You are on page 1of 168

T.C.

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2364 AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1361

HELLEN VE ROMA TAR‹H‹

Yazar Prof.Dr. O¤uz TEK‹N (Ünite 1-8)

Editör Prof.Dr. O¤uz TEK‹N

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹

Bu kitab›n bas›m, yay›m ve sat›fl haklar› Anadolu Üniversitesine aittir. “Uzaktan Ö¤retim” tekni¤ine uygun olarak haz›rlanan bu kitab›n bütün haklar› sakl›d›r. ‹lgili kurulufltan izin almadan kitab›n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay›t veya baflka flekillerde ço¤alt›lamaz, bas›lamaz ve da¤›t›lamaz. Copyright © 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

UZAKTAN Ö⁄RET‹M TASARIM B‹R‹M‹ Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K›l›ç Genel Koordinatör Yard›mc›s› Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö¤retim Tasar›mc›lar› Yrd.Doç.Dr. Alper Tolga Kumtepe Uzm. Orkun fien Grafik Tasar›m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z Ö¤r.Gör. Nilgün Salur Ölçme De¤erlendirme Sorumlusu Ö¤r.Gör. Özlem Doruk Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç›kö¤retim Fakültesi Dizgi Ekibi

Hellen ve Roma Tarihi

ISBN 978-975-06-1038-7 1. Bask› Bu kitap ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Web-Ofset Tesislerinde 6.000 adet bas›lm›flt›r. ESK‹fiEH‹R, Eylül 2011

‹çindekiler

iii

‹çindekiler
Önsöz ............................................................................................................ vii

Ege’de Tunç Ça¤›.....................................................................
EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI..................................................................... EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ .......................................................... K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ ............................................................... G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I ........................................................ YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I........................................................ TROIA ........................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Okuma Parças› ........................................................................................... .. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................... EGE VE DOR GÖÇLER‹................................................................................ EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ .............................................................................. YUNAN ALFABES‹ ....................................................................................... KENT-DEVLET‹ ............................................................................................ Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri..................................................... Yönetim Biçimleri ........................................................................................ Yönetim Kurumlar› ...................................................................................... Magistratlar..................................................................................................... Halk................................................................................................................ AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI ........................................... Drakon .......................................................................................................... Solon ............................................................................................................. Tiran Peisistratos ve O¤ullar›........................................................................ Kleisthenes ve Demokrasi ........................................................................... KOLON‹ZASYON ......................................................................................... Tan›m› ............................................................................................................ Nedenleri ....................................................................................................... Sonuçlar› ....................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Okuma Parças› .............................................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................... PERSLER......................................................................................................... IONIA AYAKLANMASI.................................................................................. PERS-HELLEN SAVAfiLARI ............................................................................ Maraton Savafl›............................................................................................... Artemision ve Thermopylai Savafllar›........................................................... Salamis Deniz Savafl›..................................................................................... Plataia ve Mykale Savafllar›........................................................................... I. Delos Deniz Birli¤i ....................................................................................

2
3 3 4 5 10 14 16 17 18 18 19 19

1. ÜN‹TE

Ege Göçleri, Kent-Devletleri ve Kolonizasyon ..................... 20
21 23 24 24 24 26 28 28 29 29 30 30 31 32 33 33 33 33 34 35 36 36 37 37

2. ÜN‹TE

M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar› .......................................................... 38
39 40 41 41 42 42 42 43

3. ÜN‹TE

............................ ......................... Korinthos Birli¤i .. KORINTHOS SAVAfiI ................................... BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹.............. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .............................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................ SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI .................................................................................................................................................................... Savafl›n Bafllamas›............. 56 MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II......... Ionia’da ....................... Issos Savafl› ................................................................................................. Arkhidamos Savafl› .............................................................................................................................................................. Kendimizi S›nayal›m .......................................................................... Arginussai Savafl› ............................... Sicilya Seferi.................................................................................................................................................................................................................................................................... Lysandros’un Notion Zaferi .................................................. Nikias Bar›fl›.................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ............... Özet.................. Triparadeisos’taki Devlet Konseyi ............................. Özet ......... BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹ ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Khaironeia Savafl› ......................... Anadolu’ya Geçifl ........................................................... ................. Okuma Parças› ........ Galatia’dan Kilikia’ya.......................................................................................................................................................................................................iv ‹çindekiler Hellenlerin Do¤u Akdeniz Seferi ve Kallias Bar›fl› ............................................................................ Pamphylia’da ................................................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ............................... Kutsal Savafl ..... Phrygia’da ............................................................................................................................................. Ipsos Savafl› ...................................................................................................................... THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ ........................................................................................................................................................ Karia’da ........................................................................... Okuma Parças› ................................................................................................................................................ ‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi ........................................................................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .......................................................................................................................................... PELOPONNESOS SAVAfiI ................................................................................... PHILIPPOS ........ Kendimizi S›nayal›m .............................................. ‹K‹NC‹ DELOS DEN‹Z B‹RL‹⁄‹ ................................................................ Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .................................................................................................... Lydia’da............... Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i ..................................................... Aigospotamoi Savafl› .. ÜN‹TE Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 44 44 44 44 45 45 46 46 46 46 47 48 49 49 50 52 53 54 54 55 57 58 58 59 59 60 60 61 61 62 62 63 63 63 64 65 66 67 68 68 68 69 70 71 73 74 74 74 75 4.................... Lykia’da ......................... Savafl›n Nedeni ....................................................................................................... Gaugamela Savafl› .............................. Pisidia’da ............................................................................... Korupedion Savafl› ................. Gaza Savafl›..............................................

................ Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri .....................................................................................................S..................................................................................................................... CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI..............Ö............................... Titus (M............................................S............... Özet ....................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .......... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .................................................................... 14-37)....................................................................... 41-54) .................. ÜN‹TE Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na........................................................... YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR..................................... Ocak-Nisan 69) ......‹çindekiler v Roma: Kuruluflu.................................................. Kartaca Savafllar›........................................................................................................... ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI ......................... Samnit Savafllar›.................................S............. Antiokhos ‹le Savafl.................. Otho (M............................................... Tiberius (M....................................................................................................... 69-79) . 79-81) ........................... MÜTTEF‹KLER SAVAfiI .. Özet.................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ................................... 14)...... ‹kinci Triumvir’lik............................................................................................ Caligula (M...................................................................................S.................................................................... ÜN‹TE ................ Haziran 68-Ocak 69) ............................................................................. Kendimizi S›nayal›m ......................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .......... 94 IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI . ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI .......................................... Augustus (M................................................................... 77 77 78 79 80 81 82 82 82 82 83 84 84 85 85 86 86 86 87 88 88 90 91 92 92 93 93 5.............................................................................S.......................... Claudius (M............................................................................ Kendimizi S›nayal›m.................................................. 54-68) .................................................................. Seleukos Kral› III.. 76 ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI................S........................................................................ Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............... Nero (M...S..................................................... ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹............................................................................................................ 95 95 98 99 100 101 103 103 103 104 105 105 106 107 109 111 112 112 112 113 6........................... Pompeius ...................................................................................................................................................... ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI .........S....................................... 27-M..............................................................S..............................................................................S....... Okuma Parças› ................................................................ FLAVIUS HANEDANI ........................... Domitianus (M........ Dictator Sulla ve Reformlar›...................... Vitellius (M......... Birinci Triumvir’lik ve Caesar .................................................... ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ .................................................................................. Vespasianus (M..................................................................................................................... Galba (M................................................................................................................................. Nisan-Aral›k 69)................................................ ....................... DÖRT ‹MPARATORLAR YILI ............................... 81-96) ..........................S............................... Okuma Parças› ................................................................... ON ‹K‹ LEVHA KANUNLARI ................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ................. KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ VE DEVLET ‹DARES‹ ................................................................. GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI ..................... MITHRADATES SAVAfiLARI................................................................. Octavianus’un Zaferi .................. 37-41) ...................................................................................... Makedon Savafllar›................

............................................ Valentinianus (M................... Gordianus............... THEODOSIUS HANEDANI .. Theodosius (M............................................ 98-117) ........ Okuma Parças› ........ Valentinianus (M..................................... 308-324) ..................................................................... 270-275) ............... Constantinus (M.......................S.................S....................... Valerianus’tan (M..............S....................vi ‹çindekiler 7............................... 286-305 ve 307-308) ............. 402-450) ...... Pupienus.............. 211) .................. Licinius (M.... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ..............S...............................................................S.........................S............................................. Okuma Parças› ...S....................................... Gordianus..............................S.................. 161-169).........S........... I.............................S..... Elagabalus (M............... 367-383) ............................................... 115 115 115 117 119 119 120 122 124 124 126 127 128 130 131 132 132 133 133 135 135 135 137 138 141 141 141 144 145 145 145 146 146 147 147 147 147 149 150 151 152 152 153 153 8.... 134 ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI ..... Özet ....................... Özet ...S.......................................... Theodosius (M... Hadrianus (M..........................S......................................................... Nerva (M....................... Traianus (M....S..................................S.... Honorius (M.... 361-363) ........................................................................................... II. 238-244) Aemilianus’a (M..S............................................................................................... 138-161) ................... Antoninus Pius (M................. 363-364) .. 393-423) ve Arcadius (M....................S..................................... 364-378) ............................. II.......................... Gordianus’tan (M.................................................S............ 161-180) ve Lucius Verus (M............................... Caracalla (M... Sözlük ...... II..........................................................................................S......................................................................................................................................................S.................S...................... 235-238) (M............. SEVERUS HANEDANI .............S.......S........................ 307-337) ............................. ÜN‹TE Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na ................................. 253-260) Aurelianus’a (M............. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..... Balbinus) ............................................ CONSTANTINUS HANEDANI......................................... 193-211) ............ 114 EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR ................................................... Iulianus (M................ 364-375) ..... 96-98) .......... 155 .................. 222-235).......... Severus Alexander (M. I....... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .............................................................................S................. 238: I......................... 379-395) .. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..........S........ Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M..S................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ................................... Valens (M...........................................................S............ III.......................................... Iovianus (M... 211-217) ve Geta (M.......... 218-222)..... Marcus Aurelius (M............................................................................ 375-392) ................................................. 180-193) ....................... 284-305) ve Maximianus (M..................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ................. ÜN‹TE Askeri Anarfli Dönemi’nden Theodosius Hanedan›na............ Commodus (M............................. Maximinus Thrax (M..........................S.......................... VALENTINIANUS HANEDANI ...................... I..................................... Septimius Severus (M... ANTONINUS HANEDANI .................................... Kendimizi S›nayal›m ...... Kendimizi S›nayal›m ............................................. 253)............................................S......................... 395-408) ...................................................................... Gratianus (M..S.... ...........................S.............................S.......................... .................S............................................................... 117-138) .........

Vedat Çelgin. Arafl. müttefiklerin deste¤iyle Perslere karfl› varl›klar›n› ve onurlar›n› koruma çabas› içindeydiler. imparatorlu¤un do¤u yar›s› varl›¤›n› ve Akdeniz co¤rafyas›ndaki egemenli¤ini sürdürmeye devam etti. Prof.Ö.Doç. O¤uz TEK‹N . Bu dönem. kültüre oldu¤u kadar savafllara da damgas›n› vurdu. Yrd. yüzy›l bu savaflla kalmad›. ayn› zamanda Hellenlerin Hellenlere karfl› savafl›na da sahne oldu. öte yandan toparlanma ve yeniden yap›lanma çabalar›n›n bofla ç›karak nihayetindeki çözülme ve ikiye ayr›lma süreci ele al›nmaktad›r.Dr. Editör ve Yazar Prof. d›fl güçlerin bask›s›na fazla dayanamad›. Pers tehlikesini bir ölçüde atlatan Hellenler. kent-devletleri ve kolonizasyon ele al›nd›. Hellen dünyas›nda 盤›r açan bir dönemdir. Hellen uygarl›¤›n›n.Gör. Girit’deki Minos uygarl›¤› ve Yunanistan’daki Miken uygarl›¤› gerçekten de Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n öncüsüdürler. Dördüncü bölüm.S. Bu vesileyle kitab›n haz›rl›k sürecinde yard›mlar›n› esirgemeyen Prof.Dr.Dr. Ege ve Akdeniz dünyas›n›n yaklafl›k 3500 y›ll›k bir dönemi ele al›nd›. Bu döneme Do¤u’nun en büyük gücü Perslerle. yine k›l›çla d›fl güçlere teslim oldu. 476 y›l› ile s›n›rlad›k. Arafl. Hellenistik Ça¤. Kitapta. inanc›ndan. 5. D›fl güçleri k›l›çla teslim alan imparatorluk. Tarih Bölümü ö¤rencilerine yönelik haz›rlanan bu kitap sekiz ünite olarak tasarland›. Hellen tarih ve uygarl›¤›n›n oluflum ve geliflim aflamalar›n› en iyi flekilde gözler önüne sermektedir. Tarihin gelmifl geçmifl en büyük komutan› olarak kabul edilen Büyük ‹skenderle birlikte Hellen kültürünün s›n›rlar› Akdeniz’in ötesine taflt›. Fakat biz. Roma’n›n bat›daki yar›s›n›n M. Aliye Erol-Özdizbay ve ‹nci Türko¤lu’na teflekkür ederim.Önsöz vii Önsöz Aç›k Ö¤retim Fakültesi. Kiklad Adalar›. Alt›nc› ve yedinci ünitelerde Roma ‹mparatorlu¤u’nun en parlak ikiyüzy›l› anlat›lmaktad›r. Hellen tarihinin oluflmas›na ön ayak olan ya da Hellen tarihinin en erken izlerinin bulunabilece¤i Ege co¤rafyas›n›n Tunç Ça¤› anlat›lmaktad›r.Gör. art›k. kolonizasyonla Ege ve Akdeniz dünyas›na yay›ld›¤› bir süreç söz konusudur. Birinci ünitede. A. Bu devasa imparatorlu¤un s›n›rlar›n› korumak ve ondan pay almak. bu kez kendi aralar›nda savaflt›lar. Ancak M. Hamdi fiahin. Beflinci üniteyle art›k Roma’n›n Cumhuriyet dönemine geçilmektedir.S. 476’da son bulmas›yla. ‹kinci ünitede. Üçüncü ünite.Dr. Gerçekten de bir Akdeniz imparatorlu¤una dönüflmüfl olan Roma. Kitab›n son ünitesinde ise bir yandan Roma ‹mparatorlu¤u’nun içine düfltü¤ü anarfli ve kaos gözler önüne serilirken. di¤er kutbunda Sparta vard›. Bat›n›n en büyük gücü Atinal›lar’›n savafl› damgas›n› vurmufltur. Gürkan Ergin. klasik Roma anlay›fl›ndan. Yunanistan’la s›n›rl› kalmay›p. Savafl›n bir kutbunda Atina. baflka bir mücadelenin bafllamas›na neden oldu. kitab›m›z› M. mimarisinden ve de yaflam biçiminden bir hayli farkl› bir yap›da oldu¤undan dolay› çok sonralar› modern tarihçiler taraf›ndan “Bizans” olarak adland›r›lan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nu kitaba dahil etmedik. Kuflkusuz kitab›n ana eksenini Hellen ve Roma tarihi oluflturmaktad›r. Bedia Demirifl. Ege Dünyas›n› sarsan bir dönemi yans›tmaktad›r. Kuflkusuz Atinal›lar bu savaflta yaln›z de¤ildiler. Ege göçleri.Dr.

Eski Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan Kiklad Adalar›.1 • • • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Amaçlar›m›z Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Minos ve Miken uygarl›klar›n›n karakteristik özelliklerini aç›klayabilecek. Minos ve Miken uygarl›klar› aras›ndaki iliflkileri ve etkileflimi aç›klayabilecek. Troia’n›n Tunç Ça¤› uygarl›¤›n› tan›mlayabileceksiniz. Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n neden günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i olarak kabul edildi¤ini tart›flabilecek. Anahtar Kavramlar Ege’de Tunç Ça¤› Kiklad Adalar› Mermer idoller Girit Minos Knossos Saraylar • • • • • • • Linear A ve B Miken / Akha Mykenai Kahramanlar Ça¤› Agamemnon Troia Troia Savafl› ‹çindekiler • • • • EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I • YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I • TROIA Hellen ve Roma Tarihi Ege’de Tunç Ça¤› .

Ege co¤rafyas› ya da daha kapsaml› bir ifade ile Ege Dünyas› dendi¤inde. Yunanistan’a yak›n adalar. adalarda Kiklad. Anadolu’nun güney-bat› k›y›lar› aç›klar›ndaki On ‹ki Adalar (Dodekanesa) grubuna dahildir. 1400 civar›nda) son bulmufltur.Ö. Günümüzde. Samothrake (Semadirek). Ege Denizi’ndeki adalardan Imbros (Gökçeada) ve Tenedos (Bozcaada) Türkiye s›n›rlar› içinde kal›rken. Euboia (E¤riboz). kabaca. Fakat bu metal objeler nispeten nadir olup. on iki. kuzeyden güneye. M. kuzeyde Makedonya ve Trakya. Ege Denizi’ne k›y›s› olan ülkeler anlafl›lmaktad›r. yukar›da adlar› verilen adalardan Rhodos ve Kos. yaklafl›k 3100 y›l› civar›nda tarihöncesi ça¤lardan ç›km›fl ve “Tunç Ça¤›” olarak adland›r›lan bir sürece girmifltir. bu uygarl›klar›n yer ald›¤› Ege co¤rafyas›na göz atmak yararl› olacakt›r. kuzeyde Thasos (Tafloz). yukar›da tan›mlanan Ege Dünyas›’n›n s›n›rlar›n›n çok ötesine uzanmaktad›r. Khios (Sak›z). kolonizasyon ve Büyük ‹skender’in fetihleri Eski Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n neredeyse tüm Akdeniz’e hatta Hindistan’a kadar yay›lmas›na neden olmufltur. Ege göçleri. Eski Hellen Dünyas›’n›n s›n›rlar›. bat›da Yunanistan.Ö. Tenedos (Bozcaada) ve Lemnos (Limni). Ege Dünyas›’n›n kapsam› içindedir. Dodekanesa: Eski Yunanca’da Dodeka. bak›r-kalay alafl›m› olan tunçtan yap›lm›fl eflyalar›n ya da silahlar›n Ege Dünyas›’nda görülmeye bafllamas›d›r. Bat› Anadolu’da ise. kuzeyden güneye. Yunanistan’da ise Hellas olarak adland›r›l›r. Yunanistan. Girit’te Minos. Kiklad Adalar› ve en güneyde Girit’tir. daha çok toplumun üst tabakalar›ndaki kiflilerin elindedir. 1100 civar›nda tamamlan›r. Ege Denizi. Ancak bu tarihler daha ziyade Girit ve Yunanistan için geçerlidir. Örne¤in Yunanistan’›n ‹lk Tunç Ça¤›’ndan söz edecek olursak. Lesbos (Midilli). “‹lk Hellas” dememiz gerekecektir. Ancak.Ege’de Tunç Ça¤› EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan kültürlere geçmeden önce. Samos (Sisam).Ö. Bu süreç yaklafl›k M. Kos (‹stanköy) ve Rhodos (Rodos). Ege Denizi’ndeki belli bafll› adalar ise. Imbros (Gökçeada). do¤uda Bat› Anadolu k›y›lar› ve güneyde Girit Adas› ile s›n›rl›d›r. ilgilendi¤imiz co¤rafi alan›n esas olarak Ege Denizi veya Ege havzas› ile s›n›rl› oldu¤u göstermektedir. Bu tablo bize. Kuzey Sporat Adalar›. nesa ise ada anlam›na gelen nesos kelimesinin ço¤ul halidir. Kikladlarda süreç daha önce (M. Tunç Ça¤›. Bat› Anadolu k›y›lar›na yak›n olarak. EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ Ege Dünyas›. Tunç Ça¤› için herhangi bir . Dönemin Tunç Ça¤› olarak adland›r›lmas›n›n nedeni. geri kalanlar Yunanistan s›n›rlar› içindedir. Tunç Ça¤›’n›n yaklafl›k ilk bin y›l› ‹lk Tunç Ça¤›’n› kapsamaktad›r. Asl›nda. Makedonya ve Trakya ile Bat› Anadolu.

domuz.Ö. Tunç Ça¤›. 3100 . Tablo 1. Melos Adas›. kurflun. Siphnos. Paros. volkanik cam olarak da adland›r›lan obsidyen.2100 : M. adalar d›fl›ndaki komflu ülkelerde imal edilen eflya ve eserlerde de kullan›lm›fl olmas›. Keros-Syros (‹lk Kiklad II).1100 K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ Kiklad Adalar›. 3000-2000). buralarda yaflayanlar›n nispeten refah içinde olduklar› ve hatta de¤erli hammaddeleri ihraç ettikleri söylenebilir. Kyklades: Eski Yunanca’da “daire. yak. çevreleyen” anlamlar›n› tafl›yan kyklos sözcü¤ünden türetilmifl olup kutsal Delos Adas›’n› çevreleyen adalar› ifade etmektedir. kuzeyden güneye do¤ru. iskâna müsait olmayan bat›k adalar›n su yüzeyindeki zirveleri veya adac›klard›r. bu hammaddelerin adalardan d›flar›ya ihraç edilmifl oldu¤unu göstermektedir. Kiklad Adalar›’nda “Kiklad” ad›yla tan›mlan›r. Bu nedenle. bal›kç›l›kla u¤raflt›klar›n› ve ölülerini -baz›lar›n›n içi taflla kaplanm›fl. Santorini ve Anafi’nin adlar›n› sayabiliriz. sadece. Kikladlar uygarl›¤›na iliflkin herhangi bir yaz›l› belge bulunmad›¤›ndan. Kea. Kythnos. Siphnos Adas›. Grotta-Pelos ve Kampos (her ikisi de ‹lk Kiklad I). Adalar. Andros. Tinos.1700 : M. ancak bunlar›n çok büyük bir k›sm›. Syros. Amorgos. Kea Adas›’ndaki Ayia Irini’de ve Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de ve Ios Adas›’ndaki Skarkos’ta yap›lan arkeolojik kaz›lar. ancak bu alt evreler afla¤›da gösterilmemifltir. Seriphos. kutsal Delos Adas› etraf›nda kümelenmifl olup bunlardan Melos ve Santorini (antik Thera) volkanik adalard›r. Bir adalar toplulu¤u olan Kikladlar’da 200’den fazla ada oldu¤u tespit edilmifltir.s›¤ çukurlara gömdüklerini göstermektedir. Kikladlar›n Tunç Ça¤› kültürünü daha iyi anlamam›z› sa¤lad›. Kiklad Adalar›. Melos Adas›’ndaki Phylakopi’de.Ö. koyun ve keçi yetifltirdiklerini. 1700 . ‹lk Tunç Orta Tunç Son Tunç : M. Kiklad Adalar›’ndaki ‹lk Tunç Ça¤› için “‹lk Kiklad” veya “Erken Kiklad” dememiz gerekir. Adalardaki do¤al zenginlikler nedeniyle.Ö. Kiklad kökenli hammaddelerin. Delos.4 Hellen ve Roma Tarihi özel adland›rma olmamakla birlikte. Yunanistan’›n güney-do¤usundan Anadolu’nun güney-bat›s›na bir köprü gibi uzanarak Yunanistan’dan Anadolu’ya ulafl›m› kolaylaflt›r›rlar. Ege’deki Tunç Ça¤›’n›n ana dönemleri ve kapsad›klar› tarihler gösterilmifltir. 2100. Kiklad Adalar›’ndaki kültüre iliflkin en önemli izler Neolitik’ten sonraki kültür aflamas› olan ‹lk Tunç Ça¤›’na aittir (M. Kaz› ve araflt›rmalar. çevresinde. Sykinos. Kastri ve Phylakopi I (her ikisi de ‹lk Kiklad III) olmak üzere befl kültür dönemine ayr›lm›flt›r. kilden veya mermerden çanak-çömlek imâl edip kulland›klar›n›. Eski Yunanlar›n Kyklades olarak adland›rd›klar› Kikladlara dâhil belli bafll› adalar aras›nda. Naksos. Troia belirleyici ve temsil edici bir rol oynamaktad›r. Asl›nda her dönem kendi içinde üç alt evreye ve alt evreler de A veya B fleklinde alt bölümlere ayr›lmaktad›r. Geç Neolitik ve ‹lk Tunç Ça¤›’nda adalarda yaflayanlar›n köy niteli¤indeki ufak yerleflmelerde iskân ettiklerini. .Ö. Karakteristik özelliklerinden dolay› ‹lk Kiklad Kültürü. Ios. günümüz Yunanistan’›n›n siyasi s›n›rlar› içinde kalmakta olup bu ülkenin güney-do¤u k›y›s› aç›klar›nda yer al›r. Afla¤›da. gümüfl ve bak›r. bu¤day ekip biçtiklerini.1 Ege’de Tunç Ça¤› kronolojisi (Alt dönemler gösterilmemifltir). Paros ve Naksos adalar› ise mermer ve z›mpara minerali aç›s›ndan zengindi. söz konusu uygarl›¤a ait bilgilerimiz esas olarak arkeolojik buluntu ve kal›nt›lara dayanmaktad›r. Melos. Mykonos. Z›mpara minerali mermer iflçili¤inde çok ihtiyaç duyulan bir hammaddeydi.

cycladic.15. M. AMAÇLARIMIZ tanr› veya tanr›çay› temsil eden. kad›n› temsil etmekteydi. bu kültürün etki alan›n› ya da en az›ndan d›fl ülkelerle TELEV‹ZYON iliflkisini göstermesi aç›s›ndan önemlidir. Melos AdaSIRA S‹ZDE s›’nda. Naksos Adas›’nda. Paros Adas›’nda.Ö. Kaz›larda insan iskeletlerine rastlan›lmam›fl olmas›. ¤u. Girit’in etkisine girmeye bafllad›. Orta Kiklad Dönemi’nde. Kampos. önceki dönemin mermer idollerinin aksine. k›lmak için imal edilmifl olduklar›SIRA S‹ZDE n› iflaret etmektedir. onlar›n.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 1. Yunanistan’›n do¤usu ve K ‹ T A P güneyi ile Bat› Anadolu’da ele geçmifl olmas›. D‹KKAT D‹KKAT ‹lk Tunç evrelerine adlar›n› veren Grotta. Kiklad Adalar›’ndaki ‹lk Tunç Ça¤› Kültürü’nün en karakteristik buluntular› mermer idolleridir. adadaki Girit etkisini ve hatta egemenli¤ini göstermektedir. bu kez geometrik bezemeli çanak çömlek dikati çekmektedir. Thera Adas›’ndaki volkanik patlama. do¤al miD Ü fi Ü N E L ‹ M 1. bu yap›n›n da lav ve küller alt›nda kalarak “korunmas›na” neden olmufltu. sade. ayn› zamanda Ege Denizi’nin güney s›n›r›S O R U SIRA S‹ZDE ‹dol: Çok tanr›l› dinlerde. yak. bu idollerden Paros Adas› yak›n›ndaki Saliagos Adas›’nda çok AMAÇLARIMIZ miktarda bulunmufltur. Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de yap›lan arkeolojik kaz›larda birkaç katl›.1 nerallerden elde edilen boya ile beResim lirtilmekteydi. Kiklad Adalar› Kültürü’nün en tipik eserleri nelerdir ve ne amaçla yap›lm›fl olabilirler? SIRA S‹ZDE DÜfi Yunanistan’›n güneyindeki Mora Yar›madas›’n›n (Peloponnesos) Ü N E L ‹ M 120 km yaklafl›k güney-do¤usunda yer alan Girit Adas›. Birkaç santimetreden bir metreye kadar de¤iflik boylarda SIRA S‹ZDE yap›lm›fl olan Kiklad mermer idollerinin yüzlerinde sadece burun gösterilmekte.Ö.asp?cpage=NODE&cnode=3 Girit’e yak›n olan güneydeki Kiklad Adalar›. res. gözler ve dudaklar. Gerek yukar›da sözünü etti¤imiz Kiklad kökenAMAÇLARIMIZ li hammaddelerin gerekse mermer idollerin Ege Denizi’ndeki di¤er adalarda. DÜfiÜNEL‹M T E S EOV RZ U O N L ‹ Y D‹KKAT ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I 1 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE .Ege’de Tunç Ça¤› S O R U DÜfiÜNEL‹M 5 S O R U Kiklad Adalar› kültürü esas olarak ‹lk Tunç Ça¤ kültürüdür. 1700’den itibaren (Orta Kiklad dönemi bafl›). Kaz›larda bulunan Linear A tablet parçalar› ve freskler. Ünite . Pelos. Kastri. ca önemli bir k›sm›n›n mezarlarda D‹KKAT bulunmufl olmas›. Erke¤in tasvir edilKiklad Kültürü’ne di¤i örnekler varsa da idollerin çoT EaitOV RZ U O N kad›n L ‹ Y S E mermer idolü. K ‹ T A P kafllar. duvarlar› fresklerle süslü etkileyici bir yap› ortaya ç›kar›ld›.gr/frontoffice/portal. burada yaflayanlar›n kaçmaya f›rsat bulabildiklerini göstermektedir. tap›nmaKamaçl› insan ‹ T A P yap›m› nesne. yak. Say›2600-2400. Kiklad Adalar› kültürünü temsil eden idollere ve di¤er eserlere internet N E T ‹ N T E R yoluyla afla¤›da belirtilen “Museum of Cycladic Art” web sitesinden ulaflabilirsiniz: http://www. Syros Adas›’ndad›r. M. karakteristik özellikleri SIRA S‹ZDE tam olarak belli edilmemifl. daha zi‹ Kaynak: T N T E R N E Neils yade ölüyle birlikte mezara b›ra(2008).

biny›l bafllar›nda. geniflli¤indeki adan›n yüzölçümü 8. Girit’in Tunç Ça¤› bir S‹ZDE uygarl›¤›n›.300 km2’dir. Palaikastro ve Zakros’tu. yani M. ‹Eski T D K K A Yunanca bir sözcük olup “Denizlere egemen olmay›” ifade etmektedir. Knossos. Thalassokrasi. ‹lyada Destan›’nda Knossos’tan “Girit’in en büyük kenti” olarak söz edilmekte. her biri kendi içinde alt S ayr›ld›: bölümlere de O R U Orta Minos I. 1900-1700) b) Yeni Saraylar veya ‹kinci Saraylar Dönemi (M. iki dönem alt›nda incelenir: SIRA S‹ZDE a) ‹lk Saraylar Dönemi (M. güneyde Phaistos ve Hagia Triada. ihtiflaml› saraylarla temsil edilen yüksek bir uygarl›k ortaya ç›kt› ve bu uygarl›k Orta Tunç Dönemi boyunca önemini ve etkisini sürdürdü. Yunan tarihçi Thukydides ise. Girit’te.Ö. Girit’te Orta Tunç (Orta Minos). incir ve üzüm yer almaktayd›. Erken Minos. kendisinden nerdeyse 1000 y›l önce “yaflam›fl” bir krala iliflkin yarg›s›. Böylece Orta Tunç Ça¤›’n›n ilk evrelerinde. kültürel köken ya da kültürel miras aray›fl› oldu¤unu belirtmeliyiz. Girit’in Tunç Ça¤› uygarl›¤›.Ö. Beyaz Da¤lar. Girit Adas›’nda. Ada hakk›ndaki bu k›sa giriflten sonra. hayvanc›l›k esas olarak koyun. Bat› yar›s›ndaki en önemli yerleflim ise Kydonia’da (Khania) bulunmaktayd›. bat›dan do¤uya do¤ru. Adada kaz› yapan Sir Arthur Evans. 2. kimi bilim adamlar›na göre birdenbire ortaya ç›kan bu uygarl›k. Böylece. 1700-1450) AMAÇLARIMIZ D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Girit’te yaflayan halk›n geçim kayna¤›n›n bal›kç›l›k. Yak›n Do¤u ve Kuzey Afrika arac›l›¤›yla Girit’e ulaflm›flt›.172-179) Knossos ve Kral Minos’un adlar› geçmektedir. Ancak Thukydides’in. Gournia. Geç Tunç Ça¤›’yla birlikte ise çöküfl süreci bafllad›. Phaistos ve Petras’ta birer saray bulunmaktayd›. 250 km.6 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U n› oluflturmaktad›r. Ege adalar›n›n en büyü¤üdür. tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› oldu¤u söylenebilir. uzunlu¤unda ve 50 km. Minos’un bu gücünü. art›k. adaya ilk yerleflenlerin. Çünkü. keçi ve domuz besicili¤ine dayanmaktayd›. adan›n efsanevi kral› Minos’tan dolay›. I. Eski Hellen uygarl›¤›n›n ve dolay›s›yla günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i olarak kabul edilen Girit uygarl›¤›na geçebiliriz. Petras. Girit’in en büyük ovas› ise güneydeki Mesara Ovas›’d›r. Da¤l›k bir fiziki yap›s› olan Girit’teki en önemli da¤lar. Homeros’un ‹lyada Destan›’nda (XIX. Mokhlos. Kuflkusuz Girit’e atfedilen “Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i” yak›flt›rmas›n›n ard›nda. Bir k›sm› saray olarak tan›mlanan yerleflim merkezleri ise daha ziyade adan›n do¤u yar›s›ndad›r. Do¤u-bat› do¤rultusunda uzanan Girit. gerçek ile mitoloji aras›nda SIRAyerlerdedir. thalassokrasi ile ifade etmektedir. kendine özgü bir karakteri vard›. ‹da Da¤› ve 2500 metrelik zirvesiyle Dikte Da¤›’d›r. Minos adl› kral›n›n da “Zeus ile sohbet edecek kadar güçlü” oldu¤u vurgulanmaktad›r. Giritliler. “denizlere ilk hükmeden Kral Minos’un yurdu” oldu¤unu anlatmaktad›r (Thuk. Hint-Avrupa dil grubuna yabanc› olan bir dil konufluyorlard› ve bu nedenle kendilerinden çok daha sonraki bir uygarl›¤a damgas›n› vuran Eski Hellenlerin atalar› de¤illerdi. zeytin. ‘“Minos Uygarl›¤›” olarak adland›rm›flt›. kültürel kayna¤›n› nereden al›yordu? Olas›l›kla o dönemde en parlak dönemlerini yaflayan Mezopotamya ve M›s›r kültürleri. Girit’in en önemli merkezleri orta kesimin kuzeyinde. Girit’in. Tunç Ça¤› Giritlilerinin etnik kökeni henüz aç›klanamam›fl olsa da. Malia.Ö. olas›l›kla Paleolitik Dönem sonunda veya Neolitik Dönem bafllar›nda Anadolu’dan gelmifl olabilecekleri ileri sürülmektedir. Thukydides. Orta Minos III gibi. bu uygarl›k Yak›n Do¤u ve Avrupa’n›n eski uygarl›klar›na benzeDÜfiÜNEL‹M miyordu. ›rksal bir köken iddias› de¤il. Bu merkezlerden Knossos.4). Orta Minos ve Geç Minos olarak tan›mland›. En önemli tar›msal ürünler aras›nda bu¤day. Orta Minos II. do¤uda Malia.

Ö. Girit saraylar› genelde iki katl›yd›. depolar›. Merdivenli Revak 5. Saraylar›n duvarlar› çeflitli konular›n ifllendi¤i fresklerle süslüydü. 1900 civar›nda infla edilmeye bafllanm›flt›. Depo Odalar› Kuzey 0 10 20 30 40 50m Kal›nt›lar› bugünkü Heraklion’a yak›n bir yerde bulunan Knossos’taki saray ilk olarak M.1. . Büyük Merdiven 7. Yap›lan arkeolojik kaz›larda avlusu. Sütunlu Hol 10. 1. Saraylar›n etraf›.Ege’de Tunç Ça¤› 7 Resim 1. bir ada uygarl›¤› olmas› nedeniyle Giritliler savunma gereksinimi duymam›fl olmal›yd›lar. Ancak baz› bilim adamlar›. Ancak flunu da belirtmeliyiz ki.1. atölyeleri ve bir ibadet mekân›n›n oldu¤u yaklafl›k 100 odal› büyük bir yap› kompleksi ortaya ç›kar›lm›flt›r. Kraliçe’nin Odas› 9. Saray Mabedi 4. 9 4 Bat› Avlusu 3 6 Orta Avlu 8 7 1 Kaynak: Pomeroy ve di¤erleri (1999). “saray” sözcü¤ü baz› bilim adamlar› taraf›ndan ihtiyatla kullan›lmakta. Bu nedenle. surla çevrili de¤ildi. Okuma Parças›). “saray” yerine “avlu merkezli yap› kompleksi” veya “merkezi avlulu yap›lar” gibi deyimlerin kullan›lmas› tercih edilmektedir. çok say›da odalar ve avlulardan oluflan Knossos saray› âdeta bir labirenti and›r›yordu. saray›n mimarisi ve sanat› hakk›nda çok fley ö¤renmemizi sa¤lad›. Girit’in güney-do¤u k›y›s›nda yer alan Myrtos’tur. Yak›n Do¤u saraylar›n›n aksine. Myrtos’un Girit saraylar›n›n prototipi olmad›¤›n›. oturma odalar›.1a. res. Ünite . mutfaklar›. Girit saraylar›na model oluflturan prototiplere bir örnek. Sir Arthur Evans’›n Knossos’ta gerçeklefltirdi¤i kaz›lar. Taht Odas› 6. Yunanistan’da oluflan Akha (Miken) sanat› da Girit sanat›ndan etkilenmiflti. Çifte Balta Salonu 8.2 Knossos Saray›’n›n plan›. befl-alt› büyük ailenin bir arada yaflam›n› sürdürdü¤ü büyükçe bir mekân olarak görmektedirler. Bat› Reva¤› (sundurma) 2. Tören Koridoru 3. Theseus ve Minotauros canavar› efsanesine konu olmufltu (Bkz. Fakat saray›n temelleri alt›nda Neoliti¤e kadar giden daha eski yerleflme tabakalar› vard›r.

Girit’in bu zor durumunu f›rsat bilen Akhalar da aday› istila etmifl olabilirlerdi. “Bat› avlusu” da yeni saraylar döneminin bir özelli¤iydi ve Girit’in di¤er saraylar›nda da mevcuttu. fresklerde ve yaz›da görülen baz› özellikler. Giderek zay›flayan Knossos. biny›l›n ikinci yar›s›nda vazo süslemelerinde. Fakat. yüzy›l›n sonlar›nda gerçekleflti¤ini öne sürmektedirler.Ö. Bu demektir ki. Knossos’taki kral. M. Girit’in M. son yap›lan araflt›rmalar›n ›fl›¤›nda. o dönemdeki “uluslararas›” ticaretin kan›tlar›d›rlar. Bu tarihten sonra Girit uygarl›¤›nda bir çöküfl bafllad›. vazo sanat›. Bundan böyle Ege’de liderlik. zeytinya¤› ve flarap saklan›yordu. 17.Ö.Ö. 15. Saraylar›n etraf›nda sur bulunmad›¤›ndan. yeni saraylar›n y›k›m nedeni Thera’daki volkanik patlama olamazd›. Minos Girit’inden Miken liderli¤indeki Yunanistan’a geçti. yukar›da vurgulad›¤›m›z gibi. M. dinsel gücü de elinde tutuyordu. arkeolojik araflt›rmalar. Fakat egemen görüfl. Arthur Evans’›n Knossos’ta kaz› yapt›¤› saray da bu dönemin saray›d›r.8 Hellen ve Roma Tarihi Girit’in kuzey-do¤usundaki Malia Saray› ile Suriye’deki Mari Saray›’n›n benzerli¤inin dikkat çekici olmas›. 2. Nitekim. en dikkat çekici unsurlard›. Girit’in Tunç Ça¤› kültürü . Yeni saraylarda.esas olarak Knossos’tan yönetildi¤idir. dikdörtgen planl› merkezi avlu etraf›nda kümelenen çok say›daki oda ile depolar›n tasar›m› ve günefl ›fl›¤›n›n binan›n içeri girmesini sa¤layan ›fl›k kuyular›. Bu nedenle Knossos için. Bu dönemde.Ö. ilk saraylar kesin olarak bilinmeyen bir nedenle (istila. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda de¤il. Y›k›ma neden olarak Thera (Santorini) adas›ndaki yanarda¤›n patlamas› ve birbirini izleyen yüksek fliddette depremler gösterilmektedir. içlerinde iri küplerin yer ald›¤› dar uzun depolar art›k saray›n içine al›nm›flt›. 1450/1400 civar›nda ise deprem. Ayr›ca dönemin diplomatik dili olan Akkadça yaz›lm›fl Amarna mektuplar›nda Girit’ten M›s›r firavununa veya firavun taraf›ndan Girit’e gönderilen arma¤anlar›n adlar› vard›r. M. bilim adamlar› Thera Adas›’ndaki volkanik patlaman›n M. Bu nedenle.Ö.Ö. Ar- . merkezden d›flar›ya do¤ru bir yap›lanma ve geliflim söz konusudur. yüzy›l›n sonlar›nda tamamen terk edildi. o dönemde Yunanistan’daki Akha kültürü ile benzerlik gösterdi¤inden. Bu dönem ayn› zamanda Yunanistan’daki Akhalar›n güçlü oldu¤u bir dönemdi. bir tanr›-kral kimli¤ini tafl›d›¤› da ileri sürülmektedir. Bir görüfle göre.mimari. Girit Adas›’nda ne tür bir yönetim oldu¤u kesin olarak bilinmiyor. Girit saraylar›n›n Yak›n Do¤u’daki örneklerden ilham al›narak infla edilmifl oldu¤unu iflaret etmektedir. Küplerde hububat. adan›n -en az›ndan Yeni Saraylar Dönemi’nde. deprem veya saraylar aras›ndaki fliddetli bir savafl) yak›l›p y›k›lm›fl ve hemen ikinci kez daha büyük ve daha görkemli olarak infla edilmiflti. bir Üçüncü Saray Dönemi’nden söz etmek yanl›fl olmayacakt›r. yani ufak avlular. M. Minos olarak adland›r›lan Girit kral›n›n. 13.Ö. bu çekirdekte o dönemde yüksek bir uygarl›¤› yaflayan Yak›n Do¤u uygarl›klar›n›n pay›n› da göz ard› etmemek gerekir. biny›l›n bafl›ndan itibaren Suriye’deki Ugarit ve M›s›r ile ticari iliflkilerinin oldu¤unu ortaya koymufltur Uluburun ve Gelidonya bat›klar›. 2. zeytin. 1700 civar›nda yani Orta Minos II Dönemi sonunda. Ancak. adaya Yunanistan’dan bir Akha göçünün oldu¤u düflünülebilir. Bu dönem Yeni Saraylar veya ‹kinci Saraylar Dönemi olarak adland›r›lmaktad›r. yak. çünkü saraylar patlamadan neredeyse 200 y›l sonra y›k›lm›fllard›. volkanik patlama veya istilâ gibi nedeni tam olarak bilinemeyen son bir felaketten sonra adadaki saraylarda yeniden fakat daha büyük bir y›k›m söz konusu oldu. heykeltrafll›k ve resim sanat›n›n gösterdi¤i gibi. Geç Minos Dönemi olarak tan›mlanan M.Eski Hellen uygarl›¤›n›n çekirde¤ini oluflturmaktad›r. Bu son y›k›mdan adada yaln›zca Knossos ayakta kalabilmiflti.

Knossos’ta ele geçen ve M.Ö. Giritlilerin kulland›¤› Linear A yaz›s›n› kendi dillerine uydurarak Linear B’yi oluflturmufl olabilirlerdi.Ö. Ele geçen tabletlerden ç›kan bir sonuç da. sonra da Linear A yaz›s›n›n kullan›lm›fl olmas›d›r. Yeni yaz› sistemi k›sa süre sonra Yunanistan’daki Akhalarca da benimsendi. s. Girit’in baflka merkezlerinde de bulunmas›na karfl›l›k. Linear B yaz›s› ise. Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de yürütülen kaz›lar.Ö. 1450 civar›nda Yunanistan’dan gelen Akhalar. fakat Yunanistan’daki Akhalara özgü bir yaz› oldu¤u anAMAÇLARIMIZ lafl›lm›flt›r. M›s›rl›lar. Tunç Ça¤› arma¤an repertuar› aras›nda çeyizler birinci s›ray› almaktad›r. 2. Giritliler d›fla aç›l›mda öyle ileri gitmifllerdi ki Peloponnesos aç›klar›ndaki Kythera Adas›’nda bir koloni bile kurmufllard›. M. d›fl ülkelerden firavuna vergi olarak gönderilen arma¤anlar› tafl›yan elçiler resmedilmifltir. 1450’lerden sonraya tarihlenen Linear B yaz›s›n›n ise Girit’e de¤il. bu tür materyalin Girit’teki kullan›m›na dair bilgimiz bulunmamaktad›r.Ö. MüDÜfiÜNEL‹M hür ise Girit’te ‹lk Minos döneminden itibaren kullan›lmakta olup Orta Minos DöS O R U nemi’nde daha yayg›nd›r. Girit’te önce hiyeroglif yaz›s›n›n. Oy‹ T A P sa Yunanistan’daki Akha merkezlerinde. Kaynak: Stokstad.3 Çift ar› formunda alt›n kolye Minos mücevhercili¤inin en güzel örneklerindendir. Ünite . Girit’i istila E V ‹ Z Y O N ve ada Knossos’tan yönetilmeye bafllanm›flt›. M. Linear A yaz›s›. bu nedenle bu yaz› Çizgi Yaz›s› A veya B olarak da adland›r›lmaktad›r. Akhalar›n (Mikenlerin) Anadolu’nunD güçlü Ldevleti HititÜfiÜNE ‹M ler ile iliflkisi oldu¤u da muhakkakt›r.1. 1600’lerden sonra ise bir tür çizgi yaz›s› olan Linear A yaz›s›. Mykenai veK Pylos’ta çok say›da Linear B yaz›l› tablet ele geçmifltir. Linear A veya B yaz›s› terimlerindeki linear sözcü¤ü çizgi veya çizgisel‹ anlam›n› tafl›makD KKAT tad›r. M›s›r firavunu III. T E L etmifllerdi M. diplomatik iliflkilerin en erken uygulamas› olarak kabul edilebilir. Girit Adas›na Keftiu diyorlard›. M›s›r fresklerinde ve kabartmalar›nda. Khryssolakkos’ta bulunmufltur. biny›l›n ortas›. “Millavanda / Milawata” ise. SIRA S‹ZDE buralarda ele geçen Girit kökenli veya Girit üslubunda yap›lm›fl buluntularla sabittir.Ö. papirüs ve parflömen gibi dayan›ks›z SIRA S‹ZDE yaz› materyalleri günümüze ulaflmad›¤›ndan. elçiler aras›nda Giritliler ve Akhalar (Akhaioi) da bulunmaktad›r. Linear B yaz›s› Knossos ve Kydonia (Khania) d›fl›nda ele geçmemifltir. D‹KKAT SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT Girit’te iki tür yaz› kullan›l›yordu: M. ‹ngiliz mimar Michael Ventris’in çabalar›yla çözülmüfltür. Amenhotep’in vasallar› olarak an›lan bu kiflilerin adlar› hiyeroglif yaz›s›yla yaz›l›d›r. Güney Kiklad Adalar›’n› da egemenlik alt›na ald›klar›. DÜfiÜNEL‹M S O R U SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . Girit’in d›fl ülkelerle diplomatik ba¤›na ve ticari iliflkilerine kan›tt›r. Ayr›ca. Akhalar. o zamanlar Akha yerS O R U leflmesinin bulundu¤u Miletos’tu. adadaki Minos varl›¤›n› do¤rulamaktad›r. Hitit metinlerinde geçen “Ahhiyava”. saraylarda‹NTERNET ki fresklerde ve vazo resimlerinde görülen üslup de¤ifliklikleri ile di¤er baz› veriler de Akhalar›n adaya geldiklerine iflaret etmektedir. Nitekim. 2 biny›l›n bafllar›nda hiyeroglif (piktogSIRA S‹ZDE rafik yaz› = resim yaz›s›). olas›l›kla Akhalar›n ülkesi (Akhaia).137. örne¤in. (1995). Linear A yaz›s› henüz çözülememifltir. Çünkü. Hatta.Ege’de Tunç Ça¤› 9 ma¤an de¤ifl-tokuflu. Lüks mallar›n varl›¤›. Malia. Girit’te kullan›lan Linear A yaz›s›n› esas olarak tabletlerden tan›maktay›z. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 1.

Argolis’tir. Din. ülkenin kuzeyine do¤ru. Da¤l›k bir ülke olan Yunanistan’da verimli tar›msal alanlar oldukça azd›r. Da¤lardaki ibadet mekânlar› doruk tap›naklar› ve ma¤aralar idi. birkaç› d›fl›nda genellikle k›sad›r. “yeniden da¤›t›mc› saray veya tap›nak ekonomisi” olarak da adland›r›lmaktad›r. ‹lk Hellas Dönemi ifadesi kullan›l- DÜfiÜNEL‹M S O R U YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Örne¤in. Yunanistan. Avrupa’dan Akdeniz’e do¤ru uzanan bir yar›madad›r. Bu ekonomik yap›. da¤lar›n en yüksek noktalar›nda de¤ildi. öteki Eskiça¤ toplumlar›nda oldu¤u gibi. mücevhercilik. 2900 m. kuzeyAttika. Çiftçilik ve zanaat›n da ekonomideki yeri büyüktü. bat›da. kuzey-güney do¤rultuda uzanarak Tesalya ile Epeiros bölgelerini ay›ran Pindos Da¤lar›n›. di¤er Yak›n Do¤u devletlerinde oldu¤u gibi.T da¤lar›n do¤al olarak böldü¤ü bölgelere ayr›lm›flt›. Yunanistan’da. Bunun sonucu olarak denizcilik. Aksios ve Alpheios say›labilir. bat›s›nda Ion Denizi. Yunanistan’›n kuzey-do¤usundaki D‹KKAT Olympos’u ve orta kesimin do¤usuna do¤ru. Messenia ve Lakonia. Othrys Da¤›’n› sayabiliriz. belki de bafll›cas›n› oluflturmufltur. iç kesimde. L E V ‹ Z Y Oülkenin güneyindeki Peloponnesos Yar›madas›’nda ise. bat› k›y›lar›na yak›n olarak Epeiros ve Akarnania. Saray içindeki bir mekân. bu tap›naklar›n yaln›zca halk›n afla¤› tabakalar›n›n de¤il. Doruk tap›naklar›nda ele geçen alt›ndan yap›lm›fl minik çifte baltalar ve Linear B tabletleri. Ü fi Ü N E‹talya gibi. Penios ad›n› tafl›yan iki ›rmak bulunmakta olup biri Tesalya’da di¤eri de Peloponnesos’ta yer almaktad›r. Bu tap›naklara b›rak›lan kilden adak eflyalar› aras›nda çiftçilere yararl› ufak hayvanlar›n modelleri ile sa¤l›¤›na kavuflmas› istenen kol ve bacak gibi insan uzuvlar› da bulunmaktayd›. Phokis ve Boiotia. Girit’te geliflkin bir metal iflçili¤i. Tunç Ça¤› Giritlileri için de vazgeçilmezdi. Eski Hellen ulusunun en önemli faaliyet alanlar›ndan birini. Giritliler esas olarak do¤a tanr›lar›na tap›yorlard›. Korint Körfezi’nin kuzeyinde. Yunanistan’daki ›rmaklar. ço¤u. Aitolia. Belli bafll› ›rmaklar aras›nda Akheloos. Peloponnesos’taki Taygetos SIRA S‹ZDE Da¤› ise Olympos ve Pindos’un ard›ndan Yunanistan’›n en yüksek üçüncü da¤›d›r. yaflam ve yerleflim koflullar› insanlar› ‹NTER ET daha çok oval›kN ve k›y› kesimlere yerleflmeye zorlam›flt›r. do¤uda. Bu nedenle Tunç Ça¤›’n›n ilk evresi için ‹lk Tunç Dönemi yerine. koyun ve keçi yününe dayal› olan tekstil. da¤larda da ibadet mekânlar› vard›. Tesalya. Doruk tap›naklar›n›n yan› s›ra ma¤aralar da ibadet yeri olarak kullan›lm›flt›. ayn› ad› taAMAÇLARIMIZ fl›yan farkl› ›rmaklar da vard›r. da¤l›k bir ülke oldu¤undan. “Hellas” olarak adland›r›lmaktad›r. do¤usunda Ege Denizi. Önemli olan. Yunanistan’›n en yüksek da¤›d›r. körfezin do¤usunda. her ne kadar “doruk tap›na¤›” dense de. En yüksek S O R U da¤lar› aras›nda.10 Hellen ve Roma Tarihi Kaz›larda ele geçen eserler. Da¤lar›n doruklar›na yak›n çok say›da “tap›nak” keflfedilmifltir. Arkadia. Haliakmon.yi aflk›n zirvesiyle Olympos. Tunç Ça¤›. D t›pk› L ‹ M Yunanistan. vazo ve resim sanat›n›n varl›¤›n› ortaya koymufltur. Elis. güneyde. dinin yaflamdaki rolü çok önemliydi. Bu bölgeler kuK ‹ A P zeyden güneye. Yunanistan. iç kesimde. Ayr›ca. N TE de Akhaia. Devlet ekonomisi. Ancak. SIRA S‹ZDE 2 Girit saraylar›n›nS‹ZDE SIRA etraf›n›n surla çevrili olmamas›n›n nedenini aç›klay›n›z.yeniden da¤›t›m› fleklindeydi. endüstriyel bir alan olmufltu. belli bir yükseklikten afla¤›daki yerleflimin görülebilmesi ve ayn› flekilde afla¤›dan da tap›na¤›n görülebilmesiydi. tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› ürünlerin sarayda (veya tap›nakta) toplan›p. güneyde. daha sonra -toplumdaki hiyerarflik yap›lanmaya göre. tap›nak olarak kullan›labildi¤i gibi. saray mensuplar›n›n da ibadet mekân› oldu¤unu göstermektedir. güneyinde ise Akdeniz ile s›n›rlanm›flt›r.

yani Anadolu’dan gelen ve “Akhalar” veya “Akhaial›lar” (Akhaioi). Yunanistan’›n içine yavafl yavafl nüfuz ederek oldu. Hint-Avrupa dil grubunu oluflturan halklar›n Ari ›rktan oldu¤u ve kökenlerinin Karadeniz’in kuzeyinde.Ö. Mykenai d›fl›ndaki önemli Akha merkezleri aras›nda Tiryns. Mykenai’daki saray›n ana kap›s›n›n lentosu üzerinde yer alan kabartmalarda antithetik (karfl›l›kl›) pozda betimlenmifl iki aslan. Akha TELE ‹ZYON saraylar›n›n ifllevi Minos saraylar›n›n ifllevine benziyordu. karbon içeren arkeolojik buluntulardaki (a¤aç parças›. Son y›llarda yap›lan karbon 14 ve dendrokronoloji ölçümleriyle Son Tunç Ça¤›’n›n bafl› M. kuyu mezarlar ve kubbeli mezarlar (tholos’lar) burada aristokrat kral hanedan›n›n hüküm sürdü¤üne iflaret etmek‹NTERNET tedir. Akhalar›n istilas›. Akhalar›n parlak dönemi olan M. Orta Asya steplerinde bulundu¤u ileri sürülüyordu.-15. her biri kendi saray-kalelerinde hüküm süren feodal beylikler halinde yafl›yorlard›. DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . ve 13. saraylar.Ö. ‹ki katl› ve megaron planl› yap›n›n olas›l›kla saray ya da idare merkezi gibi bir ifllevi vard›.Ege’de Tunç Ça¤› 11 maktad›r. Girit’in aksine Akha saraylar› sur duvar› ile çevriliydi. Anadolu ve en fazla Girit ile ticari ve kültürel iliflkileri oldu¤u anlafl›lan bu uygarl›k. M. Yunanistan. Akhalar›n konufltu¤u Yunanca. M. 16. yak. üretim ve yeniden da¤›t›m merkezi ile tüketim fazlas›n›n depoland›¤› yerdi. Bu dönem. olarak adland›r›lan. deri. Aiol ve Ion lehçelerinden olufluyordu. “Kiremitli Ev” ad› verilmifltir. Akha ve Miken sözcükleri ayn› toplumu ve uygarl›¤› ifade etmektedir. kemik vb.Ö. 2. 2000-1700 y›llar› aras›ndaki bir dönemde.Ö. Akhalar. odun kömürü. Dendrokronoloji ise a¤aç SIRA S‹ZDE halkalar›n›n say›lmas›yla yap›lan tarihleme yöntemidir. ülkenin o dönemdeki sakinlerinden dolay› Akhaia olarak an›lmaya baflland›. tah›l. Midea. Yunanistan. saray› koruyucu (apotropeik) bir imaj veriyordu ve olas›l›kla Ana Tanr›ça’y› temsil ediyordu. Mezopotamya. yeni gelenlere boyun e¤mek zorunda kald›lar. biny›l›n ortalar›ndan itibaren Yunanistan’da yüksek bir uygarl›k meydana getirdiler. O dönemde Yunanistan’da yaflayan Pelasglar. kaleler ve an›tsal mezar yap›lar›yla o dönemdeki Yunanistan ve Ege’nin en güçlü uygarl›¤›na damgalar›n› vurdular.Ö. Lerna’da ortaya ç›kar›lan yap›n›n çat›s› kiremitlerle kapl› oldu¤undan. Akhalar. Hitit baflkenti Hattufla’daki (Bo¤azköy) aslanl› kap› ile karfl›laflt›rmak mümkündür. M. Ünite . 19. 2. SIRA S‹ZDE Tarihleme yöntemleri: Karbon 14. yüzy›llar (Geç Hellas IIIA-B) büyük saraylar›n infla edilmifl oldu¤u bir dönemdir ve S O R U ayn› zamanda “Kahramanlar Ça¤›” olarak an›l›r. K A T anlamlar› D ‹ K farkl› yoktur. en güçlü temsil edildi¤i yer olan Argolis Bölgesi’ndeki Mykenai kentinden dolay› “Mykenai” ya da SIRA S‹ZDE “Miken” Uygarl›¤› olarak da adland›r›l›r. bitki. bir görüfle göre ise do¤udan. 14. Eski Yunanca konuflan Hint-Avrupal› bir halk›n istilas›na u¤rad›. bir görüfle göre Karadeniz’in kuzeyinden. 1700’e çekilmifltir. Akhalar.Abir insan›n tafl›yamayaca¤› büyüklükte iri tafllarla infla edilmifl olan bu duvarlar›n mitolojik devyarat›klar olan Kykloplar (Kyklopes) taraf›ndan infla edildi¤ine inan›yorlard›. Mykenai’daki saray. Orkhomenos. 2500-2200) temsil edilmektedir. Bu aslanl› kap›y›. yüzy›llar (Geç Hellas I-II) Akha uygarl›¤›n›n N E L ‹ M D Ü fi Ü Sarayöncesi veya Erken Saraylar Dönemi’ni kapsar.Ö.Ö. Atina ve Gla’y› gösterebiliriz. Thebai. yap›ya. 14501200) ya da Ege Dünyas›’n›n Son Tunç Ça¤›’na (Geç Hellas) denk düflmektedir. Girit’in Üçüncü Saray Dönemi’ne (M. kumafl. YönetimV merkezi olmas›n›n yan› s›ra törenlerin yap›ld›¤› yer. K›br›s. M. Yunanistan’›n Argolis bölgesinde yer alan Lerna esas olarak ‹lk Tunç Ça¤›’yla (M.Ö.) radyoaktif karbon 14 izotopunun yo¤unlu¤unun ölçülmesine dayal› bir tarihleme yöntemidir. biny›l›n bafl›nda (ayn› zamanda Orta Tunç Ça¤›’n›n da bafllang›c›). üstün ›rk varsay›mlar›n›n geçerli¤ini yitirdi¤i günümüzde art›k kabul görmemektedir. M›s›r. Pylos. Bunlardan ilk üçünde orAMAÇLARIMIZ taya ç›kart›lan saraylar›n çekirde¤ini megaron ad› verilen dikdörtgen planl› bir yap› oluflturuyordu. Akhalar’dan K ‹ T P sonra Yunanistan halk›n› oluflturan Arkaik ve Klasik Ça¤ Yunanlar›.1. yüzy›l›n bu ›rkç› yaklafl›m›.

Kuyu mebulundu. mezar odas›n›n çat›s› tonozla kapat›l›yordu. 1570-1500 aras›na tarihlenirken. 1876’da H. M. olas›l›kla M. 16. A düflünmüfltü. Tamamlanm›fl ve içine gömü yap›lan mezar odas›n›n ve önündeki giriflin üzeri t›pk› bir tümülüs gibi toprakla örtülüyordu.12 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 3 Minos saraylar› ile Miken saraylar› aras›nda savunma aç›s›ndan fark ya da benzerlik var SIRA S‹ZDE m›d›r? DÜfiÜNEL‹M Erken dönemlerin yönetici s›n›f›na ait mezarlar (M. K›br›s.lu kuyu mezarda mezarlar olarak bilinirler. bu duTELEV‹ZYON TELEV‹ZYON rumda B Halkas›. Mezopotamya. Sur duvar›n›n içinde yer alan A Halkas›’nda 6 mezar. Bu tür masklar ölünün Mezar Halkas›. Mykenai’da D‹KKAT D‹KKAT kaz› yapan H.Ö. Suriye.Ö. D‹KKAT Sosyal ve siyasal yap›s› hakk›nda Homeros destanlar›na çok fley borçlu oldu¤uSIRA S‹ZDE muz bu yüksek uygarl›k.Ö. Bu nedenle M. o dönemde Yunanistan’›n Girit ile olan ba¤lar›n› a盤a vurmas› aç›s›ndan kayda de¤erdir. yüzy›l›n sonunda ortaya ç›kacak olan kubbeli (veya tonozlu) tholos mezarlar›n en önemlileri ise içinde buluTholos: Yuvarlak ve tonozlu yap›lara verilen add›r.15. söz konusu mezarlar›n kuflaklar boyunca kullan›lm›fl olduklar› anlafl›lmaktad›r. gerçekte bir mezar yap›s›d›r.Ö.Ö. ayn› aile ve sülale men‹NTERNET NTERNET suplar› da ‹gömülmüfltür. ‹nsan iskeletleri ve buluntular›n incelenmesinden. B Halkas› M. 1952’de Yunan arkeologlar taraf›nKaynak: Harris (2000). 16. bir Akhalara ait alt›n S O R U kuyu gibi toprak yüzeyinden derine S O R U mask. B Mezar Halkas› ise M. Mezarlara tek gömü yap›lmam›fl. 13. ve 11. dan günümüze R U Resim 1. SchlieAMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ yüzüne konuyordu. Bu mezarlara dromos denen dar uzun bir koridor ile girilmekte ve bu koridorun sonunda dairesel planl› meSIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE zar odas› yer almaktad›r. surun d›fl›nda yer alan B Halkas›’nda ise irili ufakl› 24 mezar ortaya ç›kar›lm›flt›r. nan de¤erli eserlerden dolay› yanl›fl olarak “Atreus Hazine Binas›” olarak adland›r›lan mezar yap›s› ile “Klytemnestra” mezar yap›s›d›r. A Halkas›’ndan daha eskidir. 1200-1150 civar›nda tamamen ortadan AMAÇLARIMIZ kald›r›lm›flt›r.Ö. 2. Atreus mezar odas› yaklafl›k 15 metre çap›nda ve DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M yaklafl›k 13 metre yüksekli¤indedir. yüzy›l). Anadolu ve Bat› Avrupa’dan ithal edilen de¤erli metal ve tafllardan yap›lm›fllard›. biny›l›n ortas›.Ö. Bu eflyalar›n bir k›sm› Girit. yüzy›llar (Geç Hellas IIIC) “Saraylar SonK ‹ T A P SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Mykenai’daki 5 kaz›lm›fl olmalar›ndan dolay› kuyu no. mann taraf›ndan.Ö. zarlar iki grup halindeydi ve her ikiSchliemann mask›n si de duvarla çevrilmiflti. Krali veya soylu s›n›fa mensup kiflilere ait olan tholos mezarlar yüzy›llar önce soyulmufl olmalar›na ra¤men birkaç› soyulmaS O R U S O ulaflabilmifltir. 16501550 aras›na tarihlenmektedir. Bu nedenle Agamemnon’a ait SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE literatüre. metal ve seramik çanak çömlekler vard›r. Daha sonra. de¤erli metal ve tafllardan mücevherler. mezarlar M. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda kuzeyden gelen istilac›lar›n bask›s› sonucu zay›flam›fl ve “Ege Göçü” olarak an›lan bu istilan›n son dalgas›n› oluflturan Dorlar taraf›ndan da M. 12. Mezarlarda ele geçen eserlerin Girit etkisi göstermesi. Mezarlarda ele geçen eserler aras›nda alt›n masklar. M›s›r. A Mezar Halkas›’ndaki K ‹ T A P K ‹ T A P s. dan bulundu.4 D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M Atreus Hazine Binas›. A Mezar Halkas› ve B Meoldu¤unu zar Halkas› olarak geçmifllerdir.

1. Ünite - Ege’de Tunç Ça¤›

13

ras› Dönem” olarak da adland›r›lmaktad›r. Çünkü Akha saraylar› eski önemlerini yitirmifller, y›k›lm›fllar ve terkedilmifllerdir. Fakat Akhalar›n çöküflü sorunu bilim dünyas›n› meflgul etmeye devam edece¤e benziyor. Bu nedenle, her ne kadar bu olay›n nedeni olarak Dorlar gösterilse de, yeni teoriler üretmek her zaman mümkündür. Nitekim son y›llarda ileri sürülen bir görüfle göre, esas yurtlar› Tesalya olan organize topluluklar (Deniz Kavimleri), denizden yapt›klar› ak›nlar sonucu Akha merkezlerini çökertmifllerdi. Akha merkezlerinde soylular ve iktidar sahipleri saray ve kalelerde hüküm sürerken; damos olarak tan›mlanan halk, bunlar›n çevresindeki evlerde ya da k›rsaldaki çiftliklerde yafl›yordu. Halk›n en alt s›n›f›n› kuflkusuz köleler oluflturuyordu. Kral, vanaks, yan›nda çal›flan ve orduya komuta eden kifli ise lavagetas ad›n› tafl›yordu. ‹fllevini bilmedi¤imiz ancak dini bir zümreyi temsil etti¤i düflünülen telestai denen bir grup da vard›. Ad›n› bildi¤imiz en ünlü Akha kral›, Troia seferini de yöneten Agamemnon’dur. Akha krall›klar›n›n, önceden düflünüldü¤ü gibi feodal bir yap›ya de¤il, merkeze ba¤l› bir karaktere sahip oldu¤u görüflü a¤›rl›k kazanm›flt›r. Odak noktas›n› saray›n oluflturdu¤u ekonomik yap›, Girit’teki Minos dönemi ekonomisiyle benzerlik göstermektedir. Tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› ekonomide, yeniden da¤›t›mc› saray ekonomisi uygulan›yordu. Kuflkusuz ekonomi sadece tar›m ve hayvanc›l›ktan ibaret de¤ildi; zanaatkârlar›n da önemli rolü vard›. Miken saray ekonomisinin önde giden iki endüstri kolundan biri koyun ve keçi besicili¤ine ba¤l› olarak geliflen tekstil, di¤eri ise metal iflçili¤iydi. Zeytinya¤›, flarap, parfüm ve çanak çömlek imalat› ile dericilik de endüstriyel alanlard›. Linear B tabletlerinde erkeklerin mesleklerine iliflkin bilgiler de yer almaktad›r: marangozlar, tafl ustalar›, tunç, demir ve alt›n iflçili¤inde çal›flan ustalar, yay ve silah imalatç›lar›, deri ustalar›, parfüm imalatç›lar›, doktorlar. Akhalar, arkeolojik kaz›larda ortaya ç›kart›lan buluntular›n gösterdi¤ine göre özellikle metal iflçili¤i ve mücevher yap›m›nda ustayd›lar; bak›r› K›br›s Adas›’ndan, gümüfl ve kalay› Attika bölgesinden, alt›n› Trakya ve Do¤u’dan sa¤l›yorlard›. Akhalar, Do¤u ve Bat› Akdeniz k›y›lar›nda ve Bat› Anadolu’da da ticaret kolonileri kurarak yay›lmac› bir politika izlemifllerdir. Yunanistan d›fl›nda ele geçen Miken eserleri bunu kan›tlamaktad›r. Nitekim, tahta at hilesiyle ünlü Troia Savafl› da (M.Ö. yak. 1300 y›llar›), Akhalar’›n kuzeybat› Anadolu’da bir üsse sahip olmak ve böylece Karadeniz’e aç›lma arzular›n› gerçeklefltirebilmek için verdikleri mücadelenin bir sonucudur. Troia Savafl› kimler aras›nda olmufltur?
SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE

Tunç Ça¤›’nda Ege ve Akdeniz ticaretinin önemine “Girit Adas› ve Minos UyDÜfiÜNEL‹M garl›¤›” bafll›¤› alt›nda de¤inmifltik. Tunç Ça¤›’n›n sonlar›na gelindi¤inde ticaretin boyutu hakk›ndaki bilgilerimiz artmaktad›r. Sikkenin henüz icat edilmedi¤i bu döS R U nemlerde ticaretin en önemli araçlar› alt›n ve gümüfl gibi de¤erliOmetallerdi. Ayr›ca mal de¤iflimi de önemli bir yer tutuyordu. Fakat Tunç Ça¤› devletlerinin hükümdarlar› ya da aristokratlar› aras›nda en s›k rastlanan de¤iflim türü, arma¤an de¤iflD‹KKAT tokufludur. ‹ktidar de¤ifliklikleri, evlilikler, resmi törenler ile tap›nak ve saray inflas› gibi önemli olaylar› kutlamak için devlet hükümdarlar› ya da ileri gelenleri birSIRA S‹ZDE birlerine arma¤anlar gönderiyorlard›. Anadolu’nun güneyinde, Kafl ile Kemer aras›ndaki k›y› fleridi üzerindeki Uluburun ve Gelidonya Burnu aç›klar›nda ortaya ç›kart›lan Tunç Ça¤› bat›k gemilerinde ele geçen eflyalar, Do¤u Akdeniz ve Ege’deAMAÇLARIMIZ ki deniz ticaret trafi¤inin yo¤unlu¤unu gözler önüne sermifltir.
K ‹ T A P

4

DÜfiÜNEL‹M S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

14

Hellen ve Roma Tarihi

Akhalar’›n, yukar›da da de¤indi¤imiz gibi, günümüz bilim adamlar› taraf›ndan Linear B olarak adland›r›lan ve soldan sa¤a do¤ru yaz›lan bir yaz›lar› vard›. Bu yaz›, 1952’de Michael Ventris ve John Chadwick taraf›ndan çözülmüfl ve Eski Yunanca’n›n arkaik formu oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Linear B yaz›l› tabletlerin içerdi¤i metinler tarihi veya edebi nitelikte belgeler de¤ildir; birtak›m listeler fleklinde düzenlenmifl envanter kay›tlar›ndan ibarettir. Carl Blegen’in Pylos’ta buldu¤u Linear B tablet arflivi M.Ö. 1200 civar›na tarihlendirilmektedir. Bu arfliv sayesinde Miken saray yönetimi, ekonomisi, toplumsal yap›s› hakk›nda çok fley ö¤reniyoruz. Linear B tabletlerinde Miken tanr› ve tanr›çalar›n›n adlar› da geçmektedir. Örne¤in, Zeus, Hera, Poseidon, Hermes, Athena, Artemis, Apollon, Ares ve Dionysos gibi belli bafll› tanr›lar›n adlar›n› bu metinler sayesinde ö¤reniyoruz. Bu tanr›lar Homeros destanlar›ndaki Hellen tanr›lar›yla benzerlik göstermektedir.

TROIA
Troia: Hitit metinlerindeki Wilufla, Homeros’ta Ilios olarak geçmektedir.

‹lk Tunç Ça¤›’nda Anadolu’daki önemli merkezler aras›nda Troia ilk s›ray› almaktad›r. Troia’n›n I. - IV. tabakalar› ‹lk Tunç Ça¤›’na iliflkindir (M.Ö. 3. biny›l). Bir kale görünümündeki ‹lk Tunç Ça¤› Troia’s›nda megaron planl› yap›lar bulunmakta olup, bu yap›lar›n etraf› sur ile çevrilmiflti. Bu dönem Troia’s›nda insan yüzlü kaplar ile depas amphikypellon denen kaplar dikkati çekmektedir. Ayr›ca, metal iflçili¤inin ulaflt›¤› aflamay› gösteren buluntular ele geçmifltir. H. Schliemann, 1870 y›l›nda Osmanl› Devleti’nden izin almaks›z›n Hisarl›k’ta bir sondaj yapm›fl, ilk kaz›ya ise 11 Ekim 1871’te bafllam›flt›. Schliemann, 1873’te, tepenin yüzeyinden 8.5 metre derinlikte, Priamos’un Hazinesi olarak adland›rd›¤› alt›n, elektron, gümüfl ve tunçtan yap›lma 8.830 eser buldu. II. Troia’n›n tahribine iflaret eden bu tabaka flimdi M.Ö. 2600-2200 y›llar›na tarihlendirilmektedir. Schliemann, defineyi Osmanl› yetkililerinden saklayarak Atina’ya kaç›rd›. Troia kaz›lar›nda bulunan ve genel olarak Troia Hazineleri olarak bilinen alt›n ve gümüfl eserler, bugün Avrupa ve ABD’nin çeflitli müzelerine da¤›lm›fl olup ço¤u Rusya’daki Puflkin Müzesi’ndedir. ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri ile Çanakkale Müzesi’nde de Troia Hazinelerine ait bir grup eser vard›r.

Resim 1.5 Troai VI’n›n rekonstrüksiyonu. Kaynak: Troia Düfl ve Gerçek (2001), res.23.

1. Ünite - Ege’de Tunç Ça¤›

15

Anadolu’nun kuzeybat› köflesinde yer alan Troia, M.Ö. 3. biny›lda oldu¤u gibi, M.Ö. 2. biny›lda da yerleflime sahne olmufltu. Troia’n›n V. tabakas› Orta Tunç Ça¤›’na geçifl dönemidir; VI. tabakas› Orta ve Son Tunç Ça¤lar›’n›n temsil edildi¤i M.Ö. 2. biny›l› kapsamaktad›r. VII. tabaka ise Tunç Ça¤›’n›n sonlar› ya da M.Ö. 2. biny›l›n sonlar›d›r. Troia Savafl›’n›n VII. ya da VI. tabakalar ile temsil edilen kentlerden birinde geçti¤i düflünülmektedir (M.Ö. yak. 13. yüzy›l›n ikinci yar›s›).
Troia I Troia II Troia III Troia IV Troia V Troia VI Troia VIIA Troia VIIB (M.Ö. yak. 3000-2550) (M.Ö. yak. 2550-2300) (M.Ö. yak. 2300-2200) (M.Ö. yak. 2200-2000) (M.Ö. yak. 2000-1750) (M.Ö. yak. 1750-1300) (M.Ö. yak. 1300-1180) (M.Ö. yak. 1180-950) Tablo 1.2 Troia’n›n Tunç Ça¤› tabakalar›. Son tabaka, Demir Ça¤›’n› kapsamaktad›r.

Troia VIII ve X (M.Ö. yak. 950’den itibaren)

Girit’te Minos Dönemi’nde kullan›lan yaz› Linear A olarak adland›r›lmakta olup bu yaz› henüz çözülememifltir. Miken uygarl›¤›n› meydana getiren Akhalar da. mimaride veya çanak çömleklerde de¤il.-2. biny›l).Ö. metal iflçili¤inde ve mücevher yap›m›nda ustayd›lar. biny›l›n ikinci yar›s›nda vazo süslemelerinde. Girit’i istila etmifllerdi ve ada Knossos’tan yönetilmeye bafllanm›flt›. yaz› ve din aç›s›ndan) sonraki Hellen uygarl›¤›n› etkilemifl olmas›d›r.VII. Troia’da kaz› yapan H. Bu da. Oysa Yunanistan’daki Akha merkezlerinde. Akhalar.16 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Eski Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan Kiklad Adalar›. merkezi bir avlu etraf›nda kümelenen çok say›da odalar. A M A Ç 3 A M A Ç 2 A M A Ç 4 . Ancak. Troia’n›n Tunç Ça¤› uygarl›¤›n› tan›mlama Bat› Anadolu’da Tunç Ça¤›’n›n en önemli temsilcisi olarak Troia kabul edilmektedir. Linear B yaz›s› Knossos ve Kydonia (Khania) d›fl›nda ele geçmemifltir. Miken uygarl›¤›n›n da (özellikle mimari. Girit’in baflka merkezlerinde de bulunmas›na karfl›l›k. saraylardaki fresklerde ve vazo resimlerinde görülen üslup de¤ifliklikleri ile di¤er baz› veriler de Akhalar›n adaya geldiklerine iflaret etmektedir. yüzy›l›n ikinci yar›s›). Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n gerek mimari. Bundan böyle Ege’de liderlik. burada. Girit’te oldu¤u gibi. Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i kabul edilmesini tart›flma Bunun genel olarak iki nedeni vard›r: birinci neden co¤rafidir. günümüz Avrupas›’n›n “do¤udaki” s›n›r›n› Ege Denizi ve bu denizin de Akdenizle olan s›n›r›n› Girit Adas›’n›n oluflturmas›d›r. özellikle güneydekiler. Girit’teki Minos uygarl›¤›nda oldu¤u gibi saraylarda yafl›yorlard›. ayd›nl›k kuyular› denen binalar aras›ndaki ufak avlular. fresklerle süslüydü. Nitekim. o dönemde Yunanistan’daki Akha kültürü ile benzerlik gösterdi¤inden. 1450 civar›nda Yunanistan’dan gelen Akhalar. Girit’tekinin aksine. 13. Saraylar›n etraf› surla çevrili de¤ildir. Troia’n›n I. surla çevriliydi. günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n beslendi¤i ana kayna¤› oluflturdu¤u gözönüne al›n›rsa. M. “Priamos’un Hazinesi” olarak adland›rd›¤› alt›n. ya da VI. Mezar Halkas› A ve B olarak tan›mlanan krali mezarlarda ortaya ç›kar›lan eserlerde Girit (Minos) etkisi görülmektedir. Linear A yaz›s›. adaya Yunanistan’dan bir Akha göçünün oldu¤u düflünülmektedir. saraylar›n etraf›. Orta Tunç Ça¤›’ndan itibaren Girit’teki Minos uygarl›¤›n›n etkisi alt›na girmifl olup bu etkinin görüldü¤ü yere en iyi örnek Thera Adas›’d›r. bu etkileflimde Girit’teki Minos uygarl›¤›n›n rolü daha iyi anlafl›lacakt›r. Hellen uygarl›¤›n›n. Di¤er bir deyiflle. Schliemann. Giritlilerin kulland›¤› Linear A yaz›s›n› kendi dillerine uydurarak Linear B’yi oluflturmufl olabilirlerdi. Miken uygarl›¤›n› yaratan Akhalar›n kulland›¤› Linear B yaz›s› çözülmüfltür. ‹kinci neden. yak. Minos kültürünün en karakteristik özellikleri saraylarda izlenebilmektedir.Ö. Minos Girit’inden Miken liderli¤indeki Yunanistan’a geçti. gümüfl ve tunçtan yap›lma çok say›da eser buldu. Yeni yaz› sistemi k›sa süre sonra Yunanistan’daki Akhalarca da benimsendi. gerek duvarlardaki fresklerde ifllenen konular ve tasvirler ile mezar buluntular› aç›s›ndan Yunanistan’daki Miken uygarl›¤›yla benzeflen yanlar›n›n bulunmas› ve bu uygarl›¤› etkilemesi. Mykenai’daki Mezar Halkas› A ve B olarak tan›mlanan krali mezarlarda ortaya ç›kar›lan eserlerde Girit (Minos) etkisi görülmektedir. Knossos’ta ele geçen ve M. Minos uygarl›¤›n›n en iyi temsil edildi¤i yer Knossos’tur.Ö. . tabakalar ile temsil edilen kentlerden birinde geçti¤i düflünülmektedir (M. 3. Bu idoller daha ziyade mezarlarda bulundu¤u için. 1450’lerden sonraya tarihlenen Linear B yaz›s›n›n ise Girit’e de¤il. depo mekânlar› ve bat› avlusu bulunmaktad›r. örne¤in. o dönemde Yunanistan’›n Girit ile olan ba¤lar›n› a盤a vurmas› aç›s›ndan kayda de¤erdir. Kiklad Adalar›. Minos ve Miken uygarl›klar› aras›ndaki iliflkileri ve etkileflimi aç›klama Geç Minos Dönemi olarak tan›mlanan M. Mikenler.Ö. ölüyle birlikte mezara b›rak›lmak için yap›ld›klar› düflünülmektedir. fakat Yunanistan’daki Akhalara özgü bir yaz› oldu¤u anlafl›lm›flt›r.Ö. tabakalar› Tunç Ça¤›’na iliflkindir (M. fresklerde ve yaz›da görülen baz› özellikler. Minos ve Miken uygarl›klar›n›n karakteristik özelliklerini aç›klama Kiklad Kültürü’nün en karakteristik özellikleri. Çünkü. elektron. Girit saraylar›n›n duvarlar› da. Mykenai ve Pylos’ta çok say›da Linear B yaz›l› tablet ele geçmifltir. Troia Savafl›’n›n VII. 2. mermer idollerde karfl›m›za ç›kar.

