
l abi l i r . Demok r at i k si yaset yap il madan, özgür l ük t e i l er l eme ol ma-
dan , k ur u huk uk i bi r e,i t l i gi n f azl a anl am k azanamayacagi açik t ir .
Kad ina yak l a,imi bi r k ül t ür el devr i m gi bi el e al mak en dogr usu-
dur . Mevcut k ül t ür l e ne k ad ar i yi n i y et l i d e ol unsa, çaba d a har can-
sa, ol gudak i sor un ve i l i ,k i yap isindan öt ür ü an l aml i özgür l ük çü bi r
çözüm sagl anamaz. En r ad i k al özgür l ük çü k i ml i k , k ad ina yak l a,iml a
veya bi r büt ün ol ar ak k ad in-er k ek i l i ,k i l er i ndek i düzen i k avr ayip
a,mak l a m ümk ün dür . Bi r yan dan ba, bagl amayi gel enek l e, por n oyu
çagda,lik l a k ar i,tir ar ak zir n ik k adar yol al inamay acagini i y i bi l mek
ger ek i r . Al andak i k öl el i k der i nl i gi k adar özgür l ük der i nl i gi ni de k av-
r ayip i r adel e,t i r mek ger egi v ar d ir . Kadin özgür l ügünde, dol ayisiyl a
k en di ni özgür l e,t i r med e mesaf e al amay anl ar in hi çbi r t opl umsal ve
si yasal özgür l ük al an inda çözüml eyi ci v e dönü,t ür ücü ol amayacak -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
123
l ar ini anl amal ar i ger ek i r . Er k ek egemen -k öl e k ad in i k i l emi n i a,a-
mayan hi çbi r özgür l ük çab asinin ger çek bi r özgür k i ml i k sagl ama-
yacagini da en t emel özgür l ük k r i t er i ol ar ak al mak ger ek i r . Kad in
üzer i ndek i mül k i yet ve i kt i dar i l i ,k i si yikil madan, özgür k adin-
er k ek i l i ,k i si ger çekl e,t i r i l emez.
Yüzyilimizi da özgür k adin i r adesi ni n yük sel ecegi bi r t opl umsal
zaman ol ar ak gör mek ger çek çi di r . Kad inl ar i çi n bel k i de yüzyil ge-
r ek ebi l ecek k al ici k ur um l ar d ü,ünüp ol u,t ur mak ger ek i r . Kad in
Özgür l ük Par t i l er i n e i ht i y aç ol abi l i r . Özgür l ügün t emel i d eol oj i k ve
pol i t i k i l k el er i ni sagl ayip pr at i k l e,mesi n i y ür üt mek , d enet l emek , b u
par t i l er i n hem ger ek çel er i hem t emel gör evl er i ol mal iuir .
Kad in k i t l el er i i çi n özel l i k l e k en t l er d e dü,ünül en siginma evl er i
degi l özgür l ük al anl ar i ol u,t ur mak ger ek i r . En uygun bi r bi çi m de
Özgür Kad in Kül t ür Par k l ar i ol abi l i r . Ai l el er i n k iz çocuk l ar ini egi t e-
med i k l er i , düzen ok u l l ar inin da bi l i n en yap il ar i nedeni y l e Özgür
Kad in Kül t ür Par k l ar i i ht i y aç duyul an , uygun k iz çocuk l ar v e k ad in-
l ar i çi n t emel i nde egi t i m, ür et i m ve hi zmet bi r i ml er i ni k apsay acak
al anl ar ol ar ak çagda, k ad in t apinak l ar i r ol ün ü de oy nayabi l i r .
Kad insiz ya,anamaz d eni l i r . Ama m evcut k ad inl a d a ya,anamaz.
uir t l agina kadar k öl el i ge bat mi, bi r kadinl i-er k ek l i i l i ,k i her hal de
en çok bat ir an i l i ,k i di r . O hal d e k ap i t al i st si st emi n sonul k aosundan
ger çek a,k l ar dan bek l enen büyük gücü özgür k ad in et r af inda yar a-
t ar ak çiki, yap mak , a,k a gönül ver mi , ve ba, k oy mu, ger çek k ah-
r aman l ar in en soy l u ve k ut sal i ,l er i nden ol sa ger ek !
Dogal çevr eyl e büt ünl ük sadece ek on omi k , sosy al i çer i k l i degi l -
di r . Fel sef i ol ar ak d a doga, k avr anmasi vazgeçi l mez bi r t ut k ud ur .
Asl inda bu k ar ,ilik l iuir . Doga i nsanl a,ar ak büyük mer ak ini, yar at im
gücün ü k an it l ar k en , i nsan d a dogayi -Sümer l er i n özgür l ügü ( amar -
gi ) anaya ( dogaya) dönü, ol ar ak anl amal ar i dü,ündür ücüdür - k av-
r ayar ak k endi f ar k ina var mak t ad ir . Ik i si ar asinda a,ik -a,ik ol un an
i l i ,k i si var dir . Bu büyük bi r a,k ser üveni di r . Bozmak , ayir mak her -
hal de di n i t abi r l e en büyük günaht ir . Çünk ü on dan daha deger l i bi r
anl am gücü y ar at il amaz. Kon uyl a i l i n t i l i l i k anl aminda k ad in k an a-
masini dogayl a hem ay r i dü,ü,ün, hem d e ondan gel i ,i n bi r i ,ar et i
ol ar ak yor um l amamizin çar p ici anl ami bi r k ez daha k en di n i hi sset -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
124
t i r i y or . Kad inin dogal l igi, dogaya yak inl igindan i l er i gel mek t edi r .
Sir l i çek i ci l i gi de anl amini bu ger çek l i k t e bul ur .
Ek on omi t emel mahi yet t e bi r t ar i hsel t opl um ey l emi di r . Hi çbi r
bi r ey ( ef en di , bey, p at r on, k öl e, ser f ve i ,çi ol ar ak ) ve d evl et ek on o-
mi k eyl emi n ak t ör ü ol amaz. Ör negi n en t ar i hsel -t opl umsal bi r k u-
r um ol an annel i k i ,i ni n k ar ,iligini hi çbi r pat r on, bey, ef endi , i ,çi ,
k öyl ü , k en t l i bi r ey ödeyemez. Çünk ü annel i k t opl umun en zor v e
ger ek l i ey l emi ni , y a,amin sür d ür ül mesi n i bel i r l i y or . Sadece çocu k
dogur mak t an bahset mek i st emi yor um. Anal iga bi r k ül t ür , sür ek l i
yür egi y l e ay ak l anma hal i n de bi r ol gu, zek â yük l ü eyl emi n sahi bi
ol ar ak geni , açidan bak iyor um. Dogr u ol an da bud ur . Pek i , bu k adar
zor unl u, zor l u , ey l eml i , y ür ek ve ak il dol u sür ek l i ayak l an ma hal i n -
dek i k ad ina ücr et si z emek çi mu amel esi yap mak hangi ak il ve vi c-
danl a bagda,abi l i r ? En emek çi i d eol oj i ol ar ak Mar k si zm’ i n bi l e ak l i-
na get i r medi gi bu v e ben zer t opl umsal eyl em sahi pl er i ni ücr et d i,i
t ut up, pat r on un u,agini ba,k ö,eye ot ur t an bi r ek onomi bi l i mi , çö-
zümünü nasil sosyal ol ar ak sunabi l i r ? Mar k si st ek on omi f en a hal de
bi r bur j uva ek on omi di r . Büy ük bi r özel e,t i r i y e i ht i yaci var d ir . Ce-
sur ca özel e,t i r i yapmadan bur j uvazi ni n çik ar sahasinda sosyal i zm
ar amak , t ipk i yüz el l i y il l ik har ek et i n ( r eel sosy al i zmi n) i f l asinda,
çözül ü,ünde ( hem d e kendi l i gi nden) gör ül dügü gi bi , k api t al i st si s-
t eme k ar ,ilik siz en deger l i hi zmet t i r . “ Cehen nemi n y ol u i y i n i y et
t a,l ar iyl a d ö,el i d i r ” d er k en, Leni n n e k ad ar da d ogr u söyl üyor du!
Acaba k endi si , ey l emi nde de bu cüml eni n dogr ul an acagini dü,üne-
bi l i yor muyd u?
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
125
Kadtn Dogast Kar anl tkta Kal dtkça,
Tüm Topl um Dogast Aydtnl anmamty Ol ar ak Kalacakt tr
Femi ni zm k avr ami Tür k çesi yl e k adincilik har eket i anl aminda
k ad in sor ununu t am n i t el emek t en uzak ol up, k ar ,iti er k ek çi l i k ol a-
r ak t asar l and igindan daha da k isir l iga göt ür ebi l i r . San k i sad ece
egemen er k egi n ezi l en k adiniymi, gi bi bi r anl ami yansit mak t adir .
Hâl buk i k ad in ger çek l i gi d aha k ap saml iuir . Ci nsi y et i n öt esi n de k ap -
saml i ek on omi k , sosy al ve si y asal boyut l ar i ol an an l aml ar i çer mek -
t edi r . Eger sömür geci l i k k avr amini ül k e ve ul us bazindan çik ar ip
i n san gr up l ar ina i nd i r ger sek , k ad inin k on umun u r ahat l ik l a en esk i
sömür ge ol ar ak t an iml ayabi l i r i z. Ger çek t en r uh ve bed en ol ar ak
hi çbi r t opl umsal ol gu k adin k adar sömür geci l i gi t animami,tir . Kadi-
nin sinir l ar i k ol ay bel i r l enemeyen bi r sömür ge st at üsünde t ut ul du-
gu anl a,il mak d ur um undad ir .
