You are on page 1of 168

T.C.

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2364 AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1361

HELLEN VE ROMA TAR‹H‹

Yazar Prof.Dr. O¤uz TEK‹N (Ünite 1-8)

Editör Prof.Dr. O¤uz TEK‹N

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹

Bu kitab›n bas›m, yay›m ve sat›fl haklar› Anadolu Üniversitesine aittir. “Uzaktan Ö¤retim” tekni¤ine uygun olarak haz›rlanan bu kitab›n bütün haklar› sakl›d›r. ‹lgili kurulufltan izin almadan kitab›n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay›t veya baflka flekillerde ço¤alt›lamaz, bas›lamaz ve da¤›t›lamaz. Copyright © 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

UZAKTAN Ö⁄RET‹M TASARIM B‹R‹M‹ Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K›l›ç Genel Koordinatör Yard›mc›s› Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö¤retim Tasar›mc›lar› Yrd.Doç.Dr. Alper Tolga Kumtepe Uzm. Orkun fien Grafik Tasar›m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z Ö¤r.Gör. Nilgün Salur Ölçme De¤erlendirme Sorumlusu Ö¤r.Gör. Özlem Doruk Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç›kö¤retim Fakültesi Dizgi Ekibi

Hellen ve Roma Tarihi

ISBN 978-975-06-1038-7 1. Bask› Bu kitap ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Web-Ofset Tesislerinde 6.000 adet bas›lm›flt›r. ESK‹fiEH‹R, Eylül 2011

‹çindekiler

iii

‹çindekiler
Önsöz ............................................................................................................ vii

Ege’de Tunç Ça¤›.....................................................................
EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI..................................................................... EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ .......................................................... K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ ............................................................... G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I ........................................................ YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I........................................................ TROIA ........................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Okuma Parças› ........................................................................................... .. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................... EGE VE DOR GÖÇLER‹................................................................................ EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ .............................................................................. YUNAN ALFABES‹ ....................................................................................... KENT-DEVLET‹ ............................................................................................ Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri..................................................... Yönetim Biçimleri ........................................................................................ Yönetim Kurumlar› ...................................................................................... Magistratlar..................................................................................................... Halk................................................................................................................ AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI ........................................... Drakon .......................................................................................................... Solon ............................................................................................................. Tiran Peisistratos ve O¤ullar›........................................................................ Kleisthenes ve Demokrasi ........................................................................... KOLON‹ZASYON ......................................................................................... Tan›m› ............................................................................................................ Nedenleri ....................................................................................................... Sonuçlar› ....................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Okuma Parças› .............................................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................... PERSLER......................................................................................................... IONIA AYAKLANMASI.................................................................................. PERS-HELLEN SAVAfiLARI ............................................................................ Maraton Savafl›............................................................................................... Artemision ve Thermopylai Savafllar›........................................................... Salamis Deniz Savafl›..................................................................................... Plataia ve Mykale Savafllar›........................................................................... I. Delos Deniz Birli¤i ....................................................................................

2
3 3 4 5 10 14 16 17 18 18 19 19

1. ÜN‹TE

Ege Göçleri, Kent-Devletleri ve Kolonizasyon ..................... 20
21 23 24 24 24 26 28 28 29 29 30 30 31 32 33 33 33 33 34 35 36 36 37 37

2. ÜN‹TE

M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar› .......................................................... 38
39 40 41 41 42 42 42 43

3. ÜN‹TE

................................................... Arkhidamos Savafl› .................. Issos Savafl› ................................................................................................................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ....... Özet.......... ................................................................................................................ Phrygia’da ........................................................... Okuma Parças› .... Kendimizi S›nayal›m ...................................................................................................................................................................................................................................... ...................... PHILIPPOS ........................................................... Gaza Savafl›........................................ BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹..................................................................................................... Aigospotamoi Savafl› ............................................................................................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .... Savafl›n Nedeni ........................ Gaugamela Savafl› ............................. ÜN‹TE Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤....................................................................................................................... Ionia’da ........................ ‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi ............................................................................................................................................................................................................................................................ THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ ...... Kendimizi S›nayal›m ................................................... PELOPONNESOS SAVAfiI .............................................................................................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .... 56 MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II..................................................................................................... Savafl›n Bafllamas›.................................................................................................... Karia’da ...... Khaironeia Savafl› .......................................... Kutsal Savafl .............................................. Lysandros’un Notion Zaferi .................................................................................................... KORINTHOS SAVAfiI ...................................................................................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .............................................................................................................................................................. Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i .................................................................................................. Korinthos Birli¤i ............................................................................... Ipsos Savafl› .............................................................................................................................................. Triparadeisos’taki Devlet Konseyi ........ Galatia’dan Kilikia’ya....................................................................................................................................................... Pisidia’da ............................................................ Okuma Parças› ..................................................................................................................................................................... Anadolu’ya Geçifl .................................................................................................................................... ‹K‹NC‹ DELOS DEN‹Z B‹RL‹⁄‹ ........................................................................................................................................ SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI ......................................... Arginussai Savafl› ....................................................................................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar . BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹ ... Özet .................. Korupedion Savafl› .. Lykia’da ................................ Sicilya Seferi.................................................................................................................................................................................................. 44 44 44 44 45 45 46 46 46 46 47 48 49 49 50 52 53 54 54 55 57 58 58 59 59 60 60 61 61 62 62 63 63 63 64 65 66 67 68 68 68 69 70 71 73 74 74 74 75 4....................................... Nikias Bar›fl›............................. Lydia’da..................................................................... Pamphylia’da ......................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .......................................................................................................................................................................................................................................iv ‹çindekiler Hellenlerin Do¤u Akdeniz Seferi ve Kallias Bar›fl› .

............. 54-68) .................................S...........................S................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Galba (M....... Ocak-Nisan 69) ..... Nisan-Aral›k 69). Claudius (M........................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ........ 95 95 98 99 100 101 103 103 103 104 105 105 106 107 109 111 112 112 112 113 6...............................S.............................................................................................. Kartaca Savafllar›....................................................................................... 14-37).........S.................................................................................................................................................... 37-41) ................. ....................... Nero (M............................... FLAVIUS HANEDANI ..........................................S.............................................................................................................. ÜN‹TE .......... Augustus (M....................................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ........................................................................................ Makedon Savafllar›.................. Caligula (M.........S......................... ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹.................................. Pompeius ......................................................................................................................... Otho (M................................................. Okuma Parças› ........... Titus (M.... GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI ........................................... Özet .................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar . 94 IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI ........................................................................................ ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI ........................................ ‹kinci Triumvir’lik..................................... MÜTTEF‹KLER SAVAfiI ........................................ Vitellius (M............................................................................................................ Domitianus (M....................................S...................................... MITHRADATES SAVAfiLARI............................................. Kendimizi S›nayal›m .................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .................................................................... 27-M................................ 41-54) ..................................... ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ ........ ÜN‹TE Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na...................................... Vespasianus (M............ Dictator Sulla ve Reformlar›................................................................................................................................................................................ Antiokhos ‹le Savafl.. 14)............................... 79-81) ............Ö.............. 76 ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI....S.. CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI.............................. Okuma Parças› .... Özet.................................................................................................................................... 81-96) ..............................S..............................................................................................................S..............................................................‹çindekiler v Roma: Kuruluflu............... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .......................................................................... KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ VE DEVLET ‹DARES‹ ....................... 77 77 78 79 80 81 82 82 82 82 83 84 84 85 85 86 86 86 87 88 88 90 91 92 92 93 93 5........................................ DÖRT ‹MPARATORLAR YILI ............... Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri ........................................................................................................ Tiberius (M................................................................................................................................................................................................. Kendimizi S›nayal›m.............................................................. Octavianus’un Zaferi ....................... Seleukos Kral› III........................................................................... 69-79) .. Haziran 68-Ocak 69) ....................... ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI .................................................................................................... ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI ......... Birinci Triumvir’lik ve Caesar ................. ON ‹K‹ LEVHA KANUNLARI .......S................................................... Samnit Savafllar›.............................. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR....................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .....................................

.............. 270-275) . Kendimizi S›nayal›m ..............S.................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ................. Constantinus (M....................................................................... Gordianus....................... 253-260) Aurelianus’a (M.............S............... 218-222)............................. Theodosius (M......................................................................................S. SEVERUS HANEDANI .................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .............S... 379-395) ........ III.............................S.. 367-383) .. Marcus Aurelius (M............. THEODOSIUS HANEDANI ........S... 308-324) ................................. 363-364) ..... Nerva (M............................................. 114 EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR ..................................................................................S....................S..................................................... Iovianus (M......................... 253)..............S... Theodosius (M...S. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ... Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M.............S...................................S................ 375-392) ................ 134 ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI ................................................. I........................ Valens (M............... Hadrianus (M............................................vi ‹çindekiler 7........................S.. Traianus (M. Okuma Parças› ....... Okuma Parças› ..........S...................................................S.................................................... 138-161) .................... 235-238) (M......... Balbinus) ........................ 161-180) ve Lucius Verus (M........................................................................................... Elagabalus (M............................... 211) .... Özet ............................................................................... 393-423) ve Arcadius (M.............................. ÜN‹TE Askeri Anarfli Dönemi’nden Theodosius Hanedan›na............................................S.................................... II...... 364-375) ......S...................... Licinius (M.......... CONSTANTINUS HANEDANI.................................................................... ANTONINUS HANEDANI ............................................. Pupienus................................. Sözlük .........S......................S............... 193-211) . Antoninus Pius (M.............................................. 238: I....................... Valerianus’tan (M................................................ 222-235)......... 402-450) ..................... Maximinus Thrax (M.... I.................................................. Gordianus........ Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .............. 361-363) ........... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ..................S..S............................. Severus Alexander (M............ II............. 238-244) Aemilianus’a (M....S......................................... 115 115 115 117 119 119 120 122 124 124 126 127 128 130 131 132 132 133 133 135 135 135 137 138 141 141 141 144 145 145 145 146 146 147 147 147 147 149 150 151 152 152 153 153 8...................................S.....................................................................................................S.............. Gordianus’tan (M...................................S.............. 180-193) ................................................................. 364-378) ............................................................................................................................................................... 155 ..................................................... Özet ................. 96-98) .S......... 395-408) .............S........... Commodus (M............... ..... I..................................... Valentinianus (M............................................... .......... 211-217) ve Geta (M..........S......S................................... II............................. Septimius Severus (M... Valentinianus (M........................ 286-305 ve 307-308) ............................... 117-138) ........ Iulianus (M...................... Honorius (M................ 161-169)... 284-305) ve Maximianus (M............... 98-117) .................................................S.................. Kendimizi S›nayal›m ...........S........................................ Gratianus (M........................................................ VALENTINIANUS HANEDANI ... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ...........S. ÜN‹TE Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na .......................... Caracalla (M................................................................................. 307-337) ........

Roma’n›n bat›daki yar›s›n›n M. Ancak M. Fakat biz. kent-devletleri ve kolonizasyon ele al›nd›. baflka bir mücadelenin bafllamas›na neden oldu. Hamdi fiahin. Kitab›n son ünitesinde ise bir yandan Roma ‹mparatorlu¤u’nun içine düfltü¤ü anarfli ve kaos gözler önüne serilirken. yüzy›l bu savaflla kalmad›. klasik Roma anlay›fl›ndan. Hellen dünyas›nda 盤›r açan bir dönemdir. Hellen tarihinin oluflmas›na ön ayak olan ya da Hellen tarihinin en erken izlerinin bulunabilece¤i Ege co¤rafyas›n›n Tunç Ça¤› anlat›lmaktad›r. Hellenistik Ça¤. Gerçekten de bir Akdeniz imparatorlu¤una dönüflmüfl olan Roma.Önsöz vii Önsöz Aç›k Ö¤retim Fakültesi. Hellen tarih ve uygarl›¤›n›n oluflum ve geliflim aflamalar›n› en iyi flekilde gözler önüne sermektedir. Bu vesileyle kitab›n haz›rl›k sürecinde yard›mlar›n› esirgemeyen Prof. Ege göçleri. Üçüncü ünite. Ege Dünyas›n› sarsan bir dönemi yans›tmaktad›r. 476’da son bulmas›yla. mimarisinden ve de yaflam biçiminden bir hayli farkl› bir yap›da oldu¤undan dolay› çok sonralar› modern tarihçiler taraf›ndan “Bizans” olarak adland›r›lan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nu kitaba dahil etmedik. Bat›n›n en büyük gücü Atinal›lar’›n savafl› damgas›n› vurmufltur. O¤uz TEK‹N .Doç.Ö.Dr. ‹kinci ünitede. Pers tehlikesini bir ölçüde atlatan Hellenler. kolonizasyonla Ege ve Akdeniz dünyas›na yay›ld›¤› bir süreç söz konusudur. Kiklad Adalar›.Dr. yine k›l›çla d›fl güçlere teslim oldu. 476 y›l› ile s›n›rlad›k. kültüre oldu¤u kadar savafllara da damgas›n› vurdu.Dr. Dördüncü bölüm. Bu döneme Do¤u’nun en büyük gücü Perslerle. Bu devasa imparatorlu¤un s›n›rlar›n› korumak ve ondan pay almak. Birinci ünitede. Kuflkusuz Atinal›lar bu savaflta yaln›z de¤ildiler. A. Bedia Demirifl. Hellen uygarl›¤›n›n. Arafl.Dr. Bu dönem.Gör. ayn› zamanda Hellenlerin Hellenlere karfl› savafl›na da sahne oldu.Gör. müttefiklerin deste¤iyle Perslere karfl› varl›klar›n› ve onurlar›n› koruma çabas› içindeydiler.S. Tarih Bölümü ö¤rencilerine yönelik haz›rlanan bu kitap sekiz ünite olarak tasarland›. d›fl güçlerin bask›s›na fazla dayanamad›. Aliye Erol-Özdizbay ve ‹nci Türko¤lu’na teflekkür ederim. di¤er kutbunda Sparta vard›. inanc›ndan.Vedat Çelgin.Dr. Girit’deki Minos uygarl›¤› ve Yunanistan’daki Miken uygarl›¤› gerçekten de Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n öncüsüdürler. Alt›nc› ve yedinci ünitelerde Roma ‹mparatorlu¤u’nun en parlak ikiyüzy›l› anlat›lmaktad›r. kitab›m›z› M. Savafl›n bir kutbunda Atina. öte yandan toparlanma ve yeniden yap›lanma çabalar›n›n bofla ç›karak nihayetindeki çözülme ve ikiye ayr›lma süreci ele al›nmaktad›r. Kitapta. 5. bu kez kendi aralar›nda savaflt›lar. Editör ve Yazar Prof. Prof. Gürkan Ergin. Tarihin gelmifl geçmifl en büyük komutan› olarak kabul edilen Büyük ‹skenderle birlikte Hellen kültürünün s›n›rlar› Akdeniz’in ötesine taflt›. Arafl. Ege ve Akdeniz dünyas›n›n yaklafl›k 3500 y›ll›k bir dönemi ele al›nd›. art›k. Yrd. D›fl güçleri k›l›çla teslim alan imparatorluk. Beflinci üniteyle art›k Roma’n›n Cumhuriyet dönemine geçilmektedir. Yunanistan’la s›n›rl› kalmay›p. Kuflkusuz kitab›n ana eksenini Hellen ve Roma tarihi oluflturmaktad›r.S. imparatorlu¤un do¤u yar›s› varl›¤›n› ve Akdeniz co¤rafyas›ndaki egemenli¤ini sürdürmeye devam etti.

Anahtar Kavramlar Ege’de Tunç Ça¤› Kiklad Adalar› Mermer idoller Girit Minos Knossos Saraylar • • • • • • • Linear A ve B Miken / Akha Mykenai Kahramanlar Ça¤› Agamemnon Troia Troia Savafl› ‹çindekiler • • • • EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I • YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I • TROIA Hellen ve Roma Tarihi Ege’de Tunç Ça¤› . Minos ve Miken uygarl›klar› aras›ndaki iliflkileri ve etkileflimi aç›klayabilecek.1 • • • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Amaçlar›m›z Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n neden günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i olarak kabul edildi¤ini tart›flabilecek. Eski Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan Kiklad Adalar›. Troia’n›n Tunç Ça¤› uygarl›¤›n› tan›mlayabileceksiniz. Minos ve Miken uygarl›klar›n›n karakteristik özelliklerini aç›klayabilecek.

Khios (Sak›z). Kos (‹stanköy) ve Rhodos (Rodos). Ege co¤rafyas› ya da daha kapsaml› bir ifade ile Ege Dünyas› dendi¤inde. ilgilendi¤imiz co¤rafi alan›n esas olarak Ege Denizi veya Ege havzas› ile s›n›rl› oldu¤u göstermektedir. Asl›nda. Ege Dünyas›’n›n kapsam› içindedir. Girit’te Minos.Ö. Örne¤in Yunanistan’›n ‹lk Tunç Ça¤›’ndan söz edecek olursak. yukar›da adlar› verilen adalardan Rhodos ve Kos. Kuzey Sporat Adalar›. Makedonya ve Trakya ile Bat› Anadolu. bak›r-kalay alafl›m› olan tunçtan yap›lm›fl eflyalar›n ya da silahlar›n Ege Dünyas›’nda görülmeye bafllamas›d›r. Ancak.Ö. Lesbos (Midilli). Samos (Sisam). Eski Hellen Dünyas›’n›n s›n›rlar›. Anadolu’nun güney-bat› k›y›lar› aç›klar›ndaki On ‹ki Adalar (Dodekanesa) grubuna dahildir. Bat› Anadolu k›y›lar›na yak›n olarak. kabaca. Dodekanesa: Eski Yunanca’da Dodeka. bat›da Yunanistan. Yunanistan’a yak›n adalar. Bu tablo bize. Tenedos (Bozcaada) ve Lemnos (Limni). 1100 civar›nda tamamlan›r. Tunç Ça¤› için herhangi bir . Kikladlarda süreç daha önce (M. Ege Denizi’ne k›y›s› olan ülkeler anlafl›lmaktad›r. nesa ise ada anlam›na gelen nesos kelimesinin ço¤ul halidir. Imbros (Gökçeada). adalarda Kiklad. Samothrake (Semadirek). Dönemin Tunç Ça¤› olarak adland›r›lmas›n›n nedeni. kolonizasyon ve Büyük ‹skender’in fetihleri Eski Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n neredeyse tüm Akdeniz’e hatta Hindistan’a kadar yay›lmas›na neden olmufltur. Yunanistan’da ise Hellas olarak adland›r›l›r. Tunç Ça¤›. M. kuzeyde Makedonya ve Trakya. Bat› Anadolu’da ise. Ege Denizi’ndeki belli bafll› adalar ise. on iki. bu uygarl›klar›n yer ald›¤› Ege co¤rafyas›na göz atmak yararl› olacakt›r. kuzeyde Thasos (Tafloz). Yunanistan. yaklafl›k 3100 y›l› civar›nda tarihöncesi ça¤lardan ç›km›fl ve “Tunç Ça¤›” olarak adland›r›lan bir sürece girmifltir. Fakat bu metal objeler nispeten nadir olup. kuzeyden güneye. Kiklad Adalar› ve en güneyde Girit’tir. yukar›da tan›mlanan Ege Dünyas›’n›n s›n›rlar›n›n çok ötesine uzanmaktad›r. Ege Denizi’ndeki adalardan Imbros (Gökçeada) ve Tenedos (Bozcaada) Türkiye s›n›rlar› içinde kal›rken. Ancak bu tarihler daha ziyade Girit ve Yunanistan için geçerlidir. daha çok toplumun üst tabakalar›ndaki kiflilerin elindedir. 1400 civar›nda) son bulmufltur. Ege Denizi. Ege göçleri. geri kalanlar Yunanistan s›n›rlar› içindedir. Günümüzde.Ö. kuzeyden güneye. EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ Ege Dünyas›. “‹lk Hellas” dememiz gerekecektir. Euboia (E¤riboz). Bu süreç yaklafl›k M. Tunç Ça¤›’n›n yaklafl›k ilk bin y›l› ‹lk Tunç Ça¤›’n› kapsamaktad›r.Ege’de Tunç Ça¤› EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan kültürlere geçmeden önce. do¤uda Bat› Anadolu k›y›lar› ve güneyde Girit Adas› ile s›n›rl›d›r.

Melos Adas›. ancak bunlar›n çok büyük bir k›sm›. bal›kç›l›kla u¤raflt›klar›n› ve ölülerini -baz›lar›n›n içi taflla kaplanm›fl. Andros. Melos Adas›’ndaki Phylakopi’de. Kikladlar›n Tunç Ça¤› kültürünü daha iyi anlamam›z› sa¤lad›. sadece. Siphnos. Tunç Ça¤›. . Paros. Kiklad Adalar›’ndaki kültüre iliflkin en önemli izler Neolitik’ten sonraki kültür aflamas› olan ‹lk Tunç Ça¤›’na aittir (M. gümüfl ve bak›r. ‹lk Tunç Orta Tunç Son Tunç : M.Ö. volkanik cam olarak da adland›r›lan obsidyen. Kea Adas›’ndaki Ayia Irini’de ve Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de ve Ios Adas›’ndaki Skarkos’ta yap›lan arkeolojik kaz›lar. Kiklad kökenli hammaddelerin. buralarda yaflayanlar›n nispeten refah içinde olduklar› ve hatta de¤erli hammaddeleri ihraç ettikleri söylenebilir. Kiklad Adalar›’ndaki ‹lk Tunç Ça¤› için “‹lk Kiklad” veya “Erken Kiklad” dememiz gerekir. Kyklades: Eski Yunanca’da “daire.1700 : M. yak. bu¤day ekip biçtiklerini. Kiklad Adalar›. söz konusu uygarl›¤a ait bilgilerimiz esas olarak arkeolojik buluntu ve kal›nt›lara dayanmaktad›r. Z›mpara minerali mermer iflçili¤inde çok ihtiyaç duyulan bir hammaddeydi. 2100. Tablo 1. Paros ve Naksos adalar› ise mermer ve z›mpara minerali aç›s›ndan zengindi. Siphnos Adas›. bu hammaddelerin adalardan d›flar›ya ihraç edilmifl oldu¤unu göstermektedir. Delos. Tinos.Ö. Afla¤›da.s›¤ çukurlara gömdüklerini göstermektedir. kuzeyden güneye do¤ru. günümüz Yunanistan’›n›n siyasi s›n›rlar› içinde kalmakta olup bu ülkenin güney-do¤u k›y›s› aç›klar›nda yer al›r.1 Ege’de Tunç Ça¤› kronolojisi (Alt dönemler gösterilmemifltir). Keros-Syros (‹lk Kiklad II). Kythnos. Kiklad Adalar›’nda “Kiklad” ad›yla tan›mlan›r.1100 K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ Kiklad Adalar›. Yunanistan’›n güney-do¤usundan Anadolu’nun güney-bat›s›na bir köprü gibi uzanarak Yunanistan’dan Anadolu’ya ulafl›m› kolaylaflt›r›rlar. Naksos. Troia belirleyici ve temsil edici bir rol oynamaktad›r. Melos.Ö. Kastri ve Phylakopi I (her ikisi de ‹lk Kiklad III) olmak üzere befl kültür dönemine ayr›lm›flt›r. kilden veya mermerden çanak-çömlek imâl edip kulland›klar›n›. çevresinde. Bir adalar toplulu¤u olan Kikladlar’da 200’den fazla ada oldu¤u tespit edilmifltir. 1700 . Sykinos. koyun ve keçi yetifltirdiklerini. çevreleyen” anlamlar›n› tafl›yan kyklos sözcü¤ünden türetilmifl olup kutsal Delos Adas›’n› çevreleyen adalar› ifade etmektedir. Bu nedenle. ancak bu alt evreler afla¤›da gösterilmemifltir.2100 : M. Ios. 3000-2000). Syros. Amorgos. Asl›nda her dönem kendi içinde üç alt evreye ve alt evreler de A veya B fleklinde alt bölümlere ayr›lmaktad›r. adalar d›fl›ndaki komflu ülkelerde imal edilen eflya ve eserlerde de kullan›lm›fl olmas›. kutsal Delos Adas› etraf›nda kümelenmifl olup bunlardan Melos ve Santorini (antik Thera) volkanik adalard›r. domuz. Geç Neolitik ve ‹lk Tunç Ça¤›’nda adalarda yaflayanlar›n köy niteli¤indeki ufak yerleflmelerde iskân ettiklerini. 3100 . Kikladlar uygarl›¤›na iliflkin herhangi bir yaz›l› belge bulunmad›¤›ndan. Eski Yunanlar›n Kyklades olarak adland›rd›klar› Kikladlara dâhil belli bafll› adalar aras›nda. Karakteristik özelliklerinden dolay› ‹lk Kiklad Kültürü. iskâna müsait olmayan bat›k adalar›n su yüzeyindeki zirveleri veya adac›klard›r. Seriphos. Adalar.Ö. Kaz› ve araflt›rmalar.4 Hellen ve Roma Tarihi özel adland›rma olmamakla birlikte. Grotta-Pelos ve Kampos (her ikisi de ‹lk Kiklad I). Ege’deki Tunç Ça¤›’n›n ana dönemleri ve kapsad›klar› tarihler gösterilmifltir. Adalardaki do¤al zenginlikler nedeniyle. Santorini ve Anafi’nin adlar›n› sayabiliriz. Kea. Mykonos. kurflun.