Afla¤›dakilerden hangisi Minos saraylar›n›n/ merkezlerinin özelliklerinden biri de¤ildir? a. Mykenai d. karfl›l›kl› olarak. Kiklad Adalar›’ndaki kültürde esas olarak afla¤›daki dönemlerden hangisi temsil edilmektedir? a. Surla çevrili olmas› d. Megaron’un tan›m› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Troia c. Saray›n hazinesinin muhafaza edildi¤i yer b. e. Minos / H. D›fl ülkelerden gelen arma¤anlar›n sakland›¤› yer 9. Malia b. Mezar yap›s› d. Paros ve Naksos 3. Zakros e. Gla 5. Erken Neolitik c. Linear A yaz›s› 7. Knossos e. Miken uygarl›¤›na ait olan Atreus Hazine Binas› ne amaçla kullan›lm›flt›r? a. Demir Ça¤› 2. Melos / H. onur yaz›t›n›n dikilmesi d. “Priamos’un Hazinesi” olarak adland›r›lan de¤erli eflyalar ve mücevherler afla¤›dakilerden hangisinde bulunmufltur? a. Saray deposu e. Lerna . Seriphos ve Siphnos e. Büyük Saray deposudur. Minos uygarl›¤›nda. Schliemann d. Minos ve Miken uygarl›klar›nda. Mykonos ve Thera c. Delos ve Kea d. diplomatik iliflkilerin kurulmas›nda öne ç›kan ve ünitede verilen örnek afla¤›dakilerden hangisidir? a. ‹lk Tunç d. Mezar yap›s›d›r. Atreus’un kiflisel servetinin muhafaza edildi¤i yer c. Herakles (Herkül) b. Ifl›k kuyusu c. Minos / A. Schliemann b. c. Arma¤an de¤ifl-tokuflu 6. Afla¤›daki Kiklad Adalar›’ndan hangileri mermer yataklar›yla ünlüdür? a. Argonautlar e.1. Son Tunç e. Eski Hellen tap›naklar›n›n da prototipini oluflturan dikdörtgen planl› basit yap›d›r. Malia c. Knossos b. Ünite . Bat› avlusu b. Phaistos d. Saray avlusuna. merkezi avluya aç›lan kraliçenin taht odas›d›r. Kykloplar 10. Girit’in Tunç Ça¤› uygarl›¤›n›n ad› ve bu ad› veren kifli afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmiflitir? a. b. Evans e. Minos / John Chadwick c. Arkaik ve Klasik Ça¤ Hellenleri. Minos / M. d. Yeniden da¤›t›mc› saray ekonomisi e. Miken tümülüslerindeki tonozlu yap›ya verilen add›r. bir insan›n tafl›yamayaca¤› büyüklükte iri tafllarla infla edilmifl olan Myken saraylar›n›n duvarlar›n› kimin / kimlerin infla etti¤ini düflünüyordu? a. Sarayda çal›flan tafl ustalar›n›n de¤iflimi b. Ventris 4. Amazonlar d. Cenaze törenlerine davet c. Elçilerin karfl›l›kl› olarak daveti e. Minos halk› c. Afla¤›dakilerden hangisi Minos Dönemi Girit Adas› saraylar›ndan / yerleflimlerinden biri de¤ildir? a.Ege’de Tunç Ça¤› 17 Kendimizi S›nayal›m 1. 8. Paleolitik b. Andros ve Syros b.

yerüstünde yap›lm›fl bin bir oda ve uzun koridorlardan oluflan çaprafl›k bir yap›d›r. Bundan böyle bo¤uldu¤u denize onun ad› verilerek Aigaios Pontos / Aigaion Pelagos yani Ege Denizi denir. c 2. kara yelkenleri görünce o¤lunun öldü¤ünü düflünür ve denize atlayarak intihar eder. Fakat canavar› öldürdükten sonra. Girit Kral› Minos’un k›z› Ariadne de Theuseus’a yard›m eder. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Troia” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kaynak: A. c 9. Babas› Aigaios. Mitoloji Sözlü¤ü. Theseus ve Ariadne maddelerinden derlenmifltir). Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yunan mythosunda bu kelime Girit Kral› Minos’un ünlü mimar Daidalos’a yapt›rd›¤› ve içinde insan bedenli. e 3. babas›na. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. sonsuz ve girift dehlizlerden meydana gelen bir yap›ya verilen add›r. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kiklad Adalar› ve Kültürü” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d 8. e 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kiklad Adalar› ve Kültürü” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 10. bo¤a bafll› canavar Minotauros’u saklad›¤› yap› için kullan›l›r. b . o da gençleri. Girit Labyrinthos’u yeralt›nda de¤il. Girit’e oradan gelmifl olsa gerek. bo¤a bafll› Minotauros canavar›na yedirirmifl. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. sözcük yap›s›ndan da anlafl›ld›¤› gibi Yunanca bir kelime de¤il. Labyrinthos. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” ile “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. Anadolu dillerinden türemedir. babas›na verdi¤i sözü unutarak. Böylece Theseus. Erhat. c 7. Minotauros’u öldürerek Labyrinthos’tan ç›kar ve Atina’ya döner. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. d 4. Ona bir yumak iplik vererek Labyrinthos’a girdikten sonra yolunu flafl›rmadan ç›kmas›n› da sa¤lar. Remzi Kitabevi. bu duruma son vermek isteyen Atina Kral›. ‹flte. 6. o¤lu Kahraman Theseus’u gençlerle birlikte Girit’e gönderir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ‹stanbul. canavar› öldürdü¤ünde gemisine beyaz yelken çekerek dönece¤ini söylemifltir. 2008 (Minotauros. kara yelkenle döner. kurban olarak insan bedenli.18 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Labyrinthos Labyrinthos. Ancak. Efsaneye göre Atina Kral› Aigaios her y›l Atinal› genç k›z ve erkekleri Girit Kral› Minos’a adak olarak gönderirmifl.

J. (2000). New York-Oxford. (1995). Neils. N. S. The Aegean Bronze Age. (1997). Londra.W. New York. Social. Ancient Greece. (1999). karadan gelebilecek sald›r›lara aç›kt›. D. (2008). (1989). Minos Uygarl›¤›. Aegean Bronze Age Chronology.(2008). Bu nedenle Tunç Ça¤› Girit’inde yaflayanlar bir savunma sistemine ihtiyaç duymam›fl olabilirlerdi. J. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. Sheffield. Radiocarbon. Cambridge University Press.T. bir ada olmas› nedeniyle d›flar›dan gelecek sald›r›lara karfl› do¤al olarak korunakl›yd›.1. M. Cambridge. Londra. L. Bristol.H. Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean. (2010). and History. (2002). Kiklad Kültürü’nün en tipik ve ilgi çekici eserleri. (2007). piflmifl toprak “tavalar” vs. S. Cycladic Art. . Cambridge. Art History. (2002). Daha ziyade mezarlarda bulunmufl olmalar›.L. Dickinson. Giritliler denizden gelebilecek bir sald›r›ya pek ihtimal vermiyorlard›. S. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. S. Bu nedenle etraflar› surla çevriliydi.B . ya¤malam›fllar ve ülkelerine geri dönmüfllerdir.T. tanr›sal gücü temsil eden mermer idolleridir. Bulgurlu-Gün. (1995). The Mycenaeans.Donlan. R. (1999). Oxford University Press. Ege ve Yunan Tarihi. Stokstad. . Cambridge University Press. ‹stanbul. ‹dollerin ço¤u kad›n formundayd›. Fitton. Minoan and Mycenaean Art. Paul Getty Museum. Schofield. Cambridge University Press. A Political. Londra. Oxford University Press. Bu nedenle saraylar›n etraf›n› surla çevirmemifllerdi. Cline. Tunç Ça¤›’nda deniz ulafl›m›n›n ve savafl gemilerinin daha ilerideki dönemlere göre geliflkin olmad›klar› düflünülürse. (2001). Ünite . The British Museum Concise Introduction. E. adaya d›flar›dan yap›lacak bir sald›r›n›n kolay olmayaca¤› aç›kt›r. (1991). Oxford University Press. Warren. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Alexiou. TTK. J. Chadwick. British Museum Press. Miken saraylar› ise Yunanistan’da olduklar›ndan. Londra. History of Ancient Greece. di¤er bir deyiflle saraylar tahkim edilmemifllerdi.Ege’de Tunç Ça¤› 19 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Kiklad Adalar› Kültürü’nde kuflkusuz boyal› çanak çömlekler. çev. onlar›n ölüyle birlikte mezara b›rak›lmak üzere yap›lm›fl olduklar›n› iflaret etmektedir. O. ‹stanbul.Roberts. V. Miken saraylar›nda tahkimat›n olmas›. Harris.A. Ancak. The Absolute Chronology of the Aegean Early Bronze Age: Archaeology. J. (1971). Higgins. S›ra Sizde 3 Minos Dönemi saraylar› Girit Adas›’nda yer ald›¤›ndan.M. çev. Londra. Fitton J.Burstein. Shelmerdine. New York. Ancient Greece. M. A. Homer Kitabevi. Aegean Art and Architecture. eserler üretilmifltir ve bunlar›n hepsi o kültürün parças›d›rlar. Ankara. ve Hankey. USA. L. Thames & Hudson. Manning. S›ra Sizde 2 Girit. British Museum Press. Minos saraylar›nda olmamas›d›r. S.L.Tulunay. W. . P. (1999). Mansel. and Cultural History. C. Akhalar gemilerle Troia’ya gelip kenti kuflatm›fllar. Minoans. Preziosi. E. Minos ve Miken saraylar› aras›ndaki en önemli fark. ve Hitchcock. Düfl ve Gerçek (2001). S›ra Sizde 4 Troia Savafl› Yunanistan’daki Miken uygarl›¤›n› yaratan Akhalar ile Anadolu’nun kuzey-bat› köflesindeki Troial›lar aras›nda oldu.W. The Mycenaean World. J. Troia. Pomeroy.

Kent-devleti’ni tan›mlayabilecek. Anahtar Kavramlar • • • • • • Solon Kleisthenes Demokrasi Boule Ekklesia Halk Meclisi ‹çindekiler • • • • • EGE VE DOR GÖÇLER‹ EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ YUNAN ALFABES‹ KENT-DEVLET‹ AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI • KOLON‹ZASYON Hellen ve Roma Tarihi Ege Göçleri. Ege Göçleri sonunda Yunanistan ve Anadolu’da oluflan yeni toplumsal yap›y› aç›klayabilecek. KentDevletleri ve Kolonizasyon . Demokrasi kavram›n› ve Atina’daki geliflimini tart›flabileceksiniz.2 Amaçlar›m›z • • • • • • • Ege Göçleri Dor Göçü Kent-devleti Polis Kolonizasyon Yunan alfabesi Tiran HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Kolonizasyonun nedenlerini ve sonuçlar›n› aç›klayabilecek. Ege ve Dor Göçleri ile Kolonizasyon kavramlar›n› aç›klayabilecek.

Dor göçünü.Ö. 13. Deniz kavimleri en son nereye kadar ilerlemifller ve kimler taraf›ndan püskürtülmüfllerdir? SIRA S‹ZDE Ege Göçleri çerçevesinde üzerinde durulan bir di¤er göç hareketinin ise Dorlar taraf›ndan gerçeklefltirildi¤i öne sürülmektedir. Uzun süre kabul gören ve zorlama bir senaryo izlenimi veren bu 19.Ö. 1200 civar›nda büyük güçlerin birer birer y›k›l›p gitmeleri bilim adamlar›n› Deniz Kavimleri teorisine yöneltti. Yunanistan’›n D Ü fi Ü N E L ‹ M güneyikuzeyinden ne do¤ru inen Dorlar. yeterli kan›tlar›n olmamas› nedeniyle. yüzy›lla birlikte Ege co¤rafyas›nda Tunç Ça¤› sona ermifl.Ö. 12. TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE 1 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . daha önce Yunanistan’dan kovuD‹KKAT lan ve tekrar yurtlar›na dönen Herakleso¤ullar›’na ba¤lamaktad›r. önce 13. M.Ege Göçleri. Yunan gelene¤i. Akha merkezlerinin y›k›l›fl›n›n yan› s›ra Ege ve Dor Göçlerinin damgas›n› vurAMAÇLARIMIZ du¤u M. Ege Göçleri’nde iki nüfus hareketi öne ç›kmaktad›r: Deniz Kavimleri ve Dorlar. yüzy›l›n bafl›nda gerçekleflmiflti. yüzy›l›n sonunda veya 12. bu topluluklar›n Yunanistan d›fl›na ç›karak Ege co¤rafyas›nda ve hatta ötesindeki hareketlili¤ine de sahne olmufltu. Deniz Kavimleri M›s›r’a vard›klar›nda büyük bir karfl› koyma ile karfl›laflm›fllar ve geri püskürtülmüfllerdi. yüzy›l sonlar›nda. Demir Ça¤›’na geçilmifltir. Neredeyse ayn› tarihlerde hem Troia hem de Hitit Devleti tarih sahnesinden silindi. Akha (Myken) merkezlerinin y›k›l›fl› M. Muhtemelen kuzeyden. Yukar›da de¤indi¤imiz gibi. Bu dönem ayn› zamanda Ege Göçlerine sahne oldu¤undan. yüzy›l teorisi. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon EGE VE DOR GÖÇLER‹ Bir önceki ünitede de vurguland›¤› gibi. Ancak. hatta S O R U daha sonra bir k›sm› Anadolu’nun güney-bat›s›na göç etmiflti. yüzy›l bafllar›nda iki kez bu kavimlerin sald›r›lar›na maruz kalm›flt›. Akha merkezlerinin y›k›l›fl› da bu göçlere ba¤lanmaktad›r. Balkan Da¤lar› yöresinden gelen bu insanlar Yunanistan ve Anadolu’dan geçip M›s›r’a kadar ulaflm›fllard›. son zamanlarda de¤erini yitirmifltir. Ege Göçleri Yunanistan’da yaflayan di¤er topluluklar›n da Yunanistan içindeki hareketlili¤ine sahSIRA S‹ZDE ne oldu¤u gibi. Akha merkezlerinin y›k›lmas›nda Dorlar›n da rolü olabilece¤i öne sürülmektedir. sonra da 12. M›s›r. daha ziyade Peloponnesos Yar›madas›na yerleflmifller. Yeni dönemin bu flekilde adland›r›lmas›n›n nedeni çeflitli eflyalar ile araç gereç ve silah yap›m›nda tuncun yan› s›ra yeni bir metal‹ olarak demirin de K T A P kullan›lmaya bafllanmas›d›r.

yüzy›l sonlar›nda gerçekleflmiflti. Hellen ve Roma Tarihi Bat› Anadolu’ya ilk gelenler Aioller idi. Bat› Anadolu’nun orta kesimine yerlefltiler ve bölge onlar›n ad›ndan dolay› Ionia ismini ald›. Daha sonra. Priene (Güllübahçe). Kaynak: P. Herodotos (I. Killa (Zeytinli Köyü yak›n›nda?). Ion kolonizasyonu. Bu nedenle bu bölge Aiolis ad›n› ald›. Neontheikhos (Yan›kköy). Ephesos (Selçuk). Lesbos Adas› ile Bat› Anadolu’nun kuzeydo¤u kesimine (Edremit Körfezi ve civar›) yerlefltiler.Ö. Kolophon (De¤irmendere). (1998). Larissa (Buruncuk Köyü). Temnos (Görece-Kayac›k Tepesi). Aigiroessa (Kavakl›dere Köyü). Myrina (Alia¤a-Kalabaktepe).1 Ege göçleri. Teos (S›¤ac›k). Phokaia (Eski Foça). Gryneion (Yeniflakran) ve Smyrna’d›r (‹zmir).142) sözünü etti¤i on iki Ion kenti. Dinsel ve siyasal nitelikli bu birli¤in toplant› yeri Priene topraklar›nda olup bugünkü Güzelçaml› mevkiindeydi. Birli- . Klazomenai (Urla). Yunan dili ve lehçeleri. Ionia’n›n güney s›n›r› Büyük Menderes Irma¤›’na de¤in uzan›yordu. 39. on iki Aiol kentinden söz etmektedir. Ionlar. Kuflkusuz. Herodotos’un (I.22 Resim 2. Miletos (Balat). Bu kentler. On iki Ion kenti. Panionion (Ionlar Birli¤i) çat›s› alt›nda bir birlik oluflturmufllard›. Aigai (Köseler Köyü-Nemrutkale). Lebedos (Gümüldür). Khios (Sak›z Adas›). s. Aiol kolonizasyonundan sonra ama yine M. Kyme (Alia¤a-Nemrut Koyu). Notion (Ahmetbeyli). Pitane (Çandarl›). Erythrai (Ild›r›) ve Samos’tur (Sisam Adas›). Peloponnesos’un kuzeyindeki yurtlar›ndan sürülüp geçici bir süre Atina’da yerleflmifller ve gelene¤e göre Atina kral› Kodros’un o¤ullar›n›n liderli¤inde Bat› Anadolu’da bugünkü ‹zmir ve civar›na göç etmifllerdi. Aiolis’teki baflka ufak kentlerin de kurucusuydu. Ayr›ca Kyme. 10. Yunanistan’daki Thessalia ve Boiotia bölgelerinden gelen Aioller. Ancak bu son kent yani Smyrna sonradan Ionia’ya dahil olmufltur.). Myus (Avflar Köyü).149). Atina’n›n da yer ald›¤› Attika bölgesi ve Euboia Adas›’ndan yola ç›kan Ionlar. Cartledge (ed. Bu kentlere daha sonra on üçüncü kent olarak Smyrna dahil olmufltur.

Ionlar ve Dorlar Anadolu’nun hangi bölgelerine yerleflmifllerdi? S‹ZDE SIRA Heksapolis: Anadolu’nun güney-bat› köflesinde Kos. Karanl›k Ça¤’›n nispeten “karanl›k” yani belirsiz olan dönemi. Birli¤in kurulma nedeni olarak baz› önde gelen Ion kentlerinin. Apollon onuruna düzenlenen yar›flmalardan birinde kazand›¤› üçayakl› kazan›.2. Ialysos (Rhodos Adas›’nda). yap›lan çal›flmalar bu dönemin siyasal ve kültürel yaflam›n› gözler önüne sermektedir. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P . Dorlar›n da alt› kentten (Heksapolis) oluflan bir birlikleri vard› ve dinsel merkezleri Knidos topraklar› içinde bulunan Triopion Tap›na¤› idi. isminde yer ald›¤› gibi hiçbir O R U “karanl›k” bir dönem olmad›. 1100-900) ve geç SIRA (M. Kabaca M. Bat› Anadolu’nun güneybat› köflesi ile karfl›s›ndaki adalara. Bu bölge. Knidos. 8. yaz›n›n (Linear A) kullan›lmad›¤›. geç evrede siyasal ve kültürel tablo biraz daha ayd›nlanm›flt›r. Bu adland›rmalar o dönemde imal edilen vazolardaki AMAÇLARIMIZ süsleme tarz›na göre yap›lm›flt›r. Heksapolis. EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ 2 SIRA S‹ZDE Akha merkezlerinin Ege Göçleri sonras›nda ortadan kalkmas›ndan sonra. Eskiça¤ yazarlar› Halikarnassos’u Yunanistan’›n Argolis bölgesindeki Troizen’den gelen göçmenlerin. Kos (‹stanköy Adas›) ve Knidos’u (Datça-Refladiye) sayabiliriz.Ö. sosyal ve kültürel geliflimin tohumlar›n›n Karanl›k Ça¤’›n geç evresinde (özellikle S O R U M. çok azd›r. üye kentlerin ba¤›ms›zl›¤›n› k›s›tlay›c› bir politikas› yoktu. 900-750/700) olmak üzere iki evre alt›nda ele al›nmaktad›r. polis denen kent-devletleri ile klasik dönem tap›naklar›n›n öncüleri de Karanl›k Ça¤’›n geç evresinde ortaya ç›km›flt›r. yüzy›lda infla edilmifl olan Samos’takiTHera Tap›naD‹KKA ¤›’d›r. Karia’daki önemli Dor kentleri aras›nda Halikarnassos (Bodrum). Halikarnassos’un Birlik d›fl› kalmas›yla. Bu nedenle KlasikEÇa¤’daki siyasal. Pentapolis’e (Beflkent) dönüflmüfltü. Ialysos ve Kamiros taraf›ndan oluflturulan “Alt›kent” Birli¤i. Knidos’u ise Spartal›lar›n kurdu¤unu belirtir. Melia’daki Poseidon Helikonios Tap›na¤› yeni federal merkezin ibadet merkezi olmufltu. Ephesos’un güneyindeki Melia/Melie halk›na savafl ilân etmesi gösterilmektedir. Ionlar›n on iki kent-devleti gibi. Aioller. ne yaz›k ki. Halikarnassos’a tap›na¤›n kap›lar›n› kapatm›fllard›. Kameiros (Rhodos Adas›’nda). yüzy›l) at›ld›¤›n› söyleyebiliriz. geç evrede Vyerleflim yerleriTELE ‹ZYON SIRA S‹ZDE nin say›s›nda ve nüfusta art›fl oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Halikarnasos ile Rhodos Adas›’ndaki Lindos. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 23 ¤in. K ‹ T A evrede.Ö. özellikle Rhodos ve Kos’a (‹stanköy) yerlefltiler. Herodotos’un anlatt›¤›na göre (I. Lindos (Rhodos Adas›’nda). 144) Halikarnassoslu Agasikles. Son olarak da Dorlar. Karanl›k Ça¤. Ege dünyas›nda ‘Karanl›k Ça¤’ veya “Yunan Orta Ça¤›” ad› verilen bir suskunluk dönemi S zaman yaflanm›flt›r. Bildiklerimiz daha çok Homeros’un destanlar›na dayanmaktad›r. S‹ZDE Karanl›k Ça¤’›n erken dönemi ayn› zamanda “Protogeometrik” Dönem. ölülerin gömülmesi (inhumasyon) yerine yak›ld›¤› (kremasyon) anlafl›lmaktad›r. 1100 ile 750/700 y›llar›n› aras›n› kapsayan bu D‹KKAT döneme iliflkin bilgilerimiz. erken evresidir. erken (M.Ö.Ö. geç evresi ise “Geometrik” Dönem olarak adland›r›l›r. Ünite . En erken tap›naklardan biri M. Fenikelilerden al›nan sessiz harflere sesli harfler eklenerek ‹ M Yunan alfaDÜfiÜNEL ‹NT RNET besinin oluflturulmas› da geç evrede olmufltur. önceErken P ki Akha merkezlerinde iskân›n devam etmedi¤i.Ö. Kuflkusuz bu dönem. 8. âdet oldu¤u üzere tap›na¤a adamak yerine evine götürmüfl ve bu yüzden di¤er befl Dor kenti. Yunanistan’da nüfusun önemli ölçüde azald›¤›. burada daha önce yaflayan Karlar’dan dolay› Karia ad›n› tafl›maktayd›.Ege Göçleri. Ancak.

atalar› olan Akhalar›n kulland›¤› Linear B yaz›s›n›.Ö. Yunanca’n›n M.” yaz›s› bulunmaktad›r. ‹talya’da Napoli Körfezi’nde yer alan Pithekoussai’daki bir mezarda bulunan ve M. yeni harfler de ekleyerek Eski Yunanca yaz›y› son flekline getirmifllerdir. Fenikeliler ile ticaret iliflkileri sonucunda daha da gelifltirmifller ve onlardan ald›klar› sessiz harfler ile Eski Yunan alfabesini oluflturmufllard›. Boustrophedon: Önce sa¤dan bafllayarak sola do¤ru yaz›lan ve dönüflümlü olarak (sa¤-sol) bu flekilde devam eden yaz› türü. 8. Girit) günümüze kadar gelmifltir. Resim 2..24 Hellen ve Roma Tarihi YUNAN ALFABES‹ Tarihçi Herodotos (V.Ö. Yak›n Do¤u’daki kent-devletleri ile Eski Yunan kent-devletleri gerek kavramsal gerekse içerik olarak birbirinden farkl›d›r. Thera.. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren Yunanlarca kullan›lmaya bafllanm›flt›r (bu tarih 10. yüzy›l›n ikinci yar›s›na tarihlenen piflmifl topraktan kap üzerinde ise “Ben Nestor’un kab›y›m. 8.2 Eski Yunan alfabesi. Yukar›da vurgulad›¤›m›z gibi. 8. yüzy›la kadar da ç›kart›lmaktad›r). Önceleri sa¤dan sola yaz›lan Eski Yunanca. 1100) gerçekleflmifltir. Kuzey Suriye’de yaflayan Fenikelilerin 22 sessiz harften oluflan alfabe yaz›s›n› meydana getirmeleri M. biny›l›n sonlar›nda (M. yüzy›l›n ilk yar›s›na tarihlenmekte olup bilinen en Eski Yunanca yaz›t olmas›n›n yan› s›ra. Ancak ilk zamanlarda kent-devletleri s›n›rl› topra¤a sahip ve s›n›rl› say›da nüfusu bar›nd›ran küçük ölçekli yerleflimlerken. Ksi Omikron Rho Psi KENT-DEVLET‹ Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri Her biri siyasal ve toplumsal olarak örgütlenmifl olan kent-devletleri uzun zamand›r Yak›n Do¤u’da mevcuttu. M. Yaz›t. Roma’ya birkaç kilometre uzakl›ktaki Gabii nekropolünde (mezarl›k) Eski Yunanca bir yaz›t bulunmufltur. geliflkin bir Yunan kent-devleti- . zamanla büyümüfller ve Yunanlar için yeni bir yaflam alan› haline gelmifllerdir. 8. Yunan alfabesinin ilkel formuna ait yaz› örnekleri Dor lehçesinin konufluldu¤u adalarda (Melos.Ö. Akhalar›n saray merkezli yerleflimlerinin çökmesinden sonra olmufltur. Zamanla sessiz harflerin aras›na sesli harfleri yerlefltirip. 1989 y›l›nda ‹talya’n›n Latium ovas›nda. Bu alfabe M. Ege co¤rafyas›nda Yunan karakterli kent-devletlerinin ortaya ç›k›fl›. Yunanlar da.Ö.Ö. Ancak Yunan örnekleri gibi yayg›n de¤illerdi ve uzun süre varl›klar›n› sürdürememifllerdi. yaz›y› Yunanistan’a getirenin Fenikeli Kadmos oldu¤unu söylemektedir.Ö. 2. yak. daha sonra soldan sa¤a yaz›lmaya bafllanm›flt›r.58). yüzy›l gibi erken bir tarihte ‹talya’ya kadar ulaflt›¤›n› göstermesi aç›s›ndan önemlidir.

2. Akdeniz’in herhangi bir yerindeki kent-devletini ziyaret etti¤inde kendini evinde hissederdi. Artemis. Toplum.144) göre. devletin ad›ndan ziyade içinde yaflayan yurttafllar›n ad›yla an›l›rd› (örne¤in. mimarl›k. yüzy›lda. gelenek. bazen birkaç kent ya da daha ufak yerleflim biriminin bir araya gelerek bir kent-devletini meydana getirdi¤ini görüyoruz (synoikismos). Apollon. tar›msal karakterli bir toplumsal yap› gösteriyordu. gösteri oyunlar›. Kent-devletindeki belli bafll› yap›lar aras›nda. yurttafllar›n›n sa¤l›kl› koflullarda ve eflit haklara sahip olarak yaflamalar›n› sa¤lamak için bir anayasas› vard›. Eski Yunan siyasal ve toplumsal yaflam›n›n en karakteristik örgütlenifl biçimi olan kent-devleti. Yasama. Bu kent devletleri Eski Yunanca’y› konufluyorlar. Korinthos yerine Korinthoslular gibi). rastlanmaktad›r. Burada kent-devletinin merkezi ile k›rsal kesimi aras›nda ortaklafla bir yaflam (symbiosis) söz konusudur. polis (ço¤ulu poleis) terimiyle ifade edilmektedir. din ve kültür birli¤iydi.IV. Örne¤in.2. d›fl güçlerin müdahalesine maruz kalmamay› ve kanunlar›n› diledi¤i flekilde oluflturmay› ifade eden özgürlük (autonomia) ve c) kendine yeterlilik / ekonomik ba¤›ms›zl›k (autarkeia) idi. D›flar›dan gelen sald›r›larda. Atina yerine Atinal›lar. yüzy›lda yaflayan Pausanias (X. bir kent-devletinin karakteristik özellikleri aras›nda s›ralanan tüm unsurlar› en k›sa olarak “tam ba¤›ms›zl›k ilkesi”yle ifade edebiliriz. giyim kuflam.Ö. Söz konusu kent devletlerini bir arada tutan dil. M. atalar›. dinleri ve adetleriydi. bu anayasaya göre düzenlenirdi. kendi kendine yeterli. “Politika” sözcü¤ü de polis’ten türetilmifltir. Bir kent-devletinin sahip oldu¤u ya da olmak istedi¤i en önemli üç özellik ise a) baflka devletlerin veya d›fl güçlerin egemenli¤inde olmamay› ifade eden ba¤›ms›zl›k (eleutheria). M. Kuflkusuz kent-devletinin karakteristik özellikleri aras›na baflkalar› da konabilir.Ö. Tarihçi Herodotos’a (8. insanlar›n birlikte iyi bir yaflam sürmeleri polis ad› verilen kent-devletinde mümkün olmufltu. sikke darb›n›n da bir kent-devleti için önemli bir kriter olaca¤› aç›kt›r. dilleri. hem kent merkezini (asty) hem de kendisine ba¤l› köylerin bulundu¤u k›rsal alan› (khora) kaps›yordu. görenek aç›s›ndan Eski Hellen dünyas› ile benzeflen bir kültürü paylafl›yorlard›. Sosyo-ekonomik ve siyasal yap›s› itibariyle her kent-devletinin. yüzy›l filozofu Aristoteles’e göre. Sanat. surun d›fl›nda ikâmet edenler surun içine. dinsel ve özel olmak üzere üç yaflam alan›n›n bulundu¤u bir kent-devleti. konser ve mü- . ticari ifllevinin yan› s›ra sosyal bir ifllevi de olan agora. Poseidon) inan›yorlard›. Yunanlar›n paylaflt›klar› dört ortak unsur. ‹lk kent-devletleri belirli bir topra¤a sahip. b) iç ifllerinde özgür olmay›. Kent-devletlerinin fiziksel büyüklü¤ü ve demografik yap›s› de¤iflkenlik gösterse de kent-devletlerinde yaflayanlar kendilerini tek bir ulus olarak görüyordu. üst düzey devlet yöneticilerin toplant› mekan› (prytaneion).Ege Göçleri. ba¤›ms›zl›k ilkesi göz önüne al›nd›¤›nda. Yunan kökenli bu kent devletleri hiçbir zaman bir araya gelip tek bir Hellen (Yunan) devlet çat›s› alt›nda toplanmam›flt›r. Keza. Bu nedenle bir kent-devletinin yurttafl›.S. meclis binas› (bouleuterion). yarg› ve yürütmenin devlet organlar›ndaki da¤›l›m› ve ifllevleri de bu anayasa ile belirlenirdi.1). 8. ‹stihkâm edilmifl ba¤›ms›z bir devlet olan polis. Ünite . 4. bu da bize kent-devletinde yurttafllara verilen önemi göstermektedir. Homeros’un da anlatt›¤› tanr›lara (Zeus. Yukar›da. M. Athena. Kent-devletini genelde tek bir kent oluflturmakla birlikte. Esas olarak kamusal. Genel olarak bir kent-devleti etraf› surla çevrili ve akropolis ad› verilen yüksekçe bir tepede kuruluyordu. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 25 ne ancak Karanl›k Ça¤’›n son evresinde. dini ibadetin yap›ld›¤› bir veya birden fazla tap›nak. hatta akropolise s›¤›n›yorlard›. “agoras›z ve tiyatrosuz bir kent-devleti düflünülemeyece¤ini” yazmaktad›r. Eskiça¤’da.

S R U birOkent-devletinde kamu binalar› ile tap›naklar›n yer D ‹ K K yüksek ald›¤› A T kesimdi. baz›lar› zaman içinde eklenmifltir. 8. çizim. yüzy›llar). söz konusu kent-devletleri basileus (ço¤ulu basileis) ad›n› tafl›yan krallar tara- . erken dönem (M. yüzy›l) kent-devletlerinde yoktu. 11. SIRA S‹ZDE Kaynak: Blois-Spek D‹KKAT SIRA S‹ZDE (1997). güreflin yap›ld›¤› palaistra.Ö. 8. Örne¤in. 112. SIRA S‹ZDE 3 SIRA S‹ZDE Kent-devletinin karakteristik özellikleri nelerdir? DÜfiÜNEL‹M Resim 2. Akropolis. yüzy›l bafl›ndan itibaren söz konusudur. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET Yönetim Biçimleri Geliflkin bir kent-devletinin M. Kütüphane binalar› ise Hellenistik dönem kent-devletlerinin gözde mekânlar›d›r. Mezarl›k (nekropolis) surlar›n d›fl›nda yer al›yordu. Ancak yukar›da s›ralanan yap›lar›n tamam›.Ö. s. Yunan topluluklar›n›n henüz geliflkin kent-devleti modelinde örgütlenmedikleri ama daha basit bir çat› alt›nda toplanm›fl olduklar› dönemde (M.Ö. atletizm yar›flmalar› ile araba yar›fllar›n›n yap›ld›¤› stadion ile arfliv binas› (metroon). ancak M. darphane. darphanenin varl›¤› sikkenin icad›yla iliflkili oldu¤undan.Ö. 6.-7. sa¤l›k oca¤› ve hapishane gibi di¤er kamu yap›lar› bulunuyordu.3 DÜfiÜNEL‹M S O R U Atina Akropolisi. e¤itime ayr›lm›fl olan gymnasion. yüzy›ldan itibaren görüldü¤ünü vurgulam›flt›k.26 Hellen ve Roma Tarihi zik dinletileri için tiyatro ve odeion.-9.

Baz› kent-devletlerinde önde gelen aristokratlar için farkl› bir isim kullan›lm›flsa da. Baz› kent-devletlerinde tiranlar. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 27 f›ndan yönetiliyorlard›. çünkü Eskiça¤›n daha önceki devirlerinde Do¤u devletlerinin bafl›nda bulunan ve kendini tanr›n›n temsilcisi. M. di¤er kent-devletleri de demokratik yönetim fleklini benimsemifllerdir. ve 6. zamanla yanlar›na aristokratlar› da alm›fllard›r. Tiranlar ilk zamanlarda egemen olduklar› kent-devletlerinde iyi ifller yap›yorlard›. yönetim do¤rudan halk›n elinde bulunmaktad›r.Ege Göçleri.Ö. krall›kla demokratik yönetim aras›ndaki geçifl sürecinde ortaya ç›km›fllard›r. Krall›¤›n sürdü¤ü tek yer Sparta idi. Ege dünyas›nda pek çok yerde krallar M. yönetimi zorla ele geçirmelerinin verdi¤i hoflnutsuzluk ve diktatör gibi davranmalar› nedeniyle halk›n sevgisini yitirmifller ve demokrasiyi yerlefltirmeye çal›flan kent-devleti yap›s› içinde “istenmeyen kifliler” olarak kabul edilmifllerdir. genelde arkhon ad› veriliyordu. Bu arada birçok kent-devletinde tiranlar›n egemenli¤ini görüyoruz. 7. yüzy›llarda görülen tiranlar. yüzy›ldan itibaren ortadan kalkmaya bafllam›flt›r. zenginler ve e¤itimliler devleti iyi bir flekilde yönetebilirdi. önceleri krallar tek bafllar›na hüküm sürerken. giderek. 5. demokratik yönetimin zamanla okhlokratia denen “avam yönetimine” dönüflerek dejenere olaca¤› endiflesi vard›. Platon ve Aristoteles gibi güçlü muhalifleri de vard›. Di¤er bir deyiflle kent-devletlerindeki ilk yönetim flekli monarfliydi. aristokratlar ve tiran yer almamakta. Demokrasi. Nitekim daha sonra. Yani. hatta tanr› olarak kabul eden hükümdar ile ona kay›ts›z flarts›z ba¤l› uyruklardan meydana gelen devlet yap›s› karfl›s›nda. yüzy›l) eserinde geçmektedir. Önceleri basileus denen krallar›n yönetiminde olan Hellen kent-devletlerinde giderek zengin bir s›n›f›n (aristokratlar›n) olufltu¤unu görüyoruz. Eski Hellen kent-devletlerinde at›lm›flt›r. yüzy›lda. Esas olarak M. ak›ll› ve üstün insanlar›n kendilerini yasalar›n üstünde görerek kral olarak atanmalar› adil ve hakl›d›r. aristokratlar›n söz sahibi oldu¤u aristokratik nitelikli oligarflik yönetim biçimine b›akt›¤›n› söyleyebiliriz.Ö. 8. Demokrasinin. Özetle. Aristophanes. devlet yönetimi cahil halk tabakas›na ya da “ayaktak›m›na” b›rak›lamayacak kadar ciddi bir iflti. Demokratik yönetimde devletin bafl›nda art›k kral. Antik Ça¤’da demokrasi. Ünite . genellikle toplumun soylu ve zengin s›n›f›ndan ç›k›yor ve afla¤› tabakan›n deste¤ini alarak yönetimi ele geçiriyordu. siyasal örgütlenmelerdeki de¤ifliklikle kent-devletlerindeki monarflik yap›n›n.Ö. Perikles ve Sokrates gibi taraftarlar› varsa da. yüzy›l filozofu Aristoteles bu dönemden övgüyle söz eder. Kent devletlerinin geliflmeye bafllamas›yla krallar yönetim mekanizmas›n›n d›fl›nda kalmaya bafllam›fllar ve yerlerini aristokratlara terketmifllerdir. yüzy›l sonlar›nda Atina’da demokratik yönetimin kurulmas›yla. Bir yönetim biçimi olarak demokrasi (demokratia) ilk kez Herodotos’un (M. 4.Ö. Demokrasinin temeli. Bat›’daki kent-devleti yap›s› demokratik bir anlay›fl›n ürünü idi.2.Ö. Tiran sözcü¤ünün kökeni. M. Burada önceleri bir kral hüküm sürerken. 6. Bu nedenle demokrasi karfl›t› ayd›nlarda. Ona göre ilk dönemlerde erdemli. M. Kentlerinin imar› için çal›fl›yorlar. her zaman yüceltilen ve g›pta ile bak›lan bir yönetim flekli olarak görülmüyordu. . halk›n sevgisini kazan›yorlard›. Ksenophon. Homeros’un Odysseia destan›nda Phaiaklar Kral› Alkinoos’un yan›nda on iki aristokrat vard›r. daha sonra iki kral yönetime ortak olmufllard›r.Ö. 7. Atina’daki demokrasi rüzgârlar›n›n da etkisiyle. Lydia dilinde “bey” ya da “efendi” anlam›na gelen tyrannos’a (zorba-despot) dayanmaktad›r. Demokrasiye karfl› olanlara göre ancak soylular. demos (halk) ve kratos / kratia (güç) sözcüklerinden türetilmifl olup “halk egemenli¤i” demektir. Herodotos. yerini. tiranlar kovulmufl ve demokratik yönetimler kurulmufltur. Fakat.

Devlet misafirleri ve olimpiyat flampiyonlar› burada a¤›rlan›r. Atina’da). Ancak. normalde. .28 Hellen ve Roma Tarihi Yönetim Kurumlar› fiehir Dan›flma ve ‹dare Meclisi (Boule) ile Halk Meclisi’nin (Ekklesia) ilk zamanlardan itibaren kent-devletlerindeki varl›¤› bilinmektedir. Eski Hellen siyasal yaflam›n›n en önemli kurumu olan Halk Meclisi. Kent-devletlerinde al›nan kararlarda iki meclisin ad› birarada an›l›rd›. arkhonluk d›fl›nda bafl-magistratl›k unvanlar› da vard›. Bafl magistrat. Kuflkusuz. kent-devletini oluflturan yurttafllar›n ba¤l› oldu¤u kabile teflkilatlar›ndaki temsilcilerin oluflturdu¤u bir meclisti. Üyelerinin kura ile belirlendi¤i Boule’ye devam eden yurttafllar olgun yaflta (30 yafl›n üstü) olmak zorundayd›. yarg›lama ve sürgüne gönderme kararlar› Halk Meclisi’nin yetki ve sorumlulu¤undayd›. Ekklesia’n›n gündemini haz›rlamas›n›n yan› s›ra. Devlet ifllerinin aksamadan sürdürülmesi gerekti¤inden Boule. Yurttafllar (politai) daha ziyade agora veya tiyatro’da ya da kentin hemen d›fl›ndaki uygun bir aç›k alanda toplan›rd›. kutsal ateflin sürekli yanar kalmas› sa¤lan›rd›. Örne¤in. yurttafllar›n oluflturdu¤u kabilelerden belli say›da kiflinin kat›ld›¤› bir meclistir. Prytaneis’in toplant› yeri Prytaneion ad› verilen yuvarlak planl› (tholos) bir mekand›.daha sembolik bir karakter tafl›makta olup bu meclise az say›da yurttafl›n kat›l›m› söz konusuydu. hükümetin bafl›yd› ve baz› durumlarda y›la ad›n› vermekteydi (eponim). Halk Meclisi’nde görüflülecek maddeleri haz›rlayan Boule. Bir di¤er önemli meclis olan Boule. Magistratlar kura ile seçilirdi. kanun yapma. Halk Meclisi’ne tüm özgür erkek yurttafllar kat›ld›¤›ndan çok büyük bir alana ihtiyaç vard›. tüm “erkek” yurttafllar›n kat›ld›¤› ve Boule’nin ald›¤› kararlar›n onayland›¤› bir meclisti. Prytaneis’in üyeleri 24 saat görev yapar ve tüm masraflar› devlet taraf›ndan karfl›lan›rd›. Bu meclis Halk Meclisi’nin yönetim kurulu gibi iflliyor ve yürütme gücünü elinde tutuyordu (modern anlamda hükümet gibi). hakatostys) kay›tl› olan erkek yurttafllar›n tümü kat›labiliyordu. Bafl magistrat genelde “arkhon” olarak an›lmaktad›r (ör. Halk Meclisi. Ekklesia’da al›nan kararlar›n yürütülmesini de sa¤lad›¤› anlafl›lmaktad›r. Ionia. Genelde Boule’ye bitiflik yer alan Prytaneis ise Boule’nin alt komisyonu olarak görev yapard›. nadiren iki y›l görev yaparlard›. Ancak her iki meclisin de ifllevi demokratik yönetimlerde daha fazla hissedilir olmufltur. Boule’yi ve gerekirse Halk Meclisi’ni toplanmaya davet etmek Prytaneis’in göreviydi. magistratlar›n seçimi. hergün toplan›rd›. Kamu ad›na görev yapan bu kifliler devletin önemli mevkilerinde görev al›rd› ve devletin iflleyiflinden sorumluydular. Ancak. Genelde bir y›l. demos. Teorik olarak ayda iki veya üç defa toplanan Halk Meclisi’ne 18 (veya 20) yafl›n› doldurmufl ve ba¤l› olduklar› kabile teflkilat›na (ör. yani Ekklesiasterion bulunmazd›. Boule’nin. ancak askeri komutanlar ve maliyeciler Halk Meclisi taraf›ndan oylanarak seçilirdi. Roma ‹mparatorlu¤u Dönemi’nde Lykia bölgesindeki Trebenna’da ve Pamphylia bölgesindeki Perge’de Halk Meclisi binas›n› iflaret eden yaz›t parçalar› bulunmufltur. savafl ve bar›fla karar verme. Magistratlar Meclislerden sonra bir kent-devletinde en büyük güç yüksek devlet memurlar› olan magistratlardayd›. Roma ‹mparatorlu¤u Dönemi’nde Halk Meclisi -Klasik ve Hellenistik Ça¤lara göre. phyle. Bu nedenle bir kent-devletinde Halk Meclisi binas›. Perikles zaman›nda al›nan bir kararla Boule üyelerine ücret ödenmeye bafllad›. Devletin tüm acil iflleri önce Prytaneis taraf›ndan ele al›n›rd›. yasama ve yarg› gücünü elinde tutan bir siyasal organ olup iç ve d›fl politika meselelerini görüflürdü.

aristokrat kesim ile yapt›¤› mücadele olumlu sonuç vermifltir. gelenek ve görene¤e göre yorumlan›p uygulanmas›ndan hoflnut de¤ildi. yurttafll›k haklar›na sahiptiler. yasalar›n yaz›l› hâle getirilmesi önceki Eski Do¤u toplumlar›ndan biliniyordu. Yasalar›n yaz›l› hale getirilmesini isteyen toplumun afla¤› kesiminin. . Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 29 Lydia. yaflam›n›n belli bir y›S O R U l›nda bir devlet görevini üstlenece¤ini bilirdi. Karia ve Phrygia bölgelerindeki kent-devletlerinde devletin bafl› Stephanephoros iken. Pamphylia. çevre köy ve kasabalarda oturanlar ise kölelefltirilmemifllerdi. Sparta nüfusunun önemli bir k›sm›n› oluflturan heilotlar. Her yurttafl. toplumun her kesiminin sosyal ve siyasal yaflam›n› adil bir flekilde düzenleyen yaz›l› yasalara (nomoi) geçifl. Kad›nlar yurttafl say›lmad›klar›ndan ve poT olarak O N litik haklardan mahrum bulunduklar›ndan. Adalet kavram›nda çifte standart endiflesi bundan böyle kalk›yordu. K ‹ A P Örne¤in M. 30.000’i yurttafllar veT aileleri. yüzy›lda Atina’n›n nüfusu.000’i de köle olmak üzere toplam 300. kent-devleti ironik E L E V ‹ Z Y“erkekler kulübü” olarak da nitelendirilmektedir. Kent-devletinde. ebeveyinden birinin veya her ikisinin o kent-devletinin yerlisi olmas› ve soyluluk say›labilir.Ö. Pisidia ve Oval›k Kilikia’da Demiurgos. Lydia ve yine baz› SIRA Ionia kentlerinde Prytanis idi. Eponim magistrat. hangi tür suça ne ceza verilece¤ini ya da nelerin suç say›l›p say›lmayaca¤›n› ö¤renmifltir. nüfusun görece az k›sm›n› özgür erkek yurttafllar olufltururken. 5. Ancak. Ünite . buralarda oturan zengin ve soylu s›n›f ile halk tabakas› aras›nda sürtüflmeler bafllam›flt›r.E T ‹NTERN Peloponnesos (Mora) Yar›madas›’ndaki Sparta’n›n halk› esas olarak Sparta’da ikamet eden yurttafllar (Spartal›lar). Say›ca heilotlardan az olan Spartal› erkek yurttafllar da onlar› egemenlik alt›nda tutabilmek için kat› bir yönetim uyguluyorlard›. Magistratlar›n yayg›n görev süresi S‹ZDE olmas›na bir y›l ra¤men daha k›sa süreli olanlar da vard›. di¤er büyük k›sm›n› onlar›n eflleri ve çocuklar›. Halk›n orta ve afla¤› s›n›f›. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI Kent-devletlerinin geliflmeye bafllamas› sonucu. âdetlere. 170.2. kentte yaflayan yabanc›lar (metoikoi) ve köleler oluflturuyordu. Âdeta tanr› buyru¤u olarak kabul edilen ve aristokratlar›n ifline yarayan sözlü yasalardan (thesmoi). görevde bulundu¤u süredeki icraat›n›n ve kamu kaynaklar›n› nas›l kulland›¤›n›n Lhesab›n› verDÜfiÜNE ‹M mek zorundayd›. y›la ad›n› veren magistrat› ifade eder. sadece yurttafllar da demos olarak adland›r›labildi¤i gibi yurttafllar›n oluflturAMAÇLARIMIZ du¤u Halk Meclisi de demos olarak adland›r›lmaktayd›. Görevi sona eren magistrat. kentin civar›nda oturan yar›-yurttafllar (perioikoi ) ve topra¤a ba¤l› bir tür yar›-köle (devlet kölesi) s›n›f›n› oluflturan heilotes ’ten olufluyordu. fiunu da vurgulamak gerekir ki. uzun y›llar ayn› görevi yapmak gibi bir durum söz konusu de¤ildi. yasalar›n ya da toplum yaflam›n› düzenleyen kurallar›n. Periokoi olarak adland›r›lan. D‹KKAT SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT Halk Kent-devletinde yaflayan halk›n tamam›n›n Eski Yunanca’daki karfl›l›¤› demos’tur. Günümüz devletlerindeki bürokratlar gibi. Yurttafll›k kriterleri bir kent-devletinden di¤erine de¤iflkenlik gösterebilmektedir.000 kifli olarak tahmin edilmektedir. çünkü bu flekilde soylu s›n›f›n dedi¤i oluyor ve görece hukuk kurallar› daha çok soylu s›n›f›n ifline yar›yordu. tar›mla u¤raflmakta ve ald›klar ürünü Spartal›lara vermekteydiler. Bu kriterler aras›nda.Ege Göçleri. Böylece kanunlar›n yaz› ile saptanmas› sonucu herkes. demokrasi için de önemli bir ad›md›.000’i kente sonradan gelip yerleflen yabanc›lar ve 100.

ekonomik koflullardaki s›k›nt› da eklenince. Attika’da oldu¤undan daha yüksek fiyatla sat›lmas›n›n önüne geçilmesi amaçlanm›flt›. Solon Di¤er bir yasa koyucu olarak Atinal› soylu devlet adam› ve ozan Solon’un M.Ö. ayr›ca di¤er ihraç mallar›n›n Attika d›fl›nda. Halk›n afla¤› tabakalar›ndaki hoflnutsuzlu¤un ciddi boyutlara ulaflt›¤› bir s›rada Atinal›lar.Ö. ‹flte bu noktada. Borçlar›n tamamen silinmesi. Borcundan dolay› köle olanlara da özgürlükleri yeniden verilmiflti. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda bafl gösteren yönetim ve iktidar sorununa. seisakhtheia (yükten. Ancak bu yasa koyucunun ad›ndan baflka bir bilgiye sahip de¤iliz. Atina kanunlar›n› ilk kez bir sisteme ba¤layan ve de yaz›l› hale getiren Drakon idi. Kasten öldürmede ölüm cezas› verilirken. külfetten kurtulmak) olarak adland›r›lm›flt›. yak. M. esas olarak adam öldürme ve tecavüz suçlar›na verilecek cezalar› belirlemifltir.-5. Drakon. Atina’n›n ekonomik sorunlarla karfl› karfl›ya kalmamas› için. ayn› zamanda. Drakon yasalar›. Solon. ayn› zamanda anayasada da yeni bir düzenleme yaparak yurttafllar› soyluluk de¤il. Solon’un reformlar› iki alanda gerçeklefltirildi: ekonomi ve toplum (anayasa). aristokratlar›n gücünü k›s›tlamaya çal›fl›yordu. ülkenin gereksinimi do¤rultusunda. Ekonomi alan›nda: M. 7. aristokrasinin halk›n üzerindeki gücünün ifadesiydi. Servet ölçüsü olarak y›lda kaç kile /ölçek (medimnos) bu¤daya ya da ayn› de¤erde baflka ürüne veya paraya sahip olduklar› esas al›nd›. fakat servetlerine göre dört s›n›fa ay›rd›.Ö. toplumsal-siyasal bir krize düflmüfltü. Çünkü Atina’da zeytinya¤› üretimi çok fazlayd› ve bu fazlal›¤›n iç piyasada tutulmas› gereksizdi. borçlar›n ödenmesinde köylünün lehine bir düzenleme yapm›fl ve hatta bir k›s›m borçlar› tamamen silmifltir. Fakirler ya da orta s›n›f aleyhine bozulan dengeyi kurmak için Solon. Atina d›fl›nda yaflayan yetenekli ustalar ve zanaatkârlar›n Atina’da yerleflmeleri için özendirici önlemler al›nd›. Bu dört s›n›f ve servetleri flöyledir: .Ö. M. 6. Drakon. Bu nedenle Drakon için. yüzy›l Attika’s›nda toprak sahibi aristokrat ailelerin (eupatridai) fakir halk›n s›rt›ndan zenginleflti¤i ve güçlerini art›rd›¤› bir gerçekti. verilecek cezalar ise oldukça a¤›r idi. ayr›ca. önceden tasarlanmadan gerçeklefltirilen bir öldürme olay›nda verilecek ceza yaln›zca sürgündü.30 Hellen ve Roma Tarihi Drakon En eski yasa koyucular (nomothetai ) aras›nda Atinal› Drakon’u (M. Atina. yüzy›l bafllar›nda yapt›¤› reformlar çok önemlidir. Kendisinden devletin içine düfltü¤ü ekonomik ve politik sorunlar› çözmesi istendi. bir anlamda. 1 medimnos. 6. “yasalar›n› kanla yazd›” yak›flt›rmas› bile yap›lm›flt›. zeyinya¤› d›fl›nda di¤er tar›m ürünlerinin ihrac›n› yasaklam›flt›r. bu tarihten itibaren reformlar› tasarlamaya ve uygulamaya bafllad›. Sorunlar›n üstesinden gelmek için radikal ad›mlar at›lmas› gerekiyordu. Yapt›¤› toprak reformu ile de halk›n sevgisini kazanm›flt›r. o zamana de¤in sikke darb›nda kullan›lan Attika a¤›rl›k ve ölçü sisteminin yerine. kasten adam öldüren ile istemeden öldürene verilecek ceza aras›nda bir fark olmas› gerekti¤ini ortaya koyan ilk kifliydi. 494 y›l›nda Solon’u arkhon (devlet baflkan›) seçtiler. topluma yeni bir düzen vermek üzere Drakon’un ortaya ç›kt›¤›n› görüyoruz. Areopagos Meclisi’nin de deste¤ini alarak. önce köylünün borçlar›ndan dolay› toprak ve özgürlü¤ünü kaybetmesini önlemifl. Toplum Düzeni (Anayasa): Solon. Solon. 38 kilogram veya 50 litre demekti. böylece ticaret ve rekabetin canland›r›lmas› hedefleniyordu. Solon. 624 / 621) gösterebiliriz.Ö. daha elveriflli olan Euboia a¤›rl›k sistemini getirmifl.

Köle olmasalar da borçland›klar› zenginlere ba¤›ml›yd›lar. Bu yeni düzende dokuz arkhon görevlendirildi. Solon’un reformlar› toplumu ve dolay›s›yla kent-devletini ileriye götürecek nitelikte olmas›na karfl›n. Atina’n›n yeni lideri oldu. Bu arada Alkmaeonidlerin bafl›na Megakles’in o¤lu Kleisthenes geçmiflti. Pentakosiomedimnoi: 500 medimnoi ve üstü Hippeis (Atl›lar): 300-500 medimnoi Zeugitai (küçük çiftçiler): 200-300 medimnoi Thetes (fakir köylüler. Yeni bir mahkeme (heliaia) sistemi kurdu. Borçlar. Solon’un anayasas›n› yürürlükte b›rakan Peisistratos. Harmodios ve Aristogeiton adl› iki genç aristokrat taraf›ndan Panathenaia Festivali s›ras›nda öldürüldü. s›n›f yurttafllar ise Halk Meclisi’ne (Ekklesia) ve Heliaia’ya (bir tür halk mahkemesi) seçilebiliyorlard›. Arkhonlu¤a seçilme pentakosiomedimnoi s›n›f›ndan herkese aç›kt› (belki hippeis s›n›f›na da). 2. Fakat suikasti düzenleyenlerden Harmodios da Hipparkhos’un muhaf›zlar› taraf›ndan öldürüldü. mahkemede jüri olmak dört s›n›fa da aç›kt›. Tiran Peisistratos ve O¤ullar› Atinal› Tiranlar›n en ünlüsü hiç kuflkusuz Peisistratos’tu. 4. çok geçmeden demokratikleflme sürecinde yeni sorunlar ortaya ç›km›fl ve düzenlemelerin uygulanmas›nda aksakl›klar bafl göstermifltir. Kleisthenes M. hatta tüm meclis bir mahkeme olarak da toplanabiliyordu. 3. Ünite . yarg› yönetiminde de tamam›yla radikal bir reform yapt›.Ege Göçleri. Fakat Meclis yavafl yavafl aristokratik kompozisyonunu kaybediyordu. Solon. 525’te arkhon oldu. Homeros destanlar› onun zaman›nda yaz›l› hale getirilmifltir. köylünün ve fakirin haklar›n› gözetmifl. s›n›f yurttafllar ufak memurluklara ve Dörtyüzler Meclisi’ne (Boule). Kardefli öldürülen Hippias bir süre sonra Atina’y› terk etmek zorunda kald› ve sonunda Pers Kral› Dareios’a s›¤›nd›. thetes askerlikten ve her türlü vergiden muaf tutulmufltu. Askerlik hakk› yaln›zca ilk üç s›n›fa verilmiflti. Alkmaeonid ailesi Peisistratos’un ölümü üzerine Atina’ya dönmüfl olmal›yd›. M. Solon da bunu istiyordu. Bu kriz Kleisthenes’e yarad›. 514 yaz›nda Tiran Hippias’›n kardefli Hipparkhos. Solon’un reformlar›yla Atina toplumundaki yaraya bir anlamda neflter vurulmufl ama ameliyat henüz baflar›ya ulaflmam›flt›. Atina’da önemli bay›nd›rl›k faaliyetlernde bulunmufltur.Ö. Athena onuruna dört y›lda bir yap›lan Panathenaia fienlikleri onun zaman›nda bafllam›fl. 546-527 y›llar› aras›na rastlar.Ö.Ö. ve 2. Solon’un kanunuyla kald›r›lsa da birçok çiftçi yeterli sermayeye sahip olmad›¤› ve borç almak zorunda kald›¤› için çok geçmeden kendisini tekrar borç bata¤›nda buldu. Olas›l›kla meclisin bir parças› gibi çal›fl›yordu. 4. topra¤a ba¤l› köleler ve iflçiler): 200 medimnoi alt› 1. s›n›ftaki yurttafllar yüksek devlet memurluklar›na (arkhon’luk) ve Areopagos’a (aristokratlar meclisi). arkhonlardan birinin karar›n› bu mahkemeye götürebilirdi. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 31 1.2. Aristogeiton ise tutukland› ve sonra da öldürüldü. . 3. Peisistratos’un ölümünden sonra o¤lu Hippias tiran oldu. Eski arkhonlar hâlâ Areopagos Meclisi’ne do¤rudan girebiliyordu. Her yurttafl. Üç kez tiranl›¤› ele geçiren Peisitratos’un son tiranl›k dönemi M. Peisistratos zaman›nda Atina en parlak dönemlerinden birini yaflad›.

Atina’daki Halk Meclisi üyeleri. u¤rafl alanlar› farkl› olan gruplar›n (kente zanaatkârlar ve tüccarlar. Atina agoras› ve Kerameikos kaz›lar›nda çok say›da ostrakon (ço¤ulu ostraka) bulunmufltur. e¤er Halk Meclisi’nin toplant›s›na denk gelirse ona da baflkanl›k ederdi. o kifli herhangi bir varl›k ve onur kayb›na u¤ramaks›z›n 10 y›l için kent d›fl›na sürülüyor. k›y› ve iç bölge olmak üzere üç yönetim bölgesine ayr›lmas› ile ortaya ç›k›yordu. Kleisthenes. Boule 30 yafl›n üstü 500 yurttafltan olufluyordu ve 10 kabilenin her birinden 50 üyesi vard› (10 x 50 = 500). O günün baflkan›. iç bölgede tar›m ve hayvanc›l›kla u¤raflan çiftçiler. Böylece yurttafllar. Pnyks Tepesi’nde toplan›rd›. Bu on kabile. biri kentten. Bu daime komite Prytaneis ad›n› tafl›makta olup komitenin 50 üyesi Bouleuterion’a bitiflik yer alan tholos planl› Prytaneion binas›nda toplan›rd›. Bundan böyle yurttafllar soyad› olarak. o gün toplanan Boule’ye de baflkanl›k ederdi. biri de iç bölgeden olmak üzere (üçer üçer) kur’a çekilmek suretiyle birlefltirildi. Atina’n›n içinde yer ald›¤› Attika bölgesinin kent. önceden oldu¤u gibi ait olduklar› phyle / genos.Ö. Kimon ve Alkibiades de bu mahkeme karar› ile Atina d›fl›na sürgüne gönderilmiflti. Boule üyeleri görev süresince askerlikten muaft›lar. Her bölge de “üçte bir” (trittys) anlam›na gelen on bölüme ayr›ld›. Toplumun bu flekilde bölünmesinden amaçlanan. yurttafllar› co¤rafi nitelikli on kabileye (phyle/genos) ay›rm›flt›. Demos’a kayd›n› yapt›ran›n bir anlamda yurttafll›¤› onaylanm›fl oluyordu. Boule üyeli¤i bir y›ll›k idi ve ayn› kifli üst üste iki y›l Boule’ye üye olamazd›. bulunduklar› demos’un ad›n› alacakt›. Böylece her 30 trittys. Prytaneis. k›y›da denizciler ve bal›kç›lar) bir araya getirilmesi ve Timokratik düzene son verilmesidir. baflkaca bir ceza verilmiyordu. k›y›da 10 trittys ve iç bölgede 10 trittys oluflturulmufl ve sonunda 10 kabile (phyle) elde edilmifl oldu. 508 y›l›nda haz›rlam›fl oldu¤u reformlar›n›n özünde aristokratlar›n ya da soylular›n devlet yönetimindeki tekelini k›rmak yat›yordu. Solon zaman›nda oldu¤u gibi Kleisthenes zaman›nda da thet’ler Boule’ye giremezdi. Atina’da demokratik rejimin kurucusu olarak kabul edilen Kleisthenes.32 Hellen ve Roma Tarihi Kleisthenes ve Demokrasi Kleisthenes’in M. klan ya da sülalenin ad›n› de¤il. Her demos kendi aras›nda toplan›yordu. aralar›nda tiranl›¤a heveslenen kiflilerin adlar›n› çanak çömlek parçalar› (ostrakon’lar) üzerine kaz›yarak o kiflinin deflifre olmas›n› sa¤l›yorlard›. Yani kentte 10 trittys. Solon zaman›nda kurulan 400 kiflilik Boule’nin üyeleri Kleisthenes zaman›nda 500 kifliye ç›kar›lm›flt›r. fakat yaflam› boyunca iki kez Boule üyesi olabilirdi. kuflkulu kiflinin ad› yeter ço¤unluk olan 6000 yurttafl›n büyük ço¤unlu¤u taraf›ndan yaz›lm›fl ise. SIRA S‹ZDE 4 Çanak Çömlek Mahkemesi’nin amac› neydi? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . kalabal›k olduklar›ndan. Atinal› devlet adam› ve komutanlardan Themistokles. onun y›lda bir kez “Çanak Çömlek Mahkemesi” (ostrakophoria) olarak çal›flmas›na olanak sa¤lam›flt›r. demokratik sürecin tiranlarca bir kez daha kesintiye u¤rat›lmamas› için Halk Meclisi’ne yetki vererek. hergün kur’a ile bir baflkan seçerdi ve o baflkan 24 saat orada bulunurdu. Ostrakismos denen bu uygulamada. ayr›ca. biri k›y›dan. Demos’lar tar›msal topraklara sahip yerleflim birimleriydi. Devlet ifllerinde kesinti olmamas› için her kabileden oluflan 50 Boule üyesi 36 günlük dönemler halinde s›rayla daimi komite gibi çal›fl›rd›.

Dolay›s›yla. denizafl›r› yerlerde kurulmufllard›r. Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “ticari” nitelikli idiler. komflular›yla geçimsizlik. M. Yunanlar›n yabanc› ülke halklar› ile kaynaflmas›. Akdeniz ve Karadeniz k›y›lar›nda çok say›da koloninin kuruldu¤u. Eskiça¤ tarihi literatürüne “Büyük Kolonizasyon Dönemi” olarak geçen. Yunan kültürünün yay›lmas› ve yabanc› kültürlerden etkilenmesi. Bir baflka neden. Ege. Antik kaynaklarda kolonizasyon nedenlerine ait baz› bilgiler bulmak mümkündür. Bunlardan biri. yaflam koflullar›n› zorlaflt›r›yordu. 7. ticari faaliyetlerde bulunarak geliflmek istiyorlard›. Bunlar aras›nda. tar›m yap›labilecek topraklara olan gereksinimdi. kendilerinden farkl› dil konuflan insanlar› (barbaroi ) ve onlar›n kültürlerini tan›malar›.Ö. kolonizasyonu tek bir nedene ba¤lamak do¤ru de¤ildir. k›tl›k. Eski Hellen kolonileri. yo¤un nüfus art›fl›. M. kendi ülkelerindeki olanaks›zl›klar idi. Nedenleri Kolonizasyonun birkaç nedeni vard›r. Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki ticaretin yo¤unlaflmas›d›r. “Dor istilas›” nedeniyle Ege Denizi’ni aflarak güneye inen ve Yunanca konuflan kimi topluluklar buralarda elveriflli bulduklar› topraklara yerleflmifllerdi. düflman taraf›ndan bozguna u¤rat›lma. . Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “tar›msal” nitelikli idiler. maden yataklar›na sahip olma arzusu bulunmaktad›r. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 33 KOLON‹ZASYON Tan›m› Bir toplumun ya da bir kent-devleti halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklar› yurt edinmesine ve bu sürece “kolonizasyon” denir. genellikle ana kentlerden uzak. Bu nedenle. Yani kendi kendine yeterli olabilmek için öz kaynaklara sahip olmamak. Havuzun kenar›ndaki kurba¤alara benzetilen kentdevletleri ve kolonilerle Klasik ve Hellenistik Dönem Akdeniz dünyas› adeta üniter bir kültür co¤rafyas›n› and›r›yordu.2. Daha önce gördü¤ümüz gibi. Sonuçlar› Kolonizasyonun sonuçlar› ise. Her ne kadar ilk denizafl›r› iskan faaliyetleri bir kolonizasyon hareketi olarak kabul edilebilirse de gerçek kolonizasyon. Ünite . 750-550 y›llar› aras›na iliflkin 200 y›ll›k uzun bir süreçtir. Marmara.Ö.Ege Göçleri. yüzy›l›n sonunda Lydia Krall›¤›’nda icad edilen sikkenin Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki h›zl› yay›l›m› da kolonizasyonun bir sonucudur.

ticari faaliyetlerde bulunarak geliflmek istiyorlard›. hem kent merkezini (asty) hem de kendisine ba¤l› köylerin bulundu¤u k›rsal alan› (khora) kaps›yordu. kendi ülkelerindeki olanaks›zl›klar idi. kabaca halk›n iktidar› veya halk›n yönetime kat›lmas› demektir. demokratik yönetimi toplumda yerlefltirdi. polis (ço¤ulu poleis) terimiyle ifade edilmektedir. ‹stih- kâm edilmifl ba¤›ms›z bir devlet olan polis. “Politika” sözcü¤ü de polis’ten türetilmifltir. bir kent-devletinin en önemli özelliklerinin bafl›nda gelirdi. Bütün bunlardaki aksakl›k kanunlar›n ve anayasan›n yaz›l› olmamas›ndan kaynaklan›yordu. Mykenai’da ve Troia’da oldu¤u gibi). Ege göçleri sonunda. Akdeniz ve Karadeniz k›y›lar›nda çok say›da koloninin kuruldu¤u. Bu nedenle Kleisthenes. kral / krallar veya feodal beylerin egemenli¤i alt›ndayd›. Böylece Bat› Anadolu k›y›lar›nda ve hemen hinterland›nda çok say›da Yunan kent-devleti kurulmufl oldu. zamanla Yunanistan’dan Bat› Anadolu k›y›lar›na da göçler olmufl. Devletin bafl›nda her fleye karar veren tek kiflinin bulunmas› yerine (monarflik idare). saray-kaleler yerlerini.Ö. Kolonizasyonda ise (her ne kadar bir göç olay› gerçekleflse de) göç olgusunun ötesinde bir anlam vard›r. Bir toplumun ya da bir kent-devleti halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklar› yurt edinmesine ve bu sürece “kolonizasyon” denir. A M A Ç 4 Kolonizasyonun neden ve sonuçlar›n› aç›klama Kolonizasyonun birkaç nedeni vard›r. Ba¤›ms›zl›k. MÖ 750-550 y›llar› aras›na iliflkin 200 y›ll›k uzun bir süreçtir. Hellen kültürünün yay›lmas› ve yabanc› kültürlerden etkilenmesi. Kolonizasyonun sonuçlar› ise. Bu devletlere ba¤l› olarak yaflam›n› sürdüren halk. maden yataklar›na sahip olma arzusu bulunmaktad›r. Bu da ancak demokratik bir idareyle mümkündü. Eskiça¤ tarihi literatürüne “Büyük Kolonizasyon Dönemi” olarak geçen. Baflta krallar›n oldu¤u monarflik yap› bir süre daha devam etse de. Ege Göçleri sonunda Yunanistan ve Anadolu’da oluflan yeni toplumsal yap›y› aç›klama Ege göçleri öncesinde Yunanistan’da ve Anadolu’da esas olarak monarflik yap›n›n hâkim oldu¤u devletler vard›. Aioller. Yerleflim yerleri veya merkezler kale veya saray görünümündeydi (Minos Girit’inde. k›tl›k. Halk tabakalar› aras›ndaki eflitsizli¤in neden oldu¤u haks›z uygulamalar›n ve gelir da¤›l›m›ndaki eflitsizli¤in giderilmesi. Ion ve Dor) egemen oldu. yüzy›l sonu-12 yüzy›l bafllar›ndan itibaren meydana gelmifl olup göçlerde iki nüfus hareketi öne ç›kmaktad›r: Deniz Kavimleri ve Dorlar. toplumdaki sosyal bar›fl ve huzur için gerekliydi. Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki ticaretin yo¤unlaflmas› ve bunun da sonucunda sikkenin h›zl› bir flekilde yay›lmas›d›r. Bunlardan biri. Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “ticari” nitelikli idiler. Ancak. Antik kaynaklarda kolonizasyon nedenlerine ait baz› bilgiler bulmak mümkündür. Bunlar aras›nda. Bu kent-devletlerinin bulundu¤u bölgelerde. Atina’da demokratik yönetimin kurucusu olarak bilinir (M. yüzy›l›n sonu). kendilerinden farkl› dil konuflan insanlar› (barbaroi) ve onlar›n kültürlerini tan›malar›. tar›m yap›labilecek topraklara olan gereksinimdi (“tar›msal” nitelikli). halk›n da yönetime kat›l›m›n›n sa¤lanmas›. her yurttafl›n hayat›n›n bir döneminde belirli bir kamu görevini yerine getirecek memuriyete gelmesi. devlet yönetiminin paylafl›ld›¤› bir yap›ya do¤ru geliflim oldu. komflular›yla geçimsizlik. seçme ve seçilme hakk›. Bat› Anadolu’nun orta kesimine (kabaca ‹zmir ili ve civar›na). Dorlar ise Anadolu’nun güneybat› köflesine (kabaca Mu¤la ili) yerleflmifllerdi. Ege. Ionlar. onlar›n konufltu¤u lehçeler (Aiol. yo¤un nüfus art›fl›. A M A Ç 2 A M A Ç 5 A M A Ç 3 . Daha sonra da Kleisthenes. adil yarg›lama gibi birçok konu her Hellen yurttafl› için önem arz ediyordu. Atina’da demokratik yönetim için ilk ad›m Solon taraf›ndan at›ld›. ve nihayette ço¤u kent-devletinde demokratik yönetim benimsendi. Bu nedenle. düflman taraf›ndan bozguna u¤rat›lma. kuzeybat› Anadolu’ya (Edremit Körfezi ve civar›na).34 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Ege ve Dor Göçleri ile kolonizasyon kavramlar›n› aç›klama Ege Göçleri MÖ 13. Demokrasi kavram›n› ve Atina’daki geliflimini tart›flma Demokrasi. Bir baflka neden. Hellenlerin yabanc› ülke halklar› ile kaynaflmas›. 6. Marmara. Kent-devletini tan›mlama Eski Yunan siyasal ve toplumsal yaflam›n›n en karakteristik örgütlenifl biçimi olan kent-devleti. yurttafllara odakl› sosyal ve kültürel unsurlar›n daha fazla hissedildi¤i kent-devletlerine b›rakt›.

Demokrasi b. Edremit Körfezi ve civar›na c.Ö. Ünite . M. 10. M. 950-750 d. Ege Göçleri s›ras›nda Yunanistan’dan yola ç›kan Dorlar. 550-350 . Demir Ça¤› c. Tiranl›k e. M. Peisistratos b. Tunç Ça¤’›ndan sonra geçilen Ça¤ afla¤›dakilerden hangisidir? a. Aristokrasi. Areopagos d.Ö. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 35 Kendimizi S›nayal›m 1. Solon 10. Kalkolitik Ça¤ d. yüzy›l / M›s›r b. M.2. Tiranl›k. Atina halk›n› servet esas›na göre düzenleyen afla¤›dakilerden hangisidir? a. Skepsis ve Kebren b. Demokrasi 8. 8. Kome e. Kent-devleti’nin Eski Yunanca karfl›l›¤› afla¤›dakilerden hangisidir? a.Ö. M. Byzantion ve Kalkhedon d. hangi zaman dilimine rastlamaktad›r? a.Ö. Monarfli. 1800-1500 c. yüzy›l / Fenike 6.Ö. Demokrasi. 1250-1150 c. Tiranl›k. Halk Meclisi (Ekklesia) 9. Bir kent-devletinde yönetim flekli (istisnai örnekler d›fl›nda) s›ras›yla afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. 1750-1550 b.Ö. Halk Mahkemesi c. Bat› Anadolu’nun hangi bölgesine yerlefltiler? a.Ö. Demokrasi. Monarfli.Ö. Aristokrasi d. Khora b. Apoikia c. 750-550 e. Hippias c. Yafll›lar Meclisi e. yüzy›l / M›s›r c. Polis d. 8. Tiranl›k. Ege Karanl›k Ça¤› yaklafl›k olarak hangi dönemi kapsar? a.Ö. c. Paleolitik Ça¤ b. 1100 ile 700 e. 700-500 5. Teke Yar›madas›na 3. Drakon e. Marmara Bölgesine d. 6. Afla¤›dakilerden hangileri Ionia bölgesi kentleridir? a.Ege Göçleri.Ö. Halikarnasos ve Lindos e. Eski Yunan alfabesinin oluflturuldu¤u yüzy›l ve alfabedeki sessiz harflerin al›nd›¤› alfabe afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. yüzy›l / Fenike e. M. 2000-1500 b. M. 7.Ö. M. Miletos ve Ephesos 4.Ö. M. Kyme ve Larissa.Ö. Tiranl›k. Mu¤la ‹li ve civar›na e. Monarfli. Aristokrasi.Ö. 1500-1300 d. fiehir Dan›flma ve ‹dare Meclisi (Boule) b. Tarihe “Büyük Kolonizasyon” olarak geçen dönem. Monarfli. Aristokrasi. Kleisthenes d.Ö. M. ‹zmir ‹li ve civar›na b. M. M. Emporion 7. Klasik Ça¤ 2. Demokrasi. M. M. Bir kent-devletinde yasama ve yarg›y› üstlenen kurum afla¤›dakilerden hangisidir? a. Aristokrasi. yüzy›l / Kartaca d. M. Monarfli c. Hellenistik Ça¤ e.

e 10.M. c Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. plan bak›m›ndan. Mansel. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunan Alfabesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. düzensiz flekilleri b›rakarak dikdörtgen fleklini ald›¤› göze çarpmaktad›r. d . d 3. 7. hem önde. 7. d 5. hem de arkada birer sütun dizisi olanlara “amfiprostilos”. Ege ve Yunan Tarihi. Yunan mimarl›¤›nda iki ana düzen vard›r: Dor ve ‹on düzeni. e 4. TTK.227. b 2. bu yap›lar›n. yüzy›llar sanat› 5. Megaron tarz›nda olup giriflin yan duvarlar›n› s›n›rland›ran yar› payeler (parastas ya da ante) aras›nda iki sütun kapsayan tap›naklara “naos en parastaseis” (templum in antis). a 8. Bir Yunan tap›na¤› sa¤lam temellere dayanan üç veya daha çok basamakl› bir kaide (krepis) üzerinde yer almakta. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege’de Karanl›k Ça¤” konusunu yeniden gözden geçiriniz.36 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Sanat ve Mimarl›k M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Atina’n›n Siyasal ve Toplumsal Yap›s›: Solon” konusunu yeniden gözden geçiriniz. s. iki sütun dizisi olanlara “dipteros”. e 6. cellan›n etraf›nda çepeçevre bir sütun dizisi kapsayanlara “peripteros”. Kaynak: A. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 1971. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Yönetim Biçimleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ve 6. ikinci bir sütun s›ras› alabilecek kadar genifl galerili tap›naklara ise “pseudodipteros” (sözde dipteros) ad› verilmektedir. yüzy›l klasik Yunan sanat›n›n temeli oldu¤undan büyük bir önem tafl›r. e 9. Bu yüzy›lda tanr›lar›n bafll› bafl›na bir varl›k olmalar›yla ahflap ve kerpiç tap›naklar tafl yap›lar fleklini almakta. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Ayn› zamanda belirli formlar ve oranlar sistemlerinin ortaya ç›kt›¤›n› ve bunlar›n en çok yap›lar›n d›fl görünüfllerini etkiledi¤ini görüyoruz ki bu oranlar sisteminin tümüne “düzen” ad› verilmektedir. Sütunlar›n cella’n›n etraf›nda tertiplenifline göre tap›nak planlar›n›n ald›¤› flekillere çeflitli adlar verilmektedir. cellan›n önünde bir sütun s›ras›na sahip olanlara “prostilos”. kapal› bir mekan (naos ya da cella) ve bu mekan›n etraf›n› çeviren sütunlardan meydana gelmektedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kolonizasyon: Tan›m›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. Ankara. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Yönetim Kurumlar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

Ankara. (1997). K›br›s. (1997). Türkiye’nin Tarihi. ‹stanbul. S›ra Sizde 3 Bir kent-devletinin karakteristik özelliklerinin bafl›nda siyasal ve ekonomik ba¤›ms›zl›¤› ile egemenlik haklar›na sahip olmas› gelmektedir. Kaynaklar. Yaflar E¤itim ve Kültür Vakf›. meclis binas›. Cambridge Illustrated History. Yunanistan’›n kuzeyinden. J.M. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akurgal. Ege Göçlerinden Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹kiye Ayr›lmas›na Kadar. Ankara. O.2. P. O. demokratik rejime tehdit oluflturan tiranl›¤›n önünde bir engel oluflturuyordu. agora. B. de-Spek. (1993). Cook. (2001). L. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. E. E.. Rich. Özgenel). Eskiça¤’da Ege ve ‹zmir. ‹stanbul. (1997). Ege ve Yunan Tarihi. Sevin. Boardman. çev. Eski Anadolu ve Trakya. etraf› surla çevrili bir akropolis üzerinde yer almas›. ‹zmir. fiziksel aç›dan da. Cartledge. V. J. ‹letiflim Anadolu Uygarl›klar› Dizisi.A.. (1962). (1998). . S. Ayr›ca. ‹stanbul. Routledge. J. The Greeks Overseas. Ünite . Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. ‹stanbul. Lloyd. Dorlar ise güneybat› Anadolu’ya (Mu¤la ‹li ve civar›) yerleflmifllerdi. Erdilek). L. A. Wallace-Hadrill (2000). An Introduction to the Ancient History. Antik Dünyada K›rsal ve Kent (çev. (2007). . J.M. Böylece. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. Ionlar. Thames and Hudson. Ankara. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. Blois. Bat› Anadolu k›y›lar›n›n orta kesimine (‹zmir ‹li ve civar›). söz konusu mahkeme. (2008). Varinlio¤lu. Levi.Ege Göçleri. kuzeybat› Anadolu’ya (Edremit Körfezi ve civar›na). Bibliyografya. o kiflilerin kent d›fl›na sürgüne gönderilmesidir. The Greeks in Ionia and the East. Tekin. N. belki Balkanlar’dan yola ç›karak Anadolu’ya girmifller ve buradaki topluluklar› da önlerine katarak güneye do¤ru ilerlemifller. Homer Kitabevi. (2000). Tekin. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 37 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Deniz Kavimleri. Cambridge. Londra. Ancient Greece. (1971). S›ra Sizde 2 Aioller. Ankara. tiyatro ve tap›nak gibi belli bafll› kamu yap›lar›n›n da bulunmas› bir kent-devleti için önemlidir. S›ra Sizde 4 Tiranl›¤a heveslenen veya böyle bir giriflimde bulunaca¤›ndan kuflkulanan kiflilerin kamuoyu yoklamas›yla önceden tespit edilerek. Suriye ve Filistin’deki yerleflimleri yerle bir ettikten sonra M›s›r’a vard›klar›nda büyük bir karfl› koyma ile karfl›laflm›fllar ve geri püskürtülmüfllerdi. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. Anadolu’nun Tarihi Co¤rafyas›. Mansel. Eski Yunan (çev. ‹plikçio¤lu. Tübitak. Londra. P. Thames and Hudson. Eski Bat› Tarihi I: Girifl. Antik Numismatik ve Anadolu. van der (1997).