Bi l i mi n t ap inak t a mer k ezi l e,mesi , i k t i d ar l a büt ünl e,mesi an l a-
mina gel i r . Misir ve Sümer uygar l igindak i bi l i mi n i kt i dar in ayr il maz
bi r p ar çasi hal i ne gel di gi n i k anit l ayan çok sayida ör n ek var d ir . Bi l i -
mi t opar l ayan r ahi pl i k zat en i k t i d ar in en öneml i or t agi k on umun -
daydi. Hâl buki neol i t i k dönemdek i bi l i mi n yapisi f ar k l iydi. Kadinin
bi t k i l er üzer i ndek i bi l gi si bel ki de bi yol oj i ve t ibbin t emel i ydi . Ayr i-
ca mevsi m v e ay gözet l emel er i hesabi or t ay a çik ar iy or d u. Tar im-k öy
t opl ul ukl ar inin bi n yil l ar ca ya,am pr at i k l er i ni n büyük bi r bi l gi hazi -
nesi ni or t aya çik ar digi r ahat l ik l a y or um l anabi l i r . Uy gar l ik dönemi
bu bi l gi l er i t opar l ayip i k t i d ar in par çasi hal i ne get i r di . Bur ad a ol um-
suz anl amda ni t el i ksel bi r dönü,üm ya,anmi,tir .
Uy gar l ik ön cesi ve d önemi ndek i k ar ,it t opl uml ar d a bi l gi ve bi -
l i m, ahl ak i ve pol i t i k t opl umun par çasiyd i. Topl umu n hayat i çik ar l a-
ii ger ekt i r medi k çe, bi l i mi n ba,k a t ür l ü k ul l anil masi mümk ün degi l -
di . Bi l gi v e bi l i mi n t ek amaci t opl umun v ar ol u,unu sür d ür mek , k o-
r umak ve b esl em ek ol abi l i r di . Ba,k a amaci dü,ünül emezdi . Uygar l ik
bu dur umu k ök t en degi,t i r di . Bi l gi ve bi l i m üzer i nde t ek el i ni kur a-
r ak t opl umd an k op ar d i. Top l um bi l gi ve bi l i m y ok sunu k ilinir k en,
i k t i dar ve d evl et güçl er i bi l gi v e bi l i m l e al abi l di gi n e güçl en di l er .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
126
Bi l gi ür et enl er i ve t a,iyan l ar i hanedanl ik l ar a ve sar ayl ar a bagl aya-
r ak t ek el l er i ni sagl aml a,tir d il ar . Böy l el i k l e bi l i mi n t opl umd an, özel -
l i k l e k ad indan k ök l ü k op ar ili,i, ya,am ve çev r ey l e baginin k opar ili,i
anl amina da gel i y or d u. Ayn i zaman da anal i t i k zek ân in d uygusal
zek âyl a baginin k ök l ü k op u,u v e ar al ar indak i mesaf en i n sür ek l i
büyümesi de bi r l i k t e gel i ,i yor du.
Ahl aki yikili, sava,l ar i en öneml i ba,l angiç et k eni di r . Bi l i m i l e
ahl ak i l i ,k i si ni n k opu,u i se, her t ür y ikici ar aç i cadinin t emel i di r .
Bi l i m i l e i k t i dar ve t opl um ar asindak i bu i l i ,k i ni n t emel par adi gma
ve yön t eme y ansimamasi dü,ünül emezdi . Topl umun devr ed en çik a-
iil masi, nesnel e,t i r i l mesi anl amina da gel i y or d u. Tipk i daha önce
k ad in ve k öl el er i n nesn el e,t i r i l mesi gi bi . Ar dindan Bacon ’l a,
Descar t es’ l er l e ba,l ayan nesn e-özne ayr iml ar i t üm bi l i ml er e t a,in-
mi, ol du. Bi l i mde nesnel ol ma çok öv ül ür . Hâl buk i en t emel f el ak e-
t i n k apisi nesnel i k-öznel l i k ayr iminin k esk i nl e,mesi yl e açil di. Ar -
uindan ben -öt ek i ayr imiyl a d er i nl e,t i . Ar dindan bi r bi r i ni y ok ed en
di y al ek t i k uçl ar a dönü,t ü. Bu i k i l eml er k esi n l i k l e ahl ak i ve pol i t i k
t opl uml a ser maye ve i k t i dar ayr i,masinin, çel i ,k i si ni n bi r yansima-
siuir . Doganin, ar d indan k ad in ve k öl en i n , en son t üm t opl umun
nesn e k on umun a i nd i r genmesi , bi l i md e hal en k ul l an il an çok ün l ü
‘nesnel l i k k ur al i’ ol ar ak k ar ,imiza çik t i. Esk i ni n t anr i-k ul i l i ,k i si ,
özn e-nesn e i l i ,k i si ne dönü,t ü. Daha esk i n i n canl i doga anl ayi,i ye-
r i ni öl ü nesn e doga ve üzer i nde t anr isal özn e i nsan a bir ak t i.
Tüm bi l i ml er e ol dugu gi bi sosyal bi l i ml er e de damgasini vur mu,
er k ek l i k söy l emi nde k ad indan bahseden sat ir l ar , ger çek l i ge hi ç do-
k un mayan pr op agandat i f yak l a,iml ar l a yük l üdür . Kad inin ger çek
st at üsü bu söyl eml er l e t ipk i uygar l ik t ar i hl er i ni n sinif , sömür ü, bas-
ki ve i ,k enceyi ör t bas et mesi gi bi bel k i de k ir k kez ör t ül mek t edi r .
Femi ni zm yer i n e j i neol oj i ( k ad in bi l i mi ) k avr ami amaci daha i yi
k ar ,il ayabi l i r . Ji neol oj i ’n i n or t aya çik ar acagi ger çek l er her h al d e
t eol oj i ni n , esk at al oj i ni n , pol i t i k ol oj i ni n , pedagoj i ni n, vel hasil sosyo-
l oj i ni n bi r çok böl üml er i ne i l i ,k i n l oj i ’ l er d en d aha az ger çek l i k pay i
t a,imayacak t ir . Kadinin t opl umsal doganin hem f i zi k hem d e anl am
ol ar ak en geni , böl üm ünü t e,k i l et t i gi t ar t i,ma göt ür mez. O zaman
neden çok ön eml i ol an bu t opl umsal doga par çasi bi l i me k on u edi l -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
127
mesi n ? Ped agoj i gi bi çocuk egi t i m ve t er bi yesi n e k ad ar böl üm l enmi ,
sosyol oj i ni n j i neol oj i yi ol u,t ur mam asi, egem en er k ek söyl eml i ol -
masindan ba,k a bi r hususl a i zah edi l em ez.
Kad in dogasi k ar anl ik t a k al d ik ça, t üm t opl um dogasi ayd inl an-
mami, ol ar ak k al acak t ir . Top l umsal doganin ger çek ve k apsaml i
ayd inl anmasi, ancak k ad in d ogasinin k apsaml i ve ger çek çi ayd in-
l anmasiyl a mümk ündür . Kad inin sömür gel e,me t ar i hi nden ek ono-
mi k , sosyal , si yasal ve zi hi nsel sömür gel e,t i r i l mesi ne k adar k onu-
munun açik l iga kavu,t ur ul masi, t ar i hi n di ger t üm k onul ar inin ve
güncel t opl umun her yön üyl e açik l iga k avu,masinda büyük k at k ida
bul un acak t ir .
$üphesi z kadinin st at üsünün açik l iga k avu,masi mesel eni n bi r
boyut udur . Dah a öneml i boyut k ur t ul u, sor unuyl a i l gi l i di r . Di ger
deyi ,l e sor unun çözüm ü daha büyük önem t a,imak t adir . Top l umun
genel özgür l ük düzey i n i n k ad inin özgür l ük düzey i y l e or an t ili ol dugu
çok ça söyl eni r . Dogr u ol an bu d eyi mi n i çi n i n n asil dol dur ul acagi
öneml i di r . Kad inin özgür l ügü, e,i t l i gi sadece t opl umsal özgür l ük v e
e,i t l i gi bel i r l emi yor . Bunun i çi n ger ek l i t eor i , pr ogr am, ör güt v e
eyl em düzen ek l er i ger ek t i r i y or . Daha da ön eml i si , k ad insiz d emok -
r at i k si yaset i n ol amayacagini, hat t a sinif pol i t i k aciliginin bi l e ek si k
k al acagini, bar i,in ve çevr en i n gel i ,t i r i l i p k or unamayacagini d a gös-
t er i yor .
Kad ini k ut sal ana, t emel namus, vazgeçi l mez, onsu z ol un maz e,
st at üsünden çik ar ip bi r özne-n esn e t opl ami ol ar ak ar a,tir may a al -
mak ger ek i r . Tabi i bu ar a,tir mal ar i a,k soyt ar ilik l ar indan öncel i k l e
k or umak ger ek i r . Hat t a ar a,tir man in en öneml i bi r boy ut unu a,k
adi al t inda ör t bas edi l en büyük al çak l ik l ar i ( ba,t a t ecavüz, ci nayet ,
dayak , bi n i bi r par a ed en k üf ür l er ) ser gi l em esi ger ek i r . Her ed ot ’un
deyi ,i y l e “ Tüm Dogu-Bat i sav a,l ar i k ad in yüzünden ol mu,t ur ” sözü
ancak bi r ger çegi açik l ay abi l i r . O d a sömür ge ol ar ak d eger k azan d i-
gi, bu ned enl e öneml i sav a,l ar a k on u edi l d i gi di r . Uy gar l ik t ar i hi
böyl e ol dugu gi bi , k ap i t al i st mod er n i t e bi n k at daha agir ve çok yön -
l ül ük kazanmi, bi r kadin sömür gel e,t i r i l mesi ni t emsi l edi yor . Ki m-
l i gi n e k azimi, ol uyor . Tüm emek l er i n anasi, ücr et si z emegi n sahi bi ,
en dü,ük ücr et l i i ,çi , en çok i ,si z, er k egi ni n sinir siz i ,t ah ve bask i
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
128
k ayn agi, düzen i n çocuk dogur ma m ak i nesi , yet i ,t i r me ebesi , r ek l am
ar aci, sek s-por n o ar aci vb. ol ar ak söm ür gel e,t i r i l m esi uzay ip gi der .