tap›nmaKamaçl› insan ‹ T A P yap›m› nesne. res. Orta Kiklad Dönemi’nde. bu kez geometrik bezemeli çanak çömlek dikati çekmektedir. Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de yap›lan arkeolojik kaz›larda birkaç katl›. AMAÇLARIMIZ tanr› veya tanr›çay› temsil eden. Ünite . bu idollerden Paros Adas› yak›n›ndaki Saliagos Adas›’nda çok AMAÇLARIMIZ miktarda bulunmufltur. Say›2600-2400. Kiklad Adalar› kültürünü temsil eden idollere ve di¤er eserlere internet N E T ‹ N T E R yoluyla afla¤›da belirtilen “Museum of Cycladic Art” web sitesinden ulaflabilirsiniz: http://www. bu yap›n›n da lav ve küller alt›nda kalarak “korunmas›na” neden olmufltu. do¤al miD Ü fi Ü N E L ‹ M 1. K ‹ T A P kafllar. 1700’den itibaren (Orta Kiklad dönemi bafl›). M.gr/frontoffice/portal.cycladic. Girit’in etkisine girmeye bafllad›. Pelos.Ö. Yunanistan’›n do¤usu ve K ‹ T A P güneyi ile Bat› Anadolu’da ele geçmifl olmas›. Kiklad Adalar›’ndaki ‹lk Tunç Ça¤› Kültürü’nün en karakteristik buluntular› mermer idolleridir.1 nerallerden elde edilen boya ile beResim lirtilmekteydi. Kaz›larda insan iskeletlerine rastlan›lmam›fl olmas›. Naksos Adas›’nda. Paros Adas›’nda. yak.Ege’de Tunç Ça¤› S O R U DÜfiÜNEL‹M 5 S O R U Kiklad Adalar› kültürü esas olarak ‹lk Tunç Ça¤ kültürüdür. duvarlar› fresklerle süslü etkileyici bir yap› ortaya ç›kar›ld›. ca önemli bir k›sm›n›n mezarlarda D‹KKAT bulunmufl olmas›. bu kültürün etki alan›n› ya da en az›ndan d›fl ülkelerle TELEV‹ZYON iliflkisini göstermesi aç›s›ndan önemlidir. Kiklad Adalar› Kültürü’nün en tipik eserleri nelerdir ve ne amaçla yap›lm›fl olabilirler? SIRA S‹ZDE DÜfi Yunanistan’›n güneyindeki Mora Yar›madas›’n›n (Peloponnesos) Ü N E L ‹ M 120 km yaklafl›k güney-do¤usunda yer alan Girit Adas›. DÜfiÜNEL‹M T E S EOV RZ U O N L ‹ Y D‹KKAT ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I 1 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE . D‹KKAT D‹KKAT ‹lk Tunç evrelerine adlar›n› veren Grotta. Kastri.15. karakteristik özellikleri SIRA S‹ZDE tam olarak belli edilmemifl. Birkaç santimetreden bir metreye kadar de¤iflik boylarda SIRA S‹ZDE yap›lm›fl olan Kiklad mermer idollerinin yüzlerinde sadece burun gösterilmekte. gözler ve dudaklar. Thera Adas›’ndaki volkanik patlama.Ö. Melos AdaSIRA S‹ZDE s›’nda.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 1. kad›n› temsil etmekteydi. Gerek yukar›da sözünü etti¤imiz Kiklad kökenAMAÇLARIMIZ li hammaddelerin gerekse mermer idollerin Ege Denizi’ndeki di¤er adalarda. onlar›n. burada yaflayanlar›n kaçmaya f›rsat bulabildiklerini göstermektedir. yak. Erke¤in tasvir edilKiklad Kültürü’ne di¤i örnekler varsa da idollerin çoT EaitOV RZ U O N kad›n L ‹ Y S E mermer idolü. k›lmak için imal edilmifl olduklar›SIRA S‹ZDE n› iflaret etmektedir. ¤u. adadaki Girit etkisini ve hatta egemenli¤ini göstermektedir. Kaz›larda bulunan Linear A tablet parçalar› ve freskler. sade. ayn› zamanda Ege Denizi’nin güney s›n›r›S O R U SIRA S‹ZDE ‹dol: Çok tanr›l› dinlerde. M. daha zi‹ Kaynak: T N T E R N E Neils yade ölüyle birlikte mezara b›ra(2008).asp?cpage=NODE&cnode=3 Girit’e yak›n olan güneydeki Kiklad Adalar›. Kampos. önceki dönemin mermer idollerinin aksine. Syros Adas›’ndad›r.

Yak›n Do¤u ve Kuzey Afrika arac›l›¤›yla Girit’e ulaflm›flt›. iki dönem alt›nda incelenir: SIRA S‹ZDE a) ‹lk Saraylar Dönemi (M.6 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U n› oluflturmaktad›r. Ada hakk›ndaki bu k›sa giriflten sonra. Orta Minos III gibi. 1900-1700) b) Yeni Saraylar veya ‹kinci Saraylar Dönemi (M. ‹lyada Destan›’nda Knossos’tan “Girit’in en büyük kenti” olarak söz edilmekte. keçi ve domuz besicili¤ine dayanmaktayd›. Do¤u-bat› do¤rultusunda uzanan Girit. Phaistos ve Petras’ta birer saray bulunmaktayd›. incir ve üzüm yer almaktayd›. Yunan tarihçi Thukydides ise. Eski Hellen uygarl›¤›n›n ve dolay›s›yla günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i olarak kabul edilen Girit uygarl›¤›na geçebiliriz. bu uygarl›k Yak›n Do¤u ve Avrupa’n›n eski uygarl›klar›na benzeDÜfiÜNEL‹M miyordu.Ö. hayvanc›l›k esas olarak koyun. Ege adalar›n›n en büyü¤üdür. Girit’te yaflayan halk›n geçim kayna¤›n›n bal›kç›l›k. bat›dan do¤uya do¤ru. Da¤l›k bir fiziki yap›s› olan Girit’teki en önemli da¤lar. Girit’te Orta Tunç (Orta Minos). 1700-1450) AMAÇLARIMIZ D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Bat› yar›s›ndaki en önemli yerleflim ise Kydonia’da (Khania) bulunmaktayd›. kimi bilim adamlar›na göre birdenbire ortaya ç›kan bu uygarl›k. Girit’te.Ö. kültürel köken ya da kültürel miras aray›fl› oldu¤unu belirtmeliyiz. gerçek ile mitoloji aras›nda SIRAyerlerdedir. 2. olas›l›kla Paleolitik Dönem sonunda veya Neolitik Dönem bafllar›nda Anadolu’dan gelmifl olabilecekleri ileri sürülmektedir. Petras.172-179) Knossos ve Kral Minos’un adlar› geçmektedir. Girit’in Tunç Ça¤› bir S‹ZDE uygarl›¤›n›.Ö. Böylece Orta Tunç Ça¤›’n›n ilk evrelerinde. Erken Minos. Böylece. güneyde Phaistos ve Hagia Triada. En önemli tar›msal ürünler aras›nda bu¤day. Orta Minos ve Geç Minos olarak tan›mland›. do¤uda Malia. adaya ilk yerleflenlerin.300 km2’dir. kültürel kayna¤›n› nereden al›yordu? Olas›l›kla o dönemde en parlak dönemlerini yaflayan Mezopotamya ve M›s›r kültürleri. ihtiflaml› saraylarla temsil edilen yüksek bir uygarl›k ortaya ç›kt› ve bu uygarl›k Orta Tunç Dönemi boyunca önemini ve etkisini sürdürdü.4). Girit Adas›’nda. geniflli¤indeki adan›n yüzölçümü 8. 250 km. Girit’in. Çünkü. Thukydides. Homeros’un ‹lyada Destan›’nda (XIX. Girit’in en önemli merkezleri orta kesimin kuzeyinde. ‘“Minos Uygarl›¤›” olarak adland›rm›flt›. kendisinden nerdeyse 1000 y›l önce “yaflam›fl” bir krala iliflkin yarg›s›. tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› oldu¤u söylenebilir. biny›l bafllar›nda. Girit’in Tunç Ça¤› uygarl›¤›. Tunç Ça¤› Giritlilerinin etnik kökeni henüz aç›klanamam›fl olsa da. I. Malia. Thalassokrasi. Geç Tunç Ça¤›’yla birlikte ise çöküfl süreci bafllad›. Minos’un bu gücünü. uzunlu¤unda ve 50 km. “denizlere ilk hükmeden Kral Minos’un yurdu” oldu¤unu anlatmaktad›r (Thuk. yani M. Girit’in en büyük ovas› ise güneydeki Mesara Ovas›’d›r. ‹da Da¤› ve 2500 metrelik zirvesiyle Dikte Da¤›’d›r. Knossos. Minos adl› kral›n›n da “Zeus ile sohbet edecek kadar güçlü” oldu¤u vurgulanmaktad›r. adan›n efsanevi kral› Minos’tan dolay›. Kuflkusuz Girit’e atfedilen “Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i” yak›flt›rmas›n›n ard›nda. Hint-Avrupa dil grubuna yabanc› olan bir dil konufluyorlard› ve bu nedenle kendilerinden çok daha sonraki bir uygarl›¤a damgas›n› vuran Eski Hellenlerin atalar› de¤illerdi. Mokhlos. Gournia. Beyaz Da¤lar. Adada kaz› yapan Sir Arthur Evans. Ancak Thukydides’in. kendine özgü bir karakteri vard›. zeytin. Giritliler. Orta Minos II. art›k. Palaikastro ve Zakros’tu. ‹Eski T D K K A Yunanca bir sözcük olup “Denizlere egemen olmay›” ifade etmektedir. ›rksal bir köken iddias› de¤il. Bir k›sm› saray olarak tan›mlanan yerleflim merkezleri ise daha ziyade adan›n do¤u yar›s›ndad›r. thalassokrasi ile ifade etmektedir. Bu merkezlerden Knossos. her biri kendi içinde alt S ayr›ld›: bölümlere de O R U Orta Minos I.

Fakat saray›n temelleri alt›nda Neoliti¤e kadar giden daha eski yerleflme tabakalar› vard›r. saray›n mimarisi ve sanat› hakk›nda çok fley ö¤renmemizi sa¤lad›. 1900 civar›nda infla edilmeye bafllanm›flt›. Sütunlu Hol 10. mutfaklar›. befl-alt› büyük ailenin bir arada yaflam›n› sürdürdü¤ü büyükçe bir mekân olarak görmektedirler. depolar›.Ö. surla çevrili de¤ildi. Kraliçe’nin Odas› 9. bir ada uygarl›¤› olmas› nedeniyle Giritliler savunma gereksinimi duymam›fl olmal›yd›lar. Theseus ve Minotauros canavar› efsanesine konu olmufltu (Bkz. Girit saraylar›na model oluflturan prototiplere bir örnek. Büyük Merdiven 7. Merdivenli Revak 5.1a. Bat› Reva¤› (sundurma) 2. Çifte Balta Salonu 8. Yap›lan arkeolojik kaz›larda avlusu. 1. . atölyeleri ve bir ibadet mekân›n›n oldu¤u yaklafl›k 100 odal› büyük bir yap› kompleksi ortaya ç›kar›lm›flt›r. Saraylar›n etraf›. Okuma Parças›). Saraylar›n duvarlar› çeflitli konular›n ifllendi¤i fresklerle süslüydü. Yak›n Do¤u saraylar›n›n aksine. Bu nedenle. Myrtos’un Girit saraylar›n›n prototipi olmad›¤›n›. Girit saraylar› genelde iki katl›yd›.1. Tören Koridoru 3. Ancak baz› bilim adamlar›. “saray” sözcü¤ü baz› bilim adamlar› taraf›ndan ihtiyatla kullan›lmakta.1. Saray Mabedi 4. res.2 Knossos Saray›’n›n plan›. Ancak flunu da belirtmeliyiz ki. Depo Odalar› Kuzey 0 10 20 30 40 50m Kal›nt›lar› bugünkü Heraklion’a yak›n bir yerde bulunan Knossos’taki saray ilk olarak M. Ünite . oturma odalar›. Sir Arthur Evans’›n Knossos’ta gerçeklefltirdi¤i kaz›lar. çok say›da odalar ve avlulardan oluflan Knossos saray› âdeta bir labirenti and›r›yordu.Ege’de Tunç Ça¤› 7 Resim 1. Girit’in güney-do¤u k›y›s›nda yer alan Myrtos’tur. “saray” yerine “avlu merkezli yap› kompleksi” veya “merkezi avlulu yap›lar” gibi deyimlerin kullan›lmas› tercih edilmektedir. Yunanistan’da oluflan Akha (Miken) sanat› da Girit sanat›ndan etkilenmiflti. Taht Odas› 6. 9 4 Bat› Avlusu 3 6 Orta Avlu 8 7 1 Kaynak: Pomeroy ve di¤erleri (1999).

yüzy›l›n sonlar›nda gerçekleflti¤ini öne sürmektedirler. son yap›lan araflt›rmalar›n ›fl›¤›nda. 2. 1450/1400 civar›nda ise deprem. 2. merkezden d›flar›ya do¤ru bir yap›lanma ve geliflim söz konusudur. Giderek zay›flayan Knossos. 15. Bu son y›k›mdan adada yaln›zca Knossos ayakta kalabilmiflti.Ö. Y›k›ma neden olarak Thera (Santorini) adas›ndaki yanarda¤›n patlamas› ve birbirini izleyen yüksek fliddette depremler gösterilmektedir.Eski Hellen uygarl›¤›n›n çekirde¤ini oluflturmaktad›r. M.esas olarak Knossos’tan yönetildi¤idir. “Bat› avlusu” da yeni saraylar döneminin bir özelli¤iydi ve Girit’in di¤er saraylar›nda da mevcuttu. Fakat. heykeltrafll›k ve resim sanat›n›n gösterdi¤i gibi.Ö. Girit Adas›’nda ne tür bir yönetim oldu¤u kesin olarak bilinmiyor. Girit saraylar›n›n Yak›n Do¤u’daki örneklerden ilham al›narak infla edilmifl oldu¤unu iflaret etmektedir.Ö. adaya Yunanistan’dan bir Akha göçünün oldu¤u düflünülebilir. vazo sanat›. Fakat egemen görüfl. yüzy›l›n sonlar›nda tamamen terk edildi.Ö. Knossos’taki kral. o dönemdeki “uluslararas›” ticaretin kan›tlar›d›rlar. yani ufak avlular. ilk saraylar kesin olarak bilinmeyen bir nedenle (istila. deprem veya saraylar aras›ndaki fliddetli bir savafl) yak›l›p y›k›lm›fl ve hemen ikinci kez daha büyük ve daha görkemli olarak infla edilmiflti. bu çekirdekte o dönemde yüksek bir uygarl›¤› yaflayan Yak›n Do¤u uygarl›klar›n›n pay›n› da göz ard› etmemek gerekir.Ö. fresklerde ve yaz›da görülen baz› özellikler.Ö.8 Hellen ve Roma Tarihi Girit’in kuzey-do¤usundaki Malia Saray› ile Suriye’deki Mari Saray›’n›n benzerli¤inin dikkat çekici olmas›. 17. Minos Girit’inden Miken liderli¤indeki Yunanistan’a geçti. biny›l›n bafl›ndan itibaren Suriye’deki Ugarit ve M›s›r ile ticari iliflkilerinin oldu¤unu ortaya koymufltur Uluburun ve Gelidonya bat›klar›. çünkü saraylar patlamadan neredeyse 200 y›l sonra y›k›lm›fllard›. Bu tarihten sonra Girit uygarl›¤›nda bir çöküfl bafllad›. zeytinya¤› ve flarap saklan›yordu. Ar- . dikdörtgen planl› merkezi avlu etraf›nda kümelenen çok say›daki oda ile depolar›n tasar›m› ve günefl ›fl›¤›n›n binan›n içeri girmesini sa¤layan ›fl›k kuyular›.Ö. Bir görüfle göre. Geç Minos Dönemi olarak tan›mlanan M. Bu dönem Yeni Saraylar veya ‹kinci Saraylar Dönemi olarak adland›r›lmaktad›r. yukar›da vurgulad›¤›m›z gibi. Bundan böyle Ege’de liderlik. yeni saraylar›n y›k›m nedeni Thera’daki volkanik patlama olamazd›. Bu nedenle Knossos için. Bu dönem ayn› zamanda Yunanistan’daki Akhalar›n güçlü oldu¤u bir dönemdi. biny›l›n ikinci yar›s›nda vazo süslemelerinde. arkeolojik araflt›rmalar. Minos olarak adland›r›lan Girit kral›n›n. M. Küplerde hububat. bir tanr›-kral kimli¤ini tafl›d›¤› da ileri sürülmektedir. M. volkanik patlama veya istilâ gibi nedeni tam olarak bilinemeyen son bir felaketten sonra adadaki saraylarda yeniden fakat daha büyük bir y›k›m söz konusu oldu. Girit’in Tunç Ça¤› kültürü . Nitekim. Ayr›ca dönemin diplomatik dili olan Akkadça yaz›lm›fl Amarna mektuplar›nda Girit’ten M›s›r firavununa veya firavun taraf›ndan Girit’e gönderilen arma¤anlar›n adlar› vard›r. Bu nedenle. Arthur Evans’›n Knossos’ta kaz› yapt›¤› saray da bu dönemin saray›d›r. 1700 civar›nda yani Orta Minos II Dönemi sonunda. M. zeytin. o dönemde Yunanistan’daki Akha kültürü ile benzerlik gösterdi¤inden.mimari. içlerinde iri küplerin yer ald›¤› dar uzun depolar art›k saray›n içine al›nm›flt›. Saraylar›n etraf›nda sur bulunmad›¤›ndan. Girit’in bu zor durumunu f›rsat bilen Akhalar da aday› istila etmifl olabilirlerdi. Yeni saraylarda. Bu dönemde. adan›n -en az›ndan Yeni Saraylar Dönemi’nde. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda de¤il. bilim adamlar› Thera Adas›’ndaki volkanik patlaman›n M. yak. Ancak. dinsel gücü de elinde tutuyordu. Bu demektir ki. 13. Girit’in M. en dikkat çekici unsurlard›. bir Üçüncü Saray Dönemi’nden söz etmek yanl›fl olmayacakt›r.

M›s›rl›lar. biny›l›n ortas›. M. Malia. 2 biny›l›n bafllar›nda hiyeroglif (piktogSIRA S‹ZDE rafik yaz› = resim yaz›s›).Ö. adadaki Minos varl›¤›n› do¤rulamaktad›r. M›s›r fresklerinde ve kabartmalar›nda. Knossos’ta ele geçen ve M. Lüks mallar›n varl›¤›. Girit’te önce hiyeroglif yaz›s›n›n. saraylarda‹NTERNET ki fresklerde ve vazo resimlerinde görülen üslup de¤ifliklikleri ile di¤er baz› veriler de Akhalar›n adaya geldiklerine iflaret etmektedir.Ö. Mykenai veK Pylos’ta çok say›da Linear B yaz›l› tablet ele geçmifltir. bu tür materyalin Girit’teki kullan›m›na dair bilgimiz bulunmamaktad›r. fakat Yunanistan’daki Akhalara özgü bir yaz› oldu¤u anAMAÇLARIMIZ lafl›lm›flt›r. o zamanlar Akha yerS O R U leflmesinin bulundu¤u Miletos’tu. elçiler aras›nda Giritliler ve Akhalar (Akhaioi) da bulunmaktad›r.137. Güney Kiklad Adalar›’n› da egemenlik alt›na ald›klar›. örne¤in. Nitekim. s. “Millavanda / Milawata” ise.1. ‹ngiliz mimar Michael Ventris’in çabalar›yla çözülmüfltür. Linear B yaz›s› Knossos ve Kydonia (Khania) d›fl›nda ele geçmemifltir. olas›l›kla Akhalar›n ülkesi (Akhaia). Khryssolakkos’ta bulunmufltur. Akhalar›n (Mikenlerin) Anadolu’nunD güçlü Ldevleti HititÜfiÜNE ‹M ler ile iliflkisi oldu¤u da muhakkakt›r. Ayr›ca. Girit’i istila E V ‹ Z Y O N ve ada Knossos’tan yönetilmeye bafllanm›flt›.Ö. (1995). Girit Adas›na Keftiu diyorlard›. Akhalar. Ünite . Hitit metinlerinde geçen “Ahhiyava”. Girit’in baflka merkezlerinde de bulunmas›na karfl›l›k. Kaynak: Stokstad. Oy‹ T A P sa Yunanistan’daki Akha merkezlerinde. 1600’lerden sonra ise bir tür çizgi yaz›s› olan Linear A yaz›s›. Linear A veya B yaz›s› terimlerindeki linear sözcü¤ü çizgi veya çizgisel‹ anlam›n› tafl›makD KKAT tad›r. Linear A yaz›s›. diplomatik iliflkilerin en erken uygulamas› olarak kabul edilebilir. 2. Giritlilerin kulland›¤› Linear A yaz›s›n› kendi dillerine uydurarak Linear B’yi oluflturmufl olabilirlerdi.Ö. 1450 civar›nda Yunanistan’dan gelen Akhalar. Linear B yaz›s› ise. bu nedenle bu yaz› Çizgi Yaz›s› A veya B olarak da adland›r›lmaktad›r. Tunç Ça¤› arma¤an repertuar› aras›nda çeyizler birinci s›ray› almaktad›r. Amenhotep’in vasallar› olarak an›lan bu kiflilerin adlar› hiyeroglif yaz›s›yla yaz›l›d›r. papirüs ve parflömen gibi dayan›ks›z SIRA S‹ZDE yaz› materyalleri günümüze ulaflmad›¤›ndan. Hatta. 1450’lerden sonraya tarihlenen Linear B yaz›s›n›n ise Girit’e de¤il. Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de yürütülen kaz›lar. Girit’te kullan›lan Linear A yaz›s›n› esas olarak tabletlerden tan›maktay›z. MüDÜfiÜNEL‹M hür ise Girit’te ‹lk Minos döneminden itibaren kullan›lmakta olup Orta Minos DöS O R U nemi’nde daha yayg›nd›r. D‹KKAT SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT Girit’te iki tür yaz› kullan›l›yordu: M. Giritliler d›fla aç›l›mda öyle ileri gitmifllerdi ki Peloponnesos aç›klar›ndaki Kythera Adas›’nda bir koloni bile kurmufllard›. Girit’in d›fl ülkelerle diplomatik ba¤›na ve ticari iliflkilerine kan›tt›r. T E L etmifllerdi M.3 Çift ar› formunda alt›n kolye Minos mücevhercili¤inin en güzel örneklerindendir. sonra da Linear A yaz›s›n›n kullan›lm›fl olmas›d›r. SIRA S‹ZDE buralarda ele geçen Girit kökenli veya Girit üslubunda yap›lm›fl buluntularla sabittir. d›fl ülkelerden firavuna vergi olarak gönderilen arma¤anlar› tafl›yan elçiler resmedilmifltir. M. Ele geçen tabletlerden ç›kan bir sonuç da. Yeni yaz› sistemi k›sa süre sonra Yunanistan’daki Akhalarca da benimsendi.Ö.Ege’de Tunç Ça¤› 9 ma¤an de¤ifl-tokuflu. M›s›r firavunu III. Çünkü. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 1. DÜfiÜNEL‹M S O R U SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . Linear A yaz›s› henüz çözülememifltir.