Pers ‹mparatorlu¤unu tan›mlayabilecek. Pers-Hellen Savafllar›n› aç›klayabilecek. Atina ‹mparatorlu¤u’nu aç›klayabilecek. Peloponnesos Savafl›n› aç›klayabilecek.3 Amaçlar›m›z • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Yüzy›l Savafllar› . Thebai’›n Üstünlük Dönemi’ni aç›klayabileceksiniz. 5.Ö. Anahtar Kavramlar Persler Ionia Ayaklanmas› Atina Kimon Delos Deniz Birli¤i • • • • • Perikles Sparta Ksenophon Anabasis Thebai ‹çindekiler • • • • • • • • PERSLER IONIA AYAKLANMASI PERS-HELLEN SAVAfiLARI PELOPONNESOS SAVAfiI SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI KORINTHOS SAVAfiI ‹K‹NC‹ DELOS B‹RL‹⁄‹ THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ Hellen ve Roma Tarihi M.

Burada. M. yaklafl›k yar›m yüzy›l önce. Her satrap. Dareios (M. hüküm sürdü¤ü topraklar›n âdeta kral›yd›. 539/38). Ondan sonra tahta geçen “Büyük” lâkapl› I.Ö. Çünkü. Perslerin ortaya ç›k›fl›na kadar bölgedeki en büyük gücü. Ephesos ve Sardeis ile Susa aras›ndaki ünlü “Kral Yolu”nun Do¤u-Bat› ticaretinde önemli bir rolü vard›.Ö. Babil Krall›¤›’n› da y›km›flt›r (M. Büyük Kyros. 546 y›l›nda Lydia Kral› Kroisos’u yenilgiye u¤ratarak. Ancak. Kyros’un. M. Kyros. krall›¤›n baflkenti Sardeis’i ele geçirmifltir. 6. M. Yolculuk Kral yolu. 559-529). Pers taht›na o¤lu Kambyses (M. hakk›nda fazla bilgiye sahip olmad›¤›m›z Med Devleti’ne son vererek. 587/86’da. Yaklafl›k 2. Bu yol. Pers Kral› Büyük Kyros. tarihe “Babil Sürgünü / Esareti” olarak geçen trajedi de son bulmufltur. Orta Asya’da ‹skitlere karfl› yapt›¤› bir sefer s›ras›ndaki ölümünden sonra. dikkat edilmesi gereken nokta. pek fazla bilgimiz yoktur. 5. Kappadokia.Ö. yönetimde kolayl›k olsun diye Anadolu’yu ve Indus Vadisi’ne kadar Yak›n Do¤u’yu ve biraz ötesini satrapl›klara (bir tür yerel yönetim sistemi) ay›rm›flt›. Ankyra.Ö. Akdeniz ve Ege’deki ticareti kontrol alt›nda tutma arzular›na bat›daki tek engel ise Lydia Krall›¤› idi. Yüzy›l Savafllar› PERSLER Asl›nda ayn› kökene dayanan Medler ve Persler kabaca bugünkü ‹ran Devleti’nin bulundu¤u topraklarda yafl›yorlard›. halk (etnik) esas›na dayal› oldu¤udur.Ö. 9. Bat› Anadolu’daki Ephesos ve Sardeis kentlerinden bafllay›p ‹ran’daki Susa’ya kadar uzan›yordu.Ö. . tekrar kendi yurtlar›na dönmüfltür. Perslerin. Bu nedenle Kyros ya da Pers dilinde Kurafl. Pers Krall›¤›’n›n M. Persler. Böylece. geliflkin bir yol flebekesi de kurmufllard›. Böylece.M. satrapl›klar›n co¤rafi bölgelere veya ülkelere göre de¤il. 529-522) geçmifltir. Yukar› F›rat ve Babylonia’dan geçerek Susa’ya ulafl›yordu. Asur ‹mparatorlu¤u oluflturuyordu. 522-486) satrapl›klar› yeniden organize etmifl ve yeni bir vergi sistemi (nomos) meydana getirmifltir.Ö. Pers Devleti’nin kurucusu say›lmaktad›r. Babil Kral› Nabukadnezar taraf›ndan Iudaia’dan (Filistin ve civar›) sürgün edilerek Babil’e getirilen ve burada esaret hayat› yaflayan Yahudiler. yüzy›lda Önasya’n›n en büyük gücü olmas›n› sa¤lam›flt›r. “Büyük” lâkapl› Pers kral› Kyros (M. çekirdek bölgeleri olan ‹ran’› çevre tehditlerden korumak ve imparatorlu¤un s›n›rlar›n› geniflletmek amac›yla güneybat›ya ilerleyerek.Ö. Anadolu 200 y›l kadar sürecek olan Pers egemenli¤ine girmifltir. yüzy›ldan itibaren tarih sahnesinde görülmeye bafllayan Perslerin ilk krallar› hakk›nda. adlar› d›fl›nda. Oluflturulan satrapl›klardan elde edilen vergiler devlet hazinesinin önemli bir gelir kayna¤›n› oluflturuyordu.Ö. Bu kral zaman›nda M›s›r egemenlik alt›na al›nm›flt›r.500 km’lik yol boyunca çeflitli konaklama tesisleri vard›.

fakat bir süre sonra oradaki bir çarp›flmada öldürüldü. “Efendimiz. Bir süre sonra da Miletos ele geçirildi ve ayaklanma bast›r›ld›. Miletos halk›n›n bir k›sm› sürüldü. Çok say›da Hellen. bat› S O R mallar›n›n yo¤unUolarak girdi¤i ve pazar trafi¤inin en yo¤un oldu¤u kentlerdi. Bu arada Miletos Satrab› Aristagoras ise Trakya’ya kaçmay› baflarm›flt›. Pers Büyük Kral›’n›n ya da satraplar›n›n hizmetinde çal›flm›flt›. Bat› Anadolu’daki demokratik rejimin savunuculu¤una soyundu.Ö.Ö.Ö.NBöylece Ionia bölgesindeki baz› kentler Perslere karfl› ayakland›lar (M. ayaklanmaya destek veren Atina’ya da öylesine öfkelenmiflti ki. baz› kentlerin demokratik yönetim iste¤ine olumlu yaklaflt›. Perslerin Anadolu’yu ele geçirmesi hangi olayla olmufltur? SIRA S‹ZDE Pers Kral› D Ü fi Ü N E L ‹ M I. Karadeniz’den Ege’ye akan bu¤day trafi¤ine sekte vuD‹KKAT rulmufl oldu. Sonunda Miletos Perslerce kuflat›ld›. Aristagoras. bu bölgedeki kentler için pek de hofl olmayan bir durumdu. bölge kentlerinin hatta Karial› ve Lykial› gibi yerli halklar›n da sempati ve deste¤i‹ TERNET ni kazand›. yerine vekâleten damad› Aristagoras’› b›rakm›flt›. Sardeis Satrab› Artaphernes’i ikna etti. Perslerin Bat› Anadolu’da kurduklar› satrapl›k. DeAMAÇLARIMIZ mokrasi yanl›lar›n›n Naksos Adas›’nda aristokratlara karfl› bafllatt›¤› ayaklanman›n bast›r›lmas› için Miletos Tiran› Aristagoras. Böylece. Persler. Fakat düzenlenen sefer baflar›s›z olunca. Atinal›lar› unutmay›n›z” diye seslenmesini emretti¤i söylenir (Herodotos. gerekse PersepoK ‹ T A P lis’teki büyük saray kompleksinde Yunan mimarlar ve taflç› ustalar› çal›flm›fllard›.105). yüzy›l sonlar›nda (M. M. SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P SIRA S‹ZDE TELEV‹ZYON 1 DÜfiÜNEL‹M IONIA AYAKLANMASI TELEV‹ZYON ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . 513 / 512) yapt›¤› ‹skit seferinden sonra Trakya ve Karadeniz’in bat› k›y›lar› Pers ege‹NTERNET menli¤ine girmiflti. Karadeniz’de adeta bir deniz imparatorlu¤u kurmufl olan Miletos’un buradaki ticareti engellenmifl. kent d›fl›na ç›kt›¤› bir s›rada. Gerek Kyros’un Pasargadai’daki an›tsal mezar›nda.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi DÜfiÜNEL‹M 40 DÜfiÜNEL‹M S O R U ancak üç ayda tamamlanabiliyordu. 499 y›l›nda Naksos Adas›’na bir donanma gönderildi. Dareios. V. S O R U özellikle. Asl›nda Persler ve Hellenler birbirlerine o kadar uzak de¤ildiler. 6. Yunanistan ve Bat› Anadolu’daki kent-devletlerinin. Perslerin iki baflkenti Susa ile Persepolis. 494’te Lade aç›klar›nda mevzilenmifl olan bir Ionia donanmas› Persler taraf›ndan bozguna u¤rat›ld›. Kendi ülkesi ile siAMAÇLARIMIZ yasi sorunlar› olan baz› Hellen politikac›lar›n zaman zaman Perslere s›¤›nd›klar›n› da biliyoruz. yenilece¤ini anlay›nca Trakya’ya kaçt›. Birbirlerinin kültürlerini ve siyasal-toplumsal yap›lar›n› az çok biliyorlard›. Perslerin Anadolu’daki en önemli iki satrapl›k merkezi Sardeis (Manisa-Sart) ve DaskyleiD‹KKAT on (Ergili) idi. Ionia’daki Pers destekli di¤er tiranlara da savafl açarak. masaya her oturuflunda hizmetçisine üç kez. Di¤er Bat› Anadolu kent-devletleri vergilerini düzenli olarak ödemeleri kofluluyla cezaland›r›lmad›. 499). bir k›sm› öldürüldü. TEL V‹ZYON Bundan böyle tiran kisvesinden s›yr›larak. Atina ve Eretria’dan da yard›m sa¤layan Aristagoras önceleri baflar›l› olmuflsa da.Ö.Ö. Ayr›ca. faturan›n kendisine ç›kar›laca¤›ndan korkarakEMiletos’ta ba¤›ms›zl›¤›n› ilân etti ve halk› Perslere karfl› ayakland›rd›. Ayn› y›l içinde Pers satrab›n›n oturdu¤u Sardeis yak›l›p y›k›ld›. Ionia bölgesindeki bu rahats›zl›k bir SIRA S‹ZDE flekilde d›fla vurmaya bafllayacakt›. Ada ele geçirildi¤inde Perslerin Kiklad Adalar›’nda önemli bir üsse sahip olacaklaK ‹ T A P r› düflüncesiyle M. M. O s›ralar Perslerin deste¤i ile Miletos’un bafl›nda tiran olarak bulunan Histiaios. Dareios’un (Büyük Dareios).

HellenlerdenSIRA S‹ZDE su isteditoprak ve ler. Marathon zaferi onlara sadece rahat bir nefes ald›rm›flt›. Herodotos E(VI. dolay›s›yla. Ionia Ayaklanmas›’n›n.Ö. Ancak Atinal›lar da biliyorlard› ki.113) N T L E V ‹ Z Y O Atinal›lar›n zaferini flöyle anlat›r: “. Persler. Bu nedenle. Ama iki kanatta zafer Atinal›larla Plataial›lar’dayd›. merkezi çökertmifl olan düflmana karfl› savafla girmifllerdi. olaylar› yorumlarken genifl bir bak›fl aç›s› ile yaklaflmak her zaman için daha ak›lc›d›r. tehlike henüz geçmifl de¤ildi. Ayr›ca Pers satraplar› aras›nda husumet ve ç›kar iliflkileri de vard›. Yüzy›l Savafllar› 41 Yukar›da her ne kadar Ionia Ayaklanmas›’n›n nedeni olarak Perslere karfl› duyulan hoflnutsuzluk ve Miletos’un ticari ç›karlar› ön plana ç›kart›ld› ise de. iki kanat birleflerek. M. Ünite . düflman› geri atm›fllard› ve içeriye do¤ru kovalamaya Tbafllam›fllard›. saflar›n merkezinde üstünlük barbarlardayd›. Hellenlerin ço¤u teslim olmay› kabul etti. bir görüfle göre. daha önce olmad›¤› kadar refaha ulaflm›flt›. o s›ra kutlamakta olduklar› dinsel bir festivalin sona ermesini takiben Atina’ya yard›m göndermeye söz vermifllerdi. M. sürgündeki Atinal› Tiran Hippias rehberlik ediyordu. Bütün bunlar. fakat yard›m› çok geç gönderdiler. Marathon zaferi.. Ionia Ayaklanmas›’nda kimler kime karfl› ayaklanm›flt›r ve ayaklanma ne zaman bast›r›lm›flt›r? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE PERS-HELLEN SAVAfiLARI Maraton Savafl› 2 DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U Ionia Ayaklanmas›’n›n bast›r›lmas›ndan iki y›l sonra. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . bu. Bireysel ç›karlar daha ön plandayd›. Pers yönetimi alt›ndaki Miletos. ve zafer Atinal›lar’da kald›. 490 y›l›nda Datis ve Artaphernes komutas›ndaki Pers donanmas› Ege Denizi’ni aflarak Yunanistan’a ayakbast›. Dolay›s›yla. oray› Perslerin kendileri ve Saka’lar tutuyorlard›.000 hoplit (hoplites) gönderen Plataia kentinden gelmiflti. komutas›ndaki Pers ordusu Trakya’ya bir sefer yaparak. Fakat Persler için potansiyel tehlike olan ve Ionia Ayaklanmas›’n› D‹KKAT destekleyen Yunanistan hâlâ Pers egemenlik alan›n›n d›fl›nda kal›yordu. “teslim olun” anlam›na geliyordu.3.M. ticari ç›karlar söz konusu olamazd›.000’den fazlayd›. Persleri büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar. Persler hem Atinal›lara hadlerini bildirmek hem de Ionia Ayaklanmas› s›ras›nda tahrip edilen Sardeis’in öcünü almak istiyorlard›. Persler’in kayb› 6. 492 S O R U Mardonios y›l›nda. Pers ordusu Yunanistan’›n Attika bölgesinin do¤u k›y›s›nda ve Atina’n›n 30 km kuzeydo¤usundaki Marathon Körfezi’ne ulaflt›. bu noktada zafer ‹NTERNE barbarlardayd›. Perslere karfl› olufltu¤u düflünülen “milliyetçi” duygular›n bir tepkisi olmad›¤›n›n göstergesidir. bölgedeki Pers egemenli¤ini güçlendirdi. Düflman› yenmifllerdi ve onu bozgun halinde kaçmaya b›rakm›fllar.Ö. Fakat Miltiades komutas›ndaki Atinal›lar. 5.. körfezin gerisinde Marathon‹ Ovas› bulunuyorK T A P du. Marathon Körfezi’nin hemen gerisindeki ovada yap›lan savaflta Atinal›lar yaln›zca 200 civar›nda kay›p verirken. Esas yard›m 1.Bu Marathon ovas›nda çarp›flma uzun sürdü.Ö. Hellenlerin barbarlara karfl› kazand›¤› bir özgürlük simgesi niteli¤ini tafl›yordu. Spartal›lar da. halk› köleAMAÇLARIMIZ lefltirildi. Perslere. Eretrial›lar ise karfl› koydu. Fakat k›sa sürede kentleri yak›l›p y›k›ld›.” Atinal›lar atlet Pheidippides’i Sparta’ya göndererek Spartal›lardan yard›m istemifllerdi.

Sparta kara ordusu ile Persleri durdurmaya çal›fl›rken. SIRA S‹ZDE 3 Pers-Hellen SIRA S‹ZDE Savafllar›ndaki muharebelerin adlar› nelerdir? DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE . Persler Orta Yunanistan’› ele geçirip Atina’y› yak›p y›kt›lar. Fakat Persler Yunanistan’›n tamam›n› ele geçirmeden rahat edemeyeceklerini anlad›klar›ndan. Bunun üzerine. Buradaki kentler.42 Hellen ve Roma Tarihi Artemision ve Thermopylai Savafllar› Marathon zaferinden sonra politik nedenlerle iktidardan indirilen Miltiades’in yerine devletin bafl›na geçen Themistokles’in (M. Perslerin yaklafl›k 150. Plataia ve Mykale Savafllar› Perslerle Atinal›lar aras›ndaki çarp›flmalardan sonra Pers Kral› Kserkses Persia’ya (eski ‹ran) dönmüfl. Sparta da.Ö.Ö. Atinal›lar donanmalar›yla onlara destek vereceklerdi. Bundan böyle Hellenler. Perslerin amac› Hellenleri hem karadan hem denizden kuflatmakt›. Marathon Savafl›’ndan on y›l sonra (M. Thermopylai ve Salamis gibi üç büyük mücadele meydana geldi ve son mücadeleden zaferle ç›kan taraf Hellenler oldu. Kserkses Bat› Anadolu’ya kaçt›. 479). bir y›l içinde (M. Ionia Ayaklanmas›’nda oldu¤u gibi. Plataia’da Persleri yenilgiye u¤ratt›. Fakat Atinal›lar önceleri baflar› kazand›larsa da fazla direnemediler ve Artemision’dan Korinthos k›sta¤›na do¤ru geri çekildiler. Yap›lan savaflta Hellenler Perslere karfl› kesin bir zafer kazand›lar. savunan de¤il sald›ran taraf olacaklar. Hellenlerle mücadele için Mardonios’u bölgede b›rakm›flt›.Ö. Bu s›rada Pers ordusu da Atina’ya girerek akropolis’i yak›p y›kt›. Dolay›s›yla. Mardonios öldürüldü. Plataia ve Mykale savafllar› sonunda Bat› Anadolu Perslerden temizlendi (M.Ö. Mardonios M. Salamis Deniz Savafl› Thermopylai bozgunundan sonra Atinal›lar Korinthos Körfezi ve Salamis Adas›’na çekildiler. Hellenler 10.Ö. Böylece. Fakat Spartal› komutan Pausanias’›n sevk ve yönetimindeki ordu.000 kiflilik asker gücüne karfl›l›k.000 civar›nda bir orduya sahipti. Perslere karfl› Atina’n›n yan›nda yer ald›. Ayn› gün Sparta kral› Leotykhides emrindeki Hellen donanmas› Ephesos’un hemen güneyindeki Mykale (Samsun) burnu üzerinde karaya ç›karak orada mevzilenmifl olan Persleri püskürtüp gemilerini atefle verdi. Pers komutan› Mardonios ise büyük bir ordu ile Tesalya’da (Thessalia) kald› ve k›fl› orada geçirdi. bu kez. 480) Artemision. savafl Yunanistan’dan Anadolu ve ‹ran’a tafl›nacakt›. Thermopylai geçidini tutan Spartal› komutan Leonidas da yenilgiye u¤ray›nca. Kserkses komutas›ndaki Pers donanmas› Hellen donanmas›n› izleyerek Salamis’e geldi. 480 tarihinde) Kserkses komutas›nda Çanakkale Bo¤az›’ndan geçerek Trakya’ya ulaflt›lar ve Makedonya üzerinden güneye inerek Tesalya s›n›r›na dayand›lar. tekrar ayaklanarak Pers boyunduru¤undan kurtuldular. Atinal›lar güçlü bir donanma meydana getirdiler. Atinal›lar güneye çekilerek Thermopylai ve Artemision’da mevzilendiler. 515-450) çabas›yla. 479’da güneye inerek Boiotia ve Attika’da Hellenlere zor anlar yaflatt›.

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

43
Resim 3.1 Perikles mermer büst. Kaynak: Neils (2008), Res. 56.

I. Delos Deniz Birli¤i
Her ne kadar M.Ö. 490-479 aras›ndaki savafllardan sonra Persler geriye püskürtülmüfllerse de, adalar ve Anadolu’daki kentler için Pers tehlikesi halen mevcut idi. Bu nedenle Hellenlerin bir birlik kurmalar› kaç›n›lmazd›. Birli¤in önderli¤i için en güçlü iki aday Sparta ve Atina idi. Gerçi Sparta bir Hellen Birli¤i (Peloponnesos Birli¤i) oluflturmufl durumda bulunuyorsa da, siyasal ve sosyal yap›s› (iç yap›s›) dolay›s›yla, denizafl›r› büyük seferlerin yükünü kald›rmaya elveriflli de¤ildi. Üstelik donanma deneyimi de Atina’n›n yan›nda zay›f kal›yordu. Bu nedenle, Hellenlerin tek vücut olmalar›n› sa¤layan birlik (symmakhia), Atina’n›n bir deniz imparatorlu¤u kurma düflüncesinin de temelini oluflturdu. M.Ö. 478 / 477 tarihinde, Pers tehlikesini ortadan kald›rmak ve onlar›n Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak için Atina taraf›ndan kurulan Birli¤in merkezi Delos Adas› idi. Say›lar› giderek artan ve bir süre sonra 300’ü bulan üye müttefik kentler, birli¤in hazinesinde toplanmak üzere, ekonomik güçlerine göre belirli bir y›ll›k katk›da (esas olarak para, fakat gemi ya da asker gibi baflka katk›lar da olabiliyordu) bulunuyorlard›. Hazine, Atinal› 10 görevlinin (hellenotamiai) denetimindeydi. Birlik hazinesi daha sonra (M.Ö. 454’te) Delos’tan Atina’ya getirilmiflti. Atinal›lar bundan böyle hazinenin daha iyi korunaca¤›n› düflünüyorlard›. Bu nedenle Delos Birli¤i veya “Delos Konfederasyonu” ayn› zamanda “Attika-Delos Deniz Birli¤i” olarak da bilinir. Fakat her üç isim de modern bir yak›flt›rmad›r. Vergi (phoros; Lat. tributus) ödeyen kentleri ve ödedikleri miktar› gösteren listeler Atina akropolis’inde mermer steller üzerinde sergileniyordu. Bu listelerden parçalar günümüze ulaflm›flt›r. Birli¤in ilk ifli Karadeniz ile olan ticaret yolunun aç›k tutulmas› için Trakya ve bo¤azlar› Perslerden temizlemek oldu; hatta Byzantion ele geçirildi. Atinal› Kimon Anadolu’nun Akdeniz k›y›lar›na inerek Eurymedon Irma¤›’n›n a¤z›na mevzilenmifl olan Pers donanmas›n› bozguna u¤ratt› (M.Ö. 468). Müttefik kentler aras›nda en fazla prestij ve güç sahibi Atina oldu¤undan, bu kent di¤erleri üstünde bir hegemonya kurmak isteyecek ve bu durum zamanla hoflnutsuzluk yaratmaya bafllayacakt›. Nitekim öyle de oldu; Delos Birli¤i, giderek Atina ‹mparatorlu¤u’na dönüfltü. Öyle ki, birli¤in kurulmas›ndan yaklafl›k yirmi befl y›l sonra, M.Ö. 5. yüzy›l›n ortalar›nda, Atina, birlik içinde kendi para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› için bir kararname yay›mlayarak müttefiklerine gümüfl sikke bas›m›n› yasaklad›. Böylece, Atina sikke üretimini tekelinde tutarak yaln›zca kendi bast›¤› tetradrahmilerin dolafl›m›n› zorunlu k›l›yordu. Sparta ile Atina’n›n aralar›n›n aç›lmas›nda bafll›ca rolü oynayan Atina’n›n hegemonya sevdas› M.Ö. 431 y›l›nda birli¤in sona ermesine neden oldu. Perslere karfl› omuz omuza mücadele veren Atina ve Sparta, bundan böyle karfl› kutuplarda yer alacak birbirlerine karfl› savaflacaklard› (Peloponnesos Savafl›). I. Delos Deniz Birli¤i’nin kurulufl amac› neydi?
SIRA S‹ZDE

4

SIRA S‹ZDE

DÜfiÜNEL‹M S O R U

DÜfiÜNEL‹M S O R U

D‹KKAT

D‹KKAT

44

Hellen ve Roma Tarihi

Hellenlerin Do¤u Akdeniz Seferi ve Kallias Bar›fl›
Bu¤day aç›s›ndan zengin bir ülke olan M›s›r, öteden beri Atina’n›n ilgisini çekiyordu. Bu nedenle, M.Ö. 459’da Atina donanmas› o s›ralar M›s›r’da patlak veren Pers karfl›t› ayaklanmay› desteklemek üzere yola ç›kt›. Önceleri baz› küçük baflar›lar elde eden Hellenler, Memphis yak›n›nda büyük bir yenilgiye u¤rad›lar (M.Ö. 454). Hellenler, M›s›r yenilgisinin öcünü almak üzere M.Ö. 450’de Do¤u Akdeniz’e iki ordu gönderdiler. Kimon komutas›ndaki donanma K›br›s’a giderken, bir ordu da M›s›r’daki isyan› canland›rmak için M›s›r’a gitti. Fakat Kimon’un hastalanarak ölmesi Hellenlerin savafl plan›n› bozdu. Zor durumda kalan Atinal› devlet adam› Perikles, Perslerle bar›fl yapmak zorunda kald›. M.Ö. 449 y›l›nda K›br›s ya da Susa’da yap›lan görüflmelere Hellen taraf›n› temsilen, Atina’n›n ileri gelen diplomatlar›ndan ve ayn› zamanda Olympia (Olimpiyat) Oyunlar›’nda üç kez araba yar›fl› kazanm›fl olan Kallias kat›ld›. Bu nedenle söz konusu bar›fl “Kallias Bar›fl›” olarak an›l›r. Bundan böyle, Bat› Anadolu’daki kentler Perslere karfl› ba¤›ms›zl›klar›n› elde ettiler ve Ege Denizi Pers donanmas›na kapand›. M.Ö. 490’da Marathon’da bafllayan PersHellen Savafllar›, yaklafl›k yar›m yüzy›l sonra Kallias Bar›fl› ile son bulmufl oldu. Atinal› devlet adam› Perikles, savafl ekonomisi nedeniyle zor durumdaki Atina’n›n bundan böyle rahat nefes alabilece¤ini ve Perslerle yeniden bafllayacak ticaret iliflkileri sayesinde de ekonominin canlanabilece¤ini düflünmüfl olmal›yd›.

PELOPONNESOS SAVAfiI Savafl›n Nedeni
Atina ile Sparta aras›nda M.Ö. 431-404 y›llar› aras›nda, yirmi yedi y›l süren savafl, “Peloponnesos Savafl›” olarak bilinir. Asl›nda Atina-Sparta çat›flmas› bu savafl›n çok öncesinde bafllam›flt›. Atina’n›n Delos Birli¤i’nin en güçlü üyesi olarak tüm avantajlar› kendi lehine kullanmas›, Aigina, Korinthos ve Megara gibi önemli ticaret kentlerinin ç›kar›na dokunuyordu. Sparta da Hellen dünyas›n›n önderli¤inin Atina’n›n elinde bulunmas›ndan rahats›zl›k duymaktayd›. Gerçekte Atina’n›n güçlenip bir imparatorluk haline gelmesi, Delos Birli¤i’nin bir sonucu idi. Atina’n›n di¤er Hellen kentleri aleyhine güçlenmesi, bu kentlerin ba¤›ms›zl›¤› aç›s›ndan ciddî bir tehlike oluflturuyordu. Atina, ç›karlar› do¤rultusunda bir arada hareket eden Aigina ve Korinthos’u yenilgiye u¤ratm›fl (M.Ö. 456), Sparta ile de önce 5 y›ll›k (M.Ö. 451), sonra da otuz y›ll›k bir antlaflma (M.Ö. 445) imzalam›flt›. Böylece Sparta, Atina ‹mparatorlu¤u’nu (Delos Birli¤i) kabullenmifl oluyordu. Fakat bu kabullenifl pek fazla uzun sürmedi ve sonunda beklenen savafl patlak verdi. Nas›l ki Perslerle Hellenlerin savafl›n› esas itibariyle Herodotos’tan ö¤reniyorsak; Peloponnesos Savafl› hakk›nda da en ayr›nt›l› bilgiyi, tarihçi Thukydides’in, özgün ad› günümüze gelmemifl olan “Peloponnesoslularla Atinal›lar›n Savafl›” adl› eserinden ö¤reniyoruz.

Savafl›n Bafllamas›
Savafl›n gerçek nedeni, yukar›da da de¤indi¤imiz gibi, Atina’n›n güçlenip Delos Birli¤i’ni bir imparatorlu¤a dönüfltürmesiydi. Ekonomik ç›karlar da söz konusu olunca Atina ile Sparta aras›ndaki savafl için bir k›v›lc›m yeterliydi. Bu k›v›lc›m, Peloponnesos Birli¤i üyesi Korinthos ile kolonisi Korkyra (bugün Korfu) aras›ndaki çat›flmaya Atina’n›n kar›flmas› oldu. Atina, Korkyra’n›n yard›m talebine olumlu yan›t verdi ve onun yan›nda yer ald›. Daha sonra Atina, yine bir Korinthos kolonisi

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

45

ve ayn› zamanda Delos Deniz Birli¤i üyesi olan Potidaia’dan sur duvarlar›n› y›kmas›n› ve Korinthoslu magistratlar› kentten uzaklaflt›rmas›n› istedi. Bunun üzerine Korinthos, kolonisine yard›m gönderdi. Atina da Potidaia’y› kuflatt›. Korinthos, Potidaia’n›n Delos Birli¤i’nden ç›kmas›na yard›mc› oldu. Buna misilleme olarak Atina da, Sparta’n›n bafl›n› çekti¤i Peloponnesos Birli¤i’nin üyelerinden Megara’ya ticari ambargo koydu. Sparta ise her harekette Atina’n›n karfl›s›nda yer al›yordu; çünkü, Atina’n›n sald›rgan tutumuna mâruz kalan kentler, Sparta’n›n önderlik etti¤i Peloponnesos Birli¤i’nin üyeleriydi. Sonunda Sparta fiilen devreye girerek Atina ile görüflmelere bafllad›. Bir sonuç al›namay›nca, M.Ö. 431’de Peloponnesos Savafl› bafllad›.

Arkhidamos Savafl›
Peloponnesos Savafl›’n›n ilk on y›l› (M.Ö. 431-421) “Arkhidamos Savafl›” olarak an›l›r. Sparta Kral› II. Arkhidamos, Peloponnesos Birli¤i üyelerinden oluflan bir ordu ile M.Ö. 431’de Attika’ya girerek, bir ay boyunca bölgeyi ya¤malad› ve ülkesine geri döndü. Fakat Atinal›lar bundan pek zarar görmediler; çünkü Perikles’in savafl stratejisine uygun olarak önceden Attika’y› boflaltm›fllar, Atina surlar›n›n gerisinde ve Peiraieus (Pire) liman›nda toplanm›fllard›. Atina ile 9 km. uzakl›ktaki liman› uzun bir sur duvar› ile birbirine ba¤l›yd›. Bu sur Peloponnesoslular için önemli bir engeldi. M.Ö. 430’da Atina’da bafl gösteren veba salg›n› halk›n üçte birinin ölümüne neden oldu. Yine de Atinal›lar M.Ö. 429’da Potidaia’y› ele geçirdiler ve Naupaktos aç›klar›nda iki deniz çarp›flmas›ndan zaferle ç›kt›lar. Fakat ayn› y›l Atina’da baflgösteren veba nedeniyle binlerce Atinal› öldü; vebaya yakalanan Perikles’in ölümü de kentte büyük üzüntü yaratt› (M.Ö. 429). M.Ö. 426’da Atinal› Demosthenes, Amphilokhia’da Peloponnesoslular› yendi ve bir y›l sonra da (M.Ö. 425) Pylos’u ele geçirdi. Sparta bar›fl istemek zorunda kald›; fakat Atinal›lar Perikles’in yerine geçen Kleon’un anlams›z karfl› ç›k›fl› ile Spartal›lar›n önerisini geri çevirdiler. Arkhidamos’un ölümünden sonra, Spartal› komutan Brasidas, M.Ö. 424 y›l›nda Megara’y› ele geçirerek, Tesalya bölgesine girdi. Makedonya Kral› II. Perdikkas’›n deste¤ini sa¤layarak Amphipolis’i ele geçirdi (M.Ö. 424). Bu arada Boiotia’y› egemenlik alt›nda tutmak isteyen Atinal›lar›n bölgeye gönderdi¤i ordu Delion’da bozguna u¤rad›. M.Ö. 423’te bir y›ll›k ateflkes ilân edildi. M.Ö. 422’de Kleon’un komutas›nda Tesalya’ya giren ordu Amphipolis’te Brasidas taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›. Fakat bu çarp›flmada hem Kleon, hem de Brasidas öldü. Amphipolis’teki çarp›flmadan iki taraf da zararl› ç›km›fl oldu. Bundan böyle tek ç›kar yol, bar›fla uzanan yoldu.

Nikias Bar›fl›
Bu nedenle, M.Ö. 421 y›l›nda Atinal› politikac› ve komutan Nikias’›n çabas›yla Atina ile Sparta aras›nda bar›fl imzaland›. “Nikias Bar›fl›” olarak adland›r›lan ve 50 y›ll›k bir süreyi kapsayacak flekilde yap›lan bu antlaflma ile Arkhidamos Savafl› son buldu. Bu bar›fl Atina için bir zaferdi; çünkü Sparta, Atina’n›n Delos Birli¤i’ndeki önderli¤ini tan›yordu. Fakat Nikias Bar›fl›, Peloponnesos Savafl›’na de¤il, yaln›zca bu savafl›n bir dönemine son vermiflti. Savafl çok geçmeden yeniden bafllayacakt›. Nitekim, Atina M.Ö. 417’de tarafs›z Melos Adas›’n› kuflatt›; halk›n›n teslim olmas›ndan sonra ise adada büyük bir katliam yapt›. Sparta herhangi bir müdahalede bulunmad›.

Ö. Fakat Spartal›lar›n Perslerle yapt›klar› dayan›flma Atina’y› zor durumda b›rak›yordu.Ö. Perslerin Sardeis Satrab› Tissaphernes’e de dan›flmanl›k yapt›. Müttefikleri de Atina’n›n karfl›s›nda yer . Lysandros’un Notion Zaferi Art›k Persler de.Ö. Fakat M. 50 kadar gemiyi abluka için b›rakarak.Ö. Konon komutas›ndaki Atina filosunu Lesbos Adas› (Midilli) aç›klar›nda abluka alt›na alm›flt›. Ionia’ya gönderilen bir ordunun bafl›na geçti ve baz› baflar›lar elde etti. Amac› Peloponnesos’un bat› yolunu kapatmakt›. 410’da Peloponnesos donanmas›n› Kyzikos’ta (Erdek) yenilgiye u¤ratt›. Phrygia’da bulunan Pers Satrab› Pharnabazos’un yan›na kaçt›. Sicilya seferi baflar›s›zl›kla sonuçland›. Sicilya’n›n ele geçirilmesiyle Atinal›lar›n tekrar eski zafer günlerine dönebilecekleri konusunda Atinal›lar› ikna etti. Alkibiades. Aigospotamoi Savafl› Bir y›l sonra tekrar göreve gelen Spartal› Lysandros. 404). Byzantion ve Kalkhedon. Atina’daki Herme heykellerinin tahrip edilmesi ve Eleusis “misterlerine” (gizem dini tanr›lar›na) küfür etti¤i gerekçesiyle yarg›lanmas› için mahkemeye baflvurmufllard›. Atina’da uygun bir politik zemin bularak Sparta’dan ayr›l›p tekrar Atina’n›n yan›nda yer almaya bafllad›. Peloponnesoslular. Dareios bulunuyordu. Attika’daki Dekeleia’y› ele geçirmiflti.Ö. Atinal›lar. Böylece. yaklafl›k 35 y›l önce (M. Kallikratidas. Spartal›lar›n bafl›nda Lysandros. Lamakhos’un ölümünden sonra çaresiz kalan Nikias’›n yan›na.Ö. Perslerin bafl›nda ise Kral II. Mahkemeye hesap vermeye ça¤r›lan Alkibiades kaç›p Sparta’ya s›¤›nd› ve Sicilya seferinin plan›n› aç›klad›. 150 gemilik bir donanmayla bölgeye hareket ettiler.Ö. Kendisine karfl›t gruplar. 406). 449) imzalad›klar› Kallias Antlaflmas›’n› bozarak Atina’ya karfl› Spartal›lar›n yan›nda yer al›yorlard›. savafl sonras› kopan bir f›rt›nada Atinal›lar çok kay›p verdi. Arginussai Savafl› Lysandros’un yerine göreve gelen Kallikratidas ise. beraberinde Nikias ve Lamakhos oldu¤u halde büyük bir ordu ile Sicilya’ya hareket etti. 413 Ekim ay›nda Atinal›lar büyük bir yenilgiye u¤rad›. 407’de Atina’ya döndü. M. Sicilya bozgunundan birkaç ay önce ise Sparta.Ö. Sparta’n›n eline geçti. fakat Lysandros’un iste¤i üzerine orada öldürüldü (M. Yenilginin sorumlusu olarak görülen Alkibiades. Bunun üzerine Gylippos komutas›ndaki Sparta ordusu hemen Sicilya’ya gitti. 120 gemi ile Atina donanmas›n› karfl›lamaya gitti. Bunun üzerine Atinal›lar. 405). M. Demosthenes komutas›nda bir destek gücü gönderdiler.46 Hellen ve Roma Tarihi Sicilya Seferi Atinal› Alkibiades. Perslerin maddi yard›m› sayesinde oluflturdu¤u bir donanma ile Lampsakos’u (Lapseki) iflgal etti. Bu arada Lamakhos da sefer s›ras›nda öldürüldü. Bunun üzerine Hellespontos’a (Çanakkale Bo¤az›) gönderilen Atina donanmas› Aigospotamoi’da (Gelibolu Yar›madas›’n›n do¤u k›y›s›nda) yenilgiye u¤rad› (M. Yine de Atinal›lar zaferin bedelini a¤›r ödediler. Ionia’daki Notion’da demirlemifl olan Atina donanmas› Lysandros taraf›ndan bozguna u¤rat›ld› (M. Fakat Sicilya’ya vard›¤›nda onu kötü bir sürpriz bekliyordu. Nikias bu düflünceye karfl› ç›ksa da bask›lar karfl›s›nda dayanamad› ve kabul etmek zorunda kald›. Fakat Arginussai Adalar› (Çandarl› yar›madas›n›n güneybat›s›nda) civar›nda Konon’a yenildi (M. Perslerden maddi destek sa¤layarak büyük bir donanma meydana getirdiler. Alkibiades’in donanmas›n›n bafl›nda bulunmad›¤› bir s›rada. Bu arada Alkibiades. 406).

Peloponnesos Savafl› sona erdi¤inde. burada ele ald›¤›m›z olay PersS O R U lerin kendi aralar›ndaki çat›flmalar›nda ne ilk ne de sondur. Artakserkses’i tahttan indirmenin zaman› geldi¤ini düflünerek.Ö. ama geri dönüfl için de çok geçtir. a¤abeyini yaralad› ama kendisi de öldü. bir süre sonra Pers Satrab› Kyros’un Pers Büyük Kral› olan a¤abeyi II. Tigris (Dicle) k›y›s›n› izleyerek kuzeye do¤ru ilerleyip Karadeniz k›y›s›na var›r. Artakserkses geçmiflti. çünkü. Sardeis’te paral› askerlerden oluflan 10. donanmas›n› Sparta’ya teslim edecek ve Sparta’n›n egemenli¤ini tan›yacakt›. Askerler flaflk›nd›r. Her ne kadar. Hellen tarihçi Ksenophon’un kaleme alm›fl oldu¤u Anabasis gibi bir esere konu olmas› dolay›D‹KKAT s›yla Hellen tarihi içinde önemli bir yere sahiptir. hangi tarihlerde oldu? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfi NE M Buraya kadar. ama güven içinde olacakt›. di¤er birkaç komutanla birlikte. Peloponnesos Savafl› kimler aras›nda. Peiraieus (Pire) liman›n› kente ba¤layan uzun sur duvar› y›k›lacak. Ünite . isyan eden Pisidial› kabileleri egemenlik alt›na almak amac›yla sefere ç›kaca¤›n› duyur‹NTERNET du ve M. ancak. içeride ba¤›ms›z bir kent-devleti olarak kalacakt›. iki kardefl. Fakat Bat› Anadolu’da gücünü artt›ran Kyros. Artakserkses ve Kyros. Kyros’un taraf›n› tutan kentler Persler taraf›ndan cezaland›r›lacaklar›n› düflünerek. Atina’ya kabul ettirilen antlaflman›n koflullar› çok a¤›rd› (M. Gerçekte.3.Ö.M. kendisi için o kadar az tehlikeli olacakt›.000’i aflk›n büyük bir ordu toplamaTELEV‹ZYON ya bafllad›.000 Hellen askerin bafl›nda. Fakat Sparta’n›n bu sevinci. bütün bu olaylar›n anlat›ld›¤› Anabasis adl› eserin yazar› olan ünlü tarihçi Ksenophon da vard›r. Atina hem karadan hem denizden kuflatma alt›ndayd›. kimi zaman denizden yol alarak Trakya’ya gelirler ve burada Spartal› komutanlar›n emri- SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI 5 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Peloponnesos Savafl› s›ras›nda Perslerle Spartal›lar bir dayan›flma içine girdilerse de. Yirmi yedi y›ll›k savafl›n sonunda “Atina ‹mparatorlu¤u” çökmüfltü.Ö. ‹ki ordu Kunaksa’da karfl›laflt› (M. birbirlerinden hofllanm›yordu. Artakserkses’i kardeflini Bat› Anadolu’ya satrap olarak göndermesi için ikna etti. Kyros’un öldü¤ünü duyan askerler. dostluk kurdu¤u Hellen subaylar›n da deste¤ini ald›. Böylece. Artakserkses’e karfl› yapt›¤› sefer baflar›s›zl›kla sonuçlan›nca. 399). Spartal›lardan yard›m isteyecek ve böylece Sparta da Anadolu kentlerinin koruyuculu¤unu üstlenerek Perslere savafl açacakt›r. a¤abeyi II. Fakat bu kez Perslerin kendi aralar›ndaki bir taht kavgas› ile karfl› karfl›yay›z. Asker toplamada. Sonunda Atina yenilgiyi kabul etti. üstelik k›tl›k had safhadayd›. yerine büSIRA S‹ZDE yük o¤lu II.Ö. Fakat yine de Atina. Böylece Kyros uzakta. Fakat durumun fark›na varan Artakserkses’in yak›n adamlar›ndan Satrap Tissaphernes hemen Susa’ya giderek Artakserkses’i uyard›. 5. Kyros. Kyros. Perslerin tekrar Hellen dünyas›n›n ifllerine kar›flmas›yla uzun ömürlü olamad›. Ordu. 401’de yola ç›kt›. Kimi zaman karadan. Yüzy›l Savafllar› 47 almaya bafllad›lar. Hellen dünyas›n›n önderli¤i Sparta’ya geçti. Kilikia üzerinden Babylon’un (Babil) kuzeyindeki Kunaksa’ya vard›. Dareios da ölmüfl. A¤abeyini kuflkuland›rmamak ve kendi ordusunu tedirgin etmemek için. Art›k ordusuna gerçek plan›n› söylemifltir. Fakat Dareios’un kar›s› Parysatis gerçekte küçük o¤lu Kyros’un kral olmas›n› istiyor. Bu durum Artakserkses’in de ifline geliyordu. Kyros’un bir gün a¤abeyi taraf›ndan öldürülece¤inden enAMAÇLARIMIZ difle duyan Parysatis. 404): Ele geçirdi¤i yerleri geri verecek. Kyros saray çevresinden nePkadar uzakK ‹ T A ta olursa. Hellenlerle Perslerin ve ikisi de Hellen ulusunun ÜbirL ‹parças› olan Atinal›larla Spartal›lar›n savafllar›n› gördük. art›k bir amaçlar› olamayaca¤›n› düflünerek geri çekildiler. Pers Kral› II. Geriye çekilen 10.

Koroneia zaferinin tad›n› ç›karama‹NTERNET dan. bu antlaflmay› tan›yanlar ile birlikte.31) kral›n buyru¤u niteli¤indeki antlaflman›n koflullar›n› flöyle vermektedir: “Ve biraraya geldiklerinde. 131. Boiotia’n›n en güçlü kenti ise Thebai idi. ‹ki taraftan hangisi bu bar›fl koflullar›n› kabul etmez ise.” Böylece Sparta ile Atina aras›nda M. Kunaksa. Peloponnesos Savafl›’n›n yenilgisinin ve getirdi¤i a¤›r yükün alt›ndan kalkmaya çal›flan Atina. Sparta’daki tiranl›k iktidar›na karfl› dörtlü bir koalisyon oluflturdular. Sparta donanmas›n› Knidos (Datça-Refladiye) aç›klar›nda yenilgiye u¤ratm›flt›. 395’te yap›lan Haliartos Savafl›’nda Spartal›lar yenilgiye u¤rad›. Hellespontos’u kapatarak Atina ve müttefiklerini bar›fla zorlad› (M.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi 48 DÜfiÜNEL‹M S O R U ne girerler. hem karadan hem de denizden o tarafa savafl açaca¤›m. Atinal›lar›n Perslerle aras›n›n iyi olmad›¤› bir zamanda. savafl›n as›l galibi ise kuflkusuz. Kaynak: Neils (2008). Ksenophon (Hellenika V. yak. 386 y›l›nda son bulmufl oldu. kendisine ait olduklar›n› düflünmektedir. sefere kat›lan Ksenophon’un Anabasis adl› eserine konu olmufltur. Spartal›lara yaln›zca prestij kazand›rd›. Korinthos. Knidos ve Koroneia gibi üç önemli çarp›flmadan sonra. Biniciler hedefe m›zrak at›yorlar. 394’te Koroneia’da yap›lan savaflta ELEV‹ZYON koalisyon ordusunu yenilgiye u¤ratt›. günümüzde Irak s›n›rlar› içinde. ben. Atina ve ‹ A P Boiotia’n›nK buTbaflar›s›. Babil’in 70 km kuzeyinde yer al›r. Fakat bundan AMAÇLARIMIZ rahats›z olan Sparta. Knidos yenilgisinin haberini alm›fllard›. Atina. Böylece. 390. Korinthos ve Argos’un da onlar›n taraf›nda yer almalar›n› sa¤lad›.Ö. M. Amac›. Bunlar eskiden oldu¤u gibi Atinal›lara ait olacaklard›r. Söz konusu uzun dönüfl yolculu¤u günümüzde “OnbinS O R U lerin Dönüflü” olarak da adland›r›lmaktad›r. Klazomenai ile K›br›s gibi adalar dahil. bu kez Spartal› Komutan Antialkidas (Antalkidas) yeniden Perslere yak›nlaflmaya bafllad›. Lemnos.2 Panathenaik Ödül Amphoras›.Ö. D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 3. AgesilaosTkomutas›ndaki Sparta ordusu.I. Kendi ad›ndan dolay› “Antialkidas Bar›fl›” ya da Pers kral›ndan dolay› “Kral Bar›fl›” olarak an›lan bu bar›fl antlaflmas›na göre.Ö. Bundan bir süre önce de. Asya’daki kentlerin.Ö. Kyros’un bu baflar›s›z seferi. Nitekim. Perslerin taht mücadelesi devam ederken Yunanistan’da da olaylar kendi seyrinde devam ediyordu. Boiotia’n›n da deste¤ini sa¤lam›flt›. Imbros ve Skyros hariç. Perslerdi. KORINTHOS SAVAfiI SIRA S‹ZDE . Pers donanmas›na komuta eden Atinal› Konon. Knidos zaferinden sonra Konon Atina’ya dönmüfl ve Atina ile Peiraieus (Pire) liman› aras›ndaki uzun sur duvar›n›n inflas›n› tamamlatm›flt›. 386). Haliartos. Res. Anadolu’daki Yunanca konuflan ve Hellen kültürünün etkisi alt›nda bulunan kentler Pers egemenli¤ine b›rak›l›yordu. Tribazos onlara kral›n buyru¤unu gösterdi ve okumaya bafllad›: Kral Artakserkses. komutanlar› Lysandros öldü. Spartal›lar. onlar›n üzerine bir ordu gönderdi.Ö. bir Sparta-Pers dayan›flmas› ile Atina’y› bar›fla zorlamakt›. Perslerin Sparta’ya destek vermesi ile M. Ve küçük büyük di¤er Hellen kentleri de ba¤›ms›z kalmal›d›rlar.Ö. Korinthos Savafl›. 395 y›l›nda bafllayan Korinthos Savafl›. M. M. Thebai ve Argos.

378’de Thebail›lar kaleyi tekrar ele geçirdiler ve M. Böylece. bir süre sonra Rhodos. Thebai ordusunun bafl›nda Pelopidas ve Epameinondas adl› komutanlar vard›.Ö. 371’deki Leuktra Savafl›’da Thebail›lar. M. M. Epameinondas gerçekten deneyimli ve ak›ll› bir kifliydi. birlik içinde oldu¤u için “‹ç Savafl” ya da “Müttefikler Savafl›” (M.3. Leuktra yenilgisinden sonra Peloponnesos Birli¤i üyelerinin Sparta’ya güveni kalmad›. Epameinondas’›n takti¤inde ordu. Boiotia’n›n di¤er kentlerini Thebai’dan ay›rd›lar ve birkaç y›l sonra da kentin kalesinde bir garnizon kurdular. Atina’n›n yüz y›l önce kurdu¤u ilk Deniz Birli¤i. Bu zaferden sonra büyük bir prestij kazanan TheSIRA S‹ZDE bail›lar ise komutanlar› Epameinondas’›n önderli¤inde Peloponnesos’a ak›nlar yap›p Sparta’y› kendi topraklar›nda zay›flatt›lar. Böylece. Spartal›lar› yenilgiye u¤ratt›lar. 371’de ünlü Leuktra Savafl›’nda topraklar›n› istila eden Spartal›lara karfl› büyük bir zafer kazand›lar ve onlar› Orta Yunanistan’dan att›lar.Ö. Bu çarp›flmalar s›ras›nda Embata’da yenilgiye u¤rayan Atina. iki kanat fleklinde savafl düzenini al›yordu. Byzantion’dan ve Karia Satrab› Maussollos’tan da destek gören kentler ile onlar› Birlik içinde tutmaya çal›flan Atina aras›ndaki çat›flmalar.Ö. düflman arada b›rakt›r›larak kanatlardan abluka içine al›n›yordu. Fakat Atina denizde hâlâ güçlü idi ve Hellespontos’u kontrol alt›nda tutuyordu. 5.Ö.Ö. Ünite . 357-355) olarak an›l›r.M. THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ M.Ö. Atina. Epameinondas ald›¤› Nyaralar sonucu DÜfiÜ EL‹M hayat›n› kaybetti. Fakat M. Birli¤in da¤›lmas›n› önleyemedi. Perslere karfl› kurulmufltu.Ö. ‹kinci Deniz Birli¤i ise Spartal›lara karfl› kuruldu. Kos ve Khios’un bafl›n› çekti¤i isyan hareketine kat›lan baz› kentler Birlik’ten ayr›lmak istediler. ilk Deniz Birli¤i’ndeki deneyimlerini göz önünde tutarak önceleri müttefik kentler üzerinde hegemonya kurmay› düflünmüyordu. M. 362’deki Mantineia Savafl›’nda Thebai ordusu galip gelmesine karfl›n. D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . 386 y›l›nda imzalanan Antialkidas Bar›fl›’ndan sonra Spartal›lar. Yüzy›l Savafllar› 49 ‹K‹NC‹ DELOS DEN‹Z B‹RL‹⁄‹ Atina. O zamana kadar uygulanan savafl taktiklerinde karfl›l›kl› dizilmifl ordular birbirine sald›r›yordu. Fakat kendini toparlay›p güçlenmeye bafllamas› müttefik kentleri tedirgin etmeye bafllad›. önemli bir gücünü yitiren Thebai. s›radan bir kent-devleti olarak varS O R U l›¤›n› sürdürdü.Ö. 378’de ikinci kez bir Deniz Birli¤i oluflturdu. yaklafl›k yirmi befl y›l süren parlak dönemini bir daha yakalayamad›. Bu nedenle.

Persler. Pers tehlikesini ortadan kald›rmak ve onlar›n Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak için Atina taraf›ndan kurulan Birli¤in merkezi Delos Adas› idi. Bu nedenle Delos Deniz Birli¤i veya “Delos Konfederasyonu” ayn› zamanda “Attika-Delos Deniz Birli¤i” olarak da bilinir.Ö. Ancak. yüzy›l›n ortalar›nda.Ö. Anadolu 200 y›l kadar sürecek olan Pers egemenli¤ine girdi. .Ö. 479). M.Ö.Ö. Birlik içinde kendi para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› için bir kararname yay›mlayarak müttefiklerine gümüfl sikke bas›m›n› yasaklam›flt›r. bu kent di¤erleri üstünde bir hegemonya kurmak isteyecek ve bu durum zamanla hoflnutsuzluk yaratmaya bafllayacakt›.Ö. Atinal› 10 görevlinin (hellenotamiai) denetimindeydi. Dareios (M. Birlik hazinesi daha sonra (M. krall›¤›n baflkenti Sardeis’i ele geçirdi. Sparta ile Atina’n›n aralar›n›n aç›lmas›nda bafll›ca rolü oynayan Atina’n›n hegemonya sevdas› M. Atinal›lar bundan böyle hazinenin daha iyi korunaca¤›n› düflünüyorlard›. Atina. 478’te Perslere karfl› I. 478 / 477 tarihinde. M. bu kez Persler Atinal›lar› ve müttefikleri Spartal›lar› Thermopylai’da yenilgiye u¤ratt›lar ve Atina’y› yak›p y›kt›lar. Böylece. Delos Deniz Birli¤i. 480’de savafl yine Yunanistan’da cereyan etti. 522-486) önceki satrapl›klar› yeniden organize etti ve yeni bir vergi sistemi (nomos) meydana getirdi. Birli¤in da¤›lmas›ndan önce. fakat gemi ya da asker gibi baflka katk›lar da olabiliyordu) bulunuyorlard›. I. Perslerin Anadolu’daki en önemli iki satrapl›k merkezi Sardeis (Manisa-Sart) ve Daskyleion (Ergili) idi. Pers-Hellen Savafllar›n› aç›klama Pers-Hellen Savafllar› M.Ö. 454’te) Delos’tan Atina’ya getirilmiflti. Atina’n›n Birlik Hazinesi’ndeki paralar› kendi menfaatleri do¤rultusunda kullanmak istemesi nedeniyle Birlik bir süre sonra da¤›ld› (M. Yaklafl›k 10 y›l sonra. M.50 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Perslerin siyasal ve kültürel yap›s›n› tan›mlama Persler kabaca bugünkü ‹ran Devleti’nin bulundu¤u topraklarda yafl›yorlard›. Nitekim öyle de oldu. 431 y›l›nda Birli¤in sona ermesine neden olmufltur. Atina’n›n bir deniz imparatorlu¤u kurma düflüncesinin de temelini oluflturdu. ekonomik güçlerine göre belirli bir y›ll›k katk›da (esas olarak para. Pers Kral› Kyros M. 546 y›l›nda Lydia Kral› Kroisos’u yenilgiye u¤ratarak. Ancak. Fakat. Müttefik kentler aras›nda en fazla prestij ve güç sahibi Atina oldu¤undan. Delos Deniz Birli¤i’ni kurdular. giderek Atina ‹mparatorlu¤u’na dönüfltü. bu hezimetten sonra. M. 431). Say›lar› giderek artan ve bir süre sonra 300’ü bulan üye müttefik kentler. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Atina ‹mparatorlu¤unu aç›klama Hellenlerin tek vücut olmalar›n› sa¤layan Birlik (symmakhia).Ö.Ö. 5. Böylece. Birli¤in kurulmas›ndan yaklafl›k yirmi befl y›l sonra.Ö. Böylece Persler Yunanistan’› terk ettiler. sikke üretimini tekelinde tutarak yaln›zca kendi bast›¤› tetradrahmilerin dolafl›m›n› zorunlu k›l›yordu. Atina. Ephesos ve Sardeis ile Susa aras›nda “Kral Yolu”nu infla etmifllerdi. M. Hazine. 449’daki Kallias Bar›fl› ile PersHellen Savafllar› son bulmufltu. Öyle ki.Ö. Ertesi y›l Plataia ve Mykale’de yap›lan savafllar› da Atinal›lar ve müttefikleri kazand› (M. birli¤in hazinesinde toplanmak üzere. 490 y›l›nda Marothon Savafl› ile bafllad›. Persler Yunanistan’a kadar geldiler ama Marathon’da yap›lan savafl› kaybettiler. ayn› y›l içinde Salamis’te yap›lan deniz savafl›n› Persler kaybetti. Atinal›lar.Ö.

Ö. Spartal› komutan Brasidas ile Atinal› Kleon’un Amphipolis’te çarp›flmas›nda (M. 371’de ünlü Leuktra Savafl›’nda topraklar›n› istila eden Spartal›lara karfl› büyük bir zafer kazand›lar ve onlar› Orta Yunanistan’dan att›lar. “Peloponnesos Savafl›” olarak bilinir. Yüzy›l Savafllar› 51 A M A Ç 4 Peloponnesos Savafl›n› aç›klama Atina ile Sparta aras›nda M. 431’de Attika’ya girerek. komutanlar› Epameinondas ald›¤› yaralar sonucu hayat›n› kaybetti.3. Thebail›lar Peloponnesos’a da ak›nlar yap›p. 362’deki Mantineia Savafl›’nda Thebai ordusu galip gelmesine karfl›n. Ünite .Ö. 431-421) “Arkhidamos Savafl›” olarak an›l›r.Ö. hem de Brasidas öldü. yirmi yedi y›l süren savafl. Böylece. yaklafl›k yirmi befl y›l süren parlak dönemini geride b›rakt›.Ö. “Nikias Bar›fl›” olarak adland›r›lan ve 50 y›ll›k bir süreyi kapsayacak flekilde yap›lan bu antlaflma ile Arkhidamos Savafl› son buldu. Spartal›lar›n Atina donanmas›n› Aigospotamoi’da yenilgiye u¤ratmas›yla ve ard›ndan yap›lan antlaflmayla (M. Sparta’y› kendi topraklar›nda vurdular. .Ö. 422) hem Kleon.Ö.M. 405-404) Hellen dünyas›n›n önderli¤i Sparta’ya geçti. Spartal›lar M. bölgeyi ya¤malad›lar ve ülkelerine döndüler. A M A Ç 5 Thebai’›n üstünlük dönemini aç›klama Thebail›lar M. Sonraki çat›flmalarda Atinal›lar ve Spartal›lar karfl›l›kl› zaferler elde ettiler. önemli bir gücünü yitiren Thebai. Peloponnesos Savafl›’n›n ilk on y›l› (M. 421 y›l›nda Atina ile Sparta aras›nda bar›fl imzaland›. M.Ö. 431-404 y›llar› aras›nda. Ancak. Neticede.Ö. 5. M.Ö.

M. 647/646 c.Ö. Issos 8.Ö. Susa b. Salamis. Miletos 3. Kallias Antlaflmas› b. 478/477 . 630/629 2. Salamis b. Arhidamos Antlaflmas› d.M. Babil e. Artemision ve Thermopylai.Ö. 431 . M. 478/477 .Ö. Platai ve Mykale. M.Ö.Ö.Ö.Ö. M. Perikles Antlaflmas› c. M. Artemision ve Thermopylai 4. M. Ephesos b. Atina Hazinesi’nden gereksiz harcamalar yapmas› c. Marathon. 474 9. II. Salamis d.M.Ö. 431 e. Delos Deniz Birli¤inin kuruldu¤u ve son buldu¤u dönem afla¤›dakilerden hangisidir? a. Perslerle gizli iflbirli¤i içinde olmas› e. Platai ve Mykale c. 499 d. Korinthos Antlaflmas› 6. Peloponnesos Savafl› içide yer alan Sicilya seferi s›ras›nda mahkemeye ça¤r›lan Alkibiades afla¤›dakilerden hangisi ile suçlanm›flt›r? a. Nikias Antlaflmas› 7. Sardes c. M. 778 . Platai ve Mykale. Ionia Ayaklanmas›’n›n bafllamas›na neden olan Aristagoras afla¤›daki kentlerden hangisinin Tiran› idi? a. Kallias Antlaflmas› b.Ö. Atina d.M. Atina’n›n üye kentlere zeytin ve zeytinya¤› ihrac›n› yasaklamas› 10.Ö. Persler. 429 c. M. Atina’n›n para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› b.52 Hellen ve Roma Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1.Ö.M. Pers-Hellen Savafllar›’nda muharebelerin s›ras› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. Artakserkses aras›ndaki savafl afla¤›dakilerden hangisinde gerçekleflmifltir? a. Eleusis misterlerine küfür etmesi b.M. Artemision ve Thermopylai e. Hippias Antlaflmas› e. Artemision ve Thermopylai. M. Atina gemilerinin Ege Denizi’nde serbest dolafl›m› e. Salamis. I. Athena Tap›na¤›’ndaki alt›n heykelin eritilmesi . Marathon. 431 b. 547/546 d. yüzy›l›n ortalar›nda Atina taraf›ndan yürürlü¤e konan kararnamenin konusu afla¤›dakilerden hangisidir? a.Ö. Lydia Krall›¤›’na ne zaman son verdi? a. M. 378 c. Thebai ile gizli iflbirli¤i içinde olmas› d. Arhidamos Antlaflmas› d. Delos Deniz Birli¤i ne zaman kuruldu? a. Salamis. M.Ö. Persopolis c. Artemision ve Thermopylai.Ö. M. 450 e.Ö.Ö. Ksenophon’un Anabasis adl› eserinde Kyros ile II. Platai ve Mykale. Müttefik kentlere hububat yard›m›n›n›n yap›lmas› d. M.Ö. Toplumsal bar›fl›n sa¤lanmas› c. Marathon. Arhidamos Savafl› afla¤›daki antlaflmalardan hangisiyle son bulmufltur? a. Hippias Antlaflmas› e. 400 d. Platai ve Mykale. 678/677 . M. 447/446 e. Perikles Antlaflmas› c. Marathon. M. 600 b. Pers-Hellen Savafllar› hangi antlaflmayla son buldu? a. 378/377 5.Ö. Marathon. M. Kunaksa d. Klazomenai e.Ö.Ö. 747/746 b. 5.

M. diyalog içine girdi¤i kifliye önce çeflitli sorular sorarak onun gerçekte hiçbir fley bilmedi¤ini ortaya koymaya çal›fl›r (eironeia = Sokratik alay. Zincirlere ba¤layarak açl›ktan ölüme mahkûm etme de bilinmektedir.Ö. titreme bütün vücudunu sarm›flt›. yata¤a uzand›. Atina’da agora yak›n›nda bir hapiste tutuldu. yarg›lanmas› gerekti¤ine iliflkin karar› uyar›nca mahkemeye verilmifl ve Halk Mahkemesi’nde (Heliaia) jüri üyelerinin ald›¤› karar gere¤i bu cezaya çarpt›r›lm›flt›. Bu da bize Halk Mahkemeleri’nin ne kadar demokratik (!) olduklar›n›. Ama öyle olmad›. sonra kendisine bald›ran otundan yap›lan bir zehir verilerek infaz› gerçeklefltirildi.3 Sokrates. düflüncelerini Ksenophon ve Platon’dan ö¤reniyoruz. Kaynak: Neils (2008). karfl›s›ndakinin bilgisini ortaya ç›kar›r (maieutike = do¤urtma). Sokrates’in yaz›l› eseri yoktur. oylamada al›nan kararlar›n her zaman sa¤l›kl› ve bilinçli olmad›¤›n›. Örne¤in k›rbaç. Önce. Sokrates zehiri içip hücrede birkaç ad›m att›. Zehirleyerek. “Hiçbir fley bilmedi¤imi biliyorum” sözü. tafllayarak. sordu¤u sorularla. 399’da gençleri kötü yola sevketti¤i.Ö. Ünite . ölümle cezaland›r›lmas›n› istedi. Sokrates M. yabanc›lara hapis cezas› veriliyordu. cezalar› ölümdü. Ama adam öldürme veya devlete / topluma karfl› ifllenen a¤›r suçlar›n . Yüzy›l Savafllar› 53 Okuma Parças› Sokrates Eski Hellen felsefesinin en önemli isimlerinden olan Sokrates (M. yeni tanr›lar› empoze ederek dine karfl› suç iflledi¤i gerekçesiyle ölüm cezas›na çarpt›r›lm›flt›r. Halk Meclisi’nin. ancak bacaklar› titremeye ve vücudunu tafl›mamaya bafllay›nca. 58. Amphipolis ve Delion’da savafla kat›lm›flt›. 469-399). sonra. Sokrates. bilinen örneklerdendir. res. birlikte hareket etme gibi toplum psikolojisinin ne denli önemli oldu¤unu göstermektedir.3. idam flekline iliflkin kendisinin bir talebi olup olmad›¤› soruldu¤unda. uçurumdan atarak öldürme. onun düflüncesini çok iyi anlat›r. Resim 3. bafl keserek. Bilginin ancak araflt›r›larak elde edilebilece¤ini söylemifltir. ironi). da¤lama veya boyun. Potidaia. kol ve ayak bileklerinin demirle ba¤lanmas› daha ziyade kölelere verilen cezalardand›. sürgüne gönderilmeyi isteyece¤i san›lm›flt›. Sokrates. Sophroniskos ile Phainarete’nin o¤lu idi. Eski Atina’da adi suçlara verilecek çeflitli cezalar bulunmaktayd›. 5.Ö. Bir süre sonra gardiyanlar›n gözleri önünde hayata gözlerini kapad›. Düflüncelerini özgürce ifade etmesi karfl›l›¤›nda ölüm cezas›na çarpt›r›lmas›n›n kendisi için küçültücü de¤il aksine yüceltici bir uygulama oldu¤unu düflünüyordu. Sokrates’e.

b 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›: I. 494’te bast›r›ld›. M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a . e 7. e 3. M. Platai ve Mykale S›ra Sizde 4 I. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ionia Ayaklanmas›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. 10. Artemision ve Thermopylai. Salamis. S›ra Sizde 2 Ionia Ayaklanmas›’nda Bat› Anadolu’daki kent-devletleri. Ayaklanma. egemenli¤i alt›nda bulundu¤u Perslere karfl› ayaklanm›flt›. a 6. c 2. a Yan›t›n›z yanl›fl ise “Persler” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Peloponnesos Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde 5 Atinal›larla Spartal›lar aras›nda. M. Pers emenli¤ine girdi. c 8.54 Hellen ve Roma Tarihi Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. 547/46’da Lydia Krall›¤›n›n baflkenti Sardeis’i ele geçirerek Lydia Krall›¤›’na son verdiler.Ö. Pers-Hellen Savafllar› s›ras›nda Perslerin Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak ve Pers tehlikesini ortadan kald›rmakt›. Delos Deniz Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde 3 Marathon. Delos Deniz Birli¤i’nin kurulufl amac›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II. b 9. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Satrap Kyros’un Ayaklanmas›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Persler. Delos Deniz Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 431-404 y›llar› aras›nda oldu.Ö. Bu olaydan sonra Anadolu. d 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Peloponnesos Savafl›:Sicilya Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

55

Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar
Bayer, E. (1988), Griechische Geschichte in Grundzügen, Darmstadt. Boardman, J. (2000), Persia and the West, Londra. Cartledge, P., ed. (1998), Ancient Greece, Cambridge Illustrated History, Cambridge University Press, Cambridge. Cook, J.M. (1962), The Greeks in Ionia and the East, Thames and Hudson, Londra. Hornblower, S. (1991), The Greek World 479-323 BC, Routledge, Londra. Levi, P., (1997), Eski Yunan (çev. N. Erdilek), ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi, ‹stanbul. Mansel, A.M. (1971), Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara. Meiggs, R. (1992), The Athenian Empire, Oxford University Press, Oxford. Neils, J. (2008), Ancient Greece. The British Museum Concise Introduction, Londra Smith, J.S. (1990), Greece and Persia, Bristol Classical Press, Bristol. Tekin, O. (2007), Eski Anadolu ve Trakya. Ege Göçlerinden Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹kiye Ayr›lmas›na Kadar, ‹letiflim Anadolu Uygarl›klar› Dizisi, ‹stanbul. Tekin, O. (2008), Eski Yunan ve Roma Tarihi’ne Girifl, ‹letiflim Yay›nlar›, ‹stanbul. Thorley, J.(2004), Athenian Democracy, Routledge, Oxon.

4
Amaçlar›m›z
• • • • II. Philippos Büyük ‹skender Makedonya Diadokhoslar

HELLEN VE ROMA TAR‹H‹

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra; Makedon Krall›¤›’n› aç›klayabilecek; II. Philippos’un Hellen kent-devletleri üzerindeki egemenli¤ini aç›klayabilecek; Büyük ‹skender ve icraatlar›n› aç›klayabilecek; Hellenistik Ça¤› aç›klayabilecek; ‹skender’in ölümünden sonraki iktidar mücadelerini tart›flabileceksiniz.

Anahtar Kavramlar
• Seleukos • Ptolemaios • Hellenistik

‹çindekiler

Hellen ve Roma Tarihi

Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤

• MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II. PHILIPPOS • BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹ • BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹

Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤
MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II. PHILIPPOS
Makedonya, Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda yer al›r. M.Ö. 12. yüzy›l içinde kuzey kökenli istila dalgas› Dorlar› da yerinden oynatm›fl ve Dorlar aras›nda “Makednon Ethnos” olarak bilinen topluluk güneybat› Makedonya’dan (Makednon bölgesinden) gelmiflti (Herodotos, I.56). Bir görüfle göre bu topluluktan arta kalanlar, Klasik Dönem Makedonlar›n›n çekirde¤ini oluflturmufltur. ‹lk Makedon kral›, I. Perdikkas’t›r. II. Philippos’a de¤in Makedonya, Yukar› Makedonya’daki yar›-ba¤›ms›z kabilelerle, Illyrial›larla, Trakya’daki Odryslerle, Khalkidike’deki Hellen kentleriyle, Perslerle, Atinal›larla ve Sparta ile mücadele etmek zorunda kald›. Makedonyal›lar Eski Yunanca’n›n bir lehçesini konufluyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlard›. Her ne kadar Hellenler aras›nda savafl eksik olmuyorsa da, onlar için en büyük tehlike ya da ortak düflman, Persler idi. Bu ortak düflmana karfl› koyabilmek, hatta onu yok edebilmek için Hellenlerin ilk önce kendi aralar›nda birleflmeleri gerekiyordu. Bu uzlaflman›n da bir politikas› olmal›yd›. Böylece “panhellenizm” yani “Hellenlerin Birli¤i” düflüncesi do¤du. Bu, her Hellen’in sempati ile bakt›¤›, ama söz konusu birli¤i sa¤layacak önderin kim olaca¤› sorusunu da beraberinde tafl›d›¤› bir düflünce idi. Atinal› hatip (rhetor) Isokrates, M.Ö. 346’da Makedon Kral› II. Philippos’a yazd›¤› aç›k mektupta, Hellen ulusunun bafll›ca befl büyük kentinin (Atina, Argos, Sparta, Korinthos ve Thebai) güç birli¤i yaparak, onun komutas›nda Perslere karfl› sefer düzenlemesini istiyordu. II. Philippos (M.Ö. 359-336), Makedon taht›na geçer geçmez önce ülkeyi siyasi, ekonomik ve askeri aç›dan güçlü bir duruma getirdi. Profesyonel bir ordu kurdu; manc›n›klar, kuflatma araçlar› gibi savafl makineleri gelifltirdi; kanatlara önem veren bir savafl plan› stratejisi oluflturdu. Trak kavmi Bisaltlar’›n topraklar›ndaki gümüfl madenlerini ele geçirdi. Sonra Amphipolis’e yöneldi; kent, Atina’dan yard›m istedi. Fakat Atina o s›rada Euboia ve Khersonesos ile meflgul oldu¤undan Amphipolis’e yard›m edemedi. Philippos, Amphipolis’i ele geçirmekle birlikte özgürlü¤ünü tan›d›; ancak, Pydna’y› da kuflatma alt›na al›nca Atina daha fazla dayanamad› ve Philippos’a savafl ilân etti. Sonunda, Pydna Philippos’un eline geçti. Bu arada Atina ve müttefikleri aras›nda bafllayan “‹ç Savafl” (M.Ö. 357-355), Atina’n›n gücünü k›rm›flt›. M.Ö. 356’da Khalkidike ile ittifak anlaflmas› yapan Philippos, bu kez Potidaia’y› ele geçirdi. Kent, Khalkidike’ye verildi, halk› da köle olarak sat›ld›. Phi-

Atina. 355-346). oradaki Hellen kentleri ile savaflt›ktan sonra Thebai ve Tesalya’n›n arabuluculuk ça¤r›s› üzerine tekrar Kutsal K ‹ T A P Savafl’a döndü. Oradan Byzantion’a do¤ru harekete geçti. Onomarkhos’u Tesalya’da yendi ve öldürdü.Ö.Ö. M. Atinal› afl›r› milliyetçi Demosthenes. Philippos tek lider olarak neredeyse s›n›rs›z bir davran›fl özgürlü¤üne sahipti. M. II. 343’de tekrar Trakya’ya yöneldi. Tesalyal›lar› yenilgiye u¤ratt›lar.Ö. 340). bölgeye gelen II. Makedonya’daki siyasal kurumlar geliflmifl olmad›¤› gibi. kral›n üstünde bir gücü yoktu. Atina ve Sparta. silahlar›na el koydu. hiç kuflkusuz. topraklar›na bir garnizon yerlefltirdi ve haraca ba¤lad›. Fakat bir y›l sonra Philippos. Yunanistan’›n kuzeyinde Krenides yöresinde yer alan Pangaion Da¤›’ndaki madenlerden elde etti¤i alt›n ile y›lda 1. Delphoi Amphiktionu’nun (dinsel birlik) O R U S Thebai’›n kontrolü ve korumas› alt›nda oldu¤u s›rada Philomelos komutas›ndaki Phokisliler. Philippos’un ekonomik gücünün kayna¤› neydi? SIRA S‹ZDE D Orta L ‹ M Philippos’u Ü fi Ü N EYunanistan’a çeken geliflme Phokis ile Thebai ve müttefikleri (Thebai Birli¤i) aras›nda ç›kan “Kutsal Savafl”t› (M.Ö. Philippos’un phalanks’lardan oluflan profesyonel ordusu.000 kadar kay›p verirken. Philippos da Orta Yunanistan’a girdi. Delphoi’u iflgal ettiler. bunun iki kat› kadar da esir vermifllerdi. hoplit a¤›rl›kl› orduyu yendi. 346’da Phokislileri yenilgiye u¤ratarak. 338 sonbahar›nda iki ordu Khaironeia Ovas›’nda karfl›laflt›. Ayn› y›l yap›lan “Philokrates Antlaflmas›” ile Atina. Atina. SIRA S‹ZDE 1 II. 355 y›l›nda Phokis ile Thebai aras›ndaki “Kutsal Savafl” patlak verdi. Makedonya ile uzlaflma içine girmek zorunda kald›. hem de Molossia yönetimini etkisi alt›na alm›flt›. Thebai. Bir ara dikkatini Khalkidike’ye çeviren Philippos. Philippos’un kuflatmas›na baflar›l› bir flekilde karfl› koydu. 354’deki çarp›flmada komutanlar› Philomelos’u kaybettiler. Böylece. Delphoi’a sald›r›nca. Bu zaferden sonra Tesalya Birli¤i’nin arkhon’u seçildi. Bu savafltan sonra Hellenler. Byzantion. Atinal›lar 1. DÜfiÜNEL‹M S O R U Kutsal Savafl D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Khaironeia Savafl› M.Ö.Ö. Phokis’in yan›nda. 339 y›l›nda Lokrisliler. Amphiktion’daki oy hakk›n› da kendi üzerine ald›. Elateia ve Amphissa’y› ele geçirdi. Philippos birkaç evlilik yapm›flt›. 353).Ö. . Philippos’tan yard›m istedi. Phokisliler. bir “autokrat” olarak egemenlik sürüyordu. M. Daha sonra PhoAMAÇLARIMIZ kislilerin bafl›na geçen Phayllos ve Phalaikos da pek bir baflar› elde edemediler. bundan böyle Boiotia’daki hegemonyas›n› yitirmiflti. Perinthos’a (Marmara Ere¤lisi) sald›rd› (M. Philippos M. fakat M.Ö. II. Fakat. Meclis’in. PhiloSIRA geçen melos’un yerineS‹ZDE Onomarkhos. Atinal› ve Thebail›lar›n oluflturdu¤u geleneksel. Daha da do¤uya giderek. böylece hem siyasi nüfuzunu artt›rm›fl. Philippos. ekonomik olarak da güçlüydü.Ö.58 Hellen ve Roma Tarihi lippos. resmi kimlikleri de mevcut de¤ildi. öneride bulunma d›fl›nda. Delphoi Amphiktionu. karfl› koyanlar› egemenlik alt›na ald›. Bu nedenle. Philippos’un gücünü kabul ettiler. Philippos geri çekildi. Philippos’a karfl› Thebai ile ittifak yapt›. Fakat en önemli evlili¤i. Philippos. Perslerin kente verdikleri des‹ N T buray› tek nedeniyleE R N E T ele geçiremedi. Bo¤az’› kontrol alt›nda tutan Byzantion’un (‹stanbul) kaybedilmesinin Karadeniz’den yapt›¤› bu¤day ithalini olumsuz yönde etkileyece¤ini düflünerek savafl haz›rl›klar›na bafllad›. Philippos’u da iki kez bozguna u¤ratt› (M. AmpTELEV‹ZYON hipolis üzerinde hak iddias›ndan vazgeçti. TeD‹KKAT salya ve Lokris ise Thebai’›n yan›nda yer ald›.000 talanton gelir elde etti. Molossia hanedan›ndan Olympias ile oland›.

160 (foto: A.Ö. Babas›n›n ölümünden sonra.Ö. ‹skender’in do¤um tarihini 6 Hekatombaion (yaklafl›k 20 Temmuz) olarak vermektedir. Philippos ile Olympias’›n o¤lu idi. bütün düflüncesini Do¤u seferi üzerinde yo¤unlaflt›rd›. k›z› Kleopatra’n›n evlilik kutlamalar› s›ras›nda 46 yafl›ndayken Aigai’da (Vergina) bir suikast sonucu öldürüldü. daha do¤rusu. iskeletin üzerindeki ifllemeli kumafl parçalar› hâlâ duruyordu. 336’da. giderek. bir yandan Trakyal›lar› ve Illyrial›lar› kontrol alt›nda tutmaya çal›fl›rken. Philippos’un önderli¤inde Makedonlardan ve Hellenlerden oluflan büyük bir ordu ile sefer haz›rl›klar›na bafllanm›fl. ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri.Ö. Hellenlerin sempatisini kazanmaya ve Hellenlerin birli¤ini sa¤layacak tek kifli olarak görülmeye baflland›. Philippos da bunu sezmifl olacak ki. Makedon hegemonyas›n› hazmedemeyen Atina ve Thebai’y› ele geçirdikten sonra. Mezar odas›nda çok say›da kap kacak ve metal eflyalar›n yan› s›ra. Konyal›).Ö. ‹çerideki lahdin kapa¤› kald›r›ld›¤›nda. Cumhuriyet dönemini yafl›yordu. ‹lk ifli babas›n›n katillerini cezaland›rmak oldu. s. Ünite . Fakat Philippos M. Plutarkhos. BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹ Büyük ‹skender (III. . 336’da 20 yafl›nda bir delikanl› iken Makedonya taht›na geçti. üye kentlerin delegelerinden oluflan ve synhedrion ad›n› tafl›yan bir meclis taraf›ndan yönetilecek Birli¤in hegemon’u seçildi. 337 y›l›nda Philippos’un baflkanl›k etti¤i kongre Korinthos’ta topland›. Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik. Aleksandros (Büyük ‹skender) Perslere karfl› büyük bir sefer yap›laca¤›n› ilân ettiler. Philippos. öte yandan Pers ‹mparatorlu¤u’na karfl› yapaca¤› seferin haz›rl›klar›yla meflgul oluyordu. toplant› yerinden dolay›. Philippos ve o¤lu III. “Hellenistik Ça¤” olarak adland›r›l›r. Pasinli (2003). ‹skender. 30 y›l› aras›ndaki yaklafl›k 300 y›ll›k dönem. Aleksandros). ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› M.4.1 Kaynak: A.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 59 Korinthos Birli¤i II. hatta Bat› Anadolu’ya bir öncü kuvvet bile gönderilmiflti. Philippos. “Korinthos Birli¤i” olarak an›lmaktad›r. Amaç.Ö. 334 y›l› (veya Pers ‹mparatorlu¤una son verdi¤i M. kendi ordusunun gücünü tan›yordu. önder anlam›ndad›r. Daha sonra Korinthos Birli¤i taraf›ndan birli¤in hegemon’u ve Pers seferinin de komutan› seçildi. M. Ayn› dönemde Roma.Ö. Philippos’un mi¤fer. Bat› Anadolu’daki kentleri Pers boyunduru¤undan kurtarmak ve Perslere Hellen dünyas›n›n gerçek gücünü göstermekti. Hegemon: Eski Yunanca lider. z›rh ve silahlar› bulundu. 331 y›l›) ile son Hellenistik krall›k olan Ptolemaioslar’›n Actium Savafl› sonras› tarih sahnesinden silindikleri M. Resim 4. II. Makedonya’daki Vergina’da (antik Aigai) keflfedilen bir tümülüsün içindeki mezar odas› olas›l›kla Philippos’a aittir. Sparta söz konusu birli¤in d›fl›nda kald›. Burada al›nan karar gere¤ince Hellenler bir “Hellen Birli¤i” oluflturdular. M. kendisine karfl› gelecek her gücü alt edece¤ini biliyordu. II. Hellen kentlerini ulusal bir kongreye kat›lmaya ça¤›rd›. Philippos.