Kap i t al i zm, hi çbi r sömür ü d üzen egi n de ol mad igi k ad ar k adina i l i ,-
k i n sömür ü d üzen egi gel i ,t i r mi ,t i r . Ist emesek d e t ek r ar t ek r ar k a-
uin st at üsüne dönmek aci ol uyor . Ama ger çek l er i n di l i sömür ül en l er
i çi n ba,k a t ür l ü d e ol muyor .
Femi ni st har ek et bu ger çek l er i n i,iginda ,üphesi z en r adi k al si s-
t em k ar ,iti har ek et ol mak d ur um undad ir . Moder n hal i y l e yi ne k ö-
k en l er i ni Fr an siz Devr i mi ’n e dayan d ir abi l ecegi mi z k ad in har ek et i
bi r k aç a,amad an son r a günümüze k adar gel ebi l mi ,t i r . Il k a,amada
huk uk i e,i t l i k pe,i nd e k o,ul mu,t ur . Fazl a an l am i f ad e et meyen bu
e,i t l i k günümüzde yayginca sagl anmi, gi bi di r . Ama i çer i gi ni n bo,
ol dugunu i yi bi l mek ger ek i r . Insan hak l ar i, ek onomi k , sosy al , si yasal
hak l ar gi bi di ger hak l ar d a da bi çi msel gel i ,mel er v ar d ir . Gör ün ü,t e
k ad in, er k ek k ad ar e,i t v e özgür d ür . Hâl buk i en öneml i k and ir maca
bu e,i t l i k ve özgür l ük t ar zinda gi zl i di r . Sad ece r esmi mod er n i t eni n
degi l , t üm hi yer ar ,i k ve uygar l ik d öneml er i ni n t üm t opl umsal dok u-
l ar inda zi hnen v e bedenen t ut sak l a,tir digi, en d er i n k öl ece çal i,tir -
uigi k adinin özgür l ügü, e,i t l i gi , demok r asi si çok k apsaml i t eor i k
çal i,mal ar , i deol oj i k mücadel el er , p r ogr amat i k ve ör güt sel f aal i y et -
l er , en öneml i si d e güçl ü eyl eml er ger ek t i r i r . Bun l ar ol mak sizin f e-
mi ni zm ve k ad in çal i,mal ar i si st emi r ahat l at may a çal i,an l i ber al
k ad in f aal i yet l er i nden öt e bi r an l am t a,imaz.
Kadin bi l i mi ni n gel i ,mesi hal i nde sor unl ar inin çözümünü bi r
ör n ek l e açik l amak hay l i ögr et i ci ol acak t ir : Ci n sel l i k i çgüdüsünün
ya,amin en esk i ögr eni m bi çi ml er i ni n ba,inda gel di gi ni anl amak
ger ek i r . Ya,amin k en di ni sür d ür me i ht i y acina cevapt ir . Bi r eyi n son-
suz y a,ama ol anak sizl igi, çözümü bi r ’i k en di n i t ek r ar ür et me pot an-
si yel i ni gel i ,t i r meye zor l ami,tir . Ci nsel güdü denen ,ey, bu pot ansi -
yel i n uygun k o,ul l ar d a ür ey er ek ya,ami sür dür mesi d i r . Bi r n evi
soy un t ük en mesi t ehl i k esi ne ve öl üme çar e ol uy or . Hücr en i n i l k
böl ünmesi , bi r ol an hücr eni n çokl a,ar ak k endi ni öl ümsüz k il masi-
uir . Daha d a genel l e,t i r i r sek , evr en i n k en di ni yut mak i st eyen bo,l u-
ga, yok l uga k ar ,i k en di n i sür ek l i çe,i t l endi r i p çogal t ar ak son suz-
l a,ma egi l i mi ni n can l i ya,aminda devam et me ol ayiuir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
129
Bu evr ensel ol ayin i n san t ür ün de devam et t i gi bi r veya bi r ey da-
ha çok k adindir . Çogal ma k ad inin bed eni nd e ger çek l e,mek t edi r .
Er k egi n r ol ü bu ol ayd a son der ece t al i d i r . Dol ay isiyl a soy sür d ür m e
ol ayinda t üm sor uml ul ugun k adinda ol masi bi l i msel ol ar ak anl a,ilir
bi r husust ur . Kal d i k i , k adin sad ece cen i n i k ar n inda t a,imak , bü-
yüt mek ve dogur mak l a k al maz. Ner edeyse öl ümüne k ad ar bak im
sor uml u l ugunu da dogal ol ar ak t a,ir . O hal de bu ol ayd an çik ar ma-
miz ger ek en i l k sonuç, t üm ci nsel i l i ,k i l er k onusunda k adinin mut -
l ak söz sahi bi ol masiuir . Çünk ü her ci nsel i l i ,k i k adin i çi n pot ansi yel
ol ar ak al t indan k al k il masi çok güç sor unl ar i ber ab er i nde get i r i y or .
On çocuk dogur acak k ad inin f i zi k sel ol ar ak v e hat t a r uhen öl ümd en
bet er hal l er e dü,t ügünü anl amak ger ek i r .
Er k egi n ci nsel l i ge bak i,i daha çar p ik ve sor umsuzcad ir . Bunda
cehal et ve i k t i d ar in k ör l e,t i r mesi bi r i nci der eced e r ol oy nar . Ayr ica
hi yer ar ,i y l e ve h anedanl ik d evl et i y l e bi r l i k t e çok çocuk l u ol mak
er k ek i çi n vazgeçi l mez bi r güç ol ma an l amina gel i r . Çok çocuk l ul uk
sad ece soyun sür mesi n i degi l , i k t i dar ve d evl et ol ar ak k al masinin da
gar an t i si ni ol u,t ur ur . Bi r n evi mül k t ek el i an l amina gel en devl et i n
el den gi t memesi , hanedanl igin büyük l ügüne bagliuir . Kadin böyl e-
l i k l e hem bi yol oj i k var ol u,, hem i k t i d ar ve d evl et sel var ol u, i çi n çok
çocuk dogur man in ar acina dönü,t ür ül ür . Kad in i çi n k or k un ç sö-
mür gel e,men i n bi r i nci ve i k i nci dogayl a bagl ant ili t emel i böyl e ha-
zir l an mi, ol ur . Kad inin çök ü,ünü bu i k i d ogay l a bagl ant ili ol ar ak
çözüml emek b üyük önem t a,ir . Fazl a açmaya ger ek yok k i , bu i k i l i
doga st at üsü al t inda k ad inin r uhen ve bed enen uzun sür el i di n ç ve
yipr an mami, ol ar ak ayak t a k al masi mü mk ün degi l d i r . Fi zi k sel v e
r uhsal çök ü, i ç i çe er k en gel i ,i r ve k adini ba,k al ar inin ya,amini
sür dür me ve sagl ama al ma k ar ,iliginda acimal i, k isa ve k ahir l i bi r
ya,aml a sonl and ir may a göt ür ür . Uygar l ik v e mod er n i t eni n t ar i hi ni
bu ger çek l i k t emel i n de çözüm l emek ve ok umak b üy ük ön em t a,ir .
O hal d e daha ,i mdi d en devasa boyut l ar k azanan k ad in sor ununu
çözme ve ek ol oj i k y ikimi önl emeni n ba,t a gel en yol u ol an demogr a-
f i k sor un un çözümünde t emel sor uml ul uk k ad inda ol mal iuir . Bunun
da i l k k o,ul u k ad inin t am özgür l ügü v e e,i t l i gi d i r , t am d emok r at i k
si yaset yapma hakk iuir ; ci nsi yet l e i l gi l i t üm i l i ,k i l er de t am söz ve
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
130
i r ade hak k iuir . Bu ger çek l er i n d i,inda k adinin, t opl umun ve çevr e-
ni n t am anl amiyl a k ur t ul u,u, özgür l ügü ve e,i t l i gi mümk ün degi l di r .
Tabi i demok r at i k si yaset ve k onf ed er at i f si y aset bi çi ml enmesi de
ol asi degi l di r .
Kad in ayr ica ahl ak i ve p ol i t i k t opl umun asal ögesi ol ar ak özgür -
l ük , e,i t l i k ve demokr at i k l e,me i,iginda ya,amin et i gi ve est et i gi
açisindan da hayat i r ol oynar . Et i k ve est et i k bi l i mi k adin bi l i mi ni n
ayr il maz p ar çasiuir . Ya,amd ak i agir sor uml u l ugu nedeni y l e k ad inin
t üm et i k ve est et i k k on ul ar d a hem dü,ünce hem uygul ama gücü
ol ar ak büy ük açilim ve gel i ,mel er sagl ay acagi t ar t i,masizd ir . Kadi-
nin y a,aml a bagi er k ege gör e çok k apsaml iuir . Duy gusal zek â boyu -
t unun gel i ,k i nl i gi bununl a i l gi l i di r . Dol ayisiyl a ya,amin güzel l e,t i -
r i l mesi ol ar ak est et i k , k ad in açisindan var ol u,sal b i r k on udur . Et i k
( Ahl ak t eor i si , est et i k = güzel l i k t eor i si ) açidan da k ad inin sor uml u-
l ugu daha k ap saml iuir . Insan egi t i mi n i n i yi ve k öt ü yön l er i ni , ya,am
ve bar i,in ön emi ni , sava,in k öt ül ügü v e deh,et i n i , h ak l ilik v e adal et
öl çül er i ni d eger l en di r me, bel i r l eme v e k ar ar l a,tir mad a k ad inin ah-
l ak i ve p ol i t i k t opl um açisindan daha ger çek çi ve sor uml u d avr an -
masi dogasi ger egi d i r . Tabi i er k egi n k uk l asi ve göl gesi k ad indan
bahset mi yor um. Söz k onusu ol an özgür , e,i t ve demok r at i k l e,meyi
özümsemi , k adind ir .