Din. bat› k›y›lar›na yak›n olarak Epeiros ve Akarnania. Örne¤in. endüstriyel bir alan olmufltu. Bu tap›naklara b›rak›lan kilden adak eflyalar› aras›nda çiftçilere yararl› ufak hayvanlar›n modelleri ile sa¤l›¤›na kavuflmas› istenen kol ve bacak gibi insan uzuvlar› da bulunmaktayd›. Tesalya. da¤lar›n en yüksek noktalar›nda de¤ildi. Yunanistan’da. do¤uda. tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› ürünlerin sarayda (veya tap›nakta) toplan›p. her ne kadar “doruk tap›na¤›” dense de. Da¤l›k bir ülke olan Yunanistan’da verimli tar›msal alanlar oldukça azd›r. Saray içindeki bir mekân. güneyinde ise Akdeniz ile s›n›rlanm›flt›r. güneyde. da¤larda da ibadet mekânlar› vard›. Belli bafll› ›rmaklar aras›nda Akheloos. SIRA S‹ZDE 2 Girit saraylar›n›nS‹ZDE SIRA etraf›n›n surla çevrili olmamas›n›n nedenini aç›klay›n›z. Korint Körfezi’nin kuzeyinde. bu tap›naklar›n yaln›zca halk›n afla¤› tabakalar›n›n de¤il. di¤er Yak›n Do¤u devletlerinde oldu¤u gibi. öteki Eskiça¤ toplumlar›nda oldu¤u gibi. Bu bölgeler kuK ‹ A P zeyden güneye. da¤l›k bir ülke oldu¤undan. Avrupa’dan Akdeniz’e do¤ru uzanan bir yar›madad›r. Penios ad›n› tafl›yan iki ›rmak bulunmakta olup biri Tesalya’da di¤eri de Peloponnesos’ta yer almaktad›r. Eski Hellen ulusunun en önemli faaliyet alanlar›ndan birini. Doruk tap›naklar›n›n yan› s›ra ma¤aralar da ibadet yeri olarak kullan›lm›flt›. kuzeyAttika. Yunanistan. N TE de Akhaia. Ayr›ca. güneyde. vazo ve resim sanat›n›n varl›¤›n› ortaya koymufltur. Yunanistan’›n kuzey-do¤usundaki D‹KKAT Olympos’u ve orta kesimin do¤usuna do¤ru. mücevhercilik. Da¤lardaki ibadet mekânlar› doruk tap›naklar› ve ma¤aralar idi. Da¤lar›n doruklar›na yak›n çok say›da “tap›nak” keflfedilmifltir. belli bir yükseklikten afla¤›daki yerleflimin görülebilmesi ve ayn› flekilde afla¤›dan da tap›na¤›n görülebilmesiydi. koyun ve keçi yününe dayal› olan tekstil. ‹lk Hellas Dönemi ifadesi kullan›l- DÜfiÜNEL‹M S O R U YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . “yeniden da¤›t›mc› saray veya tap›nak ekonomisi” olarak da adland›r›lmaktad›r. Haliakmon. dinin yaflamdaki rolü çok önemliydi. Peloponnesos’taki Taygetos SIRA S‹ZDE Da¤› ise Olympos ve Pindos’un ard›ndan Yunanistan’›n en yüksek üçüncü da¤›d›r. L E V ‹ Z Y Oülkenin güneyindeki Peloponnesos Yar›madas›’nda ise. do¤usunda Ege Denizi. Ancak. belki de bafll›cas›n› oluflturmufltur. Girit’te geliflkin bir metal iflçili¤i. Çiftçilik ve zanaat›n da ekonomideki yeri büyüktü. iç kesimde. Argolis’tir. Elis. Aitolia.10 Hellen ve Roma Tarihi Kaz›larda ele geçen eserler. bat›da. Önemli olan. ço¤u. saray mensuplar›n›n da ibadet mekân› oldu¤unu göstermektedir. Doruk tap›naklar›nda ele geçen alt›ndan yap›lm›fl minik çifte baltalar ve Linear B tabletleri.yi aflk›n zirvesiyle Olympos. Tunç Ça¤› Giritlileri için de vazgeçilmezdi. birkaç› d›fl›nda genellikle k›sad›r. Bu ekonomik yap›. 2900 m. Aksios ve Alpheios say›labilir. ayn› ad› taAMAÇLARIMIZ fl›yan farkl› ›rmaklar da vard›r.T da¤lar›n do¤al olarak böldü¤ü bölgelere ayr›lm›flt›. Giritliler esas olarak do¤a tanr›lar›na tap›yorlard›. kuzey-güney do¤rultuda uzanarak Tesalya ile Epeiros bölgelerini ay›ran Pindos Da¤lar›n›. Arkadia. Ü fi Ü N E‹talya gibi. Bu nedenle Tunç Ça¤›’n›n ilk evresi için ‹lk Tunç Dönemi yerine. daha sonra -toplumdaki hiyerarflik yap›lanmaya göre. D t›pk› L ‹ M Yunanistan. Yunanistan’daki ›rmaklar. Bunun sonucu olarak denizcilik. iç kesimde. Devlet ekonomisi. Yunanistan. ülkenin kuzeyine do¤ru. Messenia ve Lakonia. En yüksek S O R U da¤lar› aras›nda. yaflam ve yerleflim koflullar› insanlar› ‹NTER ET daha çok oval›kN ve k›y› kesimlere yerleflmeye zorlam›flt›r. körfezin do¤usunda. Yunanistan’›n en yüksek da¤›d›r. Othrys Da¤›’n› sayabiliriz.yeniden da¤›t›m› fleklindeydi. Phokis ve Boiotia. tap›nak olarak kullan›labildi¤i gibi. bat›s›nda Ion Denizi. “Hellas” olarak adland›r›lmaktad›r. Tunç Ça¤›.

ülkenin o dönemdeki sakinlerinden dolay› Akhaia olarak an›lmaya baflland›. 2000-1700 y›llar› aras›ndaki bir dönemde. kumafl.1.Ö. Atina ve Gla’y› gösterebiliriz. olarak adland›r›lan. Dendrokronoloji ise a¤aç SIRA S‹ZDE halkalar›n›n say›lmas›yla yap›lan tarihleme yöntemidir. Akhalar. Lerna’da ortaya ç›kar›lan yap›n›n çat›s› kiremitlerle kapl› oldu¤undan. Yunanistan. YönetimV merkezi olmas›n›n yan› s›ra törenlerin yap›ld›¤› yer. biny›l›n bafl›nda (ayn› zamanda Orta Tunç Ça¤›’n›n da bafllang›c›). Mezopotamya. kemik vb. Son y›llarda yap›lan karbon 14 ve dendrokronoloji ölçümleriyle Son Tunç Ça¤›’n›n bafl› M. Akha TELE ‹ZYON saraylar›n›n ifllevi Minos saraylar›n›n ifllevine benziyordu. Mykenai’daki saray. deri. tah›l. ‹ki katl› ve megaron planl› yap›n›n olas›l›kla saray ya da idare merkezi gibi bir ifllevi vard›.) radyoaktif karbon 14 izotopunun yo¤unlu¤unun ölçülmesine dayal› bir tarihleme yöntemidir. Akhalar’dan K ‹ T P sonra Yunanistan halk›n› oluflturan Arkaik ve Klasik Ça¤ Yunanlar›. 19. en güçlü temsil edildi¤i yer olan Argolis Bölgesi’ndeki Mykenai kentinden dolay› “Mykenai” ya da SIRA S‹ZDE “Miken” Uygarl›¤› olarak da adland›r›l›r.Ö. üstün ›rk varsay›mlar›n›n geçerli¤ini yitirdi¤i günümüzde art›k kabul görmemektedir. Yunanistan. yüzy›l›n bu ›rkç› yaklafl›m›. “Kiremitli Ev” ad› verilmifltir. saraylar. Eski Yunanca konuflan Hint-Avrupal› bir halk›n istilas›na u¤rad›. 1700’e çekilmifltir. yeni gelenlere boyun e¤mek zorunda kald›lar. Akhalar. 14. Yunanistan’›n Argolis bölgesinde yer alan Lerna esas olarak ‹lk Tunç Ça¤›’yla (M. yak.Ö. Akhalar›n istilas›. M›s›r. 2.-15. Midea. Orkhomenos.Ege’de Tunç Ça¤› 11 maktad›r. DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Thebai. K A T anlamlar› D ‹ K farkl› yoktur. Bu aslanl› kap›y›. Pylos.Ö. Girit’in Üçüncü Saray Dönemi’ne (M. K›br›s. Hint-Avrupa dil grubunu oluflturan halklar›n Ari ›rktan oldu¤u ve kökenlerinin Karadeniz’in kuzeyinde. Aiol ve Ion lehçelerinden olufluyordu. Akhalar›n konufltu¤u Yunanca.Ö.Ö. 2. odun kömürü. yap›ya. Hitit baflkenti Hattufla’daki (Bo¤azköy) aslanl› kap› ile karfl›laflt›rmak mümkündür. Ünite .Ö.Ö. kuyu mezarlar ve kubbeli mezarlar (tholos’lar) burada aristokrat kral hanedan›n›n hüküm sürdü¤üne iflaret etmek‹NTERNET tedir. M. bir görüfle göre Karadeniz’in kuzeyinden. Akhalar. Mykenai d›fl›ndaki önemli Akha merkezleri aras›nda Tiryns. Akhalar›n parlak dönemi olan M. saray› koruyucu (apotropeik) bir imaj veriyordu ve olas›l›kla Ana Tanr›ça’y› temsil ediyordu. ve 13. biny›l›n ortalar›ndan itibaren Yunanistan’da yüksek bir uygarl›k meydana getirdiler. SIRA S‹ZDE Tarihleme yöntemleri: Karbon 14. M. yani Anadolu’dan gelen ve “Akhalar” veya “Akhaial›lar” (Akhaioi). Mykenai’daki saray›n ana kap›s›n›n lentosu üzerinde yer alan kabartmalarda antithetik (karfl›l›kl›) pozda betimlenmifl iki aslan. bir görüfle göre ise do¤udan. Yunanistan’›n içine yavafl yavafl nüfuz ederek oldu. Bu dönem. O dönemde Yunanistan’da yaflayan Pelasglar. yüzy›llar (Geç Hellas I-II) Akha uygarl›¤›n›n N E L ‹ M D Ü fi Ü Sarayöncesi veya Erken Saraylar Dönemi’ni kapsar. M. yüzy›llar (Geç Hellas IIIA-B) büyük saraylar›n infla edilmifl oldu¤u bir dönemdir ve S O R U ayn› zamanda “Kahramanlar Ça¤›” olarak an›l›r. kaleler ve an›tsal mezar yap›lar›yla o dönemdeki Yunanistan ve Ege’nin en güçlü uygarl›¤›na damgalar›n› vurdular. Orta Asya steplerinde bulundu¤u ileri sürülüyordu. Bunlardan ilk üçünde orAMAÇLARIMIZ taya ç›kart›lan saraylar›n çekirde¤ini megaron ad› verilen dikdörtgen planl› bir yap› oluflturuyordu. 14501200) ya da Ege Dünyas›’n›n Son Tunç Ça¤›’na (Geç Hellas) denk düflmektedir. her biri kendi saray-kalelerinde hüküm süren feodal beylikler halinde yafl›yorlard›. 16.Abir insan›n tafl›yamayaca¤› büyüklükte iri tafllarla infla edilmifl olan bu duvarlar›n mitolojik devyarat›klar olan Kykloplar (Kyklopes) taraf›ndan infla edildi¤ine inan›yorlard›. bitki. karbon içeren arkeolojik buluntulardaki (a¤aç parças›. Akha ve Miken sözcükleri ayn› toplumu ve uygarl›¤› ifade etmektedir. Girit’in aksine Akha saraylar› sur duvar› ile çevriliydi. M. üretim ve yeniden da¤›t›m merkezi ile tüketim fazlas›n›n depoland›¤› yerdi. 2500-2200) temsil edilmektedir. Anadolu ve en fazla Girit ile ticari ve kültürel iliflkileri oldu¤u anlafl›lan bu uygarl›k.

lu kuyu mezarda mezarlar olarak bilinirler.Ö. mezar odas›n›n çat›s› tonozla kapat›l›yordu. B Mezar Halkas› ise M. Bu nedenle Agamemnon’a ait SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE literatüre.4 D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M Atreus Hazine Binas›. M. M›s›r. K›br›s. 12.Ö. 1570-1500 aras›na tarihlenirken. Krali veya soylu s›n›fa mensup kiflilere ait olan tholos mezarlar yüzy›llar önce soyulmufl olmalar›na ra¤men birkaç› soyulmaS O R U S O ulaflabilmifltir. ‹nsan iskeletleri ve buluntular›n incelenmesinden. Mezarlarda ele geçen eserler aras›nda alt›n masklar. A Halkas›’ndan daha eskidir. nan de¤erli eserlerden dolay› yanl›fl olarak “Atreus Hazine Binas›” olarak adland›r›lan mezar yap›s› ile “Klytemnestra” mezar yap›s›d›r. bir Akhalara ait alt›n S O R U kuyu gibi toprak yüzeyinden derine S O R U mask. A Mezar Halkas› ve B Meoldu¤unu zar Halkas› olarak geçmifllerdir.Ö. Bu eflyalar›n bir k›sm› Girit. Suriye. Bu nedenle M. mann taraf›ndan. Tamamlanm›fl ve içine gömü yap›lan mezar odas›n›n ve önündeki giriflin üzeri t›pk› bir tümülüs gibi toprakla örtülüyordu. mezarlar M. Atreus mezar odas› yaklafl›k 15 metre çap›nda ve DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M yaklafl›k 13 metre yüksekli¤indedir. B Halkas› M.Ö.Ö. söz konusu mezarlar›n kuflaklar boyunca kullan›lm›fl olduklar› anlafl›lmaktad›r. Sur duvar›n›n içinde yer alan A Halkas›’nda 6 mezar. Bu mezarlara dromos denen dar uzun bir koridor ile girilmekte ve bu koridorun sonunda dairesel planl› meSIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE zar odas› yer almaktad›r. Kuyu mebulundu. biny›l›n ortas›. A düflünmüfltü.15. yüzy›l›n sonunda ortaya ç›kacak olan kubbeli (veya tonozlu) tholos mezarlar›n en önemlileri ise içinde buluTholos: Yuvarlak ve tonozlu yap›lara verilen add›r. Mezarlara tek gömü yap›lmam›fl.Ö. SchlieAMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ yüzüne konuyordu. Daha sonra. Anadolu ve Bat› Avrupa’dan ithal edilen de¤erli metal ve tafllardan yap›lm›fllard›. D‹KKAT Sosyal ve siyasal yap›s› hakk›nda Homeros destanlar›na çok fley borçlu oldu¤uSIRA S‹ZDE muz bu yüksek uygarl›k. bu duTELEV‹ZYON TELEV‹ZYON rumda B Halkas›. Mezopotamya. 16. Bu tür masklar ölünün Mezar Halkas›. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda kuzeyden gelen istilac›lar›n bask›s› sonucu zay›flam›fl ve “Ege Göçü” olarak an›lan bu istilan›n son dalgas›n› oluflturan Dorlar taraf›ndan da M. surun d›fl›nda yer alan B Halkas›’nda ise irili ufakl› 24 mezar ortaya ç›kar›lm›flt›r. o dönemde Yunanistan’›n Girit ile olan ba¤lar›n› a盤a vurmas› aç›s›ndan kayda de¤erdir. 1200-1150 civar›nda tamamen ortadan AMAÇLARIMIZ kald›r›lm›flt›r. Mykenai’da D‹KKAT D‹KKAT kaz› yapan H. yüzy›llar (Geç Hellas IIIC) “Saraylar SonK ‹ T A P SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Mykenai’daki 5 kaz›lm›fl olmalar›ndan dolay› kuyu no. 16501550 aras›na tarihlenmektedir.Ö. metal ve seramik çanak çömlekler vard›r. 1876’da H. 2. dan bulundu. 16. zarlar iki grup halindeydi ve her ikiSchliemann mask›n si de duvarla çevrilmiflti. yüzy›l).12 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 3 Minos saraylar› ile Miken saraylar› aras›nda savunma aç›s›ndan fark ya da benzerlik var SIRA S‹ZDE m›d›r? DÜfiÜNEL‹M Erken dönemlerin yönetici s›n›f›na ait mezarlar (M. de¤erli metal ve tafllardan mücevherler. olas›l›kla M.Ö. 1952’de Yunan arkeologlar taraf›nKaynak: Harris (2000). ayn› aile ve sülale men‹NTERNET NTERNET suplar› da ‹gömülmüfltür. Mezarlarda ele geçen eserlerin Girit etkisi göstermesi. gerçekte bir mezar yap›s›d›r. dan günümüze R U Resim 1. A Mezar Halkas›’ndaki K ‹ T A P K ‹ T A P s. 13. ve 11.

1. Ünite - Ege’de Tunç Ça¤›

13

ras› Dönem” olarak da adland›r›lmaktad›r. Çünkü Akha saraylar› eski önemlerini yitirmifller, y›k›lm›fllar ve terkedilmifllerdir. Fakat Akhalar›n çöküflü sorunu bilim dünyas›n› meflgul etmeye devam edece¤e benziyor. Bu nedenle, her ne kadar bu olay›n nedeni olarak Dorlar gösterilse de, yeni teoriler üretmek her zaman mümkündür. Nitekim son y›llarda ileri sürülen bir görüfle göre, esas yurtlar› Tesalya olan organize topluluklar (Deniz Kavimleri), denizden yapt›klar› ak›nlar sonucu Akha merkezlerini çökertmifllerdi. Akha merkezlerinde soylular ve iktidar sahipleri saray ve kalelerde hüküm sürerken; damos olarak tan›mlanan halk, bunlar›n çevresindeki evlerde ya da k›rsaldaki çiftliklerde yafl›yordu. Halk›n en alt s›n›f›n› kuflkusuz köleler oluflturuyordu. Kral, vanaks, yan›nda çal›flan ve orduya komuta eden kifli ise lavagetas ad›n› tafl›yordu. ‹fllevini bilmedi¤imiz ancak dini bir zümreyi temsil etti¤i düflünülen telestai denen bir grup da vard›. Ad›n› bildi¤imiz en ünlü Akha kral›, Troia seferini de yöneten Agamemnon’dur. Akha krall›klar›n›n, önceden düflünüldü¤ü gibi feodal bir yap›ya de¤il, merkeze ba¤l› bir karaktere sahip oldu¤u görüflü a¤›rl›k kazanm›flt›r. Odak noktas›n› saray›n oluflturdu¤u ekonomik yap›, Girit’teki Minos dönemi ekonomisiyle benzerlik göstermektedir. Tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› ekonomide, yeniden da¤›t›mc› saray ekonomisi uygulan›yordu. Kuflkusuz ekonomi sadece tar›m ve hayvanc›l›ktan ibaret de¤ildi; zanaatkârlar›n da önemli rolü vard›. Miken saray ekonomisinin önde giden iki endüstri kolundan biri koyun ve keçi besicili¤ine ba¤l› olarak geliflen tekstil, di¤eri ise metal iflçili¤iydi. Zeytinya¤›, flarap, parfüm ve çanak çömlek imalat› ile dericilik de endüstriyel alanlard›. Linear B tabletlerinde erkeklerin mesleklerine iliflkin bilgiler de yer almaktad›r: marangozlar, tafl ustalar›, tunç, demir ve alt›n iflçili¤inde çal›flan ustalar, yay ve silah imalatç›lar›, deri ustalar›, parfüm imalatç›lar›, doktorlar. Akhalar, arkeolojik kaz›larda ortaya ç›kart›lan buluntular›n gösterdi¤ine göre özellikle metal iflçili¤i ve mücevher yap›m›nda ustayd›lar; bak›r› K›br›s Adas›’ndan, gümüfl ve kalay› Attika bölgesinden, alt›n› Trakya ve Do¤u’dan sa¤l›yorlard›. Akhalar, Do¤u ve Bat› Akdeniz k›y›lar›nda ve Bat› Anadolu’da da ticaret kolonileri kurarak yay›lmac› bir politika izlemifllerdir. Yunanistan d›fl›nda ele geçen Miken eserleri bunu kan›tlamaktad›r. Nitekim, tahta at hilesiyle ünlü Troia Savafl› da (M.Ö. yak. 1300 y›llar›), Akhalar’›n kuzeybat› Anadolu’da bir üsse sahip olmak ve böylece Karadeniz’e aç›lma arzular›n› gerçeklefltirebilmek için verdikleri mücadelenin bir sonucudur. Troia Savafl› kimler aras›nda olmufltur?
SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE

Tunç Ça¤›’nda Ege ve Akdeniz ticaretinin önemine “Girit Adas› ve Minos UyDÜfiÜNEL‹M garl›¤›” bafll›¤› alt›nda de¤inmifltik. Tunç Ça¤›’n›n sonlar›na gelindi¤inde ticaretin boyutu hakk›ndaki bilgilerimiz artmaktad›r. Sikkenin henüz icat edilmedi¤i bu döS R U nemlerde ticaretin en önemli araçlar› alt›n ve gümüfl gibi de¤erliOmetallerdi. Ayr›ca mal de¤iflimi de önemli bir yer tutuyordu. Fakat Tunç Ça¤› devletlerinin hükümdarlar› ya da aristokratlar› aras›nda en s›k rastlanan de¤iflim türü, arma¤an de¤iflD‹KKAT tokufludur. ‹ktidar de¤ifliklikleri, evlilikler, resmi törenler ile tap›nak ve saray inflas› gibi önemli olaylar› kutlamak için devlet hükümdarlar› ya da ileri gelenleri birSIRA S‹ZDE birlerine arma¤anlar gönderiyorlard›. Anadolu’nun güneyinde, Kafl ile Kemer aras›ndaki k›y› fleridi üzerindeki Uluburun ve Gelidonya Burnu aç›klar›nda ortaya ç›kart›lan Tunç Ça¤› bat›k gemilerinde ele geçen eflyalar, Do¤u Akdeniz ve Ege’deAMAÇLARIMIZ ki deniz ticaret trafi¤inin yo¤unlu¤unu gözler önüne sermifltir.
K ‹ T A P

4

DÜfiÜNEL‹M S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

14

Hellen ve Roma Tarihi

Akhalar’›n, yukar›da da de¤indi¤imiz gibi, günümüz bilim adamlar› taraf›ndan Linear B olarak adland›r›lan ve soldan sa¤a do¤ru yaz›lan bir yaz›lar› vard›. Bu yaz›, 1952’de Michael Ventris ve John Chadwick taraf›ndan çözülmüfl ve Eski Yunanca’n›n arkaik formu oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Linear B yaz›l› tabletlerin içerdi¤i metinler tarihi veya edebi nitelikte belgeler de¤ildir; birtak›m listeler fleklinde düzenlenmifl envanter kay›tlar›ndan ibarettir. Carl Blegen’in Pylos’ta buldu¤u Linear B tablet arflivi M.Ö. 1200 civar›na tarihlendirilmektedir. Bu arfliv sayesinde Miken saray yönetimi, ekonomisi, toplumsal yap›s› hakk›nda çok fley ö¤reniyoruz. Linear B tabletlerinde Miken tanr› ve tanr›çalar›n›n adlar› da geçmektedir. Örne¤in, Zeus, Hera, Poseidon, Hermes, Athena, Artemis, Apollon, Ares ve Dionysos gibi belli bafll› tanr›lar›n adlar›n› bu metinler sayesinde ö¤reniyoruz. Bu tanr›lar Homeros destanlar›ndaki Hellen tanr›lar›yla benzerlik göstermektedir.

TROIA
Troia: Hitit metinlerindeki Wilufla, Homeros’ta Ilios olarak geçmektedir.