Kente yaklaflt›¤›nda Lydia Satrab› Mithrines ve beraberinde bulunan. ‹skender. 334). kentin ileri gelenleri ‹skender’i karfl›lad›lar ve kentin teslim olaca¤›n› bildirdiler. Bu arada ‹skender’in Illyria’da öldü¤ü söylentisi de ç›km›flt›. bu söylentiden cesaret alarak isyan›n öncülü¤ünü yapt›. ‹skender. ilk amac›. Böylece. Troia Savafl›’n›.Ö. Savafl düzenindeki her iki ordunun Granikos Çay› boyunca karfl›l›kl› s›ralan›fl› yaklafl›k 3 km’yi buluyordu. ‹skender. ortaya phalanks’›. M. Hellespontos’tan Anadolu’ya geçifl noktas›n›n (Sestos-Abydos mevkii) güvenli¤i için Parmenion ve Attalos’u görevlendirdi. Asya topraklar›ndaki Hellenlerdi.000 Makedonun bafl›ndayd›. Thebai. ‹skender. ‹lk ifl olarak Ilion’a (eski Troia) gidip. ‹skender’in uygulad›¤› taktik sonucu Persler kesin bir yenilgiye u¤rad›lar (M.000 piyade ve 5. Bu düflüncenin etkisi alt›nda. Perslere verdikleri verginin ayn›s›n› vermelerini istedi. ›rma¤› geçerek karaya ç›kmaya çal›flan. Halktan. Parmenion. Makedonya ve Yunanistan’daki meseleleri babas›n›n subaylar›ndan Antipatros’a b›rakarak. ‹skender. Büyük ‹skender Anadolu’ya hangi mevkiden geçti ve Perslerle ilk karfl›laflmas› nerede oldu? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNE ‹M ‹skender güneye Linerek Sardeis’e do¤ru yürüyüfle geçti. bir k›sm› da köle yap›ld›. 334 bahar›nda Hellespontos’tan Anadolu’ya geçti. Persler ise piyade ve süvari olarak toplam 40. Troia Savafl›’ndan arta kalan adak silahlar›ndan baz›lar›n› alarak. ‹skender.60 Hellen ve Roma Tarihi ‹skender önce Trakya ve Tuna boylar›nda savaflt›. Granikos Savafl› ile Anadolu’nun kap›s› ‹skender’e aç›lm›fl oldu. Thebai’ye girerek kenti yerle bir etti. Hellespontos Phrygias›’n›n baflkenti Daskyleion’u herhangi bir karfl› koyma ile karfl›laflmadan ele geçirdi. buralardaki yerli kabileleri egemenlik alt›na ald›. Art›k o da. ‹skender. Troia Kral› Priamos’un mezar›n› ziyaret ederek kurban kesti. Fakat bir süre sonra Yunanistan’da Makedon egemenli¤ine karfl› bir isyan bafllad›. Ona göre. Parmenion’u da Daskyleion’u teslim almas› için gönderdi. Homeros’un Ilias destan›n›n da ana konusunu oluflturan Troia Savafl› kahramanlar›na karfl› sayg›s›n› dile getirdi. babas›n›n da planlam›fl oldu¤u gibi. fakat Persler taraf›ndan öldürülen ilk 25 askerin bronz heykellerinin yap›lmas› için dönemin ünlü heykeltrafl› Lysippos’u görevlendirdi. Troial›lar barbar de¤il. Hellenler ile Hellen olmayanlar (barbarlar) aras›ndaki husumetin ilk sonuçlar›ndan biri olarak yorumluyordu. Sonra da Pers ‹mparatorlu¤u’nu ele geçirecek ve hatta bir Hellenlefltirme siyaseti güdecekti. onlar›n yerine kendi silahlar›n› b›rakt›. ‹skender de 13. Athena’ya kurban sundu. Ege Denizi’nin iki yakas›ndaki Hellenleri tek vücut olarak görmek istiyordu. Granikos zaferinden sonra ‹skender. Bat› Anadolu’daki Yunanca/Hellence konuflan ya da Hellen kültürünün nüfuzu alt›nda bulunan kentleri Pers sultas›ndan kurtarmakt›. Sardeis’te bir Zeus tap›na¤› D‹KKAT SIRA S‹ZDE 2 DÜfiÜNEL‹M S O R U Lydia’da D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ .000 askerden olufluyordu. Mithrines de bundan böyle ‹skender’in taraf›nda yer ald›. kanatlara da süvarileri ve piyadeleri yerlefltirdi.Ö.000’den fazla süvari ile Hellespontos’a yöneldi. içlerinde okçular›n da bulundu¤u 30. Art›k s›ra Perslere gelmiflti. Pers Satrab› Arsites’in yerine Kalas’› atad›. halk›n bir k›sm› öldürüldü. Anadolu’ya Geçifl Hellespontos: Günümüzde Çanakkale Bo¤az›. Sardeisliler ve di¤er Lydial›lar›n S O R U eski Lydia geleneklerine göre yaflamalar›na izin verdi ve onlar› serbest b›rakt›. ‹skender’in subaylar›ndan Parmenion 5.100 Tesalyal› süvariye komuta ediyordu. Perslerle ilk karfl›laflma Granikos (Biga Çay›) yak›n›nda oldu.

Ünite . Asandros’u da Lydia satrab› olarak atad›. Pers dönemindeki yerel yönetim mekanizmas›n› bozmad›. Perslere ödedikleri vergileri bundan böyle Artemis Tap›na¤› için vermelerini istedi. Bu arada vurgulanmas› gereken bir nokta da. Özellikle mali ve askerî yetkiler Hellenlerin ve Makedonlar›n kontrolüne verildi. Kentin önündeki hende¤i doldurarak savafl kulelerini ve di¤er araç-gereci surlara yaklaflt›rd›. oligarflik idareye son vererek tekrar demokrasiyi kurdu. Asl›nda Bat› Anadolu Hellen kentleri bir taraftan Pers egemenli¤inden kurtulurken. Anadolu topraklar›nda Asya içlerine ilerleyece¤i için donanmaya ihtiyac› da yoktu. Üstelik Perslerin k›y› üslerini ele geçirerek onlar›n donanma gücünü etkisiz hale getirebilirdi. ‹skender’in Pers boyunduru¤undan kurtard›¤› veya ele geçirdi¤i kentlerde demokratik yönetimi kurma giriflimidir. tap›naktaki Philippos heykelini k›ranlar› ve agoradaki kentin kurtar›c› kahraman› Heropythes’in mezar›n› talan edenleri ölüme mahkûm etti. Ada. kalabal›k bir Pers ordusunun Halikarnassos’ta bulundu¤unu haber alarak. öte taraftan Büyük ‹skender’in egemenli¤ini tan›mak zorunda kal›yorlard›. çabucak Memnon’u ça¤›ranlar›. ‹skender. Pers donanmas› Mykale (Samsun) Da¤› aç›klar›nda demirlemek zorunda kald›. Artemis Tap›na¤›’n› soyanlar›. Karia Satrapl›¤›’n›n yönetimini eski satrap Hekatomnos’un k›z› Ada’ya verdi. Kentin yak›n›nda bir Pers donanmas› vard›. ‹skender Ephesos’ta biraz daha kalarak Artemis’e kurban adad› ve askerî bir tören alay› düzenledi. Halikarnassos’a yaklaflt›¤›nda kentin d›fl›nda kamp kurarak kuflatma haz›rl›klar›na bafllad›.4. Sürgünleri geri ça¤›rd›. ‹skender’in kuvvetleri yard›m›n ulaflamad›¤› Miletos’taki direnifli k›rarak kenti ele geçirdi. Karia’ya do¤ru yola ç›kt›. sadece idarecilerini de¤ifltirdi. Karia’da ‹skender. ‹skender ise Alinda’y› tekrar Ada’ya verdi ve Ada’n›n kendisini manevi o¤lu olarak görmesine itiraz etmedi. ‹skender. ‹skender. Kentte bulunan Pers subay› Memnon kaçmak zorunda kald›. hem masrafl› olmas› hem de Pers donanmas›yla karfl› karfl›ya gelecek bir donanmaya sahip bulunmamas› sebebiyle kendi donanmas›n› da¤›tmaya karar verdi. Kalenin yönetimini subay› Pausanias’a verdikten sonra Nikias’› vergi kontrolörü. Alkimakhos’u Aiolis kentlerine ve halen Pers boyunduru¤unda bulunan Ionia’n›n di¤er kentlerine gönderdi. Oligarkhlardan ayr›lmalar›n› ve demokrasiyi kurmalar›n› istedi. kontrolleri alt›ndaki Hellen kent-devletlerindeki yönetimi yerel tiranlar›n idaresine b›rak›yorlard›. Zira. ‹skender Karia’ya girdi¤inde onu karfl›lamaya gitmifl ve ikamet etti¤i Alinda kentini ona teslim etmiflti. Kuflatma ilerledikçe Halikarnassoslular›n dayanma gücü azal›yordu. Fakat 160 gemilik bir filoya komuta eden Nikanor’un Miletos’a Perslerden birkaç gün önce varmas› ve kentin karfl›s›ndaki Lade Adas› a盤›nda demirlemesi Miletos’a do¤ru yola ç›kan 400 gemilik Pers donanmas›n›n plan›n› bozdu. Ionia’da ‹skender daha sonra Ephesos’a geldi. Fakat Halikarnassoslular geceleyin ani bir karfl› sald›r› ile kuleleri ve di¤er savafl makinelerini yakma girifliminde bulundularsa da kolayca geri püskürtüldüler. . Halikarnassos uzunca bir direniflten sonra ‹skender’e teslim oldu. Yolu üzerindeki Miletos ile Halikarnassos aras›ndaki kentleri ele geçirdi. Miletos’taki Pers garnizonu komutan› Hegesistratos bu filoya güveniyordu. Ephesos halk› oligarkhlar›n korkusunu üzerinden atm›fl olarak. Persler. Bu s›rada Magnesia (Ortaklar) ve Tralleis’ten (Ayd›n) elçiler gelerek kentlerini ‹skender’e teslim ettiler. ‹skender ertesi gün Miletos’a do¤ru yola ç›kt›.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 61 inflas› için emir verdi.

Atayaca¤› bir satrab›n yönetimi alt›nda yaflayacaklar ve Makedonya’ya y›ll›k bir vergi ödeyeceklerdi. ‹skender. ‹skender savunmas›z surlar› geçerek terkedilmifl evlerde karargâh kurdu. Çünkü Pisidial›lar taraf›ndan infla edilmifl olan bu kale. Bafllar›na da Ptolemaios’u verdi. ‹skender. Ksanthos ve Patara ile 30 kadar ufak yerleflmeyi ele geçirdi. ayr›ca kentin ileri gelenlerini de rehin olarak teslim edeceklerdi. bugünkü Kesme Bo¤az›) aras›ndan Perge’ye gönderdi. Kendisi de k›y›y› izleyerek Perge’ye (Aksu) geldi. ‹skender bu teklife raz› oldu ama karfl›l›¤›nda askerlerine ödenmek üzere 50 talanton para ile Pers Kral›’na vermek için yetifltirdikleri atlar› istedi. ordusunun bir k›sm›n› da¤ geçitleri (Klimaks. Çaresiz kalan Aspendoslular tekrar elçiler gönderip ba¤›fllanmalar›n› dileyerek eski flartlar› kabul ettiklerini bildirdiler. Üstelik Aspendoslular. ‹skender hemen Aspendos’a hareket etti. yoluna devam etmek istedi. Perge’den ayr›ld›ktan sonra yolda kendisini karfl›layan Aspendos (Belk›s) elçileri kentlerini teslim edeceklerini fakat kentte bir garnizon yerlefltirilmemesi ricas›nda bulundular. Lykia’ya girdi¤inde önce Telmessos teslim oldu. sonra Pinara. Sillyon istihkâm edilmifl bir flehirdi. burada vakit kaybetmek istemedi¤inden olacak. sefere ç›kmadan k›sa bir süre önce evlenmifllerdi. ‹skender’in geldi¤i haberini alan Aspendoslular surlar›n gerisine çekilmifller hatta öndeki evleri de boflaltarak daha güvenli oldu¤unu düflündükleri tepeye s›¤›nm›fllard›. Hatta zorla ele geçirdikleri komflu topraklar›n› da sahiplerine iade edeceklerdi. . o zamanlar Lykia’n›n bir parças› olarak kabul edilen Milyas’a girdi¤inde Phaselislilerden elçiler gelip iyi dileklerini sundular ve kendisine alt›n bir taç arma¤an ettiler. Phaselisliler için bir tehlike arzediyordu. Elçiler flartlar› kabul edip ‹skender’in huzurundan ayr›ld›lar. Diodoros’un “Marmara” diye söz etti¤i. Sonra Phaselis’e gelerek. Parmenion’u bir ordu ile Sardeis’e gönderdi ve oradan da Phrygia’ya ilerlemesi talimat›n› verdi. Lykia’ya yöneldi. ‹skender k›fl bast›rd›¤›nda. Fakat bu kez daha a¤›r flartlar ileri sürdü: önceden söz verdikleri atlar ile birlikte 50 talanton yerine 100 talanton verecekler.62 Hellen ve Roma Tarihi Lykia’da ‹skender’in komutas›ndaki Makedonyal›lardan bir k›sm›. ‹skender onlara. Fakat bu s›rada Aspendoslular›n daha önce öne sürdü¤ü flartlar› yerine getirmeyecekleri haberini ald›. Arrianos’un ad›n› anmaks›z›n de¤indi¤i kalenin gerçek ad› Mnara’d›r (Kemer’in kuzeybat›s›ndaki Kavak Da¤›). ‹skender Side’ye gelerek orada bir muhaf›z birli¤i b›rakt› ve do¤ruca Sillyon’a (Yanköy Hisar›) hareket etti. k›fl› eflleriyle birlikte geçirmeleri için onlar› Karia’dan Makedonya’ya gönderdi. Kendisi ise güneye. Bunu duyan di¤er kentler de elçilerini gönderdiler. surlar›n›n d›fl›nda bulunan tarlalar›ndaki ürünleri de toplayarak kente tafl›m›fllar. Bütün flartlar Aspendoslularca kabul edildikten sonra ‹skender tekrar Perge’ye yöneldi ve oradan Phrygia’ya do¤ru yola ç›kt›. kap›lar› ‹skender’in elçilerine kapatm›fllar ve surlar›ndaki zay›f noktalar› onarmaya bafllam›fllard›. Phaselislilerin ekip biçtikleri topraklar› ya¤mal›yorlard›. ‹skender uzun bir kuflatman›n gereksizli¤ini düflünerek onlarla anlaflmay› tercih etti. Orada yuvalanan yerliler. onlar›n da arzusu ve yard›m› ile yak›nlardaki güçlü bir kaleyi ele geçirdi. ‹skender. gönderece¤i komutanlara kentlerini teslim etmelerini buyurdu. Pamphylia’da Phaselis’ten ayr›lan ‹skender.

çev. Kilikia geçitlerine dayand›. Phrygia’n›n önemli kentlerinden ve eski Phrygia Krall›¤›’n›n baflkenti olan Gordion’a (Yass›höyük) geldi. araban›n boyunduru¤undaki kay›fl› çözen kimse “Asya’n›n hâkimi” olacakt›. Galatia’dan Kilikia’ya Ertesi gün ‹skender Galatia’n›n en önemli kenti Ankyra’ya (Ankara) geldi. Kelainai’dan ayr›lan ‹skender.Bu kay›fl k›z›lc›k a¤ac›n›n iç kabu¤undan yap›lm›flt›. Gordion’da Midas’›n saray›na giderek. Orada onu Paphlagonial›lardan oluflan bir heyet karfl›lad›. Pers Büyük Kral› III. oldukça dar olan bugünkü Yenice Bo¤az›’n›n bugün “Kap›kaya” olarak adland›r›lan geçidini bir hileyle aflarak kentin yak›n›nda kamp kurdu. Heyet.” (‹skender’in Anabasisi. Dareios taraf›ndan donanma komutanl›¤›na atanm›fl olan Memnon’un. Gordios’un efsanevi arabas›n› ve boyunduru¤undaki kay›fllar› görmek istemiflti. Bu s›rada. Kente bir iflgal ordusu b›rakarak on gün kadar burada dinlendi ve bu süre zarf›nda Phrygia Satrapl›¤›’na Antigonos’u atad›. ‹skender de. 3. Arrianos’tan ö¤rendi¤imize göre kral.. Kent olanca gücüyle karfl› koymaya çal›flt›ysa da sonunda ‹skender’e teslim oldu. Örs). efsaneye göre.baz›lar›n›n dedi¤ine göre. onlara Phrygia Satrab› Kalas’a itaat etmelerini söyleyerek Kappadokia’ya do¤ru yola ç›kt›. Böylece Halys Irma¤›’na (K›z›l›rmak) kadar Küçük Asya’n›n önemli bir bölümü ‹skender’in egemenli¤ine girmifl oldu. ‹skender. ‹skender Sagalassos’ta bir subay›n› ve 20 kadar da askerini kaybetti. kenti savaflmadan teslim alman›n daha iyi olaca¤›n› göz önünde bulundurarak kabul etti. kay›fl› k›l›çlam›fl. 333). Mytilene d›fl›ndaki Lesbos Adas›’n›n di¤er kentlerini ele geçirdi¤i haberi ‹skender’i telaflland›rm›flt› (M. böylece onun art›k çözülmüfl oldu¤unu ilân etmifl. Ptolemaios ile iki subay›n idaresinde Makedonya’ya efllerini görmeye giden yeni evli Makedonyal›lar›n da Gordion’a varmas›yla ‹skender’in askerî gücü doru¤una ulaflt›. ‹skender kay›fl› çözmek imkân›n› göremeyince -halk kalabal›¤›n›n. ne bafl› ne de sonu gözüküyordu. II.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 63 Pisidia’da Yolu üzerindeki önemli bir Milyas kenti olan Termessos’un (Güllük Da¤›) direnciyle karfl›laflan ‹skender. Phrygia’da Askania Gölü’nün (Burdur Gölü) k›y›s›n› izleyerek Phrygia’ya giren ‹skender birkaç günlük yürüyüflten sonra Kelainai’a (Dinar) vard›. ‹skender’in egemenli¤ini tan›yacaklar›n› fakat ordusuyla topraklar›na girmemelerini istedi. H.. Biliyordu ki. Daha önce Ksenophon ile birlikte Pers Büyük . Fakat Mytilene kuflatmas› s›ras›nda Memnon’un a¤›r bir hastal›k nedeniyle ölmesi ‹skender’i rahatlatt›. Elçiler gelerek teslim flartlar›n› konufltular. savafl› Makedonya ve Yunanistan’a kayd›rma girifliminde bulunmas› ve bunun için de önce Khios Adas›’n› daha sonra da. Bu s›rada Termessos ile iliflkileri bozuk olan Selge (Zerk) kentinden gelen elçiler ‹skender’e dostluk mesajlar›n› ilettiler. Bundan sonras›n› Arrianos’un a¤z›ndan dinleyelim: “. ‹skender de onlar› güvenilir bir müttefik olarak gördü¤ünü beyan etti.Ö. Daha önce Sardeis’e gönderdi¤i ve oradan Phrygia’ya geçmesini emretti¤i Parmenion da ordusu ile birlikte Gordion’a geldi. Ünite . Buras› bir Pers satrab›n›n garnizonu ile istihkâm edilmifl bir kentti. Da¤l›k bir arazi üzerinde kurulu bulunan Termessos’un ele geçirilmesi çok zaman alaca¤›ndan ‹skender buray› fethetme düflüncesinden vazgeçti ve Sagalassos’a (A¤lasun) do¤ru yola ç›kt›.4. aleyhinde bir fikre sapmamas› için çözmeden b›rakmay› istemedi¤inden. Sabiktas’› Kappadokia satrab› olarak atayarak.

Philippos derhal her fleyin iyi gidece¤ini söyleyerek ‹skender’den mesaja inanmamas›n› istedi. Dareios’un yan›na kaçmak zorunda kald›. Ankhiale ve Tarsos’u bir günde infla etti. önce Tarsos’u savunmaya niyetlendiyse de sonradan fikir de¤ifltirerek kentten kaçmaya haz›rlan›yordu. Pers Kral› Dareios’a ödedikleri vergiden muaf tuttu. çünkü Mallos bir Argos kolonisiydi ve ‹skender’in kendisi de Argoslu Herakleso¤ullar› soyundan geliyordu. Hekim mesaj› okurken ‹skender ilac› içti. Gece ç›kan fliddetli bir f›rt›na ve . Athena Magarsia’ya adakta bulundu. sen yabanc›. Kendisi de Tarsos’tan ayr›larak. Güven. Kilikia ve Assur topraklar›n› ay›ran di¤er bir bo¤az› ele geçirmesi için Parmenion’u gönderdi. Antik kaynaklarda Tarsos’a giren ‹skender’in yorgunluktan bitap düfltü¤ü. Mezar›n üstünde Sardanapalos’un tasviri ile Assurca bir mezar kitabesi yer al›yordu. kenti iki yüz gümüfl talanton para cezas› ödemeye mahkûm etti. Bir haftada onlar› püskürtmeyi baflard›. Oradan da¤larda pusu kurmufl olan Kilikial›lar›n üzerine yöneldi. Philippos. Viranflehir) geldi. Soloi’dan ayr›lan ‹skender Tarsos’a do¤ru yola ç›kt›. ‹skender ertesi gün flafakta emrindeki orduyla kolayca bo¤azdan geçerek Kilikia’ya girdi. Önce Myriandros yak›n›nda kamp kurdu. çünkü insana özgü di¤er fleyler hiç de bundan daha de¤erli de¤ildir.” Ankhiale’den ayr›lan ‹skender. Philippos ilac› haz›rlay›p ‹skender’e verdi¤i s›rada. ‹skender de ilac› hemen haz›rlamas›n› istedi. Bunu ö¤renen ‹skender. Kamp›n bulundu¤u yerde Parmenion’u b›rakarak kendisi gece boyunca bo¤aza do¤ru ilerledi. iyileflmesi demekti. efsaneye göre Assur Kral› Sardanapalos taraf›ndan kurulmufl olan Ankhiale (Mersin civar›nda) kentine geldi. Kitabede flu yaz›yordu: “Anakyndarakses’in o¤lu Sardanapalos.64 Hellen ve Roma Tarihi Kral› II. Bu s›rada ona ulaflan bir habere göre. süvari birlikleri ve hafif silahl› piyadelerle çabucak Tarsos’a yürüdü. Philippos’u tan›yor ve ona güveniyordu. Arsames de kenti ya¤malamaya f›rsat bulamadan Pers Büyük Kral› III. ye. iç ve nefleli ol. Doktorlar› ona Akarnanial› hekim Philippos’u önerdiler. Çünkü kent hâlâ Perslere sempati duyuyordu. ‹skender’in ilerledi¤ini gören Pers nöbetçiler bulunduklar› yerleri terkederek kaçt›lar. ‹skender. Gerçekten de ilaç etkisini gösterdi ve ‹skender iyileflti.” ‹skender mesaj› okudu ve Philippos’a verdi. bir k›sm›n› esir ald› ve Soloi’a döndü. orada bir muhaf›z birli¤i b›rakarak. Arsames’in kaçmadan önce kentlerini ya¤malayaca¤›ndan endifle ediyorlard›. Tarsoslular. Daha sonra ‹skender. bu kargaflaya son vermelerini istedi. Bu arada Magarsos’a (Karatafl yak›nlar›nda Dörtdirek) u¤rayarak. Artakserkses’e karfl› sefere kat›lm›fl olan Kyros’un kamp›na vard›¤›nda. ‹skender’e güçlü bir ilaç önerdi. Burada Sa¤l›k Tanr›s› Asklepios’a kurban adad›ktan sonra askerlerini teftiflten geçirmek üzere meflale yar›fl›. Kilikia Kap›lar› (Gülek Bo¤az›) olarak bilinen geçitin Perslerce tutulmufl oldu¤unu gördü. spor ve edebiyat yar›flmalar› düzenledi. Malloslular›n bir iç savafl›n efli¤inde olduklar›n›n fark›na varan ‹skender. Sardanapalos’un mezar› da kentin surlar›n›n yak›n›ndayd›. Emrine Yunan ücretli askerlerini ve Sitalkes’in yönetiminde Trakyal›lar› verdi. Issos Savafl› ‹skender Mallos’tayken Dareios’un Assur topraklar›ndaki Sokhoi’da karargâh kurdu¤u haberini ald› ve komutanlar›n› toplayarak onlara bilgi verdi. Ertesi gün de yola ç›kt›. Soloi’a (Mezitli. Parmenion’dan ‹skender’e bir mesaj geldi: “Philippos’a dikkat et! Ö¤rendi¤ime göre Pers kral› Dareios seni öldürmesi için ona bir ödül verdi. Kydnos Irma¤›’nda (Tarsus Çay›) yüzdükten sonra atefllendi¤i ve uyuyamad›¤› anlat›lmaktad›r. Mallos’a (K›z›ltahta yak›nlar›nda) vard›¤›nda Kahraman Amphilokhos’a adakta bulundu. ‹skender’in bo¤azdan geçti¤ini ö¤renen Satrap Arsames.

Suriye’ye (Syria) girerek Perslerin en önemli donanma üslerinden Fenike’ye (Phoinikia) girdi. M›s›r Tanr›s› Ammon ile özdefllefltirildi. Çok geçmeden Dareios. ‹ki ordu Mezopotamya’da Arbela (Erbil) yöresindeki Gaugamela Ovas›’nda karfl›laflt›. eski ad›yla Kinet Höyük) do¤ru yola ç›kt› ve fark›nda olmadan daha önce ‹skender’in geçti¤i yoldan geçerek onun arkas›na sarkt› ve Pinaros Irma¤›’na yöneldi. Issos zaferinden sonra ‹skender. kendi ad›n› tafl›yan Aleksandreia (bugünkü Esentepe / ‹skenderun) kentini kurdu. ‹skender’in ordusu ise güneyinde mevzilendi.Ö. M›s›r ele geçirildi ve burada. Sidon. Dareios’un bar›fl önerisini geri çeviren ‹skender. ‹skender ise rahats›zl›¤›ndan dolay› Tarsos’ta ve teftiflten dolay› da bir süre Soloi’da kald›ktan sonra tepelerdeki Kilikial›lara tekrar ak›n yapt›. ‹skender M. Dareios’un ordusu Pinaros Irma¤›’n›n (Deliçay veya Payas Çay›?) kuzeyinde. Persler ise bir daha toparlanamad›lar. yerli bir yöneticiye b›rakt›. Bu arada Sogdianal› prenses Roksane ile evlendi.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 65 ya¤mur nedeniyle bir süre kampta mahsur kald›. kar›s› ve üç çocu¤unu esir ald› (M. Sa¤ ve sol kanatlara komutanlar›n› görevlendirdi. karfl› koymadan al›nd›. ‹skender. 332 sonbahar›nda M›s›r’a yöneldi. Tyros (Sur) ise kuflatma sonunda ele geçirildi (M. ‹skender.Ö. Gaugamela Savafl›’ndan sonra ‹skender.Ö. 333). ‹skender. say›ca daha fazla askere sahip olan Dareios’un ordusu karfl›s›nda üstünlü¤ü ele geçirdi. imparatorlu¤un hazinelerine el koydu. Nil Deltas›’nda. Dareios’un çad›r›nda bulunan annesi. Pers Kral› Dareios’un as›l ordusunun bulundu¤u Babylonia’ya girdi. kendi adamlar›ndan biri olan Baktria Satrab› Bessos taraf›ndan öldürüldü. M›s›r’da yönetimi. Havan›n kararmas› Dareios’u ‹skender’in eline esir düflmekten kurtard›.Ö. M.Ö. fiiddetli bir savafl oldu. Filistin de ‹skender’in kontrolüne girdi. Durumun fark›na varan ‹skender hemen geriye dönerek Pinaros Irma¤› k›y›s›na vard›. Pers ordusunun bozguna u¤ramas›na neden oldu. Dareios. Hava karar›ncaya kadar Makedonyal›lar Pers askerlerini izlediler ve onlara çok say›da kay›p verdirdiler. ‹skender’e haber göndererek bar›fl yap›lmas›n› teklif etti. ‹skender. kalkan›n›. fakat yine mali ve askerî kontrol Hellen ya da Makedon kiflilerin elindeydi. “Asya Kral›” ilân edildi. Dareios ise Issos’a (Yeflil Höyük. Baflkent Memphis’teki Pers Satrab› Mazakes karfl› koymadan teslim oldu.Ö. Susa. ‹skender. M›s›r’da çok iyi karfl›land›. 327-325 y›llar› ‹skender’in Hindistan seferine ç›kt›¤› y›llard›r.4. pelerinini ve hatta yay›n› bile savafl arabas›nda b›rakarak at›na atlay›p kaçt›. Gaugamela Savafl› ‹skender. Pers kral›n›n b›rakt›¤› eflyalar› alarak karargâh›na döndü.000 ton alt›n) civar›nda oldu¤u öne sürülmektedir. Dareios kaçt›. Bir süre sonra Dareios. Makedonya ordusu ise güneyde kalm›flt›. birtak›m manevralardan sonra ordusunu savafl düzenine soktu. M. kendi ad›n› tafl›yan bir kent kurdu: Aleksandreia (‹skenderiye). 332). Ünite . Bu s›rada Dareios askerî ve stratejik aç›dan elveriflli düzlükte askerleriyle vakit geçiriyordu. ‹skender’in sald›r›ya geçti¤ini ö¤renen Dareios ordusunun bir bölümüne karfl› taarruz emri verdi. Böylece imparatorlu¤un do¤u s›n›rlar›n› Hyphasis ve Afla¤› Indos (Sind) havzas›na de¤in ge- . 330-329 y›llar›nda herhangi bir karfl› koyma ile karfl›laflmadan Hindikufl da¤lar›na kadar ilerledi. Baktria ve Sogdiana’ya (Türkistan) savaflarak boyun e¤dirdi. Persepolis ve Ekbatana’y› (bugün Hemedan) ele geçirdi. ‹ran (Persia) içlerine ilerleyerek Pers ‹mparatorlu¤u’nun baflkentleri olan Babylon. 331’de M›s›r’dan ayr›larak. M. Antik kaynaklarda ‹skender’in eline geçen Pers servetinin 40-50 bin talanton (yaklafl›k 1. Savafl takti¤i ve ‹skender’in zekâs›. âdet oldu¤u üzere. Böylece Pers ordusu kuzeyde. ‹skender.

Örs) kral›n kroniklerine at›fta bulunarak onun son günlerini flöyle anlat›r: “. s. Fakat yorgun düflen askerlerinin daha fazla ilerlemek istememeleri nedeniyle geri dönmek zorunda kald›. Perslerin yol flebekesini daha da gelifltirmifltir. M. bu denli genifl bir co¤rafyada egemenli¤in tek merkezden yönetiminde güçlüklerin olaca¤› kesindi. Kaynak: Camp-Fisher.” ‹skender. Homeros’un destanlar›n› yast›¤›n›n alt›ndan hiç eksik etmedi¤i. ‹skender çok geçmeden ateflli bir hastal›¤a yakaland›. ticaret ve ulafl›ma da önem vermifl. ‹skender. Oysa bir tür yerel yönetim örgütü olan satrapl›klar ile bu ifli çözümlemek daha kolayd›.66 Hellen ve Roma Tarihi niflletti. Kurdu¤u imparatorlu¤unun yönetiminde Pers sisteminden de yararlanm›fl. (2010). Askeri ve sivil yönetimi birbirinden ay›ran ‹skender. Pers seferi s›ras›nda ‹skender’in yapt›¤› en büyük ifllerden biri de yeni kentler kurmas›d›r. Bu kentlerin ço¤u Tigris’in (Dicle) do¤usunda bulunuyordu. 323’te.. Geceleyin atefli çok fena idi.Art›k hali çok fena idi. Perslerin satrapl›k idaresini benimsemiflti. bir de maliye örgütü kurmufltu. En önemlilerinin bafl›nda.. Ertesi gün de. Kendisini parktan kral saray›na tafl›tt›rd›. Hydaspes Savafl› zaferinden sonra Pencap’a girdi. genç yaflta olmas›na karfl›n. Hydaspes Irma¤› yak›n›nda Poros’u yenilgiye u¤ratt›. Kumandanlar› yan›na girince onlar› tan›mas›na tan›d› ama a¤z›ndan hiçbir ses ç›kmad›. bir k›sm› da kara yoluyla Persia’ya döndü (M. çünkü. onun gecesi de. . çev. Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i 14 yafl›ndayken baflkent Pella yak›n›ndaki Mieza’da Aristoteles’ten felsefe ve siyaset bilimi dersleri almaya bafllayan ‹skender.Ö. Art›k konuflacak halde de¤ildi. henüz 33 yafl›ndayken Babylon’da (Babil) öldü. Daha sonra ordunun yine bir k›sm› deniz yoluyla. 325 / 324). Ne var ki. hiç kuflkusuz. M›s›r’daki Aleksandreia (‹skenderiye) gelmektedir. Ordusunun bir k›sm› Indos Irma¤›’ndan gemilerle. Satrapl›klar›n bafl›na önceleri Pers yöneticiler geçirmiflse de. 195.25. zeki ve ileri görüfllü bir kifliydi.6. zamanla Makedon yöneticileri atam›flt›r. Kuzeybat› Hindistan’da Paurava Kral› Poros’un karfl› koymas›yla karfl›laflan ‹skender. ertesi gün de böyle oldu. Euripides’in dramalar›n› ezbere bildi¤i söylenir. bir k›sm› da kara yoluyla Indos deltas›na vard›. Arrianos (‹skenderin Anabasisi. VII. H. Hellen edebiyat›n› iyi biliyordu. imparatorlu¤unun baflkenti olarak Babylon’u (Babil) seçmiflti.Ö. Devletin resmi dilinin Eski Yunanca (Attika lehçesi) olmas› kararlaflt›r›lm›flt›.2 Issos Mozai¤i. büyük bir komutan. Resim 4. ‹skender.

‹skender’in kendisi de. Philippos taraf›ndan kullan›lm›fl olan ve sarissa ad›n› tafl›yan uzun m›zrakl› (5 m. yani ona yak›n olan komutanlar. tekili diadokhos) ad› verilen ‹skender’in halefleri. Çok geçmeden. Lysimakhos. ‹NTERNET Bu arada. Atina ve müttefiklerine karfl› kesin zaferini elde etti¤i Khaironeia Savafl›’nda sol kanatta mevzilenen Makedonlar’a komuta etmiflti. O s›ralar henüz 16 yafl›nda olan ‹skender. Birim ise esas olarak drahmi ve tetradrahmi’dir. Susa’da yap›lan bir törenle iki Pers prensesini efl olarak ald›. daha önce babas› II. Büyük ‹skender’in Anadolu’daki ilk SIRA S‹ZDE darphanesi olas›l›kla Tarsos idi. Konsey onu kral seçecekti. 339’da kuzeydeki kabilelere karfl› yapt›¤› savafllarda bulunmufltu. Antipatros.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 67 ‹skender. Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi hakk›nda en ayr›nt›l› bilgiyi Arrianos’unK‹skender’in AnaD‹ KAT basisi adl› eserden almakta›z. imparatorlu¤un yönetim biçiminin nas›l olaca¤› E L E V ‹ Z Y O N tart›flt›lar. K›sacas›. Babas›n›n. Do¤u seferi öncesi kazand›¤› bir deneyimi vard›. Bu unvan. babas›ndan dolay› ad›n› Aleksandros (IV. Philippos’un Yukar› Strymon’daki Maid’lara ve M.Ö. Babylon’da bir Devlet Konseyi oluflturarak. Fakat Arrhidaios taht için henüz çocuk yafltayd›. meydana getirilmifl olan imparatorlu¤un bafl›na kimin geçece¤i sorun oldu. imparatorluk topraklar›n›n yönetimini komutanlar aras›nda bölüfltürdü. Bu bekleyifl s›ras›nda imparatorlu¤un bafl›bofl kalmamas› için devletin bafl›na geçici olarak Perdikkas atand›. Dolay›s›yla. tahta vâris b›rakmam›flt›. Ünite . bir kültür birli¤i oluflumunu sa¤lamak için Makedonlar ile Perslerin evlilik yapmalar›n› istiyordu. Arrianos’tan ö¤rendi¤imize göre 10. T konusunu ‹mparatorlu¤un bafl›na vekâleten atanacak adaylar aras›nda ad› en çok geçenler Perdikkas. imparatorlu¤un bafl›na geçmek ya da belirli bölgelerde yönetimi ele almak için birbirleriyle mücadeleye baflK ‹ T A P lad›lar. Bundan böyle taht›n meflru mirasç›s› olan Aleksandros ve Arrhidaios büyüyünceye de¤in. Bu belirsizlik nedeniyle k›sa bir süre sonra taht kavgas› bafllad›. Çok geçmeden Roksane bir o¤lan bebek dünyaya getirdi. çünkü AMAÇLARIMIZ ‹skender. 13 Haziran 323’te Babylon’da (Babil) ölümünden sonra. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹ Büyük ‹skender’in M. ölümünden sonra da pek çok kral taraf›ndan kullan›lm›flt›r. “Diadokhlar” (Diadokhoi. ‹skender’e en yak›n olan komutanlar.) koydular. Philippos Arrhidaios vard›. en büyük güç Perdikkas’›n elinde toplanm›fl oluyor- SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Anadolu ve ‹ran’daki yerli halktan kiflilerle evlenmiflti. ‹skender’in zaferlerindeki en önemli unsurlardan biri. Krateros ve Antigonos idi. Krateros ve Antigonos ise Konsey’e kat›lmam›fllard›. ‹mparatorluk ordusunun ve Asya’n›n yönetimi Perdikkas’a verildi. Bunlardan Antipatros.000 Makedonyal› asker. Taht için beklenen Roksane’nin bebe¤inin yan› s›ra. arka yüzde ise tahtta oturan Zeus tasvirini kullanm›flt›. bir “dünya imparatorlu¤u” niteli¤ini tafl›yan devletinde tek bir para sistemi kabul etmifl olup Makedonya’dan ‹ran ve Fenike topraklar›na kadar yay›lan darphanelerde bast›rm›fl oldu¤u sikkelerde ön yüzde Herakles bafl›. Ptolemaios.Ö. H›zl› ve hareket yetene¤i yüksek bu askeri birlik. DÜfiÜNEL‹M ‹skender. Seleukos. Giderek. fethetti¤i ülkelerdeki hayvanlar ve bitkiler üzerinde gözlemlerde bulunma ve co¤rafi araflt›rmalar yapma S O R U olana¤› sa¤layarak bilimsel çal›flmalar› da desteklemifltir. sikkelerinde “basileus” (kral) unvan›n› da kullan›r. Devlet Konseyi. den fazla) “hoplit” denen askerlerden oluflan phalanks’t›r.4. Nitekim. ‹skender’in kar›s› Roksane’nin do¤acak çocu¤unun erkek olmas› halinde. hantal Pers güçleri karfl›s›nda kolayl›kla zafere ulaflabiliyordu. babas› II. ‹skender. bir de ‹skender’in üvey kardefli III. beraberinde götürdü¤ü bilim adamlar›na.

Babylonia Satrapl›¤›’n›. Hellen ve Roma Tarihi du. Büyük Phrygia. Lykia ve Pamphylia’y›. Leonnatos. Fakat Nil Nehri’ni geçmek üzere Memphis yak›n›nda kurdu¤u kampta. Makedonya’daki Kassandros’a karfl› savafl haz›rl›klar› yaparken. Trakya’da Lysimakhos. Menandros. Antigonos bu iste¤i reddedince. Bundan böyle devlete yeni bir düzen vermek ve yönetim fleklini belirlemek üzere ayn› y›l (M. Perdikkas’›n sa¤ kolu olarak. Ptolemaios da M›s›r’› ald›. Antigonos Asya’n›n en büyük komutan› oluyordu.Ö.Ö. o da Suriye. 312’de Ptolemaios. M. “tek gözlü” anlam›n› tafl›maktad›r. Krateros ve Antipatros. kendisine karfl› bir tav›r tak›nd›¤›n› sezen Perdikkas da M. Ptolemaios bunu f›rsat bilerek (Perdikkas’›n iznini almaks›z›n) Kyrene’ye geldi ve kenti ele geçirdi. Ptolemaios. Amac› güneydeki kanad› da Ptolemaios’a karfl› güçlendirmekti. M. Ptolemaios da M›s›r ve Kyrenaika’y› ald›. Kassandros da. ‹skender’in fethetti¤i yerlerden daha fazla pay isteyen. Aleksandros tahta geçinceye de¤in krall›¤a vekâlet edecek ve Avrupa’n›n hükümdar› olacakt›. yani M. Hellespontos Phrygias›’n› (Küçük Phrygia). M. Ptolemaios’un. Seleukos’un d›fl›nda gerçekleflen bu antlaflmaya göre. ‹skender’in M›s›r’da (Siva’da) gömülmesini vasiyet etti¤ini öne sürerek. Antigonos’a karfl› bir koalisyon oluflturdular. Seleukos bu antlaflman›n d›fl›nda kalmakla birlikte. Filistin’de Gaza’da (Gazze) yap›lan savaflta Demetrios yenildi ve kaçt›. Böylece ‹skender’in cesedini de almay› düflünüyordu. Philotas. Kendisine. bir iç savafl yaflayan Kyrene. Perdikkas.Ö. Laomedon. ‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi Bu arada Seleukos. 321) Suriye’deki Triparadeisos’ta. Suriye’yi. Ptolemaios’tan yard›m isteyince. M. hüküm sürdükleri topraklar›n sahipli¤ini isteyen müttefikler. Kilikia’y›. Lysimakhos Trakya’da. Böylece Diadokhlar aras›ndaki ilk sürtüflme bafllad›. Perdikkas’›n askerleri Ptolemaios’un taraf›na geçtiler.Ö. 321 bahar›nda M›s›r’a girdi. Demetrios’un üzerine yürüdü. M›s›r’da Ptolemaios. Seleukos. ‹skender’in cesedini Babylon’dan Makedonya’ya götürmek isteyince.Ö.68 Monophthalmos: Antigonos’un lâkab› olan ‘Monophthalmos’. o s›ralar 13 yafl›nda bulunan ‹skender’in o¤lu IV. o¤lu Demetrios’u da Suriye’ye gönderdi. O s›ralar Ptolemaios’un yan›nda bulunan Seleukos da koalisyonda yer ald›. Antigonos. içlerinde Seleukos’un da oldu¤u subaylar› taraf›ndan öldürüldü. ‹mparatorlu¤un bafl›na vekil olarak geçen Kassandros ayn› y›l. Antipatros ve Antigonos’un da kat›lmas›yla ikinci bir Devlet Konseyi topland›. Bu arada. Gaza Savafl›’ndan sonra Diadokhlar aras›ndaki savafl devam etti. Triparadeisos’taki Devlet Konseyi Perdikkas’›n güçlenmesi di¤er komutanlar› rahats›z ediyordu. Süvari Birli¤i’nin komutas› verildi. Bu toplant›da al›nan karar uyar›nca Antipatros imparator vekili. Makedonya ve Yunanistan’›. cesedi Memphis’te al›koydu ve Aleksandreia’da (‹skenderiye) bir an›tmezar infla ettirmeye bafllad›. Lydia’y›. Media’ya (‹ran) gitti. Trakya’y›. Fenike ve Karia’y› alm›flt›.Ö. savafl bafllam›fl oldu. Seleukos ise flimdilik bu paylafl›m›n d›fl›nda kald›. Gaza Savafl› Fakat birkaç y›l sonra. 311’de bir bar›fl antlaflmas› yap›ld›. Tekrar toparlanan Demetrios da büyük bir ordu ile Babylon’a döndü. Ptolemaios M›s›r’da hüküm sürecekti. Lysimakhos.Ö. Antigonos ise Asya’daki büyük ordunun komutan› seçildi. 319’da Antipatros öldü. ‹s- . 315’te Antigonos’a bu isteklerini ileten bir heyet gönderdiler. 311’de. Makedonya’da ise Kassandros. Eumenes. Antigonos en güçlü kifli durumuna geldi. Kappadokia ve Paphlagonia’y›. Antigonos Monophthalmos.

Seleukos da filleriyle Kappadokia’ya geldi. Lysimakhos’un Hellespontos’tan (Çanakkale Bo¤az›) Anadolu’ya geçti¤i haberini alan Demetrios. Diadokhlar aras›ndaki mücadele daha da k›z›flt›.000 savafl filiyle onu bekliyordu. Seleukos. Demetrios bu uzun kuflatma harekât›ndan dolay› “Poliorketes” (kuflat›c›) lâkab›yla an›lmaya bafllad›. Seleukos kral ile bir dostluk antlaflmas› yaparak bölgenin hükümranl›¤›n› ona b›rakt› ve karfl›l›¤›nda 500 savafl fili ald›. fakat Rhodos al›namad›. Bu kez Ptolemaios’un yapamad›¤›n› Antigonos yapmak istedi ve Kassandros’a savafl açt›. Kassandros Atina. Antigonos’un o¤lu Demetrios. Bundan sonra Ptolemaios. Kendisi. Bu arada Seleukos. Antigonos’un o¤lu Demetrios’un baflar›l› mücadelesi sonunda. Böylece stratejik aç›dan çok önemli olan K›br›s’› ele geçirdi. Lysimakhos ve Kassandros da ayn› unvan› kazand›lar. Baktria’dan Hindistan içlerine kadar ilerlemiflti. O s›ralar Suriye’deki yeni baflkenti Antigoneia’n›n kurulufl kutlamalar›nda bulunan Antigonos ise De- . M. Sandrakottos) 3. k›fl› orada geçirdi. yaln›zca Kassandros ile de¤il. böylece Seleukos ve Lysimakhos’un gücü. Fakat savafl olmad›. Demetrios kendini Hellenlerin kurtar›c›s› olarak ilân etti. Ptolemaios. Bu zaferden sonra Antigonos ve Demetrios resmen “kral” (basileus) unvan›n› ald›lar. Salamis aç›klar›nda yap›lan deniz savafl›nda Demetrios. 305’te Demetrios. Megara ve Khalkis’i boflaltmak zorunda kald›. Demetrios adaya ç›kt› ve Menelaos’u yendi. yeni savafllar kaç›n›lmazd›. Seleukos ve Ptolemaios’un Antigonos’a karfl› yeni bir koalisyon oluflturdu¤unu görüyoruz.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 69 kender’in o¤lu ile annesi Roksane’yi öldürttü. Fakat bu hesap tutmad›. Yunanistan’da destek bulamay›nca geri dönmek zorunda kald›. Ünite . Ipsos Savafl› Ayn› y›l Yunanistan’› Kassandros’un elinden kurtarma plan›n› tamamlamak için Tesalya’ya giren Demetrios. Bir y›l sonra da Ptolemaios.4. Ptolemaios’u yenilgiye u¤ratt›. Antigonos ve Demetrios’un gücü ile hemen hemen dengelenmifl olacakt›. Lysimakhos. çok geçmeden Yunanistan’› ele geçirdi. Bundan böyle Büyük ‹skender’in devletini tek bir kral›n yönetiminde bütünüyle koruma politikas› kalmad›. Yani Antigonos ve o¤lu Demetrios. kendisi vekil olarak imparatorlu¤un bafl›na geçecekti. Antigonos’un ortadan kald›r›lmas› için bir plan haz›rlam›flt›. Pencap’ta Kral Çandragupta (Eski Yun.Ö. Adan›n yönetimi Ptolemaios’un kardefli Menelaos’un elindeydi. Böylece taht›n yasal vârisi ortadan kalk›nca. Ertesi y›l da Seleukos’un ordusu gelip Lysimakhos’un ordusu ile birleflecek. Avrupa’n›n hükümdar› durumundaki Kassandros ile karfl› karfl›ya gelmek üzereydi ki. Ptolemaios da kardefline yard›m için yola ç›kt›. O zamana de¤in bilinen en geliflmifl savafl makinelerinin kullan›ld›¤› kuflatma bir y›l sürdü. Gerçekten de Lysimakhos’un plan› iflledi. Böylece Antigonos ve o¤lu Demetrios bat›da büyük bir güç oluflturdular. M. Ptolemaios’un müttefiki olan Rhodos Adas›’na sefer yapt›. Anadolu’ya girdi. 306’da K›br›s’a gitti. Antigonos’un Filistin ve Suriye’deki güney kanad›na sald›racakt›. Antigonos ve Demetrios kral kabul edildiler ve “Kurtar›c› Tanr›” olarak sayg› gördüler. Demetrios.Ö. Bat› Anadolu kentlerini Antigonos’un egemenli¤inden kurtarmak için bölgeye bir ordu gönderdi. Anadolu’yu istila edecek ve Kassandros üstündeki bask›y› hafifletecekti. bu ordu ile savaflt›. fakat ayn› zamanda Lysimakhos’un ordusuyla da u¤raflmak zorunda kalacakt›. K›sa bir sure sonra Lysimakhos. Fakat sonunda Ptolemaios ile Demetrios bir anlaflma yap›p aralar›ndaki savafla son verdiler. Bu arada Ptolemaios.

Seleukos. Seleukos’un pay›na da. Ptolemaios ise Afla¤› Suriye ve Filistin’i ald›. Art›k ‹skender’in üniter devlet politikas› tamamen ortadan kalkm›fl oldu. Bu.Ö. Böylece. Seleukos.Ö. Seleukoslar (I. Seleukos da Lysimakhos’un kuvvetleriyle birleflti. Onun yerine. Makedonya’ya giren Keltlere (= Keltoi) karfl› koymaya çal›flan Ptolemaios Keraunos öldü (M. Pontos ve Kappadokia krall›klar›. 3.70 Hellen ve Roma Tarihi metrios ile birleflmek üzere Kilikia üzerinden Phrygia’ya girdi. Anadolu’da Seleukos egemenli¤inin bafllamas›yla birlikte daha küçük baz› krall›klar da kuruldu: Bergama (Pergamon). Bergama’da (Pergamon) Philetairos kenti teslim etti ve 9. 281 y›l›nda Anadolu’nun baz› kentleri Seleukos’u Lysimakhos’a karfl› yard›ma ça¤›rd›lar. Son y›llarda Lysimakhos’un kötü yönetimine maruz kalan k›y› kentleri Seleukos’a kucak açt›lar. Ipsos Savafl›’ndan bir süre sonra (M. Antigonoslar (I.Ö.Ö. 283) Demetrios öldü. büyük bir ordu ile Toroslar› aflarak Anadolu topraklar›nda ilerlemeye bafllad›. Bithynia’da Zipoites ordusu ile Seleukos’a kat›ld›. Böylece. 277). Toros (Tauros) Da¤lar›’na dek Anadolu’nun büyük bir k›sm›n› Lysimakhos ald›. Antigonos’un topraklar›n› paylaflt›lar.Ö. Bu toprak sorunu Ptolemaioslar ile Seleukoslar aras›nda uzun süren mücadelelere neden olacakt›. Anadolu’nun ve Indos’a de¤in Do¤u’nun egemeni oldu. Kassandros’un Makedonya Devleti’ni de eklemeliyiz. Antiokhos. fakat Seleukos. Toroslardan Indos’a kadar do¤u ülkeleri ve Yukar› Suriye düfltü. Phrygia’n›n bat›s›nda Ipsos’ta (Sipsin / Çay›rba¤ Köyü) yap›lan savaflta (M. Ipsos Savafl›’ndan sonra Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’ndan do¤an Lysimakhos. 280) Ptolemaios Keraunos taraf›ndan öldürüldü. Böylece. Keltleri bozguna u¤ratt›. 279). Yunanistan ve Makedonya Keltlerden kurtuldu. fakat Keltler (Galatlar) yine de Orta Anadolu’da (Galatia) yerlefltiler.Ö. Bithynia. Antigonos ve o¤lunu oyalarken. Anadolu d›fl›nda kurulmufl bir devlet olarak. ‹skender’in fethetti¤i topraklara eflitti. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. Pyrrhos yönetimindeki Epeiros (Epir) Krall›¤›’n› da eklememiz gerekir. hemen hemen M›s›r ve Hindistan d›fl›nda.000 talanton verdi. Diadokhlar. Antigonos Gonatas’›n yönetiminde) Bu arada kuzeyden Kelt ak›nlar› bafllad›. Seleukos ve Ptolemaios devletlerine. Sardeis teslim oldu. Lysimakhos. Gerçekte bu krall›klar›n kurulufl y›llar› daha önceye gitmektedir. Korupedion Savafl› M.Ö. 301) Lysimakhos ve Seleukos’un birleflik ordusu. Antigonos öldü. Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Yukar›da adlar›n› and›¤›m›z bu küçük Hellenistik krall›klara. Ptolemaioslar (I. Korupedion zaferinden sonra Seleukos. M.Ö. Antiokhos Soter’in yönetiminde) • Makedonya’da. Antigonos ve Demetrios’un ordusunu bozguna u¤ratt›. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi. Bu savaflta Seleukos’un filleri âdeta tank vazifesi görerek savafl›n kazan›lmas›nda çok etkili oldular. ertesi y›l (M. devletin paylafl›lan topraklar›nda flu krall›klar oluflturuldu: • M›s›r’da. Antigonos Gonatas ise Keltleri Lysimakheia’da (Bolay›r) yenilgiye u¤ratt› (M. Korupedion Savafl› galibi Seleukos. savaflta aktif rol almayan Ptolemaios’un bu pay›na karfl› ç›kt›.Ö. Ptolemaios Soter’in yönetiminde) • Önasya’da. yüzy›lda olmufltur. 281). SIRA S‹ZDE 3 KorupedionSIRA S‹ZDE sonucu ne olmufltur? Savafl›’n›n DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . Demetrios ise kaçt›. ancak tarih sahnesinde belirgin bir flekilde yer almalar› M. 274 / 273’de bu kez I.

bir k›sm› da kara yoluyla Persia’ya döndü (M. I. 323’te. “Korinthos Birli¤i” olarak an›lmaktad›r.Ö. Philippos’a de¤in Makedonya. Yukar› Makedonya’daki yar›-ba¤›ms›z kabilelerle. Lydia. üye kentlerin delegelerinden oluflan ve synhedrion ad›n› tafl›yan bir meclis taraf›ndan yönetilecek Birli¤in hegemon’u (lideri) seçildi. Hellenistik Ça¤› aç›klayabilmek Hellenistik Ça¤ ‹skenderle bafllam›flt›r. ‹lk savafl Granikos’ta (M. Bir görüfle göre bu topluluktan arda kalanlar. ‹skender. Aleksandros (Büyük ‹skender) Perslere karfl› büyük bir sefer yap›laca¤›n› ilân ettiler. henüz 33 yafl›ndayken Babylon’da (Babil) öldü. M. M. Trakya’daki Odryslerle. Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda monarflik yap›daki Makedonya Krall›¤› bulunuyordu. M. Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda yer al›r. Phrygia.Ö. silahlar›na el koydu.Ö. Philippos. 327-325 y›llar› ‹skender’in Hindistan seferine ç›kt›¤› y›llard›r. A M A Ç 4 . M.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 71 Özet A M A Ç 1 Makedon Krall›¤›’n› aç›klayabilmek Makedonya. 338 sonbahar›nda Atinal›lar ve Thebail›lar›n oluflturdu¤u orduyu Khaironeia’da yendi. Daha sonra ordunun bir k›sm› deniz yoluyla. 346’da Phokislileri yenilgiye u¤ratarak.4. Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n. topraklar›na bir garnizon yerlefltirdi ve haraca ba¤lad›. Philippos ve o¤lu III. II. M. ‹lk Makedon kral›. 334 y›l› ile son Hellenistik krall›k olan Ptolemaioslar›n Roma taraf›ndan ortadan kald›r›ld›¤› M. 325 / 324). Bu zaferden sonra Tesalya Birli¤i’nin arkhon’u seçildi. Atinal›larla ve Sparta ile mücadele etmek zorunda kald›. Böylece. 340/339). M. Daha sonra Perinthos ve Byzantion üzerine yürüdü ama Byzantion’u alamad› (M.üçüncü ve son çarp›flma Gaugamela’da (M. II. 330-329 y›llar›nda.Ö.Ö. 337 y›l›nda Philippos’un baflkanl›k etti¤i kongre Korinthos’ta topland›. Khalkidike’deki Hellen kentleriyle. Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik.Ö.Ö.Ö.Ö. 334). 12. 30 y›l› aras›ndaki dönem Hellenistik Ça¤ olarak adland›r›lmaktad›r. Pisidia. Pamphylia. Illyrial›larla. Do¤u’daki kültür ve uygarl›klarla kaynaflmas› ve etkileflim Hellenistik Ça¤’›n karakterini belirlemifltir. 355 y›l›nda Phokis ile Thebai aras›ndaki “Kutsal Savafl” patlak verdi. 334’te Çanakkale Bo¤az›’ndan Anadolu’ya geçerek Do¤u Seferi’ne bafllam›fl oldu. Perslerle.Ö. Perdikkas’t›r.Ö. Lykia. ‹skender. Hindikufl da¤lar›na kadar ilerledi. Philippos (M. yüzy›l içinde kuzey kökenli istila dalgas› Dorlar› da yerinden oynatm›fl ve Dorlar aras›nda “Makednon Ethnos” olarak bilinen topluluk güneybat› Makedonya’dan (Makednon bölgesinden) gelmiflti (Herodotos.56).Ö. II. toplant› yerinden dolay›.Ö. 331) oldu. Makedonyal›lar Eski Yunanca’n›n (Hellence) bir lehçesini konufluyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlard›. Ionia. ‹skender iyi e¤itimli bir liderdi. M. 359-336) idi.Ö. Galatia ve Kilikia güzergâh›n› izleyerek ‹ran’a varan ‹skender Perslerle üç kez çarp›flt›. Ünite . ikincisi Issos’ta (M. Pers seferi s›ras›nda ‹skender’in yapt›¤› en büyük ifllerden biri de yeni kentler kurmas›d›r. M. Klasik Dönem Makedonlar›n›n çekirde¤ini oluflturmufltur. Eski Yunanca onun zaman›nda yayg›n olarak kullan›lan bir dil oldu. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Büyük ‹skender ve icraatlar›n› aç›klayabilmek Büyük ‹skender. I. Kuzeybat› Hindistan’da Paurava Kral› Poros’u Hydaspes Irma¤› yak›n›nda yenilgiye u¤ratt›. savafla kat›larak büyük bir zafer ve prestij kazand›. Amphiktion’daki oy hakk›n› da kendi üzerine ald›. Delphoi’u iflgal ettiler.Ö. Yunanistan’daki demokatik yap›daki kent-devletlerinin aksine. Philippos’un Hellen kent-devletleri üzerindeki egemenli¤ini aç›klayabilmek Delphoi’daki dinsel birli¤in Thebai’›n kontrolü ve korumas› alt›nda oldu¤u s›rada Philomelos komutas›ndaki Phokisliler. Bu krall›¤›n en önemli krallar›ndan biri de ayn› zamanda Büyük ‹skender’in de babas› olan II.Ö.Ö. kuzeyde. ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› M. M. Karia. Kendisinden sonra tahta o¤lu ‹skender geçti. 333). Hepsinde Persleri yenilgiye u¤ratarak Pers Devleti’ne son verdi. Burada al›nan karar gere¤ince Hellenler bir “Hellen Birli¤i” oluflturdular. Philippos.

Daha sonra. ertesi y›l (M. Böylece. 280) Ptolemaios Keraunos taraf›ndan öldürüldü. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi. ‹skender’in ölümünden sonraki iktidar mücadelerini tart›flabilmek Büyük ‹skender’in M. 312’de Ptolemaios ile Demetrios aras›nda. Antiokhos Soter’in yönetiminde) ve Makedonya’da. M›s›r’daki Aleksandreia (‹skenderiye) gelmektedir. 281). Antigonos Gonatas’›n yönetiminde) idareyi ele ald›lar. 301) Lysimakhos ve Seleukos’un birleflik ordusu.72 Hellen ve Roma Tarihi En önemlilerinin bafl›nda. K›sa bir sure sonra Lysimakhos. Ancak sonraki olaylar meselenin halle- A M A Ç 5 dilmemifl oldu¤unu gösteriyordu.Ö. Ancak. Hellen ve Makedonlarla Persleri kaynaflt›rmaya çaba göstermifltir. ‹skender. . 323’teki ölümünden sonra ‹skender’in halefleri imparatorlu¤un bafl›na geçmek ya da belirli bölgelerde yönetimi ele almak için birbirleriyle mücadeleye bafllad›lar. fethetti¤i ülkelerdeki hayvanlar ve bitkiler üzerinde gözlemlerde bulunma ve co¤rafi araflt›rmalar yapma olana¤› sa¤layarak bilimsel çal›flmalar› da desteklemifltir. Ayn› y›l (M. Phrygia’n›n bat›s›nda Ipsos’ta (Sipsin/Çay›rba¤ Köyü) yap›lan savaflta (M. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. ‹skender’in halefleri aras›nda mücadele sürüyordu. Korupedion Savafl› galibi Seleukos. çok say›da darphanede benzer tiplerle ‹skender sikkeleri bas›lm›flt›r. ‹skender.Ö. Seleukos ve Ptolemaios’un Antigonos’a karfl› yeni bir koalisyon oluflturdu¤unu görüyoruz. ‹lk konsey Babylon’da topland›. 321) Suriye’deki Triparadeisos’ta ikinci konsey topland›. Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) Vadisi’ndeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Ptolemaioslar (I. Perslerin yol flebekesini daha da gelifltirmifltir. Antigonoslar (I.Ö. Para birli¤ini sa¤lam›fl. Seleukoslar (I.Ö. imparatorluk topraklar›n›n yönetimi meselesi ele al›nd›. beraberinde götürdü¤ü bilim adamlar›na. Filistin’deki Gaza’da (Gazze) yap›lan savafl› Ptolemaios kazand›. Ptolemaios Soter’in yönetiminde). Seleukos. Antigonos ve Demetrios’un ordusunu bozguna u¤ratt›. Phalanks denen hareket yetene¤i yüksek askeri birlikler meydana getirmifltir. ticaret ve ulafl›ma da önem vermifl. Bundan böyle.Ö. hiç kuflkusuz. M›s›r’da. Önasya’da.Ö. M. Antigonos öldü. Demetrios ise kaçt›. Pers Devleti’ne son verdikten sonra da onlar›n idare sistemini sürdürmüfltür.

Lydia.4. Spartal›lar›n Atina Akropolisi’ndeki Athena Tap›na¤›’na sald›rmas› c. Demetrios Krall›¤› 8. Pelponnesos Birli¤i üyelerinin Delos Birli¤i’ne al›nmas› e. II. Lykia. M. ‹skender’in ölümünden sonra M›s›r’da hüküm süren krall›¤›n ad› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Philippos aras›nda e. Hippeis 9. Issos. Karia e. Lydia. Ionia. Issos c. uzun m›zrakl› askerlerden oluflan birlik afla¤›dakilerden hangisidir? a. Philippos’a mektup yazan Hellen hatip afla¤›dakilerden hangisidir? a. Büyük ‹skender’in Hellen Birli¤i’ne lider seçilmesi c. 281 tarihinde. Gaugamela b. Thebai + II. Thebai ile Atinal›lar aras›nda c. Philippos aras›nda 4. Ionia. Lydia. Granikos. Lysimakhos . Seleukos’un. Büyük ‹skender’in Perslere karfl› seferinde yap›lan üç önemli savafl afla¤›dakilerden hangisinde s›ras›yla verilmifltir? a. M. Karia d.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 73 Kendimizi S›nayal›m 1. Sparta + Korinthos ile II. Phalanks c. Troas. Atinal›lar›n.Ö. Philippos’un Hellen Birli¤i’ne lider seçilmesi d.Ö. 355 y›l›ndaki “Kutsal Savafl”›n patlamas›na yol açan olay afla¤›dakilerden hangisidir? a. Issos c.Ö. Seleukos c. Lykia b. Demosthenes b. Karia. Granikos. Philippos’un Hellen kentlerine savafl ilan etmesi 5. Gaza e. Centurio b. Gaugamela. Granikos. Sparta + Korinthos ile Atinal›lar aras›nda d. Gaugamela. Gaugamela 6. Troas. 305’te. Karia c. Ionia. Ionia. Antigonos d. Lysimakhos Krall›¤› c. Troas. 338’deki Khaironeia Savafl› kimler aras›nda oldu? a. Philippos ile Atinal›lar aras›nda b. Ptolemaioslar d. Lykia 7. Gaugamela e. Atina’n›n Sparta’daki tap›naklar› ya¤malamas› b. II. Issos b.Ö. Atina + Thebai ile II. o zamana de¤in bilinen en geliflmifl savafl makinelerinin kullanarak Rhodos Adas›’n› kuflatan ve “Poliorketes” (kuflat›c›) lâkab›yla an›lan komutan (kral) afla¤›dakilerden hangisidir? a. Phokislilerin Delphoi’u iflgal etmesi e. Kseonophanes d. Issos. Troas. 337’de toplanan Korinthos Birli¤i’nde al›nan en önemli karar afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ipsos d. Ünite . Lejyon d. Ionia. Apollodoros 2. Issos. M. Phanes e. Lydia.Ö. Granikos d. M. Troas. Lykia. müttefiklerini Delos Deniz Birli¤i’ne üye yapmas› b. Antigonoslar b. Granikos. Korinthoslular›n komflular›n›n tap›naklar›na sald›rmas› d. Perslere karfl› yap›lacak savaflta Hellen ulusu birli¤inin bafl›na geçmesi için Makedon Kral› II. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt›¤› ve öldürdü¤ü savafl afla¤›daki yerlerden hangisinde gerçekleflmifltir? a. Atinal›lar›n Delphoi’u iflgal etmesi 3. Korupedion 10. Toksotai e. Karia. Gaugamela. Büyük ‹skender’in Perslere karfl› seferinde izledi¤i güzergâhta geçti¤i bölgeler afla¤›dakilerden hangisinde s›ras›yla verilmifltir? a. Seleukoslar e. Lydia. Lykia. hareket kabiliyeti yüksek. Ptolemaios b. Demetrios e. M. Büyük ‹skender’in zaferlerinde büyük pay sahibi olan. Isokrates c.

‹skender’in ordusu Pers kuvvetlerini yenilgiye u¤ratt›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Philippos” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Sahnenin en solunda. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi. di¤erinde bir pars av› tasvir edilmifltir. Daha sonra yoluna devam ederek Granikos’a (Biga Çay›) vard›. bafl›nda aslan postuyla ve flahlanm›fl olan at›n›n üzerinde ‹skender yer almakta olup m›zra¤›n› öndeki Pers süvarisine f›rlatmak üzeredir. Philippos’un ekonomik gücünün kayna¤›n› oluflturuyordu. gerçekte ‹skender’e ait de¤ildir. o zamanki ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri’nin Müdürü Osman Hamdi Bey taraf›ndan Sidon (flimdi Saida. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Sidon’un son kral› Abdalonymos’a ait olabilece¤idir. S›ra Sizde 3 Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Burada bir Makedonyal› süvari flahlanm›fl at›yla yine bir Persi öldürmektedir. d S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Yunanistan’›n kuzeyindeki Krenides yöresinde yer alan Pangaion Da¤›’ndaki alt›n ve gümüfl madenleri II. 281). Pentelikon mermerinden yap›lm›fl olan lahit. b Yan›t›n›z yanl›fl ise “Makedon Krall›¤› ve II. Bugün için en güçlü olas›l›k. yüzy›l›n sonlar›nda. Seleukos. Lübnan) Krallar Nekropolü’nde yap›lan kaz›larda ortaya ç›kar›lan ve üzerinde Büyük ‹skender’in tasviri oldu¤u için “‹skender Lahdi” olarak adland›r›lan lahit. 9. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 4. tahta geçmesini ‹skender’e borçluydu. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Khaironeia Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. sayg› gösterdi. . Sahnenin sol taraf›nda aslan av›. b 7. Lahdin dar yüzleriden birinde bir savafl sahnesi. Böylece. c 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. yüzy›l›n son çeyre¤ine tarihlendirilmektedir. b 2. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korupedion Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 8. Lahit kapa¤›n›n dar yüzlerindeki al›nl›klarda savafl sahnesi yer almaktad›r. onun önündeki aslana sald›ran Pers k›yafetli atl› figürün ise Abdalonymos’u temsil etti¤i düflünülür. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korupedion Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Perslerle ilk karfl›laflma burada oldu. d 6. sa¤ taraf›nda geyik av› resmedilmifltir.Ö. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kutsal Savafl” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. Benzer sahne. yani iki atl› figürün mücadelesi bu kez sa¤ uçta tekrarlanmaktad›r. Aslan av›ndaki atl› figürlerden birinin (soldaki) ‹skender. Yüksek kabartmal› ve boyal› olan lahdin uzun kenarlar›ndan birindeki kabartmalarda Hellenlerin Perslerle olan savafl› (Gaugamela Savafl› ?) tasvir edilmifltir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korinthos Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Üzerinde herhangi bir yaz›t olmad›¤› için kime ait olabilece¤i konusunda ancak tahminler yürütülmüfltür. lahdin. e 4. M. e 10. Dolay›s›yla sol uçtaki ‹skender ile sa¤ uçtaki Makedonyal› bir simetri oluflturarak. Korupedion zaferinden sonra Seleukos. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i “ konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde 2 Büyük ‹skender Anadolu’ya Çanakkale Bo¤az›’ndan (Hellespontos) geçti ve ilk önce Troia antik kentinin oldu¤u yere (Ilion) gelerek Troia kahramanlar›n›n an›s›na kurban kesti. d 3. Anadolu’nun ve Indos’a de¤in Do¤u’nun egemeni oldu. Lahdin öteki uzun yüzünde av sahnesi yer almaktad›r. Abdalonymos. Sahnenin geri kalan orta k›sm›nda ise Hellenlerle Persler aras›ndaki fliddetli mücadele betimlenmektedir. sahneyi âdeta bir çerçeve içine almaktad›rlar.74 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› ‹skender Lahdi 19.

E. J. M. Oxford. ‹letiflim Yay›nlar›.B. Tekin. Mansel. J. (2008). Sartre. (2005). Paris.T. Oxon.C. çev. Antiochos III and the Cities of Western Asia Minor. Ankara. N.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 75 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Alexiou.L. Descat (2001). J. S. A. The Greek World after Alexander 323-30 BC. L’Anatolie. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. Bresson. (2004). Ünite . P. Routledge. Thames and Hudson. M. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl.. Clarendon Press. Cambridge University Press.G. Ausonius. Ma. –– Fisher. (2010). The Reign of Alexander the Great. la Syrie. A.4. Leveque. G. Hammond. Paris. Bosworth. Les cités d’Asie Mineure occidantale au IIeme siecle a.c. The Macedonian State. Shipley. TTK. Oxford.Miroux. O.. Conquest and Empire. ‹stanbul. Oxford University Press. (2002). Armand Colin. Le monde hellenistique.Tulunay. G. (2004). . Ege ve Yunan Tarihi. Exploring the World of the Ancient Greeks. ve R. A. Londra. A. (1969). E. Davesne. ‹stanbul. (1993). Camp. (1971). 1969.. L’Anatolie hellenistique de l’Égée au Caucase. (1992). Breal. (1991). Minos Uygarl›¤›. Cambridge. l’Egypt de la mort d’Alexandre au reglement par Rome des affairs d’Orient (323-55 av. Paris.

Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi yönetimi. hangi olaylar›n ve halklar›n Roma’n›n kuruluflunda rölü oldu¤unu aç›klayabilecek. Roma’n›n yer ald›¤› ‹talya co¤rafyas›n› betimleyebilecek.5 Amaçlar›m›z • • • • • • ‹talya Latinler Etrüskler Roma Patrici Pleb HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Roma’n›n küçük bir kent-devletinden imparatorlu¤a dönüflüm sürecini tart›flabileceksiniz. yönetim merkezleri ve yöneticilerini aç›klayabilecek. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR ON ‹K‹ LEVHA KANUNLARI ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI MÜTTEF‹KLER SAVAfiI MITHRADATES SAVAfiLARI ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI Hellen ve Roma Tarihi Roma: Kuruluflu. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri . Anahtar Kavramlar • • • • • • Kartaca Caesar Pompeius Octavianus Sulla Brutus ‹çindekiler • • • • • • • • • • • • ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹ KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ VE DEVLET ‹DARES‹ CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI. Roma’n›n ne zaman ve nas›l kuruldu¤unu.

‹talya’n›n uzunlu¤u yaklafl›k 1000 km’yi. Roma. Apeninler yar›maday› do¤u ve bat› olarak ikiye ay›rmaktad›r. Yar›madan›n kuzeyini Alp Da¤lar› s›n›rlamaktad›r. Padus) ve kollar› taraf›ndan sulanan ova. yüzy›llar . tunç iflçili¤inde ileri düzeydeydiler.Ö.Ö. ‹talya’ya en yak›n büyük adalar. daha sonra Quirinalis. Italia) ad›n›n kökeni. Demir Ça¤›’n›n bu Latin topluluklar›nda göçebeli¤in yerini giderek tar›ma dayal› yerleflik yaflam biçimi al›yordu. yar›madan›n bat›s›ndaki deniz Tiren Denizi. Dolay›s›yla. geniflli¤i de (en genifl noktadan ölçüldü¤ünde) yaklafl›k 240 km’yi bulmaktad›r. 10. 1. 10. K›y› boyunca oval›k alanlar yer almakta olup yar›madan›n en büyük ovas›. Önceleri yar›madan›n güneyi (Bruttium bölgesi) bu ad› tafl›rken zamanla kuzeye do¤ru yay›larak tüm yar›maday› kapsam›flt›r. ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI Demir Ça¤›’n›n bafllad›¤› M. biny›l›n bafllar›nda (bir görüfle göre de 2. hemen güney ucunda ise Sicilya’d›r. olas›l›kla ‹talik bir sözcük olan Vitulus’tan gelmekte olup Vitalia’ya (Danalar Ülkesi) dayanmakt›r. ‹talya. Yaklafl›k olarak M. yak. Esquilinus ve Capitolium tepeleri de iskâna sahne oldu.-8. Apeninler ise yar›madada kuzey-güney do¤rultusunda uzanan da¤ silsilesidir. do¤usundaki deniz ise Adriya Denizi (Adriyatik) olarak adland›r›l›r. Ölülerini yakan bu toplulu¤un hemen güneyinde yaflayan bir baflka topluluk ise ölülerini gömüyordu. Tiber Nehri’nin Roma’ya yak›n olan kesiminde yer alan tepeler iskân edilmeye baflland›. bu gruplar savunmaya uygun Palatinus Tepesi ile Forum Vadisi’ne yerlefltiler.Roma: Kuruluflu. baflka göçmenleri de çekti. bat›da Korsika ile Sardinya. biny›l›n sonlar›nda) yeni göçlerin görüldü¤ü yeni bir evre bafllad›. âdeta bir çizmeyi and›ran biçimde Akdeniz’e uzanan bir yar›madad›r. yüzy›lda. Latium ile Etruria’n›n birleflti¤i stratejik bir mevkide yer al›yordu. kuzeyde Alp Da¤lar›’n›n hemen güneyindeki Po Ovas›’d›r. Esas olarak Akdeniz’de yer alsa da. ‹talya (Lat. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI Önce ‹talya ad›n›n nereden geldi¤i konusunda bir fleyler söylemek yerinde olacakt›r. ‹talya’n›n en verimli ovas›d›r. M. Tiber Nehri’nden güneyde Campania’ya kadar uzanan Latium bölgesine yerleflen bu insanlar Latince’nin ilkel bir flivesini konufluyorlard›. Yar›madan›n do¤u k›y›lar› nispeten düz olup gemilerin yanaflmas›na elveriflli olan körfezler daha ziyade bat› ve güney k›y›lar›ndad›r. 650 km uzunlu¤undaki Po Nehri (Lat. Yerleflik yaflama müsait olan bölge. ‹talya Yar›madas› ile Sicilya Adas›’n› Mesina Bo¤az› ay›rmaktad›r.Ö.

Etrüskler M. Etrüskler’di. yeni göçmenler de Latium bölgesinin hemen kuzeyine (Etruria) gelip yerlefltiler. bir k›sm›n›n da gömdü¤ü (inhumasyon) saptanm›flt›r. O s›ralar Etrüskçenin ilkel bir flivesini konuflan bu insanlar.Ö. yüzy›l bafllar›nda. Anadolu’da ve Mezopotamya’da bilinen uygulamalard›r.1 ‹talya P AL I A R VENETIA ⁄L DA PO OV Po N ASI LIGURIA ehri A P E ET A N R D I R N er UMBRIA PI C R I L i Y U E A D E N Tib KORS‹KA SABINI Roma LA TI UM Ostia hr IA R EN U Ne M SA CA MN M IU M IA AP PA UL IA N ‹ Z ‹ CA LA BR SARDINYA T Y R R H E N D E N ‹ Z ‹ IA LUCANIA SICILYA TUNUS ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ Latinler bölgeye en son gelenler olmad›lar. 8. 7. yüzy›l bafllar›ndan itibaren 26 harften oluflan bir alfabe BRU TTI UM . Resim 5. dinsel inan›fllar› ve kehanette bulunma tarzlar› da (disciplina Etrusca) onlar›n Do¤uyla veya Küçük Asya ile olan iliflkisini gösterir. Yerlileri kâh bask› uygulayarak kâh bar›flç›l yollarla ikna ederek buradaki tepelerde kent-devletleri kurdular.Ö. kendilerinin ya da en az›ndan yönetici s›n›f›n Do¤u kökenli oldu¤una inan›yordu.78 Hellen ve Roma Tarihi aras›nda Roma’n›n bulundu¤u mevkideki bu iskân› gerçeklefltirenlerin bir k›sm›n›n ölülerini yakt›¤› (kremasyon). Bir süre sonra. Nitekim. Etrüskler. Ancak gerek gömme gerekse yakma uygulamas›nda her zaman kronolojik bir s›ra takip edildi¤ini söylemek zordur. olas›l›kla M. Kufllar›n uçufluna ya da kurban edilen hayvanlar›n ba¤›rsaklar›na bakarak kehanette bulunmalar›.