Ekonomi bi l i mi ni n de k adin bi l i mi ni n bi r par çasi ol ar ak gel i ,t i -
r i l mesi d aha dogr u ol acak t ir . Ek on omi ba,t an ber i k ad inin asal r ol
oyn adigi bi r t opl umsal f aal i y et bi çi mi di r . Çocuk l ar in besl enme so-
r un u k ad inin sir t inda ol dugu i çi n, ek on omi k ad in i çi n hayat i anl am
i f ade eder . Kal d i k i , ek on omi ni n k el i me anl ami “ Ev yasasi, evi geçi n-
di r me k ur al l ar i” d emek t i r . Bunun da k ad inin t emel i ,i ol d ugu açik -
tir . Ek onomi ni n k adinin el i n den al inip t ef eci , t üccar , par a, ser may e-
dar ve i k t i dar -d evl et , bi r aga gi bi yet k i l i l er i n el i n e ver i l mesi , ek o-
nomi k ya,ama en büyük dar be ol mu,t ur . Ek onomi -k ar ,iti güçl er i n
el i n e ver i l en ek on omi , hâl â i k t i d ar ve mi l i t ar i zmi n t emel hed ef i ha-
l i ne get i r i l er ek, t üm uygar l ik ve moder ni t e t ar i hi boyunca sinir siz
sav a,, çat i,ma, bun al im ve k avgal ar in ba, et k en i n e dönü,t ür ül mü,-
t ür . Gün ümüzde ek on omi , ek on omi y l e i l gi si ol m ayan l ar in, k âgit
par çal ar iyl a oyn ay ar ak k umar d an bet er y önt eml er l e sinir siz t op-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
131
l umsal deger gasp et t i k l er i bi r oyun al an i hal i ne get i r i l mi ,t i r . Kad i-
nin k ut sal mesl egi , t amamen k en di si n i n di,l andigi, sav a, mak i nel e-
r i ni , çevr ey i y a,anmaz hal e get i r en t r af i k ar açl ar ini ve t emel i n san
i ht i y açl ar iyl a pek f azl a al ak asi ol mayan k âr get i r en f uzul i ür ün l er i
ür et en i mal at hanel er e, bor sal ar a, f i y at ve f ai z oy unl ar ina çevr i l mi ,-
t i r .
Femi ni zmi de k ap say an k ad in bi l i mi n e dayal i k ad inin özgür l ük ,
e,i t l i k ve demok r at i k har ek et i , açik k i t opl umsal sor unl ar in çözü-
mün de ba,at r ol oyn ayacak t ir . Yak in geçmi ,t ek i k ad in har ek et l er i -
ni n el e,t i r i si yl e yet i nmeden, daha çok k adini yi t i k k il an uygar l ik ve
mod er n i t e t ar i hi n e yük l en mek ger ek i r . Eger sosy al bi l i ml er d e k ad in
k on usu, sor un u v e har ek et l er i ner ed eyse yok der ecesi n deyse, bu-
nun esas sor uml usu uygar l ik ve mod er n i t eni n hegemoni k zi hni y et i
ve mad di k ül t ür y ap il anmal ar iuir . Dar huk uk i ve si y asi e,i t l i k yak l a-
,iml ar iyl a bel k i l i ber al i zme k at k i sun ul abi l i r . Fak at sor unun çözümü
,ur ad a k al sin, ol gu ol ar ak çözüml en mesi bi l e sagl anamaz. Mevcut
f emi ni st har ek et l er i n l i ber al i zmd en k op uk , si st em k ar ,iti güçl er
hal i n e gel di k l er i ni i ddi a et mek k endi n i y an il t mak ol acak t ir . Femi -
ni zmi n ba, sor unl ar indan bi r i si söyl endi gi gi bi r adi k al i zmse, o za-
man öncel i k l e k ök l ü l i ber al al i,k an l ik l ar l a, dü,ünce ve duygu t ar zl a-
ii ve ya,aml ar iyl a i l gi si ni k opar ip, ar k asindak i kadin dü,mani uy-
gar l igi ve mod er n i t eyi çözüml emesi ger ek i r . Bu t emel de anl aml i
çözüm yol l ar ina yük l enmesi ger ek i r .
Demok r at i k moder n i t e k ad in d ogasi ve özgür l ük har ek et i n i t e-
mel güçl er i nden bi r i si ol ar ak bi l i p hem gel i ,t i r i l mesi ni , hem de i t t i -
f ak yap il masini ba,t a gel en gör evl er i n den say ar ak , yen i d en i n ,a
çal i,mal ar inda deger l en di r mek d ur umundad ir .
Temel ar a,tir ma mek ânl ar i, üni v er si t el er b a,t a ol mak üzer e, uy-
gar l ik ve mod er n i t eni n r esmi k ur uml ar i ol amaz. Geçmi ,t e de, gü-
nümüzde de bi l i mi n i kt i dar l a,tiiil masi ve r esmi devl et k ur uml ar in-
da ür et i l mesi , hak i k at l e baginin yi t i r i l mesi anl amina gel i r . Bi l i mi n
ahl ak i ve p ol i t i k t opl uml a baginin k op ar il masi, t opl uma yar ar l i ol -
mak t an çik ar il masi, t er si n e t opl um üzer i ne bask i ve sömür ü t ek el l e-
r i ni n gel i ,t i r i l mesi ne yar d imci ol masi demek t i r . Tipk i özel veya ge-
nel evl er e k apat il an k ad in özgür ger çek l i gi n i , hak i k at i n i nasil k aybe-
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
132
di y or sa, r esmi k ur uml ar a k apat il an ent el ek t üel l er v e bi l i m de o den-
l i özgür l ügünü, ger çek k i ml i gi ni yi t i r i r . $üphesi z bu demek degi l di r
k i , bu k ur uml ar d a hi ç ent el ek t üel yet i ,t i r i l mez ve bi l i m ür et i l mez.
Anl a,il masi ger ek en , i k t i d ar l a,an ent el ek t üel ve bi l i mi n t opl umsal
ger çek l i k l e i l gi l i ar a,tir ma v e bul u, amacindan k opacagiuir . Ist i sn a
k abi l i n den en t el ek t üel ol unma ve bi l i msel d eger i ol an y ap it l ar in
or t aya çik ar il masi ana ger çegi d egi,t i r mez.
Demok r at i k si yaset v e k ü l t ür ak ademi l er i bu gör ev i çi n uygun
k ur uml a,mal ar ol abi l i r . Ahl aki ve pol i t i k t opl um bi r i ml er i ni n yeni -
den y ap il anma i ht i y açl ar i i çi n ger ek l i ol an en t el ek t üel ve bi l i msel
dest egi bu ak ad emi l er ol u,t ur abi l i r . Kendi l er i n e r esmi ve özel t ek el
k ur uml ar ini ör n ek al ma y er i ne, or i j i nal çiki,l ar ol ar ak yap il anmal ar i
daha uygundur . Moder n i t e k ur uml ar ini t ak l i t et mek , b a,ar isizl ik l a
son uçl an mal ar ini ber ab er i nde get i r ebi l i r . Özer k v e demok r at i k ol -
mal ar i, k en di p r ogr am v e k ad r ol ar ini k en di l er i ol u,t ur mal ar i, gönül -
l ü ögr en ci l i gi v e ögr et menl i gi esas al mal ar i, ögr en ci ni n ögr et men,
ogr et meni n ögr en ci pozi sy onuna sik sik geçebi l ecegi , d agdak i ço-
ban dan p r of esör e k ad ar i deasi v e amaci ol an h er k esi n k at ilim göst e-
r ebi l ecegi ba,l angiç i t i bar i yl e ön gör ül ebi l i r .