‹lk Tunç Ça¤›’nda Anadolu’daki önemli merkezler aras›nda Troia ilk s›ray› almaktad›r. Troia’n›n I. - IV. tabakalar› ‹lk Tunç Ça¤›’na iliflkindir (M.Ö. 3. biny›l). Bir kale görünümündeki ‹lk Tunç Ça¤› Troia’s›nda megaron planl› yap›lar bulunmakta olup, bu yap›lar›n etraf› sur ile çevrilmiflti. Bu dönem Troia’s›nda insan yüzlü kaplar ile depas amphikypellon denen kaplar dikkati çekmektedir. Ayr›ca, metal iflçili¤inin ulaflt›¤› aflamay› gösteren buluntular ele geçmifltir. H. Schliemann, 1870 y›l›nda Osmanl› Devleti’nden izin almaks›z›n Hisarl›k’ta bir sondaj yapm›fl, ilk kaz›ya ise 11 Ekim 1871’te bafllam›flt›. Schliemann, 1873’te, tepenin yüzeyinden 8.5 metre derinlikte, Priamos’un Hazinesi olarak adland›rd›¤› alt›n, elektron, gümüfl ve tunçtan yap›lma 8.830 eser buldu. II. Troia’n›n tahribine iflaret eden bu tabaka flimdi M.Ö. 2600-2200 y›llar›na tarihlendirilmektedir. Schliemann, defineyi Osmanl› yetkililerinden saklayarak Atina’ya kaç›rd›. Troia kaz›lar›nda bulunan ve genel olarak Troia Hazineleri olarak bilinen alt›n ve gümüfl eserler, bugün Avrupa ve ABD’nin çeflitli müzelerine da¤›lm›fl olup ço¤u Rusya’daki Puflkin Müzesi’ndedir. ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri ile Çanakkale Müzesi’nde de Troia Hazinelerine ait bir grup eser vard›r.

Resim 1.5 Troai VI’n›n rekonstrüksiyonu. Kaynak: Troia Düfl ve Gerçek (2001), res.23.

1. Ünite - Ege’de Tunç Ça¤›

15

Anadolu’nun kuzeybat› köflesinde yer alan Troia, M.Ö. 3. biny›lda oldu¤u gibi, M.Ö. 2. biny›lda da yerleflime sahne olmufltu. Troia’n›n V. tabakas› Orta Tunç Ça¤›’na geçifl dönemidir; VI. tabakas› Orta ve Son Tunç Ça¤lar›’n›n temsil edildi¤i M.Ö. 2. biny›l› kapsamaktad›r. VII. tabaka ise Tunç Ça¤›’n›n sonlar› ya da M.Ö. 2. biny›l›n sonlar›d›r. Troia Savafl›’n›n VII. ya da VI. tabakalar ile temsil edilen kentlerden birinde geçti¤i düflünülmektedir (M.Ö. yak. 13. yüzy›l›n ikinci yar›s›).
Troia I Troia II Troia III Troia IV Troia V Troia VI Troia VIIA Troia VIIB (M.Ö. yak. 3000-2550) (M.Ö. yak. 2550-2300) (M.Ö. yak. 2300-2200) (M.Ö. yak. 2200-2000) (M.Ö. yak. 2000-1750) (M.Ö. yak. 1750-1300) (M.Ö. yak. 1300-1180) (M.Ö. yak. 1180-950) Tablo 1.2 Troia’n›n Tunç Ça¤› tabakalar›. Son tabaka, Demir Ça¤›’n› kapsamaktad›r.

Troia VIII ve X (M.Ö. yak. 950’den itibaren)

Yeni yaz› sistemi k›sa süre sonra Yunanistan’daki Akhalarca da benimsendi. Akhalar. Çünkü. Miken uygarl›¤›n› yaratan Akhalar›n kulland›¤› Linear B yaz›s› çözülmüfltür. Mykenai ve Pylos’ta çok say›da Linear B yaz›l› tablet ele geçmifltir. mimaride veya çanak çömleklerde de¤il. Di¤er bir deyiflle. Troia’da kaz› yapan H. Miken uygarl›¤›n› meydana getiren Akhalar da. Minos uygarl›¤›n›n en iyi temsil edildi¤i yer Knossos’tur. fakat Yunanistan’daki Akhalara özgü bir yaz› oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Minos ve Miken uygarl›klar› aras›ndaki iliflkileri ve etkileflimi aç›klama Geç Minos Dönemi olarak tan›mlanan M. Girit’teki Minos uygarl›¤›nda oldu¤u gibi saraylarda yafl›yorlard›.Ö. Giritlilerin kulland›¤› Linear A yaz›s›n› kendi dillerine uydurarak Linear B’yi oluflturmufl olabilirlerdi. adaya Yunanistan’dan bir Akha göçünün oldu¤u düflünülmektedir. yüzy›l›n ikinci yar›s›). Troia’n›n I. “Priamos’un Hazinesi” olarak adland›rd›¤› alt›n. Mykenai’daki Mezar Halkas› A ve B olarak tan›mlanan krali mezarlarda ortaya ç›kar›lan eserlerde Girit (Minos) etkisi görülmektedir. 2. M. ‹kinci neden. Minos ve Miken uygarl›klar›n›n karakteristik özelliklerini aç›klama Kiklad Kültürü’nün en karakteristik özellikleri. elektron. Kiklad Adalar›. Ancak. Bundan böyle Ege’de liderlik. tabakalar ile temsil edilen kentlerden birinde geçti¤i düflünülmektedir (M. Saraylar›n etraf› surla çevrili de¤ildir. Troia Savafl›’n›n VII. yak. saraylardaki fresklerde ve vazo resimlerinde görülen üslup de¤ifliklikleri ile di¤er baz› veriler de Akhalar›n adaya geldiklerine iflaret etmektedir. Miken uygarl›¤›n›n da (özellikle mimari. biny›l›n ikinci yar›s›nda vazo süslemelerinde. Minos kültürünün en karakteristik özellikleri saraylarda izlenebilmektedir. Girit saraylar›n›n duvarlar› da. Girit’in baflka merkezlerinde de bulunmas›na karfl›l›k. fresklerde ve yaz›da görülen baz› özellikler. özellikle güneydekiler. Girit’te Minos Dönemi’nde kullan›lan yaz› Linear A olarak adland›r›lmakta olup bu yaz› henüz çözülememifltir.Ö.Ö. surla çevriliydi. Troia’n›n Tunç Ça¤› uygarl›¤›n› tan›mlama Bat› Anadolu’da Tunç Ça¤›’n›n en önemli temsilcisi olarak Troia kabul edilmektedir. metal iflçili¤inde ve mücevher yap›m›nda ustayd›lar. Bu idoller daha ziyade mezarlarda bulundu¤u için. ya da VI. günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n beslendi¤i ana kayna¤› oluflturdu¤u gözönüne al›n›rsa. Girit’i istila etmifllerdi ve ada Knossos’tan yönetilmeye bafllanm›flt›. depo mekânlar› ve bat› avlusu bulunmaktad›r. mermer idollerde karfl›m›za ç›kar. 1450’lerden sonraya tarihlenen Linear B yaz›s›n›n ise Girit’e de¤il.-2. o dönemde Yunanistan’›n Girit ile olan ba¤lar›n› a盤a vurmas› aç›s›ndan kayda de¤erdir. burada. biny›l). Knossos’ta ele geçen ve M. gerek duvarlardaki fresklerde ifllenen konular ve tasvirler ile mezar buluntular› aç›s›ndan Yunanistan’daki Miken uygarl›¤›yla benzeflen yanlar›n›n bulunmas› ve bu uygarl›¤› etkilemesi. örne¤in.Ö. ölüyle birlikte mezara b›rak›lmak için yap›ld›klar› düflünülmektedir. Linear B yaz›s› Knossos ve Kydonia (Khania) d›fl›nda ele geçmemifltir. ayd›nl›k kuyular› denen binalar aras›ndaki ufak avlular. Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n gerek mimari. saraylar›n etraf›. o dönemde Yunanistan’daki Akha kültürü ile benzerlik gösterdi¤inden. merkezi bir avlu etraf›nda kümelenen çok say›da odalar.16 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Eski Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan Kiklad Adalar›. Girit’tekinin aksine. Hellen uygarl›¤›n›n. Minos Girit’inden Miken liderli¤indeki Yunanistan’a geçti.Ö. yaz› ve din aç›s›ndan) sonraki Hellen uygarl›¤›n› etkilemifl olmas›d›r. Girit’te oldu¤u gibi. 1450 civar›nda Yunanistan’dan gelen Akhalar. Orta Tunç Ça¤›’ndan itibaren Girit’teki Minos uygarl›¤›n›n etkisi alt›na girmifl olup bu etkinin görüldü¤ü yere en iyi örnek Thera Adas›’d›r. gümüfl ve tunçtan yap›lma çok say›da eser buldu. bu etkileflimde Girit’teki Minos uygarl›¤›n›n rolü daha iyi anlafl›lacakt›r. Schliemann. Bu da. Nitekim. Oysa Yunanistan’daki Akha merkezlerinde. günümüz Avrupas›’n›n “do¤udaki” s›n›r›n› Ege Denizi ve bu denizin de Akdenizle olan s›n›r›n› Girit Adas›’n›n oluflturmas›d›r. 3. A M A Ç 3 A M A Ç 2 A M A Ç 4 .VII. Mikenler. fresklerle süslüydü. 13. Linear A yaz›s›. Mezar Halkas› A ve B olarak tan›mlanan krali mezarlarda ortaya ç›kar›lan eserlerde Girit (Minos) etkisi görülmektedir. . tabakalar› Tunç Ça¤›’na iliflkindir (M. Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i kabul edilmesini tart›flma Bunun genel olarak iki nedeni vard›r: birinci neden co¤rafidir.

Afla¤›dakilerden hangisi Minos saraylar›n›n/ merkezlerinin özelliklerinden biri de¤ildir? a. Yeniden da¤›t›mc› saray ekonomisi e. Malia b. Zakros e. Gla 5. Paros ve Naksos 3. Knossos b. Miken uygarl›¤›na ait olan Atreus Hazine Binas› ne amaçla kullan›lm›flt›r? a. Mykonos ve Thera c. Evans e. karfl›l›kl› olarak. Saray›n hazinesinin muhafaza edildi¤i yer b. Girit’in Tunç Ça¤› uygarl›¤›n›n ad› ve bu ad› veren kifli afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmiflitir? a. Sarayda çal›flan tafl ustalar›n›n de¤iflimi b. Schliemann b. Argonautlar e. onur yaz›t›n›n dikilmesi d. Minos / A. Ifl›k kuyusu c. Phaistos d. Büyük Saray deposudur. Kykloplar 10. Afla¤›dakilerden hangisi Minos Dönemi Girit Adas› saraylar›ndan / yerleflimlerinden biri de¤ildir? a. Seriphos ve Siphnos e. Delos ve Kea d. e. Troia c. Bat› avlusu b. Elçilerin karfl›l›kl› olarak daveti e. Kiklad Adalar›’ndaki kültürde esas olarak afla¤›daki dönemlerden hangisi temsil edilmektedir? a. Ventris 4. Mykenai d. c. Atreus’un kiflisel servetinin muhafaza edildi¤i yer c. Melos / H. Surla çevrili olmas› d. bir insan›n tafl›yamayaca¤› büyüklükte iri tafllarla infla edilmifl olan Myken saraylar›n›n duvarlar›n› kimin / kimlerin infla etti¤ini düflünüyordu? a. Demir Ça¤› 2. Saray avlusuna. Minos / H. Minos uygarl›¤›nda. Linear A yaz›s› 7. Arkaik ve Klasik Ça¤ Hellenleri. diplomatik iliflkilerin kurulmas›nda öne ç›kan ve ünitede verilen örnek afla¤›dakilerden hangisidir? a. Eski Hellen tap›naklar›n›n da prototipini oluflturan dikdörtgen planl› basit yap›d›r. Minos ve Miken uygarl›klar›nda. Knossos e. Megaron’un tan›m› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Mezar yap›s›d›r. Erken Neolitik c. Schliemann d. b. ‹lk Tunç d.Ege’de Tunç Ça¤› 17 Kendimizi S›nayal›m 1. Andros ve Syros b. Cenaze törenlerine davet c. Saray deposu e. 8. Ünite . Minos / John Chadwick c. Herakles (Herkül) b. Afla¤›daki Kiklad Adalar›’ndan hangileri mermer yataklar›yla ünlüdür? a. Miken tümülüslerindeki tonozlu yap›ya verilen add›r. Son Tunç e. Mezar yap›s› d. d. “Priamos’un Hazinesi” olarak adland›r›lan de¤erli eflyalar ve mücevherler afla¤›dakilerden hangisinde bulunmufltur? a.1. Amazonlar d. merkezi avluya aç›lan kraliçenin taht odas›d›r. Malia c. Minos / M. Arma¤an de¤ifl-tokuflu 6. Minos halk› c. Lerna . Paleolitik b. D›fl ülkelerden gelen arma¤anlar›n sakland›¤› yer 9.

Bundan böyle bo¤uldu¤u denize onun ad› verilerek Aigaios Pontos / Aigaion Pelagos yani Ege Denizi denir. c 2. Ancak. Böylece Theseus. Theseus ve Ariadne maddelerinden derlenmifltir). babas›na verdi¤i sözü unutarak. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” ile “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. Fakat canavar› öldürdükten sonra. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kiklad Adalar› ve Kültürü” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Minotauros’u öldürerek Labyrinthos’tan ç›kar ve Atina’ya döner. ‹stanbul. Babas› Aigaios. d 8. bo¤a bafll› Minotauros canavar›na yedirirmifl. e 5. Girit Kral› Minos’un k›z› Ariadne de Theuseus’a yard›m eder. bu duruma son vermek isteyen Atina Kral›. ‹flte. kara yelkenle döner. d 4. Yunan mythosunda bu kelime Girit Kral› Minos’un ünlü mimar Daidalos’a yapt›rd›¤› ve içinde insan bedenli. e 3. e 10. o da gençleri. sonsuz ve girift dehlizlerden meydana gelen bir yap›ya verilen add›r. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kiklad Adalar› ve Kültürü” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.18 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Labyrinthos Labyrinthos. Girit Labyrinthos’u yeralt›nda de¤il. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. kurban olarak insan bedenli. Efsaneye göre Atina Kral› Aigaios her y›l Atinal› genç k›z ve erkekleri Girit Kral› Minos’a adak olarak gönderirmifl. Erhat. Anadolu dillerinden türemedir. bo¤a bafll› canavar Minotauros’u saklad›¤› yap› için kullan›l›r. yerüstünde yap›lm›fl bin bir oda ve uzun koridorlardan oluflan çaprafl›k bir yap›d›r. Labyrinthos. Girit’e oradan gelmifl olsa gerek. Mitoloji Sözlü¤ü. c 9. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. kara yelkenleri görünce o¤lunun öldü¤ünü düflünür ve denize atlayarak intihar eder. c 7. 6. o¤lu Kahraman Theseus’u gençlerle birlikte Girit’e gönderir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. canavar› öldürdü¤ünde gemisine beyaz yelken çekerek dönece¤ini söylemifltir. Kaynak: A. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. babas›na. 2008 (Minotauros. Remzi Kitabevi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Troia” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Ona bir yumak iplik vererek Labyrinthos’a girdikten sonra yolunu flafl›rmadan ç›kmas›n› da sa¤lar. sözcük yap›s›ndan da anlafl›ld›¤› gibi Yunanca bir kelime de¤il. b .

Oxford University Press. S›ra Sizde 3 Minos Dönemi saraylar› Girit Adas›’nda yer ald›¤›ndan. Bu nedenle etraflar› surla çevriliydi. J. Minos ve Miken saraylar› aras›ndaki en önemli fark. (1971). ve Hankey. Ancient Greece. (1995).A. TTK. S›ra Sizde 2 Girit. ‹stanbul. Aegean Art and Architecture.Donlan. adaya d›flar›dan yap›lacak bir sald›r›n›n kolay olmayaca¤› aç›kt›r. S. Düfl ve Gerçek (2001). Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. Cambridge. ya¤malam›fllar ve ülkelerine geri dönmüfllerdir. Ancak. (1999).H. piflmifl toprak “tavalar” vs. (1999). Daha ziyade mezarlarda bulunmufl olmalar›. Ünite . Radiocarbon. çev. Bu nedenle Tunç Ça¤› Girit’inde yaflayanlar bir savunma sistemine ihtiyaç duymam›fl olabilirlerdi. Aegean Bronze Age Chronology. Londra. Ancient Greece. Shelmerdine.B . M. J. C. di¤er bir deyiflle saraylar tahkim edilmemifllerdi. Oxford University Press. The Absolute Chronology of the Aegean Early Bronze Age: Archaeology. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. Londra. Minoan and Mycenaean Art. The Mycenaean World. Troia. (1991). Cambridge.Tulunay. S›ra Sizde 4 Troia Savafl› Yunanistan’daki Miken uygarl›¤›n› yaratan Akhalar ile Anadolu’nun kuzey-bat› köflesindeki Troial›lar aras›nda oldu. and History. The Aegean Bronze Age. Cycladic Art. New York-Oxford.T. Ankara. ‹stanbul. Fitton J. A Political. (2002). Kiklad Kültürü’nün en tipik ve ilgi çekici eserleri. J. J. N. eserler üretilmifltir ve bunlar›n hepsi o kültürün parças›d›rlar.Roberts. ‹dollerin ço¤u kad›n formundayd›. çev. S. ve Hitchcock. Londra. (2002). Sheffield.L. tanr›sal gücü temsil eden mermer idolleridir.1. Miken saraylar› ise Yunanistan’da olduklar›ndan. Preziosi. The Mycenaeans. Tunç Ça¤›’nda deniz ulafl›m›n›n ve savafl gemilerinin daha ilerideki dönemlere göre geliflkin olmad›klar› düflünülürse. . Miken saraylar›nda tahkimat›n olmas›.M. Manning. (1995). O. Social. Londra. Akhalar gemilerle Troia’ya gelip kenti kuflatm›fllar. Minos Uygarl›¤›. Cambridge University Press. R. The British Museum Concise Introduction. (2010). Pomeroy. E. S. Cline. D. Warren. . Bu nedenle saraylar›n etraf›n› surla çevirmemifllerdi. New York. Schofield.Burstein.W. Thames & Hudson. P. Mansel. British Museum Press. (1989). History of Ancient Greece. (1997).L. Minos saraylar›nda olmamas›d›r. Bulgurlu-Gün. Cambridge University Press. J.(2008). USA. V. (2008). Londra. L. Homer Kitabevi. W. E. L. Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean. (2000). Cambridge University Press. M. bir ada olmas› nedeniyle d›flar›dan gelecek sald›r›lara karfl› do¤al olarak korunakl›yd›. . Fitton. Dickinson.W. British Museum Press. Stokstad. New York. (2001). Paul Getty Museum. A.T. Giritliler denizden gelebilecek bir sald›r›ya pek ihtimal vermiyorlard›. (2007). Higgins. Art History. Oxford University Press. Minoans. onlar›n ölüyle birlikte mezara b›rak›lmak üzere yap›lm›fl olduklar›n› iflaret etmektedir. Chadwick. and Cultural History. S. (1999). Neils. Harris. S. Bristol. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Alexiou. karadan gelebilecek sald›r›lara aç›kt›. Ege ve Yunan Tarihi.Ege’de Tunç Ça¤› 19 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Kiklad Adalar› Kültürü’nde kuflkusuz boyal› çanak çömlekler.

Ege Göçleri sonunda Yunanistan ve Anadolu’da oluflan yeni toplumsal yap›y› aç›klayabilecek. Anahtar Kavramlar • • • • • • Solon Kleisthenes Demokrasi Boule Ekklesia Halk Meclisi ‹çindekiler • • • • • EGE VE DOR GÖÇLER‹ EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ YUNAN ALFABES‹ KENT-DEVLET‹ AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI • KOLON‹ZASYON Hellen ve Roma Tarihi Ege Göçleri. Ege ve Dor Göçleri ile Kolonizasyon kavramlar›n› aç›klayabilecek. Kent-devleti’ni tan›mlayabilecek.2 Amaçlar›m›z • • • • • • • Ege Göçleri Dor Göçü Kent-devleti Polis Kolonizasyon Yunan alfabesi Tiran HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. KentDevletleri ve Kolonizasyon . Demokrasi kavram›n› ve Atina’daki geliflimini tart›flabileceksiniz. Kolonizasyonun nedenlerini ve sonuçlar›n› aç›klayabilecek.

yüzy›l›n bafl›nda gerçekleflmiflti.Ö. hatta S O R U daha sonra bir k›sm› Anadolu’nun güney-bat›s›na göç etmiflti. Balkan Da¤lar› yöresinden gelen bu insanlar Yunanistan ve Anadolu’dan geçip M›s›r’a kadar ulaflm›fllard›. yüzy›l›n sonunda veya 12. Yeni dönemin bu flekilde adland›r›lmas›n›n nedeni çeflitli eflyalar ile araç gereç ve silah yap›m›nda tuncun yan› s›ra yeni bir metal‹ olarak demirin de K T A P kullan›lmaya bafllanmas›d›r. Yunan gelene¤i. 13. Deniz Kavimleri M›s›r’a vard›klar›nda büyük bir karfl› koyma ile karfl›laflm›fllar ve geri püskürtülmüfllerdi. Akha (Myken) merkezlerinin y›k›l›fl› M. önce 13. sonra da 12. Ege Göçleri’nde iki nüfus hareketi öne ç›kmaktad›r: Deniz Kavimleri ve Dorlar. Yukar›da de¤indi¤imiz gibi. yeterli kan›tlar›n olmamas› nedeniyle. Ancak. Deniz kavimleri en son nereye kadar ilerlemifller ve kimler taraf›ndan püskürtülmüfllerdir? SIRA S‹ZDE Ege Göçleri çerçevesinde üzerinde durulan bir di¤er göç hareketinin ise Dorlar taraf›ndan gerçeklefltirildi¤i öne sürülmektedir. yüzy›l bafllar›nda iki kez bu kavimlerin sald›r›lar›na maruz kalm›flt›. M›s›r. son zamanlarda de¤erini yitirmifltir. Dor göçünü. Akha merkezlerinin y›k›l›fl›n›n yan› s›ra Ege ve Dor Göçlerinin damgas›n› vurAMAÇLARIMIZ du¤u M. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon EGE VE DOR GÖÇLER‹ Bir önceki ünitede de vurguland›¤› gibi.Ö. 12. yüzy›l sonlar›nda. Akha merkezlerinin y›k›l›fl› da bu göçlere ba¤lanmaktad›r.Ege Göçleri. Bu dönem ayn› zamanda Ege Göçlerine sahne oldu¤undan. Ege Göçleri Yunanistan’da yaflayan di¤er topluluklar›n da Yunanistan içindeki hareketlili¤ine sahSIRA S‹ZDE ne oldu¤u gibi. Demir Ça¤›’na geçilmifltir. Yunanistan’›n D Ü fi Ü N E L ‹ M güneyikuzeyinden ne do¤ru inen Dorlar. yüzy›l teorisi. bu topluluklar›n Yunanistan d›fl›na ç›karak Ege co¤rafyas›nda ve hatta ötesindeki hareketlili¤ine de sahne olmufltu. TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE 1 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . daha ziyade Peloponnesos Yar›madas›na yerleflmifller. Muhtemelen kuzeyden. daha önce Yunanistan’dan kovuD‹KKAT lan ve tekrar yurtlar›na dönen Herakleso¤ullar›’na ba¤lamaktad›r. yüzy›lla birlikte Ege co¤rafyas›nda Tunç Ça¤› sona ermifl. M. 1200 civar›nda büyük güçlerin birer birer y›k›l›p gitmeleri bilim adamlar›n› Deniz Kavimleri teorisine yöneltti.Ö. Neredeyse ayn› tarihlerde hem Troia hem de Hitit Devleti tarih sahnesinden silindi. Uzun süre kabul gören ve zorlama bir senaryo izlenimi veren bu 19. Akha merkezlerinin y›k›lmas›nda Dorlar›n da rolü olabilece¤i öne sürülmektedir.