12 adet kent-devleti kuruyorlard›. gerçekte bu tarih tart›flmaya aç›k olup gerçe¤i yans›tmaD‹KKAT maktad›r. Ünite . 59-M. yüzy›l sonlar›na do¤ru.Ö. Daha sonra s›ras›yla Servius Tullius (M. Troia’n›n yak›l›p y›k›lmas› s›ras›nda Troial› prens Aineias (Lat. Roma’n›n son kral›n›n etnik kökeni ve ad› nedir? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D fiÜ Geleneksel inanca göre. o¤lu Askanios ve babas› Ankhises’i yan›na alarak Troia’dan kaçm›fl ve Orta ‹talya’daki Latium’a gidip yerleflmifltir.Ö. Etrüsk kökenli ilk kral Tarquinius Priscus (M. 535510) Roma taht›na geçti. Ancak Übu N E L ‹ M tamam›yla tarih mitolojik bir tarihtir.Ö. Bir Etrüsk kral sülalesi olan Tarquiniuslar Roma’da denetimi ele geçirdi ve Roma’n›n köyden kente dönüflümü h›zland›. 510) ve yeni bir anayasa oluflturuldu. Etrüsk kent-devletlerine tâbi oldu. Etrüskler. Roma M. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 79 kullan›yorlard›. 753 çilen consul (konsül) listelerini temel alarak Roma’n›n kurulufl O R U olarak önerdi ve o zamandan itibaren bu tarih Roma’n›n geleneksel kurulufl tarihi olarak kabul edildi. 1. gelenek böyle dese de.Roma: Kuruluflu. yap›lacak ifller için.S. 17). yüzy›lda yaflam›fl Romal› yazarlardan Varro. Ancak.Ö. 753’te kurulmufltu. y›ll›k seS tarihini M. 509 / 508). burada. 1.Ö. yak.Ö. bir y›ll›¤›na seçilen iki consul’e (konsül) yetki verdi ve böylece Roma’da Cumhuriyet idaresi bafllam›fl oldu (M. 578-535) ve Tarquinius Superbus (M. yani Latium’da.Ö. Efsaneye göre uzun . Tarquinius Superbus’un o¤lu Sextus’un Lucretia’y› kaç›rmas› sonras›nda. K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET ‹ç içe geçmifl efsanelere göre. res. ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹ 1 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE Resim 5.Ö. Bu arada Aineias’›n o¤lu Askanios.Ö. bir ya da birkaç de¤il. Roma’n›n da aralar›nda oldu¤u birçok Latin yerleflimi. Alba Longa kentini kurmufltur. yak. yak.5. Fakat. yak. M. yap›lan arkeolojik kaz› ve yüzey araflt›rmalar› ile antik co¤rafya çal›flmalar› bu 12 kent-devleti sisteminin her zaman böyle gerçekleflmedi¤ini göstermifltir. 616-579) idi. 7.2 SIRA S‹ZDE Difli kurt ve ikizler AMAÇLARIMIZ Kaynak: RamageAMAÇLARIMIZ Ramage (2008). Romal› tarihçi Livius (M. Aeneas). kendi egemenlik bölgeleri olan Etruria’da kent-devleti kurmay› planlad›klar›nda.Ö. Neticede Tarquinius ailesi Roma’dan kovuldu (M. Etrüskler bir yüzy›ldan biraz fazla bir süre Roma’da egemen oldular. yak. M. Lucius Iunius Brutus önderli¤inde bir grup Roma aristokrat›n›n isyan etti¤ini anlat›r. Senatus.

onlar› bulan difli bir kurt taraf›ndan emzirildiler. Amulius tahta geçer geçmez. ister zengin ister fakir olsun tek meclis çat›s› alt›nda toplanm›fl oluyordu. Roma’n›n kurulufl efsanesi. onlara göre daha az haklara sahip “s›n›rl› hukuklu” yurttafllar da (plebler) girebiliyordu. Curia sistemi ayn› zamanda Roma ordusunu oluflturmaktayd›. Numitor’un çocuklar›n› öldürttü. kanunlar›n yap›lmas› ve savafl karar› almak bu meclisin görevleri aras›ndayd›. her bir curia 100 piyade ve 10 süvari sa¤l›yordu. Böylece Rhea. Kral›n dan›flma organ› olarak görev yapan D‹KKA Senatus ise 300 üyeden olufluyordu. Kral›n seçimi. di¤eri bo¤a) kofluldu¤u sabanla kentin s›n›r›n› çizmeye koyulmufltu ki kardefli Remus saban›n izinin üzerinden atlay›nca bir anl›k öfkeye kap›lan Romulus. Rhea Silvia’n›n. adlar›n› Romulus ve Remus koydular. burada hüküm süren krallardan Numitor. Senatus’un (SenaO R U to) teklifi ileS Curia Meclisi taraf›ndan seçilirdi. onu öldürdü. Bir Vesta rahibesinin hamile kalmas›n›n cezas› ölümdü. kral taraf›ndan pater familias’lar aras›ndan seçilirdi. patricius) denen hukuktan tam olarak yararlanan yurttafllar›n oluflturdu¤u bir meclisti. ileride sorun yaratmamas› için. hem de bafl hâkim olarak askeri. Senatus gerçek gücüne ve anlam›na Cumhuriyet Dönemi’nde kavuflacakt›r. daha sonra da. Kehanet uyar›nca kenti Palatinus Tepesi’nde kuracaklard›. Bu kez bu meclise sadece “tam hukuklu” patricii (veya patricius’lar) yurttafllar de¤il. ‹kizler. Her ikisi delikanl›l›k ça¤›na gelince Amulius’u öldürüp. Romulus yeni kurulan kenti nüfusland›rmak için haydutlar.80 Hellen ve Roma Tarihi y›llar Askanios’un soyundan gelenler Alba Longa’da hüküm sürmüfllerdi. kardefli Amulius taraf›ndan tahttan indirildi. Her bir tribus 1000P piyade ve 100 süvari sa¤lamakla yükümlüydü. komflu Sabinleri bir ziyafete kat›lmaya ikna etti ve bu ziyafet s›ras›nda Romal›lar Sabinlerin kad›nlar›n› zorla kaç›rarak kendilerine efl yapt›lar.Aeneis destan›nda anlat›l›r. Bu arada sepet içinde k›y›ya sürüklendikleri yerde yeni bir kent kurmaya karar verdiler. böylece tüm Roma yurttafllar›. Ancak bir süre sonra sepet bir incir a¤ac›n›n dallar›na tak›l›p k›y›ya sürüklendi. Amulius hemen harekete geçerek Rhea Silvia’y› Tiber Nehri’ne att› ve ikizleri de bir sepet içine koyarak Tiber Nehri’nin sular›na b›rakt›. bir ara hem Roma hem de Sabin krallar› taraf›ndan yönetilmiflti. ‹NTERNET D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . nas›l olduysa oldu. Savafl Tanr›s› Mars’tan ikiz o¤ullar› oldu. bir anlamda müstakbel vârislerin önü kesilmifl oluyordu. Romal› ozan Vergilius’un -Roma’n›n ulusal destan› say›lan. daha sonra da bir çoban taraf›ndan büyütüldüler. Günlerden bir gün. k›z› Rhea Silvia’y› da Vesta Tap›na¤›’na rahibe yapt›. Emretme yetkisine (imperium) sahip olan kral. dini ve hukuki Tgücü elinde tutard›. evlenemeyecek ve çocuk sahibi olamayacakt›. curia baz›nda K ‹ T A düflünüldü¤ünde ise. SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Roma’n›n kurulufl efsanesindeki ikizlerin adlar› nedir? DÜfiÜNEL‹M S O R U KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ DÜfiÜNE ‹M VE DEVLETL ‹DARES‹ Roma Devleti’nin bafl›nda Rex olarak adland›r›lan bir kral vard›. böylece yeni kurulan kentte bir toplum yarat›ld›. SIRA S‹ZDE (Senato) d›fl›nda curia’lar›n oluflturdu¤u Comitia Curiata Senatus’un denen bir meclis vard›. Romulus bir çift beyaz s›¤›r›n (biri öküz. Bu curia meclisi (Comitia Curiata) daha ziyade AMAÇLARIMIZ patricii (tek. Gelene¤e göre Roma. Üyeler. dedeleri Numitor’u tekrar Alba Longa taht›na ç›kartt›lar. Krall›k döneminin sonuna do¤ru Comitia Curiata’n›n yerini yine benzer bir organizasyon olan Comitia E V ‹ Z Y O N T E L Centuriata (Yüzler Meclisi) ald›. hem bafl “rahip”. Ancak. hem baflkomutan. kaçaklar ve suçlu erkekleri toplayarak kente getirdi.

yapt›klar› kötü icraatlar›n hesab›n› ancak görev süreleri bitince verecek olmalar›. Senatus’un karar›yla. Ayr›ca. 509 / 8). Fakat her ikisince paylafl›lan bu güç.Ö. di¤erinin ald›¤› karara itiraz (veto) edebilirdi. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . devlet hazinesinden (aerarium) sorumlu olan ve quaestor ad›n› tafl›yan iki (say›lar› zamanla artm›flt›r) yard›mc›s› vard›. s›n›rs›z ve karfl› konulmaz de¤ildi. Praetor’lar ise adli ve hukuki ifllerden sorumlu yüksek devlet memurlar› olarak görevlerini sürdürdüler. 2. Ünite . Bunlar Comitia Curiata ve Comitia Centuriata idi. Bazen. y›ll›k seçilen ve praetor unvan› tafl›yan iki yüksek devlet memurunun (magistratus veya magistrat) yönetti¤i Cumhuriyet (Res publica) idaresi kuruldu (M. Consul’ler ve daha önceden consul’lük yapanlar do¤rudan Senatus üyesi olurdu. plebler. yurttafll›k haklar›nda iyilefltirme elde edebilmek için Roma’y› terk edip kentin d›fl›ndaki Kutsal Da¤a (Mons Sacer) ç›kt›lar. Roma Cumhuriyet Dönemi’nde dictator’luk yapan en ünlü iki kifli Sulla ve Caesar idi. Roma Devletinin askeri. yüzy›lda daha önemli bir duruma gelen Atl› S›n›f›’na belirli bir servete sahip 18 yafl›n› doldurmufl her özgürRyurttafl›n girme S O U hakk› vard›. Rex Sacrorum (kutsal ifllere bakan kral) ad›n› tafl›yan bir görevli daha vard› ki onun da vazifesi dinsel törenlerin organizasyonunda bafl rahibe yard›mc› olmak ve kurban ifllerini düzenlemekti.5. Özellikle M. Curiata Meclisi daha ziyade patricii denen tam hukuklu yurttafllar›n oluflturdu¤u bir meclisti. onlar› kötü yönetimden uzak tutan bir unsurdu. Cumhuriyet idaresinin merkezi durumundayd›. Krall›k dönemindeki iki meclis Cumhuriyet Dönemi’nde de sürdürülüyordu. böylece tüm Roma yurttafllar›. Kanunlar›n yap›lmas› ve savafl karar› almak Comitia Centuriata’n›n görevleri aras›ndayd›. Senatus’un üye say›s› bafllang›çta 300 iken daha sonra 600’e ç›kart›lm›flt›r. tek bir meclis çat›s› alt›nda toplanm›fl oluyordu. Sonuçta. Yaklafl›k 150 y›l sonra. savafl ya da iç savafl gibi ola¤anüstü durumlarda. 494’te. consul’ler.Ö. Senatus’a da baflkanl›k eden consul’ler. Ayr›ca. dictator. mutlak otoriteyle ve yaln›zca alt› ay süSIRA S‹ZDE reyle devletin idaresini ele al›rd›. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR Son kral Tarquinius Superbus’un Roma’dan kovulmas›ndan sonra. bu magistratlar praetor de¤il consul olarak adland›r›lmaya baflland›. hukuki ve mali âmirleriydi. Consul’lerin. Görev süresince dokunulmazl›klar› olan consul’ler Roma Halk Meclisi’nce (Comitia Centuriata) y›ll›k olarak seçiliyorlard›. Cumhuriyet idaresinin bafl›ndaki iki consul de eflit flekilde emretme ve hükmetme yetkisine (imperium) sahipti.Roma: Kuruluflu. Her bir consul. meclislerden ç›kan tüm kararlar›n Senatus’da onaylanmas› gerekmekteydi. Pontifex Maximus denen bafl rahibin sorumlulu¤undayd›. Dinsel ifller ve yetki.Ö. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 81 CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI. Roma Cumhuriyeti’nde fiövalye S›n›f› olarak da tan›mlayabilece¤imiz Atl› S›n›f› DÜfiÜNEL‹M da (Equites) önemliydi. Bu iki meclisin yan› s›ra Comitia Tributa ve Concilium Plebis de Cumhuriyet döneminin önemli meclislerindendi. iki kifliye (praetor denen iki magistrata) geçti. Patricii s›n›f›ndan olanlar ise duruma müdahale edip bir tür grev niteli¤indeki bu hareketiS‹ZDE SIRA anlaflmayla sonland›rd›lar. yetkilerini bir dictator’a devrederlerdi. idari ve siyasal kararlarda consul’ler Senatus’a dan›fl›rlar ve oradan ç›kan karara (Senatus consultum) göre hareket ederlerdi. Comitia Centuriata’ya ise sadece tam hukuklu (patricii) yurttafllar de¤il fakat s›n›rl› hukuklu (plebler) yurttafllar da girebiliyordu. D‹KKAT ‹lk Grev: M. güç ve yetki tek bir kifliden (kraldan). çünkü Senatus.

Tarentum.Ö. yüzy›l sonlar›ndan beri Roma ile iyi iliflkiler içinde olan oligarflik yap›da bir kentdevletiydi. Üçüncü Samnit Savafl›’nda (M.Ö. 275’te Beneventum mevkiinde yap›lan savaflta Roma Pyrrhos’u yenilgiye u¤ratt› ve Pyrrhos.Ö. Daha sonra Roma. 449’da decemvir’leri protesto için Plebler ikinci kez Kutsal Da¤’a ç›km›fllard›r.Ö.Ö. plebler decemvir’lerden rahats›zl›klar›n› her f›rsatta dile getirmifller hatta M. Güney ‹talya’ya da egemen oldu. Savafl›n bafllama nedeni Lucanlar›n tehdidine maruz kalan Hellen koloni kenti Thurii / Sybaris’in Roma’dan yard›m istemesi ve Roma’n›n da bu kente bir garnizon yerlefltirmesiydi. 272’de Romal›lar›n eline geçti. her iki devletin siyasal ve ekonomik ç›karlar› da zedelendi¤i için karfl› karfl›ya gelmeleri kaç›- . POn ‹ki Levha Kanunlar› patricii-pleb mücadelesini sonland›r‹ T A mam›fl. Tarentum.82 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 3 Roma’da Krall›k S‹ZDE SIRA Döneminde baflta kral vard›r. Cumhuriyet döneminde devletin bafl›nda kim vard›r? ÜfiÜNEL‹M ON ‹K‹ DLEVHA KANUNLARI DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Devam eden patricii-pleb mücadelesinde önemli bir ad›m M. Birinci Samnit Savafl› M. Roma yurttafllar›n›n görev ve sorumluluklar›. Ancak M.Ö. 343-341 aras›nda oldu.Ö. Romal›lar›n Güney ‹talya’da ve Sicilya’da egemenlik kurma giriflimleri. 343’te Orta ‹talya’n›n güneyindeki Samnitlerle üç kez karfl› karfl›ya geldi. özellikle ticaret alan›nda Akdeniz’de etkisini hissettirmeye bafllamas› Roma’n›n da dikkatinden kaçm›yordu. ülkesine döndü. Kanunlar›n U S O R yaz›l› hale getirilmesine iliflkin. 451’de decemvir’ler görevlendirildi. consul’lerin atanmas› geçici olarak ask›ya al›nd› ve öncelikle kanunlar›n yaz›lmas› için M.KAncak. yüzy›l ortas›nda at›ld›. Baflkanl›¤›n› Appius Claudius’un yapt›¤› ve on D‹KKAT patricii’den oluflan bu komisyon kanunlar› ›slah edecek. Samnitler ve müttefiklerine karfl› zafer kazanarak Latium’un yan› s›ra Orta ‹talya’n›n güneyinde de güçlü bir konuma geldi. Romal›lar. kimilerine göre tunç. Böylece Roma. Pleblerin talebi üzerine. Kartacal›lar› Punlar olarak adland›r›yorlard› (Türkçe literatürde bazen Pön olarak da geçmektedir). Neticede decemvir’lerin görevine son verilmifltir. kimilerine SIRA S‹ZDE göre ise fildifli veya ahflap levhalar üzerine kaz›narak yaz›lan kanunlar Forum’da as›larak herkesin haberdar olmas› sa¤land›. Böylece. Kartaca Savafllar› Bugün Tunus s›n›rlar› içinde kalan Kartaca.Ö. Roma’n›n kendi nüfuz sahas›na müdahale etmesinden dolay› Roma’ya savafl ilân etti ancak Roma ile savaflacak kadar güçlü olmad›¤›ndan Yunanistan’›n kuzey bat›s›ndan Epeiros Kral› Pyrrhos’u yard›ma ça¤›rd›. ancak iki taraf da kesin galibiyet alamad› ve bar›fl antlaflmas› yap›ld›. standart bir hale getirecek ve yaz›l› olarak kay›t alt›na alacakt›. M.Ö.Ö. 6. Kartacal›lar›n zamanla büyüyüp güçlenerek. buralarda kolonileri bulunan Kartacal›lar› rahats›z etmifl. 5. yurttafllar aras›ndaki hukuki iliflkiler gibi temel unsurlar› içeren levhalarda pek çok konuya aç›kl›k getirilmiflti. Bu levhalar günümüze kalmam›flt›r ancak baz› kanun maddeleri veya cezai hükümler antik yazarlar arac›l›¤›yla günümüAMAÇLARIMIZ ze ulaflabilmifltir. Güney ‹talya’daki Taras (Tarentum) kentiyle karfl› karfl›ya geldi. 327-304 aras›ndaki ‹kinci Samnit Savafl› Romal›lar›n lehine bir bar›fl antlaflmas›yla sonuçland›. eski bir Fenike kolonisi olup M. 298-290) Roma. M. TELEV‹ZYON ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI ‹NTERNET NTERNET Samnit ‹Savafllar› Roma M.

197). . sonra da T. üçüncü kez Kartacal›larla karfl› karfl›ya geldiler.Ö.Ö.Ö. Roma’n›n ‹talya d›fl›nda elde etti¤i ilk toprak parças›yd› ve buras› bir praetor (vali) idaresinde eyalet (Provincia Sicilia) yap›ld› (M. tüm Afrika’y› de¤il. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 83 n›lmaz olmufltu.202). Roma’ya savafl tazminat› ödeyecekti. 146’da. Birinci Kartaca Savafl›’n›n son bulmas›ndan yaklafl›k 20 y›l sonra ‹kinci Kartaca Savafl› (M.Ö.Ö. 200-197). Ege Adalar› ve Anadolu’daki Ptolemaios topraklar›n› da almak isteyince de Pergamon Krall›¤› ve Rhodos ile aras› aç›lm›flt›.Ö.Ö.Ö.Ö. 149-146). Makedonlar Romal›lar karfl›s›nda baz› baflar›lar elde etmifl olsalar da Tesalya’daki Pydna mevkiinde yap›lan savaflta Romal›lar Makedonlar› büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (M. burada Afrika Eyaleti’ni (Provincia Africa) kurdu. Makedonya’y› Roma eyaleti statüsüne (Provincia Macedonia) dönüfltürdüler. 202). Ancak Romal›larla Kartacal›lar aras›nda Kartaca yak›n›ndaki Zama mevkiinde yap›lan savafl› Romal›lar kazand› (M. Hellenistik krall›klardan Ptolemaioslar›n M›s›r d›fl›ndaki topraklar›na göz diken Makedon Kral› V. Makedonlarla Romal›lar aras›ndaki Birinci Makedonya Savafl›’n›n sonlar›na do¤ru Makedon Kral› V.Ö. Böylece Üçüncü Makedon Savafl› bafllad› (M. Roma’dan yard›m isteyince Roma da Makedon Krall›¤›’na savafl ilân etti (M. 241). Ünite .Ö. Zama savafl›ndan yaklafl›k yar›m yüzy›l sonra.Ö. 264-241) bafllad›. Böylece Makedonlar ile Romal›lar aras›nda. 218-201) bafllad›. Bunun üzerine Pergamon ve Rhodos. Böylece ‹kinci Makedon Savafl› bafllam›fl oldu (M. Çok geçmeden P. ‹spanya’da iki ayr› praetor idaresinde iki ayr› eyalet oluflturuldu (M. 218). Baz› çarp›flmalardan sonra. Pergamon Krall›¤›’n›n. 168).5. Quinctius Flaminius komutas›ndaki Roma ordusu Illyria’dan bafllayarak güneye. Yunanistan’›n içlerine do¤ru ilerlemifl ve Tesalya’daki Kynoskephalai mevkiinde yap›lan savaflta Romal›lar Makedonlar› yenilgiye u¤ratm›fllard›r (M. büyük bir ordu ve savafl filleriyle ‹spanya’dan yola ç›kt› ve Alpleri aflarak Kuzey ‹talya’ya girdi (M. 200). Bafllang›çta. ufak çarp›flmalar ve manevralarla geçen Birinci Makedon Savafl› (M. Trasimenus ve Cannae’da (M. tamamen tahrip etti. Böylece Üçüncü Kartaca Savafl› bafllad› (M. Yunanistan üzerinde egemenlik iddias›ndan vazgeçecek. 216) yap›lan çarp›flmalarda Romal›lar› hezimete u¤ratt›. müttefiki Roma’ya karfl› düflmanca bir tav›r sergileyen Makedon Kral› Perseus’u Roma’ya flikayet etmesi üzerine.Ö. Philippos Romal›lar›n müttefiki olan Aitolia Birli¤i’ne karfl› bir zafer kazand› (M. Kartaca’y› iki y›l kuflatma alt›nda tuttu ve sonunda kenti ele geçirdi. komflusu Numidia ile Roma’n›n izni olmadan savafla girince Roma. Sicilya. hatta Apollonia ve Dyrrhakhion kentlerini iflgal etmiflti. Afrika Eyaleti: Roma Dönemi Afrika Eyaleti. Kartaca. Böylece 23 y›l sürecek olan Birinci Kartaca Savafl› (M. 215-205) bafllam›fl oldu. Hannibal kaçt›. Hannibal.Ö. Yap›lan anlaflma gere¤i. Kartaca’ya savafl ilân etti. 171-168). Romal›lar. M. Kartaca’l› ünlü komutan Hannibal.Ö.Ö. Roma Makedon Krall›¤›’na savafl ilân etti.Ö.Ö. Sulpicius Galba. sadece günümüz Tunus topraklar›n› kaps›yordu. Philippos. Bir süre sonra Romal›larla anlaflma sa¤land›. Ptolemaioslar›n Trakya k›y›lar›ndaki topraklar›n› ele geçirmifl (M. Romal›lar yaklafl›k 20 y›l sonra. Makedonlar s›n›rl› say›da asker d›fl›nda ordu bulundurmayacakt›. egemenlik alan›n› Makedonya’n›n kuzeyindeki Illyria bölgesine kadar geniflletmifl. Makedon Savafllar› Roma. 206). 241).Roma: Kuruluflu. Ancak daha sonra. Roma’n›n kendi nüfuz alanlar›na müdahalesi Makedonlar›n can›n› s›km›flt›. Romal›lar. 197). Yunanistan (Hellas) ve Küçük Asya’daki Eski Yunan kentlerinin özgürlüklerini tan›yacakt›. Kartacal›lar› yenilgiye u¤ratarak onlar› anlaflmaya zorlad›lar (M. Makedonya d›fl›nda iflgal etti¤i yerleri geri verecekti. Roma.

Ö. Böylece Octavius görevden al›nd›. Prusias’›n yan›na kaçt› ve ard›ndan intihar etti. Ancak bir süre sonra Tiberius. Consul M. Senatus’un M. Opinius’a verdi¤i yetki karfl›s›nda. Çare.Ö.Ö.84 Hellen ve Roma Tarihi Seleukos Kral› III. yeni Halk Tribunus’u tasar›ya olumlu bak›nca oylamaya geçildi ve tasar› meclisten geçti. GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI Cumhuriyet Dönemi’nde ifllerin iyi gitmedi¤inin sinyali. 2. Roma ordusu ile Seleukos Kral› III. 122) tribunus seçildi. di¤er Halk Tribunus’u Octavius’un halk›n menfaatini gözetmedi¤i için görevden al›nmas›n› öngören yeni bir teklif getirdi. muhaliflerce öldürüldü. 121 y›l› tribunus’lu¤una seçilmemifltir. toplumun di¤er kesimlerini de etkiliyor ve bu duruma bir çare aran›yordu. Acilius Glabrio komutas›ndaki Roma ordusu Yunanistan’a girerek Tesalya’da Thermopylai mevkiinde Antiokhos’un ordusunu yenilgiye u¤ratt› (M.Ö. 123 y›l›nda Halk Tribunus’u seçildi. Bunun üzerine Roma. donanmas› Kilikia’daki Sarpedon Burnu’nun bat›s›na geçemeyecekti.Ö. Gaius baz› reformlar› ç›karmada baflar›l› olduysa da Senatus ve Atl› (Equites. Antiokhos. Seleukoslar›n terketti¤i topraklar Pergamon ve Rhodos aras›nda paylaflt›r›ld›. Genifl arazilerden oluflan bu topraklar (latifundia) ihtiyac› olan köylülere veya çiftçilikle u¤raflanlara da¤›t›lmal›yd›. Bunun üzerine Tiberius. 191). Tesalya’daki Demetrias mevkiinde Yunanistan’a ayakbast› (M. 192). Octavius taraf›ndan veto edildi. Kardeflinin öldürülmesinden dokuz y›l sonra Gaius Sempronius Gracchus M. Antiokhos. 121 y›l› consul’ü L. Roma’n›n kendisini uyarmas›na ald›r›fl etmeyen Antiokhos’u Aitoller Yunanistan’a davet edince Antiokhos. Tiberius. Roma karfl›s›nda büyük bir yenilgi ald› (M. 190). .Ö. Antiokhos’a savafl ilân etti. Phrygia’daki Apameia (Dinar) kentinde bir antlaflma imzaland› (M. Antiokhos’un ordusu Sipylos Da¤› yak›n›ndaki Magnesia’da (Manisa) karfl›laflt›.Ö. Gaius’un bir amac› kardeflinin ortaya koydu¤u reformlar›n sürdürülmesi ve yeni reformlar yapmas› ise. Anadolu’nun güneyindeki Toroslar›n gerisine çekilecekti. Buna göre. Köylünün durumunu düzeltmek iddias›yla ortaya ç›kan ve soylu bir Roma ailesi mensubu olan Tiberius Sempronius Gracchus M. Çok geçmeden Romal›lar da Hellespontos’tan (Çanakkale Bo¤az›) Anadolu’ya geçti. her zaman oldu¤u gibi. yüzy›l sonlar›nda ortaya ç›km›flt›. daha muhafazakâr bir yap›ya sahip Senatus’un müdahalesiyle di¤er Halk Tribunus’u M. fillerinin tamam›n› ve savafl gemilerinin büyük bir k›sm›n› Roma’ya b›rakacakt›. Roma’n›n ‹talya’da fethetmifl oldu¤u topraklar›n kullan›m›na iliflkin bir kanun tasar›s› haz›rlad›.Ö. Ancak Hannibal. 133’te Halk Tribunus’u (pleb tribunus’u) seçildi. Antiokhos. Aventinus Tepesine s›¤›nm›fl olan Gaius ve taraftarlar› öldürülmüfltür. bir süre önce kendisine s›¤›nm›fl olan Kartacal› komutan Hannibal’i Roma’ya teslim edecek ve savafl tazminat› ödeyecekti. fiövalye) s›n›f›n›n yan› s›ra muhaliflerinin karfl› koymas›yla M. Halk tribunus’lar›n›n görev süresi bir y›l olmas›na ra¤men bir kanun de¤iflikli¤iyle ertesi y›l da (M. Anadolu’ya geçerek Ephesos’a (Efes) geldi.Ö. daha M. Antiokhos ‹le Savafl Romal›lar. di¤er amac› da Senatus’a karfl› mücadele ederek kardeflinin intikam›n› almakt›. yine aristokratlardan geldi. Köylüler giderek yoksullaflm›fl ve borçlanm›flt›. Teklif. merkezi bölgeleri Suriye olan Seleukos Krall›¤›’n›n giderek büyümesinden ve Anadolu’da güçlenmesinden endifle duyuyordu. Roma toplumunun adeta bel kemi¤ini oluflturan köylü s›n›f›n kötüleflmesi.Ö. Tasar›n›n yasallaflmas› köylü s›n›f›nda geçici bir rahatlama sa¤lad›. Bithynia Kral› I. 188).

Küçük Asya’da kontrolu sa¤lamak için Murena’y› orada b›rakm›flt›. Pontos Kral› VI. Hannibal’den sonra Roma’n›n en büyük düflman› idi. 85).Ö. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 85 MÜTTEF‹KLER SAVAfiI Italya’da (Italia) ve Roma’n›n müttefiki olan kentlerde yaflayanlara Roma yurttafll›k hakk› verilmemesi uzun zamand›r Roma içinde bir s›k›nt› yarat›yordu.Ö. 2. komutanl›¤›n Sulla’dan al›narak Marius’a verilmesine onay verdi.S.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan› öldürmesine de¤in. Sulla. Bu katliamda Romal› komutan M. M.Ö. Çanakkale civar›ndaki Dardanos’taV Roma ile bir anTELE ‹ZYON laflma yapt› (M. Müttefikler Savafl›’nda müttefik kentlerin Roma’dan talebi neydi? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE MITHRADATES SAVAfiLARI 4 M. elçilerinin Sulla’dan dönmelerini bekledi. 86’da. Mithradates’in silahland›¤›n› duyunca hemen harekete geçti. Bu savafllar hakk›nda en iyi bilgiyi M. Aquillius a¤z›na eritilmifl alt›n dökülerek katledildi.Ö. Ta ki Birinci Mithradates Savafl›’n›n da (M. 88-85) bafllamas›na neden olan (casus belli) Mithradates’in M.Ö. 120-63) aras›nda üç büyük savafl oldu. ele geçirdi¤i ganimetle tekrar Küçük Asya’n›n bat›s›na çekildi.Ö. Mithradates. SIRA S‹ZDE 88’de Roma’n›n Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’ni istila edip 80. Roma. Mithradates Anadolu’ya egemen olma arzusundan hiçbir N E T memifl. Bunu haber alan Sulla derhal Roma üzerine yürüdü ‹ve karar› kendi leK T A P hine çevirdi. Livius Drusus’un öldürülmesi (M. Önce Kappadokia’ya gelip Mithradates’in kontrolünde bulunan Komana kentine sald›rd›. Mithradates’e karfl› yürütülecek savafl›n komutanl›¤›n› Sulla’ya verdi. ‹ N T E R zaman vazgeçAncak. 91-88 y›llar› aras›nda cereyan eden ve tarihe “Müttefikler Savafl›” veya “Sosyal Savafl” olarak geçen bu savaflta (Bellum Italicum) müttefikler Roma’ya yenildiler ancak yine de istediklerini ald›lar. Murena. Cornelius Sulla consul AMAÇLARIMIZ idi. savafl›n sona ermesinden sonraki birkaç y›l içerisinde birço¤una yurttafll›k hakk› verdi. ard›ndan Orkhomenos’ta Pontos ordusunu yendi. Yunanistan’da önce Khaironeia’da. donanmas›n›n bir k›sm›n› Roma’ya teslim edecek ve savafl tazminat› ödeyecekti. Sulla. Bu arada Murena. 1. Sonraki birkaç y›l içinde durumun aleyhine gitti¤ini gören VI. Mithradates.Roma: Kuruluflu. M. Mithradates ise onun bu ilerleyifline ses ç›karmad›. Murena. M. Mithradates Eupator çoktan beri Anadolu’da büyük bir devlet kurmaA plan› yap›yor D‹KK T fakat Roma bir türlü bu krala müdahale etmiyordu. Buna göre. yüzy›lda Roma ile Pontos Kral› VI. Ünite . Senatus. Sulla’ya bir elçi göndererek Murena’y› flikayet etti.5. Bu soruna çözüm için giriflimde bulunan ve yeni bir reform paketi haz›rlam›fl olan M.Ö. Burada. Ancak daha sonra Senato. Licinius Murena vard›. Fakat Murena bu sözlere kulak asmad› DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . ‹talya’n›n güneyindeki Roma’n›n müttefiki kentler bir konfederasyon oluflturdular ve Roma’dan istedikleri yurttafll›k hakk›n› alma konusunda silaha sar›ld›lar.Ö. bu yüzden de Roma ile yapt›¤› anlaflmaya uymayarak Kappadokia’daki askerlerini çekmemiflti. 91) müttefikler aras›nda bir ayaklanman›n bafllamas› için barda¤› tafl›ran son damla oldu. yüzy›lda yaS O R U flam›fl olan tarihçi Appianos’un Romaika (Roma Tarihi) adl› eserinde buluyoruz. Mithradates Pontos d›fl›nda iflgal etti¤i yerlerden çekilecek. Sulla’n›n gönderdi¤i bir elçi ona Mithradates’in antlaflmaya sad›k kald›¤›n› bu nedenle de onu taciz etmemesi gerekti¤ini iletti.Ö. Mithradates. 83-81 y›llar› aras›nda süren ve ‹kinci Mithradates Savafl› olarak an›lan savaflta Romal›lar›n bafl›nda L. Mithradates Eupator (M. O y›l. Roma’da L. Halys (K›z›l›rmak) Nehri’ni geçti ve Mithradates’in egemenli¤indeki köyleri de ele geçirdi.

Bithynia. ordunun komutanl›¤›n› da L.Ö. 72). Mithradates ise K›r›m’a kaçt›. kendi isTELEV‹ZYON te¤iyle dictator’lu¤u b›rakarak Puteoli’deki evine çekildi (M. Atl› s›n›f›n›n mahkemelerdeki jüri üyeliklerini kald›rsa da o s›n›ftan sempatizan› olan 300 yeni üye daha alarak Senatus’un üye say›s›n› 300’den 600’e ç›kard›. Nikomedes M. Atl› s›n›f›ndan gelen Pompeius. Sulla daha sonra anayasay› aristokratlar›n lehine yeniden düzenledi.Ö. 78). M. 82/81’de dictatorA seçilen Sulla. Roma biri denizde. Lucullus. ora- . askerleri taraf›ndan Magnus (“Büyük”) unvan›yla onurland›r›lan nadir komutanlardan biriydi. Mithradates ise Armenia’ya kaçt›. Mithradates.Ö. Mithradates de hemen harekete geçerek Bithynia’y› iflgal etti. Roma komutan› Cn. Ancak. Bithynia Kral› IV. M.Ö. 88’de consul oldu¤u Lucius Cornelius U s›rada Pontos kral› VI. quaestor olanlar›n Senatus üyeli¤ine seçilmelerine K T A ayr›cal›k getirdi. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NT PompeiusE R N E T Pompeius. 74-62) bafllad›.86 Hellen ve Roma Tarihi ve tekrar Pontos üzerine yürüdü. Romal›lar Mithradates’in ordusu karfl›s›nda tutunamad›lar ve da¤›ld›lar. Lucullus’un Mezopotamya’ya gitmesini f›rsat bilen Mithradates ise tekrar Pontos’a döndü.Ö. kendisine kendisine karfl› olanlara ac›mas›zca flidD‹KK T det uygulad›. 81). di¤eri karada olmak üzere iki ordu haz›rlad›. Bunun üzerine ordunun komutas›n› yürüten Lucullus da Kyzikos’u kuflatt› ve Mithradates kenti terk etti.Ö. O s›rada K›r›m’da bulunan Mithradates ise intihar etti (M. 74’te öldü¤ünde. quaestor’lar›n say›s›n› 10’a ç›kard›. SIRA S‹ZDE 5 Mithradates SIRA S‹ZDE bafllamas›na hangi olay neden oldu? Savafllar›n›n DÜfiÜNEL‹M S O R U ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI DÜfiÜNEL‹M Dictator Sulla ve Reformlar› D‹KKAT S O R Sulla aristokrat bir aileden geliyordu. Murena Phrygia’ya kaçt› (M. Böylece halk tribunus’lu¤u cazip bir görev AMAÇLARIMIZ olmaktan ç›kar›ld›.Ö. Mithradates’i yenilgiye u¤ratarak (M.Ö. Pompeius. Pontos devletinin bat›s›n› bir eyalet haline getirerek Bithynia Eyaleti ile birlefltirdi ve yeni eyaletin ad› Pontos-Bithynia Eyaleti oldu (M. kariyerindeki ilk baflar›lar› Sulla’ya borçluydu. Ancak. ülkesi Roma topraklar›na ilhak edildi. donanman›n komutanl›¤›n› M. Roma’n›n Mithradates ile savafl› böylece bir süre durmufl oldu. Ayn› devlet memuriyetine ancak on y›l geçtikten sonra seçilebilinecekti. Pompeius (Magnus). Aurelius Cotta. 80 veya 79) ve çok geçmeden de orada öldü (M.Ö. kral› takip etti. Senatus’a eski gücünü kazand›rd› ve devletin en yetkili organ› yapt›. daha önce halk tribunus’u olarak görev yapanlar bundan böyle yüksek devlet memurluklar›na seçilemeyeceklerdi.‹ Ayn›Pzamanda. Yaklafl›k alt› y›l sonra Üçüncü Mithradates Savafl› (M.Ö. herhangi bir SIRA mecliste al›nan S‹ZDE veto etme yetkisini geri verdi.Ö. Sulla. Roma eyaleti oldu. Ancak. baz› Pontos kentlerini ele geçirerek Pontos’u Roma kontrolüne almay› baflard›. vasiyeti gere¤i. 66) onun Pontos’u terk etmesini sa¤lad›. Bir y›la aflk›n dictatorluk’tan sonra planlad›¤› ifllerin yoluna girdi¤ini gören Sulla. Halk tribunus’lar›n›n gücünü karar› k›rd›. ‹spanya’da da muhaliflerine karfl› baflar›l› oldu. Licinius Lucullus üstlendi. 64). Roma donanmas›n› Kalkhedon’da (bugünkü Kad›köy) yenilgiye u¤ratt›ktan sonra Kyzikos’u (bugünkü Erdek) ele geçirdi. Lucullus’un donanmas› Mithradates’in donanmas›n› Lemnos Adas› (Limni) aç›klar›nda yenilgiye u¤rat›nca Mithradates Pontos’a kaçt› (M. Mithradates’e karfl› baflar›l› bir mücadele yürütmüfltü. Pompeius. 63). censor’lu¤u da kald›rd›.

Ö. 53) ile triumvir’lik son buldu. korsanlar sorununu mutlaka çözümlemek istiyordu. Ayr›ca büyük bir ordu ve donanma ile yüklü miktarda ödenek ayr›ld›. Pompeius. s.Ö. Bu arada. M. Gallia’n›n fethi de (M.5. Caesar.Ö. 66). Ptolemaios taraf›ndan öldürüldü.Ö. kadar içerilere kadar Ege ve Akdeniz k›y›lar›nda kay›ts›z flarts›z hükmetme yetkisi (imperium proconsulare maius) verildi. . Bu nedenle. Roma. M. Pompeius ile karfl› karfl›ya geldi. 58-50) bu döneme rastlar. Ptolemaios’un sald›r›s›na maruz kald›. 67 y›l› Mart ve May›s aylar› aras›nda yürütülen seferlerle Akdeniz korsanlardan temizlendi. Crassus ile birlikte Sulla anayasas›n› de¤ifltirmek için de çal›flt›. Caesar ile Kleopatra aras›ndaki iliflki neticesinde bir de çocuklar› oldu. Iulius Caesar. karaya ç›kar ç›kmaz M›s›r’da egemenlik süren XIII. 70 y›l› consul’lü¤üne seçildi. M›s›r’dayken Kleopatra’n›n tahta geçmesini sa¤lad›.Ö. Pompeius ve Crassus birlikte hareket etmeyi ve bu sayede daha etkili olabileceklerini umuyorlard›. 48 y›l›nda Caesar. Daha sonra Pompeius gözlerini Pontos Kral› VI. Ancak. Syria ve Filistin topraklar›n› da Roma topraklar›na katt› ve Syria.3 Caesar’›n mermer büstü Kaynak: Harris (2003) . Crassus ile birlikte M. Tesalya’da Pharsalos mevkiinde yap›lan savafl› Caesar kazand›.Roma: Kuruluflu. Resim 5. 67’de ç›kar›lan lex Gabinia ad›n› tafl›yan bir kanun ile Pompeius’a üç y›l için denizlerde ve denizden 80 km. Bu amaçla üç devlet adam› Triumvir’lik ad› verilen üçlü komisyonu oluflturdular (M. ancak Pergamon prensi Mithradates’in yard›ma gelmesiyle kurtuldu. Korsanlar Ege ve Akdeniz’de terör estiriyorlar ve onlara karfl› herhangi bir güç kullan›lam›yordu. Ünite . Triumvir’lerin birbirlerine destek vermesiyle önemli kararlar al›nd› ve baz› kanunlar ç›kar›ld›. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 87 da da bar›fl› ve düzeni sa¤lad›.Ö.Ö.27. Roma eyaleti yap›ld› (M.Ö. Pompeius’un cesedini almak üzere M›s›r’a geldi¤inde. Pompeius. Roma’n›n Mithradates ile uzun y›llard›r sürdürdü¤ü savafla son noktay› da koydu (M.Ö. Ancak Crassus’un Do¤u Anadolu’da bulundu¤u s›rada Parthlar taraf›ndan Kharrhai’da (Harran) öldürülmesi (M. 60). Pompeius M›s›r’a kaçt›. Birinci Triumvir’lik ve Caesar Senatus karfl›s›nda güçlü olabilmek için C. Mithradates ile olan savafla çevirdi ve Mithradates’i yenilgiye u¤ratarak. 63). M.

Her iki taraf da savafl haz›rl›klar›na bafllad›.Ö.Ö. yendim) sözleriyle ifade etmifltir. Caesar.Ö. Daha sonra Octavianus ile Antonius tekrar karfl› karfl›ya gelmifller ancak Güney ‹talya’daki Brindisi kentinde yap›lan anlaflmayla Octavianus’un Bat›’n›n. 37-33). Antonius’un da Do¤u’nun hâkimi oldu¤u kararlaflt›r›lm›flt›r (M.Ö. 45).Ö.Ö. Antonius ve Lepidus anlaflmayla triumvir’liklerini yenilediler (M. Octavianus’un kuvvetleri taraf›ndan kuflat›ld› ve Antonius teslim oldu (M. Böylece Roma devletinin idaresi ikiye bölünmüfl oldu. Roma’n›n düflman›yd› ve yok edilmeliydi. Bundan böyle.Ö. Roma’da SIRA faaliyeti bafllam›fl ve 365 gün esas›na dayanan M›s›r takvimi kabul büyük bir imâr S‹ZDE edilmifltir. 46). sonra da ‹spanya’da Munda mevkiinde yenilgiye u¤ratt›¤›n› görüyoruz (M. Nitekim. 44) bu kez yaflam boyu dictator seçildi. O s›rada Perusia ‹NTERNET kentinde bulunan Antonius. Do¤u Akdeniz k›y›lar›n› izleyerek M›s›r’dan Kilikia’ya ve oradan da kuzeye yönelerek Zela mevkiine (Zile. Philippi savafl›ndan sonra Octavianus ile Antonius’un aras› aç›ld›. ‹ Bu arada. Caesar’›n. Anadolu’daki ilk Roma kolonilerinin kuruluflu da Iulius Caesar dönemine rastlamaktad›r. Senatus. 13 Roma’da Dictatorluk. 40). vidi. Octavianus her fleye ra¤men Antonius’u affetmifl ve onu ‹talya’ya legatus (legat) olarak göndermifltir. Bu üç devlet adam› Caesar’› öldürenlere ve onun karfl›s›nda olanlara karfl› T E L E V ‹ Z Y karar› ald›lar. M›s›r’da bulunan kraliçe VII. Bir süre sonra eski triumvir’ler. 47). Octavianus. 31 y›l› consul’ü de seçildi. Kleopatra’n›n yan›na gitti. vici (geldim. Sulla ve Caesar idi.Ö. Caesar. önce Cassius sonra da Brutus intihar etti. Tokat) geldii ve Pharnakes’i yenilgiye u¤ratt› (M.Ö. gördüm. Caesar katilleri olarak bilinen Cassius ile Brutus’u yenilgiye u¤ratt›lar (M. Bunu haber alan Caesar. Do¤u Makedonia’daki Philippi mevkiinde yap›lan bir savafl bafllatma O N savaflta. Fakat o. Caesar. Onun zaman›nda Senatus’un üye say›s› 900’e ç›kart›lm›fl. Caesar’›n öldüS O R rülmesiyle Roma U y›l sürecek yeni bir iç savaflla karfl› karfl›ya kald›. Anto- .88 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U K›r›m’daki Bosporos Kral› Pharnakes ise Bithynia-Pontos Eyaleti’ni ele geçirme çabas› içindeydi. devlet yönetimindeki görevlerde baz› de¤ifliklikler yapt›. Bir süre sonra Octavianus. 43-38 ‹y›llar› Paras›). DicD‹KKAT tatorluk yapan en ünlü iki kifli. Antonius ve Octavianus. Ancak. Octavianus M. Kleopatra ve Antonius’a savafl ilân etti. 40). çok geçmeden triumvir’lerin aras› yeniden aç›ld›. 15 Mart 44). öldürüldü (M. 42). Pompeius taraftarlar›n› önce Kuzey Afrika’da Thapsus mevkiinde (M. Antonius ve Lepidus befl y›l için ‹kinci Triumvir’li¤i oluflturdular K T A (M.Ö. Antonius. 46’da on y›l için dictator seçilen Caesar iki y›l sonra (M.Ö. 57 yafl›ndayken.Ö. o¤lu olmad›¤› için ye¤eni AMAÇLARIMIZ Atia’n›n o¤lu Octavianus’u evlat edinmifl ve kendine vâris b›rakm›flt›. Octavianus politik manevralarla Senatus’u ve Roma halk›n› o s›rada M›s›r’da Ptolemaioslar›n Kraliçesi Kleopatra’n›n yan›nda bulunan Antonius’a karfl› k›flk›rtt› ve Roma’da hava tamamen Octavianus lehine döndü. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Octavianus’un Zaferi Ancak. M. çok h›zl› hareket ederek Pharnakes’i yenmesini veni. ola¤anüstü hallerde üstlenilen ve alt› ay süreli bir memuriyetti. D‹KKAT SIRA S‹ZDE ‹kinci Triumvir’lik Caesar’›n öldürülmesinin ard›ndan 18 yafl›ndaki ye¤eni C. Birinci Triumvir’lik gizli bir anlaflmaya dayal› olmas›na ra¤men ‹kinci Triumvir’lik anlaflmas›n›n devletin bekas› için yap›lm›fl oldu¤u ilân edildi. Octavius (daha sonra Octavianus olarak bilinecektir) Roma’ya geldi. Caesar’›n muhalifleri onu yok etmenin f›rsat›n› bekliDÜfiÜNEL M yorlard›. Brutus ve Cassius’un da aralar›nda bulundu¤u bir grup taraf›ndan suikast sonucu.

Octavianus. Kleopatra ile M›s›r donanmas›n›n savafl alan›n› terk etti¤ini gören Antonius. 30). 29’da Roma’ya döndü. Kleopatra ise intihar etti (M.Ö.Roma: Kuruluflu. M›s›r donanmas›n›n deste¤ine de güveniyordu. Yunanistan’›n bat›s›nda. Octavianus büyük bir törenle M.5. art›k Akdeniz dünyas›n›n gerçek ve tek lideriydi. Yap›lan çat›flmada Antonius öldürüldü (bir görüfle göre intihar etti). M›s›r.Ö.Ö. Adriyatik k›y›s›ndaki Actium (Yun. 31). Ünite . 30). Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 89 nius. Antonius ve Kleopatra’y› izleyerek M›s›r’a geldi ve Aleksandreia’y› (‹skenderiye) kuflatt›. Kleopatra’n›n Octavianus ile anlaflma çabalar› sonuç vermedi. Aktion) mevkiinde her iki taraf›n donanmas›n›n taktik ve manevralarla meflgul oldu¤u bir s›rada. Kleopatra’n›n Caesar’dan olan o¤lu ile Antonius’un o¤lu (Kaisarion) da öldürüldüler.Ö. Roma eyaleti yap›ld› (M. . savafla girerse kaybedece¤ini düflündü ve Aleksandreia’ya (‹skenderiye) kaçt› (M.

biny›l›n sonlar›nda) Tiber Nehri’nden güneydeki Campania’ya kadar uzanan Latium bölgesine yerleflti. biny›l›n bafllar›nda (bir görüfle göre de M. Yar›madan›n kuzeyini Alp Da¤lar› s›n›rlamaktad›r. 4.Ö. 64’te Pontus-Bithynia. Etrüsk kent-devletlerine tâbi oldu. ‹spanya (M. y›ll›k seçilen ve praetor unvan› tafl›yan iki yüksek devlet memurunun (magistratus veya magistrat) yönetti¤i Cumhuriyet (Res publica) idaresi kuruldu (M. çünkü Senatus.Ö.Ö. Apeninler ise yar›madada kuzey-güney do¤rultusunda uzanan da¤ silsilesidir. güç ve yetki tek bir kifliden (kraldan).Ö.Ö. yak. ‹talya’da ve Akdeniz’de yay›lmas›n› ve egemenli¤ini. 509 / 8). Cumhuriyet idaresinin merkezi durumundayd›. 146) Roma eyaleti yap›ld›. yönetim merkezleri ve yöneticilerini aç›klayabilmek Son kral Tarquinius Superbus’un Roma’dan kovulmas›ndan sonra. Geleneksel inanca göre. Ancak ç›kan bir tart›flma sonucu Romulus. Etrüskler de Latium bölgesinin hemen kuzeyine (Etruria) gelip yerlefltiler.Ö. M. Roma’n›n da aralar›nda oldu¤u birçok Latin yerleflimi.197) ve Afrika (M. olas›l›kla ‹talik bir sözcük olan Vitulus’tan gelmekte olup Vitalia’ya (Danalar Ülkesi) dayanmakt›r. Comitia Curiata ve Comitia Centuriata Cumhuriyet rejiminde de sürdürüldü.Ö.90 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma’n›n yer ald›¤› ‹talya co¤rafyas›n› betimlemek ‹talya (Lat.Ö. ‹talya’n›n en verimli ovas›d›r. yüzy›l›n›n ortalar›ndan 2. M. Yar›madan›n en büyük ovas›. Remus’u öldürmüfl ve yeni kurulan kenti nüfusland›rmak için haydutlar. Roma eyaleti yap›ld›. praetor (daha sonra consul) denen iki magistrata geçti. Roma’n›n küçük bir kent-devletinden imparatorlu¤a dönüflüm sürecini tart›flabilmek Roma. geniflli¤i de yaklafl›k 240 km’yi bulmaktad›r. Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi yönetimi. bat›da Korsika ile Sardinya. hangi olaylar›n ve halklar›n Roma’n›n kuruluflunda rölü oldu¤unu aç›klayabilmek Latinler. A M A Ç 3 A M A Ç 2 A M A Ç 4 . Taras kenti ve Epeiros Kral› Pyrrhosla. Remus ve Romulus adl› ikiz bebekler bir sepet içine konularak Tiber Nehri’nin sular›na b›rak›lm›fl ve k›y›ya sürüklendikleri yerde difli kurt taraf›ndan emzirilerek büyütülmüfllerdi.Ö. Ayr›ca. 8. Demir Ça¤›’n›n bafllad›¤› M. âdeta bir çizmeyi and›ran biçimde Akdeniz’e uzanan bir yar›madad›r. Roma’n›n kurulufl efsanesi. daha Cumhuriyet döneminde Akdeniz’deki imparatorlu¤unu ilân etmifl oluyordu. Meclislerden ç›kan tüm kararlar›n Senatus’ta onaylanmas› gerekmekteydi. kökenlerini Troia’ya ba¤l›yorlard›. M. Roma’n›n ne zaman ve nas›l kuruldu¤unu. Makedonlarla ve Seleukos Kral› III. uzunlu¤u yaklafl›k 1000 km’yi. 7. Antiokhos’la (M. Romal› ozan Vergilius’un –Ro- ma’n›n ulusal destan› say›lan– Aeneis destan›nda anlat›l›r. ‹kizler delikanl› yafla gelince k›y›ya sürüklendikleri yerde yeni bir kent kurmaya karar vermifllerdi. yüzy›l bafllar›nda. 146). kaçaklar ve suçlu erkekleri toplayarak kente getirmiflti. Italia) ad›n›n kökeni. yüzy›l›n ortalar›na kadar süren dönemde. Makedon Savafllar› ile de Makedonya (M.Ö. olas›l›kla M. Romal›lar. Padus) ve kollar› taraf›ndan sulanan ova. M.Ö. Bir süre sonra. 650 km uzunlu¤undaki Po Nehri (Lat. Bir Etrüsk kral sülalesi olan Tarquiniuslar Roma’da denetimi ele geçirdi ve Roma’n›n köyden kente dönüflümü h›zland›. kuzeyde Alp Da¤lar›’n›n hemen güneyindeki Po Ovas›’d›r. M.Ö. hemen güney ucunda ise Sicilya’d›r. 241). 190) yapt›¤› savafllar sonucunda elde etti. ‹talya.Ö. 1. Kartacal›larla.Ö. 2. Böylece Roma. 30’da M›s›r. Kartaca Savafllar› ile Sicilya (M. ‹talya’ya en yak›n büyük adalar. 74’te Bithynia. devlet hazinesinden (aerarium) sorumlu olan quaestorlar ile dini ifllerden sorumlu Pontifex Maximus da devletin önemli memurlar› aras›ndayd›. M. 63’te Syria. Samnitlerle. yüzy›l sonlar›na do¤ru.Ö. Tiber Nehri’nin Roma’ya yak›n olan kesiminde yer alan tepeler iskân edilmeye baflland›.

Ö. Sicilya Savafl› d. Pompeius ve Tarquinius b. Roma siyasetinde kullan›lan “imperium” teriminin anlam› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Cicero ve Octavianus c. Ünite . vidi.Roma: Kuruluflu. Philippi d. 67’de gerçeklefltirdi¤i en baflar›l› ifl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Hannibal’in Romal›lar taraf›ndan yenilmesi d. Samnit Savafllar› e. Emretme c.Ö. Makedonia Savafllar› c. Horatius d. gördüm. Aleksandreia c.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan› öldüren afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ptolemaios 9. 509/508 2. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 91 Kendimizi S›nayal›m 1. III. Tacitus 3. yendim) sözlerinin söylendi¤i olay›n nedeni afla¤›dakilerden hangisidir? a. Pompeius’un Mithradates’i yenmesi c. Sicilya’y› Roma eyaleti yapmas› d. Antigonas c. VI. Octavianus ve Pompeius 4. Kartaca Savafllar› b. Samnit Savafllar› e. V. M. Roma’n›n Orta ‹talya hâkimiyetini ele geçirdi¤i savafllar afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ordu reformu b. Sonras›nda Afrika’n›n Roma eyaleti yap›ld›¤› savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a.Ö. I. Antiokhos’u Magnesia’da yenmesi 10. Pompeius’un M. Antonius ve Crassus e. Actium . 88’de Roma’n›n Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’ni istila edip 80. Octavianus’un Caesar katillerini öldürmesi 5. Antiokhos b. Akdeniz’i korsanlardan temizlemesi c. Caesar’›n Pharnakes’i Zela’da yenmesi b. M. M. Mithradates d. Sulla ve Caesar d. Philippos e. Zela e. Roma’n›n en ünlü dictator’lar› kimlerdir? a. Octavianus’un Antonius ve Kleopatra’y› yenmesi e. Makedonia Savafllar› c. Yetkinin al›nmas› e.5. Zela Savafl› 7. Zela Savafl› 8. Cezaland›rma d.Ö. 709/708 d. Roma’n›n Antonius ve Kleopatra’ya karfl› üstünlük sa¤lay›p. Kartaca Savafllar› b. 909/908 b. Sorumluluk 6. M.Ö. Roma tarihindeki “Veni. III. Kartaca komutan› Hannibal’i yenmesi e. Ksenophon b. vici” (geldim.Ö. Roma’da Cumhuriyet idaresi ne zaman kuruldu? a. Savunma b. sonras›nda M›s›r’› Roma eyaleti yapt›¤› savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. Cicero c. Roma’n›n ulusal destan› Aeneis kimin eseridir? a. 609/608 e. Pharsalos b. Sicilya Savafl› d.Ö. 809/808 c. M. Vergilius e.

4.S. Makedonya Eyaleti proconsul’ü (valisi) G. Byzantion’a (bugün ‹stanbul) kadar ulafl›yordu. a 5. c 4. 2. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Cumhuriyet ‹daresi’in Kurulmas›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Samnit Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. 312’den. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pompeius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Roma’n›n egemen oldu¤u Akdeniz dünyas›n›n çeflitli bölgelerinde su kemerlerini görmek mümkündür. M. Romal›lar su kemerleri inflas›nda da önemli ilerleme katetmifllerdi. uzunlu¤undaki Via Appia idi. Traianus zaman›nda infla edilen su kemeri de imparatorun ad›yla an›lmaktad›r (Aqua Traiana). Yönetim fiekli ve Kurumlar” konusunu yeniden gözden geçiriniz. su kemeri (ve yukar›da bahsetti¤imiz ayn› tarihte infla edilen Roma yolu Via Appia da) onun ad›yla an›ld›. geniflli¤indeki yolun uzunlu¤u 1000 km.Ö. Yollar. kaynaktan veya sarn›çlarda biriktirilen ya¤mur suyundan sa¤layan Romal›lar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Roma’n›n Kurulufl Efsanesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M. Roma ‹mparatorlu¤u döneminde ulaklar. cinsinden rakamlar›n yer ald›¤› metal levhalar fleklinde günümüz karayollar›nda da halen kullan›lmaktad›r. Romal›lar imparatorlu¤un çeflitli kentlerine. M. su kemerleri. ‹mparator Traianus (M. 4. d 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Cumhuriyet ‹daresi’nin Kurulmas›. Bunlar›n üzerinde gidilecek yere olan uzakl›k veya ne kadar mesafe kald›¤›na iliflkin k›sa bir bilgi bulunurdu.Ö. ‹mparatorlu¤un hemen bütün eyaletlerinde kentler su ihtiyaçlar›n› su kemerleriyle kaynaklardan getirilen suyla sa¤l›yorlard›. hamamlar Roma mühendisli¤inin en baflar›l› örneklerini oluflturur. yüzy›l sonlar›na kadar suyu kuyudan. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kartaca Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. tiyatrolar. mühendislik alan›nda oldukça ilerlemifllerdi. Romal›lar infla ettikleri yollar üzerine belirli aral›klarla sütun gibi yuvarlak formda mesafe tafllar› da (mil tafl›) yerlefltirmiflti. 98117) zaman›na kadar Roma’da on su kemeri infla edilmiflti. b 6. b 10. yüzy›lda infla edilmifl olan Via Egnatia’y› gösterebiliriz. üzerinde gidilecek alana uzakl›¤› belirten yer ad› ve km. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dictator Sulla ve reformlar›” ile “Birinci Triumvir’lik ve Caesar” konular›n› yeniden gözden geçiriniz.92 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Roma Yollar› ve Su Kemerleri Romal›lar. c 9. Censor Appius Claudius Caecus’un idaresinde gerçeklefltirildi¤i için. bat›-do¤u do¤rultusunda. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Mithradates Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Adriyatik k›y›s›ndaki Dyrrhakhion’dan (bugün Durres) bafllay›p. yaklafl›k 1000 km uzunlu¤unda bir yolu (diyelim ki ‹stanbul-Adana aras›) atla yaklafl›k bir haftada katedebiliyorlard›. Özellikle tonoz ve kemeri s›k kullanarak arazi flartlar›n›n elveriflli olmad›¤› veya inflaat›n gerçeklefltirilmesinin zorunlu oldu¤u yerlerde bile inflaat sorunlar›n› pratik bir flekilde çözdüler.Ö. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Octavianus’un Zaferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz 2. bölgelerine ve eyaletlerine ulafl›m› sa¤lamak için daha önceden olmad›¤› kadar genifl bir yol a¤› meydana getirmifllerdi. ‹nflaat. Yer yer farkl›l›klar olsa da ortalama 6 m. Bir di¤er önemli Roma yolu için M. e . a 8.’nin üstündedir. Egnatius’un idaresinde inflas›na baflland›¤› için onun ad›yla an›lan bu yol. imparator veya vali ad›n›n da yaz›l› bulundu¤u mesafe tafllar› vard›r. Yönetim fiekli ve Kurumlar” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. M. d 3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Birinci Triumvir’lik ve Caesar” konusunu yeniden gözden geçiriniz. yüzy›l sonlar›nda infla edilen yollardan biri de Roma’y› Brundisium (Brindisi) Liman›’na ba¤layan 575 km. Mesafe veya mil tafllar› flekil de¤ifltirerek (fakat ayn› amaçla).Ö. 312’de ilk su kemeri Aqua Appia’y› infla ettiler.

Cambridge University Press. Ankara. K›s›m: Menflelerden Akdeniz Havzas›nda Hakimiyet Kurulmas›na Kadar. ‹letiflim Yay›nlar›. Rome and the Mediterranean to 133 BC. N. (2008). -Ramage. A.. cilt: Cumhuriyet. 88). Edebiyat Fakültesi Bas›mevi. (2007). ed. Cambridge University Press. K›s›m: Cumhuriyet. Ancient Rome from the Early Republic to the Assasination of Julius Caesar. Routledge. kendilerinin de Roma vatandafl› olarak kabul edilmesini istiyorlard›. Cambridge. Crook. The Last Age of the Roman Republic. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Demircio¤lu. Londra. Oxon. History of Ancient Greece. I. T.J. The Cambridge Ancient History. Dillon.A. S›ra Sizde 5 Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’nde 80. H. 8. S›ra Sizde 3 Cumhuriyet döneminde Roma Devletinin bafl›nda eflit yetkiye sahip iki consul vard›r. (1994).Garland. A. Londra. Cambridge. Türk Tarih Kurumu. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Ramage. ‹stanbul. ç›kan tart›flmada Romulus Remus’u öldürmüfl ve tek bafl›na Roma’n›n ilk kral› olmufltur. (1970). Atlan. vol. E. L. Ünite . Londra-New York. . (1953). H. Harris (2003). Routledge.I. Roma Tarihi’nin Anahatlar›. (1990). ‹stanbul. S›ra Sizde 4 Müttefik kentlerde yaflayanlar.5. 1000-264 BC). Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Astin.E... Ancient Rome.H. S. vol. J. Flower. S›ra Sizde 2 ‹kizlerin adlar› Remus ve Romulus olup. O. The Cambridge Ancient History. Lintott. (1997). Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (c. M.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan›n öldürülmesi (M.Roma: Kuruluflu. The British Museum Concise Introduction. ed. The Cambridge Companion to the Roman Republic. (2004). Conell. I. (2005). 9. vd. Cambridge University Press. ‹plikçio¤lu. 146-43 BC. A. ‹stanbul Üniversitesi. The Beginnings of Rome. Roma Tarihi I. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 93 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma’n›n son kral› Etrüsk kökenli olup ad› Tarquinius Superbus idi. B. Cambridge. Tekin.Ö.. Rawson. ‹stanbul.

Anahtar Kavramlar • • • • Senato Roma kolonileri Iulius-Claudius Hanedan› Flavius Hanedan› ‹çindekiler Hellen ve Roma Tarihi Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iul›us-Claud›us Hanedan›’ndan Flav›us Hanedan›’na • IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI • DÖRT ‹MPARATORLAR YILI • FLAVIUS HANEDANI . Iulius-Claudius ve Flavius hanedanlar›n› aç›klayabileceksiniz. ‹lk Roma ‹mparatoru Augustus’un imparatorlu¤u nas›l yeniden organize etti¤ini ve faaliyetlerini aç›klayabilecek. Roma’da imparatorluk dönemine geçifl ve yeni yönetim fleklinin karakteristik özelliklerini aç›klayabilecek.6 Amaçlar›m›z • • • • Principatus ‹mparatorluk Augustus Pax Romana HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra.

Octavianus kendisini “birinci yurttafl” (princeps) olarak kabul ediyordu. GalliD‹ KAT a. Senatus’un Octavianus’u büyük yetki ve onursal payelerle donatm›fl olmas›na‹ Z Y O N T E L E V ra¤men.S. Kleopatra’y› Yunanistan’›n bat›s›ndaki Actium mevkiindeki deniz savafl›nda kaçmaya zorlam›fl (M. Augustus’a. Senatus’a ba¤l› eyaletlerin bafl›nda proconsul’ler (valiler) vard›. di¤erleri Senatus’un idaresinde kald›. askeri birliklerin (lejyon) bulundu¤u eyaletlerinK (‹spanya.Ö. M.Ö.Ö. Augustus ad› sonraki Roma imparatorlar› taraf›ndan da unvan olarak kullan›ld›. 27-M. son olarak. iustitia (adalet) ve pietas (dindarl›k) sözcüklerinin kaz›narak yaz›lm›fl oldu¤u alt›n bir kalkan da (clipeus virtutis) Curia’ya (Senatus) ithaf edildi.Ö. Senatus. Octavianus’u Roma dünyas›n›n ve Akdeniz’in tart›flmas›z lideri DÜfiÜNEL‹M yapt›. üzerinde imparatorun dört önemli erdeminin yani virtus (cesaret). 14) 23 Eylül 63’te Roma’da dünyaya gelen Augustus’un imparator olmadan önceki ad› Gaius Octavius idi. hangi savaflla son Hellenistik Krall›k olan Ptolemaioslar›n egemenli¤ine son verdi? 1 SIRA S‹ZDE Actium zaferi. Bu unvan kendisiyle öylesine bütünlefltiR ki âdeta onun ad› oldu. Cilicia. Marcus Antonius ile M›s›r’daki Ptolemaios Krall›¤›’n›n kraliçesi VII. Bu arada Roma takviminin alt›nc› ay› olan Sextilis’in ad› da Augustus (A¤ustos) olarak de¤ifltirildi. 23’te tribuni‹NTERNET DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . K›br›s) idaresini kendi üzerine ald›. ‹mparatora ba¤l› eyaletlerin bafl›nda kendisinin atad›¤› legatus’lar (legati SIRA S‹ZDE augusti veya legatus augusti propraetore) bulunurken.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI Augustus (M. 31) ve nihayette M›s›r’a kaçan M.Ö. Syria. day›s›n›n M. 27’de tüm askeri gücün lideri anlam›na gelen baflkomutan (imperator) unvan›yla birlikte “augustus” S O U (kutsal) unvan› da verdi. Di¤er bir deyiflle “eflitler aras›nda birinciydi” (primus inter pares). Augustus. SIRA S‹ZDE Roma. Octavius (Octavianus). M›s›r’dan Roma’ya dönen Octavianus’a M.K clementia (merha‹ T A P met). 30). 44’te öldürülmesinin ard›ndan onun intikam›n› almak ve devlet yönetimini ele geçirmek için yapt›¤› mücadeleye bir önceki ünitede de¤inilmiflti. Augustus’un Roma’n›n en AMAÇLARIMIZ büyük ve tek lideri olarak kabul edilip onurland›r›lmas›yla. Antonius ve Kleopatra’y› izleyerek onlar› kesin yenilgiye u¤ratm›flt› (M. evinin kap›s› iki defne dal› ile mefle yapraklar›ndan yap›lm›fl bir çelenkle (corona civica) süslendi.Ö. Iulius Caesar’›n ye¤eni (daha do¤rusu ye¤eni Atia’n›n o¤lu) ve yasal mirasç›s› olan Octavius’un.

Muhaf›z Alay›’n›n görev yeri Roma idi. Augustus zaman›nda Senatus’un itibar› artt›.Ö. 25). imparatoru ve saray› korumakt›. varl›¤›n› korumas›na ra¤men. eski gücünü kaybetmiflti. Galatia kral› Amyntas’›n öldürülmesi üzerine Galatia’n›n Roma eyaleti yap›lmas› (M. Augustus zaman›ndaki di¤er baz› önemli olaylar aras›nda. Augustus’un day›s› K lulius Caesar’dan ‹ T A P dolay› tafl›d›¤› bir add›r ve bundan böyle unvan olarak T Eda V ‹ Z Y O N L E kullan›lacakt›r. 24). Böylece Augustus ile birlikte.Ö.Ö. SIRA S‹ZDE SIRA Resim 6. bir bölümü emekliye sevkedilerek kendilerine toprak verildi. Buralarda bulundu¤u s›rada baz› düzenlemeler yapt›. güç art›k imparatora geçmiflti. görevi. Dominatus olarak adland›r›lan baflka bir idaS O R U re fleklinin bafllayaca¤› Diocletianus’a kadar bu flekilde devam etti. principatus/imparatorluk idareD‹KKA si bafllad›.Ö. Arabia’n›n Roma’ya ba¤lanmas› (M. Syria (Suriye) ve Iudaea’n›n (Eski Filistin’in güneyi) Roma eyaleti olmas›n› sayabiliriz.96 SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi DÜfiÜNEL‹M S O R U SIRA S‹ZDE cia potestas (tribunus’luk yetkisi ve ayr›ca veto hakk› da) ve imperium maius proconsulare (Senatus eyaletlerinin idaresine müdahale edebilme) yetkisi. kendisine ba¤l› “Praetorlardan oluflan bir Muhaf›z Alay›” (Praetoriani) kurdu. orduya eskisi kadar gerek duyulmuyordu. Atl›lar›n prestiji artt›. 9).Ö. 24 y›l› bafl›nda Roma’ya döndü. Varus komutas›ndaki Roma birli¤inin Teutoburg Orman›’nda Germanlarca pusuya düflürülüp yok edilmesi (M. M. 14). isyan eden kabileleri boyunduruk alt›na ald›. Augustus dönemi bir bar›fl dönemi oldu¤undan ve iç savafllar art›k geride kalm›fl bulundu¤undan. 140. Bu dönem. M. res.Ö. Principatus (princeps’ten) dönemi bafllam›fl oluyordu. Atl› s›n›f› üyelerinden yararlanma kapsam› geniflletildi.Ö. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). ancak üye say›s› giderek azalt›ld›. Ancak meclis.Ö. Sikkenin AMAÇLARIMIZ Augustus’un sikke AMAÇLARIMIZ üzerinde yazan CAESAR. M. ‹NTERNET K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Augustus M. Bu yüzden askerlerin say›s›nda indirime gidildi. Trakya’da vasal bir krall›k kurulmas›. ayr›ca. Muhaf›z Alay›’n›n bafl›ndaki kiflinin un- . Senatör olabilmek için 1 milyon sestertius’luk bir servete sahip olmak gerekiyordu. 2’de de Pater Patriae (Vatan›n BaDÜfiÜNEL bas›) unvanlar› verildi. 27 y›l› yaz›nda Roma’dan ayr›larak yaklafl›k olarak bugünkü Fransa ve Belçika topraklar›na denk düflen Gallia’ya (Galya) ve ard›ndan da Hispania’ya (‹spanya) gitti. Augustus. 12’de Pontifex Maximus‹ M (Devlet Dininin Lideri).1 S‹ZDE portresi. Bosporos Krall›¤›’n›n Roma’ya ba¤l› vasal krall›k yap›lmas› (M. maafl ba¤land›. D‹KKAT Augustus’la birlikteTRoma’da Cumhuriyet idaresi kapand›.

Böylece kar›s› Livia’n›n önceki evlili¤inden olan üvey o¤lu Tiberius. . M. 14 yaz›nda Tiberius ile birlikte Roma’dan ayr›larak Beneventum’a do¤ru yola ç›kt›. saraydakiler -silah tafl›malar›na ra¤men. Colonia Iulia Augusta Comama (Comamenorum). Augustus’un çocu¤u olmad›¤›ndan kendisinden sonra Roma taht›na geçecek kiflinin kim olaca¤› bir sorun olmufltu. Gaius ve Lucius’u evlat edindi. Marcellus’un bir süre sonra ölmesi üzerine. Augustus bir de itfaiye alay› (Cohortes vigilium) kurdu. M. 12’de Agrippa öldü. Augustus en büyük iki erkek çocu¤u. ancak Capri Adas›’na yaklaflt›klar›nda hastaland› ve 19 A¤ustos 14’te. Colonia Iulia Augusta Olbesena (Olbasa). Augustus. dul kalan k›z› Iulia ile evlendirdi. iki de k›z çocuklar› oldu. Tiberius’u evlat edinerek ona 10 y›ll›¤›na tribunica potestas yetkisi verdirdi (M. Bir kopyas› da Ankara’da Hac› Bayram Cami’nin bulundu¤u yerdeki Roma-Augustus Tap›na¤› duvar›na kaz›nm›fl olarak yer almaktad›r. imparatorluk topraklar›n› kontrol alt›nda tutabilmek ve emekli olan askerlere (veterani) toprak verebilmek için.Myrlea) Augustus. Colonia Iulia Augusta Parlais. Roma taht›n›n en güçlü vârisi oldu. ‹ktidar› zaman›nda yapt›¤› baflar›l› icraatlar› (Res Gestae) kaleme ald›. Taht entrikalar›ndan rahats›z olan Tiberius. kar›s› Livia’n›n önceki kocas›ndan olan iki erkek çocu¤u (Tiberius ve Drusus) kendisine vâris göstermek istemiyordu.S. 4).6.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 97 van› ise praefectus’tu. Yak›lan cesedin külleri yak›ndaki büyük mausoleum’a (mozoleye) konuldu. Praetor’lardan oluflan Muhaf›z Alay›’n›n komutan› anlafl›lmal›d›r.Ö. M. Roma içindeki praetor muhaf›zlar› z›rhl› görev yaparken. Praetor praefectus’u dendi¤inde.S. Böylece Tiberius. Bu da Augustus’un Marcellus’u istemedi¤ini gösteriyordu. bir anlamda Gaius ve Lucius’un hamisi oluyordu. Agrippa ve Iulia’n›n üç erkek. Cumhuriyet Dönemi’nde oldu¤u gibi. Augustus Agrippa’y› kar›s›ndan ay›rarak k›z› Iulia ile evlendirdi. • Lykaonia’da: Colonia Iulia Felix Gemina (Lystra) • Galatia’da: Colonia Iulia Augusta Felix Germenorum (Germe) • Kilikia’da: Colonia Iulia Augusta Felix Ninica • Troas’ta: Colonia Augusta Troadensim (Alexandria Troas) • Mysia’da: Colonia Gemella Iulia Pariana (Parium) • Bithynia’da: Colonia Iulia Concordia Apamea (Apamea . 76 yafl›nda. Ünite . Campania’daki Nola’da hayata veda etti. Üçüncü evlili¤inde. Colonia Iulia Augusta Felix Cremna (Cremnensium). Augustus döneminde (ve bir k›sm› Augustus öncesinde) Anadolu’da kurulan baz› kolonileri flöyle s›ralayabiliriz: • Pisidia’da: Colonia Caesarea (Antiochia). kar›s› Livia’n›n o¤lu Tiberius’u kar›s›ndan ay›rarak. siyasi yaflamdan ayr›larak Rhodos’a çekildi. Onlar›n yerine k›z kardefli Octavia’n›n o¤lu Marcellus’u vâris olarak seçti ve onu k›z› Iulia ile evlendirdi. Ancak bir süre sonra Lucius ve Gaius’un iki y›l arayla ölmeleri üzerine Augustus. Önceleri taht›n vârisinin kendisinin de mensup oldu¤u Iulius soyundan olmas›n› istiyordu. Cesedi Roma’ya getirildi ve Campus Martius’ta görkemli bir cenaze töreni düzenlendi. 23’te Augustus ciddi olarak hastalan›p ölece¤ini düflündü¤ünde iktidar yüzü¤ünü Marcellus’a de¤il fakat en yak›n dostu Agrippa’ya verdi.Ö. Augustus.sivil k›yafetliydiler. imparatorlu¤un çeflitli bölgelerinde koloniler kurdu. Bu s›rada 70 yafl›na yaklaflan Augustus art›k devlet ifllerinde fazla yer almamaya bafllad›. tunç direklere yaz›l› olan bu icraat yaz›t› kendisi için yapt›rd›¤› mezar an›t›n›n (mausoleum) girifline konuldu.

Hatta. Taht için düflünülen Gaius ve Lucius’un zamans›z ölümleri Tiberius’a Roma’n›n ‹mparatoru olma f›rsat›n› verdi.S. Germanicus büyük yetkilerle bu sefer Do¤u’ya gönderildi. Pannonia’daki kar›fl›kl›¤›n üstesinden geldi. baflar›lar elde etmiflti. 31 y›l› consul’lu¤ünü Tiberius ile paylaflt›. Roma taht›na geçmek için türlü entrikalarla Tiberius’un ailesini ve yak›nlar›n› onun çevresinden uzaklaflt›rd›. ertesi y›l Tiberius ile consul’lü¤ü paylaflt›. kendi kar›s› Livilla ve sevgilisi Seianus taraf›ndan zehirlenerek öldürüldü¤ü sekiz y›l sonra ortaya ç›kt›. Cantabria.Ö. Drusus. Kappadokia ve Kommagene eyalet yap›ld› (M. ‹mparatora. M. 14 Eylül 23). Bu arada Do¤u’da da kar›fl›kl›klar vard› ve bu kar›fl›kl›klar›n üstesinden gelinmesi gerekiyordu. Ancak Germanicus’un ölümünden birkaç y›l sonra o da Roma’da öldü (M. Ren bölgesine (Afla¤› Germania) evlatl›k edindi¤i ye¤eni Germanicus’u gönderdi. 17).S. ileride Roma taht›na geçmesine yönelik önemli bir iflaretti. Tiberius’un Roma’daki siyasal entrikalardan huzursuz oldu¤u için Capri Adas›’na çekilmesiyle Praetor Praefectus’u Seianus’un Roma’daki gücü daha da artm›flt›. kendisinden sonra tahta kimin geçece¤i sorununu da beraberinde getirmiflti. M.S. en büyük tehlikenin Germanicus’un dul kar›s› Agrippina (Büyük) ve çocuklar› Nero Caesar ile Drusus Caesar oldu¤u fikrini afl›l›yordu. Augustus’un erkek çocu¤unun olmamas›. ‹ktidar› boyunca Augustus’un politikas›n› sürdürmeye çal›flan Tiberius gerçekte askeri deneyimi olan biriydi. Piso. kendisini savunmas› için mahkemeye ça¤r›ld› ve bask›lara dayanamayarak intihar etti. Bu. Bu nedenledir ki. Nitekim Augustus’un ölümüyle de Roma taht›na geçti. Germania ve Illyricum’da savaflm›fl. Antiokheia’da (Antakya) öldü. Ancak. Augustus zaman›nda pek çok askeri sefere kat›lm›fl.S. Augustus taraf›ndan gönülsüzce Roma taht›n›n vârisi yap›lm›flt›. Agrippina ve Nero Caesar’› tutuklatarak adalara sürgüne gönderdi. 26 May›s 17’de büyük bir zafer alay› eflli¤inde Roma’ya giren Germanicus. Her fleyin düzgün gitti¤i bir anda. Iulius ailesi ile Claudius ailesi Iulius-Claudius sülalesi ad› alt›nda tek bir sülale olarak an›lmaktad›r. yani Augustus’un üvey o¤luydu. Seianus. Tiberius.S. Tiberius. Augustus’un ölüm haberini alan Pannonia ve Ren bölgesindeki lejyonlar k›p›rdanmaya bafllad›lar. bunlar ayr›ca ücretlerinde bir art›fl beklentisi içindeydiler. Germanicus ise Ren bölgesindeki ayaklanmay› güçlükle bast›rd› ve daha sonra bölgede kalarak Germanlara karfl› seferler gerçeklefltirdi (M. do¤uda Parthlarla yap›lan savafl ve yürütülen diplomasi sonucu. Drusus Caesar ise Roma’da hapishaneye kondu. 14-16).S. rivayete göre Piso taraf›ndan zehirletilmiflti. Germanicus’un ölümü Roma taht› için gözlerin Drusus’a çevrilmesine neden oldu. k›sa süre önce atanm›fl olan Syria valisi Gnaeus Piso ile aralar›nda (Germanicus’un M›s›r’a gitmesi yüzünden) ciddi bir anlaflmazl›k ç›kt›. Caesar ve Augustus’la devam eden Iulius (Julius) soyu. 16 Kas›m 42’de Roma’da dünyaya geldi. çünkü. Pannonia’ya o¤lu Drusus’u. iktidar› Claudius soyuna b›rakm›fl oluyordu. Kilikia ise Syria Eyaleti ile birlefltirildi. 10 Ekim 19’da. Seianus’un entrikalar› Germanicus’un annesi An- . Pannonia. Tiberius. 33 y›l önce Karrhai’da (Harran) Crassus’un Parthlar taraf›ndan yenilgiye u¤rat›lmas› sonucu kaybedilen sancaklar›n geri al›nmas› zaferinde bizzat bulunmufltu. 14-37) Tiberius Claudius Nero ile Livia Drusilla’n›n o¤lu olan Tiberius. Germanicus M.98 Hellen ve Roma Tarihi Tiberius (M. Drusus’un. Ancak. Nitekim Seianus. Tiberius. Germanicus’tan pahal›ya mal olan bu seferleri kesmesini istedi ve onu geri ça¤›rd›. Böylece. Augustus’un ölümünden sonra tahta geçen Tiberius’un ilk ifli Senatus’tan Augustus’un tanr›laflt›r›lmas› (divus) karar›n› ç›kartmak oldu. Augustus’un üçüncü efli Livia’n›n önceki eflinden olan çocu¤u idi. imparatorun izni olmadan M›s›r’a gitmek mümkün de¤ildi. Ancak.

Caligula bu ata o kadar önem veriyordu ki koflum tak›mlar›nda en de¤erli mücevherler ve ipek kumafl kullan›l›yordu. Senatus’u ve senatörleri de küçümsüyor. Günümüz tarihçileri de onu halen lâkab›yla anmakta ve bu yüzden daha çok lâkab›yla. Hastal›¤›n zihinsel ve sinirsel bir araz b›rakt›¤› düflünülüyordu. Kendisine suikast tertipleyen Lepidus ve taraftarlar› da feci flekilde öldürüldü. Seianus’un gücü k›r›lm›fl oldu. Bu arada hapiste olan Agrippina. Tiberius son y›llar›n› Capri Adas›’nda geçirmifl devlet iflleriyle yo¤un olarak ilgilenememiflti. Nitekim. çevresinde tehlike olarak gördü¤ü kiflileri birer birer öldürttü. Senatus taraf›ndan princeps yani imparator ilân edildi.S. Ancak. praetor praefectus’u Macro’nun da deste¤iyle Caligula. Böylece. Yemi . Baz› aile dostlar›na ve büyükannesi Antonia’ya onursal unvanlar verdirdi.S. Caligula’n›n 25 yafl›nda olmas›. Kendisine destek olan praetor’lar› ödüllendirdi.6. bafllang›çtaki ›l›ml› yönetimi sonradan kat›laflm›flt›. ‹mparator. Ünite . 37-41) Germanicus ile Büyük Agrippina’n›n üçüncü çocuklar› olan Caligula’n›n as›l ad› Gaius Iulius Caesar Germanicus idi. Tiberius öldü¤ünde Gemellus’un 18. Tiberius Gemellus ise o s›rada 16 yafllar›nda bir çocuktu. Caligula’ya ait en ilginç öykülerden biri de “Incitatus” (h›zl›) adl› yar›fl at›na iliflkin oland›. Seianus hemen tutukland› ve daha Tiberius’un emri gelmeden öldürüldü (M. Bu duygu ve düflüncelerle. yak›nlar› ve yandafllar› da ayn› ak›bete u¤rad›. daha sonra Seianus’a olan güvensizli¤ini ve kuflkusunu dile getiren mektubu Senatus’ta okuttu. annesi ve kardeflinin cesedinin küllerini Roma’ya getirip Augustus Mausoleum’una koydurdu. Tiberius. Kardefli Gemellus ve Praetor Praefectus’u Macro da öldürüldüler. Caligula’n›n bebekli¤i ve çocuklu¤u babas›yla birlikte Ren bölgesindeki askeri kamplarda veya ordugâhlarda geçmiflti. Önceki imparator Tiberius. taht›n vârisi olarak o s›rada 23 yafllar›nda bulunan Gaius (Caligula) görülüyordu. Caligula. askerlerin giydi¤i caligae denen çizmeleri. Ancak. Onu tan›yanlar›n yazd›klar›na göre iyilefltikten sonra farkl› bir karaktere bürünmüfltü. geride sadece Germanicus ve Agrippina’n›n en küçük o¤ullar› Gaius (Caligula) kald›. 16 Mart 37’de Misenum’daki villas›nda 78 yafl›nda öldü. öldürülece¤inden korkuyordu. önce Seianus’u praetor praefectus’lu¤undan alarak bu görevi yak›n dostu Macro’ya verdi. Caligula. Capri Adas›’na çekildi¤inde Caligula ile Tiberius Gemellus’u ortak vâris tayin etmiflti. art›k hissedilir bir megalomani tüm benli¤ini kaplam›flt›. Kendisinden sonra tahta kimin geçece¤i hâlâ meçhuldu. o s›ralar 73 yafl›nda olan Tiberius her ikisini de meflru mirasç›s› olarak ilân etti. Caligula (M. henüz 34 yafl›nda bir çocukken aya¤›na giydi¤inden kendisine caligula (küçük çizme veya çizmecik) lâkab› tak›lm›flt›. Seianus’un ailesi. verece¤i ziyafet için misafirleri onun ad›na davet ediyor ve atla beraber yemek yeniyordu. yani Caligula olarak tan›nmaktad›r. ‹ki aday vard›: Germanicus’un hayattaki tek o¤lu Gaius (Caligula) ve torunu Tiberius Gemellus. Tiberius M. Ancak.S. Yapt›¤› icraatlar›n hiçbir mâkul taraf› bulunmuyordu. Nitekim. kendisini her fleyin üstünde görüyordu. Birçok muhalifi oldu. Ancak imparator olduktan 6-7 ay kadar sonra (Ekim ay›nda) Caligula a¤›r bir hastal›k geçirdi.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 99 tonia’n›n Tiberius’a gönderdi¤i uyar› mektubuyla bozuldu. Nero Caesar ve Drusus Caesar da birkaç y›l içinde öldü. yani Gaius Caesar’› kullanm›flt›r. imparator olduktan sonra her zaman resmi ad›n›. 31). tahta en yak›n aday›n Caligula oldu¤unun iflaretiydi. Tiberius. Bu kamplarda. cesedi caddelerde sürüklenerek halk taraf›ndan parçaland› ve Tiber Nehri’ne at›ld›. Arenalarda kanl› gladyatör ve vahfli hayvan gösterileri s›kça düzenlenmeye baflland›. Kendisini sürekli tehlike alt›nda hissediyor.