Kad in agir l ik l i ak ad emi l er i n de ayn i i çer i k l e bi r l i k t e özgün yan -
l ar ini bi l i msel kil mal ar i i çi n ol u,t ur ul masi uygun ol abi l i r . Sadece
t eor i k k al mamal ar i i çi n pr at i ge çok yönl ü k at ilim d a ar an an ni t el i k -
l er d en bi r i di r . Ak ad emi l er yer ve zaman bak imindan pr at i k i ht i yaç-
l ar göz ön ünd e bul und ur ul ar ak k ur ul ur ve çal i,tiiilir . Tar i ht e ör n ek -
l er i ne çok ça r ast l and igi gi bi ( Zer dü,t ’ün d ag ba,l ar indak i
at e,gedel er i , Ef l at un ve Ar i st o’n un bahçel er i , Sok r at es v e St oacil ar in
cadde k al d iiiml ar i, or t açagin man ast ir ve t ek k el er i v b.) sad e ve gö-
nül l ü k ur ul u,l ar d ir . Dag ba,indan t ut al im mahal l e k ö,el er i ne dek
mek ânl ar seçi l ebi l i r . $üphesi z i k t i dar l ar in azamet i ni k anit l ayan bi -
nal ar ar anmaz. Manast ir ve si vi l medr esel er d e ol dugu gi bi , egi t i mi n
sür esi k at il anl ar in dur umuna ve ögr en ci ak i,l ar inin yogunl uguna
gör e bel i r l enebi l i r . Resmi k ur um l ar gi bi k at i zaman k o,ul l ar i ger ek l i
degi l d i r . Tümüyl e ,ek i l ve k ur al d an yok sun ol mal ar i da dü,ünül e-
mez. Et i k ve est et i k k ur al l ar i mut l ak a ol mal iuir .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
133
Insan l ik t ar i ht e sad ece t opl um ve cogr af i böl ge düzeyi nde pol i t i k
di r eni , yap ar ak v ar l igini ve on ur un u k or umami,tir ; bi r eysel düzey -
de de bazen agir l igi bi r ul us k adar ol an di r eni ,çi pol i t i k k i ,i l i kl er i
t animi,tir . Tar i h bu t ür ör nek l er l e dol udur . Buda’d an Sok r at es’ e,
Zer d ü,t ’t en Kon f üçyus’a, Hz. Âdem’d en ba,l ayip Nuh’a v e Ey yüb’ e,
Ibr ahi m’d en Musa’ya, Isa’ y a ve Muhammed ’e k adar an a hal k al ar
hal i n de devam eden v e Kut sal Ki t apt a say il ar i 120 bi nden f azl a ol a-
r ak ver i l en t üm p eygamb er l er e, Tan r iça Inanna’d an Hz. Ay,e’ye,
Zennube’d en Hypat i a’ ya, Ki bel e’d en Mer yem’e, cad i k ad inl ar indan
Zeyn ep’e, Rosa’ ya, Br uno’d an Er asmus’a dek say il amayacak k adar
bi r ey ol ar ak i nsan l ar , özgür ve on ur l u k al abi l mek ugr un a öl ümüne
di r enebi l mi ,l er d i r . Top l um eger bugün hal a ahl ak i ve p ol i t i k ol ar ak
sür üyor sa, her h al de bu bi r eyl er e çok d eger bor çl udur . Ak si hal d e
k öl e sür ü l er i nden f ar k i k al mazdi.
Or t adogu’da Kadtn Devr i mi
Top l umd a öncel i k l e k ad inin ya,adigi sor unl ar i t ar i hsel -
t opl umsal boy ut l ar i i çi n de deger l en di r mek ön em t a,ir . Kadin sor u-
nu t üm sor un l ar in k ayn agindak i bi r sor un dur . Daha sinif l i devl et l i
t opl uma geçi , ol madan k ad in üzer i n de ser t bi r er k ek egemen ( at a-
er k i l ) hi yer ar ,i ni n k ur uml a,tigini gör üyor uz. Er k ek egemenl i gi ni n
ger ekçesi i çi n bi r çok mi t ol oj i k ve di nsel söyl eme ba,vur ul mu,t ur .
Ur uk Tanr içasi Inanna Dest ani bu sür eci n yansimasiuir . Eski k ut sal
ana t anr içaya, d ogaya büy ük özl em d uyul m ak t ad ir . Içi ne k isil digi
at aer k i l hi y er ar ,i v e devl et düzen i nd ek i egemen er k ek l i gi n hi l e,
k ur nazl ik ve zor bal igindan i n l emek t edi r . Babi l Dest an i’n da bu yön l ü
ger çek l i k ( Babi l ’ i n k udr et l i t anr isi Mar duk ve Kadin Tanr iça
Ti amat ’in k avgal ar i) çok d aha açik v e çar p iciuir . Sümer mi t ol oj i si n-
de k ad inin er k egi n k abur ga k emi gi n den yar at il digi söy l eni r . Bu ,
si mgesel bi r i f adedi r . Tek t anr ili di nl er de bu yakl a,im sür dür ül ür .
Sümer zi ggur at l ar ina t anr iça ol ar ak gi r en k ad in, t apinak f ahi ,esi
ol ar ak çik ar . Il k genel ev Sümer k ent l er i nde açilir . Tap inak f ahi ,el i -
gi nd en sar ay car i y el i gi n e t er f i et t i r i l i r . Ti car et pazar l ar inin vazgeçi l -
mez k öl e nesn esi di r . Gr ek o-Romen uygar l iginda sadece ev i ,l er i ni n
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
134
k öl esi d i r . Pol i t i k ada yer i yok t ur . Avr upa uygar l iginda er k ege söz-
l e,me i l e bagl anmi, ci nsel obj ed i r . Kap i t al i st uygar l ik t a genel l e,mi ,
evr en sel f ahi ,edi r . Tar i h er k ek egemen l e t am bi r ci nsi yet çi yap i ve
anl am k azanmi,tir . Ar t ik t ar i h er k ek ol ar ak yür ümek t edi r .
Kadinin k ar il a,masi ( Kadin k öl el i gi anl amina gel i r ) , ar di sir a
t opl umun sömür ül en v e bask i al t ina al inan er k ek nesn el er e d e ol -
dugu gi bi yansitilir . Topl umun üst si yasi , ask er i ve r ahi p k l i gi ege-
men ci nsi yet k on umun a t a,inir k en, yön et i l en al t k esi m gi t t i k çe k ar i-
l a,tiiilir . Gr ek o-Romen t opl umun da er k ek gençl i k t en i t i bar en yogun
bi r ci nsi yet çi yak l a,iml a egi t i l i r . Tüm uygar l ik çagl ar i boyunca ci nsel
çar pik l ik l ar k adina ci nsi yet çi yak l a,imin sonucu ol ar ak yayginca
ya,anir . Ar t ik k ad in ne k ad ar k öl e i se, er k ek k öl e d e o k adar k ad in
veya k ar iuir .
Or t adogu t opl umunda gün ümüzd e de bu t ar i hsel k ök en l i sor un -
l ar a k api t al i st bask i ve sömür ü aygit l ar indan k ayn ak l an anl ar i da
ek l en i n ce, k ad in i çi n ger çek t en k âbusl u bi r y a,am k açinil maz ol ur .
Kad in ol mak bel k i de en zor dak i i n san ol mak demek t i r . Top l umun
ya,adigi k aba bask i v e söm ür ün ün en k at mer l i si k ad in bedeni v e
emegi üzer i n de ger çek l e,t i r i l i r . Kad inin da i nsan ol dugunun yen i
f ar k ina var il makt adir . Kat i ci nsi yet çi onur suz yak l a,im yer i ni i ht i -
yaci duyul an bi r dost a ve yol da,a t er k et me ar ayi,ina bir ak mak du-
r umun a gel mi ,t i r . En azindan bun un t ar t i,masi yap il mak t adir . Ka-
uinl a t opl umd a dogr u ya,amak ger çek l e,med i k çe, anl aml i bi r ya-
,amin ya,anmayacagi bi l i n mel i di r . En anl aml i v e güzel y a,amin t am
onur un u k azanmi, özgür k ad inl a ger çek l e,t i r i l ebi l ecegi n i bi l er ek
söyl em ve eyl eml er i mi zi gel i ,t i r mel i yi z.
Kad in ger çek l i gi n i n büyük or an da t opl umsal ger çek l i gi bel i r l e-
di gi dogr u bi r öner medi r . Or t adogu t opl umundak i a,iii er k ek si l i k i l e
k adinsilik di yal ek t i k bi r i k i l emdi r . Bu i l i ,k i t ar zindan er k ege dönen
k ar ,i özel l i k l er k of egemen er k ek l i k t i r . Ik t i d ar in er k ege uygul adigi
egemenl i gi , er k ek k adina, k ad in da çocuk l ar a yan sitir . Dol ayisiyl a
t epeden t aban a dogr u egemen l i gi n geçi r genl i gi t amaml an ir . Kadinin
k öl el i k düzeyi bu mek an i zmada en ol umsuz k o,ul u sür ek l i ür et mek -
t e, yan i t opl umun k öl el i k düzey i n i gel i ,t i r mek t edi r . Böyl el i k l e do-
gan k ad insi t opl umu en üst t ek i i k t i d ar k ay i,i k ol ayca yön et ebi l mek -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
135
t edi r . Kad in i r adesi d i,inda en büyük zul m ü ya,adigi hal de, t opl uma
da daha f azl asini ya,at man in ar aci k ilinmak t adir . Or t adogu’yu d i,-
t an t esl i mi yet e zor l ayan i l i ,k i l er k adar , i çt en k ad ina dayat il an i l i ,k i -
l er l e zor l and igi açik t ir . Kadinin özgür l ük eyl emi ne dayan mayan
hi çbi r har ek et i n özl ü v e k al ici özgür t opl uma göt ür me ,ansi bu n e-
denl er l e sinir l iuir . Önce i k t i dar , sosyal i zm, ul usal k ur t ul u, vs. gi bi
yak l a,iml ar in özl en eni v er emem esi de bu ger çek l i k l e b agl ant iliuir .
Kadinin özgür l ük çal i,masi, ci nsi yet e,i t l i gi ni çok a,an genel de-
mok r at i k , i n san hak l ar i, çevr e, t opl umsal e,i t l i gi n özünü t e,k i l eder .
Kad inin özgür l ügünde at il masi ger ek en i l k ad im, k adini öz ey l em
gücü hal i n e get i r mek t i r ; üzer i ndek i mül k i yet çi yak l a,imd an uzak
dur mak t ir . Agir mül k i y et duygul ar i i l e yük l ü mod a a,k yak l a,iml ar i
bagiinda bi r çok t ehl i k eyi t a,ir . Hi yer ar ,i k ve d evl et gel enek l i t op-
l umda a,k , yan il t macal ar in en büyügüdür ; uygul anan suçu ör t bas
et me et k en i d i r . Kad ina say gi ve özgür l ügüne dest ek , ön cel i k l e ya,a-
nan ger çek l i gi n i t i r af indan ve özgür l ük l ehi ne a,il masinda sami mi
ve d ür üst davr an abi l mek t en geçer . Ken di egemen er k ek l i gi n i -ad ina
ne der se desi n - k ad inda ya,ayan bi r er k ek saglik l i bi r özgür l ük de-
ger i ol amaz. Kad inin f i zi k sel , r uhsal v e zi hi nsel güçl en mesi n i sagl a-
mak bel k i de devr i mci çabal ar in en deger l i si di r . Bi r dön eml er i n ana
t anr iça k ül t üne mer k ezl i k et mi , Or t adogu k ül t ür ün de, k ad ini t ek r ar
gel i ,mi , t opl umsal deger l er l e bi r l i k t e bagimsiz k ar ar ver me, t er ci h
yap ma gücün e k avu,t ur mak , bun a k at k ida bul unmak ger çek bi r
özgür l ük k ahr amanl igini ger ek t i r i r .