Panionion (Ionlar Birli¤i) çat›s› alt›nda bir birlik oluflturmufllard›. Ayr›ca Kyme. Aigai (Köseler Köyü-Nemrutkale).1 Ege göçleri.142) sözünü etti¤i on iki Ion kenti. yüzy›l sonlar›nda gerçekleflmiflti. Larissa (Buruncuk Köyü). Priene (Güllübahçe). Lebedos (Gümüldür). Myus (Avflar Köyü). Aiol kolonizasyonundan sonra ama yine M. Daha sonra. Klazomenai (Urla). Yunanistan’daki Thessalia ve Boiotia bölgelerinden gelen Aioller. Khios (Sak›z Adas›). Erythrai (Ild›r›) ve Samos’tur (Sisam Adas›). Kyme (Alia¤a-Nemrut Koyu). Cartledge (ed. Aiolis’teki baflka ufak kentlerin de kurucusuydu. Notion (Ahmetbeyli).). Peloponnesos’un kuzeyindeki yurtlar›ndan sürülüp geçici bir süre Atina’da yerleflmifller ve gelene¤e göre Atina kral› Kodros’un o¤ullar›n›n liderli¤inde Bat› Anadolu’da bugünkü ‹zmir ve civar›na göç etmifllerdi. On iki Ion kenti. Ionlar. Lesbos Adas› ile Bat› Anadolu’nun kuzeydo¤u kesimine (Edremit Körfezi ve civar›) yerlefltiler.22 Resim 2. Ion kolonizasyonu. Hellen ve Roma Tarihi Bat› Anadolu’ya ilk gelenler Aioller idi. Bu kentler. Kaynak: P. Bu nedenle bu bölge Aiolis ad›n› ald›. Bu kentlere daha sonra on üçüncü kent olarak Smyrna dahil olmufltur. Atina’n›n da yer ald›¤› Attika bölgesi ve Euboia Adas›’ndan yola ç›kan Ionlar. Neontheikhos (Yan›kköy). Miletos (Balat). Teos (S›¤ac›k).149). Pitane (Çandarl›). Ancak bu son kent yani Smyrna sonradan Ionia’ya dahil olmufltur. Temnos (Görece-Kayac›k Tepesi). Yunan dili ve lehçeleri. Aigiroessa (Kavakl›dere Köyü). s. Ionia’n›n güney s›n›r› Büyük Menderes Irma¤›’na de¤in uzan›yordu. (1998). Herodotos’un (I. 10. Kuflkusuz. Herodotos (I. Phokaia (Eski Foça). on iki Aiol kentinden söz etmektedir. 39. Ephesos (Selçuk). Killa (Zeytinli Köyü yak›n›nda?). Gryneion (Yeniflakran) ve Smyrna’d›r (‹zmir). Kolophon (De¤irmendere). Myrina (Alia¤a-Kalabaktepe). Bat› Anadolu’nun orta kesimine yerlefltiler ve bölge onlar›n ad›ndan dolay› Ionia ismini ald›. Dinsel ve siyasal nitelikli bu birli¤in toplant› yeri Priene topraklar›nda olup bugünkü Güzelçaml› mevkiindeydi. Birli- .Ö.

Heksapolis. Knidos. 900-750/700) olmak üzere iki evre alt›nda ele al›nmaktad›r. Ünite . sosyal ve kültürel geliflimin tohumlar›n›n Karanl›k Ça¤’›n geç evresinde (özellikle S O R U M. Ialysos ve Kamiros taraf›ndan oluflturulan “Alt›kent” Birli¤i. Ionlar›n on iki kent-devleti gibi. Fenikelilerden al›nan sessiz harflere sesli harfler eklenerek ‹ M Yunan alfaDÜfiÜNEL ‹NT RNET besinin oluflturulmas› da geç evrede olmufltur. Ionlar ve Dorlar Anadolu’nun hangi bölgelerine yerleflmifllerdi? S‹ZDE SIRA Heksapolis: Anadolu’nun güney-bat› köflesinde Kos. Bu nedenle KlasikEÇa¤’daki siyasal. Halikarnassos’a tap›na¤›n kap›lar›n› kapatm›fllard›.Ö.2. Halikarnassos’un Birlik d›fl› kalmas›yla. geç evrede Vyerleflim yerleriTELE ‹ZYON SIRA S‹ZDE nin say›s›nda ve nüfusta art›fl oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Kuflkusuz bu dönem.Ö. Kabaca M. Bildiklerimiz daha çok Homeros’un destanlar›na dayanmaktad›r. Lindos (Rhodos Adas›’nda).Ö. 8. Halikarnasos ile Rhodos Adas›’ndaki Lindos. Ephesos’un güneyindeki Melia/Melie halk›na savafl ilân etmesi gösterilmektedir. 1100-900) ve geç SIRA (M. Birli¤in kurulma nedeni olarak baz› önde gelen Ion kentlerinin. isminde yer ald›¤› gibi hiçbir O R U “karanl›k” bir dönem olmad›. Dorlar›n da alt› kentten (Heksapolis) oluflan bir birlikleri vard› ve dinsel merkezleri Knidos topraklar› içinde bulunan Triopion Tap›na¤› idi. Aioller. Karanl›k Ça¤’›n nispeten “karanl›k” yani belirsiz olan dönemi. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 23 ¤in. 1100 ile 750/700 y›llar›n› aras›n› kapsayan bu D‹KKAT döneme iliflkin bilgilerimiz. Kos (‹stanköy Adas›) ve Knidos’u (Datça-Refladiye) sayabiliriz. Melia’daki Poseidon Helikonios Tap›na¤› yeni federal merkezin ibadet merkezi olmufltu. üye kentlerin ba¤›ms›zl›¤›n› k›s›tlay›c› bir politikas› yoktu. burada daha önce yaflayan Karlar’dan dolay› Karia ad›n› tafl›maktayd›. Apollon onuruna düzenlenen yar›flmalardan birinde kazand›¤› üçayakl› kazan›. geç evrede siyasal ve kültürel tablo biraz daha ayd›nlanm›flt›r. K ‹ T A evrede. Karanl›k Ça¤. Ialysos (Rhodos Adas›’nda). erken (M. 8. yüzy›lda infla edilmifl olan Samos’takiTHera Tap›naD‹KKA ¤›’d›r. polis denen kent-devletleri ile klasik dönem tap›naklar›n›n öncüleri de Karanl›k Ça¤’›n geç evresinde ortaya ç›km›flt›r. Yunanistan’da nüfusun önemli ölçüde azald›¤›. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P .Ö. geç evresi ise “Geometrik” Dönem olarak adland›r›l›r. ne yaz›k ki.Ege Göçleri. ölülerin gömülmesi (inhumasyon) yerine yak›ld›¤› (kremasyon) anlafl›lmaktad›r. 144) Halikarnassoslu Agasikles. Eskiça¤ yazarlar› Halikarnassos’u Yunanistan’›n Argolis bölgesindeki Troizen’den gelen göçmenlerin. âdet oldu¤u üzere tap›na¤a adamak yerine evine götürmüfl ve bu yüzden di¤er befl Dor kenti. yaz›n›n (Linear A) kullan›lmad›¤›. yap›lan çal›flmalar bu dönemin siyasal ve kültürel yaflam›n› gözler önüne sermektedir. EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ 2 SIRA S‹ZDE Akha merkezlerinin Ege Göçleri sonras›nda ortadan kalkmas›ndan sonra. yüzy›l) at›ld›¤›n› söyleyebiliriz. En erken tap›naklardan biri M. Karia’daki önemli Dor kentleri aras›nda Halikarnassos (Bodrum).Ö. Bu bölge. çok azd›r. Pentapolis’e (Beflkent) dönüflmüfltü. Herodotos’un anlatt›¤›na göre (I. Ege dünyas›nda ‘Karanl›k Ça¤’ veya “Yunan Orta Ça¤›” ad› verilen bir suskunluk dönemi S zaman yaflanm›flt›r. Son olarak da Dorlar. Kameiros (Rhodos Adas›’nda). Knidos’u ise Spartal›lar›n kurdu¤unu belirtir. S‹ZDE Karanl›k Ça¤’›n erken dönemi ayn› zamanda “Protogeometrik” Dönem. özellikle Rhodos ve Kos’a (‹stanköy) yerlefltiler. Ancak. Bat› Anadolu’nun güneybat› köflesi ile karfl›s›ndaki adalara. erken evresidir. önceErken P ki Akha merkezlerinde iskân›n devam etmedi¤i. Bu adland›rmalar o dönemde imal edilen vazolardaki AMAÇLARIMIZ süsleme tarz›na göre yap›lm›flt›r.

Bu alfabe M. yaz›y› Yunanistan’a getirenin Fenikeli Kadmos oldu¤unu söylemektedir. ‹talya’da Napoli Körfezi’nde yer alan Pithekoussai’daki bir mezarda bulunan ve M. geliflkin bir Yunan kent-devleti- . yüzy›la kadar da ç›kart›lmaktad›r).Ö. yüzy›l›n ilk yar›s›na tarihlenmekte olup bilinen en Eski Yunanca yaz›t olmas›n›n yan› s›ra. Yukar›da vurgulad›¤›m›z gibi. yüzy›l›n ikinci yar›s›na tarihlenen piflmifl topraktan kap üzerinde ise “Ben Nestor’un kab›y›m. yak. Yak›n Do¤u’daki kent-devletleri ile Eski Yunan kent-devletleri gerek kavramsal gerekse içerik olarak birbirinden farkl›d›r. Ancak ilk zamanlarda kent-devletleri s›n›rl› topra¤a sahip ve s›n›rl› say›da nüfusu bar›nd›ran küçük ölçekli yerleflimlerken. 1100) gerçekleflmifltir.. 8. Fenikeliler ile ticaret iliflkileri sonucunda daha da gelifltirmifller ve onlardan ald›klar› sessiz harfler ile Eski Yunan alfabesini oluflturmufllard›. Kuzey Suriye’de yaflayan Fenikelilerin 22 sessiz harften oluflan alfabe yaz›s›n› meydana getirmeleri M. 8. Yaz›t. Zamanla sessiz harflerin aras›na sesli harfleri yerlefltirip. Önceleri sa¤dan sola yaz›lan Eski Yunanca.Ö. Boustrophedon: Önce sa¤dan bafllayarak sola do¤ru yaz›lan ve dönüflümlü olarak (sa¤-sol) bu flekilde devam eden yaz› türü. yeni harfler de ekleyerek Eski Yunanca yaz›y› son flekline getirmifllerdir. Thera. Ege co¤rafyas›nda Yunan karakterli kent-devletlerinin ortaya ç›k›fl›. 2. daha sonra soldan sa¤a yaz›lmaya bafllanm›flt›r. Ksi Omikron Rho Psi KENT-DEVLET‹ Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri Her biri siyasal ve toplumsal olarak örgütlenmifl olan kent-devletleri uzun zamand›r Yak›n Do¤u’da mevcuttu.2 Eski Yunan alfabesi. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren Yunanlarca kullan›lmaya bafllanm›flt›r (bu tarih 10. M.Ö. yüzy›l gibi erken bir tarihte ‹talya’ya kadar ulaflt›¤›n› göstermesi aç›s›ndan önemlidir. Resim 2.” yaz›s› bulunmaktad›r. Yunanca’n›n M. Roma’ya birkaç kilometre uzakl›ktaki Gabii nekropolünde (mezarl›k) Eski Yunanca bir yaz›t bulunmufltur.Ö. Akhalar›n saray merkezli yerleflimlerinin çökmesinden sonra olmufltur. biny›l›n sonlar›nda (M.Ö. Ancak Yunan örnekleri gibi yayg›n de¤illerdi ve uzun süre varl›klar›n› sürdürememifllerdi. atalar› olan Akhalar›n kulland›¤› Linear B yaz›s›n›.24 Hellen ve Roma Tarihi YUNAN ALFABES‹ Tarihçi Herodotos (V. Girit) günümüze kadar gelmifltir.. 1989 y›l›nda ‹talya’n›n Latium ovas›nda. Yunan alfabesinin ilkel formuna ait yaz› örnekleri Dor lehçesinin konufluldu¤u adalarda (Melos. Yunanlar da. zamanla büyümüfller ve Yunanlar için yeni bir yaflam alan› haline gelmifllerdir. 8. 8.58).Ö.

Artemis. Kent-devletini genelde tek bir kent oluflturmakla birlikte. yüzy›lda. Athena. 8. din ve kültür birli¤iydi. Poseidon) inan›yorlard›.144) göre. insanlar›n birlikte iyi bir yaflam sürmeleri polis ad› verilen kent-devletinde mümkün olmufltu.2. Bir kent-devletinin sahip oldu¤u ya da olmak istedi¤i en önemli üç özellik ise a) baflka devletlerin veya d›fl güçlerin egemenli¤inde olmamay› ifade eden ba¤›ms›zl›k (eleutheria). Korinthos yerine Korinthoslular gibi). Akdeniz’in herhangi bir yerindeki kent-devletini ziyaret etti¤inde kendini evinde hissederdi. Esas olarak kamusal. sikke darb›n›n da bir kent-devleti için önemli bir kriter olaca¤› aç›kt›r. üst düzey devlet yöneticilerin toplant› mekan› (prytaneion). Sosyo-ekonomik ve siyasal yap›s› itibariyle her kent-devletinin. surun d›fl›nda ikâmet edenler surun içine. tar›msal karakterli bir toplumsal yap› gösteriyordu. Yunanlar›n paylaflt›klar› dört ortak unsur. Homeros’un da anlatt›¤› tanr›lara (Zeus. yüzy›lda yaflayan Pausanias (X. ba¤›ms›zl›k ilkesi göz önüne al›nd›¤›nda.Ege Göçleri. Bu nedenle bir kent-devletinin yurttafl›. Atina yerine Atinal›lar. Tarihçi Herodotos’a (8. Burada kent-devletinin merkezi ile k›rsal kesimi aras›nda ortaklafla bir yaflam (symbiosis) söz konusudur. gelenek. hatta akropolise s›¤›n›yorlard›. “Politika” sözcü¤ü de polis’ten türetilmifltir. yarg› ve yürütmenin devlet organlar›ndaki da¤›l›m› ve ifllevleri de bu anayasa ile belirlenirdi. Apollon. giyim kuflam. bu da bize kent-devletinde yurttafllara verilen önemi göstermektedir. kendi kendine yeterli. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 25 ne ancak Karanl›k Ça¤’›n son evresinde. bazen birkaç kent ya da daha ufak yerleflim biriminin bir araya gelerek bir kent-devletini meydana getirdi¤ini görüyoruz (synoikismos). dinleri ve adetleriydi.Ö. 2. hem kent merkezini (asty) hem de kendisine ba¤l› köylerin bulundu¤u k›rsal alan› (khora) kaps›yordu. Yasama.S. atalar›. ‹stihkâm edilmifl ba¤›ms›z bir devlet olan polis. Genel olarak bir kent-devleti etraf› surla çevrili ve akropolis ad› verilen yüksekçe bir tepede kuruluyordu. Kuflkusuz kent-devletinin karakteristik özellikleri aras›na baflkalar› da konabilir. M. yurttafllar›n›n sa¤l›kl› koflullarda ve eflit haklara sahip olarak yaflamalar›n› sa¤lamak için bir anayasas› vard›.IV. bir kent-devletinin karakteristik özellikleri aras›nda s›ralanan tüm unsurlar› en k›sa olarak “tam ba¤›ms›zl›k ilkesi”yle ifade edebiliriz. ticari ifllevinin yan› s›ra sosyal bir ifllevi de olan agora. Eski Yunan siyasal ve toplumsal yaflam›n›n en karakteristik örgütlenifl biçimi olan kent-devleti. M. dinsel ve özel olmak üzere üç yaflam alan›n›n bulundu¤u bir kent-devleti. Kent-devletindeki belli bafll› yap›lar aras›nda. Bu kent devletleri Eski Yunanca’y› konufluyorlar. yüzy›l filozofu Aristoteles’e göre. “agoras›z ve tiyatrosuz bir kent-devleti düflünülemeyece¤ini” yazmaktad›r. meclis binas› (bouleuterion). dini ibadetin yap›ld›¤› bir veya birden fazla tap›nak. rastlanmaktad›r.Ö. ‹lk kent-devletleri belirli bir topra¤a sahip. d›fl güçlerin müdahalesine maruz kalmamay› ve kanunlar›n› diledi¤i flekilde oluflturmay› ifade eden özgürlük (autonomia) ve c) kendine yeterlilik / ekonomik ba¤›ms›zl›k (autarkeia) idi. Örne¤in. 4. Söz konusu kent devletlerini bir arada tutan dil. Yunan kökenli bu kent devletleri hiçbir zaman bir araya gelip tek bir Hellen (Yunan) devlet çat›s› alt›nda toplanmam›flt›r. mimarl›k. D›flar›dan gelen sald›r›larda. polis (ço¤ulu poleis) terimiyle ifade edilmektedir. görenek aç›s›ndan Eski Hellen dünyas› ile benzeflen bir kültürü paylafl›yorlard›. Yukar›da.1). Kent-devletlerinin fiziksel büyüklü¤ü ve demografik yap›s› de¤iflkenlik gösterse de kent-devletlerinde yaflayanlar kendilerini tek bir ulus olarak görüyordu. Ünite . b) iç ifllerinde özgür olmay›. dilleri. bu anayasaya göre düzenlenirdi. gösteri oyunlar›. Eskiça¤’da. konser ve mü- . Keza. Toplum. devletin ad›ndan ziyade içinde yaflayan yurttafllar›n ad›yla an›l›rd› (örne¤in. Sanat. M.

baz›lar› zaman içinde eklenmifltir.Ö. yüzy›ldan itibaren görüldü¤ünü vurgulam›flt›k. söz konusu kent-devletleri basileus (ço¤ulu basileis) ad›n› tafl›yan krallar tara- . atletizm yar›flmalar› ile araba yar›fllar›n›n yap›ld›¤› stadion ile arfliv binas› (metroon).Ö.-9. 6. s. SIRA S‹ZDE Kaynak: Blois-Spek D‹KKAT SIRA S‹ZDE (1997). yüzy›l) kent-devletlerinde yoktu. Ancak yukar›da s›ralanan yap›lar›n tamam›. yüzy›llar). Mezarl›k (nekropolis) surlar›n d›fl›nda yer al›yordu. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET Yönetim Biçimleri Geliflkin bir kent-devletinin M. S R U birOkent-devletinde kamu binalar› ile tap›naklar›n yer D ‹ K K yüksek ald›¤› A T kesimdi. 8. güreflin yap›ld›¤› palaistra.Ö. darphanenin varl›¤› sikkenin icad›yla iliflkili oldu¤undan. yüzy›l bafl›ndan itibaren söz konusudur. Yunan topluluklar›n›n henüz geliflkin kent-devleti modelinde örgütlenmedikleri ama daha basit bir çat› alt›nda toplanm›fl olduklar› dönemde (M. ancak M.26 Hellen ve Roma Tarihi zik dinletileri için tiyatro ve odeion.3 DÜfiÜNEL‹M S O R U Atina Akropolisi. 8.Ö. SIRA S‹ZDE 3 SIRA S‹ZDE Kent-devletinin karakteristik özellikleri nelerdir? DÜfiÜNEL‹M Resim 2. erken dönem (M. 112. darphane. sa¤l›k oca¤› ve hapishane gibi di¤er kamu yap›lar› bulunuyordu. e¤itime ayr›lm›fl olan gymnasion. çizim. Akropolis. Örne¤in. 11. Kütüphane binalar› ise Hellenistik dönem kent-devletlerinin gözde mekânlar›d›r.-7.

Bat›’daki kent-devleti yap›s› demokratik bir anlay›fl›n ürünü idi. Tiran sözcü¤ünün kökeni. genelde arkhon ad› veriliyordu. Krall›¤›n sürdü¤ü tek yer Sparta idi. Platon ve Aristoteles gibi güçlü muhalifleri de vard›. Baz› kent-devletlerinde önde gelen aristokratlar için farkl› bir isim kullan›lm›flsa da. yüzy›l sonlar›nda Atina’da demokratik yönetimin kurulmas›yla.Ege Göçleri. Antik Ça¤’da demokrasi. yüzy›ldan itibaren ortadan kalkmaya bafllam›flt›r. Eski Hellen kent-devletlerinde at›lm›flt›r. M.Ö. M. demos (halk) ve kratos / kratia (güç) sözcüklerinden türetilmifl olup “halk egemenli¤i” demektir. daha sonra iki kral yönetime ortak olmufllard›r. yüzy›l filozofu Aristoteles bu dönemden övgüyle söz eder. Özetle. Kent devletlerinin geliflmeye bafllamas›yla krallar yönetim mekanizmas›n›n d›fl›nda kalmaya bafllam›fllar ve yerlerini aristokratlara terketmifllerdir. yüzy›l) eserinde geçmektedir. yönetimi zorla ele geçirmelerinin verdi¤i hoflnutsuzluk ve diktatör gibi davranmalar› nedeniyle halk›n sevgisini yitirmifller ve demokrasiyi yerlefltirmeye çal›flan kent-devleti yap›s› içinde “istenmeyen kifliler” olarak kabul edilmifllerdir. Baz› kent-devletlerinde tiranlar. Demokrasinin temeli.2.Ö. Bu nedenle demokrasi karfl›t› ayd›nlarda. demokratik yönetimin zamanla okhlokratia denen “avam yönetimine” dönüflerek dejenere olaca¤› endiflesi vard›. zamanla yanlar›na aristokratlar› da alm›fllard›r. Yani. siyasal örgütlenmelerdeki de¤ifliklikle kent-devletlerindeki monarflik yap›n›n. Demokrasiye karfl› olanlara göre ancak soylular. önceleri krallar tek bafllar›na hüküm sürerken. yönetim do¤rudan halk›n elinde bulunmaktad›r.Ö. halk›n sevgisini kazan›yorlard›. 7. çünkü Eskiça¤›n daha önceki devirlerinde Do¤u devletlerinin bafl›nda bulunan ve kendini tanr›n›n temsilcisi. aristokratlar›n söz sahibi oldu¤u aristokratik nitelikli oligarflik yönetim biçimine b›akt›¤›n› söyleyebiliriz. Perikles ve Sokrates gibi taraftarlar› varsa da. Lydia dilinde “bey” ya da “efendi” anlam›na gelen tyrannos’a (zorba-despot) dayanmaktad›r. devlet yönetimi cahil halk tabakas›na ya da “ayaktak›m›na” b›rak›lamayacak kadar ciddi bir iflti.Ö. yüzy›llarda görülen tiranlar.Ö. yerini. krall›kla demokratik yönetim aras›ndaki geçifl sürecinde ortaya ç›km›fllard›r. Ksenophon. aristokratlar ve tiran yer almamakta. Demokratik yönetimde devletin bafl›nda art›k kral. her zaman yüceltilen ve g›pta ile bak›lan bir yönetim flekli olarak görülmüyordu. Burada önceleri bir kral hüküm sürerken. Herodotos. Bir yönetim biçimi olarak demokrasi (demokratia) ilk kez Herodotos’un (M. Nitekim daha sonra. Homeros’un Odysseia destan›nda Phaiaklar Kral› Alkinoos’un yan›nda on iki aristokrat vard›r. Tiranlar ilk zamanlarda egemen olduklar› kent-devletlerinde iyi ifller yap›yorlard›. Aristophanes. Esas olarak M. Atina’daki demokrasi rüzgârlar›n›n da etkisiyle. 6. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 27 f›ndan yönetiliyorlard›. Ünite . 7. 4. . genellikle toplumun soylu ve zengin s›n›f›ndan ç›k›yor ve afla¤› tabakan›n deste¤ini alarak yönetimi ele geçiriyordu. tiranlar kovulmufl ve demokratik yönetimler kurulmufltur. Demokrasinin. M. Önceleri basileus denen krallar›n yönetiminde olan Hellen kent-devletlerinde giderek zengin bir s›n›f›n (aristokratlar›n) olufltu¤unu görüyoruz. Bu arada birçok kent-devletinde tiranlar›n egemenli¤ini görüyoruz. Fakat. ak›ll› ve üstün insanlar›n kendilerini yasalar›n üstünde görerek kral olarak atanmalar› adil ve hakl›d›r. Demokrasi. 5. ve 6. zenginler ve e¤itimliler devleti iyi bir flekilde yönetebilirdi. Ege dünyas›nda pek çok yerde krallar M. hatta tanr› olarak kabul eden hükümdar ile ona kay›ts›z flarts›z ba¤l› uyruklardan meydana gelen devlet yap›s› karfl›s›nda. Kentlerinin imar› için çal›fl›yorlar. giderek. yüzy›lda. Ona göre ilk dönemlerde erdemli.Ö. di¤er kent-devletleri de demokratik yönetim fleklini benimsemifllerdir. 8. Di¤er bir deyiflle kent-devletlerindeki ilk yönetim flekli monarfliydi.