‹mparatora karfl› olanlar onu yok etmek için zaman kolluyordu. 43). yollar ve Ostia Liman›’n›n inflas› gibi. Claudius. entrikalar› sayesinde kötü bir üne sahip oldu. Etrüsk ve Kartaca tarihi hakk›nda kitaplar yazm›flt›.S. konuflma s›ras›ndaki peltekli¤i anlafl›lmas›n› zorlaflt›r›yordu.S. 10’da Lugdunum’da (Lyon) do¤mufltu. 43). imparatora suikast düzenledi. imparatorlu¤unu borçlu oldu¤u praetor’lar›n herbirine 15. 39’da Germania ve Gallia’ya sefer yapt›. Roma halk›na yapt›¤› kötülüklerin bedelini ödemiflti. Lykia (M. 50 yafl›nda Roma taht›na ç›kan Claudius.S. Caligula M. M. Claudius (M.Ö. Messalina haris yarad›l›flta ve k›skanç biriydi. Dört evlilik yapan Claudius’un üçüncü kar›s› Messalina. Claudius’un Messalina’dan bir o¤lu oldu. kar›s› ve k›z›yla birlikte sald›r›ya u¤rayarak feci flekilde öldürüldü. Caligula’n›n zehir deposunu bile yok etti. 42). Yine de baz› suikast giriflimleri oldu. Caligula.100 Hellen ve Roma Tarihi alt›n kapta sunuluyor ve hiçbir lüksten kaç›n›lm›yordu. Bir yandan principatus’tan cumhuriyet idaresine dönülmesi tart›fl›l›rken öte yandan praetor’lar Iulius-Claudius sülalesine men-sup bir kifliyi tahta geçirmenin yollar›n› ar›yorlard›. baz›lar›na göre. yo¤un bay›nd›rl›k faaliyetlerine imza att›: Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. Tiberius’un hazinede b›rakt›¤› büyük miktarda paradan eser kalmam›flt›.S. Suikastin lideri Praetor Praefectus’u Cassius Chaerea ve onunla beraber hareket eden baz› kifliler öldürüldü. Baz› yazarlara göre Caligula M. ‹sraf›n sonu gelmiyordu. Palatinus Tepesi’ndeki saray›n alt›nda yer alan bir koridordan geçerken. “askerlerine Manfl k›y›s›nda istiridye kabuklar› toplamalar›n› emretmesi” d›fl›nda net ve kesin bilgiler mevcut de¤ildir. ancak s›k› önlemler al›nd›¤› için bu suikast giriflimleri etkisiz hale getirildi. Claudius.S. hatta Britannia’y› istila etmek istedi. Bütün bunlar onun halk›n içine yeterince ç›kmas›na engel oldu. bu seferine ve özellikle Britannia’y› istilas›na iliflkin. su kemerleri. 24 Ocak 41’de. Praetor Praefectus’u Cassius Chaerea’n›n bafl›n› çekti¤i bir grup. Caligula’n›n bu çok sevdi¤i at›n› consul yapaca¤› bile söyleniyordu! Olmaz denilen fleyleri yapmak istiyordu. 46) eyalet haline getirilerek Roma topraklar›na kat›ld›. Yine de ye¤eni Caligula M. öyle ki. Britannia (M. 44) ve Trakya (M. hatta Roma / Latin alfabesine kazand›rd›¤› birkaç yeni harf de vard›. Ancak bu kaos çok geçmeden afl›ld›. ye¤eni Caligula’n›n katillerini cezaland›rmak oldu.000 sestertius ba¤›fllad› (donativum).S. içe kapan›k bir ruh yap›s› vard›. Nitekim. Ancak.S. 40 y›l› yaz›nda Roma’ya döndü. 37’de onu senatör ve consul yapm›flt›. Hatta. Iudaea (M. ‹ktidardaki pozisyonunu sa¤lam tutabilmek ad›na ya- . oldukça iyi bir iç ve d›fl politika izledi. Roma taht›na kimin geçece¤i sorusunu bir an için yan›ts›z b›rakm›flt›. Bir tören dönüflü. Napoli körfezinde Baiae’den Puteoli’ye uzanan ve gemilerin yan yana dizilmesiyle oluflturulan bir köprü bile infla ettirdi ve bir at arabas› üzerinde olanca h›z›yla bir uçtan öteki uca geçti. Nero Drusus ile Genç Antonia’n›n çocu¤u olan Claudius M. Sa¤l›kl› bir fiziksel görünümü olmad›¤› gibi toplum içinde rahat hareket edemeyen. Dört evlilik yapan Claudius’un iyi yanlar› da vard› kuflkusuz. ayn› ak›bete u¤ramamak için önlemler almay› da ihmal etmedi. Claudius. 41-54) Caligula’n›n öldürülmesi. Günümüze kalmam›fl olsa da Roma. Onun zaman›nda Mauretania (M. Sarayda bir yerlere gizlenmifl olan Caligula’n›n amcas› Claudius (tam ad› Tiberius Claudius Nero Germanicus) praetor muhaf›zlar› taraf›ndan görüldü ve do¤ruca praetor’lar›n kamp›na götürülerek ayn› gün imparator ilân edildi. Claudius’un yapt›¤› ilk ifllerden biri.S.S.S.

Hatta. bunu‹ K K A T D Nero’nun yapt›rd›¤› söylentisi ç›kt› ancak ispatlanamad›.S. Evli olmas›na ra¤men sevgilileri de eksik olmuyordu. Nero. Domitius Ahenobarbus adl› bir o¤lu vard›. Agrippina. Birkaç ay sonra Claudius ye¤eni Agrippina ile evlendi (M. mantar yeme¤ine koydu¤u zehirle kocas› Claudius’u öldürdü (M.6. Nitekim bir süre sonra Britannicus bir akflam yeme¤i s›ras›nda zehirlenerek öldürüldü (11 fiubat 55).‹ Nero’ya atfedilen K T A P DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . her yerde ve her zaman oldu¤u gibi. Claudius öldü¤ünde 64 yafl›ndayd›. Ancak. M.S. Bedelinin ne olaca¤›n› bile bile. Claudius’un bütün bu olanlardan ya haberi yoktu ya da görmezden geliyordu. praetor muhaf›zlar›na yüklü miktarda para vermek oldu (donativum). 54 Ekim). Nero (M. Ancak.S. böyle bir davran›flta bulunmas› anlafl›l›r bir durum de¤ildi. Seneca ile Praetor Praefectus’u Burrus devlet idaresinde ön plana ç›kt›lar. kendini daha pasif ifllere ve biraz da e¤lenceye verdi. imparator ilân edildi¤inde henüz on yedi yafl›nda bir delikanl› oldu¤undan devletin idaresi gerçekte annesi Agrippina’n›n elindeydi. Yine de Britannicus yafl›yordu ve taht için bir tehdit idi. Bu nedenle annesi Agrippina’y› çevreSIRA S‹ZDE sinden uzaklaflt›rd›. onun devlet yönetimine kar›flmas›n› istemiyordu. eflcinsel davran›fllar içinAMAÇLARIMIZ de oluyordu. sevgilisi Gaius Silius ile gizlice evlenmesi barda¤› tafl›ran son damla oldu. Ve.S. bu nedenle Nero onun deste¤ini de al›yordu. Messalina’n›n. bu çocuk sonradan Nero Claudius Caesar Germanicus ad›n› alm›fl ve k›saca Nero olarak tan›nm›flt›r. Bazen yaln›z kald›¤›nda bazen de toplant›larda lir çal›p müzikal icraatlarda bulunuyordu. 49). Nero’nun imparator olur olmaz Senatus’ta yapt›¤› konuflman›n metnini de Seneca haz›rlam›flt›. M. ‹ki y›l sonra da Claudius’un k›z› Octavia ile evlendi¤inde veliahtl›¤› daha da güçlenmifl oldu (M.S. 48 y›l› Ekimi’nde. M. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndaki cülus bahflisi ile olan benzerli¤i dikkat çekicidir. Ancak.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 101 k›n çevresindekileri öldürtmekte hiç sak›nca görmedi. kad›nlara sark›nt›l›k ediyor. Bu gelene¤in. kocas› Claudius’u kendi o¤lunu manevi o¤lu olarak kabul etmesi için ikna etti. Augustus’un politikas›na sad›k kalaca¤›na ve Senatus’u daha etkin k›laca¤›na söz vermiflti. 51 y›l›nda Nero’ya Princeps Iuventutis (Gençlerin Lideri / Gençler Aras›nda Birinci) unvan› verilerek Roma taht›n›n meflru vârisi oldu¤u ilân edildi. Stoac› filozof Seneca’n›n da Nero’nun e¤itiminde pay› büyüktü. Claudius’un yak›n dostu Narcissus sayesinde Messalina ve sevgilisi Silius öldürüldüler. Bunun. muhalefet ve menfi propagandadan ayr› düflünülmemelidir. 53). Roma’da siyaset. art›k kendi o¤lunun Roma taht›na geçmeye haz›r oldu¤unu gören Agrippina. Arkadafllar›yla tavernalara gidiyor. 15 Aral›k 37 y›l›nda Latium bölgesinde küçük bir sahil kasabas› olan Antium’da (bugünkü Anzio) do¤mufltu. Agrippina’n›n önceki evlili¤inden L. 54-68) Claudius’tan sonra Roma taht›na ç›kan Nero. öz o¤lu DÜfiÜNEL‹M Britannicus olmas› gerekiyordu.S. Nero. Ünite . Claudius’un efli Agrippina’n›n türlü entrikalarla yaflça küçük olan Claudius’un öz o¤lu Britannicus’u ikinci plana iterek. imparator seçilmesinin an›s›na. kocas› Ostia’da bulundu¤u bir s›rada. bu uygulama neredeyse bir gelenek haline gelmiflti. Ancak.S. annesinden de çekiniyordu. Nero. Lucius Domitius Ahenobarbus ile genç Agrippina’n›n o¤lu olan Nero. Messalina’n›n da içinde bulundu¤u bir darbe giriflimi olabilece¤ini düflünenler de vard›r. Yapt›¤› ilk ifllerden biri. Bir süre sonra. Donativum ne demektir? SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Gerçekte Roma taht›n›n as›l vârisi Claudius’un üvey o¤lu Nero de¤il. S O R U kendi o¤lu Nero’yu imparatorlu¤a haz›rlamas› onun baflar›s›d›r.

Ancak Nero kendisine yönelik suikast giriflimlerinden (en önemlilerinden biri Piso’nunki idi) kurtuldu ve suikasti tertipleyenler öldürüldü. Yine de Seneca ve Burrus sayesinde devlet ve toplum düzeni aç›s›ndan baz› önemli ad›mlar at›ld›.S. ‹ki y›l sonra.S. gladyatör gösterileri için valilerin halktan para toplamalar›n›n yasaklanmas›.S. Agrippina’n›n öldürülmesine en çok sevinenlerden biri de Marcus Otho’nun efli Poppaea Sabina idi. annesi Agrippina’n›n kendisi için bir tehdit oldu¤unun fark›ndayd›. kendisi için infla ettirece¤i meflhur Alt›n Ev’e (Domus Aurea) yer açmak için yang›n› bizzat imparator ç›kartm›flt›.102 Hellen ve Roma Tarihi fiekil 6. Nero. yang›n›n en fliddetli oldu¤u bir s›rada. s. Bu arada Nero da Poppaea’n›n kocas›n› Lusitania valili¤ine atayarak onu kar›s›ndan uzaklaflt›rm›flt›. M. Nero. Kaynak: Harris (2003). hazinenin ›slah›. M. ‹mparatorun kendini e¤lenceye vermesi ve iyi bir yönetim gösterememesine Roma’da ç›kan yang›n da eklenince art›k Nero’dan kurtulma zaman›n›n geldi¤ine inan›ld›. Nitekim öyle de oldu. . annesinin öldürülmesinin zaman› geldi¤ini düflünüyordu. Nero. Nero’nun adamlar› villas›na giderek onu öldürdü. yemek sonras› evine dönece¤i gemi yar›yolda batacak flekilde infla edilmiflti. bütün bu olumsuz tutum ve davran›fllar›n söylentiden ibaret olmas› da mümkündür. Roma’da büyük bir yang›n oldu. halk aras›nda ç›kan bir söylentiye göre. Domus Aurea’n›n da aç›l›fl› yap›ld›.2 Nero’nun mermer büstü. çünkü imparator ile aralar›nda bir yak›nlaflma vard› ve beraberliklerini sürdürmelerinde Agrippina bir tehlike idi. ancak Agrippina yüzerek sa¤ salim villas›na ulaflmay› baflard›. Ancak bu davran›fl halk aras›nda hiç de hofl karfl›lanmad›. 59 Mart ay›ndaki Minerva festivali s›ras›nda Nero. yüksekçe bir yere ç›k›p kendisine ait olan “Troia’n›n Ya¤mas›” flark›s›n› lir çalarak söyledi¤i bile kulaktan kula¤a dolafl›yordu. Hemen Roma’ya döndü ve yang›n›n söndürülmesi için büyük çaba sarfetti. Yang›n ç›kt›¤›nda Nero. Ancak. yang›ndan H›ristiyanlar› sorumlu tuttu ve H›ristiyanlar çok büyük iflkencelere mâruz kalarak öldürüldüler. Bunlar aras›nda kamu düzeninin sa¤lanmas›. Böylece iki sevgili daha rahat hareket etme imkân› buldular ve bir süre sonra da evlendiler (M. Ancak beraberlikleri için di¤er bir engel de Nero’nun kar›s› Octavia idi. nitekim Nero’nun yak›n›ndaki kad›nlar da (özellikle sevgilisi Poppaea Sabina) imparatoru annesine karfl› k›flk›rt›yorlard›. Yap›lan plana göre. Nero anne katili olarak kötü bir üne sahip oldu. dolayl› vergilerin tüm imparatorlukta kald›r›lmas› ve do¤rudan vergilerin art›r›lmas› bulunmaktad›r. Hatta. Antium’da bulunuyordu. 62). kalpazanl›kla mücadele. Bu kez Nero’yu ona karfl› k›flk›rtt› ve boflanmalar›n› sa¤lad›. 43. Suikast istenildi¤i flekilde gerçekleflmeyince. 64’te. Bir haftay› aflk›n bir süre devam eden yang›ndan sonra Roma adeta yeniden infla edildi. Kentin merkezinin büyük bir k›sm› ile saray›n bulundu¤u Palatinus Tepesi yang›ndan büyük zarar gördü. annesi Agrippina’y› Baiae’da bir akflam yeme¤ine davet etti.

6. Romal› komutan Corbula. Otho’yu Lusitania valili¤ine atayarak onu kar›s›ndan uzaklaflt›rm›fl ve sonra kendisi de boflanarak onunla evlenmiflti. Nitekim çok geçmeden ikisi aras›nda bir mücadele bafllad›.S.S. Nero. 68 May›s sonu) ve bir-iki hafta sonra da Nero’nun ölümünün (M. 9 Haziran 68) ard›ndan Senatus 73 yafl›ndaki Galba’y›‹ imparator ilân etK T A P ti. 66-67). D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Otho (M. Claudius zaman›nda Africa’da proconsul’lük yapm›flt›. kendisini istemedi¤ini aç›kça ortaya koydu ve Nero’yu vatan haini ilân etti.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 103 Nero zaman›nda baz› askeri baflar›lar da elde edildi. ‹spanya) kendisini Roma Senatus’unun ve halk›n›n temsilcisi ilân etti. Ocak-Nisan 69) M. Nero. Ordusunun yenilgi haberi kendisine ulaflt›¤›nda art›k yapacak bir fley kalmad›¤›n› gören imparator intihar etti. Yunanistan’dan dönüflünde Gallia Lugdunensis valisi Iulius Vindex’in ayaklanmas›yla karfl› karfl›ya kald› (M. Bu s›rada Iudaia’da (Eski Filistin’in güneyi.S. Haziran 68-Ocak 69) 3 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U S O R U Gaius Sulpicius Galba ile Mummia Achaica’n›n o¤lu olan Galba. 2 Nisan 68’de Carthago Nova’da (Yeni Kartaca. bo¤az›n› kesmek suretiyle henüz 30 yafl›ndayken hayat›na son verdi (M. 32 y›l›nda do¤an Otho.S. Taht› kaybetmekte oldu¤unu anlayan Galba hemen Calpurnius Piso’yu evlat edinerek vârisi ilân etti¤ini Senatus’a bildirdi. Ancak kar›fl›kl›klar ve hoflnutsuzluk sona ermemiflti. ‹yi bir e¤itim alan Galba. Nitekim. 55-63). 61). Galba’n›n ölümünden sonra imparator ilân edilen Otho’nun en büyük rakibi Afla¤› Germania ordular› taraf›ndan imparator ilân edilen Vitellius idi.S. Galba. Parthlar ve Armenial›lara karfl› baflar›l› bir sefer yapt› (M. Etraf›ndakilerin de kendisini terk etmesiyle yaln›z kalan Nero’ya son darbe Senatus’tan geldi. Nero ile birlikte Iulius-Claudius Hanedan›’n›n tahttaki iktidar› da bitti.S. Otho. Bir süre sonra Gallia Lugdunensis valisi Vindex’in.K Nero’nun ölüD‹K AT münün ard›ndan Roma’da bir kaos yaflanm›fl ve kimin imparator olaca¤› konusunda bir fikir birli¤i henüz oluflmam›flt›. Yukar› GerAMAÇLARIMIZ mania valisi Verginius Rufus’a Vesontio’da (bugün Fransa’n›n do¤usundaki Besançon) yenilmesinin (M. Vitellius’un subaylar› Caecina ve Valens komutas›ndaki ordu 14 Nisan 69’da Cremona’da yap›lan savaflta Otho taraftar› orduyu yenilgiye u¤ratt›.S. Nero öldü¤ünde Hispania Terraconensis valisiydi.S. Galba ve PisoE öldürüldü. yaklafl›k üç ay Roma taht›nda kald›. isyan›n bast›r›lmas› pek kolay de¤ildi ve Nero’nun ölümüyle de gecikti. bu duruma çok içerledi ve praetor muhaf›zlar›n› elde ederek onlar›n ‹NT RNET kendisini imparator olarak selamlamalar›n› sa¤lad›. Tüm umutlar›n› yitirmifl olan Nero.S. 3’te Terracina’da do¤mufltu. M. Nero’nun kar›s› Poppaea’n›n ilk kocas›yd›. Yeni imparator ayn› y›l Ekim ay›nda Roma’ya geldi. Hispania Tarraconensis valisi Servius Sulpicius Galba da Vindex’e destek verdi. 9 Haziran 68). Nero’ya karfl› Vindex’in önderli¤inSIRA S‹ZDE de isyan hareketi bafllam›fl ve bir iç savafl halini alm›flt›. . Yahudiye) Yahudiler isyan etti. Ünite . Yukar› ve Afla¤› Germania ordular› ayakland›lar hatta daha da ileri giderek Afla¤› Germania komutan› Vitellius’u imparator N T E L E V ‹ Z Y O ilân ettiler. SIRA S‹ZDE Iulius-Claudius Hanedan› hangi imparatorla bafllad› hangi imparatorla son buldu? DÖRT ‹MPARATORLAR YILI Galba (M. 68 Mart). Britannia’da Boudicca’n›n liderli¤indeki Britonlar›n isyan› bast›r›ld› (M. Ancak kendisinin vâris olaca¤›n› umut eden Otho. Senatus.Ö.S. hayranl›k duydu¤u Yunanistan’a bir gezi düzenlemifl ve oradayken baz› festivallere kat›lm›flt› (M.

15’te do¤an Vitellius iyi yetiflmifl bir devlet adam›yd›. 110. burada sadece ad› an›lm›fl ama kendisi hakk›ndaki bilgiler afla¤›da. . Vespasianus’u imparator ilân etti. M›s›r. Gallia ve Britannia da Vespasianus’un taraf›nda yer ald›lar. Galba’n›n ölümünden sonra imparator olan Otho ile mücadeleye bafllam›fl ve 69 y›l› Nisan ay›nda Cremona’da yap›lan savaflta Otho’nun yenilmesiyle de Senatus taraf›ndan imparator ilân edilmiflti. Orada bulundu¤u s›rada askerleri taraf›ndan imparator olarak selamlanm›flt›.S. ancak kendisi Flavius Hanedan›’n›n kurucusu oldu¤undan. sükûn sa¤lanana kadar Aleksandreia’da kald›. Ancak kendisi hemen Roma’ya gelmedi. Tarihe “Dört ‹mparatorlar Y›l›” olarak geçen dönemin dördüncü imparatoru Vespasianus’tur. Bu zafer sonras› Hispania. Syria ve Tuna bölgesi lejyonlar›n›n deste¤ini alan Vespasianus.3 Gladyatör Oyunlar› özellikle ‹mparatorluk döneminde çok yayg›nd›. Capri’de büyümüfl. Africa’da consul’lük ve proconsul’lük yapm›fl daha sonra da Galba taraf›ndan M. 1 Temmuz 69’da Aleksandreia’daki lejyonlar Vespasianus’u imparator ilân ettiler. Kaynak: Harris (2003). Ancak. fiekil 6. s. Böylece. Daha sonra Vespasianus’un komutanlar›ndan Antonius Primus Roma’y› abluka alt›na ald›.S.S. Vespasianus’un kendisi Aleksandreia’dan ayr›lmad› fakat ona ba¤l› ordu. flehre giren askerler Vitellius ve taraftarlar›n› öldürdüler (20 Aral›k 69). kendisini art›k Roma taht›n›n tek sahibi olarak görüyordu.104 Hellen ve Roma Tarihi Vitellius (M. Nisan-Aral›k 69) M. Iudaia. Vitellius taraftar› orduyu Cremona’da 24 Ekim günü büyük bir yenilgiye u¤ratt›. birkaç ay sonra. Flavius Hanedan› içinde verilmifltir. Senatus. Amfitiyatrolarda gerçeklefltirilen oyunlar›n ço¤u ölümle sonuçlan›yordu. 68’de Afla¤› Germania ordular›n›n komutanl›¤›na atanm›flt›. Vitellius’un cesedi caddelerde sürüklendi ve Tiber Nehri’ne at›ld›.

Vespasianus’un o¤lu Domitianus Mucianus Vespasianus’un yoklu¤unda onun ad›na birtak›m düzenlemeler yapt›.S. Vespasianus da M. Vespasianus Aleksandreia’da imparator olarak selamland›. Antiokhos döneminde en parlak dönemini yaflam›flt›. Girit ve Kyrene’de de quaestor olarak görev yapm›flt›.6. 20 Aral›k 69).S. M. Claudius zaman›nda.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 105 FLAVIUS HANEDANI Vespasianus (M. Romal› askerler öldürüldü.S. ‹ki y›l sonra da -krallar›n›n ölmesi üzerineKommagene (güneydo¤u Anadolu’da) de Roma’ya ilhak edildi (M.S. Tiberius zaman›nda Thracia’da (Trakya) askeri tribunus. Daha sonra Cerealis. M. I. Ekim 70). Jerusalem’i (Kudüs) ele geçirdi (M. Nero’nun Yunanistan seyahatine kat›lm›fl. M›s›r) geçti. babaannesi taraf›ndan büyütülmüfl ve sonra da Roma memuriyetinin çeflitli kademelerinde bulunmufltu. 39’da Flavia Domitilla ile evlenen Vespasianus’un Domitilla. çok say›da Yahudi öldürüldü. 63’te de Africa’da proconsul (vali) olarak görev yapm›flt›. .S. Britannia’n›n fethinde bulunmufltu. Roma’ya bu¤day sevkiyat›n› kontrol alt›nda tutarak o s›rada Roma taht›nda bulunan Vitellius’u güçsüz b›rakmakt›. Vespasianus’un Aleksandreia’ya gitmesinin amac›. 70 y›l› Ekim ay›nda Roma’ya döndü. Vespasianus henüz Aleksandreia’dayken German kabilelerinden Batavial›lar›n lideri Iulius Civilis Gallia’da isyan etti. Kahramanmarafl ve Gaziantep illerinin kaplad›¤› topraklar üzerinde kurulmufltu (M. Frontinus ve Agricola. Bu a¤›r kay›plar Romal›lar› Civilis’e karfl› harekete geçirdi. Kar›s› ve k›z› Domitilla.S. Civilis. Vespasianus imparator oldu¤unda 60 yafl›ndayd›.S. Vespasianus imparator ilân edildi¤inde Iudaia’da Yahudi isyan›n› bast›rmakla meflguldü. art›k Vespasianus’un imparatorlu¤u Senatus taraf›ndan da onayland›.S. Vespasianus imparator olmadan öldü. Ünite . 43-44 y›llar›nda. Primus ise Roma’dan ayr›l›p Gallia’ya döndü. Romal›lar›n Civilis’in isyan›n›n bast›r›lmas›nda Romal› komutan Cerealis’in rolü büyüktü.Ö.S. Bu s›rada. Civilis kaçarak kurtuldu.S. fiehre giren askerler Vitellius ve taraftarlar›n› öldürdüler (M. Caligula zaman›nda praetor olmufltu. Gallia halk› Civilis’e tam destek verdi. 67’de Nero taraf›ndan Iudaia valili¤ine atanm›flt›. Bu arada Pannonia’daki lejyonlardan birinin komutan› olan Marcus Antonius Primus. M. 162). Burada bulundu¤u s›rada Birinci Yahudi ‹syan›’n›n bast›r›lmas›yla meflgul olmufltu. M. Vetera yak›n›ndaki savaflta. 69-79) Vespasianus ile birlikte Roma taht›nda Flavius Hanedan›’n›n egemenli¤i bafllar. Bu arada imparatorun o¤lu Titus da Iudaia’n›n fethini tamamlad›. kuzeyden ‹talya’ya do¤ru harekete geçti. M. Bir süre sonra bu ifli o¤lu Titus’a devrederek kendisi Aleksandreia’ya (‹skenderiye. 69 y›l›nda. Britannia’n›n kuzeyine do¤ru ilerleyerek bugünkü Galler ve ‹skoçya’y› kapsayan topraklar› kontrol alt›na ald›lar.S. M. Titus ve Domitianus adlar›nda üç çocu¤u oldu. Syria Valisi Mucianus da ordusunu Vitellius üzerine yönlendirmiflti.S. Kommagene Krall›¤›. Bedriacum’da Vitellius taraftar› orduyu yenilgiye u¤ratt› ve nihayette Roma’ya girdi. 72) ve Syria eyaletine dâhil edildi. 51’de consul. di¤er iki o¤lu ise Flavius Hanedan› üyeleri olarak s›ras›yla imparator oldular. Roma karargâh› Castra Vetera’y› da ele geçirdi. Fakat Vitellius öldürüldü¤ünden ve Vespasianus imparator ilân edildi¤inden. M. sorunsuz bir flekilde Roma’ya girdi. 9 y›l› 17 Kas›m›’nda Roma’n›n do¤usunda Reate yak›n›ndaki Falacrinae’de do¤an Vespasianus. bugünkü Ad›yaman. Ren s›n›r› boyunca Roma egemenli¤i tekrar kurularak sükûn sa¤land›.

Iudaia’da bulundu¤u s›rada kendisinden yaflça bir hayli büyük olan Iudaia prensesi Berenice’ye âfl›k olmufltu ama gerek babas› gerekse Roma halk› -yeni bir Kleopatra m› sorusuyla. 30 Kas›m 39’da Roma’da do¤mufltu.S. 69’da VespasiaAMAÇLARIMIZ nus taraf›ndan Yahudi ‹syan›n›n bast›r›lmas› için Iudaia’ya gönderilmiflti. 71’de onu imparatorlu¤un yönetimineE L E V ‹ Z Yetti. tarihçi ve biyografi yazar› Suetonius bir akflam yeme¤inde. Titus. Birkaç ay sonra da (M.S. Bu. imparatorun. Bu suikastçiler aras›nda ad› en D Ü fi Ü N Helvidius Priscus ve Caecina Alienus idi. M.S.S. 70 yafl›na birkaç ay kala. Hatta. Bütün bu askeri tecrübeleri ve baflar›lar› neticesinde babas› Vespasianus M. ilk zamanlarda Titus’un son derece iyiliksever ve insanca davran›fllar›na tan›k olmufltu. ‹mparatorun yafl› itibariyle sa¤l›k sorunlar› vard›.S. Senatus’a. 65’te quaestor olmufltu. 70 y›l› Ekim ay›nda Roma’ya geldi¤inde büyük bir zafer alay› düzenlendi.bu iliflkiye s›cak bakmad›¤›ndan. E L ‹ M ri amac›na ulaflmad› ve suikastçiler öldürüldüler. ancak inflaat› Titus zaman›nda bitirilmifltir. R U S O Campania’da bulundu¤u s›rada hastalanan Vespasianus. Titus.S.106 Hellen ve Roma Tarihi Vespasianus M. Titus (M. Ünlü Colosseum amfitiyatrosunun inflas›na bafllanmas› da Vespasianus dönemine rastlar. tedavi için Roma’ya döndü ancak bir türlü iyileflemedi. Roma’da büyük bir imâr faaliyetine giriflti. 70 Eylülü’nde Hierousalem’i (Kudüs) almay› baflard›. o gün halk› için bir iyilik yapamad›¤›n› ve bu yüzden de o gününün bofla geçti¤ini söyledi¤ini aktar›r. iliflki uzun süreli olamad›. M. büyük yank› uyand›ran bir zafer oldu. SIRA S‹ZDE 4 Yahudi isyan›n› hangi imparator bast›rd›? SIRA S‹ZDE Vespasinus’a baz› suikast planlar› da yap›ld›. kendisinden sonra Titus’un tahta ç›kaca¤›n› bildirdi. ta ki Britannicus’un Nero NTERNET taraf›ndan ‹zehirletilip öldürülmesine kadar. M. 24 Haziran 79’da. Claudius’un o¤lu Britannicus’un yak›n arkadafl›yd›. bir y›l sonra. ‹mparator. çocuklar› Titus ve Domitianus’a ceasar ve princeps iuventutis unvanlar› vererek onlar›n Roma taht›n›n vârisi olduklar›n› gösterdi. Titus. hayata gözlerini kapad›. Ancak suikastlerin hiçbiçok duyulanlar. lir çalabiliyordu. Latince ve Eski Yunanca fliirler yaz›yor. müzikle u¤rafl›yor. D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET SIRA S‹ZDE Babas› Vespasianus’un ölümü üzerine Roma taht›na geçen Titus. bu tarihten itibaren babas›ndan sonra tahta ç›kacak T ortak O N olan kifli olarak ilân edilmifl oluyordu. Halk.S. 79-81) . kardefli Domitianus’tan yaklafl›k 10 yafl büyüktü.K 71 Ty›l› P ‹ A Haziran) Roma’ya döndü ve babas›yla birlikte büyük bir zafer alay› düzenledi. Titus.S. 61-63 y›llar› aras›nda Germania ve Britannia’da askeri tribunus olarak görev yapm›fl ve M.

S. Kaynak: Ramage & Ramage (2008). 24 Ekim 51’de Roma’da do¤mufltu. hatta arenan›n suyla doldurularak bir deniz savafl›n›n (naumachia) temsil edildi¤i gösteri bile yap›ld›. Ancak. Herculaneum ve Stabiae kentlerinin de aralar›nda oldu¤u Cumae körfezindeki yerleflimler lavlar›n alt›nda kald›. Domitianus (M. Bu kez Roma’da büyük bir yang›n ç›kt›. s. büyük bir felaket yafland›. A¤abeyinin ölüm haberini alan Domitianus hemen Roma’ya geldi.S. Ancak. yang›ndan harap olan yerlerde yeniden imâr faaliyeti bafllat›ld›.S. princeps iuventutis gibi. 41. 24 A¤ustos 79’da Vesuvius (Vezüv) yanarda¤›n›n patlamas› sonucu Pompeii. M. Gerçekte Vespasianus. Titus’a önemli görevler verilmesine karfl›n. bir y›l sonra ikinci bir felaket daha yafland›. Bu arada.6. Titus’un ani ve beklenmedik ölümü ona bu f›rsat› verdi. Titus’un ölümü hiç kimsenin beklemedi¤i bir anda ve ani oldu.4 Roma’daki Titus Tak›. Bu nedenle Domitianus. Titus. Ünite . Ölüm nedeni kimine göre s›tmayd›. Günlerce süren gösterilerde Colosseum gladyatör oyunlar› ve vahfli hayvan gösterilerine sahne oldu. ancak ölümünde kardefli Domitianus’un da parma¤› olabilece¤i (zehirleterek) konufluluyordu. 81-96) Vespasianus ile Flavia Domitilla’n›n ikinci erkek çocu¤u olan Domitianus. Neredeyse do¤umundan itibaren hep a¤abeyi Titus’un gölgesinde kald›.S. Domitianus sadece unvanlarla yetinmek zorunda b›rak›ld›. a¤abeyi Titus’a k›skançl›k duyuyor ve bir gün durumun tersine dönece¤ini umuyordu. yang›ndan zarar gören Jupiter Optimus Maximus Tap›na¤›’n›n yeniden inflas›na baflland›. M. 81 y›l› yaz›nda Sabinler ülkesine yapt›¤› bir seyahat s›ras›nda atefllenerek hastaland› ve 13 Eylül’de 42 yafl›ndayken öldü. Nitekim. praetor mu- . M. Vezüv felaketinin yaralar›n›n sar›lmas› için elinden gelen her türlü gayreti gösterdi. Titus yine halk›n yan›ndayd›. her iki o¤luna da önemli unvanlar vermiflti.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 107 fiekil 6. consul. inflas›na babas› zaman›nda bafllan›lan Amphitheatrum Flavium olarak da bilinen ünlü Colosseum’un aç›l›fl› da yap›ld›. ard›ndan veba salg›n› halk›n bir bölümünün yok olmas›na neden oldu.

14 Eylül 81). Sonunda. sonra da Stephanus adl› bir azatl› kolundaki yara sarg›s›n›n içine saklad›¤› b›çakla imparatora sald›racakt›. Germanicus (German fatihi) unvan› ald› (M. Ordusuyla imparatorun üzerine yürümek üzereydi ki. res. imparatorun kar›s›n›n ve praetor muhaf›zlar›n›n da içinde oldu¤u bir suikast plan› haz›rland›. Nitekim öyle oldu. Herkes birbirinden flüphe ediyor. Ekim (October) ay›n›n ad›n› Domitianus’a çevirdi. en ciddi muhalefeti gösterdi ve Domitianus’a resmen cephe ald›. ilk darbeyi alan Domitianus yast›¤›n›n alt›ndaki b›ça¤›n› almak istedi¤inde bofl bir k›n buldu sadece. Daclar› geri çekilmeye zorlasa da Daclar Romal›lar için bir tehdit olmaya devam etti. saray kahyâs› Parthenius imparatorun yast›¤›n›n alt›ndaki b›ça¤›n› önceden alarak imparatoru savunmas›z b›rakacak.5 Domitianus’un sikke portresi. imparatorun kendisi ve saray. Plana göre. ondan bir o¤lu oldu fakat daha çocuk yafltayken onu kaybettiler.S. Ancak Yukar› Germania valisi Antonius Saturninus. Senatus’un önüne geçti. Domitianus bir süre sonra (M. Domitianus zaman›nda Senatus’un güç ve prestiji geriledi. 85’te Daclar Tuna Nehri’ni geçerek Roma valisi Sabinus’u öldürdüler. isyanc›lar› yenilgiye u¤ratt›. fiekil 6. Domitianus’un ilk askeri baflar›s› Germania’da ayaklanan Chatti kabilesine karfl› oldu. 244. Domitianus art›k hep öldürülme korkusuyla yafl›yordu ve bu nedenle her kimden en ufak flüphe duyuyorsa onu hemen öldürtüyordu.108 Hellen ve Roma Tarihi haf›zlar›n›n da deste¤ini alan Domitianus’un imparatorlu¤u ertesi gün Senatus taraf›ndan onayland› (M. Dac kral› Decebalus ile Daclar lehine anlaflma yapmak zorunda kald› ve Daclara y›ll›k haraç vermeyi de kabul etti.S. Domitianus kamu ahlak›n› yüksek tutmak için çok çaba gösterdi. Domitianus kendisine karfl› gelenleri birer birer yok etti. ‹mparator. Ocak 89). Bazen öyle ileri gitti ki. Domitianus. Ahlaks›z tutum ve davran›fllar sergileyen baz› senatörleri cezaland›rd›. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). Saturninus’u yenilgiye u¤ratarak büyük bir tehlikeyi bertaraf etti (M.S. Ancak Tuna s›n›r›ndaki Daclar (bugünkü Romanya topraklar›nda yaflayan halk). ‹mparatorun kendisinde oldu¤u kadar çevresinde de bir paranoya bafllam›flt›. Stephanus’un peflinden gelen di¤erleri de imparatoru b›çaklayarak öldürdüler. Bu zaferden sonra imparator. Zaman geçtikçe imparatorun muhalifleri de artmaya bafllad›. 83). M.S. . ihbar edilme ve öldürülme korkusu yafl›yordu. 82’de) Domitia ile evlendi. Afla¤› Germania valisi Luppius Maximus. imparatorun bizzat komuta etti¤i ordu.S. imparatoru zor durumda b›rakt›lar.

42). Yahudi isyan›n› da o¤lu Titus ile bast›rd›. e¤lenceye düflkün ve tutars›z davran›fllar› olan bir imparator olarak ün yapm›flt›. 6667). ayr›ca. M.Ö. Cumhuriyet dönemi kapanm›fl. devlet idaresindeki yetenekli kifliler sayesinde kamu düzeninin sa¤lanmas›.Ö.S. Lykia (M. eyaletleri. Tiberius zaman›nda Kappadokia ve Kilikia eyalet yap›ld›.Ö. 14). yo¤un bay›nd›rl›k faaliyetlerine imza att›: Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. M. Caligula. Ünite . kendisine ba¤l› “Praetorlardan oluflan bir Muhaf›z Alay›” (Praetoriani) ile ‹tfaiye Alay› (Cohortes vigilium) kurdu. annesi Agrippina’n›n kendisi için bir tehdit oldu¤unu düflündü¤ünden.S. Bu dönem. 64’te.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 109 Özet A M A Ç 1 Roma’da imparatorluk dönemine geçifl ve yeni yönetim fleklinin karakteristik özelliklerini aç›klama Böylece Augustus ile birlikte.Claudius zaman›nda Mauretania (M. Trakya’da vasal bir krall›k kurulmas›. dolayl› vergilerin tüm imparatorlukta kald›r›lmas› ve do¤rudan vergilerin art›r›lmas› gibi faaliyetlere de imzas›n› atm›flt›.S.S. Syria (Suriye) ve Iudaea’n›n (Eski Filistin’in güneyi) Roma eyaleti olmas›n› sayabiliriz. Hatta. Augustus’un yapt›¤› en önemli icraatlar aras›nda. 55-63). Bu hanedan üyeleri genelde Augustus’un politikas›n› devam ettirmifllerdir. Hanedan›n son üyesi Nero.S. Bosporos Krall›¤›’n›n Roma’ya ba¤l› vasal krall›k yap›lmas› (M. 24). A M A Ç 3 A M A Ç 2 Iulius-Claudius ve Flavius hanedanlar›n› aç›klama Iulius-Flavius hanedan› Augustusla bafllar. 72) Syria eyaletine dâhil edildi. Augustus. Augustus’un imparatorlu¤u yeniden organize etmesi ve faaliyetlerini aç›klama Augustus’la birlikte Roma’da Cumhuriyet yönetimi son buldu. 44) ve Trakya (M. Nero zaman›nda Parthlar ve Armenial›lara karfl› baflar›l› bir sefer düzenlenmifl (M. kalpazanl›kla mücadele. Dominatus olarak adland›r›lan yeni idare fleklinin bafllayaca¤› Diocletianus’a kadar bu flekilde devam etti. lejyon kuvvetleri olanlar ve olmayanlar flekilde düzenlemesi ve lejyon kuvveti bulunduran eyaletleri kendi üzerine almas›d›r. Vespasianus ile birlikte Roma taht›nda Flavius Hanedan›’n›n egemenli¤i bafllar. Anadolu’daki Roma kolonilerinin önemli bir k›sm› Augustus döneminde kuruldu. 46) eyalet haline getirilerek Roma topraklar›na kat›ld›. Britannia’da Britonlar›n isyan› bast›r›lm›fl (M. 25). Titus.6. Kilikia ve Syria tek eyalet alt›nda birlefltirildi. Varus komutas›ndaki Roma birli¤inin Teutoburg Orman›’nda Germanlarca pusuya düflürülüp yok edilmesi (M. Günümüze kalmam›fl olsa da Roma. gladyatör gösterileri için valilerin halktan para toplamalar›n›n yasaklanmas›.S. Roma’da büyük bir yang›n› Nero’nun ç›kartt›¤›na inan›l›yordu. su kemerleri. onu da öldürtmüfltü. Etrüsk ve Kartaca tarihi hakk›nda kitaplar yazm›flt›. ‹mparatorluk yönetimi bafllad›. yollar ve Ostia Liman›’n›n inflas› gibi. Yunanistan’a bir gezi düzenlemifl (M. Ancak. Augustus zaman›ndaki di¤er baz› önemli olaylar aras›nda. Principatus dönemi asl›nda devletin bafl›nda tek kiflinin oldu¤u bir dönemdir ve bu nedenle genel olarak imparatorluk dönemi olarak bilinir. onun dönemindeki yönetim anlay›fl› ve karakteristik özelliklerine bir alttaki paragrafta de¤inilecektir. Principatus (princeps’ten) dönemi bafllam›fl oluyordu. Cumhuriyet döneminde devletin bafl›nda iki consul varken. Britannia (M. Claudius ile devam eder ve Nero ile son bulur. Iudaea (M. 61). ‹mparatorun son y›llar›nda ise Iudaia’daki (Eski Filistin’in güneyi. Claudius. 43). Augustus dönemi bir bar›fl dönemidir. 69’da Vespasianus taraf›ndan Yahudi ‹syan›n›n bast›r›lmas› için Iudaia’ya gönderildi ve bir y›l sonra .S. Augustus zaman›nda Senatus’un itibar› da artt›. Tiberius. Yeni yönetim flekli ‹mparator Augustus’la bafllad›¤›ndan.S. Arabia’n›n Roma’ya ba¤lanmas› (M. hazinenin ›slah›.S. 9). Augustus’tan Diocletianus’a kadar devletin bafl›nda tek kifli bulundu¤undan bu dönem ayn› zamanda “Principatus Dönemi” olarak da bilinir. Vespasianus.Ö. Iudaia ilhak edildi (MS 70). ‹ktidar›n›n bafl›nda Civilis’in Gallia’daki isyan› baflar›l› bir flekilde bast›r›ld›.S. Güneydo¤u Anadolu’daki Kommagene de Vespasianus zaman›nda ilhak edilerek (M. imparatorluk dönemiyle birlikte tüm yetkiler imparatorun flahs›nda toplanm›fl oldu. Galatia’n›n Roma eyaleti yap›lmas› (M. 43).S. Yahudiye) Yahudiler isyan etmiflti.

Domitianus’un ilk askeri baflar›s› Germania’da ayaklanan Chatti kabilesine karfl› oldu. veba salg›n› halk›n bir bölümünün yok olmas›na neden oldu.110 Hellen ve Roma Tarihi Kudüs’ü ald›. Roma’da büyük bir yang›n ç›kt›. nitekim suikast sonucu öldürüldü. Roma’daki muhaliflerinin tehdidini her zaman hissetti. Hanedan›n son üyesi Domitianus zaman›nda Senatus’un güç ve prestiji geriledi. . ‹nflas›na babas› Vespasianus zaman›nda bafllan›lan ünlü Colosseum da Titus zaman›nda aç›ld›. imparator. Germanicus (German fatihi) unvan› ald› (M. 83). Romal›lar için bir tehdit olmaya devam eden Daclarla Romal›lar›n aleyhine anlaflma yapmak zorunda kald› ve Daclara y›ll›k haraç vermeyi kabul etti. Titus zaman›nda Vesuvius (Vezüv) yanarda¤› patlad›.S.

Galba. d. Krall›k 2. Caligula d. Eyaletlerde Senato bulundurulmas›n› yasaklad›. Augustus’la birlikte bafllayan dönem afla¤›dakilerden hangisidir? a. Nero e. Tüm eyaletler Senato’ya ba¤land›. Caligula d. Nikomedeia’da Augustus Tap›na¤› e. Domitianus e. Tiberius e. Augustus’tan sonra Roma taht›na geçen afla¤›dakilerden hangisidir? a. e.6. Otho. M. Tiberius. Miletos’ta Augustus-Roma Tap›na¤› d. Cumhuriyet b. At›yla beraber yemek yiyen. Tiberius e. Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. “Dört ‹mparatorlar Y›l›” afla¤›daki imparatorlardan hangilerini kapsar? a. Augustus. Vitellius. Domitianus d. Augustus.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 111 Kendimizi S›nayal›m 1. Lejyon kuvveti sadece Senato’ya ba¤l› eyaletlerde olacakt›. Ostia Liman›’n›n inflas› afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›nda oldu? a.Ö. Vitellius. Claudius c. Otho. Tiberius d. Galatia’n›n Roma Eyaleti yap›lmas› b. b. 55 c. Vespasianus 8. Afla¤›daki olaylardan hangileri ‹mparator Titus zaman›nda gerçekleflmifltir? a.Ö. Claudius.Ö.Ö. Ünite . Otho. Iudaea ve Trakya’n›n eyalet haline getirilmesi. Vespasianus d. . Ephesos’ta Hadrian-Roma Tap›na¤› c. 45 d. 25 3. Tetrarfli e. Claudius b. Otho c.S. Claudius c. Side’de Apollon Tap›na¤› b. Vespasianus 6. M. c. Lejyon kuvveti sadece imparatora ba¤l› eyaletlerde olacakt›. 65 b. Vespasianus. Mauretania. Augustus’un iktidar› zaman›nda yapt›¤› baflar›l› icraatlar› (Res Gestae) kaleme ald›¤› ve tunç direklere yaz›l› olan icraat yaz›t›n›n bir kopyas›n›n duvar›nda yer ald›¤›. Domitianus b. Vespasianus b. Galba. Domitianus b. Anadolu’daki tap›nak afla¤›dakilerden hangisidir? a. Britannia. Monarfli d. Dört ‹mparatorlar Y›l›’n›n imparatorlar›ndan biri olmas› e. Vitellius. Lykia. Augustus b. Ankara’da Roma-Augustus Tap›na¤› 4. Galatia’n›n Roma eyaleti yap›ld›¤› tarih afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. Kommagene afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›nda ilhak edilerek Syria eyaletine dâhil edildi? a. Principatus c.Ö. Vespasianus 5. Vespasianus 7. Claudius c. Vitellius. 35 e. at›n› consul yapmay› bile düflünen. Actium Savafl› c. Galba 10. Galba. M. Colosseum’un aç›l›fl› ve Vezüv yanarda¤›n›n patlamas› 9. gereksiz harcamalarla Roma devlet hazinesini tüketen imparator afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. Tiberius e. M. Augustus c. 64’teki Roma yang›n› d. Augustus iktidara geldi¤inde eyaletlerde esas olarak düzenlemelerden hangisini yapm›flt›r? a. Tüm eyaletler imparatora ba¤land›.

tahta geçen imparatorun muhaf›z alay›na ve komutanlara bahflifl da¤›tmas›d›r. M›s›r. e 3. Kleopatra intihar etti. ‹mparator kültü. Osmanl› Devleti’ndeki cülus bahflifliyle karfl›laflt›r›labilir. Örne¤in Priene’de Büyük ‹skender’e adanm›fl bir kutsal alan (Aleksandreion) vard›. Roma ‹mparatorlu¤u’nun egemenli¤i alt›na girince. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Vespasianus zaman›nda bast›r›ld›. Onlardan sonra gelenler en fazla iki veya üç kez bu onura sahip olmufllard›r. Roma Eyaleti yap›ld›. Bu nedenle do¤ru ifade. c 8. d 5. neokoros unvan›na sahip olanlar›n say›s› ise 100’ün üzerindedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Vespasianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Roma’n›n Bat› Anadolu’da Asia Eyaleti’ni kurmas›yla. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. imparatora adanm›fl tap›naklar›n ortaya ç›kart›lmas›n›n yan› s›ra yaz›tlar. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augutus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ‹syan›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Antonius öldürüldü. Octavianus. yüzy›l›n ortalar›na kadar sürmüfltür. çok tanr›l› bir inanca sahip olan Roma ‹mparatorlu¤u’nda. ‹mparator kültü. b 7. . edebi kaynaklar ve sikkeler tan›kl›k eder. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dört ‹mparatorlar Y›l›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a 10. e 4. Augustus’tan bafllayarak Roma imparatorlar›n› birer tanr› gibi kabul edip onlara tap›naklar infla ettiler veya varolan tanr› / tanr›ça tap›naklar›n› onlara ithaf ettiler. 3. Ptolemaioslar›n Kraliçesi VII. Neokoros. Roma’n›n ilk imparatoru Augustus ile beraber tesis edilmeye bafllanm›fl ve M. Anadolu’da tespit edilen ‹mparator kültü tap›naklar›n›n say›s› 100’e yak›nd›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Caligula” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Roma imparator kültünün geçmifli Hellenistik döneme kadar gitmektedir. isyan›n imparator Vespasianus zaman›nda bast›r›ld›¤›d›r. c 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Titus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. imparatorun o¤lu Titus bast›rd›. Actium Savafl› ile son Hellenistik Krall›k olan Ptolemaioslar›n egemenli¤ine son verdi.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Tiberius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Keza. Büyük ‹skender ve ondan sonra gelen Hellenistik krallar (özellikle Ptolemaios ve Seleukos krallar›) ilahi güçleri ile de an›ld›lar. Titus o tarihte imparator de¤il. Sikkelerde görülen neokoros yaz›s›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 9. b 2. Yani. S›ra Sizde 4 Nero zaman›nda patlak veren Yahudi isyan›.112 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Anadolu’da Roma ‹mparator Kültü Anadolu’daki kent-devletleri. sözcük anlam› olarak tap›nak bak›c›s› / muhaf›z› demektir. Augustus ile bafllar Nero ile son bulur. Kuflkusuz. hükümdar kültünün tesis edildi¤i kent-devletlerinin say›s› hiç de az de¤ildir. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma. tanr›ça Roma kültünün de önem kazand›¤› görülüyor. Kleopatra ile Romal› Antonius’u Actium Savafl›’nda yenerek M›s›r’a kaçmaya zorlad›. veliaht idi. Romal›lar›n ortak bir inanç etraf›nda toplanmalar›na olanak sa¤lam›fl ve “Romal›l›k” bilinciyle imparatorlu¤un siyasal yap›s›n›n korunmas›nda önemli bir rol oynam›flt›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Claudius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. sikkenin bas›ld›¤› kent-devletinde imparator tap›na¤›n›n (kültünün) bulundu¤unu iflaret eder. imparatora adanm›fl bir tap›nak ve bu tap›na¤a tayin edilmifl din adamlar› (bir tür rahip) söz konusudur. Augustus’tan önce Caesar için de bir kült oluflturuldu¤unu (Heros Iulius) biliyoruz. Bir kent-devletinde ‹mparator kültünün varl›¤›na. S›ra Sizde 2 Metinde geçen örneklerde. S›ra Sizde 3 Iulius-Claudius Hanedan›. ‹mparator kültüne en fazla mazhar olan imparatorlar Augustus ve Tiberius’tur.

Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Cambridge. Norfolk. J.R. Londra.. 2003. Kent. Roma Dünyas› (çev.U. Die römische Münze. (1996).P. Ritüel ve ‹ktidar. . N. -Overbeck. Chaplin. A. (1988).H.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 113 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. Routledge.AD 69. . (2005).Ramage.C. T. Karadeniz). D. ‹mge Kitabevi. Lintott (ed. Goodman. (2008). The Roman World 44 BC-AD 180. Price. Harris. J. ‹plikçio¤lu. Rome and Its Empire. E. Augustan Empire 43 BC . History of Ancient Rome. Ve Matthews.F. Ankara. (2004). ‹stanbul. Roma ‹mparatorluk Tarihi. B. M. ‹stanbul. A. Shotter. O. Cambridge Ancient History Vol. ‹letiflim Yay›nlar›.. fi. T. 10. Oxon. N.6. Esin). 2005. O.). Ancient Roma. ‹stanbul. The British Museum Concise Introduction.Stylow.K. Küçük Asya’da Roma ‹mparatorluk Kültü (çev. A. Ünite . (1973). B. (2003).. ‹stanbul. ‹stanbul Üniversitesi. Tekin. (2007). Londra. (1985). München. Chancellor Press. A. S. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. Ramage. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Bowman. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. Cornell.

7 Amaçlar›m›z • • • • • Daclar Parthlar Nerva Traianus Hadrianus HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Roma ‹mparatorlu¤u’nun büyüme ve güçlenme dönemini tart›flabilecek. ‹mparator Hadrianus’un imparatorlu¤a hâkim olabilmek için uygulad›¤› politikay› aç›klayabilecek. Antoninus ve Severus hanedanlar›n›n Roma ‹mparatorlu¤u’ndaki icraatlar›n› aç›klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar • • • • Antoninus Pius Severus Caracalla Geta ‹çindekiler Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na • EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR • ANTONINUS HANEDANI • SEVERUS HANEDANI Hellen ve Roma Tarihi .

nitekim öyle de yapt›. yafll› ve hasta olan Nerva 28 Ocak 98’de hayata veda etti. Ancak.S. Yaklafl›k dört ay sonra.S. Syria Eyaleti valili¤i yapm›flt›. Çocu¤u olmayan Nerva. zengin bir hukukçunun o¤lu olarak M. halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirdi. 18 Eylül 96’da. köprüleri ve su kemerlerini tamir ettirdi. Eylül 97). 18 Eylül 53’te Italica’da (‹spanya) do¤an Traianus. Babas› senatörlük. Örne¤in Vespasianus ve Domitianus dönemlerinde consul’lük yapm›flt›. Traianus. yoksullar›n (ve özellikle çocuklar›n) korunmas›na yönelik önlemler ald›. yaflam›n›n tehlikede oldu¤unu hissetti¤inden hem askerlerin hem de halk›n kabul edebilece¤i bir kifliyi evlat edinerek imparatorlu¤un yönetimini paylaflmay› ve böylece kendisinden sonra tahta ç›kacak olan vârisini belirlemeyi arzuluyordu.S.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR Nerva (M.S. iyi bir asker ve idareci bir baban›n o¤luydu. 98-117) M. Marcus Cocceius Nerva. bu ifli devlet üzerine ald›. önceki Roma imparatorlar›n›n aksine ‹talya d›fl›nda bir eyalette dünyaya geldi¤inden bu konuda da bir ilke imza atm›fl oluyordu.S. M. Domitianus’un öldürülmesi ve Roma taht›na Nerva’n›n ç›kar›lmas›yla Flaviuslar sülalesinin iktidar› da son bulmufl oluyordu. ‹mparator oldu¤unda hiçbir senatörü öldürtmeyece¤ine yemin etmiflti.S. Hadrianus. 66 (veya 61) yafl›ndayken Senatus taraf›ndan imparator ilân edilen Nerva’n›n askeri tecrübesi olmasa da siyaseten belirli bir geçmifle sahipti. Askerlerle y›ld›z› bar›fl›k olmayan Nerva. Antoninus Pius ve Marcus Aurelius) “iyi imparatorlar” olarak da an›l›rd›. Traianus (M. ‹talya dahilinde göreve giden memurlar›n yol masraflar›n› karfl›lamak zorunda olan yerel idareler bu zorunluluktan muaf tutuldular. 96-98) Nerva’dan itibaren Roma taht›na geçen befl imparatorun iktidar dönemlerinde istikrar ve refah hâkim oldu¤undan. Nerva. 97 y›l› Ekim sonunda o s›ralar popülaritesi bir hayli yüksek olan Yukar› Germania valisi Marcus Ulpius Traianus’u evlat edinerek tüm yetkileri onunla paylaflt› (M. Traianus. consul’lük. Nitekim. Nerva’n›n Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra taht›n vârisi yapmas› Principatus Dönemi siyasal tarihinde adeta bir dönüm noktas›yd›. Domitianus’un katillerinin (Petronius ve Parthenius) öldürülmelerine engel olamad›. “en iyi ve baflar›l› . Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rd›. 8 Kas›m 30 (veya 35’te) Roma’n›n kuzeyindeki Narnia’da do¤mufltu. Antik Ça¤’da bu imparatorlar (Nerva.

Decebalus Roma için hâlâ bir tehdit oluflturuyordu ve üstelik baflkent Sarmizegethusa’daki Roma garnizonunu da ç›kartm›fllard›. Bu sefer sonucunda baflkent Sarmizegethusa ele geçirildi (M. Genç Plinius’un da M. Ancak. Daclar› önce Tapae’da yenilgiye u¤ratt›. ertesi y›l da Decebalus’un bir sald›r›s›n› püskürttü. ‹mparator. Traianus’un ölümünK ‹ T A P den yaklafl›k 6 y›l sonra. ‹lkinde Traianus M. Senatus ile iliflkilerinde dikkatli davrand›. bu evlilikten çocuklar› olup olmad›¤›n› bilmiyoruz. 101-102’de di¤eri M. Decebalus’un kesik bafl› Roma’da teflhir edildi. Sarmizegethusa’ya bir Roma garnizonu yerleflti. Traianus.S. Bu sistem sonraki birkaç imparatorun seçiminde de uyguland›.1 K ‹ T A P ‹mparator Traianus’un mermer büstü. TELEV‹ZYON ‹NTERNET .116 Hellen ve Roma Tarihi bir kifliyi” evlat edinip taht›n vârisi yapm›flt›. Böylece Daclar Roma’ya ba¤l› vasal bir krall›k statüsüne getirildiler. s. ‹mparator Domitianus. Traianus zaman›nda eyaletlerden de kaySIRA üye da de¤er say›daS‹ZDE Senatus’a girmeye bafllad›. Daclar› anlaflmaya zorlad›. Bu nedenle kesin sonuç için Traianus M.S.S.S. 105’te Augusta unvan› verilen Plotina.S.S. 105-106’da olmak üzere iki kez sefer yapt›. Daclara karfl› baflar›l› olamam›fl hatta onlara y›ll›k haraç ver‹NTERNET meyi bile kabul etmiflti. Traianus büyük bir zafer alay› eflli¤inde Roma’ya girdi.S. Dac baflkenti Sarmizegethusa bundan böyle Roma kolonisi yap›larak Ulpia Traiana ad› verildi. 100’de consul seçilmesini D‹KKAT sa¤lad› ve o da Senatus’ta imparatora teflekkür konuflmas› yapt›. Soya ba¤l› veraset sistemi terk edilmese de çocuksuz imparatorlar›n vâris meselesi sorunsuz ve ideal bir flekilde çözümlenebilecekti. Dac savafllar›n›n ve zaferinin an›s›na Roma’daki Forum’da bir an›t-sütun dikildi. Senatus kendisine Dacicus (Dac Fatihi) unvan› verdi. 106). Kendisi de biri Domitianus zaman›nda olmak üzere alt› kez consul olmufltu. Daha sonra Daclar›n baflkenti Sarmizegethusa’ya yönelen Traianus. 99 yaz›nda Roma’ya geldi ve flehre at üzerinde de¤il alçakgönüllü bir davran›fl sergileyerek yürüyerek girS daha di. Traianus’un ilk askeri harekât› bugünkü TELEV‹ZYON Romanya s›n›rlar› içinde kalan Dacia’ya oldu. DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Resim 7.S. imparator olmadan k›sa süre önce kendisinden yaklafl›k 17 yafl küçük PlotiAMAÇLARIMIZ na ile evlenmiflti. SIRA S‹ZDE 1 Kendinden sonra S‹ZDE geçecek kifliyi evlat edinerek belirleyen ilk Roma imparatoru kimdi? SIRA tahta Nerva öldü¤ünde Traianus hemen Roma’ya gelmedi. 47. O R U bafltan itibaren kudretli bir kiflilik sergilemeye bafllad›. Traianus. 123). önce vali olarak görev DÜfi NEL‹M yapt›¤› Yukar›ÜGermania’daki ifllerini düzene koydu. Kaynak: Harris (2003). Daclar› itaat alt›na ald›. M. hayata veda etti (M. M. Daclara karfl› biri M. Daclardan elde edilen ganimet Roma’ya getirildi. 105 y›l› yaz›nda Dacia’ya ikinci bir sefer daha düzenledi. Dac kral› Decebalus’un itaat alt›na al›nmas› ve bu küçük düflürücü durumdan kurtularak Roma prestijinin yeniden kurulmas› gerekiyordu. 101 y›l› bafllar›nda Roma’dan ayr›larak Dacia’ya sefere ç›kt›. Decebalus intihara zorland›.S. Bundan böyle Dacia’da Roma eyaleti oluflturuldu. 53 yafl›nda. sütunun üzeri Romal›lar›n Daclar› yenilgiye u¤ratmalar›n› betimleyen kabartmalarla süslüydü. Plinius daha sonra Bithynia-Pontus valili¤ine de getirildi.

2 Traianus an›tsütunu. Birtak›m baflar›lar elde ettiyse de bunlar istenilen ölçüde olmad›.51. Kaynak: Stokstad (1995). Do¤u seferi s›ras›nda Antiokheia’y› (Antakya) üs olarak kullan›yordu.S. herhangi bir krize neden olmamak için hasta yata¤›nda yak›n dostu ve Syria Eyaleti’nin valisi Hadrianus’u evlat edinerek onun kendisinden sonra taht›n vârisi oldu¤unu Roma Senatus’una bildirdi. 24 Ocak 76’da Roma’da veya ‹spanya’n›n güneyindeki Italica’da dünyaya geldi. Kuzey Afrika’daki Kyrenaika’da (Libya) Yahudiler de isyan etti. res. Üstelik bahane de haz›rd›: Parthlar. imparatora Parthicus (Part fatihi) unvan›n› kazand›rd›. ‹mparator. Nitekim Seleukeia. Yahudiler. Roma. Hadrianus (M. önce. Principatus döneminin bafl›ndan itibaren de Parthlar Roma’n›n do¤u s›n›r› için bir tehdit olmaya devam ettiler. Afla¤› Pannonia. Ünite . imparator olana de¤in devletin çeflitli kademelerinde çal›flt›. 117-138) Publius Aelius Hadrianus M. sonra da Parth ülkesi de dâhil olmak üzere tüm eski Mezopotamya’y› ele geçirmek için Do¤u’ya bir sefer düzenledi (M. ancak Armenia ve Mezopotamya’n›n eyalet statüsünde organize edilmeleri dâhi Romal›lar için önemli icraatlard›. katledilen “yurttafllar›n›” (dindafllar›n›) ve Kudüs’teki “Tap›nak”›n y›k›l›p yak›lmas›n› haf›zalar›ndan silemediklerinden intikam düflüncesi tafl›yorlard›. Bu arada. isyan K›br›s ve M›s›r’a da yay›ld›. Do¤u’da Parthlarla olan mücadele daha Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi y›llar›na dayanmaktad›r. Traianus.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 117 Resim 7. nitekim Roma’ya dönme karar› ald›¤›nda Antiokheia’da bulunuyordu. Afla¤› Moesia ve Yukar› Germania’da lejyon subay› olarak görev ald›.7. Traianus’un Daclara karfl› kazand›¤› zaferlerin an›s›na dikilmifl olup afla¤›dan yukar›ya do¤ru diagonal olarak devam eden frizde Dac Savafllar›’ndan sahneler yer almaktad›r. M. M.S. Vespasianus ve Titus zaman›nda u¤rad›klar› kötü muameleyi. Bu kez hedef imparatorlu¤un do¤u s›n›rlar›n›n güvenli¤inin sa¤lanmas›yd›. çünkü imparatorlu¤un kuzeyinde de birtak›m k›p›rdanmalar bafllam›flt›. Buradan yola ç›karak önce Selinus’a (Gazipafla) geldi ancak hiç beklenmedik bir anda inme inmesi sonucu k›smi felç geçirdi. 100’de Sabina ile evlenen Hadrianus. Yüksekli¤i 38 metreyi bulan an›tsütun.S. Roma’n›n vasal bir krall›¤› statüsündeki Armenia’n›n iç ifllerine müdahale ediyordu. M. ‹mparator. . 114’te yeniden savafl arenas›na ç›kmak zorunda kald›. 115). 9 A¤ustos 117’de öldü.S. Traianus’un Do¤u’da oldu¤u s›rada.6. güç kullanarak Armenia Krall›¤› topraklar›n› Roma topraklar›na ilhak etti. Ktesiphon (Ba¤dat’›n güneyinde) ve Babylon gibi önemli kentlerin ele geçirilerek ezeli düflman Parthlar›n dize getirilmesi. 64 yafl›ndaki imparatorun cesedi yak›ld› ve külleri Roma’ya getirildi.S. Dac savafllar›ndan sonra Traianus yaklafl›k yedi y›l Roma’da kald›. Güçlükle bast›r›lan isyan s›ras›nda isyanc›lar da binlerce Yahudi olmayan insan› katlettiler.S. hatta baz› Roma imparatorlar› Parthlar karfl›s›nda yenilgiye u¤rad›lar. art›k eski güçlerinin kalmad›¤›n› düflündü¤ü Parthlar› yenilgiye u¤ratarak Roma ‹mparatorlu¤u topraklar›na ilhak etmek istiyordu. Bölgedeki kontrolun devam› için imparator ordusunun bir k›sm›n› Syria’da b›rakarak Roma’ya dönmek istedi.S. Traianus. Dac savafllar›na kat›ld› ve M.

‹ki y›l Roma’da kalan imparator M. buradan Malatya üzerinden Karadeniz’e ç›kt›. Hollanda.S. bu nedenle Yunanistan onun için ayr› bir önem tafl›yordu. 130) Antinoos’un da onun yan›nda oldu¤u ve oradayken öldü¤ü anlat›l›r.118 Hellen ve Roma Tarihi Bugünkü Edirne kentinin yerinde daha önce Uskudama adl› bir Trak kenti vard›.S.S. . “Hadrianus’un kenti” anlam›n› tafl›maktad›r. 108’de de consul oldu. 2. Almanya. ‹mparatorun ziyaret etti¤i kentler Roma sikkelerinde adventus (var›fl) veya restitutor (onaran) yaz›lar›yla vurgulanm›flt›r. Trapezus’tan (Trabzon) bat›ya do¤ru k›y› boyunca ilerleyerek iç kesimdeki Ankyra’ya (Ankara) u¤rad›. Hadrianus önceki Roma imparatorlar›n›n hiç yapmad›¤› bir fleyi yapt›.S. 106’da. Gerçekte. 127 y›l›nda ‹talya yar›madas›nda da k›sa bir seyahat yapt›. Trakya’dan Yunanistan’a geçen imparator burada bulundu¤u s›rada Atina’n›n imâr› için büyük ifller yapt›. Hadrianus. Rhodos adas›na geçerek oradan Ege Denizi’ni katedip Trakya’da karaya ç›kt›. Traianus’un külleri Roma’ya getirildi. Antik yazarlar ise bunu aç›k bir flekilde dile getirmezler ama imparatorun Antinoos adl› genç bir delikanl›ya olan yak›nl›¤›ndan söz ederler.S. Art›k dönüfl yolculu¤u bafllam›flt›. 118 Temmuz ay›nda Roma’ya gelerek burada iki y›l kald›. Traianus’un fethetti¤i yerleri de bölgenin yerli krallar›na b›rakarak Roma’n›n vasal krallar› olarak kalmalar›n› sa¤lad›. Hadrianus imparator Traianus’un yak›n dostuydu ve Hadrianus’un son anda verilen bir kararla vâris olarak seçilmesinde Traianus’un kar›s› Plotina’n›n rolü büyüktü. M›s›r’da bulundu¤u s›rada (M. Armenia.S. Modern yazarlar Hadrianus’un eflcinsel e¤ilimine dikkati çekerler. Hadrianopolis. kuzey s›n›rlar›nda baz› kar›fl›kl›klar›n oldu¤unu haber al›nca M. Bugünkü Avrupa’n›n kapsad›¤› pek çok ülkeyi (örne¤in Fransa. 121-125 y›llar›n› kapsamakta olup befl y›l sürdü. Traianus’un Do¤u seferine kat›ld› ve M. Hadrianus Roma’da bulundu¤u süre içinde Traianus’un yoksul çocuklara yard›m projesini (alimenta) sürdürdü. bu kente kendi ad›n› vererek yeniden kurdu. 107’de Afla¤› Pannonia valisi. Dac savafl›ndaki baflar›s›ndan dolay› praetor yap›ld›.S. iki büyük seyahat program›yla M. Parthia ve Mezopotamya’y› fethetmiflti. Roma ‹mparatoru Hadrianus. Hadrianus M. Bu nedenle Do¤u’daki askerleri F›rat’a kadar çekti ve F›rat s›n›r›n› güçlendirdi. ‹lk seyahat M. Roma’n›n s›n›rlar›n› Augustus’un belirledi¤i flekilde -kuzeyde Ren ve Tuna nehirlerinden do¤uda F›rat (Euphrates) Nehri’ne. Amaç imparatorlu¤u daha yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmekti. Nil’deki bir gezinti s›ras›nda kay›ktan düflüp bo¤uldu¤u veya kendini Hadrianus’a kurban etti¤i söylenir. ‹ngiltere. Ayn› y›l›n A¤ustos ay›nda Traianus’un kendisini evlat edindi¤ini ve taht›n vârisi ilân etti¤ini ö¤rendi. Traianus yay›lmac› bir politika izleyerek F›rat’›n ötesine geçmifl.S. Syria valisi Hadrianus hemen imparatorun cesedinin getirildi¤i ve yak›ld›¤› Seleukeia (Silifke) kentine geldi. Hebros (Meriç) k›y›s›nda kendi ad›n› tafl›yan “Hadrianopolis” (Edirne) kentini kurdu. 121-133 y›llar› aras›nda imparatorlu¤u bafltan bafla dolaflt›. Oradan güneye yönelerek Ephesos’a (Efes) geldi. 117’de Syria (Suriye) valisi oldu. Hadrianus’un ilk dura¤› Gallia’ya idi. Antinoos’un ölümüne çok üzülen imparator onun ad›na kent bile kurmufltu (Antinoopolis). 125 y›l› sonlar›nda Roma’ya döndü. ‹sviçre. Sonra Bithynia ve Mysia bölgelerine geldi. ‹spanya) dolaflt›ktan sonra Kuzey Afrika’ya oradan da Syria Eyaletinin baflkenti Antiokheia (Antakya) geldi. Bu bölgedeki k›p›rdanmalar yat›flt›r›ld›ktan sonra imparator M.S. M. M. imparatorlu¤un s›n›rlar›n›n bu kadar genifllemesi denetimi zorlaflt›r›yordu. Birkaç gün sonra imparatorun ölüm haberi Roma’ya ulafl›nca da Senatus taraf›ndan imparatorlu¤u onayland›.S. Çanakkale yöresine gelerek Troia kahramanlar›n›n mezar›n› ziyaret etti. Hadrianus Hellen kültürüne ve diline hayrand›. 117 k›fl›nda Antiokheia’dan (Antakya) önce Bithynia’ya (Kocaeli yar›madas›) sonra da Tuna bölgesine geldi.muhafaza etmekti. Antinoos’un ölümündeki s›r perdesi ise ayd›nlanmam›flt›r. Hadrianus’un politikas›. Buralarda kendi ad›n› tafl›yan (Hadrianopolis) kentler kurdu.

10 Temmuz 138).S.S. fakat büyükbabalar› ona sahip ç›kt›lar ve hatta onlar›n da ölümünden sonra kalan miras Antoninus’u Roma’n›n en zenginlerinden biri yapt›. Iudaia’n›n ad› Syria Palaestina olarak de¤ifltirildi. Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’nin valisi (proconsul) oldu. 130’da (veya 120’de) consul oldu. Antoninus’un çocuklu¤u Roma’n›n bat›s›ndaki Lorium’da geçti. su kemeri.S. Üzerinde düflünülen adaylar›n ölmesi ve k›sa bir karars›zl›k dönemi sonras› Hadrianus. Bu seyahatin ilk dura¤› ise Atina idi. 25 fiubat 138’de Antoninus’u evlat edinerek onun Roma taht› için vârisi oldu¤unu resmen ilân etmiflti. Nemausus’lu (Nimes) seçkin bir ailenin çocu¤u olarak M. Anadolu’da bulundu¤u s›rada buradaki kentlerin imâr ve bay›nd›rl›k faaliyetleriyle de yak›ndan ilgilenmiflti.S. birkaç y›l önce ölen kar›s› Sabina ile birlikte Roma’daki an›tsal mezara (Mausoleum) nakledildi.S. 19 Eylül 86’da Latium’daki Lanuvium’da (Roma’n›n güneyinde) do¤du. ANTONINUS HANEDANI Antoninus Pius (M. M.3 ‹mparator Antoninus Pius’un mermer büstü. ac›s› o kadar fazlayd› ki bir an önce ölmek istiyordu. . Antoninus adl› bir senatörü evlat edinerek vârisi ilân etti. Oradan Ephesos’a geldi ve güneye inerek Anadolu’nun güneyi boyunca (Karia. Antoninus. Burada M›s›r ve Kyrenaika’y› (Libya) ziyaret etti. ‹syan kanl› bir flekilde bast›r›ld›. bir y›l sonra da cesedi. Hadrianus taraf›ndan evlat edinilince kendisinden de Marcus Aurelius ve Lucius Ceionius Verus’u evlat edinmesi istendi. Ancak tam bu s›rada Yahudilerin isyan etti¤i haberi imparatora ulaflt›. ‹mparator Hadrianus M. Pontos kentlerini ziyaret ettikten sonra Atina’ya gitti. ölümünden sonra bir taht krizi ç›kmamas› için kendisine bir vâris seçmenin zaman› geldi¤ini düflündü. Taht›n vârisini de belirledikten sonra son nefesini huzur içinde vermek üzere Roma’dan ayr›larak Baiae’ya gitti ve çok geçmeden orada yaflam›n› yitirdi (M. Quaestor ve praetor’luktan sonra M. Antoninus delikanl›yken babas›n› kaybetti. sayg›de¤er ve kadirflinas tutum ve davran›fl› nedeniyle. 19. Kaynak: Ramage & Ramage (2008). Kuzey Afrika’dan ayr›lan imparator Suriye üzerinden Do¤u Anadolu’yu katederek Karadeniz’e ulaflt›. Hadrianus daha sonra Suriye ve Filistin üzerinden Kuzey Afrika’ya geldi. 133-136 aras›nda bir tarihte. bu lâkap onun ad›yla bütünleflti ve bundan böyle Antoninus Pius olarak an›lmaya baflland›.S. Daha sonra. Resim 7. 133 / 34’te Roma’ya döndü fakat 60 yafl›ndaki imparator iki y›l sonra hastaland› (M.S. Ünite . fakat Phrygia ve Kappadokia gibi biraz daha içeride olan bölgelere de u¤rad›. Çocu¤u olmayan imparator. 136). Nitekim bu kifliler de Antoninus’tan sonra imparator oldular. dedesi ve babas› da consul’lük yapm›fllard›. Hadrianus M. Hadrianus’un ölümü üzerine de imparator oldu ve çok geçmeden -Hadrianus’un ölümünden sonra gösterdi¤i dindar. ‹mparator derhal Atina’dan Antiokheia’ya geldi ve isyan› bast›rmas› için bir subay›n› gönderdi. An›t mezar› henüz tamamlanmam›fl bulundu¤undan defin ifllemi geçici olarak yap›ld›. Hadrianus’un hastal›¤› giderek kötüleflti.7.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 119 ‹kinci büyük seyahati ise M.S. pek çok tap›nak. köprü ve an›tsal flehir kap›s›n›n yap›m›nda veya onar›m›nda onun imzas› vard›r. Kilikia) ilerledi. 128-133 / 4 y›llar›n› kapsamakta olup alt› y›l sürmüfltür.S. Lykia. 138-161) Antoninus Pius. 20’li yafllardayken Faustina (Büyük) ile evlendi. res.Senatus taraf›ndan Pius lâkab› verildi. Pamphylia.

Örne¤in Britannia. 26 Nisan 121’de Roma’da do¤du. Roma yak›n›ndaki Lorium’da hayata gözlerini kapad›. “filozof imparator” olarak da an›lmaktad›r. M.S. Fakat Antoninus’a. ‹NTERNET Marcus ‹Aurelius (M. ne anlama gelmektedir? Antoninus Pius’n S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Antoninus Pius. Bu niflan Hadrianus’un iste¤i üzerine yap›lm›flt›.120 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 2 SIRA ad›ndaki Pius. Bu D‹KKA arada Britannia’daT Brigantlara karfl› yürütülen savafl sonras›. Ayr›ca M. daha kuzeyde. Hadrianus’un ölümü üzerine de Roma taht›na Antoninus Pius ç›km›flt›. Antoninus suru infla edilmesini de belirtmeliyiz.S. Commodus’u evlat edinerek vârisi yapm›fl. Hadrianus surunun yerine. Pius. Her ne kadar yafll› da olsa. ‹mparator Hadrianus da onunla ilgilendi ve daha alt› (veya sekiz) yafl›ndayken atl› s›n›f›na ald›. Aurelius ailesinin bu evlilikten tam 14 çocu¤u oldu. M. Fakat yine SIRA S‹ZDE de Antoninus döneminin bir bar›fl dönemi oldu¤u söylenebilir. Bu arada Marcus Aurelius’un felsefeye (özellikle stoac› felsefeye) ilgi duydu¤unu ve bu konuda çal›flt›¤›n› da belirtelim. M. Antoninus Pius. Aurelius’u büyükbabas› Marcus Annius Verus evlat edindi ve yetifltirdi. Zaman›nda büyük savafllar olmasa da ufak çapl› çarp›flmalar ve isyanlar da eksik olmam›flt›. Bu yüzdendir ki. Iudaia (eski Filistin’in güneyi) ve Yunanistan’daki ayaklanmalar› sayabiliriz. tan bir süre L E V ‹ Z Y O N 7 Mart 161’de. 136).S. S O R U Mauretania (bugünkü Fas topraklar›). kurulufl y›ldönümü görkemli bir fleAMAÇLARIMIZ kilde kutlanm›flt›r. devlet yönetimini evlatl›¤› Marcus Aurelius’a b›rakt›¤›n› aç›klad›kT E sonra. kendisinin de Marcus Aurelius ile Lucius Ceionius Commodus’un o¤lu Commodus’u evlat edinmesi flart koflulmufltu (M. Sa¤l›¤› gittikçe kötüye giden imparator. Birkaç ay sonra da ‹mparator Hadrianus.S.S. Babas›n› çocuk yaflta kaybeden M. . M›s›r.S. Germania. 148 (veya 147) y›l›na rastlayan Roma’n›n 900.S.S. Dacia (bugünkü Romanya). Daha sonra Hadrianus’un manevi o¤lu Lucius Ceionius Commodus’un k›z› Ceionia Fabia ile niflanland› (M. bundan böyle Marcus Aurelius’u hep gözetmifl onu önemli mevkilere getirmiflti. onu kendi k›z› Annia Galeria Faustina (Genç) ile evlendirdi (M. 23 y›ll›k iktidar› s›ras›nda imparatorlu¤u Roma’dan yönetmeyi DÜfiÜNEL‹M tercih etmifl. 161-180) ve NTERNET Lucius Verus (M. ancak k›sa süre sonra Commodus’un beklenmedik ölümü üzerine Hadrianus. Bir akflam yeme¤inde fazla miktarda Alp peyniri yiyen imparator rahats›zlanm›fl ve sonK ‹ T A P raki birkaç günü ateflli ve hasta olarak yatakta geçirmiflti. 25 fiubat 138). 140’ta da consul oldu. 161-169) Marcus Aurelius M.S. ‹mparator Roma’da bay›nd›rl›k faaliyetlerinde bulunmufl. 139 y›l›nda caesar unvan› verildi.S. 145 yaz›). Marcus Aurelius’un Ceionia Fabia ile yapt›¤› niflan› bozdurarak. Hadrianus gibi seyahatlere ç›kmam›flt›. ünlü Colosseum’u da onartm›flt›r. Antoninus Pius’u evlat edinmiflti. imparatorun ölümü oldukça ani olmufltur. Bu önemli mevkilere getirildi¤inde Aurelius henüz on sekiz yafl›nda bir delikanl›yd›.