Si st em r ef or ml a d üzel me ,ansini çok t an yi t i r mi ,t i r . Ger ek l i ol an
t üm t opl umsal al anl ar d a yür üt ül ecek bi r ‘k ad in d evr i mi ’d i r . Nasil k i
k adin k öl el i gi en der i n k öl el i k se, k adin d evr i mi d e en der i n özgür l ük
ve e,i t l i k devr i mi ol mak d ur umundad ir . Kadin devr i mi hem k ur am-
da hem de eyl emd e en k ök l ü çiki,l ar i ger ek t i r i r . Öncel i k l e ci nsi yet çi
i deol oj i ye k ar ,i ar dicil , sür ek l i bi r sava, ger ek l i di r . Kadin devr i mi
günün yi r mi d ör t saat i nd e yür ür l ük t ek i t ecavüzcü zi hni y et e k ar ,i
ahl ak i ve pol i t i k ol ar ak d a sava,in der i nl e,t i r i l mesi ni ger ekt i r i r .
Ik t i d ar ve sömür ü amaçl i çocuk d ogur ma ol gusunun mahk ûm edi l -
mesi n i , r eddi ni ger ek t i r i r . Çocuk d ogur ma i r ad esi ni t amamen özgür -
l e,mi , k ad ina bir ak mayi ger ek t i r i r . Hanedanl ik ve ai l e i deol oj i si nde
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
136
devr i m ger ek t i r i r . Her hal d e en öneml i si d e k ad inl a ya,am f el sef esi -
ni n, daha dogr usu f el sef esi zl i gi ni n a,il masini ger ekt i r i r . Kadinl a
ya,amin gücün ü çocuk l ar a sahi p ol ma v e ci nsel i ,t ahi gi d er me an l a-
yi,ina bagli ol ar ak d egi l d e, en d er i n d ost l uk , ar k ad a,lik , t opl umsal -
lik bagi ol ar ak , güzel l i gi n , sad ak at i n , bar i,in ve soyl ul ugun ür et i l me-
si nde, e,i t ve özgür ce p ayl a,iminda gör mek ger ek i r . $üphesi z k adin-
l a ya,amin e,i t ve özgür ce p ayl a,imi, t opl umsal hak i k at i n mut l ak a
dogr u seyr ed en k ar ,ilik l i bi l gel i gi n i ger ek t i r i r . Ger çek a,k an cak
k ar ,ilik l i t opl umsal hak i k at i n güç d engesi nd e ya,anabi l i r . Köl el i ge,
t ecavüze ve i k t i d ar a bu l anmi, k i ,i l i k l er de a,k asl a ger çek l e,mez.
Yogun ve sür ek l i y a,anan ba,ar isiz d eneyi ml er ve ai l e i f l asl ar i bu
ger çegi d ogr ul amak t adir . En az er k ek k ad ar k ad inin d a t opl umsal
güce ve bi l gel i ge sahi p ol masi dur umunda sev gi ni n ve güzel l i gi n ,
i k t i dar siz, bar i, i çi n de e,i t çe ve özgür ce ür et i l er ek v e payl a,tiiil ar ak
ya,anmasi sagl anabi l i r . Gün ümüz, 21. y üzy il k adin d evr i mi ne önce-
l i k ver meyi ,ar t k iliyor . “ Ya y a,am ya bar bar l ik ” sl ogan i bu devr i mi
dayat iyor .
Or t adogu t opl umu i k i nci bi r t ar im-k öy d evr i mi ne i ht i yaç duydu-
gu gi bi , bu t opl umun i k i nci bi r k adin devr i mi ne de i ht i yaci var dir .
Anaer k i l l i k neol i t i gi n k ad in devr i mi di r . Daha d ogr usu muht e,em
neol i t i k devr i m bi r k adin devr i mi ydi . Insanl igin hal en mi r asi üze-
r i nde geçi ndi gi bi r devr i md i r . At aer k i n , uy gar l igin ve mod er n i t eni n
k ar ,i-devr i mi yl e yikil an ve k adinin en der i n k öl el i gi ni , sömür üsünü
dogur an ve t üm t opl uma yayginl a,tir an bu büyük k ar ,idevr i m gü-
nümüzd e si st emat i k k r i zi ni ve k aot i k dur umun u büt ün t opl umsal
al anl ar d a ya,iyor , çözüy or . Kad ina dayat il anin ya,ama i hanet ol du-
gu anl a,iliyor . Ya,anmak i st eni y or sa, öncel i k l e bun un k ad inl a yen i -
den k ar ,ilik l i bi l gel i k l e güç dengesi i çi nde güzel l i k ve yücel i k duygu-
l ar inin ür et i l mesi ve payl a,il masinin ba,ar il masi ger eki yor . Bu ger -
çegi n i n ,a edi l mesi , hak i k at i n e var il masi ger ek i yor . Bu k on uda t ek i -
l i n ve evr ensel i n yan i somut k ad in ve er k ek l e i deal soy ut er k ek v e
k adinl igin i ç i çe ya,anmasi ger eki yor . Ya,anmasi i çi n bi l i nci ni n ve
i r adesi ni n ol u,t ur ul masi ger ek i yor . Mül k ol ar ak , sahi p ol ar ak bi r bi -
r i ni k ök l ü ol ar ak t er k et mek ger ek i y or . Gel enek sel namus yer i ne,
güzel l i gi n ve soyl u k i ,i l i gi n çek i ci l i gi ni geçer l i kil mak ger eki yor .
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
137
Kök l ü bi r k ad in devr i mi , dol ayisiyl a er k egi n zi hni yet ve ya,am
degi,i k l i gi y a,anmad an ya,amin k ur t ul u,u ol anak sizd ir . Çünk ü ya-
,amin ba,at k en di si ol an k ad in k ur t ul mad an, ya,amin k en di si hep
bi r ser ap ol ar ak y a,anacak t ir . Er k egi n ya,aml a ve ya,amin k adinl a
bar i,masi sagl anmad ik ça, mut l ul uk d a bo, bi r hay al ol acak t ir . Kadin
ve özgür ya,am i çi n t opl umsal ger çek l er sinir sizdir . Or t adogu t op-
l umu , k ad ini ya,adigi uygar l ik ve f et hi ne ugr ad igi mod er n i t eyl e d ü-
,ür ül ecegi k adar dü,ür ül mü,, k endi si ol makt an çik ar il mi,, nesne
k on umun a get i r i l mi ,t i r . Top l umsal sor unun k ad in üzer i n de çözüm-
l enmesi v e çözümüne ayn i ol gu üzer i nden gi di l mesi d ogr u bi r yön -
t emdi r . Sor unl ar in anasina ancak çözüml er i n anasi ol an k ad in dev-
r i mi dayat il ar ak hak i k at e dogr u ad iml ar l a v ar il abi l i r . Dem ok r at i k
mod er n i t e çözümü k ad in sor unu ve d evr i mi k on usunda i deal l i v e
eyl em l i d i r . Demok r at i k mod er n i t e ul usl ar i k ad insiz p r oj el en i p uy-
gul anacak p r oj el er d egi l d i r . Ter si n e, her ad iminda k ad inl a bi l gel i gi n
ve eyl em l i l i gi n payl a,il masiyl a ger çek l e,t i r i l ecek d evr i ml er d i r .
Ek on omi k t opl um, i n ,asinda k ad in öncül ügünde ger çek l e,t i gi gi bi ,
yen i d en i n,asinda da k adinin k omün al gücün ü ger ek t i r i r . Ek on omi
k ad inin öz t opl umsal mesl egi d i r , eyl emi di r . Ek ol oj i ancak k ad in d u-
yar l iligiyl a t opl uml a bu l u,t ur ul acak bi l i md i r . Kad in k i ml i k ol ar ak
çevr esel d i r . Demok r at i k t opl um k ad in zi hni ni ve özgür i r ad esi ni
ger ek t i r en t opl umd ur . Demok r at i k mod er n i t e açik çasi k ad in dev r i -
mi ve uygar l igi çagiuir .
Nastl Yayamal t, Ne Yapmal t ve Ner eden Bayl amal t?
Or t adogu k ül t ür ün de hak i k at , hak i k at ugr un a ya,am ve öl üm
öneml i k avr aml ar d ir . Avr upa k ü l t ür ün de t eor i k -p r at i k i k i l em ol ar ak
yan sitil an bu k av r am gi d er ek özün den bo,al t il mi,, par çal anmi, ve
büt ünl ügünü k ay bet mi ,t i r . Geç m oder n i t ede bu h usus d aha bel i r -
gi nd i r . Hak i k at ek onomi zme mahk ûm edi l mi ,t i r .