. Kent-devletlerinde al›nan kararlarda iki meclisin ad› birarada an›l›rd›. Bu meclis Halk Meclisi’nin yönetim kurulu gibi iflliyor ve yürütme gücünü elinde tutuyordu (modern anlamda hükümet gibi). nadiren iki y›l görev yaparlard›. Kamu ad›na görev yapan bu kifliler devletin önemli mevkilerinde görev al›rd› ve devletin iflleyiflinden sorumluydular. Roma ‹mparatorlu¤u Dönemi’nde Lykia bölgesindeki Trebenna’da ve Pamphylia bölgesindeki Perge’de Halk Meclisi binas›n› iflaret eden yaz›t parçalar› bulunmufltur. yasama ve yarg› gücünü elinde tutan bir siyasal organ olup iç ve d›fl politika meselelerini görüflürdü. hükümetin bafl›yd› ve baz› durumlarda y›la ad›n› vermekteydi (eponim). Boule’yi ve gerekirse Halk Meclisi’ni toplanmaya davet etmek Prytaneis’in göreviydi. Ekklesia’da al›nan kararlar›n yürütülmesini de sa¤lad›¤› anlafl›lmaktad›r. Ionia. Ekklesia’n›n gündemini haz›rlamas›n›n yan› s›ra. Devlet misafirleri ve olimpiyat flampiyonlar› burada a¤›rlan›r.daha sembolik bir karakter tafl›makta olup bu meclise az say›da yurttafl›n kat›l›m› söz konusuydu. Halk Meclisi’ne tüm özgür erkek yurttafllar kat›ld›¤›ndan çok büyük bir alana ihtiyaç vard›. Prytaneis’in üyeleri 24 saat görev yapar ve tüm masraflar› devlet taraf›ndan karfl›lan›rd›. Ancak her iki meclisin de ifllevi demokratik yönetimlerde daha fazla hissedilir olmufltur. Yurttafllar (politai) daha ziyade agora veya tiyatro’da ya da kentin hemen d›fl›ndaki uygun bir aç›k alanda toplan›rd›. hakatostys) kay›tl› olan erkek yurttafllar›n tümü kat›labiliyordu. Ancak. Prytaneis’in toplant› yeri Prytaneion ad› verilen yuvarlak planl› (tholos) bir mekand›. Eski Hellen siyasal yaflam›n›n en önemli kurumu olan Halk Meclisi. normalde.28 Hellen ve Roma Tarihi Yönetim Kurumlar› fiehir Dan›flma ve ‹dare Meclisi (Boule) ile Halk Meclisi’nin (Ekklesia) ilk zamanlardan itibaren kent-devletlerindeki varl›¤› bilinmektedir. Roma ‹mparatorlu¤u Dönemi’nde Halk Meclisi -Klasik ve Hellenistik Ça¤lara göre. magistratlar›n seçimi. yani Ekklesiasterion bulunmazd›. Halk Meclisi. Genelde bir y›l. yurttafllar›n oluflturdu¤u kabilelerden belli say›da kiflinin kat›ld›¤› bir meclistir. kent-devletini oluflturan yurttafllar›n ba¤l› oldu¤u kabile teflkilatlar›ndaki temsilcilerin oluflturdu¤u bir meclisti. Perikles zaman›nda al›nan bir kararla Boule üyelerine ücret ödenmeye bafllad›. hergün toplan›rd›. Magistratlar Meclislerden sonra bir kent-devletinde en büyük güç yüksek devlet memurlar› olan magistratlardayd›. savafl ve bar›fla karar verme. ancak askeri komutanlar ve maliyeciler Halk Meclisi taraf›ndan oylanarak seçilirdi. Teorik olarak ayda iki veya üç defa toplanan Halk Meclisi’ne 18 (veya 20) yafl›n› doldurmufl ve ba¤l› olduklar› kabile teflkilat›na (ör. yarg›lama ve sürgüne gönderme kararlar› Halk Meclisi’nin yetki ve sorumlulu¤undayd›. Bir di¤er önemli meclis olan Boule. Üyelerinin kura ile belirlendi¤i Boule’ye devam eden yurttafllar olgun yaflta (30 yafl›n üstü) olmak zorundayd›. Ancak. Boule’nin. Halk Meclisi’nde görüflülecek maddeleri haz›rlayan Boule. Genelde Boule’ye bitiflik yer alan Prytaneis ise Boule’nin alt komisyonu olarak görev yapard›. Atina’da). phyle. Magistratlar kura ile seçilirdi. Bafl magistrat. Devletin tüm acil iflleri önce Prytaneis taraf›ndan ele al›n›rd›. Bafl magistrat genelde “arkhon” olarak an›lmaktad›r (ör. Devlet ifllerinin aksamadan sürdürülmesi gerekti¤inden Boule. arkhonluk d›fl›nda bafl-magistratl›k unvanlar› da vard›. tüm “erkek” yurttafllar›n kat›ld›¤› ve Boule’nin ald›¤› kararlar›n onayland›¤› bir meclisti. demos. kanun yapma. Bu nedenle bir kent-devletinde Halk Meclisi binas›. Kuflkusuz. kutsal ateflin sürekli yanar kalmas› sa¤lan›rd›. Örne¤in.

Ege Göçleri. ebeveyinden birinin veya her ikisinin o kent-devletinin yerlisi olmas› ve soyluluk say›labilir. buralarda oturan zengin ve soylu s›n›f ile halk tabakas› aras›nda sürtüflmeler bafllam›flt›r. aristokrat kesim ile yapt›¤› mücadele olumlu sonuç vermifltir. çünkü bu flekilde soylu s›n›f›n dedi¤i oluyor ve görece hukuk kurallar› daha çok soylu s›n›f›n ifline yar›yordu.000’i kente sonradan gelip yerleflen yabanc›lar ve 100. kent-devleti ironik E L E V ‹ Z Y“erkekler kulübü” olarak da nitelendirilmektedir. y›la ad›n› veren magistrat› ifade eder. yüzy›lda Atina’n›n nüfusu. hangi tür suça ne ceza verilece¤ini ya da nelerin suç say›l›p say›lmayaca¤›n› ö¤renmifltir.E T ‹NTERN Peloponnesos (Mora) Yar›madas›’ndaki Sparta’n›n halk› esas olarak Sparta’da ikamet eden yurttafllar (Spartal›lar). kentte yaflayan yabanc›lar (metoikoi) ve köleler oluflturuyordu. Yasalar›n yaz›l› hale getirilmesini isteyen toplumun afla¤› kesiminin.000’i yurttafllar veT aileleri. Lydia ve yine baz› SIRA Ionia kentlerinde Prytanis idi. Magistratlar›n yayg›n görev süresi S‹ZDE olmas›na bir y›l ra¤men daha k›sa süreli olanlar da vard›. sadece yurttafllar da demos olarak adland›r›labildi¤i gibi yurttafllar›n oluflturAMAÇLARIMIZ du¤u Halk Meclisi de demos olarak adland›r›lmaktayd›. 5. Pamphylia. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI Kent-devletlerinin geliflmeye bafllamas› sonucu. kentin civar›nda oturan yar›-yurttafllar (perioikoi ) ve topra¤a ba¤l› bir tür yar›-köle (devlet kölesi) s›n›f›n› oluflturan heilotes ’ten olufluyordu. Her yurttafl. Kent-devletinde. yaflam›n›n belli bir y›S O R U l›nda bir devlet görevini üstlenece¤ini bilirdi. D‹KKAT SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT Halk Kent-devletinde yaflayan halk›n tamam›n›n Eski Yunanca’daki karfl›l›¤› demos’tur. yasalar›n yaz›l› hâle getirilmesi önceki Eski Do¤u toplumlar›ndan biliniyordu. Halk›n orta ve afla¤› s›n›f›. Periokoi olarak adland›r›lan. Ünite . . görevde bulundu¤u süredeki icraat›n›n ve kamu kaynaklar›n› nas›l kulland›¤›n›n Lhesab›n› verDÜfiÜNE ‹M mek zorundayd›.000’i de köle olmak üzere toplam 300.2. fiunu da vurgulamak gerekir ki. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 29 Lydia.000 kifli olarak tahmin edilmektedir. Bu kriterler aras›nda. Böylece kanunlar›n yaz› ile saptanmas› sonucu herkes. Yurttafll›k kriterleri bir kent-devletinden di¤erine de¤iflkenlik gösterebilmektedir. Âdeta tanr› buyru¤u olarak kabul edilen ve aristokratlar›n ifline yarayan sözlü yasalardan (thesmoi). Görevi sona eren magistrat. Karia ve Phrygia bölgelerindeki kent-devletlerinde devletin bafl› Stephanephoros iken. K ‹ A P Örne¤in M. toplumun her kesiminin sosyal ve siyasal yaflam›n› adil bir flekilde düzenleyen yaz›l› yasalara (nomoi) geçifl. demokrasi için de önemli bir ad›md›. 170. tar›mla u¤raflmakta ve ald›klar ürünü Spartal›lara vermekteydiler. uzun y›llar ayn› görevi yapmak gibi bir durum söz konusu de¤ildi. 30. Eponim magistrat. çevre köy ve kasabalarda oturanlar ise kölelefltirilmemifllerdi. nüfusun görece az k›sm›n› özgür erkek yurttafllar olufltururken. yurttafll›k haklar›na sahiptiler. Ancak. gelenek ve görene¤e göre yorumlan›p uygulanmas›ndan hoflnut de¤ildi.Ö. Günümüz devletlerindeki bürokratlar gibi. di¤er büyük k›sm›n› onlar›n eflleri ve çocuklar›. Say›ca heilotlardan az olan Spartal› erkek yurttafllar da onlar› egemenlik alt›nda tutabilmek için kat› bir yönetim uyguluyorlard›. Kad›nlar yurttafl say›lmad›klar›ndan ve poT olarak O N litik haklardan mahrum bulunduklar›ndan. Adalet kavram›nda çifte standart endiflesi bundan böyle kalk›yordu. âdetlere. Pisidia ve Oval›k Kilikia’da Demiurgos. yasalar›n ya da toplum yaflam›n› düzenleyen kurallar›n. Sparta nüfusunun önemli bir k›sm›n› oluflturan heilotlar.

“yasalar›n› kanla yazd›” yak›flt›rmas› bile yap›lm›flt›. 624 / 621) gösterebiliriz. Bu dört s›n›f ve servetleri flöyledir: . topluma yeni bir düzen vermek üzere Drakon’un ortaya ç›kt›¤›n› görüyoruz. Atina kanunlar›n› ilk kez bir sisteme ba¤layan ve de yaz›l› hale getiren Drakon idi. Drakon yasalar›.Ö. esas olarak adam öldürme ve tecavüz suçlar›na verilecek cezalar› belirlemifltir. Yapt›¤› toprak reformu ile de halk›n sevgisini kazanm›flt›r. Drakon. Fakirler ya da orta s›n›f aleyhine bozulan dengeyi kurmak için Solon. M. 494 y›l›nda Solon’u arkhon (devlet baflkan›) seçtiler.Ö. 6. Borcundan dolay› köle olanlara da özgürlükleri yeniden verilmiflti. Attika’da oldu¤undan daha yüksek fiyatla sat›lmas›n›n önüne geçilmesi amaçlanm›flt›. ekonomik koflullardaki s›k›nt› da eklenince. Halk›n afla¤› tabakalar›ndaki hoflnutsuzlu¤un ciddi boyutlara ulaflt›¤› bir s›rada Atinal›lar. Solon. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda bafl gösteren yönetim ve iktidar sorununa. yak. önce köylünün borçlar›ndan dolay› toprak ve özgürlü¤ünü kaybetmesini önlemifl. 7. zeyinya¤› d›fl›nda di¤er tar›m ürünlerinin ihrac›n› yasaklam›flt›r. Ancak bu yasa koyucunun ad›ndan baflka bir bilgiye sahip de¤iliz. aristokrasinin halk›n üzerindeki gücünün ifadesiydi. ayr›ca di¤er ihraç mallar›n›n Attika d›fl›nda. daha elveriflli olan Euboia a¤›rl›k sistemini getirmifl. kasten adam öldüren ile istemeden öldürene verilecek ceza aras›nda bir fark olmas› gerekti¤ini ortaya koyan ilk kifliydi. Solon Di¤er bir yasa koyucu olarak Atinal› soylu devlet adam› ve ozan Solon’un M. 1 medimnos. böylece ticaret ve rekabetin canland›r›lmas› hedefleniyordu. o zamana de¤in sikke darb›nda kullan›lan Attika a¤›rl›k ve ölçü sisteminin yerine. Ekonomi alan›nda: M. Drakon. Atina d›fl›nda yaflayan yetenekli ustalar ve zanaatkârlar›n Atina’da yerleflmeleri için özendirici önlemler al›nd›. Toplum Düzeni (Anayasa): Solon. ayn› zamanda. borçlar›n ödenmesinde köylünün lehine bir düzenleme yapm›fl ve hatta bir k›s›m borçlar› tamamen silmifltir. toplumsal-siyasal bir krize düflmüfltü. Atina. yüzy›l bafllar›nda yapt›¤› reformlar çok önemlidir. seisakhtheia (yükten. aristokratlar›n gücünü k›s›tlamaya çal›fl›yordu. bir anlamda. verilecek cezalar ise oldukça a¤›r idi.Ö. Servet ölçüsü olarak y›lda kaç kile /ölçek (medimnos) bu¤daya ya da ayn› de¤erde baflka ürüne veya paraya sahip olduklar› esas al›nd›.30 Hellen ve Roma Tarihi Drakon En eski yasa koyucular (nomothetai ) aras›nda Atinal› Drakon’u (M. Bu nedenle Drakon için. Sorunlar›n üstesinden gelmek için radikal ad›mlar at›lmas› gerekiyordu. ayr›ca.-5. ayn› zamanda anayasada da yeni bir düzenleme yaparak yurttafllar› soyluluk de¤il. Kendisinden devletin içine düfltü¤ü ekonomik ve politik sorunlar› çözmesi istendi. M. 38 kilogram veya 50 litre demekti. fakat servetlerine göre dört s›n›fa ay›rd›. ülkenin gereksinimi do¤rultusunda. Borçlar›n tamamen silinmesi. Çünkü Atina’da zeytinya¤› üretimi çok fazlayd› ve bu fazlal›¤›n iç piyasada tutulmas› gereksizdi. yüzy›l Attika’s›nda toprak sahibi aristokrat ailelerin (eupatridai) fakir halk›n s›rt›ndan zenginleflti¤i ve güçlerini art›rd›¤› bir gerçekti. külfetten kurtulmak) olarak adland›r›lm›flt›.Ö. önceden tasarlanmadan gerçeklefltirilen bir öldürme olay›nda verilecek ceza yaln›zca sürgündü. Solon. Atina’n›n ekonomik sorunlarla karfl› karfl›ya kalmamas› için. Solon’un reformlar› iki alanda gerçeklefltirildi: ekonomi ve toplum (anayasa). Areopagos Meclisi’nin de deste¤ini alarak. Solon. bu tarihten itibaren reformlar› tasarlamaya ve uygulamaya bafllad›.Ö. 6. Kasten öldürmede ölüm cezas› verilirken. ‹flte bu noktada.

köylünün ve fakirin haklar›n› gözetmifl. s›n›f yurttafllar ufak memurluklara ve Dörtyüzler Meclisi’ne (Boule). Olas›l›kla meclisin bir parças› gibi çal›fl›yordu. yarg› yönetiminde de tamam›yla radikal bir reform yapt›. Ünite . s›n›f yurttafllar ise Halk Meclisi’ne (Ekklesia) ve Heliaia’ya (bir tür halk mahkemesi) seçilebiliyorlard›. Kardefli öldürülen Hippias bir süre sonra Atina’y› terk etmek zorunda kald› ve sonunda Pers Kral› Dareios’a s›¤›nd›. 3. ve 2. Pentakosiomedimnoi: 500 medimnoi ve üstü Hippeis (Atl›lar): 300-500 medimnoi Zeugitai (küçük çiftçiler): 200-300 medimnoi Thetes (fakir köylüler. Solon’un anayasas›n› yürürlükte b›rakan Peisistratos. 4. çok geçmeden demokratikleflme sürecinde yeni sorunlar ortaya ç›km›fl ve düzenlemelerin uygulanmas›nda aksakl›klar bafl göstermifltir. s›n›ftaki yurttafllar yüksek devlet memurluklar›na (arkhon’luk) ve Areopagos’a (aristokratlar meclisi). Solon da bunu istiyordu. Solon’un reformlar› toplumu ve dolay›s›yla kent-devletini ileriye götürecek nitelikte olmas›na karfl›n. Aristogeiton ise tutukland› ve sonra da öldürüldü. Üç kez tiranl›¤› ele geçiren Peisitratos’un son tiranl›k dönemi M. Atina’da önemli bay›nd›rl›k faaliyetlernde bulunmufltur. thetes askerlikten ve her türlü vergiden muaf tutulmufltu. Peisistratos zaman›nda Atina en parlak dönemlerinden birini yaflad›. Alkmaeonid ailesi Peisistratos’un ölümü üzerine Atina’ya dönmüfl olmal›yd›. 3. Her yurttafl.Ö. arkhonlardan birinin karar›n› bu mahkemeye götürebilirdi. Solon. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 31 1.Ege Göçleri. Bu yeni düzende dokuz arkhon görevlendirildi. 525’te arkhon oldu. 546-527 y›llar› aras›na rastlar. 2. 4. Kleisthenes M. hatta tüm meclis bir mahkeme olarak da toplanabiliyordu. Fakat suikasti düzenleyenlerden Harmodios da Hipparkhos’un muhaf›zlar› taraf›ndan öldürüldü. Tiran Peisistratos ve O¤ullar› Atinal› Tiranlar›n en ünlüsü hiç kuflkusuz Peisistratos’tu. Peisistratos’un ölümünden sonra o¤lu Hippias tiran oldu. Atina’n›n yeni lideri oldu. Eski arkhonlar hâlâ Areopagos Meclisi’ne do¤rudan girebiliyordu. Bu kriz Kleisthenes’e yarad›. Köle olmasalar da borçland›klar› zenginlere ba¤›ml›yd›lar. Askerlik hakk› yaln›zca ilk üç s›n›fa verilmiflti. mahkemede jüri olmak dört s›n›fa da aç›kt›. Athena onuruna dört y›lda bir yap›lan Panathenaia fienlikleri onun zaman›nda bafllam›fl. Homeros destanlar› onun zaman›nda yaz›l› hale getirilmifltir. . Arkhonlu¤a seçilme pentakosiomedimnoi s›n›f›ndan herkese aç›kt› (belki hippeis s›n›f›na da).Ö. Harmodios ve Aristogeiton adl› iki genç aristokrat taraf›ndan Panathenaia Festivali s›ras›nda öldürüldü. M.Ö. Bu arada Alkmaeonidlerin bafl›na Megakles’in o¤lu Kleisthenes geçmiflti.2. 514 yaz›nda Tiran Hippias’›n kardefli Hipparkhos. Borçlar. Yeni bir mahkeme (heliaia) sistemi kurdu. Fakat Meclis yavafl yavafl aristokratik kompozisyonunu kaybediyordu. topra¤a ba¤l› köleler ve iflçiler): 200 medimnoi alt› 1. Solon’un reformlar›yla Atina toplumundaki yaraya bir anlamda neflter vurulmufl ama ameliyat henüz baflar›ya ulaflmam›flt›. Solon’un kanunuyla kald›r›lsa da birçok çiftçi yeterli sermayeye sahip olmad›¤› ve borç almak zorunda kald›¤› için çok geçmeden kendisini tekrar borç bata¤›nda buldu.

Devlet ifllerinde kesinti olmamas› için her kabileden oluflan 50 Boule üyesi 36 günlük dönemler halinde s›rayla daimi komite gibi çal›fl›rd›. O günün baflkan›. Kimon ve Alkibiades de bu mahkeme karar› ile Atina d›fl›na sürgüne gönderilmiflti. Boule 30 yafl›n üstü 500 yurttafltan olufluyordu ve 10 kabilenin her birinden 50 üyesi vard› (10 x 50 = 500). e¤er Halk Meclisi’nin toplant›s›na denk gelirse ona da baflkanl›k ederdi. Ostrakismos denen bu uygulamada. önceden oldu¤u gibi ait olduklar› phyle / genos. ayr›ca. u¤rafl alanlar› farkl› olan gruplar›n (kente zanaatkârlar ve tüccarlar. kuflkulu kiflinin ad› yeter ço¤unluk olan 6000 yurttafl›n büyük ço¤unlu¤u taraf›ndan yaz›lm›fl ise. Atinal› devlet adam› ve komutanlardan Themistokles. iç bölgede tar›m ve hayvanc›l›kla u¤raflan çiftçiler. Yani kentte 10 trittys. Atina’da demokratik rejimin kurucusu olarak kabul edilen Kleisthenes. Demos’lar tar›msal topraklara sahip yerleflim birimleriydi. aralar›nda tiranl›¤a heveslenen kiflilerin adlar›n› çanak çömlek parçalar› (ostrakon’lar) üzerine kaz›yarak o kiflinin deflifre olmas›n› sa¤l›yorlard›. biri k›y›dan. klan ya da sülalenin ad›n› de¤il. Solon zaman›nda oldu¤u gibi Kleisthenes zaman›nda da thet’ler Boule’ye giremezdi. Her bölge de “üçte bir” (trittys) anlam›na gelen on bölüme ayr›ld›. Böylece her 30 trittys. SIRA S‹ZDE 4 Çanak Çömlek Mahkemesi’nin amac› neydi? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . demokratik sürecin tiranlarca bir kez daha kesintiye u¤rat›lmamas› için Halk Meclisi’ne yetki vererek. Demos’a kayd›n› yapt›ran›n bir anlamda yurttafll›¤› onaylanm›fl oluyordu. Bu daime komite Prytaneis ad›n› tafl›makta olup komitenin 50 üyesi Bouleuterion’a bitiflik yer alan tholos planl› Prytaneion binas›nda toplan›rd›. biri de iç bölgeden olmak üzere (üçer üçer) kur’a çekilmek suretiyle birlefltirildi.32 Hellen ve Roma Tarihi Kleisthenes ve Demokrasi Kleisthenes’in M. baflkaca bir ceza verilmiyordu. hergün kur’a ile bir baflkan seçerdi ve o baflkan 24 saat orada bulunurdu. Bu on kabile. Prytaneis. Atina’daki Halk Meclisi üyeleri. yurttafllar› co¤rafi nitelikli on kabileye (phyle/genos) ay›rm›flt›. Atina’n›n içinde yer ald›¤› Attika bölgesinin kent. 508 y›l›nda haz›rlam›fl oldu¤u reformlar›n›n özünde aristokratlar›n ya da soylular›n devlet yönetimindeki tekelini k›rmak yat›yordu. k›y›da 10 trittys ve iç bölgede 10 trittys oluflturulmufl ve sonunda 10 kabile (phyle) elde edilmifl oldu. Bundan böyle yurttafllar soyad› olarak. Kleisthenes. Boule üyeleri görev süresince askerlikten muaft›lar. k›y›da denizciler ve bal›kç›lar) bir araya getirilmesi ve Timokratik düzene son verilmesidir. Solon zaman›nda kurulan 400 kiflilik Boule’nin üyeleri Kleisthenes zaman›nda 500 kifliye ç›kar›lm›flt›r. fakat yaflam› boyunca iki kez Boule üyesi olabilirdi. Böylece yurttafllar.Ö. Boule üyeli¤i bir y›ll›k idi ve ayn› kifli üst üste iki y›l Boule’ye üye olamazd›. k›y› ve iç bölge olmak üzere üç yönetim bölgesine ayr›lmas› ile ortaya ç›k›yordu. o gün toplanan Boule’ye de baflkanl›k ederdi. o kifli herhangi bir varl›k ve onur kayb›na u¤ramaks›z›n 10 y›l için kent d›fl›na sürülüyor. Pnyks Tepesi’nde toplan›rd›. Atina agoras› ve Kerameikos kaz›lar›nda çok say›da ostrakon (ço¤ulu ostraka) bulunmufltur. Her demos kendi aras›nda toplan›yordu. kalabal›k olduklar›ndan. onun y›lda bir kez “Çanak Çömlek Mahkemesi” (ostrakophoria) olarak çal›flmas›na olanak sa¤lam›flt›r. Toplumun bu flekilde bölünmesinden amaçlanan. bulunduklar› demos’un ad›n› alacakt›. biri kentten.

maden yataklar›na sahip olma arzusu bulunmaktad›r. Eski Hellen kolonileri. Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “ticari” nitelikli idiler. ticari faaliyetlerde bulunarak geliflmek istiyorlard›. “Dor istilas›” nedeniyle Ege Denizi’ni aflarak güneye inen ve Yunanca konuflan kimi topluluklar buralarda elveriflli bulduklar› topraklara yerleflmifllerdi. Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki ticaretin yo¤unlaflmas›d›r. M. yaflam koflullar›n› zorlaflt›r›yordu. Daha önce gördü¤ümüz gibi. k›tl›k. Bunlar aras›nda.2. . Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “tar›msal” nitelikli idiler. 7. Bu nedenle.Ö. yo¤un nüfus art›fl›. Ünite . Yunanlar›n yabanc› ülke halklar› ile kaynaflmas›. komflular›yla geçimsizlik. tar›m yap›labilecek topraklara olan gereksinimdi. kendilerinden farkl› dil konuflan insanlar› (barbaroi ) ve onlar›n kültürlerini tan›malar›. Nedenleri Kolonizasyonun birkaç nedeni vard›r. Eskiça¤ tarihi literatürüne “Büyük Kolonizasyon Dönemi” olarak geçen. Sonuçlar› Kolonizasyonun sonuçlar› ise. denizafl›r› yerlerde kurulmufllard›r. Antik kaynaklarda kolonizasyon nedenlerine ait baz› bilgiler bulmak mümkündür. 750-550 y›llar› aras›na iliflkin 200 y›ll›k uzun bir süreçtir. Yani kendi kendine yeterli olabilmek için öz kaynaklara sahip olmamak.Ö. yüzy›l›n sonunda Lydia Krall›¤›’nda icad edilen sikkenin Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki h›zl› yay›l›m› da kolonizasyonun bir sonucudur. Akdeniz ve Karadeniz k›y›lar›nda çok say›da koloninin kuruldu¤u. Bir baflka neden. Ege. Marmara. Dolay›s›yla. M. Bunlardan biri. Havuzun kenar›ndaki kurba¤alara benzetilen kentdevletleri ve kolonilerle Klasik ve Hellenistik Dönem Akdeniz dünyas› adeta üniter bir kültür co¤rafyas›n› and›r›yordu. genellikle ana kentlerden uzak. düflman taraf›ndan bozguna u¤rat›lma.Ege Göçleri. kolonizasyonu tek bir nedene ba¤lamak do¤ru de¤ildir. Her ne kadar ilk denizafl›r› iskan faaliyetleri bir kolonizasyon hareketi olarak kabul edilebilirse de gerçek kolonizasyon. kendi ülkelerindeki olanaks›zl›klar idi. Yunan kültürünün yay›lmas› ve yabanc› kültürlerden etkilenmesi. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 33 KOLON‹ZASYON Tan›m› Bir toplumun ya da bir kent-devleti halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklar› yurt edinmesine ve bu sürece “kolonizasyon” denir.