S. 20 ve 21. Ortak imparatorlar›n karfl› karfl›ya geldikleri ilk büyük savafl Parth Savafl› oldu. Parth savafl›n›n idaresi Lucius Verus’da olmas›na karfl›n savafl esas olarak Verus’un komutanlar› taraf›ndan kazan›ld›. 168 bahar›). Marcus Aurelius ve Lucius Verus duruma müdahale etmeye karar verdiler. . ‹mparator Antoninus Pius’un M. Verus savafl alan›nda de¤il hep geri planda kald›. Kaynak: Ramage & Ramage 2008). Parth Savafl›’ndan sonra Romal›lar Germanlarla savaflt›lar. 163). Savafl›n nedeni Armenia’n›n kontroluydu. Bafllar›nda III. 162 y›l›nda Yunanistan üzerinden Antiokheia’ya (Antakya) gitti ve savafl haz›rl›klar› tamamland›ktan sonra Romal›lar harekete geçtiler.S. Önce Armenia’n›n baflkenti Artaksata’y› ele geçirdiler (M. Yunanistan’a ve Roma’ya kadar yay›lan veba nedeniyle Romal›lar Parth zaferinin sevincini yaflayamad›lar. Marcus Aurelius ve Lucius Verus Germanlara karfl› birlikte sefere ç›kt›lar (M. Marcus Aurelius ad›yla bilinmesine ra¤men.S. Nitekim Verus.S. Kuflkusuz Parth savafl› Roma için bir zaferdi ancak daha öncesinde Roma’da bafl gösteren k›tl›k ve hemen sonras›nda Syria’da bafl gösteren ve oradan dönen askerlerle Anadolu’ya. Ard›ndan Parthlar›n önemli merkezleri Seleukeia (Dicle k›y›s›ndaki) ve Ktesiphon (Ba¤dat’›n güneyinde) ele geçirildi. Verus’un cesedi Roma’ya götürüldü ve öz babas› Lucius Ceionius Commodus ile manevi babas› Antoninus Pius’un da yatt›klar› Roma’daki Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü (M. Ancak Aquileia’ya vard›klar›nda Germanlar›n korkarak geri çekildiklerini ö¤rendiler. Bahar geldi¤inde Roma’ya hareket ettiler ancak yolda Verus felç geçirdi ve birkaç gün içinde de öldü.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 121 Resim 7. Vologeses’in bulundu¤u Parthlar.S. Do¤u’ya Lucius Verus gidecekti. M. 169 Ocak/fiubat).S. 7 Mart 161’de ölmesi üzerine Marcus Aurelius manevi kardefli Lucius Ceionius Commodus’a caesar ve augustus unvanlar›n› vererek ortak imparator ilân etti ve ona Verus ad›n› da verdi. kendisi de Antoninus ad›n› ald›. Böylece Marcus Aurelius ile daha çok bilinen ad›yla Lucius Verus imparatorlu¤u birlikte yöneteceklerdi. Tuna s›n›r›ndaki German kabileleri Roma topraklar›na sald›rd›klar›ndan (M.7.4 Roma ‹mparatorlar› Marcus Aurelius ve Lucius Verus’un mermer büstleri. Augustus’tan bu yana ilk kez devlet yönetimi bu denli ortak bir yönetime sahne oluyordu. res. 166-167). Ünite . ‹ki imparator k›fl› Aquileia’da geçirmeye karar verdi. sikkelerde Antoninus ad›n› da kullanm›flt›r. Armenia’daki Roma garnizonunu kovarak Armenia taht›na Roma aday› yerine kendi adaylar›n› ç›kartm›fllard›.

Commodus 3 A¤ustos 178’de babas› Marcus Aurelius ile birlikte Tuna s›n›r›na gitti ve burada Germanlarla (Marcomanlar) savaflt›. Bu bölgedeki kontrolu sa¤lamak üzere Aurelius o¤lu Commodus ile beraber Roma’dan ayr›larak kuzeye yöneldi (M. Germanlarla savaflmak üzere tekrar kuzeye yönelerek buradaki kabileleri yenilgiye u¤ratm›flt›r. 17 Mart 180’de Sirmium yak›n›nda öldü ve Roma’da Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü. Plana göre Lucilla’n›n ye¤eni Claudius Pompeianus Quintianus.S. taht krizi ç›kmamas› için o¤lu Commodus’u halefi ilân etti. 169 y›l› sonunda. Ancak M. M. Bir süre sonra praetor praefectus’lar›ndan Tar- .S. Yine de flartlar Roma’n›n lehine oldu¤undan 22 Ekim 180’de Roma’da büyük bir zafer alay› (triumphus) düzenlendi. Aurelius’un ölmemifl oldu¤unu ö¤renen Aurelius taraftar› askerler Avidius Cassius’u öldürdüler. Cassius ise imparatorun öldü¤ü söylentisi üzerine kendini imparator ilân etmiflti. Bir y›l sonra da Crispina ile evlendi. 178 A¤ustos). Commodus ile beraber tekrar babadan o¤ula geçen bir imparatorluk söz konusudur. ‹mparator ölmeden önce.S.S. 176 sonbahar›nda Roma’ya döndü. Yani yaklafl›k sekiz y›l Roma’dan uzak kalm›flt›. “Bak! Bu b›ça¤› sana Senatus gönderdi!” diyerek sald›rmas›. 177).S. Commodus iktidar› boyunca birkaç kez suikast giriflimine maruz kald›. 180-193) Lucius Aurelius Commodus M.S. Marcus Aurelius M. Savafl baflar›l› bir flekilde Romal›lar lehine devam ederken Marcus Aurelius hastaland›. kuzeydeki kabilelerle meflgulken Syria valisi Avidius Cassius’un isyan ederek kendisini imparator ilân etti¤ini ö¤rendi. Baflar› kazansalar da son darbeyi vuramadan M. Commodus ayn› y›l consul seçildi. Marcus Aurelius. b›ça¤› he-men saplamak yerine.122 Hellen ve Roma Tarihi Marcus Aurelius. Babas›n›n ölümünden sonra tek bafl›na kalan Commodus. Buna ra¤men Marcus Aurelius Suriye’ye gitti ve ayaklanan kentleri ziyaret etti. 5 yafl›ndayken caesar unvan›yla onurland›r›lm›fl (M.S. Lucius Verus’un ölümünden sonra. fiuras›n› unutmamak gerekir ki. Babas›ndan sonra Roma taht›na geçmesi beklendi¤inden Commodus sarayda büyümüfl ve yetiflmiflti. 169 y›l›nda Germanlara karfl› savaflmak üzere Roma’dan ayr›lm›fl ve sonra da Suriye’ye gelmiflti. ona zaman kaybettirdi ve sald›r›n›n fark›na varan imparatorun muhaf›zlar› onu yakalad›lar.S. M. Ancak Tuna boylar›ndaki k›p›rdanmalar bir türlü son bulmam›flt›. Ancak. Kimi Romal›ya göre anlaflma Roma’n›n prestijini azaltm›flt›. Aurelius öldü (M. giysisinin alt›na gizledi¤i b›çakla Colosseum’un kap›s›nda bekleyecek ve Commodus’a sald›racakt›. halefinin. anlaflma yap›lmamal› ve Germanlar kesin yenilgiye u¤rat›lmal›yd›. 166).S. 182). Bunun üzerine Marcus Aurelius Syria’ya do¤ru hareket etti.S.S. Bu arada M.S. Daha sonra Quintianus ve imparatorun k›z kardefli Lucilla öldürüldü. M. Bu yüzden herhangi bir kriz yaflanmadan Senatus Commodus’un imparatorlu¤unu onaylad›. Bunlar›n ilki k›z kardefli Lucilla taraf›ndan planlanm›flt› (M. Aurelius. 16 yafl›ndayken de augustus unvan› verilerek babas›na ortak imparator ilân edilmiflti (M. Aurelius. savafl›n uzamas›n›n getirece¤i zararlar› ve tam bir zafer elde edilse bile bunun neye mal olaca¤›n› düflünerek German kabilelerden Marcomanlarla Roma lehine bir anlaflma yaparak savafla son verdi ve Roma’ya döndü. Commodus’un yaklaflt›¤›n› gören Quintianus. o¤lu Commodus oldu¤unu belirtmiflti. 17 Mart 180). 31 A¤ustos 161’de Roma’n›n güneydo¤usundaki Lanuvium’da do¤du. Commodus (M. 177). o s›rada 16 yafl›nda olan o¤lu Commodus’u ortak imparator ilân etti (M. uzun y›llard›r Roma imparatorlar› devlet içinde en iyiler veya güvenilir olanlar aras›ndan -evlat edinme yöntemiyle (adoptatio)seçiliyordu.

181.5 ‹mparator seçiminde etkin rol oynayan Praetor Muhaf›zlar›n› gösteren bir kabartma.S. t›pk› Perennis gibi “kraldan çok kralc›” bir tutum içine girerek devlet idaresinde bafl›na buyruk davranmaya bafllad›. 190’da Roma’da. Gallia’dan Maternus adl› biri Roma’daki bir festival s›ras›nda Commodus’u öldürecekti. bafllang›c› epey önceye giden bir k›tl›k söz konusuydu. Ünite . imparatorun yak›n dostu Saoterus’un öldürülmesine kar›flmas› nedeniyle. Bu habere inanan Commodus. Mart 187). Bu arada Commodus’a bir suikast plan› daha yap›ld›. Bütün bu olaylar imparatorun kendisini güvende hissetmemesine ve paranoyaya kap›lmas›na neden oldu. Resim 7. Ancak Cleandrus da. Özellikle bu¤day k›tl›¤› had safhadayd›. Restorasyonla eksik k›s›mlar tamamlanm›flt›r. Fakat suikast plan› fark edildi ve festival öncesi Maternus öldürüldü (M. ‹mparator. Cleandrus’un mevcut bu¤day› sat›n alarak . Praetor Praefectus’u Perennis’e çok güvenen imparator onu devlet yönetiminde de söz sahibi yapt›. Devlet ifllerinin yükünü Perennis’in üzerinde olmas›. Bu arada Britannia’dan yola ç›kan 1500 kiflilik bir Roma elçi heyeti Roma’ya gelerek. imparatorun emriyle di¤er Praetor Praefectus’u Tigidius Perennis taraf›ndan öldürüldü. M. O güne kadar hiçbir Praetor Praefectus devlet yönetiminde bu denli güç sahibi olmam›flt›. Praetor Praefectus’u Cleandrus’u getirerek devlet ifllerinin idaresini de ona verdi (M. Perennis ve çocuklar›n›n öldürülmesini emretti. Louvre Müzesi’nde. Roma halk›nda Cleandrus’a karfl› da bir hoflnutsuzluk bafl göstermeye bafllam›flt›. Devlet memuriyetlikleri ve hatta askeri komutanl›klar para karfl›l›¤›nda verilmeye baflland›. s.7. Kaynak: Penrose (2005). devlet içinde rüflvet çark› dönüyordu. 186).S. Hatta sarayda kendisine bir harem bile kurdu¤u söyleniyordu.S.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 123 rutenius Paternus da. Perennis’in kendi çocuklar›ndan birini tahta geçirmeyi planlad›¤› ve Perennis’in kendisi için de bir tehlike oluflturmaya bafllad›¤› haberini imparatora ulaflt›rd›lar. imparatorun kendisini zevk ve sefaya vermesine neden oldu.

193-211) Septimius Severus M. Herakles) ile özdefllefltiriyor. Zehirin etkisinin öldürücü olmayaca¤› endiflesine kap›lan suikastçiler. Iulia Domna seyahatlerinde efline refakat ediyor. Gallia Lugdunensis valisi oldu¤u dönemde (M. Yemek sonras› kendini iyi hissetmeyen imparator odas›na giderek yata¤›na uzand›.S. Hercules gibi. ad› yaz›tlardan silindi. bazen arenaya inerek kaplan. daha sonraki y›llarda da birkaç kez consul’lük yapt›. gizlice Commodus’un yeme¤ine zehir koyarak onu zehirledi. Halk. Pescennius Niger ve Clodius Albinus askerlerin deste¤iyle ‹mparator ilan edildiler. Eylül. Örne¤in. Son y›llar›nda zalim ve megaloman bir ruh hali sergileyen imparatorun cesedi sonradan Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü. hatta bazen bafl›nda aslan bafl› postu bafll›k ve elinde sopas›yla t›pk› Herkül gibi dolafl›yordu.S. Commodus. y›l›n aylar›n›n adlar›n› bile kendi unvanlar›n› vererek de¤ifltirmiflti. Kendisini Herkül (Lat. 190) ise Commodus’un megalomanisinin ne denli had safhada oldu¤unun göstergesidir. Cleandrus’un bafl›n› keserek caddelerde dolaflt›rd›. ‹flte böyle bir ortamda. 11 Nisan 145’te Kuzey Afrika’daki Lepcis Magna’da (bugünkü Libya sahilinde Lebda) dünyaya gelmiflti.S. hiç kimse hayat›n› güvende hissetmiyordu. Commodus son y›llar›nda psikolojik bir de¤iflim içindeydi. 31 Aral›k 192). A¤ustos. Domna’n›n tafl›d›¤› unvanlardan biri de Mater Castrorum (Ordugâhlar›n Ana- . 192 y›l› sonlar›nda Kas›m festivalinde yine Herkül k›yafetiyle gladyatör oyunlar›na kat›ld›. ‹mparatorun bu durumu çevresindeki herkesi endiflelendiriyordu.S. Ancak sonunda Septimius Severus taht›n tek hâkimi oldu. Hercules. ‹lk kez yirmili yafllar›n›n bafl›nda consul olan Severus. ancak kusarak kendini toparlamaya çal›flt›.S. 31 Aral›k 192 gecesi Marcia. M. Çiftin Antoninus (Caracalla) ve Geta adlar›nda iki o¤lu oldu. fil.S. yüksekçe bir yerden vahfli hayvanlar› hedefleyen at›fllar yapt›. Nitekim imparator M. saraydaki bafl mabeyinci Electus ve imparatorun gözdelerinden Marcia) ona karfl› bir suikast plan› haz›rlad›lar. Commodus’un öldürülmesiyle ‹mparatorluk yeni bir krizle karfl› karfl›ya kalm›flt›.S. 185187) Syria’daki Emesa’da bir yüksek din görevlisinin k›z› olan Iulia Domna ile evlendi. Öfkeli kalabal›k o s›rada Roma’n›n birkaç kilometre uza¤›nda bulunan Commodus’a giderek Cleandrus’un öldürülmesini istedi. Yun. Bast›rd›¤› sikkelerde de bu gözlenmektedir.S. Severus da onu çeflitli unvanlarla onurland›r›yordu. Öldürdü¤ü bir devekuflunu göstererek senatörleri de bu flekilde öldürebilece¤ini ima etti. 193 y›l›ndan bafllayarak birkaç y›l içinde hanedan üyesi olmayan Pertinax. imparatora yak›n üç isim (Praetor Praefectus’u Quintus Aemilius Laetus. SEVERUS HANEDANI Septimius Severus (M. Senatus ve halk Commodus’un an›s›n› lanetledi. ‹mparator 1 Ocak günü gladyatör olarak bir gösteri yapmay› planlad›¤›ndan geceyi gladyatör okulu olarak hizmet veren Colosseum yak›n›ndaki Vectilianus Villas›’nda geçirmek istedi. M. heykelleri k›r›ld›. Ve halk Circus Maximus’ta toplanarak büyük bir protesto gösterisine kat›ld›. Krizin büyüyece¤ini ve kendi hayat›n›n da tehlikede oldu¤unu hisseden imparator. çeflitli askeri görevlerde bulundu. Cleandrus’u öldürttü. genç atlet Narcissus’u göndererek Commodus’u bo¤durdular (M. Ölümüyle Antoninuslar sülalesinin iktidar› da sona ermifl oldu. su ayg›r› gibi vahfli ya da baz› evcil hayvanlar› öldürdü. tahta kalkan ve k›l›çla bir gladyatör gibi dövüfltü. Iulianus. Öyle ileri gidiyordu ki. Ç›kan bir yang›n sonras› imâr faaliyetlerine giriflilen Roma’n›n ad›n›n resmen Colonia Commodiana olarak de¤ifltirilmesi (M.124 Hellen ve Roma Tarihi suni bir k›tl›k yaratt›¤› söylentisi vard›.

kent tahrip edildi.S. BunSIRA S‹ZDE dan böyle askerleri taraf›ndan imparator ilân edilen Clodius Albinus M. Severus’un ilk ifli Pertinax’› öldürenlerden intikam almaya söz vermek oldu. do¤uda kendisini emniyete ald›ktan sonra. K ‹ T A P SIRA S‹ZDE 3 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Bu kötü haber imparatora ulaflt›¤›nda Severus Roma’dan ayr›larak bölgeye geldi ve biri Kyzikos (Erdek) yak›n›nda di¤eri Nikaia’da (‹znik) olmak üzere iki yerde Niger’in ordusunu yenilgiye u¤ratt› (M. aksi halde gücü iki cepheye bölünS O R U müfl olacakt›. Niger. Iulianus yaklafl›k iki ay Roma taht›nda kalm›fl oldu. Ancak daha sonra imparator olacak olan Severus’un o¤lu Caracalla Byzantion’un yeniden imâr› için çal›flacak ve kenti eski statüsüne getirecekti. Böylelikle Niger’e karfl› daha rahat mücadele etme imkân› bulmufltu. 196 y›l›nda büyük bir orduyla Britannia’dan Gallia’ya (Galya) geldi ve Lugdunum (bugünkü Lyon) kentinde karargâh›n› kurdu. Ü N E L ‹ M unvan› vererek onun muhalefetini etkisiz hale getirmiflti. Byzantion’un kendine ba¤l› ordu taraf›ndan ele geçirildi¤ini ö¤rendi. Niger. Septimius Severus herhangi bir karfl› koymayla karfl›laflmadan M. Niger taraftar› bir ordu Byzantion’u iflgal etti. Severus. Nitekim Pertinax’›n öldürüldü¤ü haberi kendisine ulaflt›¤›nda Pannonia’daki askerler kendisini imparator olarak selamlad›lar. Severus. Caracalla’n›n kardefli Geta’y› annesi Domna’n›n kollar›nda öldürmesiyle sonuçlanacakt›r. Albinus’a caesar unvan› vererek onu yan›na çekmifl.S. tekrar Do¤u’ya çekilmek zorunda kald›. Kendisi henüz Byzantion’a ulaflmadan. Amac›. Art›k Septimius Severus’un alt etmesi gereken iki rakibi vard›: Britannia valisi Clodius Albinus ve Syria’da askerler taraf›ndan imparator ilân edilmifl olan Syria valisi Pescennius Niger. kaçan Niger bir süre sonra yakalanarak öldürüldü. Severus ordusuyla onu takip etti. Severus. 197 bafl›nda Roma’dan ayr›larak Albinus’un üzerine yürüdü. Septimius Severus’un. Ancak M. Severus. Fakat ayn› s›rada do¤udaki lejyonlar da Pescennius Niger’i imparator ilân etmifllerdi. ‹ki kardefl aras›ndaki husumet.S. Bo¤az’da stratejik bir noktada yer alan Byzantion’u ele geçirmek için yola koyuldu.S. 193 sonu). Bu arada Pertinax’›n öldürülmesinin ard›ndan ortaya ç›kan ve imparator ilân edilen Didius Iulianus k›sa sürede halk›n ve askerlerin deste¤ini kaybetti ve Senatus taraf›ndan ölüme mahkûm edildi¤i aç›kland›. Byzantion kentini yak›p y›karak cezaland›rmas›n›n sebebi neydi? SIRA S‹ZDE Niger’in ortadan kalkmas›yla Severus’un yegâne ciddi rakibi olarak Britannia D Ü fi Albinus’a caesar valisi Clodius Albinus kald›. Severus. lejyonlar› arkas›na alarak kendi pozisyonunu sa¤lamlaflt›rd›. Niger’in ordusu karfl›s›nda kesin bir zafer kazand›. Bu arada Byzantion’da hâlâ Niger taraftar› bir ordu vard›. Severus. en az›ndan bir süre için Albinus tehdit olmaktan ç›km›flt›. üstelik D‹KKAT taht›n vârisi olabilecek Caracalla ve Geta adlar›nda iki de o¤lu vard›. Niger’in taraf›n› tutan Do¤u’daki kentler ve Parthlar cezaland›r›ld›.S. ancak çok geçmeden Severus. Clodius Albinus’un gücünü ve kudretini bilmesine ra¤men Roma imparatorlu¤una adayl›¤› konusunda ona flans vermek istemiyordu. Roma’ya girerek Senatus’a imparaAMAÇLARIMIZ torlu¤unu onaylatmakt›. 1 Haziran 193’te de öldürüldü. Bu yüzden öncelikle Pescennius Niger tehdidinin ortadan kald›r›lmas› gerekiyordu.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 125 s›) idi. hatta Pertinax ad›n› da bir unvan gibi tafl›maya bafllad›. M. köy statüsüne getirilerek Perinthos’a ba¤land›. 194 bahar›nda Issos yak›n›nda yap›lan savaflta. Ünite . Byzantion cezaland›r›ld›. M. Pertinax zaman›nda Yukar› Pannonia valisi olarak görev yap›yordu. Severus ise o s›rada Roma’da di¤er devlet iflleriyle meflgul oluyordu. Yukar›da de¤indi¤imiz gibi. 193 y›l› Nisan ay›nda Roma’ya geldi ve kendisine Senatus taraf›ndan imparatorluk yetkileri verildi.7.S. Dolay›s›yla taht için yat›r›m›n› çocuklar›na yapmas› kadar do¤al bir düflünce olamazd›.

res.S. Septimius Severus ile Iulia Domna’n›n iki o¤lundan büyük olan›yd› ve M. 195). imparatorlu¤un yönetimine ortak etmiflti.S. onlar›n da cezaland›r›lmas› gerekiyordu. Severus Do¤u seferi s›ras›nda büyük o¤lu Caracalla’ya augustus. 198).S. Ayr›ca.S. Parth savafl›ndan sonra Caracalla’ya augustus unvan› vererek (M. 188’de Lugdunum’da (Lyon) dünyaya gelmiflti.126 Hellen ve Roma Tarihi ‹ki ordu Lugdunum civar›nda karfl›laflt› ve Severus kesin bir zafer kazand› (M. 19 fiubat 197). Fakat Caracalla tek bafl›na imparator kalmak istiyordu. yaz›tlarda ve sikkelerde bu flekilde an›l›r.S.6 ‹mparator Caracalla’n›n mermer büstü. 211-217) ve Geta (M. Septimius Severus M. Babalar›n›n ölümünden sonra Caracalla ve Geta Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›na geçti. 208 y›l› bafllar›nda Britannia’da düzenlemeler yapmak ve kuzey kabilelerin Britannia’ya yapt›klar› sald›r›lara son vermek üzere kar›s› ve iki o¤luyla birlikte yola ç›kt›. 4 fiubat 211’de 65 yafl›nda Britannia’da Eburacum’da (bugünkü York) öldü.S. Albinus ise intihar etmek zorunda kald›. . Severus daha sonra Geta’ya da augustus unvan› vermiflti.S.S. bu yüzden Geta’n›n ortadan kald›r›lmas› gerekiyordu. bu nedenle yaz›flmalarda. ‹mparatorun cesedi yak›ld› ve külleri bir kap içinde Roma’ya getirilerek Hadrianus Mausoleumu’na konuldu. O¤ullar› Caracalla ile Geta aras›ndaki husumet ve k›skançl›k da imparatoru endiflelendiriyor ve huzursuz ediyordu. Daha çok tan›nd›¤› Caracalla ad›n› ise Roma’da s›k s›k giydi¤i caracallus denen bir Gal pelerininden alm›flt›. Do¤u’da da Niger’i destekleyenler vard›. ancak daha sonra babas› taraf›ndan caesar unvan› verilerek -Marcus Aurelius ailesiyle iliflkilendirilmesi ba¤lam›nda. Romal›lar›n birbirlerine düfltükleri bu iç savafl› f›rsat bilerek Do¤u’daki Roma egemenli¤ini zay›flat›yorlar ve Roma karargâhlar›n› tehdit ediyorlard›.S. Caracalla’n›n resmi ad› Marcus Aurelius Antoninus idi. binlerce kifli öldürüldü ve esir edildi. Severus’un Do¤u’ya karfl› bir sefer yapmas›n› zorunlu k›l›yordu. Roma’n›n Do¤u’daki iktidar ve prestijinin kaybolmaya bafllamas›. Severus.S. 197 y›l› yaz›nda Do¤u’ya hareket etti. Ertesi y›l Parthlarla bir antlaflma gerçeklefltirildi. Severus’u u¤raflt›ran Niger ve Albinus’u destekleyenlerin cezaland›r›lmas›na gelmiflti.S. Mezopotamya’y› da kontrollar› alt›na alm›fllard›. 22. Caracalla (M. Septimius Severus iki o¤lunu da halefi olarak haz›rlam›flt›. M. 211) Caracalla. ‹ki imparatorun birlikte yönetimi daha önce Marcus Aurelius ve Lucius Verus zaman›nda da olmufltu.S. küçük o¤lu Geta’ya da caesar unvan› verdi (M. Parthlar. Britannia seferindeyken babalar›- Resim 7. Birtak›m baflar›lar elde ettiyse de art›k fiziksel yorgunlu¤un yan› s›ra yafll›l›¤›n getirdi¤i zaaflar da söz konusuydu. Do¤du¤unda kendisine Iulianus Bassianus ad› verilmiflti. Parth Savafl› sonras› Mezopotamya Roma eyaleti yap›ld›. 202 yaz›). M. 198 y›l› bafl›nda Parth baflkenti Ktesiphon ele geçirildi. Hat›rlanaca¤› üzere neredeyse iki yüz y›l önce Roma taht›nda bulunan Caligula da o flekilde tan›nmas›n› çocukken giydi¤i çizmelere (caligae) borçluydu. Severus M. Ancak fluras› da unutulmamal›d›r ki. S›ra.ad› Marcus Aurelius Antoninus’a çevrilmiflti (M. 198). Severus’un düflmanlar›n› destekleyen yirmi dokuz senatör ve çok say›da devlet adam› öldürüldü. Nitekim. Severus daha sonra Filistin ve M›s›r’a u¤rayarak Roma’ya döndü (M. Kaynak: Ramage & Ramage (2008).

S. Geta’n›n an›s› lanetlendi (damnatio memoriae). Burada binlerce‹ kifli -provakosyoK T A P nun nedeni aç›k olmasa da. Ünite . ‹ki kardeflin ortak imparatorlu¤u sadece 10 ay sürmüfltü.S.S.imparatorun öfkesine kurban gitti. Troia ve Pergamon’u (Bergama) ziyaAMAÇLARIMIZ ret etti. çocuklar›na “imparatorlu¤u bölebilirsiniz ama annenizi bölemezsiniz”. 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Elagabalus (M. M. 212 y›l›nda ç›kartt›¤› Lve “Yurttafll›k Yasas›” (Constitutio Antoniniana) olarak bilinen yasad›r. Alekasandreia katliam› uzun süre belleklerden silinmedi. 216 y›l›nda Parth seferi bafllad›.S. 218-222) Gerçek ad› Varius Avitus Bassianus olan Elagabalus. 212). Sald›r› an›nda Geta. Yüksek miktarda para karfl›l›¤›nda (donativum) praetor’lar›n r›zas› ve Senatus’un onay›yla olay kapat›ld›. Latince karfl›l›¤› nedir ve niçinSIRA S‹ZDE uygulamaya böyle bir gidilir? DÜfiÜNE ‹M Caracalla’n›n en önemli icraatlar›ndan biri M. M. ad› yaz›tlardan ve sikkelerden kaz›narak silindi. hem praetor’lara hem de senatörlere. 215 y›l› bahar›nda Parthlar›n ülkesine do¤ru yola ç›kt›. Bunun üzerine Caracalla. bu savafllar s›ras›ndad›r. “An›n›n lanetlenmesi” ne demektir. Iulia Domna. diyerek onlar› bu düflüncelerinden vazgeçirmiflti. Caracalla. birbirlerine olan güvensizlikten yaflad›klar› mekânlar›n giriflleri ayr› tutuldu ve birbirlerine geçifller mümkün olmayacak flekilde düzenlendi. subaylar›na kardefli Geta’y› öldürttü. 213 y›l›n›n ilk aylar›nda German s›n›r›na gitti.S. Geta’y› destekleyenler de ayn› ak›bete u¤rad›. Caracalla. annesinden kendisini korumas›n› istediyse de subaylar›n k›l›çlar›ndan kaçamad› ve annesi Iulia Domna’n›n kollar›nda öldürüldü (M. asl›nda Geta’n›n kendisini öldürmek istedi¤ini ve kendisini savunmak için onu öldürtmek zorunda kald›¤›n› anlatt›. 215 May›s). Caracallus denen Gal pelerini giymesinden dolay› Caracalla ad›n› alSIRA S‹ZDE mas› da. Geta’da Asya ve M›s›r’›n idaresini alacakt›. M. amac› Parthlar› kesin yenilgiye u¤ratmakt›. Burada Roma’n›n düflmanlar› olarak ilk kez zikredilen Allamanlara (Alamanni) karfl› savaflt› ve onlaD‹KKAT r› Main Irma¤› civar›nda yenilgiye u¤ratt›. Praetor Praefectus’u Marcus Opellius Macrinus’un k›flk›rtmas›yla Martialis adl› bir praetor muhaf›z› taraf›ndan öldürüldü (M.S. Caracalla’n›n öldürülmesinden sonra Roma taht›na Severus Hanedan› üyesi olmayan Macrinus geçmifl ve o¤lu Diadumenianus’a da imparatorluk yönetimine ortak etmiflti. Ancak her ikisi de muhalifleri taraf›ndan öldürüldüler. EdesTELE ‹ZYON sa’ya (Urfa) çekildi ve burada bir taraftan kendini e¤lenceye verirken öte taraftan da ertesi y›l ç›kaca¤› Parth seferinin planlar›n› yapt›. Senatus kendisine Germanicus Maximus unvan› verdi. Dacia (bugünkü Romanya) ve Trakya üzerinden Anadolu’ya geldi. 214 y›l› bahar›nda Caracalla Do¤u’ya hareket etti. Avrupa ve Kuzeybat› Afrika’n›n idaresini. 8 Nisan 217). Bu yasa ile imparatorluk s›n›trlar› içindeki tüm özgür erkek ve kad›nlara Roma yurttafl› olma imkân› verildi. k›fl› Nikomedeia’da geçirdi. Ancak annelerinin itiraz› üzerine bu plan sadece düflüncede kald›. 204 y›l›nda Syria’daki Emesa’da do¤mufltu.S. M. S O R U Caracalla. oradan Aleksandreia’ya geçti.S. Her iki kardefl Palatinus Tepesi’ndeki saraya yerlefltiler. Iulia Domna’n›n k›zkardefli Iulia Maesa’n›n k›z› Iulia Soaemi- . Hatta daha da ileri gidilerek imparatorlu¤un ikiye bölünmesi bile düflünüldü. K›fl›n yaklaflmas› üzerine VCaracalla.S. ‹NTERNET yolda. Önce Antiokheia’ya geldi (M. M. 217 y›l› bahar›nda Karrhai’daki (Harran) Ay Tanr›s› Men’in Tap›na¤›’n› ziyaret için yola ç›kan imparator.S.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 127 n›n ölmesi üzerine Caracalla ve Geta orada daha fazla kalmak istemediler ve Roma’ya döndüler.7. M.S. Parth kentleri ele geçirilerek yak›l›p y›k›ld›.

aralar›ndaki husumet eksik olmad›. Hakk›nda bir sürü ahlaks›z öyküler anlat›lmaya bafllanm›flt›. 222-235) Severus Alexander M. Ancak imparatorun kad›ns› ve eflcinsel davran›fllar› halk taraf›ndan hofl karfl›lanm›yordu. Iulia Maesa. Elagabalus kuzenini öldürmeyi planl›yordu.S. ‹mparatordan dolay› Günefl Tanr›s› kültü Roma’da da kabul gördü. Annesi de ayn› ak›bete u¤rad›. rejimin ve hanedan iktidar›n›n sürdürülmesi için Elagabalus’a o s›ralar 13 yafl›nda olan kuzeni Bassianus Alexianus’u (sonradan Severus Alexander ad›yla tan›nacakt›) halefi olarak ilân ettirmekte baflar›l› oldu. Çocuklu¤u Syria’da geçen Alexianus. Severus Alexander (M. Mamaea’n›n sa¤ kolu Domitius Ulpianus idi. Artabanus’u yenerek ayn› topraklarda Sasani Hanedan›’n›n egemenli¤ini bafllatm›flt› (M. Yani Iulia Maesa’n›n torunu oluyordu. Bunu fark eden Elagabalus. S. kimilerini görevlerinden uzaklaflt›rd›. Fakat Alexander’in annesi Iulia Mamaea ve anneannesi Iulia Maesa. 11 Mart 222). ‹mparator Macrinus’un tahttan indirilmesi sürecinde. kuzeni Severus Alexander’i öldürtmek için f›rsat kolluyordu. Praetor muhaf›zlar›n›n komutan› olan bu kifli as›l iki praetor praefectus’unun da üstünde bir pozisyondayd›. çocuk yafltaki Alexander’i korumak için Elagabalus’tan önce davrand›lar ve Elagabalus Roma’daki praetor’lar›n karargâh›nda askerler taraf›ndan öldürüldü (M.S. Böylece. Emasa’da Günefl Tanr›s› rahibiydi. Ancak. Alexander zaman›nda Roma’da imâr ve bay›nd›rl›k faaliyetlerine h›z verildi. Bir süre sonra praetor praefectus’lar›n›n beklenmedik ölümünden sorumlu tutularak praetor muhaf›zlar› taraf›ndan öldürüldü. 221). henüz 14 yafl›ndayken. Ardaflir. Caracalla’n›n da resmi ad› bu flekildeydi. 219 sonbahar›nda da Roma’ya vard›lar. Ancak askerler ve halk Alexander’i daha çok seviyordu.S. ayr›ca Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götürdü.S. Emesa yak›n›ndaki Raphanaia’daki III. bu hoflnutsuzlu¤u k›rmak. Macrinus taraftarlar›na karfl› ac›mas›zca davrand›. M. Gallica lejyonu karargâh›nda askerler taraf›ndan Marcus Aurelius Antoninus ad›yla imparator ilân edildi (16 May›s 218). Daha sonra annesi Iulia Soaemias ve anneannesi Iulia Maesa ile birlikte Roma’ya do¤ru yola ç›kt›. Elagabalus.S. Parth sülalesi kral› V. Ancak plan tersine döndü ve Elagabalus. Iulia Maesa’n›n arzusu üzerine Elagabalus. Do¤u’da Ardaflir. Kuflkusuz S. 11 Mart 222). Roma caddelerinde sürüklenerek teflhir edildiler. 226 / 227). Caracalla’n›n o¤lu oldu¤u söylentisi yay›lm›fl (daha do¤rusu kasten yayd›r›lm›fl) oldu¤undan kendisini bir flekilde ona ba¤lamak istiyordu. o s›ralar 13 yafl›nda olan kuzeni Alexianus’u vârisi ilân etmiflti. Severus Alexander hiçbir karfl› koymayla karfl›laflmadan Senatus taraf›ndan imparator olarak ilân edildi. Ancak Elagabalus ile Alexander aras›nda bir husumet vard›. Elagabalus ve Severus Alexander birbirini hiç sevmedi. Ününü ve Elagabalus ad›n› ise Emesa’daki Günefl Tanr›s› El-Gabal’›n rahibi olmas›na borçluydu. 1 Ekim 208’de Phoenicia’da (Fenike) do¤du. Macrinus ve Diadumenianus’un öldürülmelerinden sonra imparator ilân edilen Elagabalus. K›fl› Nikomedeia’da (‹zmit) geçirdiler. Her ikisinin de bafllar› kesilerek. Alexander henüz 14 yafl›nda oldu¤undan devlet idaresi esas olarak annesi Iulia Mamaea ile 16 kiflilik bir Dan›flma Meclisi’nin elindeydi. imparatorun cesedi Tiber Nehri’ne at›ld›.128 Hellen ve Roma Tarihi as’›n o¤luydu.S. Roma’n›n .S. Emesa’daki kutsal siyah tafl› (lapis niger) da Roma’ya getirdi. Bir süre sonra Alexianus. o zaman kendisine Bassianus Alexianus ad› verilmiflti. hemen Roma’ya gitmedi. Bu yeni ismi Caracalla’dan al›yordu. Marcus Aurelius Alexander ad›n› ald› (M. kimilerini öldürdü. birkaç ay Do¤u’da kald›. Alexander taraf›n› tutan praetor’lar taraf›ndan öldürüldü (M.

Bunun üzerine Severus Alexander. 232). 25 Mart 235). Romal›lar.S. 234). para karfl›l›¤›nda bar›fl yapmak istemesi ve Romal› askerler nezdinde güven kaybetmeleri nedeniyle. Alexander Roma’ya döner dönmez bu kez Germanlar›n Roma topraklar›na sald›rd›klar› haberini ald›. Alexander ve annesi Mamaea’n›n Germanlara karfl› çekingen bir tav›r izlemesi. Ünite .7. Severus Alexander’in öldürülmesiyle Severuslar sülalesi de son buldu. annesi ile birlikte bu duruma müdahale için Do¤u’ya hareket etti (M. yine annesiyle birlikte Germanlara karfl› sefere ç›kt› (M. Ancak. . askerler yeni bir imparator aray›fl›na girdiler ve Trakyal› bir asker olan Maximinus’u imparator ilân ettiler. k›fl› Antiokheia’da (Antakya) geçirdiler. Alexander ve annesi.S. S. Sasaniler karfl›s›nda üstün geldiler ve Ardaflir’in ald›¤› topraklar› geri ald›lar (M. 231 bahar›).Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 129 Do¤u’daki topraklar›na da sald›rarak Roma için bir tehdit oluflturuyordu. Daha sonra Vicus Britannicus’ta (Mainz) bulunan S. Severus Alexander.S.S. ertesi y›l Roma’ya döndü. Alexander ile annesini öldürdüler (M.

M. . Antoninus Pius. Marcus Aurelius. evlat edinme yöntemiyle belirlendi. Yoksullar›n ve çocuklar›n korunmas›na yönelik önlemler ald›. tutars›z ve ahlaks›z davran›fllar› nedeniyle halk›n tepkisini çekti. Ortak imparatorlar›n karfl› karfl›ya geldikleri ilk büyük savafl Parth Savafl› oldu. Armenia ve Mezopotamya’n›n eyalet statüsünde organize edilmeleri de Traianus zaman›na rastlamaktad›r. hanedana mensup olmayan bir imparatordu. Onunla birlikte Severus Hanedan› bafllad›. Örne¤in Nerva Traianus’u. Ancak. ‹talya dahilinde görev seyahati yapan memurlar›n yol masraflar›n› devlet üzerine ald›. onu da yenilgiye u¤ratarak taht›n tek hâkimi oldu.S. Nerva’n›n Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra taht›n vârisi yapmas› Principatus Dönemi siyasal tarihinde adeta bir dönüm noktas›yd›. ancak Germanlara karfl› izledi¤i baflar›s›z politika nedeniyle askerler Maximinus’u imparator ilân ettiler ve Alexander’i öldürdüler. en önemli siyasi icraat› ise “Yurttafll›k Yasas›”d›r. Kendisine karfl› yap›lan suikastleri zaman›nda önledi ve suikastçileri öldürttü. Parthlara karfl› zafer kazan›lsa da ard›ndan ç›kan veba salg›n› nedeniyle çok say›da Romal› öldü. 121-133 y›llar› aras›nda imparatorlu¤u bafltan bafla dolaflt›. Hatta. Sasaniler’e karfl› baflar›l› bir sefer yapt›. Septimius Severus ile Iulia Domna’n›n çocuklar›yd›. Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götürdü. Hadrianus da Antoninus Pius’u evlat edinerek onlar›n imparator olmalar›n› sa¤lad›. 193 y›l› y›l›nda Roma taht›na ç›kan Septimius Severus. Antoninus Pius ile birlikte Antoninus Hanedan›’n›n iktidar› bafllam›fl oldu. Antoninus ve Severus hanedanlar›n›n Roma ‹mparatorlu¤u’ndaki icraatlar›n› aç›klama ‹mparator Hadrianus’un Antoninus’u evlat edinmesiyle. daha sonra da Dacia Roma eyaleti yap›ld›. Daclar önce Roma’ya ba¤l› vasal bir krall›k statüsüne getirildiler. Amaç imparatorlu¤u daha yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmekti. German kabilelerden Marcomanlarla Roma lehine bir anlaflma yaparak savafla son verdi. Babalar›n›n ölümünden sonra Caracalla ve Geta Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›na geçti. Germanlarla savaflt›. iki büyük seyahat program›yla M. Hadrianus gibi seyahatlere ç›kmad›. Daha sonra Clodius Albinus üzerine yürüyen Severus. Ancak tek bafl›na imparator olmak istiyen Caracalla. Afrika’da do¤mufltu.130 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun büyüme ve güçlenme dönemini tart›flma M. sonunda askerler taraf›ndan öldürüldü. Traianus Hadrianus’u. Zaman›nda ufak çapl› çarp›flmalar ve isyanlar eksik olmad›. Severus Alexander. böylece Severus Hanedan› son buldu. Lucius Verus’un ölümünden sonra. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rd›. Severus. Augustus’tan bu yana ilk kez Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetimi iki kifli aras›nda paylaflt›r›ld› ve Marcus Aurelius ile manevi kardefli Lucius Verus imparatorlu¤u birlikte yönettiler. Niger’in taraf›n› tutan kentleri (örne¤in Byzantion’u) yak›p y›karak cezaland›rd›. önce Nigeri yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü. Emesa’daki kutsal siyah tafl› (lapis niger) da Roma’ya getirdi. Commodus son y›llar›ndaki ruhsal dengesizlik nedeniyle kendini efsanevi kahraman Herkül ile özdefllefltiriyordu.S. 1. Hadrianus önceki Roma imparatorlar›n›n hiç yapmad›¤› bir fleyi yapt›. Flavius Hanedan›’ndan sonraki birkaç imparator. Hanedan›n di¤er üyeleri olan Caracalla ve Geta. ondan sonra tahta kimin ç›kaca¤› belli olmufltu. Roma ‹mparatorlu¤u’nda önemli geliflmelere sahne oldu. Traianus iktidar› s›ras›nda askeri baflar›lara da imza att›. Nerva. Alexander. bir süre sonra kardefli Geta’y› öldürttü. Caracalla’n›n en önemli askeri faaliyeti. Severus Hanedan› üyesi olan Elagabalus. ‹mparatorun ilgisinden dolay› Günefl Tanr›s› kültü Roma’da da kabul gördü. köprüleri ve su kemerlerini tamir ettirdi. ‹ktidar› s›ras›nda Roma taht›na göz diken iki ciddi rakibi vard›: Clodius Albinus ve Pescennius Niger. ‹ki y›l sonra da Germanlara karfl› sefere ç›kt›. iktidar› s›ras›nda imparatorlu¤u Roma’dan yönetmeyi tercih etti. Fakat yine de Antoninus dö- A M A Ç 2 A M A Ç 3 neminin bir bar›fl dönemi oldu¤u söylenebilir. Commodus. halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirdi. ‹mparator Hadrianus’un imparatorlu¤a hâkim olabilmek için uygulad›¤› politikay› aç›klama Traianus’un ölümünden sonra evlat edindi¤i Hadrianus Roma taht›na ç›kt›. Parthlara karfl› baflar›l› bir mücadele verildi. ününü ve ad›n› Emesa’daki Günefl Tanr›s› El-Gabal’›n rahibi olmas›na borçluydu.S. Kabaca bugünkü Romanya s›n›rlar›n› kapsayan Dacia’ya iki kez sefer yapt›. Böylece. Ç›kan Yahudi isyan› bast›r›ld›. ‹ktidar› s›ras›nda ç›kan Yahudi isyan› kanl› bir flekilde bast›r›ld›.S. 216). yüzy›l›n sonundan Severus Hanedan› sonuna kadar olan yaklafl›k 100 y›ll›k dönem. Parthlara karfl› yapt›¤› seferi (M.

Hadrianus b. Hadrianus b. Antoninus Pius ve Marcus Aurelius nas›l an›l›rd›? a. Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götüren Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Severus Alexander c. Ayn› iktidar döneminde Roma taht›n› paylaflan iki Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangileridir? a. Septimius Severus-Commodus e. Traianus-Hadrianus c. Elagabalus d. Traianus. Commodus 6. Rakibi Pesennius Niger’i yenilgiye u¤ratt›ktan sonra onun taraf›n› tutan Byzantion’u yak›p y›karak cezaland›ran Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Traianus 4. “Filozof ‹mparatorlar” c. Elagabalus d. Ç›kartt›¤› “Yurttafll›k Yasas›” ile imparatorluk s›n›rlar› içindeki tüm özgür erkek ve kad›nlara Roma yurttafl› olma imkân› veren imparator afla¤›dakilerden hangisidir? a. Severus Alexander c. Nerva b. Mars e. Ünite . Hadrianus d. Halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirmesi . Nerva-Traianus b. Roma ‹mparatoru Commodus’un.7. Herkül 9. Marcus Aurelius d. Yoksullar›n (ve özellikle çocuklar›n) korunmas›na yönelik önlemler almas› c. Hadrianus 8. Geta e. Caracalla b. Daclara karfl› mücadelede baflar›l› olan ve bu baflar›s› an›s›na Roma’daki Forum’da üzeri Romal›lar›n Daclar› yenilgiye u¤ratmalar›n› betimleyen kabartmalarla süslü bir an›t-sütun dikilen Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. içinde bulundu¤u ruhsal dengesizlik nedeniyle kendisini özdefllefltirdi¤i efsanevi kahraman afla¤›dakilerden hangisidir? a. Afla¤›dakilerden hangisi Nerva’n›n icraatlar›ndan biri de¤ildir? a.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 131 Kendimizi S›nayal›m 1. Hektor d. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rmas› e. Yurttafll›k Yasas›n› (Constitutio Antoniniana) ç›kartmas› b. ‹talya dahilinde göreve giden memurlar›n yol masraflar›n› karfl›lamak zorunda olan yerel idarelerin bu zorunluluktan muaf tutulmas› d. Severus Alexander c. Traianus 2. Hadrianus b. Traianus 5. ‹mparator olmadan önce Günefl Tanr›s› rahibi olarak görev yapan Roma imparatorunun ad› nedir? a. Marcus Aurelius-Lucius Verus d. “Evlatl›k ‹mparatorlar” b. Geta e. Septimius Severus e. Traianus c. Caracalla b. Elagabalus d. Antik Ça¤’da. Iuppiter c. “‹yi ‹mparatorlar” 10. Hadrianus d. Severus Alexander c. Traianus 3. “Zalim ‹mparatorlar” e. “Adil ‹mparatorlar” d. Geta e. Hadrianus. Septimius Severus e. Severus Alexander c. ‹mparatorlu¤u yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmek amac›yla imparatorluk dahilinde seyahat eden Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Apollo b. Hadrianus-Antoninus Pius 7. Geta e. Nerva.

Iulia Domna. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Elagabalus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Severus Alexander’›n annesi Iulia Mamaea ise o¤lunun imparatorlu¤u yönetiminde önemli rol üstlendi. Caracalla’n›n Do¤u seferi s›ras›nda. s. muhalifleri taraf›ndan o¤luyla birlikte M. 235 y›l› Mart ay›nda öldürüldü. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Severus Alexander” konusunu yeniden gözden geçiriniz.S. d 6. 217’de. 211’deki ölümünden sonra tahta geçen Caracalla üzerinde de çok etkili oldu. e Resim 7. Caracalla’n›n yerine Roma taht›na geçen Macrinus. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Marcus Aurelius ve Lucius Verus” konusunu yeniden gözden geçiriniz.S. Severuslar imparatorlar›n›n arka plan›ndaki “kad›nlar hanedan›” böylece noktaland›. Bu dört kad›n. Ancak. Severus Alexander tahta geçtikten Yan›t›n›z yanl›fl ise “Traianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a Roma siyasi tarihinde kad›nlar çok kez etkin rol oynam›fllard›r. di¤er torununa yani küçük k›z› Iulia Mamaea’n›n o¤lu Severus Alexander’a yaklaflt›rd›. Nitekim bunda da baflar›l› oldu. k›zkardefli Iulia Maesa ve onun iki k›z› Iulia Mamaea ile Iulia Soaemias idi. zalimli¤i ve kötü imaj›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Nerva” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Septimius Severus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kaynak: Harris (2003). M. 2. e 9. yeni ‹mparator Elagabalus’un afl›r› zevk düflkünü olmas›. Kocas› Septimius Severus’un M.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Nerva” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 7.132 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› “Kad›nlar Hanedan›” birkaç y›l sonra Maesa da öldü. imparatorluk dahilinde olup bitenden haberdard›. a 5. Yine de kardefli Geta’y› kendi kollar›nda öldürtmesine mani olamad›. kökenleri Syria’ya dayanan ve Severus Hanedan›’ndan olan dört kad›n kadar h›rsl› olmad›. Maesa.7 Septimius Severus’un efli.S. ablas›n›n ölümünden sonra Syria’ya çekilmifl ve orada Macrinus’u tahttan indirip torununu yani büyük k›z› Iulia Soaemias’un o¤lu Elagabalus’u tahta geçirme plan› yapmaya bafllam›flt›. e 10. Caracalla ve Geta’n›n annesi Iulia Domna’n›n mermer büstü. pek çok karar›nda onu yönlendirdi. hiçbiri. Tüm yaz›flmalar elinden geçti¤i için. e 8. . Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Caracalla” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Hadrianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 4. M. Bu rol öylesine afl›r›ya kaçmaya bafllam›flt› ki. Bu evlilikten Antoninus (Caracalla) ve Geta adlar›nda iki çocuklar› dünyaya geldi. onu. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Commodus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. öldürülmesi üzerine üzüntüsünden kendini aç b›rakarak ölüme terk etti. 96. Ancak. Iulia Domna’n›n k›z kardefli Iulia Maesa’y› ortadan kald›rmamakla hata etti. b 3. 222’de Elagabalus ve annesi Soaemias öldürüldü. Syria do¤umlu olan Iulia Domna Roma’ya gelip o s›ralar Gallia Lugdunensis valisi olan Septimius Severus ile evlenmiflti.

. The High Empire AD 70-192. Küçük Asya’da Roma ‹mparatorluk Kültü (çev. (1985). Ramage.) (1997). Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. “kadirflinas” anlamla›n› tafl›maktad›r.. ‹stanbul. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. (2007). Norfolk. (2008). M. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. O. söz konusu kiflinin ad›n›n veya resminin kaz›narak silinmesi veya büstünün k›r›larak yok edilmesiyle uygulan›rd›. ‹letiflim Yay›nlar›. Cambridge University Press. Londra. History of Ancient Rome. Y. Histoire romaine.) (2008). (1988).7. The British Museum Concise Introduction. T. (1995). M. M. Penrose. A. Cambridge. Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra Roma taht›na kimin geçece¤ini belirleyen ilk imparator olmufltur. Ancient Rome. Ünite . The Roman World 44 BC-AD 180. D. (2000). J. . Karadeniz). Harris. S. ‹stanbul. (ed. Esin). (1998). Oxford.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 133 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma siyasi yap›s› içinde. Goodman. (ed. Stokstad.-L. Tekin. A. Price.Le. S›ra Sizde 3 Byzantion’un Septimius Severus taraf›ndan yak›l›p y›k›larak cezaland›r›lmas›n›n nedeni. P. (ed. A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC . ‹mge Kitabevi. (2005).K. C. Shotter. Rathbone.. Roma ‹mparatorluk Tarihi. D. Genellikle Roma taht›na yeni geçen imparatorun önceki imparatorla veya devletin ileri gelen bir memuruyla aras›nda bir husumet varsa veya söz konusu kiflilerin tutum ve davran›fllar›n›n devlet için olumsuz bir imaj yaratt›¤› düflünülüyorsa.AD 476.1.. N. söz konusu imparator veya devletin ileri gelen memurunun an›s› lanetlenirdi. Glay. fi. Ankara. vol. Cambridge Ancient History Vol.. The British Museum Press.F. Routledge. Oxon. Londra. Chancellor Press. Syria’da askerler taraf›ndan imparator ilân edilmifl olan Syria valisi Pescennius Niger ile olan savafl›nda Byzantionlular›n Niger’in taraf›n› tutmalar›d›r. O. The Roman Emperors. T. Çocu¤u olmayan Nerva. ‹stanbul Üniversitesi. (1995). XI.H. Londra. Rome and Its Empire. Severus’un.. Bowman. Londra. ‹stanbul. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. (2003).. (2009).R. 2005. The World of Rome. hanedan üyesi olanlar›n Roma taht›na geçece¤i önceden biliniyordu. Cambridge. ‹stanbul. B. Thames and Hudson.). K. Rome and Her Enemies. S›ra Sizde 4 “An›n›n lanetlenmesi” ifadesinin Latince karfl›l›¤› damnatio memoriae’dir. Scarre. 2003. Osprey Publishing. Bu karar. Jones. N. Cornell. ‹plikçio¤lu. Roman Warfare. Voisin J. Sidwell. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. An Introduction to Roman Culture. M. PUF. Roma Dünyas› (çev. J. P. Art History. Ancak Nerva ile bu uygulama de¤iflmifltir. Roth. Le (1995). Garnsey. Ve Matthews. Chronicle of the Roman Emperors. Paris.Ramage. Senato karar›yla. J. Ritüel ve ‹ktidar. Cambridge. Bohec. “sayg›l›”. S›ra Sizde 2 Senatus (Senato) taraf›ndan Antoninus’a verilen “Pius” lâkab› “dindar”. New York. Grant. Cambridge University Press.(2008).

Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lma sürecini. Dönemin siyasal koflullar› nedeniyle imparatorlar›n seçiminde askerlerin oynad›¤› rolün önemini aç›klayabilecek. Anahtar Kavramlar Asker imparatorlar Tetrarfli / Tetrarkhia H›ristiyanl›k Germanlar Gothlar • • • • Constantinopolis Bat› Roma Do¤u Roma Bizans ‹çindekiler • ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI • CONSTANTINUS HANEDANI • VALENTINIANUS HANEDANI • THEODOSIUS HANEDANI Hellen ve Roma Tarihi Askeri Anarfli Dönemi’nden Theodosius Hanedan›na . Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileyifl ve zay›flama sürecini tart›flabilecek.8 Amaçlar›m›z • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flabileceksiniz. Principatus ve Dominatus yönetimlerini karfl›laflt›rabilecek.

askeri alanda tecrübesi vard› ve askerler aras›nda belli bir popülaritesi bulunmaktayd›. o¤lu Maximus da “caesar” unvan› ald›. Askeri anarfli deyimi neyi ifade etmektedir? SIRA S‹ZDE 1 SIRA S‹ZDE III. Gordianus. 253) DÜfi NEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . ülkedeki yerleflimler yak›l›p y›k›ld›. hatta Senatus da art›k Maximinus’un karfl›s›nda yer al›yordu. 238-244) Aemilianus’aÜ(M. I. 235-238) (M. Trakya bölgesinin bir yerlisi oldu¤undan Trakyal› anlam›nda “Thrax” soyad›n› alm›flt›. devlet idaresindeki kötü yönetim sonucu Maximinus’a karfl› her tarafta hoflnutsuzluklar bafllam›flt›. 241) etkisi daha da artt›. Gordianus caesar ilân edildi. II. Pupienus. Maximinus M. Gordianus’un torunu 13 yafl›ndaki III. “Dacicus” ve “Sarmaticus” unvanlar› ald›. Gordianus öldürüldü. ancak bir süre sonra II. 235 Mart / Nisan). Severus Alexander’in öldürülmesinin ard›ndan ordu taraf›ndan imparator ilân edilmifl ve Senatus da imparatorlu¤unu onaylam›flt› (M. praetor’lar III. Bu s›rada askerler Maximinus’un çad›r›na giderek onu ve 23 yafl›ndaki o¤lu Maximus’u öldürdüler. Maximinus sonraki iki y›l içinde de Daclara ve Sarmatlara karfl› savaflt›. III. Gordianus.S.Sonun k›z› Tranquillina ile de evlendi. Gordianus imparator ilân edildi¤inde henüz 13 yafl›nda bir çocuk oldu¤undan devlet idaresi Timesitheus’un elindeydi. Maximinus. 238: I. ‹flte bu s›rada Africa Eyaleti valisi 80 yafl›ndaki I. Bu geliflme üzerine Senatus derhal toplanarak Maximinus’a karfl› mücadele etmek ve Roma’y› savunmak üzere iki yeni imparator seçti: Balbinus ve Pupienus. Balbinus) Trakya do¤umlu olan Maximinus’un önceki imparatorlar gibi seçkin bir aile geçmifli yoktu. Bu arada savafllar›n Roma’ya pahal›ya mal olmas›.S. I. Daha sonra Pupienus ve Balbinus da öldürüldü.S. Gordianus.S.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI Maximinus Thrax (M. Gordianus ise intihar etti.S. bu kiflinin praetor praefectus’u olarak O R U atanmas›ndan sonra (M. ancak.S. Gordianus’un isyan haberi imparatora ulaflt›. ‹mparator “Germanicus Maximus” unvan›. Gordianus. Gordianus (Africanus) ile 46 yafl›ndaki o¤lu II. Gordianus’u imparator ilân ettiler.S. 235 yaz›nda Ren üzerindeki köprüden geçerek Germania’ya girdi. Gordianus’tan (M. Gothlara ve Sasanilere karfl› baflar›l› seferler D‹KKAT III.

136 Hellen ve Roma Tarihi yapt›. Gallus. Philippus’u imparator ilân etti (M. 249 sonbahar›) Decius kazand›. Syria’ya girdi ve baflkent Antiokheia’y› ele geçirdi. H›ristiyanlara karfl› da mücadele etti. düflmanla savafl›rken savafl alan›nda ölen ilk imparatordu. Traianus Decius ve Herennius Etruscus’un Gothlarla savafl›rken ölmesi üzerine.S. Gothlara haraç vererek bar›fl yapt› ve Roma’ya döndü. Do¤u’da Roma egemenli¤i tekrar tesis edildi (M. III. Gallus’un iktidar› döneminde bir yandan Gothlar. Gordianus’un sikke portresi. 249 Ekim) ve Senatus taraf›ndan imparatorlu¤u onayland›. Ancak III. ‹mparator. ordu I. Philippus’u yenilgiye u¤ratt›ktan sonra Roma’ya geldi (M. Bu zafer . Önceleri Gothlara karfl› baflar› kazand›ysa da Abritus mevkinde (Dobruca yak›n›nda) tuza¤a düflürülerek öldürüldü (M.S. Dac kabilelerinden Carplar›n (Carpi) Tuna’y› geçerek Roma topraklar›na sald›rmalar› üzerine onlar› yenilgiye u¤ratt›.1 ‹mparator III. onlar› fliddetli bir flekilde cezaland›rd›.S. Gordianus. Verona’da I. Afla¤› Moesia valisi Aemilianus. Bu s›rada Gothlar Romal›larla yapt›klar› anlaflmay› bozmufl ve tekrar Roma topraklar›na sald›rmaya bafllam›fllard›. Gordianus’un askerler taraf›ndan öldürülmesinden sonra. Decius.S. fiapur M. 76. 244 fiubat / Mart). daha sonra Philippus ve Decius birbirlerine düfltü. O¤lu Herennius Etruscus da ayn› ak›bete u¤rad›. komutan› Decius da Gothlara karfl› baflar› kazand›. Philippus öldürüldü.S. Kaynak: Breglia (1968). s.S. 25 fiubat 244). fiekil 8. askerler Trebonianus Gallus’u imparator ilân etti. Philippus. Ancak koflullar Roma’y› memnun edecek nitelikte de¤ildi. F›rat Nehri yak›n›nda askerler taraf›ndan öldürüldü (M. öte yandan Roma’daki veba salg›n› Romal›lar› bezdirmiflken. Kuzey ‹talya’daki Verona’da yap›lan savafl› (M. 251 Haziran / Temmuz). 243). Ancak. bu kez Sasani kral› I. Gothlara karfl› baflar›l› bir mücadele gösterdi ve onlar› yendi. Philippus önce Sasani kral› fiapur ile bar›fl antlaflmas› yapt›. 252’de Do¤u’daki Roma eyaletlerine sald›rd›.S. Decius.

253 sonbahar›). Ancak Aemilianus da sadece 88 gün tahtta kalabildi çünkü askerleri taraf›ndan öldürüldü. Ünite .S. Valerianus’un ak›beti bilinmiyor. Valerianus. hoflgörülü davranan biri olarak an›lmaktad›r.S.S. Sasanilere karfl› savaflmak için Do¤u’ya hareket etti. Gallus ve o¤lu öldürüldü. büyük bir zafer kazand› (M. 154. Do¤u’dayken bafl gösteren veba salg›n› nedeniyle ordusu zay›flayan Valerianus. Edessa’da (Urfa) Sasaniler taraf›ndan kuflat›ld› ve esir al›nd› (M. ancak yaflam›n›n geri kalan›n› esir olarak sürdürüp öldü¤ü tahmin edilmektedir. 253-260) Aurelianus’a (M. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). o¤lu Gallienus ile imparatorluk yetkilerini paylaflaca¤›n› ilân etti (M. Valerianus’tan (M. üzerine askerler taraf›ndan imparator ilân edildi.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 137 fiekil 8. 270-275) Aemilianus’un kendi askerleri taraf›ndan öldürülmesinden sonra tek bafl›na imparator kalan Valerianus. Zaten babas› taraf›ndan da augustus unvan› verilerek daha onun zaman›nda ortak imparator ilân edilmiflti. 253 A¤ustos). H›ristiyanlara karfl›. K›sa süre önce askerleri taraf›ndan imparator ilan edilen Valerianus taht›n tek hâkimi oldu. Valerianus’un Sasanilerin eline düflmesinden sonra yerine Gallienus geçti. Ebedi ve ezeli düflman Sasaniler (daha önce Parthlar) karfl›s›nda yaflanan bu utanç verici durum uzun y›llar Romal›lar›n haf›zalar›ndan hiç silinmedi. Aemilianus’un ordusu.S. Aemilianus ve Gallus’un ordusu Roma d›fl›nda Interamna’da (bugünkü Terni) karfl›laflt›. hemen Roma’ya do¤ru yola ç›kt›. imparatorluk oldukça sars›nt›l› günler geçirdi. Aemilianus Roma’ya do¤ru harekete geçti.8.S. Roma’ya gelince Senatus’tan imparatorluk yetki ve unvanlar›n› ald›. kendinden önceki imparatorlar›n aksine. Gallienus. Yine de imparatorlu¤un en s›k›nt›l› günleri onun zaman›na rastlamaktad›r. . D›fltan sald›r›lar ve içteki say›s›z ayaklanmalara.2 ‹mparator Traianus Decius’un sikke portresi. Valerianus zaman›nda da imparatorluk her tarafta s›k›nt›l› bir dönem yafl›yordu. açl›k ve veba da eklenince. 260 sonbahar›).

“Gothicus” lâkab›yla an›lmaktad›r. 285 y›l› yaz›nda Diocletianus’un KCarinus’u Margum mevkiinde yap›lan savaflta yenilgiye u¤ratmas› D‹K AT ve Carinus’un kendi askerleri taraf›ndan öldürülmesi sonucu Diocletianus art›k Roma dünyas›n›n tart›flmas›z yegâne imparatoru olarak kald›. kendi subaylar› taraf›ndan öldürüldü (M. bu imparatorlar›n sadece adlar›n› anmakla yetinilecektir.S. içteki ayaklanmalar ve ayn› anda birden fazla imparatoAMAÇLARIMIZ run ya da gas›p›n egemen olmas› büyük s›k›nt›lara neden olmufl ve imparatorlu¤un genifl s›n›rlar›n›n tek bir hükümdar taraf›ndan kontrol alt›nda tutulamayaca¤› K ‹ T A / yönetilemeyece¤iPgerçe¤ini de göstermiflti. Ancak imparator bir süre sonra vebaya yakalanarak yaflam›n› yitirdi (M.S.S. Roma eyaletleri tekrar Roma’n›n denetimine girdi. Do¤u’dan kötü bir haber geldi: Gallienus’un babas› Valerianus. 283-285) ve Numerianus (M. Carinus (M. Claudius önce Roma topraklar›n› istila eden Alamannlara.S. 276-282). 270 Ocak). Aurelianus M. M. Probus (M. Roma’ya gelerek impaSIRA S‹ZDE ratorluk yetki ve unvanlar›n› Senatus’tan ald›. Gallienus Bat›’da Roma’n›n düflmanlar›na karfl› baflar›l› bir mücadele yaparken. 271 bahar›nda (ya da 272 bahar›nda) Zenobia’ya karfl› sefere ç›kt› ve Palmyral›lar› yendi. Do¤u’ya yapt›¤› son seferi s›ras›nda. 282283). Florianus (M. 275 Eylül / Ekim). ertesi y›lda Augsburg yak›n›nda yenilgiye u¤rat›ld›lar.S. Bu yüzden imparator. II. 275-276). Sasanilerle savaflmak üzere Do¤u’ya hareket etti¤inde. Carus (M. Ancak.S. 270). 284-305) ve Maximianus (M. Romal›lar için önemli bir tehlike de Palmyra Kraliçesi Zenobia idi. Ancak.S. Aurelianus’un öldürülmesinin ard›ndan on y›ll›k dönemde Tacitus (M. Gothlar ve di¤er German kabilelerle mücadele etmekle görevlendirmiflti. bir seri zaferle German kavimlerini bozguna u¤ratt›. M. 286-305 ve 307-308) Bu karmafla S O R U döneminde. Claudius’un vebadan ölmesi üzerine Aurelianus askerleri taraf›ndan imparator ilân edildi. ‹mparator Gallienus’un Mediolanum d›fl›nda bir suikast sonucu öldürülmesinin ard›ndan askerler II. Ayn› s›rada imparator ilân edilmifl olan Claudius’un kardefli Quintillus’un intihar›yla da Roma taht›n›n yegâne sahibi oldu (M. Baflar›lar›ndan dolay› “Germanicus Maximus” ve “Dacicus Maximus” unvanlar›n› ald›. Fakat Gallienus’un ordusu taraf›ndan Mediolanum (Milano) civar›nda. 284 Kas›m ay›nda Diocletianus askerleri taraf›ndan imparator ilân edildi. Aurelianus. Gallienus’u Bat›’daki meselelerle. Sasanilerin eline esir düflmüfltü (M.S. sonra da Gothlara karfl› büyük zaferler kazand›.138 Hellen ve Roma Tarihi Babas› Valerianus. 254 y›l›nda Ren ve Tuna Nehirleri s›n›r›na giderek Germanlarla savaflt›.S. 259’da Iuthung kabilesi Tuna’y› aflarak kuzey ‹talya’ya girdi ve Roma’ya do¤ru ilerlemeye bafllad›. Numerianus’un öldürülmesinin ard›ndan. Aurelianus.S. Nitekim Gallienus M.S. M. Do¤u eyaletleri Zenobia ve o¤lu Vabalathus taraf›ndan yönetiliyordu. Ancak burada. 283-284) askerleri taraf›ndan imparator seçildiler. SIRA S‹ZDE 2 Sasaniler taraf›ndan esir al›nan Roma ‹mparatoru kimdir? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: DÜfiÜNE M DiocletianusL ‹(M.S.S.S. Bu yüzden Diocletianus “principatus” denen ve imparatorun tüm yetkileri üstlenerek “birinci yurttafl” statüsüyle sahip olTELEV‹ZYON D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET .S. Claudius’u imparator ilân ettiler.S.S. önceki y›llarda imparatorluk topraklar›na kuzeyden ve do¤udan yap›lan d›fl sald›r›lar (German kavimleri ve Parthlar / Sasaniler gibi). 260 sonbahar›). 276).

Ünite .S.3 Tetrarfli’yi temsil eden ‹ki Augustus ve ‹ki Caesar Heykeli.S. Constantius’u kucakl›yor (M. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. Diocletianus ve Maximianus M. Caesarlar› Galerius ve I. 286 Nisan). ‹syanlardan en önemlisi Maximianus’un komutanlar›ndan Carausius’unkiydi. Ancak. fiekil 8. yak.S.8. s. korsanlara karfl› savafl›rken.S. 300. Venedik). Bundan böyle Diocletianus Nikomedeia’da. Britannia’y› ele geçirdikten sonra Gallia’n›n da bir k›sm›n› istila etti. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçimini benimsedi. Kaynak: Harris (2003). Diocletianus imparatorlu¤un mutlak hâkimi olmas›na ra¤men.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 139 du¤u önceki yönetim biçimini terk ederek. Carausius. 287). bu kez kendisi korsanl›k yapmaya bafllad› ve daha sonra da kendisini imparator ilân etti (M. Bu düflünceyle askeri ve idari alanda güvendi¤i bir dostuna. Maximianus ise Mediolanum’da ikamet etmeye bafllad›lar. . Maximianus’a augustus unvan› vererek imparatorlu¤un yönetimine ortak yapt› (M. bu kadar genifl bir co¤rafyay› tek bafl›na yönetemeyece¤inin de fark›ndayd›. 286-290 y›llar› aras›ndaki dönemi Bat›’da ve Do¤u’da Roma s›n›rlar›n›n güvenli¤i için savaflarak geçirdiler. 55. ‹mparator Diocletianus ile ‹mparator Maximianus.

313 y›l›nda hayata gözlerini kapad›. 4. Kararnamenin kopyalar› baz› Anadolu kentlerinde (Aphrodisias. Constantius ile Galerius’u augustus’lu¤a yükselttiler.S. Diocletianus uzun ve yorucu iktidar y›llar›n›n ard›ndan imparatorlu¤un yönetimini caesar’lar›na b›rakarak. telafuz edilemeyecek oranlarda fahifl para talep edildi¤i ve bu yolla haks›z kazanç elde edildi¤inden dem vurulmaktad›r. caesar’› Galerius ile birlikte imparatorlu¤un Do¤u yar›s›nda hüküm sürerken. Constantius ile Bat› yar›s›nda hüküm sürecekti. Kendilerini emekliye ay›ran Maximianus M. 310 Temmuz’da Marsilya’da öldürüldü veya intihar etti. imparatorluk hizmetindeki askerlerin. 293’te tetrarfli yönetiminin oluflturulmas›ndan sonra öncelikle düzene yönelik isyanlar bast›r›lmaya baflland›.S. Böylece M. Diocletianus.S. 301’de yay›mlad›¤› Narh Kararnamesi. M. Bu kararnameden M. Fiyatlar›n anormal art›fl›n›n önüne geçmek için bir Narh Kararnamesi (edictum de pretiis) yay›mlam›flt›r. iç savafl›n bir türlü sona ermemesi ve akrabalar›na yap›lan zulüm nedeniyle üzüntüden ölmüfl olabilece¤i de ileri sürülür. Böylece Bat›’da Constantius ve caesar’› Severus.S. enflasyonun durdurulmas›na iliflkin güzel bir örnektir. Nysa. Diocletianus’un büyük bir çabayla kurdu¤u tetrarfli sisteminin bozulmas›. Maximianus caesar’› I. Diocletianus’un caesar’› Galerius olurken. Böylece Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetimi co¤rafi olarak resmen ikiye bölünmüfl oldu. Böylece M. imparatorlu¤un birli¤inin sa¤lanmas›nda Roma’n›n geleneksel dinine önem veriyor ve tüm Romal›lardan pagan tanr›lar›na (özellikle Iupiter ve Hercules) tapmalar›n› istiyordu.S. Kararnamede. yüzy›l bafllar›nda Akdeniz dünyas›nda yüksek enflasyon oldu¤unu anl›yoruz. . Caesar’lar augustus olacaklar. Fakat Diocletianus’un bu kararnamesi baflar›l› olmam›fl. Bundan böyle imparatorluk yönetimi onlar›n elindeydi. En önemli icraatlar›ndan biri de eyaletleri dioecesis’ler halinde gruplamak olmufltur. Diocletianus.S. Yay›mlad›¤› emirnamelerle H›ristiyanlar›n toplu olarak ibadet ettikleri yerler yak›l›yor. Tetrarfli (Tetrarkhia) denilen dörtlü bir yönetime b›rakt›. yerini. Stratonikeia. Diocletianus ise olas›l›kla M. iki caesar’›. Bundan amaç augustus’lar›n ölümü halinde imparatorlu¤un bafls›z kalmamas›yd›. 293 y›l›nda iki bafll› yönetim biçimi. Sonunda bu gidiflata dur demek için mallar ve hizmetler için en fazla ne kadar fiyat talep edilece¤ine iliflkin bir kararname yay›mlanmaya karar verilmiflti. Ayr›ca sivil idare ile askeri idareyi birbirinden kesin çizgilerle ay›rm›flt›r. s›n›r güvenli¤ine özel önem vererek s›n›rlardaki karakollar›n ›slah›na gitmifltir. büyük eyaletlerin idaresinin güç oldu¤unu ve idarecilerinin imparatorun aleyhine (isyana kalk›flmak gibi) büyük bir güç oluflturdu¤unun fark›na vard›¤›ndan eyaletleri küçülterek say›lar›n› neredeyse ikiye katlam›flt›r. Do¤u’da Galerius ve caesar’› Maximinus Daia hüküm sürecekti. Onlar›n yerini de Severus ve Maximinus ald›. Say›lar› 12’yi bulan dioecesis’lerin her birinin idaresi de vicarius denen atl› s›n›f›ndan bir görevliye verilmifltir. fiyat art›fllar› durdurulamam›flt›r.S. Bütün bu reform hareketlerinin finansman› için yeni bir vergi sistemi oluflturmufltur. 1 May›s 305’te Diocletianus ve Maximianus tahttan feragat ettiklerini bildirerek. Maximianus’un caesar’› I. gittikleri yerlerde ihtiyaç duyduklar› mallar› ya da hizmetleri almak istediklerinde. H›ristiyanlar öldürülüyor ya da aslanlara yem olarak at›larak cezaland›r›l›yorlard›. Diocletianus. tahttan feragat etme zaman› geldi¤ini düflündü ve bu düflüncesini Maximianus ile paylaflt›. Diocletianus ve Maximianus kendilerine birer caesar seçeceklerdi. Di¤er bir deyiflle. Constantius oldu. onlar da yeni caesar’lar seçeceklerdi.140 Hellen ve Roma Tarihi M. Aizanoi gibi) parçalar halinde ele geçmifltir. Bu yeni rejimde iki augustus ile her birinin yan›nda birer caesar yer alacakt›. Diocletianus ordudaki asker say›s›n› da art›rm›fl.

293’te tetrarfli sistemi kuruldu¤unda Maximianus’un caesar’› olan I. Ancak. 308-324) 3 SIRA S‹ZDE Licinius M. Constantinus’a verilen bu unvan› kabul etmedi ve ona caesar unvan› verdi. Ancak Licinius’un Constantinus ile girdi¤i mücadele onun sonunu getirdi. 3.4 Büyük Constantinus’un mermer büstü. 307-337) TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON Tarihte “Büyük” (Magnus) lakab›yla an›lan Flavius Valerius Constantinus. S O R U Galerius. o¤lu Constantinus’u da Do¤u’daki Diocletianus’un saray›na göndermifl ve Constantinus orada yetiflmiflti.S. Constantius alm›fllard›. Constantinus (M.S.S. ‹NTERNET fiekil 8. Tarsos’a kaçan Maximinus birkaç ay sonra öldü. Licinius.S. Carnuntum toplant›s›nda Galerius. Kaynak: Harris (2003). Licinius Do¤u’nun idaresini Maximinus ile paylaflt›. Ama daha sonra Maximinus’u da yendi SIRA S‹ZDE (M. . 56. 27 fiubat 272 veya 273’te (veya ‹NTERNET 285’te) Naissus’ta (Yukar› Moesia) do¤mufltu.8.S. Dolay›s›yla. Constantinus art›k augustus olarak Do¤u’da hüküm süren Galerius’un gözetimi alt›nda bulunuyordu. K ‹ T A P DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P CONSTANTINUS HANEDANI I. Bat›’n›n idaresini üstlenen augustus I. Martianus’u ortak imparator ilân etti. Bat›’n›n augustus’u olarak Severus’u atad›. Do¤u’nun caesar’› Galerius. Constantius Chlorus ve Helena’n›n o¤lu olarak M.S.S. Britannia’da Pictlere karfl› sefere ç›kt›¤›nda Galerius’tan o¤lu Constantinus’u kendisine yard›m için göndermesini talep etmifl ve baba-o¤ul Britannia’da Pictlere karfl› birlikte savaflm›fllard›. M. 308). Maxentius taraf›ndan öldürülen Severus’un yerine Licinius’a augustus payesi verdiK(M. Ertesi y›l. Khrysopolis (Üsküdar) mevkiinde LiAMAÇLARIMIZ cinius’u yenilgiye u¤ratt› (M. 307).S. onunla birlikte Sasani seferine kat›ld› (M.S.S. 324’te Constantinus.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 141 Roma ‹mparatorlu¤unda Dominatus Dönemi hangi imparatorla bafllar? S‹ZDE SIRA Licinius (M. Licinius önce Nikomedeia’ya kaçt› fakat yakalanarak Thessalonike’ye (Selanik) getirildi. 305’te Diocletianus ve Maximianus tahttan feragat edince de onlar›n yerini caesar’lar›. ertesi y›l da öldürüldü. Constantius. yani Galerius ve I. 297).S. 311’de Galerius’un ölümü üzerine. 313). M. I.S. s. Ortak imparator ilân etti¤i Martianus da ayn› ak›bete u¤rad›. Constantius Britannia’da Eburacum’da (bugün York) öldü¤ünde. Constantius Chlorus. Ünite . Maxentius ile savafl›rken onunla görüflmesi için Licinius’u Roma’ya göndermiflti (M. 18 Eylül 324). yüzy›l ortalar›nda bir tarihte Dacia’da (Romanya) dünyaya geldi. M. askerler o¤lu Constantinus’u augustus ilân etmifllerdi. M. Galerius’un yak›n arkadafl›yd›.S. LiciD‹ KAT nius’a Bat›’n›n idaresi verildi.

Maxentius öldü ve an›s› lanetlendi. Maxentius Roma’dan ayr›l›p Constantinus’un ordusunu flehrin d›fl›nda karfl›lad›. Constantinus bu kez Maximianus’un o¤lu Maxentius ile savaflmaya bafllad›. Tanr›ça Roma’dan dünya egemenli¤ini simgeleyen küreyi (globus) almas› tasvir edilmifltir. ‹ki augustus aras›ndaki . 312 de Constantinus.S. Ancak.S. Do¤u’nun augustus’u Galerius’un M. 315 y›l› consul’lü¤ünü de paylaflt›lar. Constantinus ve Licinius M. M.S. Milvius Savafl›’ndan yaklafl›k 6 ay sonra Licinius’un da Tzouroulon’da (Çorlu) yap›lan savaflta Maximinus Daia’y› saf d›fl› b›rakmas› sonras›nda imparatorluk sadece Constantinus ile Licinius’a kalm›flt›. Constantinus’un üvey k›z kardefli Constantia ile Mediolanum’da evlendi ve Constantinus ile Licinius aras›ndaki yak›nl›k perçinlendi.5 ‹mparator Maxentius sikkesinin arka yüzünde. Constantinus ve Licinius Mediolanum’da H›ristiyanlara tam bir tolerans emirnamesini (Milano Emirnamesi) yay›mlad›lar (M. 28 Ekim 312). 308 yaz›ndaki Carnuntum Kongresi’nde Constantinus tekrar caesar rütbesine indirildi. 311’deki ölümünden sonra. Constantinus. fiekil 8. rüyas›nda askerlerin kalkanlar› üzerine ‹sa’n›n monogram›n› (khi ve rho) çizmeleri halinde savafl› kazanacaklar›n› görmüfl ve bu yüzden askerlerine bu monogram› kalkanlar›na çizmelerini emretmiflti. önceki augustus Maximianus’un k›z› Fausta ile evlendi¤inde. 1990). Alpler’den geçerek Roma’daki Maxentius’un üzerine yürüdü. Milvius Köprüsü yak›n›ndaki savaflta Constantinus. ‹mparatorun. M.S.S.S.142 Hellen ve Roma Tarihi Ancak daha sonra Constantinus. Savafl öncesinde Constantinus.S. Savafl› kazand›¤›nda bu rüyan›n etkisi oldu¤unu düflündü. 154. sonradan kendisine karfl› bir tutum içine giren Maximianus’u Massilia’da (Marsilya) yendi ve öldürdü (veya intihara zorlad›). Kaynak: Sotheby’s (June 19. Maxentius’un ordusunu yendi (M. 313 bafl›). ‹ki augustus. M. 313’te kendisiyle birlikte consul’lük verdi. 313’te Licinius. Constantinus. onun augustus unvan›n› kabul etti. Maximianus. Galerius’un yerine augustus olan Maximinus Daia’ya M. Bu zaferden sonra Roma Senatus’u Constantinus’un augustus unvan›n› onaylayarak tüm imparatorluk yetki ve güçlerini ona verdi.S.