Hak i k at ar ay i,i en çok t opl umsal sor unl ar b a, göst er d i gi nd e
gündeme gi r mi ,t i r . Bu d öneml er d e mut l ak a bi r söyl em v e ey l em
k en di ni hak i k at ol ar ak sunmaya çal i,mi,tir . Hak i k at i n sosyol oj i k
çözüml emesi h ak sizl ik l ar l a bagl ant isini açik ça or t aya k oyar . Top -
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
138
l umsal emegi n , deger i n gasp i hak sizl ik ol ar ak t animl an ir k en, bun un
ar a,tiiil masina ve ger egi n i n yap il masina da hak i k at çal i,masi de-
ni l mi , ve hep yücel t i l mi ,t i r . Hak sizl igin hak , hak ’in t anr i i l e özde,-
l e,t i r i l mesi , her i k i k avr amin t opl umsal bagini yansitir . Tanr i k av-
r aminin met af i zi k soyut l ama d i,inda t opl umsal vi cdanl a bagi böyl e-
l i k l e bi r k ez d aha dogr ul an ir .
Hak i k at i n pe,i ne dü,mek hak sizl igin hesabini sor mayi ber abe-
r i nde get i r i r . Kendi ni en y üce var l ik ol ar ak t anr i di y e sun an t opl um-
sal k i ml i k k endi ne yönel i k haksizl igi böyl el i k l e yan it l ami, ve t anr i
cezasi ol ar ak m ahk ûm et mi ,t i r . Topl umsal k i ml i ge yönel i k t opl u-
mun i çi n den ve d i, dogadan t ehdi t l er ve hak sizl ik l ar ar t t ik ça k i ml i -
ge daha çok v ur gu yap il mi,, ugr un a büy ük nazar l ar ( t anr isal gör ü, =
t eor i ) ve büyük eyl eml er ( t anr isal i ,l er ) gel i ,t i r i l mi ,t i r . Di ni n ve
f el sef en i n k ayn aginda t opl umsal k i ml i gi n yat t igini k avr amak b u
nedenl e öneml i di r . Di n i n ve f el sef eni n k ayn agini ba,k a yer de ar a-
man in bo, çaba ol dugunu göst er i r .
Kap i t al i st moder n i t en i n i deol oj i k hegemon yaciliginda sagl an-
maya çal i,il an amaçl ar in ba,inda hak i k at k avr amina ve eyl emi ne
i l i ,k i n t ar i hsel t opl umsal ger çek l i kl er i n k ar ar t il masi ve bast iiil masi
gel i r . Di n v e f el sef e mi l l i yet çi l i ge v e ul us-d ev l et i n t anr isal l a,tiiil ma-
sina dönü,t ür ül mü,t ür . Teor i ve p r at i k ul us-d evl et çi l i gi n k avr am ve
uygul amal ar inin yücel t i l mesi ne ve öl ümsüzl e,t i r i l mesi ne hasr edi l -
mi ,t i r . Bi l i m, pozi t i v i st f el sef en i n güdümün de mod er n i t eni n üçay a-
gindan k ayn ak l an an sor unl ar in çözüml enmesi n e v e çözümün e i n -
di r genmi ,t i r . Insanl ik t ar i hi k adar esk i hak i k at sava,çiligi basi t
menf aat l er i n t emi ni n e yön el t i l mi ,t i r . Esas sor un ol an t opl umsal
k i ml i ge yön el i k t ehdi t l er hak i k at i n k on usu ol mak t an dü,ür ül ür k en ,
bi r eyci l i k i k ame ed i l meye çal i,il mi,tir . Insan hak l ar i bu bagl amda
i st i smar k on usu edi l mi ,t i r . Kend i ni dogr ucu i deol oj i ol ar ak sunan
si st em k ar ,iti gör ü,l er bi l e mod er n i t e par ad i gmasini a,ma cesar et i -
ni göst er meye y ana,mazl ar . Li ber al i zm si st emi n r esmi i d eol oj i si
ol ar ak sagi ve sol u üzer i n de t ek el i ni günümüze k ad ar sür d ür ebi l -
mi ,t i r .
Moder n i t en i n i deol oj i k t ek el i ol ar ak l i ber al i zm, bi r y andan gör ü ,
enf l asyon u yar at ir k en, di ger yan dan en büyük vur gunu enf l asyon da
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
139
yap t igi gi bi , gör ü, enf l asyon unda da i ,i n e en çok y ar ayan l ar i k ul l a-
nip med yasi ar aciligiyl a zi hi n l er i bombar d iman a t abi t ut ar ak azami
son uç al maya çal i,ir . Gör ü, t ek el i n i sagl ama al mak , i d eol oj i k sav a,i-
nin ni hai amaciuir . Temel si l ahl ar i di nci l i k , mi l l i yet çi l i k, ci nsi yet çi l i k
ve p ozi t i v i st di n ol ar ak bi l i m ci l i k t i r . Ideol oj i k h egemon ya ol madan,
sad ece si yasi ve ask er i bask iyl a mod er n i t eyi sür d ür mek ol anak l i
degi l d i r . Di n ci l i k yol uy l a k api t al i zm ön cesi t opl um v i cdan ini k on t r ol
et meye çal i,ir k en, mi l l i y et çi l i k yol uy l a ul us-d ev l et vat anda,ligini,
k ap i t al i zmi n et r af inda gel i ,en sinif sal l ik l ar i k on t r ol edi p denet i m
al t inda t ut ar . Ci n si yet çi l i gi n hed ef i , k ad ina nef es al d ir mamak t ir .
Hem er k egi i k t i d ar hast asi yap mak , hem d e k ad ini t ecavüz duygusu
al t inda t ut mak ci nsi yet çi i deol oj i ni n et k i l i i ,l evi di r . Pozi t i vi st bi l i m-
ci l i k l e ak ademi k dünyayi ve gençl i gi et k i si zl e,t i r i r ken, si st eml e bü-
t ünl e,mek t en ba,k a seçenek l er i ni n ol mad igini göst er i p t avi zl er
k ar ,iliginda bu büt ünl e,meyi sagl ama al ir .
Li ber al i zmi n i deol oj i k sal diiisi k ar ,isinda nasil ya,amal i, ne
yap mal i ve n er ed en ba,l amal i sor ul ar i aci l i y et k azan ir . Si st em k ar -
,it l ar inin bu sor ul ar a ver d i gi yan it l ar en azindan günümüze k adar
et k i si z k ilinmi,l ar dir . Üç öneml i sor uya da moder ni t eni n ver di gi
yanit l ar et k i l i ol mu,t ur . Moder ni t eni n son be, yüz yil dir gel i ,t i r di gi
ya,am t ar zi nasil ya,amal i sor usuna ezi ci bi çi mde damgasini vur -
mu,t ur . Bel ki de t ar i ht e hi çbi r çagda gel i ,t i r i l ememi , bi r özümse-
t i l me, k abul et t i r me gücüyl e ya,am t ar zl ar i homoj en l e,t i r i l mi ,t i r .
Her k esi n ya,am k al ipl ar i evr ensel k ur al l ar al t inda t ek t i pl e,t i r i l mi ,-
t i r . Far k l ilik l ar t ek t i p l e,t i r mel er k ar ,isinda cilizd ir . Mod er n ya,am
deni l en ya,am t ar zina ba,k al diii, del i l i k ol ar ak aninda si st em di,ina
sür ül mey e mahk ûmd ur . Bu sür gün t ehdi d i k ar ,isinda çok az k i ,i
ba,k al d iiiyi sür dür me cesar et i göst er i r . Ne yap mal i sor usu da çok
önceden, be, yüz yil dir ayr int ili cevap l ar iyl a yan it l anmi,tir : Bi r eyci
ya,ayacak sin, hep k en di n i d ü,ünecek si n , t ek yol m oder n i t e yol ud ur
deyi p üzer i n e dü,eni y apacak sin. Yol b el l i , usul bel l i d i r : Her k es n e
yap iyor sa, onl ar gi bi y apacak sin. Pat r on san k âr yap acak sin. Emek -
çi ysen ücr et pe,i nd e k o,acak sin. Ba,k a t ür n e yap mal ar p e,i n de
k o,mak apt al l ik t ir . I sr ar edi l i r se sonuç si st em di,ina sür ül medi r ,
i,si zl i kt i r , çar esi zl i kt i r , çür ümekt i r . Ya,am k or k unç bi r at yar i,ina
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
140
dönü,t ür ül mü,t ür . Ne y apmal i gör m eye d ur sun; n er ed en ba,l amal i
sor usu si st em açisindan “ Kendi ni siki egi t l edi gi n yer den ba,l a” bi -
çi mi nde bi r yanit al ir . Ok ul ve üni ver si t el er si st em i çi nde ba,ar ili
ol mak i çi n vazgeçi l mez ba,l ama mek ân l ar iuir .
Demok r at i k moder n i t eni n si st em k ar ,isinda hak i k at ar ay i,i,
i d eol oj i k d ur u,u ve üç t emel sor uya ver d i gi y anit l ar açik k i al t er n a-
t i f si st em d eger i ndedi r . Top l umsal k i ml i gi t üm yönl er i y l e ar am ak ,
çözüml emek , çözüml er i ni sunmak hak i k at sav a,inin özüdür . Sa-
vun ma k al in çi zgi l er hal i n de de ol sa b u ar ay i,in v e sav a,in sonuçl a-
iini sunmu,t ur . Tek r ar in anl ami yer si zdi r . Ideol oj i k dur u, hâk i m
mod er n i t eni n i deol oj i k hegemonyasini k ap saml i el e,t i r i l er l e a,mayi
i f ade eder . El d ek i t opl umsal hak i k at l er i n sav unul masi i d eol oj i k d u-
r u,t ur . Kapi t al i st mod er n i t en i n hak i k at t en yok sunl ugunu ( bi r eyci l i -
gi t opl uma t er ci h et me, t opl umsal k i ml i gi sal diii al t ina al ma) gös-
t er me, ek onomi k , ek ol oj i k ve d emok r at i k t opl umun , ul usun hak i k a-
t i ni , haki k at gücünü yansit ma bu dur u,l a i l gi l i di r .