Ion ve Dor) egemen oldu. kabaca halk›n iktidar› veya halk›n yönetime kat›lmas› demektir. 6. Akdeniz ve Karadeniz k›y›lar›nda çok say›da koloninin kuruldu¤u. Bunlar aras›nda. Bu kent-devletlerinin bulundu¤u bölgelerde. yüzy›l sonu-12 yüzy›l bafllar›ndan itibaren meydana gelmifl olup göçlerde iki nüfus hareketi öne ç›kmaktad›r: Deniz Kavimleri ve Dorlar. Ege Göçleri sonunda Yunanistan ve Anadolu’da oluflan yeni toplumsal yap›y› aç›klama Ege göçleri öncesinde Yunanistan’da ve Anadolu’da esas olarak monarflik yap›n›n hâkim oldu¤u devletler vard›. Atina’da demokratik yönetim için ilk ad›m Solon taraf›ndan at›ld›. devlet yönetiminin paylafl›ld›¤› bir yap›ya do¤ru geliflim oldu. Mykenai’da ve Troia’da oldu¤u gibi). “Politika” sözcü¤ü de polis’ten türetilmifltir. Bu nedenle. yurttafllara odakl› sosyal ve kültürel unsurlar›n daha fazla hissedildi¤i kent-devletlerine b›rakt›.34 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Ege ve Dor Göçleri ile kolonizasyon kavramlar›n› aç›klama Ege Göçleri MÖ 13. Bu nedenle Kleisthenes. Daha sonra da Kleisthenes. Hellenlerin yabanc› ülke halklar› ile kaynaflmas›. komflular›yla geçimsizlik. Atina’da demokratik yönetimin kurucusu olarak bilinir (M. Eskiça¤ tarihi literatürüne “Büyük Kolonizasyon Dönemi” olarak geçen. Ionlar. yüzy›l›n sonu). hem kent merkezini (asty) hem de kendisine ba¤l› köylerin bulundu¤u k›rsal alan› (khora) kaps›yordu. Ba¤›ms›zl›k. Bir toplumun ya da bir kent-devleti halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklar› yurt edinmesine ve bu sürece “kolonizasyon” denir. Ege. Bu devletlere ba¤l› olarak yaflam›n› sürdüren halk. saray-kaleler yerlerini. Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “ticari” nitelikli idiler. Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki ticaretin yo¤unlaflmas› ve bunun da sonucunda sikkenin h›zl› bir flekilde yay›lmas›d›r. Kent-devletini tan›mlama Eski Yunan siyasal ve toplumsal yaflam›n›n en karakteristik örgütlenifl biçimi olan kent-devleti. Antik kaynaklarda kolonizasyon nedenlerine ait baz› bilgiler bulmak mümkündür. ve nihayette ço¤u kent-devletinde demokratik yönetim benimsendi. her yurttafl›n hayat›n›n bir döneminde belirli bir kamu görevini yerine getirecek memuriyete gelmesi. halk›n da yönetime kat›l›m›n›n sa¤lanmas›. bir kent-devletinin en önemli özelliklerinin bafl›nda gelirdi. A M A Ç 4 Kolonizasyonun neden ve sonuçlar›n› aç›klama Kolonizasyonun birkaç nedeni vard›r. ticari faaliyetlerde bulunarak geliflmek istiyorlard›. polis (ço¤ulu poleis) terimiyle ifade edilmektedir. Bütün bunlardaki aksakl›k kanunlar›n ve anayasan›n yaz›l› olmamas›ndan kaynaklan›yordu. demokratik yönetimi toplumda yerlefltirdi. Devletin bafl›nda her fleye karar veren tek kiflinin bulunmas› yerine (monarflik idare). Bir baflka neden. Demokrasi kavram›n› ve Atina’daki geliflimini tart›flma Demokrasi. MÖ 750-550 y›llar› aras›na iliflkin 200 y›ll›k uzun bir süreçtir. toplumdaki sosyal bar›fl ve huzur için gerekliydi.Ö. Bu da ancak demokratik bir idareyle mümkündü. Kolonizasyonda ise (her ne kadar bir göç olay› gerçekleflse de) göç olgusunun ötesinde bir anlam vard›r. Halk tabakalar› aras›ndaki eflitsizli¤in neden oldu¤u haks›z uygulamalar›n ve gelir da¤›l›m›ndaki eflitsizli¤in giderilmesi. kendilerinden farkl› dil konuflan insanlar› (barbaroi) ve onlar›n kültürlerini tan›malar›. Böylece Bat› Anadolu k›y›lar›nda ve hemen hinterland›nda çok say›da Yunan kent-devleti kurulmufl oldu. Baflta krallar›n oldu¤u monarflik yap› bir süre daha devam etse de. kendi ülkelerindeki olanaks›zl›klar idi. seçme ve seçilme hakk›. maden yataklar›na sahip olma arzusu bulunmaktad›r. Dorlar ise Anadolu’nun güneybat› köflesine (kabaca Mu¤la ili) yerleflmifllerdi. ‹stih- kâm edilmifl ba¤›ms›z bir devlet olan polis. onlar›n konufltu¤u lehçeler (Aiol. düflman taraf›ndan bozguna u¤rat›lma. Ege göçleri sonunda. Bunlardan biri. kuzeybat› Anadolu’ya (Edremit Körfezi ve civar›na). Ancak. Hellen kültürünün yay›lmas› ve yabanc› kültürlerden etkilenmesi. tar›m yap›labilecek topraklara olan gereksinimdi (“tar›msal” nitelikli). k›tl›k. yo¤un nüfus art›fl›. Kolonizasyonun sonuçlar› ise. Yerleflim yerleri veya merkezler kale veya saray görünümündeydi (Minos Girit’inde. Bat› Anadolu’nun orta kesimine (kabaca ‹zmir ili ve civar›na). Marmara. zamanla Yunanistan’dan Bat› Anadolu k›y›lar›na da göçler olmufl. kral / krallar veya feodal beylerin egemenli¤i alt›ndayd›. Aioller. A M A Ç 2 A M A Ç 5 A M A Ç 3 . adil yarg›lama gibi birçok konu her Hellen yurttafl› için önem arz ediyordu.

Demir Ça¤› c. Monarfli. Mu¤la ‹li ve civar›na e. M. Bir kent-devletinde yönetim flekli (istisnai örnekler d›fl›nda) s›ras›yla afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. fiehir Dan›flma ve ‹dare Meclisi (Boule) b.Ö. 1800-1500 c. Byzantion ve Kalkhedon d. Atina halk›n› servet esas›na göre düzenleyen afla¤›dakilerden hangisidir? a. Demokrasi. 1750-1550 b. Aristokrasi d. 6. Polis d.Ege Göçleri.Ö. Monarfli. Yafll›lar Meclisi e. Kyme ve Larissa.Ö. Tarihe “Büyük Kolonizasyon” olarak geçen dönem. Ege Karanl›k Ça¤› yaklafl›k olarak hangi dönemi kapsar? a. Eski Yunan alfabesinin oluflturuldu¤u yüzy›l ve alfabedeki sessiz harflerin al›nd›¤› alfabe afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. M. 8. Demokrasi. hangi zaman dilimine rastlamaktad›r? a. Tiranl›k. 7.Ö. Tiranl›k. M. Emporion 7. M. Ünite . 2000-1500 b. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 35 Kendimizi S›nayal›m 1. Miletos ve Ephesos 4. Afla¤›dakilerden hangileri Ionia bölgesi kentleridir? a. Teke Yar›madas›na 3. yüzy›l / M›s›r b.Ö. 950-750 d. Monarfli c. 550-350 . Kleisthenes d. Skepsis ve Kebren b. 1100 ile 700 e. Kent-devleti’nin Eski Yunanca karfl›l›¤› afla¤›dakilerden hangisidir? a. M.Ö.Ö. 1250-1150 c. yüzy›l / M›s›r c. 8. Halikarnasos ve Lindos e. yüzy›l / Fenike e. Demokrasi. Tunç Ça¤’›ndan sonra geçilen Ça¤ afla¤›dakilerden hangisidir? a.Ö. M. Demokrasi 8. M. M. Khora b. 750-550 e. c. Apoikia c. Tiranl›k. Demokrasi b. Bir kent-devletinde yasama ve yarg›y› üstlenen kurum afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. Kalkolitik Ça¤ d. Aristokrasi.Ö.Ö.Ö. M. Paleolitik Ça¤ b. Solon 10. M. M. Klasik Ça¤ 2. Aristokrasi. Aristokrasi. 700-500 5.2. Drakon e.Ö. 10. yüzy›l / Kartaca d. Monarfli. Marmara Bölgesine d. Aristokrasi. Halk Meclisi (Ekklesia) 9. Bat› Anadolu’nun hangi bölgesine yerlefltiler? a. Kome e. Hellenistik Ça¤ e. M. Tiranl›k e. Peisistratos b. Areopagos d. Monarfli.Ö. Ege Göçleri s›ras›nda Yunanistan’dan yola ç›kan Dorlar. 1500-1300 d. M.Ö. Halk Mahkemesi c. yüzy›l / Fenike 6. Tiranl›k. Hippias c.Ö. Edremit Körfezi ve civar›na c. M. ‹zmir ‹li ve civar›na b.

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 1971. e 9. d 3. TTK. Ege ve Yunan Tarihi. ikinci bir sütun s›ras› alabilecek kadar genifl galerili tap›naklara ise “pseudodipteros” (sözde dipteros) ad› verilmektedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Yönetim Biçimleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunan Alfabesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. Mansel. plan bak›m›ndan. yüzy›llar sanat› 5. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. cellan›n etraf›nda çepeçevre bir sütun dizisi kapsayanlara “peripteros”. b 2. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Yönetim Kurumlar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Bu yüzy›lda tanr›lar›n bafll› bafl›na bir varl›k olmalar›yla ahflap ve kerpiç tap›naklar tafl yap›lar fleklini almakta. s. d . ve 6. 7.M. 7. Ayn› zamanda belirli formlar ve oranlar sistemlerinin ortaya ç›kt›¤›n› ve bunlar›n en çok yap›lar›n d›fl görünüfllerini etkiledi¤ini görüyoruz ki bu oranlar sisteminin tümüne “düzen” ad› verilmektedir. d 5. a 8.36 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Sanat ve Mimarl›k M. yüzy›l klasik Yunan sanat›n›n temeli oldu¤undan büyük bir önem tafl›r. Ankara. cellan›n önünde bir sütun s›ras›na sahip olanlara “prostilos”. e 4. hem önde. kapal› bir mekan (naos ya da cella) ve bu mekan›n etraf›n› çeviren sütunlardan meydana gelmektedir. c Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. bu yap›lar›n. düzensiz flekilleri b›rakarak dikdörtgen fleklini ald›¤› göze çarpmaktad›r. hem de arkada birer sütun dizisi olanlara “amfiprostilos”. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kolonizasyon: Tan›m›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. iki sütun dizisi olanlara “dipteros”. Sütunlar›n cella’n›n etraf›nda tertiplenifline göre tap›nak planlar›n›n ald›¤› flekillere çeflitli adlar verilmektedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.227. Megaron tarz›nda olup giriflin yan duvarlar›n› s›n›rland›ran yar› payeler (parastas ya da ante) aras›nda iki sütun kapsayan tap›naklara “naos en parastaseis” (templum in antis). Yan›t›n›z yanl›fl ise “Atina’n›n Siyasal ve Toplumsal Yap›s›: Solon” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege’de Karanl›k Ça¤” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 10. Bir Yunan tap›na¤› sa¤lam temellere dayanan üç veya daha çok basamakl› bir kaide (krepis) üzerinde yer almakta. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kaynak: A. Yunan mimarl›¤›nda iki ana düzen vard›r: Dor ve ‹on düzeni.

J. V. E. J. Antik Numismatik ve Anadolu. Cambridge. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. Eskiça¤’da Ege ve ‹zmir. çev.. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. Ankara. . (1971). Bibliyografya. Antik Dünyada K›rsal ve Kent (çev. Thames and Hudson. Kaynaklar.M. O. Böylece. o kiflilerin kent d›fl›na sürgüne gönderilmesidir. Ünite . (1998). (1962). (1993). Ancient Greece. S›ra Sizde 3 Bir kent-devletinin karakteristik özelliklerinin bafl›nda siyasal ve ekonomik ba¤›ms›zl›¤› ile egemenlik haklar›na sahip olmas› gelmektedir. (2008). Ankara. etraf› surla çevrili bir akropolis üzerinde yer almas›. Cook.A. Londra. K›br›s. Levi. J. Eski Bat› Tarihi I: Girifl. fiziksel aç›dan da. P. ‹stanbul. Erdilek). The Greeks in Ionia and the East. Tübitak. ‹stanbul. agora. (1997). Blois.M. The Greeks Overseas. N. Boardman. de-Spek. (2007). Ankara. (2001). S›ra Sizde 4 Tiranl›¤a heveslenen veya böyle bir giriflimde bulunaca¤›ndan kuflkulanan kiflilerin kamuoyu yoklamas›yla önceden tespit edilerek. (2000). S›ra Sizde 2 Aioller. van der (1997). ‹stanbul. Ankara. S.. Ege ve Yunan Tarihi. Sevin. Cartledge. belki Balkanlar’dan yola ç›karak Anadolu’ya girmifller ve buradaki topluluklar› da önlerine katarak güneye do¤ru ilerlemifller. B. Suriye ve Filistin’deki yerleflimleri yerle bir ettikten sonra M›s›r’a vard›klar›nda büyük bir karfl› koyma ile karfl›laflm›fllar ve geri püskürtülmüfllerdi. P. O. meclis binas›.Ege Göçleri. Dorlar ise güneybat› Anadolu’ya (Mu¤la ‹li ve civar›) yerleflmifllerdi. Mansel. L. An Introduction to the Ancient History. söz konusu mahkeme. (1997). Tekin. L. Tekin. Özgenel). (1997). ‹stanbul. Varinlio¤lu. Ege Göçlerinden Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹kiye Ayr›lmas›na Kadar. Eski Yunan (çev. Cambridge Illustrated History. demokratik rejime tehdit oluflturan tiranl›¤›n önünde bir engel oluflturuyordu. Ionlar. Thames and Hudson. ‹zmir. A. Lloyd. Wallace-Hadrill (2000). ‹letiflim Anadolu Uygarl›klar› Dizisi. Anadolu’nun Tarihi Co¤rafyas›. Yaflar E¤itim ve Kültür Vakf›. kuzeybat› Anadolu’ya (Edremit Körfezi ve civar›na). Bat› Anadolu k›y›lar›n›n orta kesimine (‹zmir ‹li ve civar›). Rich. Ayr›ca. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 37 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Deniz Kavimleri. ‹plikçio¤lu. Yunanistan’›n kuzeyinden. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akurgal. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. Türkiye’nin Tarihi.2. tiyatro ve tap›nak gibi belli bafll› kamu yap›lar›n›n da bulunmas› bir kent-devleti için önemlidir. Routledge. Homer Kitabevi. J. Eski Anadolu ve Trakya. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. Londra. E. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. .

Pers ‹mparatorlu¤unu tan›mlayabilecek. Yüzy›l Savafllar› . Thebai’›n Üstünlük Dönemi’ni aç›klayabileceksiniz.3 Amaçlar›m›z • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Peloponnesos Savafl›n› aç›klayabilecek. 5. Pers-Hellen Savafllar›n› aç›klayabilecek. Atina ‹mparatorlu¤u’nu aç›klayabilecek.Ö. Anahtar Kavramlar Persler Ionia Ayaklanmas› Atina Kimon Delos Deniz Birli¤i • • • • • Perikles Sparta Ksenophon Anabasis Thebai ‹çindekiler • • • • • • • • PERSLER IONIA AYAKLANMASI PERS-HELLEN SAVAfiLARI PELOPONNESOS SAVAfiI SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI KORINTHOS SAVAfiI ‹K‹NC‹ DELOS B‹RL‹⁄‹ THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ Hellen ve Roma Tarihi M.

587/86’da. 5. Kyros. yüzy›ldan itibaren tarih sahnesinde görülmeye bafllayan Perslerin ilk krallar› hakk›nda. hakk›nda fazla bilgiye sahip olmad›¤›m›z Med Devleti’ne son vererek. Ephesos ve Sardeis ile Susa aras›ndaki ünlü “Kral Yolu”nun Do¤u-Bat› ticaretinde önemli bir rolü vard›. Orta Asya’da ‹skitlere karfl› yapt›¤› bir sefer s›ras›ndaki ölümünden sonra. geliflkin bir yol flebekesi de kurmufllard›.Ö. M. M.Ö. adlar› d›fl›nda. Kyros’un. Kappadokia. Yolculuk Kral yolu. 559-529). Bu nedenle Kyros ya da Pers dilinde Kurafl. halk (etnik) esas›na dayal› oldu¤udur. .Ö. Babil Krall›¤›’n› da y›km›flt›r (M. hüküm sürdü¤ü topraklar›n âdeta kral›yd›. Persler. 522-486) satrapl›klar› yeniden organize etmifl ve yeni bir vergi sistemi (nomos) meydana getirmifltir. tekrar kendi yurtlar›na dönmüfltür. Yüzy›l Savafllar› PERSLER Asl›nda ayn› kökene dayanan Medler ve Persler kabaca bugünkü ‹ran Devleti’nin bulundu¤u topraklarda yafl›yorlard›. Akdeniz ve Ege’deki ticareti kontrol alt›nda tutma arzular›na bat›daki tek engel ise Lydia Krall›¤› idi. Ondan sonra tahta geçen “Büyük” lâkapl› I. Pers Kral› Büyük Kyros. Yukar› F›rat ve Babylonia’dan geçerek Susa’ya ulafl›yordu. Büyük Kyros. çekirdek bölgeleri olan ‹ran’› çevre tehditlerden korumak ve imparatorlu¤un s›n›rlar›n› geniflletmek amac›yla güneybat›ya ilerleyerek. 9. yönetimde kolayl›k olsun diye Anadolu’yu ve Indus Vadisi’ne kadar Yak›n Do¤u’yu ve biraz ötesini satrapl›klara (bir tür yerel yönetim sistemi) ay›rm›flt›. tarihe “Babil Sürgünü / Esareti” olarak geçen trajedi de son bulmufltur. satrapl›klar›n co¤rafi bölgelere veya ülkelere göre de¤il. Pers taht›na o¤lu Kambyses (M. “Büyük” lâkapl› Pers kral› Kyros (M. Ankyra. 6. dikkat edilmesi gereken nokta. Pers Krall›¤›’n›n M. Perslerin ortaya ç›k›fl›na kadar bölgedeki en büyük gücü. 539/38). Bat› Anadolu’daki Ephesos ve Sardeis kentlerinden bafllay›p ‹ran’daki Susa’ya kadar uzan›yordu.Ö.500 km’lik yol boyunca çeflitli konaklama tesisleri vard›. Oluflturulan satrapl›klardan elde edilen vergiler devlet hazinesinin önemli bir gelir kayna¤›n› oluflturuyordu.Ö. Anadolu 200 y›l kadar sürecek olan Pers egemenli¤ine girmifltir. krall›¤›n baflkenti Sardeis’i ele geçirmifltir. Ancak.Ö. Asur ‹mparatorlu¤u oluflturuyordu. Pers Devleti’nin kurucusu say›lmaktad›r. Burada.M. Perslerin. Babil Kral› Nabukadnezar taraf›ndan Iudaia’dan (Filistin ve civar›) sürgün edilerek Babil’e getirilen ve burada esaret hayat› yaflayan Yahudiler. 546 y›l›nda Lydia Kral› Kroisos’u yenilgiye u¤ratarak. yüzy›lda Önasya’n›n en büyük gücü olmas›n› sa¤lam›flt›r. M. Yaklafl›k 2. Çünkü. Böylece.Ö. Dareios (M. Böylece. pek fazla bilgimiz yoktur.Ö. Bu yol. Her satrap. 529-522) geçmifltir. Bu kral zaman›nda M›s›r egemenlik alt›na al›nm›flt›r.Ö. yaklafl›k yar›m yüzy›l önce.

masaya her oturuflunda hizmetçisine üç kez. 494’te Lade aç›klar›nda mevzilenmifl olan bir Ionia donanmas› Persler taraf›ndan bozguna u¤rat›ld›. Sardeis Satrab› Artaphernes’i ikna etti. Perslerin Anadolu’yu ele geçirmesi hangi olayla olmufltur? SIRA S‹ZDE Pers Kral› D Ü fi Ü N E L ‹ M I. yerine vekâleten damad› Aristagoras’› b›rakm›flt›.Ö. Di¤er Bat› Anadolu kent-devletleri vergilerini düzenli olarak ödemeleri kofluluyla cezaland›r›lmad›. 513 / 512) yapt›¤› ‹skit seferinden sonra Trakya ve Karadeniz’in bat› k›y›lar› Pers ege‹NTERNET menli¤ine girmiflti. ayaklanmaya destek veren Atina’ya da öylesine öfkelenmiflti ki. Perslerin Anadolu’daki en önemli iki satrapl›k merkezi Sardeis (Manisa-Sart) ve DaskyleiD‹KKAT on (Ergili) idi. 499 y›l›nda Naksos Adas›’na bir donanma gönderildi. TEL V‹ZYON Bundan böyle tiran kisvesinden s›yr›larak. 6. O s›ralar Perslerin deste¤i ile Miletos’un bafl›nda tiran olarak bulunan Histiaios. Çok say›da Hellen. Aristagoras. bat› S O R mallar›n›n yo¤unUolarak girdi¤i ve pazar trafi¤inin en yo¤un oldu¤u kentlerdi. Ionia’daki Pers destekli di¤er tiranlara da savafl açarak. Bir süre sonra da Miletos ele geçirildi ve ayaklanma bast›r›ld›. Yunanistan ve Bat› Anadolu’daki kent-devletlerinin. Bat› Anadolu’daki demokratik rejimin savunuculu¤una soyundu.Ö. Miletos halk›n›n bir k›sm› sürüldü. Ayr›ca. baz› kentlerin demokratik yönetim iste¤ine olumlu yaklaflt›. Dareios’un (Büyük Dareios). Atinal›lar› unutmay›n›z” diye seslenmesini emretti¤i söylenir (Herodotos. Ionia bölgesindeki bu rahats›zl›k bir SIRA S‹ZDE flekilde d›fla vurmaya bafllayacakt›. M. faturan›n kendisine ç›kar›laca¤›ndan korkarakEMiletos’ta ba¤›ms›zl›¤›n› ilân etti ve halk› Perslere karfl› ayakland›rd›. Bu arada Miletos Satrab› Aristagoras ise Trakya’ya kaçmay› baflarm›flt›. Asl›nda Persler ve Hellenler birbirlerine o kadar uzak de¤ildiler. Birbirlerinin kültürlerini ve siyasal-toplumsal yap›lar›n› az çok biliyorlard›. kent d›fl›na ç›kt›¤› bir s›rada. “Efendimiz.105). gerekse PersepoK ‹ T A P lis’teki büyük saray kompleksinde Yunan mimarlar ve taflç› ustalar› çal›flm›fllard›. 499). Ada ele geçirildi¤inde Perslerin Kiklad Adalar›’nda önemli bir üsse sahip olacaklaK ‹ T A P r› düflüncesiyle M. bölge kentlerinin hatta Karial› ve Lykial› gibi yerli halklar›n da sempati ve deste¤i‹ TERNET ni kazand›. Sonunda Miletos Perslerce kuflat›ld›. Karadeniz’den Ege’ye akan bu¤day trafi¤ine sekte vuD‹KKAT rulmufl oldu. Karadeniz’de adeta bir deniz imparatorlu¤u kurmufl olan Miletos’un buradaki ticareti engellenmifl. Persler. fakat bir süre sonra oradaki bir çarp›flmada öldürüldü. Ayn› y›l içinde Pers satrab›n›n oturdu¤u Sardeis yak›l›p y›k›ld›.Ö.Ö. Dareios. SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P SIRA S‹ZDE TELEV‹ZYON 1 DÜfiÜNEL‹M IONIA AYAKLANMASI TELEV‹ZYON ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .Ö. bir k›sm› öldürüldü. Gerek Kyros’un Pasargadai’daki an›tsal mezar›nda. S O R U özellikle. Atina ve Eretria’dan da yard›m sa¤layan Aristagoras önceleri baflar›l› olmuflsa da. yüzy›l sonlar›nda (M. V. DeAMAÇLARIMIZ mokrasi yanl›lar›n›n Naksos Adas›’nda aristokratlara karfl› bafllatt›¤› ayaklanman›n bast›r›lmas› için Miletos Tiran› Aristagoras. Perslerin Bat› Anadolu’da kurduklar› satrapl›k. Böylece.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi DÜfiÜNEL‹M 40 DÜfiÜNEL‹M S O R U ancak üç ayda tamamlanabiliyordu. Kendi ülkesi ile siAMAÇLARIMIZ yasi sorunlar› olan baz› Hellen politikac›lar›n zaman zaman Perslere s›¤›nd›klar›n› da biliyoruz. M.NBöylece Ionia bölgesindeki baz› kentler Perslere karfl› ayakland›lar (M. bu bölgedeki kentler için pek de hofl olmayan bir durumdu. yenilece¤ini anlay›nca Trakya’ya kaçt›. Fakat düzenlenen sefer baflar›s›z olunca. Pers Büyük Kral›’n›n ya da satraplar›n›n hizmetinde çal›flm›flt›. Perslerin iki baflkenti Susa ile Persepolis.