324’te büyük bir ordu toplad› ve Licinius’un üzerine yürüdü. 1 Mart 317 de Serdica’da (Sofya) bir anlaflma yap›ld›. 22 May›s 337’de Nikomedeia (‹zmit) yak›n›ndaki Ankyrona’da öldü. 325 bahar›). Hatta Sasanileri de H›ristiyanlaflt›rmak istiyordu. Constantinus devlet idaresinde ve memuriyetlerde baz› de¤ifliklikler ve yenilikler yapm›flt›r. Büyük Theodosius zaman›nda Roma’n›n resmi devlet dini olacak ise de. yine de ikinci çarp›flma Constantinus için kesin bir zafer de¤ildi. Constantinus’un. Licinius hayat›n›n ba¤›fllanaca¤› sözü üzerine teslim oldu ve Thessalonike’de (Selanik) gözalt›nda yaflamaya bafllad›. Son plan› ise Sasanileri tam bir yenilgiye u¤ratarak bölgede Roma egemenli¤ini kurmakt›. ancak sonradan onlara karfl› düflmanca tavr›n› aç›kça belli etti. Ancak. Constantinus’un en önemli icraatlar›ndan biri de hiç kuflkusuz. Constan- . daha sonra Gothlar.S. Constantinus imparatorlu¤un giderek a¤›rlaflan yükünün karfl›lanmas› için vergileri de art›rd›. Aureus zamanla tedavülden kalkarak yerini tamamen solidus’a b›rakt›. Eskiden gelen baz› memuriyetler önemlerini kaybettiler.S.S. Bir süre iki taraf da sessiz kald›. Orduda iki yeni görev oluflturuldu: Süvari komutanl›¤› (Magister equitum) ve Piyade komutanl›¤› (Magister peditum). 8 Ekim 316).S. ‹mparatorlu¤un alt›n sikkesi olan aureus’un yerine. Constantinus ile birlikte Diocletianus’un çoklu yönetimi ifade eden tetrarfli sistemi sona erdi. Ölmeden önce Nikomedeia piskoposu Eusebius taraf›ndan vaftiz edildi¤i söylenmektedir. Constantinus üstün olmas›na ra¤men Licinius’un ordusu geri çekilerek tam bir yenilgi almaktan kurtulmufltu. H›ristiyanlar› devlet görevlerinden ve ordudan uzaklaflt›rmak istedi. Licinius. Hadrianopolis (M.S. Balkan eyaletlerinin ço¤unu Constantinus’a devretmek zorunda kald›. 18 Eylül 324) yap›lan savafllarla Licinius’a karfl› zafer kazand›. Constantinus’un. Her ne kadar H›ristiyanl›k. Constantinus M.S. Constantinus’un çocuklar› Crispus ve Constantinus ile küçük Licinius caesar ilân edildiler. 316’da Constantinus Balkanlar› istila etti ve Licinius’u saf d›fl› b›rakmak istedi. Bu durum. neredeyse birkaç kuflak sonra. Büyük Constantinus. Fakat Constantinus sözünde durmad› ve bir süre sonra onu öldürdü (M. Licinius Nikomedeia’ya kaçt›. Alamannlar ve Sarmatlarla savaflt›¤›n› görüyoruz. Fakat Do¤u seferine ç›kamadan hastaland› ve M. 3 Temmuz 324) ve Khrysopolis’te (M. Constantinus. Comitatenses esas olarak s›n›r›n arkas›nda konufllan›yordu. Bu arada Gothlar› püskürtmeye çal›flan Constantinus’un.8. imparatorlu¤un baflkentini Roma’dan Byzantion’a tafl›mas› ve kentin ad›n› -kendi ad›na izafetenConstantinopolis’e çevirmesidir (M. Ünite . Constantinus. ondan biraz daha hafif olan solidus ad› verilen yeni bir alt›n sikkeyi tedavüle soktu. M. herhangi bir mücadeleye girmekten kaç›nd›lar. yapt›¤› icraatlarla Roma imparatorluk tarihine damgas›n› vuran birkaç imparatordan biridir. Art›k ikisi aras›ndaki savafl kaç›n›lmazd›. Khrysopolis zaferinden sonra Constantinus tek bafl›na imparatorlu¤un hâkimi oldu. Constantinus’u endiflelendiriyordu. kay›nbiraderi Bassianus’u caesar atamas› da iki augustus aras›ndaki anlaflmazl›¤› körükledi. sonra da Trakya’daki Campus Ardiensis’te yendi. Bu yüzden M. Licinius’u k›zd›rd›. 11 May›s 330).S.S. H›ristiyanl›¤›n imparatorluk dahilinde kabul edilip desteklenmesi Constantinus zaman›nda olmufltur. Kent kuflat›ld›. Licinius. belki Constantinus’a hofl görünmek için önceleri H›ristiyanlara hoflgörü ile yaklaflmaya bafllad›.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 143 denge politikas› fazla uzun sürmedi ve iki augustus aras›nda savafl patlak verdi.S. Licinius’un kontrolu alt›ndaki topraklara geçmesi. Yenilikçi imparator orduyu ripenses denen s›n›r birliklerine ve comitatenses denen merkezi saha ordusuna böldü. Constantinus ekonomik alanda da baz› de¤ifliklikler yapt›. Licinius’un ordusunu önce Pannonia’daki Cibalae’da (M. tek kiflinin yönetimi esas al›nd›.

255. 338). Ancak aralar›nda rekabet ve taht kavgas› nedeniyle iktidarlar› uzun S O U ömürlü olmad›. Babalar›n›n ölümünden birkaç ay sonra Büyük Constantinus’un üç o¤lu II. Bundan böyle art›k inanc›n› gizleme gere¤i de duymad›. 337’deki ölümünden sonraki katliamda kaybetmiflti. Constantinus.S.6 T E L“Dönme” EV‹ZYON ‹mparator Iulianus’un mermer büstü. . 362 IulianusSIRA S‹ZDE361-363) (M. Sasanilere karfl› mücadelede kesin zafere ulaflmadan ölmüfltü. 312). bu baflar›lar askerlerin ona daha çok güvenmelerine vesile oldu ve II Constantius’un korktu¤u bafl›na geldi: Iulianus. s.Rüçü de öldürüldü.S. H›ristiyanlara karfl› cephe alarak paganizmi yeniden canland›rmaya çal›flt›. Constantinus’un ordusunu Aquileia’da bozguna u¤ratt› ve II. M. Constantinus egemenlik alan›n› geniflletmek amac›yla Constans’›n egemenlik alan›nda bulunan ‹talya’ya girdi.S. devlet dinini paganizmden H›ristiyanl›¤a dönüfltürme sürecini bafllatan imparatordur.S. D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P fiekil 8. Constantius. Constantius’un Tarsos yak›n›ndaki Mopsoukrenai’da ölmesi üzerine onun yerine Roma taht›na geçti. 361’de II. M. Bir y›l sonra. M. Böylece Constans. Pergamon ve Ephesos’ta ald›¤› pagan yanl›s› derslerin de etkisiyle H›risK ‹ T A P tiyanl›¤›n egemen olmaya bafllad›¤› imparatorlukta eski pagan tanr›lar›na tap›nmaya bafllad› ve bunu herkesten saklad›. M. II.360’da Lutetia’da (Paris) augustus ilân edildi.S. Milvius Köprüsü Savafl› (M.144 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U tinus.S. Constantius taraf›ndan caesar unvan› verildi ve German sald›r›lar›na karfl› mücadele etmesi için ‹NTERNET Gallia’ya gönderildi.S. Milano Emirnamesi’yle resmen bafllad›. 337) ve ertesi y›l bir toplant› yaparak imparatorluk topraklar›n›n yönetimini aralar›nda paySIRA S‹ZDE laflt›lar (M. 313) H›ristiyanlar›n art›k inançlar›n› serbestçe yaflayabilecekleri bir ortam› haz›rlam›flt›. Bir y›l sonraki Milano Emirnamesi de (M. Constantinus’un pay›na düflen topraklar›n da egemeni oldu. Iulianus. aile ve akrabalar›n›n bir k›sm›n› Büyük Constantinus’un M. Roma ‹mparatorlu¤u’nda H›ristiyanlara hoflgörü. bu yüzden “Apostata” (= Dönme) lakâb› ile tan›n›r.S. Constantius ve Constans augustus unvan› ald›lar (M. Do¤umundan hemen sonra annesini kaybetti.S. 340’da II.S. fakat Constans’›n ordusu II. 355’te TELEV‹ZYON II. imparatorun H›ristiyanl›¤› kabullenmesinde bir dönüm noktas› olmufltur. Kaynak: Penrose ‹ N (2005). M. 331’de Constantinopolis’te do¤mufltu.S. Constantinus DÜfiÜNEL‹M öldürüldü. Çocuklu¤u ve gençli¤i H›risAMAÇLARIMIZ tiyan dinini ö¤renmekle geçen Iulianus giderek H›ristiyanl›ktan uzaklaflmaya bafllad›. TERNET Iulianus M. Orada baflar›l› oldu.

331’de Singidunum’da do¤mufltu. 363 Haziran).S.S.S. Valentinianus Bat›’n›n yönetimini üzerine al›rken kardefli AMAÇLARIMIZ Valens’i ortak imparator olarak Do¤u’da görevlendirdi (M. Kendisini D ‹ K K A T asker olarak yetiflAMAÇLARIMIZ tirmifl.S. M. Sasani Kral› II. 363-364) Önceki Constantinus sülalesi ile hiçbir ba¤› bulunmayan Iovianus. Hangi Roma imparatoru paganizmi yeniden canland›rmaya çal›flt›? SIRA R U S O S‹ZDE Paganizm. Iulianus zaman›nda imparator muhaf›z komutanl›¤›na kadar yükselmiflti. 363 Mart’›nda yola ç›kt›. Iovianus (M.S. Tigris (Dicle) Nehri’nin do¤usundaki topraklar› Sasanilere terk ettiler.S. 321’de Pannonia’da do¤mufltu. D‹KKAT AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE K ‹ T A P AMAÇLARIMIZ TELEV‹ZYON K ‹ T A P ‹NTERNET TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Iovianus öldü¤ünde muhaf›z alay› komutan›yd›. M. 375’te dikkatini Pannonia’ya çevirdi. 367’de hastalan›nca çocuk yafltaki o¤lu Gratianus’u Bat›’n›n augustus’u olarak atad›. M›zra¤›n düflman taraf›ndan de¤il de ordusundaki H›ristiyan askerlerinden biri taraf›ndan f›rlat›lm›fl olabilece¤i söylentisi bile yay›ld›. Valentinianus zaman›n›n büyük bölümünü Ala‹NTERNET mannlara ve di¤er German sald›r›lar›na karfl› mücadele etmekle geçirdi. 363 Haziran). DD ‹ K K E L ‹ M ÜfiÜNA T S R U SIRAO S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 3 SIRA R U S O S‹ZDE D D fi K N E LT‹ M Ü‹ ÜK A S O R U SIRA S‹ZDE VALENTINIANUS HANEDANI I. 364). Sasani baflkenti Ktesiphon’a kadar baflar›l› bir flekilde ilerledi ama kente girmeye muvaffak olamad›. Iovianus.8. N l›nda ayaklanarak kendisini imparator ilân eden Procopius. M. Kendisi Mediolanum’da ikamet ederken Valens. 364-375) Valentinianus M. Trakya ve BithyniK T A P a’y› iflgal etti.S. Iulianus’un paganizmi canland›rmaya çal›flmas›n›n ard›ndan H›ristiyan kilisesini tekrar güçlendirdi. Iulianus’un ölümüyle Büyük Constantinus ile bafllayan Constantinus sülalesi de son bulmufl oldu. Roma ordusunu Persia DÜfiÜNEL‹M batakl›¤›ndan kurtar›p geri çekilmek oldu. Iulianus’un hayat›na mal oldu (M. Ünite . s›n›rlaTELEV‹ZYON r› emniyete almaya çal›flt›. 364 y›l› fiubat ay›nda çad›r›nda yanan S‹ZDE sobadan duman SIRA zehirlenmesi nedeniyle beklenmedik bir zamanda Ankyra’da (Ankara) öldü. M.S. TKendisi H›ristiyan ‹N ERNET olmas›na ra¤men paganlara da hoflgörülü davrand›. 17 Kas›m 375).S. Fakat bir süre sonra askerleri taraf›ndan terk ‹edilen Procopius yine onlar taraf›ndan öldürüldü. ‹mparatorun cesedi Constantinopolis’e getirildi.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 145 Temmuz’da Antiokheia’da Sasani seferine haz›rl›k yapmaya bafllad› ve M. Constantinopolis’i tercihE V ‹ Z Y OM. iktidar›na s›¤an tek olay. Valentinianus (M. onun ölümünün arSIRA S‹ZDE d›ndan yaflanan k›sa bir karars›zl›k döneminden sonra ordu K ‹ T A P Nikaia’da taraf›ndan imparator ilân edildi.S. Yaklafl›k sekiz ay hüküm sürmüfltü. M›zrak yaras› iyileflmedi ve Iulianus k›sa süre içinde öldü. Iulianus’un Sasani seferi s›ras›nda ölmesinin ard›ndan ordu taraf›ndan imparator ilân edildi (M. Romal›lar.S. Tigris (Dicle) k›y›s›nda Maranga mevkiindeki bir çarp›flmada nereden geldi¤i belli olmayan bir m›zrak. genel olarak çoktanr›l› inanca verilen add›r.S. Constantius zaman›nda Mesopotamia’da askeri tribunus olarak görev yapm›flt›. fakat Quadlarla yapt›¤› bir görüflmede felç geçirerek Brigetio’da öldü (M. 365 y›T E L etti. II.S. fiapur ile Roma’n›n aleyhine a¤›r flartlarla 30 y›l süreli bir bar›fl anlaflmas› yaparak orduyu geri çekti.

7 ‹mparator Valens’in sikke portresi. Valens’in Hadrianopolis (Edirne) yak›n›nda Vizigotlarla savafl›nda ona yard›ma gelece¤ine söz vermesine ra¤men. 367-383) I.S. Vizigotlar taraf›ndan öldürüldü (M. 383 A¤ustos). kendisi Bat›’n›n yönetimini üzerine alm›flt›.S. 711. Gallia. 376).S. 364). Valens’in saray›n›n bulundu¤u yer oldu¤undan ikisi aras›ndaki çarp›flma kaç›n›lmazd›. 364-378) Valens M. 328’de Pannonia’da do¤mufltu. Kaynak: Kent Overbeck-Stylow (1973). Valens önce Trakya’da Gothlara karfl›. 379). Traianus Decius’tan sonra savafl alan›nda düflman taraf›ndan öldürülen ikinci Roma imparatorudur. Costantinopolis.S. 375’teki ölümünden sonra Bat›’da idareyi eline ald›. M. Magnus Maximus.S. Gothlar›n yeni ve büyük çapl› sald›r›lar› üzerine Bat›’ya geri ça¤r›ld› (M. a¤abeyi taraf›ndan ortak imparator ilân edilerek Do¤u’da görevlendirildi (M. M. Procopius’un kendi askerlerince öldürülfiekil 8.146 Hellen ve Roma Tarihi Valens (M.S. nedendir bilinmez. Valentinianus’un kardefli olan Valens.S. yard›ma gidemedi ve Valens.S. yak. Gratianus (M.S. Babas›n›n M. Gratianus Lugdunum’a (Lyon) kaçt› fakat yakalanarak öldürüldü (M. Britannia ve ‹spanya’da egemen oldu.S. I. 359’da Sirmium’da (Mitrovica) do¤mufltu. daha sonra da Do¤u’da Sasanilere karfl› savaflt›.S. Ertesi y›l Valens’in yerine Theodosius’u Do¤u’nun augustus’u olarak atad› (M. 383’te Britannia’da Magnus Maximus’un isyan›n› bast›rmak için harekete geçti¤inde askerleri savaflmak istemediler ve onu terk ettiler. 378).S. Valens. Valentinianus’un o¤lu olan Gratianus M. 378). Antiokheia’dayken paganistlere zalimce davrand›. mesiyle çarp›flmaya gerek kalmadan Procopius saf d›fl› b›rak›lm›fl oldu. Çocuk yafltayken babas› taraf›ndan augustus’lu¤a yükseltildi. Ancak. Hadrianopolis’te (Edirne) Vizigotlarla savafl›rken yenildi ve öldürüldü (M. . 365’te Procopius isyan edip kendisini Constantinopolis’te imparator ilân etti.S.

Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 147 II. Honorius (M. 375). Valentinianus M. Valentinianus’un ölümünden de sorumlu tutulan bir kifliydi. Frigidus Nehri k›y›s›nda Arbogast ve Eugenius’un ordusunu yendi ve Eugenius’u öldürttü. Her ne kadar imparatorluk genifl bir co¤rafyaya yay›lmas› nedeniyle uzun zamand›r Bat› ve Do¤u olarak yönetiliyorsa da. Önceleri I.S. 394 Eylül ay›nda Theodosius. babas›n›n ölümünden sonra Bat›’n›n imparatoru oldu. II.S.S. Valentinianus’un ‹talya’y› terk etmesine neden olan Magnus Maximus’u Aquileia’da yenerek öldürdü.S. 346’da ‹spanya’n›n kuzeybat›s›nda Cauca’da do¤mufltu. Magnus Maximus ‹talya’y› istila etmeye bafllad›¤›nda (M. Zaman›nda Gothlar Ro- . Theodosius zaman›nda getirilmifltir. Hat›rlanaca¤› üzere Arbogast.S. 395 y›l› olarak tarihlenir ve I.S. ‹stanbul. daha önceden retorik ve Latince ö¤retmenli¤i yapan ve yüksek devlet memurlu¤una kadar yükselen Eugenius’u augustus ilân etti ve Bat›’n›n idaresini ona b›rakt›. Ölümüyle Valentinianus sülalesinin iktidar› da sona ermifl oldu. 19 Ocak 379).S. 391). Arbogast ba¤›ms›z bir flekilde hareket ederek. 387) ‹talya’dan kaçt› fakat Theodosius’un yard›m› ve onun Magnus Maximus’un ordusunu yenip Maximus’u öldürmesiyle tekrar kontrolü eline ald›. Theodosius. Bat›’n›n idaresini German komutan› Arbogast’a b›rakt›. Theodosius Vizigotlarla savaflt› fakat ne yaz›k ki baflar›l› olamad›. Sultanahmet Meydan›’ndaki (park›n içinde yer alan) an›t-sütunlar I. M.S. 395-408) Bat›’n›n ilk imparatoru Honorius (M.S. M. Dolay›s›yla imparatorlu¤un resmen ikiye bölünmesi M. II.S.S.S. ‹ktidar›nda idare esas olarak üst düzey komutanlar ve devlet adamlar›n›n elindeydi. Valentinianus’un o¤lu olan II. Do¤u’nun idaresini 17 yafl›ndaki büyük o¤lu Arcadius’a verdi. 392 May›s’ta subaylar›ndan Arbogast taraf›ndan öldürüldü. Theodosius (M. 373-374’te Yukar› Moesia’da valilik (dux) yapt›. Gratianus onun yerine Theodosius’u Do¤u’nun augustus’u olarak atad› (M. Theodosius’a atfedilir. Babas› öldü¤ünde Gratianus Bat›’n›n imparatoru olarak ilân edilmiflti (M. 371’de Treveri’de dünyaya geldi. Theodosius birkaç y›l ‹talya’da kald›ktan sonra Constantinopolis’e döndü (M. 379-395) H›ristiyanl›¤› yüceltmeye çal›flmas› ve koyu bir H›ristiyan olmas› nedeniyle “Büyük” lâkab›yla an›lan I. Bat›’n›n idaresini 10 yafl›ndaki küçük o¤lu Honorius’a. Theodosius’un küçük o¤luydu. 393’te augustus unvan› verilen Honorius. 393-423) ise M. 384’te do¤mufltu ve I. Valens’in Vizigotlar taraf›ndan öldürülmesinin ard›ndan.S. Bundan böyle imparatorlu¤un Bat› ve Do¤u’su bir daha birlefltirilmedi. M. Arbogast ise savafl s›ras›nda kaçt› ve ard›ndan da intihar etti. M. Valentinianus (M.S.S. II.S. Ünite . 387’de ‹talya’y› istila etmeye bafllayan ve II. hatta onlara Trakya’da toprak bile verdi. Theodosius tekrar tüm imparatorlu¤un tek imparatoru olarak kald›.S. fakat çok geçmeden. ölümünden hemen önce imparatorlu¤un idaresini fiilen iki çocu¤u aras›nda Bat› ve Do¤u olmak üzere paylaflt›rarak.8. Valentinianus’un ölümünün ard›ndan. 382’de onlarla bir anlaflma yaparak imparatorluk s›n›rlar› içinde federatif bir statüde bulunmalar›n› kabul etti. 393-423) ve Arcadius (M. THEODOSIUS HANEDANI I. Valentinianus da askerleri taraf›ndan Aquincum’da ortak imparator ilân edildi. M.S.S. 375-392) I. Fakat kendisi de M. M. 17 Ocak 395’te Mediolanum’da öldü.S. onun yerine. M.

S. Mehmet (Fatih) taraf›ndan y›k›l›ncaya kadar yaflamaya devam etmifltir. 476).148 Hellen ve Roma Tarihi ma’ya sald›rd› ve ilk kez Roma yabanc› bir düflman›n istilas›na sahne oldu (M. 474-475) ve Romulus Augustulus (M.S.S.S. fiekil 8. Maiorianus (M.S. 455’te öldürüldü. 455). Orestes taraf›ndan tahttan uzaklaflt›r›lm›fl ve kendi o¤lu Romulus Augustulus tahta geçirilmiflti.S. Iulius Nepos (M. 410). yani Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’dur. 461-465).S. Valentinianus M. Bu kez de German komutan› Odoaker. 457-461). Olybrius (M. Severus (M. Roma için en büyük tehlikelerden biriydi. Glycerius (M. Theodosius’un büyük o¤lu Arcadius zaman›nda pek fazla savafl olmad›. Valentinianus (M. Anthemius (M.S. Theodosius Hanedan› üyelerinden Bat› Roma ‹mparatoru III. Do¤u’nun idaresini alan I. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u ise 1453’te Osmanl› Sultan› II. 473-474).8 ‹mparator Arcadius’un sikke Portresi. 455-456).S. Valentinianus’tan sonra Bat› Roma taht›na s›ras›yla Maximus (M. ancak kendisi henüz çocuk yaflta oldu¤u için devlet idaresi gerçekte babas› Orestes’in elindeydi. ‹mparator M. bir darbeyle Romulus’u taht› terk etmeye zorlam›fl ve Honorius’tan bu yana devam eden Bat› Roma. Honorius M. 408’de hayata gözlerini kapad›. 472). din ve kültür bak›m›ndan farkl› olmas› nedeniyle Bizans olarak adland›r›lan imparatorluk gerçekte Roma ‹mparatorlu¤u’nun Do¤u yar›s›d›r.S. 425-455) döneminde imparatorluk toprak kaybetti.S. 423’te hastaland› ve öldü. 98. . 467472). Avitus (M.S. Bizans ad› Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u için çok sonralar› modern tarihçiler (ilk kez 16. Hun imparatoru Attila. yüzy›lda Hieronymus Wolf) taraf›ndan kullan›lan bir add›r. Bugün tarihçiler taraf›ndan Roma ‹mparatorlu¤u’ndan dil.S. 475-476) geçti. Germanlar›n eline geçmiflti (M. Germanlar Bat› Roma için sürekli tehdit ve tehlike unsuruydu.S. Kaynak: Breglia (1968). Hepsi de bir veya birkaç y›l tahtta kalabildi.S. Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›nda bulunan Iulius Nepos.

408’den itibaren de bafllat›lmaktad›r.S.S. 49 y›l ile II. Theodosius’tur. Theodosius’un k›zkardefli Pulcheria ile evlenmiflti. 438). 451).S. Constantinopolis’te “H›ristiyan Yüksek Okulu” ad›yla bir okul kurmas›d›r (M. ‹stanbul’un kara surlar› onun zaman›nda Do¤u Valisi Anthemius’un gözetiminde infla edildi.S. 425). Roma tarihinde tahtta en uzun süre kalan imparator.S. Theodosius (M.S. 450-457). Thutmosis’in obeliski ‹mparator I. iktidar dönemi bu unvan› ald›¤› M. Theodosius Hanedan› üyelerinden Do¤u Roma imparatoru Marcianus (M. 408’de ölümünün ard›ndan Do¤u’nun idaresini ald›. Bu külliyat daha sonraki I.9 II.S. fiilen imparatorlu¤a bafllad›¤› M. Iustinianus yasalar›n›n temelini oluflturmufl. Theodosius ve ailesinin betimlendi¤i imparator locas› ile törenlere iliflkin sahneler yer al›r (Foto: O. Iustinianus yasalar› da modern Avrupa hukukunun temelini teflkil etmifltir. 402’den de¤il.S. Ünite . Theodosius (M. ‹mparator M. II.S. Theodosius Sütunu. II. Theodosius’un gerçeklefltirdi¤i önemli ifllerden biri. daha bebekken babas› taraf›ndan augustus ilân edildi. II. Theodosius’un çok önemli bir di¤er hizmeti de “Codex Theodosianus” ad›yla an›lan kanun külliyat›n› yay›mlatmas›d›r (M. Bu okul gerçek anlamda tarihteki ilk üniversite olarak kabul edilmektedir. . 402-450). 450’de bir av kazas›nda öldü. Theodosius döneminde M›s›r’daki Karnak’tan getirilip Sultanahmet’teki Hipodrom’a yerlefltirilmiflti. M›s›r Firavunu III.S. M. 457’de öldü.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 149 fiekil 8. Dördüncü ökümenik kilise konseyi onun zaman›nda Kalkhedon’da (Kad›köy) topland› (M. Augustus unvan›n› ald›¤›nda henüz bir yafl›nda oldu¤undan.Tekin).S. Arcadius’un M. Obeliskin kaidesinin dört taraf›n› kuflatan kabartmalarda I. 402-450) ‹mparatorlu¤un do¤u yar›s›n›n hakimi olan Arcadius’un o¤lu II.8.

Diocletianus’un Narh Kararnamesi’dir. ‹mparatorlar›n seçiminde tek yetkili organ›n Senato olmas› gerekirken. 476’da ortadan kalkt›. yüzy›l ile 4. imparatorlu¤un fiziki olarak bölünmedi¤idir. Roma ‹mparatorlu¤u’nda iktidardaki hanedan üyelerinin taht adayl›¤› normal bir uygulamayd› ve imparator seçiminde Senato’nun (Senatus) karar› gerekliydi.S. d›fl müdahalelerin olmas› ve artmas›. “parçalanma” söz konusu de¤ildir. Traianus Decius (M. Caracalla ve kardefli Geta. ‹mparatorluk s›n›rlar›n›n çok genifl bir alana yay›lm›fl olmas›.S. 238-244).S.S. A M A Ç A M A Ç 2 4 .S. krizin çözümü aray›fl›yla geçmiflti. ‹mparatorlu¤un içine düfltü¤ü ekonomik kriz. kabaca M. M. K›sa bir süre sonra da Diocletianus ve Maximianus taraf›ndan Tetrarkhia (Tetrarfli) denilen dörtlü bir yönetim oluflturuldu. Claudius Gothicus (M. Do¤u’nun idaresini büyük o¤lu Arcadius’a verdi. Ekonomik krizin en önemli göstergelerinden biri. Bat›’n›n idaresini küçük o¤lu Honorius’a. imparatorlar›n meflrulu¤una gölge düflürüyordu. Dönemin ad› en çok duyulan imparatorlar› Maximinus Thrax (M. Philippus (M.S. dikkat edilmesi gereken nokta. 395). III. eyaletlerin idaresini zorlaflt›r›yor.S. develuasyonu gerektiriyor ve enflasyonu önlenemez bir noktaya getiriyordu. 235-238). 253-268) ve II. co¤rafi bölünme sadece idare aç›s›ndan gerçeklefltirilmifltir. Ancak. tek kifli taraf›ndan yönetilemeyece¤ini gösteriyordu. Gordianus (M. Ancak. neredeyse idare edilemez bir hal söz konusu oluyordu. Dönemin siyasal koflullar› nedeniyle ‹mparatorlar›n seçiminde askerlerin oynad›¤› rolün önemini aç›klama Bilindi¤i üzere.S. Bu sürecin en önemli nedeni. 268270) idi. Ancak.S. I. Bu durum imparatorluk genelinde kaosa ve anarfliye neden olmufltur. Böylece ayn› anda hem Senato taraf›ndan hem de askerler taraf›ndan ilan edilmifl birden fazla imparator söz konusu olmufltur. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçimini benimsedi. yüzy›l›n bafllar› “Askeri Anarfli Dönemi” veya “Asker ‹mparatorlar Dönemi” olarak adland›r›l›r.S. 249-251). içteki ayaklanmalar ve ayn› anda birden fazla imparatorun ya da gas›p›n egemen olmas› büyük s›k›nt›lara neden olmufl ve imparatorlu¤un genifl s›n›rlar›n›n tek bir hükümdar taraf›ndan kontrol alt›nda tutulamayaca¤› / yönetilemeyece¤i gerçe¤ini de göstermiflti. 3. Diocletianus ve Maximianus örneklerinde oldu¤u gibi.S.S. Sonuçta. Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lma sürecini. Eldeki sikkenin al›m gücünün azalmas›. Theodosius zaman›nda gerçekleflti (M.150 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileyifl ve zay›flama sürecini tart›flma Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileme ve zay›flama süreci. imparatorlar daha ziyade askerler taraf›ndan belirlenmeye bafllanm›flt›r. yüzy›l›n ikinci çeyre¤inden itibaren taht ve iktidar kavgas› artm›fl. imparatorlu¤un gerileme ve zay›flama süreciyle paralel giden bir süreçtir. Bu nedenle. Bu yüzden Diocletianus “principatus” denen ve imparatorun tüm yetkilerle “birinci yurttafl” statüsüyle sahip oldu¤u önceki yönetim biçimini terk ederek. Theodosius. kuflkusuz devasa s›n›rlara sahip bir imparatorlu¤un. nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flma Roma ‹mparatorlu¤u’nun co¤rafi büyüklü¤ü. Denebilir ki. Bundan böyle imparatorlu¤un bat› ve do¤usu bir daha birlefltirilmedi. tek kifli taraf›ndan yönetilmesinin art›k mümkün olmamas›d›r.S. genel olarak M. imparatorluk topraklar› bat› ve do¤u olmak üzere iki kifli aras›nda paylaflt›r›lm›flt›r. al›nan önlemlere ra¤men bir türlü giderilemiyordu. A M A Ç 3 Principatus ve Dominatus yönetimlerini karfl›laflt›rma Önceki y›llarda imparatorluk topraklar›na kuzeyden ve do¤udan yap›lan d›fl sald›r›lar (German kavimleri ve Parthlar / Sasaniler gibi). 253-260). 244-249). Valerianus (M. M. 3. resmen ikiye ayr›lma Theodosius Hanedan›’n›n kurucusu I. ‹mparatorlu¤un ikiye ayr›lma süreci. 476’da idari aç›dan ikiye ayr›lan imparatorlu¤un neredeyse son iki yüz y›l›. Bu konu asl›nda daha önce de üzerinde durulan bir konuydu. 3. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. Gallienus (M. ‹mparatorlu¤un bat› yar›s› ise German bask›s› sonucu M. yüzy›lla birlikte bafllam›flt›r.

Gordianus b. Palatinus Tepesi yak›n›nda b. M. Ünite . M. Tetrarfli d. Maximianus b. 476 y›l›nda yar›s› Germanlar›n eline geçti¤inde tahtta olan çocuk yafltaki “Son Bat› Roma ‹mparatoru” afla¤›dakilerden hangisidir? a. Theodosius b. “Thrax” lâkab›n› tafl›yan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Arcadius b. 375: II. Claudius c. Gratianus 2. II. Censorluk c. Valentinianus b. M.S. Romulus Tiberius e. Maximinus e. M. Constantinus ile Maxentius aras›nda M. Claudius c. Theodosius d.S. M. Verona’da e. Honorius d. Remus Severus c. 395: Valens e. Diocletianus 8.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 151 Kendimizi S›nayal›m 1.S. Odaeker b. Triumvirlik e. I. 312’de yap›lan ve Constantinus’un zaferiyle sonuçlanan savafl nerede oldu? a.S. II.S. Licinius c. Valens d. 395: I. Testimonia 7.S.S. M. 251 Haziran / Temmuz) ve böylece düflmanla savafl›rken savafl alan›nda ölen ilk imparator olarak an›lan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Diocletianus b. Roma ‹mparatorlu¤u’nun Do¤u ve Bat› olarak ikiye ayr›lma karar› 10. Philippus 6.S. Roma ‹mparatorlu¤u kaç y›l›nda ve hangi imparator zaman›nda Do¤u ve Bat› olarak ikiye ayr›ld›? a. Roma Devletinin H›ristiyanlara karfl› hoflgörülü tutum ve davran›fl sergilemesi e. Milvius Köprüsü civar›nda d. I. I. Valentinianus d. Maximinus e. Roma ‹mparatorlu¤u’nda mutlak idareyi ifade eden “Dominatus Dönemi” afla¤›daki imparatorlardan hangisi ile bafllam›flt›r? a.S. Sasanilere karfl› Roma dost ülkeleriyle ittifak oluflturulmas› d. Philippus e. Valens 5. Gothlara karfl› kazand›¤› zaferlerden dolay› “Gothicus” lâkab›yla an›lan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Roma civar›nda 9. ‹mparator Diocletianus zaman›nda oluflturulan ve iki augustus ile iki caesar’dan oluflan dörtlü yönetime ne ad verilir? a. Abritus mevkinde (Dobruca yak›n›nda) tuza¤a düflürülerek öldürülen (M. ‹mparatorluk yönetiminde bundan böyle caesar’lar›n da görev almas› c. 301’de yay›mlanan Narh Kararnamesi afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›na tarihlenmektedir? a. Maximinus e. Honorius c. I.S. Theodosius c. Augustus Forumu yak›n›nda c. Traianus Decius c. Theodosius e. 313’te yay›mlanan Milano Emirnamesi veya Ferman›’n›n içeri¤i afla¤›dakilerden hangisidir? a. Valens d. 495: Constans .8. Traianus Decius 3. Praetorluk b. Fiyatlar›n anormal art›fl›n›n önüne geçmek için M. I. ‹mparatorluk s›n›rlar› içinde yaflayanlara yurttafll›k hakk› verilmesi b. M. Roma ‹mparatorlu¤u’nun bat› yar›s›. III. 445: II. I. Romulus Augustulus 4. II. Arcadius d. Valens d.

Theodosius (M. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “I.S. d Yan›t›n›z yanl›fl ise “Askeri Anarfli ve Yeni Düzen Aray›fl›: Maximinus Thrax” konusunu yeniden gözden geçiriniz.S. 307337)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M. e 3. ad› da bir süre korunmas›na karfl›n. c 7.S. Constantinus (M.S. a 6. 253)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kenti yeniden büyük ve görkemli bir hale getirmek için imar faaliyetlerini bafllatm›fl. Yan›t›n›z yanl›fl ise “I. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Honorius (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “III. imparatorun ad›ndan dolay› Constantinopolis olarak de¤ifltirilmifltir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Valerianus’tan (M. 307337)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 284-305) ve Maximianus (M.S. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 284-305) ve Maximianus (M.S. 284-305) ve Maximianus (M. Roma’n›n imparatorlu¤un baflkenti olarak zay›fl›¤›n› ve emniyetsizli¤ini gördü¤ünden yeni bir baflkent ihtiyac› duymufl ve stratejik mevkii itibariyle Byzantion’u seçmifltir. 270-275)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 9. yüzy›lda ‹slambol olarak de¤iflmesine karfl›n). d 10.S. 2. 402450)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M. Cumhuriyet Dönemi’ne kadar Kostantiniyye ad› kullan›lm›flt›r. Fatih Sultan Mehmet’in Constantinopolis’i almas›ndan sonra da kentin ad› de¤ifltirilmemifl (18.S.S.S. kentte bay›nd›rl›k faaliyetlerini yo¤unlaflt›rarak onu an›tlarla donatm›fl ve dönemin en görkemli merkezlerinden biri yapm›flt›r.S. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Constantinus (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M. 238244) Aemilianus’a (M. b 5. Kent t›pk› Roma gibi 14 idari bölgeye (mahalleye) ayr›lm›flt›r. Constantinus. e 4.S. Constantinus.152 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Yeni Baflkenti: Constantinopolis “Büyük” lakab›yla da an›lan I. 11 May›s 330’da Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikinci ya da yeni baflkenti olarak aç›l›fl› yap›lm›fl. 393-423) ve Arcadius (M. 253260) Aurelianus’a (M. Gordianus’tan (M. 395-408)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II.S.S. e 8. c .S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M.

Ünite . Y. A. Die römische Münze. . 2003.-Stylow.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 153 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 “Askeri anarfli”. C. The Cambridge Ancient History. O.8. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçiminin benimsenmesi Diocletianus zaman›nda oldu.C. (1988).S. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. (1995). P.. Breglia. Rome and Its Empire. ‹stanbul. PUF. O. 13: The Late Empire. A. M. Shotter. AD 337425. (1973). D. Cambridge. c. ‹stanbul. Ve Matthews. ‹mparatorun ak›beti bilinmiyor. A. The Cambridge Ancient History. Tekin. Hirmer Verlag München. Roma ‹mparatorluk Tarihi. M. Cameron. Cambridge. B. Their Art and Technique. Kent. (2008). P. Londra.P. Karadeniz). Londra. (ed. Voisin J. Chronicle of the Roman Emperors. Bohec. (1985). L.) (1998). A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC . Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. fi. Paris. Harris. ancak yaflam›n›n geri kalan›n› esir olarak sürdürüp öldü¤ü tahmin edilmektedir. ‹letiflim Yay›nlar›. History of Ancient Rome. askerler taraf›ndan belirlenmesi ve böylece ayn› anda Roma Devleti’nde birden fazla imparator bulunmas›n›n neden oldu¤u karmaflay› ifade eder. Oxford. The Roman Emperors. Penrose. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. Norfolk. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. ‹stanbul. Roma imparatorlar›n›n yasal bir flekilde ve Senato karar›yla de¤il de. Cornell. ‹plikçio¤lu... T. Valerianus idi (M. J. ‹stanbul. New York. (1968).) (2008). Londra. Rome and Her Enemies. AD 193337. (ed. Garnsey. Grant. ‹stanbul Üniversitesi.-L. S›ra Sizde 2 Edessa’da (Urfa) Sasaniler taraf›ndan kuflat›lan ve esir al›nan Roma ‹mparatoru. 260 sonbahar›).Le. (1998). c. J. Le (1995). (2003). 12: The Crisis of Empire.. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. J.AD 476. Chancellor Press.U. S›ra Sizde 3 “Principatus” denen ve imparatorun tüm yetkilerle “birinci yurttafl” statüsüyle sahip oldu¤u önceki yönetim biçiminin terkedilerek. Osprey Publishing. (ed. N.) (2005). Scarre. (2007). Roma Dünyas› (çev. Histoire romaine. B. Roman Imperial Coins.-Overbeck. Garnsey. Thames and Hudson. Glay. Cameron.

.

Sözlük

155

Sözlük A
Aedilis (Lat.): Roma’da kamu ifllerinin kontrolü, çarfl› ve pazarlarda a¤›rl›k ve ölçülerin denetimi, güvenlik, itfaiye teflkilat› ve festivallerin düzenlenmesinden sorumlu devlet görevlisi (magistrat). Aerarium (Lat.): Roma devlet hazinesi. Aes grave (Lat.): Döküm tekni¤iyle üretilen Roma’n›n ilk bronz sikkeleri; ana birim as. Ager publicus (Lat.): Roma’da devlet arazisi. Esas olarak savafl neticesinde elde edilirdi. Agon (Yun.): Yar›flma, mücadele. Her türlü alandaki yar›flma için kullan›l›r. Agora (Yun.): Toplanma alan›. Bir kent-devletinde pazar, çarfl› veya sosyal yaflam›n merkezi. Agoranomos (Yun.): Ço¤. Agoranomoi. Çarfl›-pazarda görev yapan, ölçü, a¤›rl›k ve mallar›n kalitesini denetleyen memur. Akhaimenid: Ad›n› Akhaimenes’ten alan Pers sülalesi (Akhaimenidai). Akropolis (Yun.): Bir kent-devletinde kamu binalar›n›n (ve tap›naklar›n) bulundu¤u etraf› surla çevrili yüksek tepe. Alimenta (Lat.): Fakirlere ve kimsesiz çocuklara yard›m sistemi. Amici Principis (Lat.): ‹mparatorun dostlar›. Yar› resmi bir unvan. Amphiktion (Yun.): Dinsel birlik. Anayasa: Bir devletin yönetim biçimini, temel kurumlar›n›n nas›l iflleyece¤ini belirten ve halk taraf›ndan genel kabul görmüfl temel hukuk kurallar› ile yasalar bütünü. Roma’da krall›k ve cumhuriyet dönemlerinden itibaren oluflturulan anayasaya, Sulla döneminde yeni bir flekil verildi. Annales (Lat.): Roma’da y›llara göre düzenlenmifl resmi kay›tlar. Annona (Lat.): 1. Hububat (bu¤day, arpa vb.); özellikle bu¤day, 2. Roma’n›n y›ll›k bu¤day üretimi, 3. ‹mparator Septimius Severus zaman›nda konan do¤rudan ayni vergi, 4. Hububat tanr›ças›. Antitetik: Karfl›l›kl›. Apeiron (Yun.): Felsefi görüflte “sonsuzluk”. Apella (Yun.): Sparta’da Halk Meclisi. Apodyterion (Yun.): Palestra ve hamamlarda soyunma odas›. Apoikia (Yun.): Koloni. Apostata (Yun.): Din de¤ifltirenler için kullan›lan lâkap, “dönme” (özellikle Roma ‹mparatoru Iulianus için). Aprilis (Lat.): Roma takviminde Nisan. Ara Pacis Augustae (Lat.): Augustus Bar›fl Suna¤› (Roma’da). Areopagos (Yun.): Sözcük anlam› Ares Tepesi olan ve daha önce arkhon’luk yapanlar›n oluflturdu¤u en eski meclis. Aristokrasi: Soylular›n, en iyilerin (aristoi) yönetimi. Arkhon (Yun.): Yüksek devlet memuru; baz› durumlarda devletin bafl›. As (Lat.): Roma bronz sikkelerinde ana birim. Asklepieion: Sa¤l›k Tanr›s› Asklepios’a adanm›fl sa¤l›k merkezi. Asty (Yun.): Kent (özellikle merkezi alan, çekirdek k›sm›). Atl›lar: Lat. Equites. fiövalye S›n›f›. Belirli bir servete sahip kiflilerden oluflurdu. Augustus (Lat.): Sözcük anlam› “kutsal”. Roma’n›n ilk imparatoru Augustus’tan dolay› Roma imparatorlar›n›n tafl›d›¤› unvan. Augur (Lat.): Ço¤. Augures. Kufllar›n uçufluna bakarak kehanette bulunan din adam›. Aureus (Lat.): Roma alt›n sikke birimi. Auspicium (Lat.): Roma’da tanr›lar›n görüfl ve r›zas›n›n al›nmas›. Autarkeia (Yun.): Bir kent-devletinin kendine yeterli¤i, ekonomik ba¤›ms›zl›¤›. Autonomia (Yun.): Bir kent-devletinin d›fl güçlerin müdahalesi olmadan kendi kanunlar›n› yapabilmesi. Auxilia (Lat.): Esas olarak Roma’n›n ‹talya d›fl›ndaki Roma yurttafl› olmayan müttefiklerinden oluflturulan yard›mc› askeri kuvvetler.

B
Barbaros (Yun.): Ço¤. barbaroi. Hellenlerin Hellence (Yunanca) konuflmayan toplumlara verdikleri isim. Basileus (Yun.): Kral. Bema (Yun.): Kürsü. Bule (Yun.): Boule. Hellen kent-devletinde dan›flma ve idare meclisi. Buleutes (Yun.): Bouleutes. Bule üyesi yurttafllar.

C
Caesar (Lat.): Roma Consul’ü ve Dictator Julius Caesar’dan dolay› Roma ‹mparatorluk döneminde veliaht ya da prens için kullan›lan unvan. Caligae (Lat.): Çizme. ‹mparator Caligula ad›n› caligae’dan alm›flt›. Catilina nutuklar›: Consul Cicero’nun Catilina ayaklanmas›n› ortaya ç›karmak için Senatus’da verdi¤i nutuklar. Böylece Catilina, deflifre olmufl ve vatan haini ilân edilmifltir (M.Ö. 63).

156

Hellen ve Roma Tarihi Cursus honorum (Lat.): Soylu bir Roma yurttafl›n›n, memuriyet görevlerinde (kariyerinde) ilerleme kaydetme aflamalar›. Curul Aedilisi (Lat. Aedilis Curulis): Bkz. Aedilis.

Censor’lar (Lat.): Roma’da befl y›lda bir yurttafllar›n ve onlar›n sahip olduklar› servetlerin say›m›n› (census) yapan, kayd›n› tutan, senatörlerin listesini belirleyen memurlar; imperium yetkileri yoktu. Daha önce consul’lük yapm›fl kiflilerden seçilirlerdi. Centuria (Lat.): Roma lejyonunda 100 kiflilik bölük. Centurio (Lat.): Roma lejyonunda 100 kiflilik birli¤in komutan›. Cippus (Lat.): Mimari ifllevi olmayan ufak, k›sa sütun. Civitas Romana (Lat.): Roma Yurttafl›. Civitas Libera (Lat.): Özgür kent. Clementia (Lat.): Sözcük anlam› merhamet; ayn› zamanda personifikasyon. Cliens (Lat.): Ço¤. Clientes. Yanaflma. Cloaca Maxima (Lat.): Roma’daki kanalizasyon sistemi. Clupeus Virtutis (Lat.): Onurland›r›lacak kifliye sunulan (veya kap›s›na as›lan) “alt›n kalkan”. Cognomen (Lat.): Roma yurttafllar›nda aile (familia) ad›. Cohors (Lat.): Ço¤. chortes. Roma’da askeri birlik. Comitatenses (Lat. ço¤.): Büyük Constantinus zaman›nda esas olarak s›n›r›n hemen gerisinde oluflturulan mobilize saha birli¤i. Ayn› zamanda bkz. Comitatus. Comitatus (Lat.): Seyrü sefer (mobilize) halindeki ordu. Büyük Constantinus’tan itibaren oluflturuldu. Bkz. Comitatenses. Comitia Centuriata (Lat.): Roma’da patricii ile pleblerin görev yapt›¤› “Yüzler Meclisi”. Comitia Curiata (Lat.): Roma’da 30 curiae’y› kapsayan ve sadece patricii s›n›f›na aç›k meclisti. Comitia Tributa (Lat.): Pleb Meclisi. Aedilis’lerin, tribunus’lar›n ve quaestor’lar›n seçimini yapar, pleb kararlar›n› oylard›; oylama kabilelere göre olurdu. Concilium Plebis (Lat.): Roma’da pleblerin oluflturdu¤u meclis, Pleb Meclisi. Consecratio (Lat.): Tanr› mertebesine eriflme, tanr›laflt›rma. Consul (Lat.): Roma Cumhuriyet döneminde y›ll›k olarak atanan devletin en yüksek devlet memuru; devletin bafl›nda iki consul bulunurdu. ‹mparatorluk döneminde imparator unvanlar›ndan biri. Conubium (Lat.): Roma’da evlenme hakk›. Roma yurttafl›n›n sahip oldu¤u haklardan biri. Conventus (Lat.): Bir eyalet içindeki adli (hukuksal) bölge veya bölge merkezi. Corona civica (Lat.): Defne dal› ile mefle yapraklar›ndan yap›lm›fl çelenk. Curia (Lat.): Büyük aile birli¤i; Forum’daki Senato’nun toplant› yeri, meclis.

D
Damnatio memoriae (Lat.): An›n›n lanetlenmesi. Dareikos (Yun.): Pers alt›n sikkesi. December (Lat.): Roma takviminde Aral›k. Decemvir (Lat.): 10 üyeli komisyonun üyelerinden biri. Roma Cumhuriyet döneminde On iki Levha kanunlar›n› decemvir’ler (ço¤. decemviri) haz›rlam›fllard› (Decemviri Legibus Scribundis). Dekret (Lat. Decretum): Meclis karar› (kararname). Delos Deniz Birli¤i: Atina taraf›ndan M.Ö. 478 / 477’de Perslere karfl› mücadele etmek için kurulan birlik. Demiurgos (Yun.):Bir kent-devletinde yüksek devlet memuru, bafl magistrat. Demokrasi: Halk Egemenli¤i, yönetimde halk›n egemen oldu¤u sistem. Demokratia (Yun.): Demos (halk) ve kratia (yönetim) sözcüklerinden oluflan ve “Halk Yönetimi” anlam›n› tafl›yan sözcük. Bkz. Demokrasi. Demos (Yun.): Birkaç anlam› vard›r: 1. Halk, 2. Sadece erkek yurttafllar›n oluflturdu¤u topluluk, 3. Aristokratlar›n d›fl›nda kalan fakir halk, 4. Atina’daki demokratik devlet, 5. Ekklesia’y› oluflturan halk. Denarius (Lat.): Roma’da esas gümüfl sikke birimi. Dikasterion (Yun.): Ço¤. Dikasteria. Halk Mahkemesi. Ayn› zamanda bkz. Heliaia. Diadokhos (Yun.): Ço¤. Diadokhoi. Büyük ‹skender’in ard›l›, onun generallerinden biri. Dictator (Lat.): Roma’da kriz veya ola¤anüstü hal gerektiren zamanlarda alt› ay süreyle devlet yönetimini üstlenen en yüksek görevli (Örne¤in, Sulla ve Caesar). Dioecesis (Lat.): Diocletianus (M.S. 284-305) zaman›nda oluflturulan idari eyaletler; önceleri 13 adet idi, sonradan say›lar› artm›flt›r. Dioecesislerin yönetimi praetor praefectus’u veya vicarius’un elindeydi. Divus (Lat.): Tanr›. Diva (Lat.): Tanr›ça. Dominatus (Lat.): Roma’da imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yönetim biçimi; ‹mparator Diocletianus (M.S. 284-305) ile bafllar. Domus Aurea (Lat.): ‹mparator Nero’nun Roma’da kendisi için infla ettirdi¤i yap› (Alt›n Ev).

Sözlük Donativum (Lat.): Parasal arma¤an (bir tür cülus bahflifli); Roma imparatorlar› tahta geçmek için destek gördükleri praetor muhaf›zlar›na para vaat ederler ve tahta geçtikten sonra da onlara para da¤›t›rlard›. Drahmi: Hellen sikkelerinde gümüfl sikke birimi. Dupondius (Lat.): Roma bronz (pirinç) sikke birimi. Dux (Lat.): Geç Roma ‹mparatorluk döneminde vali.

157

Gregorien takvimi: 16. yüzy›l sonlar›nda Papa XIII. Gregorius taraf›ndan gelifltirilen ve günümüzde halen kullan›lan takvim.

H
Hegemon (Yun.): Lider, önder. Hekatombaion (Yun.): Hellen takviminde Temmuz’a denk gelen ay. Heliaia (Yun.): Hellen kent-devletinde bir tür halk mahkemesi. Ayn› zamanda bkz. Dikasterion. Hellen (Yun.): Yunan halk›ndan olan. Yunanlar kendilerini bu flekilde adland›r›yorlard›. Hellenistik: Büyük ‹skender’in Do¤u seferiyle birlikte Hellen kültürünün Do¤u’ya yay›lmas› ve Do¤u kültürüyle kaynaflmas›. Büyük ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› (veya Pers Krall›¤›’na son verdi¤i) tarihten Roma’n›n son Helenistik Krall›k olan Ptolemaioslar› ortadan kald›rd›¤› tarihe kadar süren dönemin ad› (M.Ö. 334 / 330 – 30). Hellanodikai (Yun.): Festival düzenleyicileri. Hellenotamiai (Yun.): Delos Deniz Birli¤i’nde hazine görevlileri. Helot (Yun. heiolos veya heioletes): Sparta’da topra¤a ba¤l› köle. Herme (Yun.): Üst k›sm› Tanr› Hermes’in büstü fleklinde sona eren dikdörtgen tafl blok; blo¤un orta yerinde phallos tasviri bulunurdu. Hierothesion (Yun.): Mezar an›t›. Hiereus (Yun.): Din adam›, “rahip”. Hippeis (Yun.): Atl›lar (Atina’da toplumun s›n›flar›ndan biri). Homonoia (Yun.): Sözcük anlam› “uyum”, “dostluk”; ayn› zamanda personifikasyon. Homo novus (Lat.): Yeni kifli. Bkz. Novus homo Hoplit (Yun. hoplites): Tam teçhizatl› (kalkan, m›zrak, k›l›ç, z›rh) Hellen piyade askeri. Hostis Publicus (Lat.): Vatan haini, devlet düflman›. Höyük: Suni tepe; üst üste yerleflimler nedeniyle oluflan suni tepe.

E
Eisphora (Yun.): Mal ve varl›ktan al›nan özel vergi; özellikle savafl gibi ola¤anüstü dönemlerde yurttafllardan ve yabanc›lardan (metoikoi) al›n›rd›. Ekklesia (Yun.): Hellen kent-devletlerinde Halk Meclisi. Elektron (Yun.): Alt›n ve gümüfl alafl›m› metal; ilk sikkeler elektrondan bas›lm›flt›. Eleusis Misterleri: “Eleusis Gizem Dinleri” olarak da ifade edilen bir kült. Devlet kontrolunda, Attika’daki Eleusis’te daha ziyade Demeter, k›z› Persephone ve Dionysos onuruna tesis edilmiflti. Emporion (Yun.): Küçük ölçekli ticaret merkezi. Epheroi (Yun.): Devlet denetçileri. Epigrafi: Yaz›tbilim. Epistates (Yun.): Hellen kent-devletinde Prytaneis’in baflkan›. Eponim (Yun. eponymos): Y›la ad›n› verme. Epos (Yun.): Kahramanl›k destan›. Equites (Lat.): Eski Roma’da Atl› S›n›f› (fiövalyeler). Era: Takvim bafl›. Ethnos (Yun.): Halk. Euergetes (Yun.): Bir kent-devletinde yararl› ifllerde kullan›lmak üzere para ba¤›fllayan, imâr faaliyetlerine katk›da bulunan, festival masraflar›n› üstlenenler kiflilere verilen onurland›rma s›fat›. Eupatridai (Yun.):Soylular (Soylu do¤anlar). Exercitus (Lat.): Ordu.

F
Familia (Lat.): Aile. Fasces (Lat.): Aras›na balta yerlefltirilmifl de¤nek demeti asa. Lictor’lar tafl›rd›. Februarius (Lat.): Roma takviminde fiubat. Fibula (Lat.): Ço¤. Fibulae. Çengelli i¤ne.

I
Ianuarius (Lat.) (Januarius): Roma takviminde Ocak. Idus (Lat.): Ay›n 15. günü (baz› aylar›n 13. günü). Imperium (Lat.): Roma’da “emretme” yetkisi. Imperator (Lat.): 1. Komutan, 2. ‹mparator. Imperium Propraetore (Lat.): Imperium yetkisine sahip propraetor. Imperium Romanum (Lat.): Roma ‹mparatorlu¤u Incitatus (Lat.): ‹mparator Caligula’n›n yar›fl at›n›n ad›.

G
Gens (Lat.): Klan veya büyük aile. Gerusia (Yun.): Yafll›lardan oluflan bir tür Dan›flma Meclisi. Gizem Dinleri: Bkz. Eleusis misterleri. Grammatistes (Yun.): E¤itimciler.

Lictor’lar omuzlar›nda fasces denen bir de¤nek demeti tafl›rlard›. Leiturgia (Yun. Martius (Lat. Lictor (Lat. Karum: Pazar yeri (Hitit. Maius (Lat. 38 kilogram veya 50 litre.): Ölçek.): Koloni kurucusu.): Dikdörtgen planl›.158 Hellen ve Roma Tarihi Legatus (Lat. Logographoi. Kleros (Yun. Isonomia (Yun. Lex (Lat.): Ço¤.): Kanun.Ö.): Lat.): Ço¤. Lejyon komutan›. takvimi. Kapsad›¤› asker (lejyoner) say›s› cumhuriyet döneminde 4500. kahramanl›klar. Ya da Atina’n›n fethetti¤i topraklarda fakir yurttafllara verdi¤i toprak parças› (kleros). 1 medimnos.): Roma’da büyük araziler. ön avlulu basit yap›. –devletin iste¤i üzerine– zorunlu olarak finanse etmeleri. Magister Peditum (Lat. L Latifundia (Lat. Kült: Tanr› veya kahraman tap›n›m›. 355).): Kent-devletinin k›rsal›. kerukes. özel devlet görevlisi.): Ço¤. Ktistes (Yun. Kupelasyon: F›r›nlama. mitoloji gibi insanlar›n ilgisini çeken konular› rhapsodos’lar gibi fliir diliyle de¤il.): Atina’n›n deniz k›y›s› ve adalar gibi stratejik mevkilerde kurdu¤u özel koloniler. mesaj götüren. J Jülyen takvimi: Iulius Caesar zaman›nda haz›rlanan Roma K Kalendae (Lat. Constantinus ve Licinius taraf›ndan H›ristiyanlara hoflgörü gösterilmesini isteyen emirname (M.): Bir tür zorunlu sponsorluk.): Askeri komutan. Iustitia (Lat. Keruks (Yun. Interrex (Lat. Kutsal Savafl: Phokislilerin Delphoi Apollon Tap›na¤›n› iflgal etmeleri üzerine Phokis ile Thebai aras›ndaki patlak veren savafl (M. Yabanc›.): ‹ç bölge.S. imparatorluk döneminde 5200 kifliden olufluyordu. Klerukhia’larda yerleflenler Atina yurttafll›k haklar›na sahiptiler.): Sözcük anlam› “adalet”. Lejyon (Lat. Ulak. . Adlar›n› bildi¤imiz logographos’lar aras›nda her ikisi de Miletoslu olan Kadmos ile Hekataios’u sayabiliriz. Kerykeion (Yun. Kitharistes (Yun.): Hellen kent-devletinde herkesin her makama gelebilme hakk›. kile. ancak zaman içinde farkl› say›lar da söz konusudur. Linear A ve B: Tunç Ça¤›nda Girit ve Miken uygarl›klar›nda kullan›lan çizgisel yaz›.): Sözcük anlam› “Daha büyük”. imparator vekili. Magistrat (Lat. gidilecek yere olan uzakl›¤›n belirtildi¤i yuvarlak tafl.): Tanr› Hermes’in asas›. çiftlik arazisi. Komedia (Yun. mozole. Khora (Yun.): Komutan. festival düzenlenmesini. haberci. 313). süvari kuvvetlerine komuta ederdi. Imperium maius (= daha büyük bir emretme yetkisi). Kral Yolu: Susa’dan Sardeis’e uzanan ticari ve askeri amaçl› yol (daha çok Pers döneminde).): Hellen kent-devletinde yasalar karfl›s›nda eflitlik. Zengin yurttafllar›n kamusal alandaki imâr faaliyetlerini. Mart ay›. Kupel: Ocak çukuru.): Müzik ve lirik fliir e¤itimcileri. Hellen kent-devletlerinde de yüksek devlet memurlar› bu flekilde an›l›r. oray› yurt edinme süreci. Magistratus): Roma’da yüksek devlet memuru. Mil tafl›: Mesafe tafl›. Klerukhia (Yun.): Consul’lere refakat eden görevli. M Magister Equitum (Lat. metoikoi.): Hellen kent-devletinde mecliste konuflma özgürlü¤ü. Mausoleion: Mezar an›t›. Mesogeia (Yun. gemi inflas›n› vb.): Roma’da kral öldü¤ünde yenisi seçilinceye kadar devletin bafl›na geçen kifli.): Sahne’de gerçeklefltirilen oyun türü. Milano emirnamesi (ferman›): I. Medimnos (Yun. Iunius: Roma takviminde Haziran. Isotimia (Yun. legio): Roma askeri birli¤i. Kolonizasyon: Bir kavmin ya da bir kent halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklarda üsler kurup. Kiklopik: Mitolojideki Kyklops adl› devlerin tafl›yabilece¤i kadar büyük-iri (özellikle tafl).): Piyade askerlerin komutan›. Lavagetas: Akha kral›n›n yard›mc›s›. Kent tarihi. düz yaz› (nesir) fleklinde yazan kifli.): Roma takviminde ay›n ilk günü.): Sahip olunan toprak parças›n›n “hisse / pay” anlam›n› tafl›yan Hellence ad›. Logographos (Yun. Magnus (Lat. Asur gibi Do¤u toplumlar›nda). Ayn› zamanda s›n›rdaki süvari birli¤i komutan›. imparatorluk eyaletinde do¤rudan imparatora ba¤l› vali (Legatus Augusti). ayn› zamanda personifikasyon.): Sözcük anlam› “Büyük”. Isegoria (Yun. Megaron (Yun. Magister Militum (Lat.): Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Dictator’un yard›mc›s› (imperium yetkisine sahip). kent-devleti yurttafl› olmayan. Metoikos (Yun. baflka bir yerden gelip oraya yerleflmifl.

) Nous: Ak›l. Genellikle zengin olmalar›na ra¤men. Phallos (Yun. özellikle Antigonos için. do¤ufltan soyluluk esas de¤ildir. Monophthalmos (Yun.): Roma’da aile babas› (evin reisi). Persler: Çekirdek bölgeleri ‹ran olan halk. Roma’da. imparator tap›na¤›n› (kültünü) iflaret eder.): Atina’da 500 medimnoi ve üstü geliri olan s›n›f. Panhellen: Hellen birli¤i. Nonae (Lat. Patricius’lar (Ço¤. 91-88). dolaflarak ders verdi¤inden bu flekilde an›l›rd›.): Erkek cinsel organ›n›n tasviri.): Deyim. Krall›k).): Roma Bar›fl›. Eski Ça¤’da Akhaimenidler.): E¤itim.): Avam Yönetimi.): Çanak Çömlek Mahkemesi. günü).): Bar›fl.):Lat.): Vergi. organize olmam›fl ama belirli bir siyasal görüfl etraf›nda toplanm›fl grup. Nomen: Lat. günü (baz› aylar›n 7.): Roma dostu.): Yaz›l› yasalar. Daha ziyade Hellenistik krallar›n kulland›klar› unvan. Phoros (Yun. Oligarfli (Yun. Pentakosiomedimnoi (Yun. Nomoi (Yun. patricii): Soylu. ad. 159 rinden olufluyordu ve halk›n afla¤› tabakalar›yla (populares) çat›flma halindeydi. genellikle muhafazakâr nitelikli aristokratlar ve senato üyele- .Ö.): Roma yurttafl› olmayan bir kifliyi himayesine al›p onu koruyan.Ö. Numismatik: Sikke bilimi.): Roma takviminde ay›n 5. Nomos (Yun. Pater Patriae: “Vatan›n Babas›” unvan›. haklar›n› gözeten kifli.): Roma kenti (ve yurttafll›¤›) statüsü verilerek Roma’n›n korumas› alt›na al›nan fakat iç ifllerinde özgür (otonom) olan ‹talya’daki kent-devletlerine ya da bu flekilde tesis edilmifl kentlere ve kapsad›klar› topluma verilen isim. 247’de Arsakes taraf›ndan kurulan Pers hanedan› Arsakidlerin genel ad›.): Deniz savafl›.): Ço¤.): Sözcük anlam› “tap›nak muhaf›z›”. Novus Homo (Lat. Patronus (Lat.): Yasa koyucular. Paralia (Yun. yeni kifli) derlerdi. ostraka. Pax (Lat. Peripatetik Okul: Aristoteles’in okulu (Lykeion). Ostrakophoria (Yun. Keramik parças›.): Kanun. Ostrakon (Yun. Müttefikler Savafl›: Ayn› zamanda “Sosyal Savafl” olarak da bilinir. üyelerinin esas olarak patricii veya soylu s›n›f›na mensup kiflilerden olufltu¤u Senatus’a. O October (Lat. Pater Familias (Lat. Pax Romana (Lat. Daha ziyade Roma imparatorlar› bu unvan› al›rd›.): Özellikle Sparta’da kentin civar›nda oturan yar›-yurttafllar. Parasang: Pers uzakl›k ölçüsü. Nus (Yun. Panionion (Yun. Paidagogos (Yun. Alt tabakadan gelip aristokrasi s›n›f›na yükselen kifli. Nomothetai (Yun.): Ion Birli¤i.): K›y›. oikistes): Koloni kurucusu. ‹talya’n›n güneyindeki Roma müttefiki kentler ile Roma aras›ndaki savafl (M. Phalanks: Sarissa ad›n› tafl›yan uzun m›zrakl› “hoplit” denen askerlerden oluflan hareket yetene¤i yüksek askeri birlik. optimates): Roma’da. P Paideia (Yun. Parth: M. senato üyeleri bu s›n›ftan ç›kard›. Neokoros (Yun.Sözlük Monarfli: Tek kifli egemenli¤ine dayal› yönetim sistemi (ör. Ostrakismos (Yun.): Çanak çömlek parças› kullanarak oy verme. Municipium (Lat.): Roma takviminde Ekim. ailesinde veya sülalesinde daha önce senatörlük yapm›fl olmayan bir kifli girdi¤inde. daha çok bereket ile ilgilidir. 1 parasang yaklafl›k 5. Bir görüfle göre municipium’lar›n oy verme hakk› bulunmuyordu. Kas›m ay›. vergi.): Olgunluk ça¤›na gelinceye kadar çocuklar›n e¤itimlerinin aksamamas›n› sa¤layan. zengin Roma yurttafllar›. November (Lat. Okhlokratia (Yun.): “Tek gözlü” anlam›nda lâkap. sonradan görme. onlar› kötü al›flkanl›klardan uzak tutan ve okula götürülmesinden sorumlu bir tür ev kölesi.Oligarkhia): Bir grubun (az›nl›¤›n) yönetimi.): Atletizm e¤itimcileri. N Naumakhia (Yun. halk yönetiminin yani demokrasinin bozulmufl biçimi.2 km. di¤er Senatus üyeleri –o kiflinin Senatus gelene¤inden gelmedi¤ini ima etmek için– ona novus homo (yeni insan. Philoromaios (Yun. Paidotribes (Yun. Optimat’lar (Lat. Arsakidler (Parthlar) ve Sasaniler olarak üç büyük hanedan olarak ‹ran ve çevresinde hüküm sürmüfllerdir. Perioikoi (Yun. Oikist (Yun.

Praetor: Roma’da yüksek devlet memuru. primus inter pares s›fat›n›n yüklendi¤i kiflinin di¤erlerinden üstün oldu¤u ya da en az›ndan öyle görülmesi gerekti¤i gerçe¤i de vard›r. Propraetor (Lat. Publicani (Lat. prytanis): Hellen kent-devletinde. yine de. Pontifex Maximus (Lat. Keza. Sonradan. Polis (Yun. afla¤› halk tabakas›ndan olanlara pleb denilmifltir. Atl› S›n›f› (Equites) Augustus’un torunlar› Gaius ve Lucius’u princeps iuventutis ilân ederek Atl› S›n›f›’n›n liderleri olarak tan›mlam›flt›.): Devlet düflman› veya vatan haini ilân edileni yarg›lamadan ölüme mahkum etmek.): Tek. Prytaneis’in toplant› yeri Prytaneion ad› verilen yuvarlak planl› (tholos) bir mekând›. devlet dininin bafl›. daha sonra günümüzdeki anlam›na yak›n olarak “eyalet” anlam›nda kullan›lm›flt›r. ço¤. yerel Romal› veya yabanc› (ör.): Kent Praetor’u. Roma’da principatus dönemi ayn› zamanda Diocletianus ile bafllayan Monarfli yönetimine kadar imparatorluk dönemini ifade eder.): Köken itibariyle.. Pompeius ve Crassus’u principes (= birinci yurttafllar) olarak adland›rm›flt›.): Roma’da halk›n en alt tabakas›. dinsel törenlerin organizasyonundan ve kurban ifllerinin düzenlenmesinden sorumlu. tribunus plebis): Ço¤. Quintilis (Lat. tribuni plebis. demos lideri.): Patricii ve Pleblerin oluflturdu¤u Roma halk›. yanaflma (cliens). ‹mparatorlar s›fat olarak da kullanm›fllard›r.): Sözcük anlam› “kuflat›c›”. publicanus.): Bafl Rahip. Pleb tribunu (Lat. Daha sonra ileride tahta geçecek prensler için de ayn› unvan kullan›ld›. proletarya. Atina’da. ayn› kariyeri paylaflan kiflilerden biri oldu¤u ve geçmiflinde ayn› kariyere sahip di¤er kiflilerin de ayn› mevkiye gelebileceklerinin imkân› bulundu¤unu imâ etmek için kullan›lan bir ifade. Veto haklar› vard›. Populus Romanus (Lat.): Sözcük anlam› “önder” veya “birinci kifli”. proconsul unvan›yla bir eyaletin yönetiminde görevlendirilirdi. 2. Cumhuriyet Dönemi sonlar›nda. Esas olarak Makedon Demetrios’un unvan›. esas olarak patrici s›n›f›ndan olanlar›n yapt›¤› bir görevdi.): Cumhuriyet (Roma Devleti).): Senato’nun lideri. Imperium yetkisine sahip olan praetor’luk görevi. Prytaneis (Yun.): Sözcük anlam› “consul’ün yerine görev yapan” demek olan proconsul bir tür promagistrat idi. Principatus (Lat. Q Quaestor (Lat. Pius (Lat. imperium yetkisine sahipti. ölüme mahkum edilenlerin liste halinde ilân edilmesi. Princeps senatus (Lat. ‹mparator Augustustan itibaren Roma imparatorlar› Tribunicia Potestas (Tribunluk Gücü) unvan› almaya bafllad›lar. kabilenin (phyle) alt bölümü. Prostates (Yun.): Roma takviminde Temmuz ay›. Örne¤in.): Yurttafll›k. Politeia (Yun. Zengin veya fakir.): 1. Praefectus Urbanus (Lat. Ancak. R Res Publica (Lat. Ancak. Sabinler) olabilirlerdi. Proconsul (Lat. devlete ve aileye sayg›l›. Cicero. ‹mparatorluk Dönemi’nde imparator da bu unvan› tafl›yordu. Roma’da vergi mültezimleri. Daha önce consul’lük yapm›fl kiflilerden seçilen kifli.): Kent Prefekti.160 Hellen ve Roma Tarihi Princeps Iuventutis (Lat. Ptolemaion: Ptolemaioslara iliflkin kült yap›s›. Tacitus da Principatus Dönemi’ni (‹mparatorluk Dönemi) bafllatan Augustus’u princeps olarak tan›mlam›flt›.): “Gençler aras›nda birinci”. Rex Sacrorum (Lat. Proscriptio (Lat. Rex (Lat. . Poliorketes (Yun.) (tek. plebs. bir metoikos’un patronus’u. Phratria (Yun. Primus inter pares (Lat. Patricii ile ayn› haklara sahip olmak için mücadele etmifllerdir. belirli bir co¤rafi alan› yönetmek (imperium) için seçilen veya atanan üst düzey bir Roma magistrat›n›n görev tan›m›d›r. onun yetkilerine sahip yüksek devlet memuru.): Praetor’un yerine geçen. Provincia (Lat. plebes): Roma’da siyasal olarak örgütlenmifl ve patricii’ye muhalif olan grup. Proletarii (Lat. esas olarak sosyal ve dinsel birlik. Pleb haklar›n› koruyan on kiflilik memur grubu.): Küçük kabile.): Roma’da mali ifllerden ve devlet hazinesinden sorumlu devlet memuru. Phyle (Yun. Praetor Urbanus (Lat.): Kral.): Kutsal ifllere bakan kral. tek. klan.): Tanr›lara. Devletin tüm acil iflleri önce Prytaneis taraf›ndan ele al›n›rd›. Roma imparatorlar› da bu unvan› alm›fllard›r.): Sözcü¤ün kökeni princeps’e (birinci kifli) dayanmakta olup “birinci kiflinin yönetimi” anlam›ndad›r. Princeps (Lat. ‹mparator Antoninus Pius. Görevleri hukuki meselelerde (yarg›) consul’lerin yükünü hafifletmekti. Principatus yönetiminde özellikle imparatorun.): Kabile. Birinci Triumvir’li¤i oluflturan Caesar.): Siyasal ve sosyal olarak örgütlenmifl kent-devleti. Plebler (Lat. Bule’nin alt komisyonu olarak görev yapan Bule’nin 50 üyesi.): “Eflitler aras›nda birinci”.

Hellen felsefesinde Sofistler. (M.Sözlük Rhapsodos (Yun.): Meclis. Siglos (Yun. Bu kifli Atina’daki Stoa Poikile’de ders verdi¤inden dolay› onun felsefesi de stoac›l›k olarak adland›r›lm›flt›. Homeros).): Hoplitlerin kulland›¤› uzun m›zrak. Sophistes): Sözcük anlam› herhangi bir alanda usta. M. ‹mparator Augustus’tan itibaren Sextilis. Tetrarfli: Bkz. yönetimi zorla.): Geç Roma’da s›n›r birlikleri. bafl magistrat.): Üçte bir anlam›n› tafl›yan bölüm / bölge (özellikle Solon ve Kleisthenes zaman›nda Atina’da). Sementasyon: Elektronda bulunan alt›n ve gümüflü birbirinden ay›rmak için kullan›lan tavlama yöntemi.): Yuvarlak yap›. S Sarissa (Yun. Aç›l›r kapan›r makam koltu¤u.R (Lat. Tribus (Lat. Müttefikler Savafl›. Tribunicia potestas (Lat.): Roma takviminde Eylül.P. ‹lgilendikleri bafll›ca konular ahlak ve mant›k idi.): Geç Roma’da tedavüle ç›kan alt›n sikke. Tiran (Yun. Stoac›l›k: Kurucusu Kitionlu Zenon olup Hellenistik dönemde ortaya ç›km›flt›r. ayn› zamanda eski Hellen kentdevletinde yüksek devlet memuru (bafl magistrat). Timokrasi (Yun.Ö. Seisakhtheia (Yun. Soter (Yun. Sasani: Parth Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Ardaflir ile birlikte ‹ran’da kurulan devlet. ‹mparatorluk Dönemi’nde imparatorun ön planda olmas› Senato’nun önemini azaltm›flt›. Sikke: A¤›rl›¤› ve çap› önceden ayarlanm›fl. Köle.) (trajedi): Edebiyat›n önemli bir türü. Sestertius (Lat. yüzy›ldan itibaren kentten kente dolaflarak para karfl›l›¤› yaflamda gerekli olan bilgileri (gramer.): Birkaç ufak yerleflim biriminin (örne¤in köylerin) bir araya gelerek bir kent-devletini meydana getirmesi.): Komutan. Sextilis (Lat. .): Halk Tribunus’unun (Tribunus Plebis) gücü. tyrannos): Oligarfli ile yönetilen kent-devletlerinde. yasal olmayan bir flekilde ele geçiren kifli. servi. 5. Solidus (Lat. üzerinde kendisini bas›p tedavüle sokan devletin yaz› ve iflareti (tip) bulunan metalden yuvarlak ödeme arac›.): Yükten. Zaman içinde üye say›s›nda baz› farkl›l›klar görülse de. Sofist (Yun. genel olarak 600 senatör görev yapard›. Tetrarkhia (Yun. Sosyal Savafl: Bkz.S. Tetrakhia. Synoikismos (Yun. Trittys (Yun. 224). Tragedia (Yun. Ripenses (Lat. Senatus (Lat. sözcük anlam› “keçi flark›s›”. 161 S. 284-305) ile birlikte bafllayan dörtlü yönetim sistemi: iki augustus ve iki caesar. Synhedrion (Yun. Cumhuriyet Dönemi’nde önemli olmas›na karfl›n. Rhetor (Yun.): Senatus Populusque Romanus (Roma Senatosu ve Halk›).): A¤›rl›k birimi.): Vergi. Tholos (Yun. bilge kifli anlam›n› tafl›maktad›r.): Roma’da kabile. Roma devletini ima eder. Augustus olarak de¤ifltirilmifltir. siyaset) ders veya e¤itim amaçl› veren kifliler de Sofist olarak adland›r›lm›fllard›r. insan› “yaflam›n merkezi” ve “her fleyin ölçüsü” olarak kabul etmifllerdi. ellerindeki de¤nekle ritm tutarak kahramanl›k ve mitoloji içerikli fliirler okuyorlard› (Örne¤in. hitabet. külfetten kurtulma. Thetes (Yun.): Senatus karar›.Q.): Kurtar›c›.): Pers gümüfl sikkesi. Satrap: Pers ‹mparatorlu¤u’ndaki belirli yönetim bölgelerinin bafl›ndaki kifli (vali).): Sözlü yasalar.) (tetrarfli): Diocletianus (M.): Senato. Sella curilis (Lat.): Devletin yüksek magistrat›. Strategos (Yun. T Talanton (Yun. Symmakhia (Yun. Sympoliteia (Yun.S.): Ço¤. Roma’da esas olarak optimatlardan (optimates) seçilen üyelerden oluflurdu. Tributus (Lat.): Hellen kent-devletinde (Atina’da) toplumun en alt s›n›f›.): Curul sandalyesi.): Roma’n›n çap› en büyük bronz sikke birimi. Tetradrahmi: Dört drahmi de¤erinde gümüfl sikke birimi. Halk Meclisi’nin ald›¤› kararlar Senato taraf›ndan onaylanmadan yasalaflmazd›. Hellen kent-devletinde (Atina’da) Prytaneis’in toplant› yeri.): Kentten kente dolaflarak.): Hatip Rhetorik: Hitabet. borçlar›n silinmesi (özellikle Solon zaman›nda). Sikkelerde ve yaz›tlarda SC olarak k›salt›l›r. Senatus consultum (Lat. felsefe. Stephanephoros (Yun.): Birkaç kent-devletinin bir araya getirilmesi.): Varl›kl› kiflilerin iktidarda önemli pozisyonlara geldi¤i yönetim sistemi. September (Lat.): Birlik. Servus (Lat. Thesmoi (Yun.): Roma takviminde A¤ustos.

V Vabartum: Do¤u toplumlar›nda. Roma’da emekli asker. Bu konuda bilgi veren kayna¤a göre de¤ifliklik gösterse de ad› en fazla geçenler flunlard›r: Miletoslu Thales. ayn› zamanda personifikasyon. özellikle Asur’da. veteranus): Ço¤. Lindoslu Kleobulos. küçük ölçekli konaklama yeri. . yak. Triumvir’lik (M. Capitolium. Vicarius (Lat. Prieneli Bias.): Maximinus’a karfl› mücadele edildi¤i s›rada Senatus taraf›ndan oluflturulan 20 kiflilik meclis / komisyon.Ö. Vanaks: Akhalarda kral. Atinal› Solon. veterani.): Dioecesis yöneticisi. Tümülüs: ‹çinde mezar odas› bulunan y›¤ma tepe. Z Zeugitai (Yun. 620-550 aras›ndaki dönemde ak›l ve bilgeliklerinden dolay› öne ç›kan kiflilere verilen ad.): 1 / 12 de¤erinde sikke veya a¤›rl›k birimi. 60): Pompeius. Caelius. Triumviri): Roma’da devlet yönetimini üstlenen üçlü komisyon.Ö. Viminalis. 43): Marcus Antonius.): Erdem.Ö. Esquilinus. Triumviri Rei Publicae Constituendae: Cumhuriyeti (devleti) kurmakla görevli üçlü (triumvir’ler). Spartal› Khilon. Veteran (Lat. II. U Uncia (Lat. Yedi Tepe: Roma’da Palatinus.): Solon’un Atina toplumunu s›n›fland›rmas›nda küçük çiftçilerden oluflan üçüncü s›n›f. I. Octavianus ve Lepidus.162 Hellen ve Roma Tarihi Triumvir’ler (Lat. Mytileneli Pittakos. Quirinalis. Khenail› Myson. Triumvir’lik (M. Caesar ve Crassus. Vigintiviri (Lat. Virtus (Lat. Y Yedi Bilge: M. 1 as = 12 uncia. Aventinus.