Nasil ya,amal i, ne yap mal i ve n er ed en ba,l amal i sor ul ar ina ver i -
l ecek i l k or t ak cev ap, si st emi n i çi n den ve si st eme k ar ,it l ik t emel i n-
de ba,l amal iuir . Fakat si st emi n i çi nden si st eme kar ,it l ik , eski bi l ge-
l er d üzey i n de her an öl üm p ahasina hak i k at sav a,çiligini ger ek t i r i r .
Nasil ya,amal i ner ed en ba,l amal iy l a i ç i çe ol acak ,ek i l de, mod er n i -
t eni n bi r zir h gi bi gi ydi r di gi del i göml egi ni çik ar ir mi sal i nef r et ede-
r ek bu ya,amd an vazgeçecek si n . Ger ek t i gi nd e her an k usar ak mi de-
ni , beyn i n i v e bed eni n i i çi ndek i bu ya,amd an ar in dir acak sin. San a
dünya güzel i gi bi k endi ni sunsa bi l e, i çi ni k usar ak yanit ver ecek si n.
Ne y apmal i sor usuna di ger i k i sor uyl a i ç i çe ol ar ak , si st eme k ar ,i
hep eyl eml i l i k bi çi mi nde bi r yan it l a k ar ,ilik ver ecek si n . Ne yap ma-
linin cevabi bi l i nçl i ve ör güt l ü pr at i k t i r .
Demok r at i k moder ni t e si st emi açisindan üç sor un un yaniti si s-
t emi n unsur l ar iyl a i deol oj i k ve ey l emsel bul u,mayi i f ade eder . Esk i -
den öncü p ar t i k avr ami deni l en mi sy on demok r at i k mod er n i t eni n
k ur amsal v e ey l emsel ön cül ügü ol ar ak yet k i nl e,t i r i l mi ,t i r . Si st emi n
üç t emel ayagi ol an ek onomi k , ek ol oj i k v e demok r at i k t opl umun
( k en t , yer el , böl gesel , ul usal ve ul us öt esi demok r at i k k on f ed er al i st
yön et i m) zi hi nsel ve i r ad esel i ht i y acini k ar ,il amak yeni ön cül ügün
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
141
t emel mi sy onudur . Bunun i çi n yet er l i say ida ve ni t el i k t e ak ad emi k
yap il ar in i n,asi ger ek l i di r . Moder n i t en i n ak ad emi k dünyasini sade-
ce el e,t i r mek l e yet i n meyen , al t er n at i f i n i gel i ,t i r en yeni ak ad emi k
bi r i ml er i çer i k l er i n e gör e çe,i t l i ad l ar l a i n ,a edi l ebi l i r . Ek on omi k -
t ek n i k , ek ol oj i k -t ar im, d emok r at i k si yaset , güven l i k -savun ma, k a-
uin-özgür l ük , k ül t ür el -k i ml i k, t ar i h-di l , bi l i m-f el sef e, di n-sanat ba,t a
ol mak üzer e önem ve i ht i y açl ar a gör e t opl umun her al an ina i l i ,k i n
ol ar ak i n,a et mek gör evd i r . Gü çl ü bi r ak ademi k k adr o ol mad an de-
mok r at i k mod er n i t e unsur l ar i i n ,a edi l emez. Ak ademi k k ad r o n e
k ad ar d emok r at i k mod er n i t e un sur l ar i ol mak sizin anl am i f ade et -
mezse, demok r at i k mod er n i t e unsur l ar i da ak ad emi k k ad r ol ar ol -
mak sizin anl am i f ad e et mez, ba,ar ili ol amazl ar . Iç i çe büt ünsel l i k ,
anl am ve ba,ar i i çi n ,ar t t ir .
Kapi t al i st moder ni t eni n sir t t ak i l anet l i el bi se gi bi dur an f i k r i ,
zi k r i v e eyl emi ayr i anl ayi,ini mut l ak a t er k et mek , a,mak ger ek i r .
Fi k i r -zi k i r -eyl em asl a bi r bi r i nden ayr il maz, hak i k at i n hep sir t t a
t ut ul masi, büt ünl ük i çi nde gi yi l mesi ve ya,anmasi ger eken yücel i k
ni ,anel er i di r . Üçünü bi r ar ada, nasil ya,amal i’d a, ne yap mal i’d a ve
ner ed en ba,l amal i’d a t emsi l edemey en, hak i k at sava,ina çik mama-
liuir . Hak i k at sav a,i k ap i t al i st mod er ni t e çar p it masini k abul et mez.
On unl a ya,ay amaz. Özcesi ak ademi k k ad r o beyi ndi r , ör güt t ür ve
bed ende ( t opl umd a) k il cal damar l ar l a yayil andir . Ger çek büt ündür .
Hak i k at , i f ade edi l en büt ünsel ger çek t i r . Kad r o, ör güt l enmi , ve ey-
l emsel k ilinmi, hak i k at t i r .
Or t adogu k ül t ür ü k endi ni yen i l er k en , bun un yol un un hak i k at
devr i mi nden geçt i gi ni de bi l mek dur umundadir . Hak i k at devr i mi bi r
zi hni y et ve ya,am t ar zi devr i mi di r . Kap i t al i st moder n i t eni n i deol o-
j i k hegemon yasindan ve ya,am t ar zindan k ur t ul ma d evr i mi di r . Ge-
l enege sar il an saht e di n ci ve soycu- ,oven i st l er e al danmamak ger e-
k i r . On l ar k ap i t al i st mod er n i t ey l e sava,miyor l ar . Bek çi k öpek l i gi
i çi n bi r az pay i st i y or l ar . Bun l ar i çi n asl a hak i k at sava,i dü,ünül e-
mez. Kal d i k i , mod er n i t e k ar ,isinda sad ece yen i k degi l , yal t ak l anma
dur umundad ir l ar da. Esk i sol , f emi ni st , ek ol oj i k , k ü l t ür al i st har ek et -
l er d e t ut ar l i ant i -mod er n i st ol mak i st i y or l ar sa, hak i k at sav a,ini bü-
t ünsel l i gi i çi nde ve ya,am t ar zl ar ina dek i ndi r geyer ek y ür üt meyi
Demokrat ik Modernit e ‘Kadn Devrimi’ Çar
142
bi l mek d ur um undad ir l ar . Hak i k at sav a,i y a,amin her an inda, t üm
t opl umsal al anl ar d a, k om ünal i st ek on omi k ve ek ol oj i k bi r i ml er d e,
demok r at i k k en t , yer el , böl gesel , ul usal v e ul us öt esi mek ân l ar d a
yür üt ül dük çe anl am ve ba,ar i k azan ir . Di nl er i n i l k dogduk l ar indak i
el çi v e havar i l er i gi bi ya,amayi bi l medi k çe, hak i k at pe,i nd e k o,ma-
uik ça hak i k at sav a,i ver i l emez. Ver i l se de ba,ar il amaz. Or t ado-
gu’n un yen i l en mi , k adin t anr iça bi l gel i k l er i ne, Musa, Isa ve Mu-
hammed ’l er e, Sai n t Paul ’ l ar a, Mani ’ l er e, Vey sel Kar ani ’ l er e, Hal l ac- i
Mansur ’l ar a, Sühr ever d i ’ l er e, Yun us Emr e’l er e, Br uno’l ar a i ht i y aci
var d ir . Hak i k at devr i mi , esk i l er i n esk i meyen ama y eni l en en mi r asi-
na sahi p ol madan ba,ar il amaz. Devr i ml er ve devr i mci l er öl mez,
sad ece mi r asl ar ina sahi p çikil ar ak ya,anabi l ecegi n i k anit l ar . Or t a-
dogu k ül t ür ü f i k r i -zi k r i -eyl emi büt ünl e,t i r meni n kül t ür üd ür ve b u
yön den çok zengi nd i r . Demok r at i k mod er n i t e bu k ül t ür e, uy gar l igin
ve k ap i t al i st mod er n i t eni n el e,t i r i si ni ek l eyer ek k at k isini sunacak ,
t ar i hsel r ol ünü oyn ayacak t ir .
Demok r at i k uygar l ik bi r eyi k ap i t al i st mod er n i t eni n üç mah,er i
at l isina ( k api t al i zm, en düst r i y al i zm ve ul us-d evl et çi l i k ) k ar ,i sür ek l i
f i k r i -zi k r i -f i i l i mücad el e bi r l i k t el i gi i çi nde ya,amak k adar , d emok r a-
t i k mod er n i t en i n üç k ur t ul u, mel egi y l e ( ek onomi k t opl um, ek ol oj i k
t opl um ve demokr at i k t opl um) bi r l i k t e sür ekl i f i k r i -zi kr i -f i i l i ya,am
mücad el esi ver medi k çe k endi n i ger çek l e,t i r emez; hak i k at önder i
hal i n de i n ,a edemez. Ak ad emi ya bi r i mi k adar , t opl umsal k omün
bi r i mi nde mücad el e ve ya,am bi r l i k t el i gi n i sür d ür med i k çe, ad al et i n ,
özgür l ügün ve demok r asi dünyasinin ger çek l e,t i r i ci önder i ( mür ,i -
di ) ol amaz. Kut sal Ki t apl ar in ve t anr iça bi l gel er i ni n el e,t i r i si ( ancak
egemen uygar l iga ve m oder n i t eye ar açsal l a,tiiil mal ar ina k ar ,i ya-
pil diginda) deger l i di r . Ger i k al an i esk i mey en ya,am mi r asimiz, t op-
l umsal ki ml i gi mi zdi r . Demok r at i k çagin hak i k at mi l i t ani bu k i ml i gi
k i ,i l i gi ne k aziyan , ya,am mi r asini özgür ce y a,ay an ve ya,at and ir .