Fakat Miltiades komutas›ndaki Atinal›lar. bu noktada zafer ‹NTERNE barbarlardayd›. iki kanat birleflerek. Pers yönetimi alt›ndaki Miletos. 492 S O R U Mardonios y›l›nda. Eretrial›lar ise karfl› koydu. Düflman› yenmifllerdi ve onu bozgun halinde kaçmaya b›rakm›fllar. Hellenlerin barbarlara karfl› kazand›¤› bir özgürlük simgesi niteli¤ini tafl›yordu. tehlike henüz geçmifl de¤ildi. halk› köleAMAÇLARIMIZ lefltirildi. Persler. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .Ö. bölgedeki Pers egemenli¤ini güçlendirdi. Pers ordusu Yunanistan’›n Attika bölgesinin do¤u k›y›s›nda ve Atina’n›n 30 km kuzeydo¤usundaki Marathon Körfezi’ne ulaflt›. Ionia Ayaklanmas›’n›n. körfezin gerisinde Marathon‹ Ovas› bulunuyorK T A P du. HellenlerdenSIRA S‹ZDE su isteditoprak ve ler.. Perslere karfl› olufltu¤u düflünülen “milliyetçi” duygular›n bir tepkisi olmad›¤›n›n göstergesidir. Fakat k›sa sürede kentleri yak›l›p y›k›ld›. Ayr›ca Pers satraplar› aras›nda husumet ve ç›kar iliflkileri de vard›. Dolay›s›yla.Ö. oray› Perslerin kendileri ve Saka’lar tutuyorlard›. Persleri büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar. daha önce olmad›¤› kadar refaha ulaflm›flt›. Bireysel ç›karlar daha ön plandayd›. Ancak Atinal›lar da biliyorlard› ki.. sürgündeki Atinal› Tiran Hippias rehberlik ediyordu.000 hoplit (hoplites) gönderen Plataia kentinden gelmiflti.M. düflman› geri atm›fllard› ve içeriye do¤ru kovalamaya Tbafllam›fllard›.Ö. Ionia Ayaklanmas›’nda kimler kime karfl› ayaklanm›flt›r ve ayaklanma ne zaman bast›r›lm›flt›r? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE PERS-HELLEN SAVAfiLARI Maraton Savafl› 2 DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U Ionia Ayaklanmas›’n›n bast›r›lmas›ndan iki y›l sonra. merkezi çökertmifl olan düflmana karfl› savafla girmifllerdi. Yüzy›l Savafllar› 41 Yukar›da her ne kadar Ionia Ayaklanmas›’n›n nedeni olarak Perslere karfl› duyulan hoflnutsuzluk ve Miletos’un ticari ç›karlar› ön plana ç›kart›ld› ise de. olaylar› yorumlarken genifl bir bak›fl aç›s› ile yaklaflmak her zaman için daha ak›lc›d›r. Perslere. Herodotos E(VI. M. Esas yard›m 1.113) N T L E V ‹ Z Y O Atinal›lar›n zaferini flöyle anlat›r: “. Fakat Persler için potansiyel tehlike olan ve Ionia Ayaklanmas›’n› D‹KKAT destekleyen Yunanistan hâlâ Pers egemenlik alan›n›n d›fl›nda kal›yordu. Spartal›lar da. Persler’in kayb› 6. komutas›ndaki Pers ordusu Trakya’ya bir sefer yaparak. ticari ç›karlar söz konusu olamazd›.3. ve zafer Atinal›lar’da kald›. “teslim olun” anlam›na geliyordu.000’den fazlayd›. bu. fakat yard›m› çok geç gönderdiler. Hellenlerin ço¤u teslim olmay› kabul etti.” Atinal›lar atlet Pheidippides’i Sparta’ya göndererek Spartal›lardan yard›m istemifllerdi. saflar›n merkezinde üstünlük barbarlardayd›. M. o s›ra kutlamakta olduklar› dinsel bir festivalin sona ermesini takiben Atina’ya yard›m göndermeye söz vermifllerdi. 5. Ama iki kanatta zafer Atinal›larla Plataial›lar’dayd›. bir görüfle göre. 490 y›l›nda Datis ve Artaphernes komutas›ndaki Pers donanmas› Ege Denizi’ni aflarak Yunanistan’a ayakbast›. dolay›s›yla. Ünite . Marathon Körfezi’nin hemen gerisindeki ovada yap›lan savaflta Atinal›lar yaln›zca 200 civar›nda kay›p verirken. Persler hem Atinal›lara hadlerini bildirmek hem de Ionia Ayaklanmas› s›ras›nda tahrip edilen Sardeis’in öcünü almak istiyorlard›. Bütün bunlar.Bu Marathon ovas›nda çarp›flma uzun sürdü. Bu nedenle. Marathon zaferi. Marathon zaferi onlara sadece rahat bir nefes ald›rm›flt›.

Yap›lan savaflta Hellenler Perslere karfl› kesin bir zafer kazand›lar. Bundan böyle Hellenler. bir y›l içinde (M. Perslerin amac› Hellenleri hem karadan hem denizden kuflatmakt›. Dolay›s›yla. Marathon Savafl›’ndan on y›l sonra (M. Persler Orta Yunanistan’› ele geçirip Atina’y› yak›p y›kt›lar. Plataia ve Mykale savafllar› sonunda Bat› Anadolu Perslerden temizlendi (M. Fakat Atinal›lar önceleri baflar› kazand›larsa da fazla direnemediler ve Artemision’dan Korinthos k›sta¤›na do¤ru geri çekildiler. Atinal›lar donanmalar›yla onlara destek vereceklerdi. SIRA S‹ZDE 3 Pers-Hellen SIRA S‹ZDE Savafllar›ndaki muharebelerin adlar› nelerdir? DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE .Ö.Ö. bu kez.42 Hellen ve Roma Tarihi Artemision ve Thermopylai Savafllar› Marathon zaferinden sonra politik nedenlerle iktidardan indirilen Miltiades’in yerine devletin bafl›na geçen Themistokles’in (M. Pers komutan› Mardonios ise büyük bir ordu ile Tesalya’da (Thessalia) kald› ve k›fl› orada geçirdi. Plataia’da Persleri yenilgiye u¤ratt›. Mardonios M.Ö. Kserkses komutas›ndaki Pers donanmas› Hellen donanmas›n› izleyerek Salamis’e geldi. Sparta kara ordusu ile Persleri durdurmaya çal›fl›rken. Ayn› gün Sparta kral› Leotykhides emrindeki Hellen donanmas› Ephesos’un hemen güneyindeki Mykale (Samsun) burnu üzerinde karaya ç›karak orada mevzilenmifl olan Persleri püskürtüp gemilerini atefle verdi. Thermopylai ve Salamis gibi üç büyük mücadele meydana geldi ve son mücadeleden zaferle ç›kan taraf Hellenler oldu. Atinal›lar güneye çekilerek Thermopylai ve Artemision’da mevzilendiler. Perslere karfl› Atina’n›n yan›nda yer ald›. Atinal›lar güçlü bir donanma meydana getirdiler. Buradaki kentler. Perslerin yaklafl›k 150.Ö. Plataia ve Mykale Savafllar› Perslerle Atinal›lar aras›ndaki çarp›flmalardan sonra Pers Kral› Kserkses Persia’ya (eski ‹ran) dönmüfl. 479). Fakat Spartal› komutan Pausanias’›n sevk ve yönetimindeki ordu. Bunun üzerine. 479’da güneye inerek Boiotia ve Attika’da Hellenlere zor anlar yaflatt›. Hellenlerle mücadele için Mardonios’u bölgede b›rakm›flt›.000 kiflilik asker gücüne karfl›l›k. Hellenler 10. 480) Artemision. Thermopylai geçidini tutan Spartal› komutan Leonidas da yenilgiye u¤ray›nca. Salamis Deniz Savafl› Thermopylai bozgunundan sonra Atinal›lar Korinthos Körfezi ve Salamis Adas›’na çekildiler. Mardonios öldürüldü. savunan de¤il sald›ran taraf olacaklar. savafl Yunanistan’dan Anadolu ve ‹ran’a tafl›nacakt›.Ö. tekrar ayaklanarak Pers boyunduru¤undan kurtuldular. Fakat Persler Yunanistan’›n tamam›n› ele geçirmeden rahat edemeyeceklerini anlad›klar›ndan.000 civar›nda bir orduya sahipti. Bu s›rada Pers ordusu da Atina’ya girerek akropolis’i yak›p y›kt›. Sparta da. 515-450) çabas›yla. 480 tarihinde) Kserkses komutas›nda Çanakkale Bo¤az›’ndan geçerek Trakya’ya ulaflt›lar ve Makedonya üzerinden güneye inerek Tesalya s›n›r›na dayand›lar. Kserkses Bat› Anadolu’ya kaçt›. Böylece. Ionia Ayaklanmas›’nda oldu¤u gibi.

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

43
Resim 3.1 Perikles mermer büst. Kaynak: Neils (2008), Res. 56.

I. Delos Deniz Birli¤i
Her ne kadar M.Ö. 490-479 aras›ndaki savafllardan sonra Persler geriye püskürtülmüfllerse de, adalar ve Anadolu’daki kentler için Pers tehlikesi halen mevcut idi. Bu nedenle Hellenlerin bir birlik kurmalar› kaç›n›lmazd›. Birli¤in önderli¤i için en güçlü iki aday Sparta ve Atina idi. Gerçi Sparta bir Hellen Birli¤i (Peloponnesos Birli¤i) oluflturmufl durumda bulunuyorsa da, siyasal ve sosyal yap›s› (iç yap›s›) dolay›s›yla, denizafl›r› büyük seferlerin yükünü kald›rmaya elveriflli de¤ildi. Üstelik donanma deneyimi de Atina’n›n yan›nda zay›f kal›yordu. Bu nedenle, Hellenlerin tek vücut olmalar›n› sa¤layan birlik (symmakhia), Atina’n›n bir deniz imparatorlu¤u kurma düflüncesinin de temelini oluflturdu. M.Ö. 478 / 477 tarihinde, Pers tehlikesini ortadan kald›rmak ve onlar›n Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak için Atina taraf›ndan kurulan Birli¤in merkezi Delos Adas› idi. Say›lar› giderek artan ve bir süre sonra 300’ü bulan üye müttefik kentler, birli¤in hazinesinde toplanmak üzere, ekonomik güçlerine göre belirli bir y›ll›k katk›da (esas olarak para, fakat gemi ya da asker gibi baflka katk›lar da olabiliyordu) bulunuyorlard›. Hazine, Atinal› 10 görevlinin (hellenotamiai) denetimindeydi. Birlik hazinesi daha sonra (M.Ö. 454’te) Delos’tan Atina’ya getirilmiflti. Atinal›lar bundan böyle hazinenin daha iyi korunaca¤›n› düflünüyorlard›. Bu nedenle Delos Birli¤i veya “Delos Konfederasyonu” ayn› zamanda “Attika-Delos Deniz Birli¤i” olarak da bilinir. Fakat her üç isim de modern bir yak›flt›rmad›r. Vergi (phoros; Lat. tributus) ödeyen kentleri ve ödedikleri miktar› gösteren listeler Atina akropolis’inde mermer steller üzerinde sergileniyordu. Bu listelerden parçalar günümüze ulaflm›flt›r. Birli¤in ilk ifli Karadeniz ile olan ticaret yolunun aç›k tutulmas› için Trakya ve bo¤azlar› Perslerden temizlemek oldu; hatta Byzantion ele geçirildi. Atinal› Kimon Anadolu’nun Akdeniz k›y›lar›na inerek Eurymedon Irma¤›’n›n a¤z›na mevzilenmifl olan Pers donanmas›n› bozguna u¤ratt› (M.Ö. 468). Müttefik kentler aras›nda en fazla prestij ve güç sahibi Atina oldu¤undan, bu kent di¤erleri üstünde bir hegemonya kurmak isteyecek ve bu durum zamanla hoflnutsuzluk yaratmaya bafllayacakt›. Nitekim öyle de oldu; Delos Birli¤i, giderek Atina ‹mparatorlu¤u’na dönüfltü. Öyle ki, birli¤in kurulmas›ndan yaklafl›k yirmi befl y›l sonra, M.Ö. 5. yüzy›l›n ortalar›nda, Atina, birlik içinde kendi para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› için bir kararname yay›mlayarak müttefiklerine gümüfl sikke bas›m›n› yasaklad›. Böylece, Atina sikke üretimini tekelinde tutarak yaln›zca kendi bast›¤› tetradrahmilerin dolafl›m›n› zorunlu k›l›yordu. Sparta ile Atina’n›n aralar›n›n aç›lmas›nda bafll›ca rolü oynayan Atina’n›n hegemonya sevdas› M.Ö. 431 y›l›nda birli¤in sona ermesine neden oldu. Perslere karfl› omuz omuza mücadele veren Atina ve Sparta, bundan böyle karfl› kutuplarda yer alacak birbirlerine karfl› savaflacaklard› (Peloponnesos Savafl›). I. Delos Deniz Birli¤i’nin kurulufl amac› neydi?
SIRA S‹ZDE

4

SIRA S‹ZDE

DÜfiÜNEL‹M S O R U

DÜfiÜNEL‹M S O R U

D‹KKAT

D‹KKAT

44

Hellen ve Roma Tarihi

Hellenlerin Do¤u Akdeniz Seferi ve Kallias Bar›fl›
Bu¤day aç›s›ndan zengin bir ülke olan M›s›r, öteden beri Atina’n›n ilgisini çekiyordu. Bu nedenle, M.Ö. 459’da Atina donanmas› o s›ralar M›s›r’da patlak veren Pers karfl›t› ayaklanmay› desteklemek üzere yola ç›kt›. Önceleri baz› küçük baflar›lar elde eden Hellenler, Memphis yak›n›nda büyük bir yenilgiye u¤rad›lar (M.Ö. 454). Hellenler, M›s›r yenilgisinin öcünü almak üzere M.Ö. 450’de Do¤u Akdeniz’e iki ordu gönderdiler. Kimon komutas›ndaki donanma K›br›s’a giderken, bir ordu da M›s›r’daki isyan› canland›rmak için M›s›r’a gitti. Fakat Kimon’un hastalanarak ölmesi Hellenlerin savafl plan›n› bozdu. Zor durumda kalan Atinal› devlet adam› Perikles, Perslerle bar›fl yapmak zorunda kald›. M.Ö. 449 y›l›nda K›br›s ya da Susa’da yap›lan görüflmelere Hellen taraf›n› temsilen, Atina’n›n ileri gelen diplomatlar›ndan ve ayn› zamanda Olympia (Olimpiyat) Oyunlar›’nda üç kez araba yar›fl› kazanm›fl olan Kallias kat›ld›. Bu nedenle söz konusu bar›fl “Kallias Bar›fl›” olarak an›l›r. Bundan böyle, Bat› Anadolu’daki kentler Perslere karfl› ba¤›ms›zl›klar›n› elde ettiler ve Ege Denizi Pers donanmas›na kapand›. M.Ö. 490’da Marathon’da bafllayan PersHellen Savafllar›, yaklafl›k yar›m yüzy›l sonra Kallias Bar›fl› ile son bulmufl oldu. Atinal› devlet adam› Perikles, savafl ekonomisi nedeniyle zor durumdaki Atina’n›n bundan böyle rahat nefes alabilece¤ini ve Perslerle yeniden bafllayacak ticaret iliflkileri sayesinde de ekonominin canlanabilece¤ini düflünmüfl olmal›yd›.

PELOPONNESOS SAVAfiI Savafl›n Nedeni
Atina ile Sparta aras›nda M.Ö. 431-404 y›llar› aras›nda, yirmi yedi y›l süren savafl, “Peloponnesos Savafl›” olarak bilinir. Asl›nda Atina-Sparta çat›flmas› bu savafl›n çok öncesinde bafllam›flt›. Atina’n›n Delos Birli¤i’nin en güçlü üyesi olarak tüm avantajlar› kendi lehine kullanmas›, Aigina, Korinthos ve Megara gibi önemli ticaret kentlerinin ç›kar›na dokunuyordu. Sparta da Hellen dünyas›n›n önderli¤inin Atina’n›n elinde bulunmas›ndan rahats›zl›k duymaktayd›. Gerçekte Atina’n›n güçlenip bir imparatorluk haline gelmesi, Delos Birli¤i’nin bir sonucu idi. Atina’n›n di¤er Hellen kentleri aleyhine güçlenmesi, bu kentlerin ba¤›ms›zl›¤› aç›s›ndan ciddî bir tehlike oluflturuyordu. Atina, ç›karlar› do¤rultusunda bir arada hareket eden Aigina ve Korinthos’u yenilgiye u¤ratm›fl (M.Ö. 456), Sparta ile de önce 5 y›ll›k (M.Ö. 451), sonra da otuz y›ll›k bir antlaflma (M.Ö. 445) imzalam›flt›. Böylece Sparta, Atina ‹mparatorlu¤u’nu (Delos Birli¤i) kabullenmifl oluyordu. Fakat bu kabullenifl pek fazla uzun sürmedi ve sonunda beklenen savafl patlak verdi. Nas›l ki Perslerle Hellenlerin savafl›n› esas itibariyle Herodotos’tan ö¤reniyorsak; Peloponnesos Savafl› hakk›nda da en ayr›nt›l› bilgiyi, tarihçi Thukydides’in, özgün ad› günümüze gelmemifl olan “Peloponnesoslularla Atinal›lar›n Savafl›” adl› eserinden ö¤reniyoruz.

Savafl›n Bafllamas›
Savafl›n gerçek nedeni, yukar›da da de¤indi¤imiz gibi, Atina’n›n güçlenip Delos Birli¤i’ni bir imparatorlu¤a dönüfltürmesiydi. Ekonomik ç›karlar da söz konusu olunca Atina ile Sparta aras›ndaki savafl için bir k›v›lc›m yeterliydi. Bu k›v›lc›m, Peloponnesos Birli¤i üyesi Korinthos ile kolonisi Korkyra (bugün Korfu) aras›ndaki çat›flmaya Atina’n›n kar›flmas› oldu. Atina, Korkyra’n›n yard›m talebine olumlu yan›t verdi ve onun yan›nda yer ald›. Daha sonra Atina, yine bir Korinthos kolonisi

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

45

ve ayn› zamanda Delos Deniz Birli¤i üyesi olan Potidaia’dan sur duvarlar›n› y›kmas›n› ve Korinthoslu magistratlar› kentten uzaklaflt›rmas›n› istedi. Bunun üzerine Korinthos, kolonisine yard›m gönderdi. Atina da Potidaia’y› kuflatt›. Korinthos, Potidaia’n›n Delos Birli¤i’nden ç›kmas›na yard›mc› oldu. Buna misilleme olarak Atina da, Sparta’n›n bafl›n› çekti¤i Peloponnesos Birli¤i’nin üyelerinden Megara’ya ticari ambargo koydu. Sparta ise her harekette Atina’n›n karfl›s›nda yer al›yordu; çünkü, Atina’n›n sald›rgan tutumuna mâruz kalan kentler, Sparta’n›n önderlik etti¤i Peloponnesos Birli¤i’nin üyeleriydi. Sonunda Sparta fiilen devreye girerek Atina ile görüflmelere bafllad›. Bir sonuç al›namay›nca, M.Ö. 431’de Peloponnesos Savafl› bafllad›.

Arkhidamos Savafl›
Peloponnesos Savafl›’n›n ilk on y›l› (M.Ö. 431-421) “Arkhidamos Savafl›” olarak an›l›r. Sparta Kral› II. Arkhidamos, Peloponnesos Birli¤i üyelerinden oluflan bir ordu ile M.Ö. 431’de Attika’ya girerek, bir ay boyunca bölgeyi ya¤malad› ve ülkesine geri döndü. Fakat Atinal›lar bundan pek zarar görmediler; çünkü Perikles’in savafl stratejisine uygun olarak önceden Attika’y› boflaltm›fllar, Atina surlar›n›n gerisinde ve Peiraieus (Pire) liman›nda toplanm›fllard›. Atina ile 9 km. uzakl›ktaki liman› uzun bir sur duvar› ile birbirine ba¤l›yd›. Bu sur Peloponnesoslular için önemli bir engeldi. M.Ö. 430’da Atina’da bafl gösteren veba salg›n› halk›n üçte birinin ölümüne neden oldu. Yine de Atinal›lar M.Ö. 429’da Potidaia’y› ele geçirdiler ve Naupaktos aç›klar›nda iki deniz çarp›flmas›ndan zaferle ç›kt›lar. Fakat ayn› y›l Atina’da baflgösteren veba nedeniyle binlerce Atinal› öldü; vebaya yakalanan Perikles’in ölümü de kentte büyük üzüntü yaratt› (M.Ö. 429). M.Ö. 426’da Atinal› Demosthenes, Amphilokhia’da Peloponnesoslular› yendi ve bir y›l sonra da (M.Ö. 425) Pylos’u ele geçirdi. Sparta bar›fl istemek zorunda kald›; fakat Atinal›lar Perikles’in yerine geçen Kleon’un anlams›z karfl› ç›k›fl› ile Spartal›lar›n önerisini geri çevirdiler. Arkhidamos’un ölümünden sonra, Spartal› komutan Brasidas, M.Ö. 424 y›l›nda Megara’y› ele geçirerek, Tesalya bölgesine girdi. Makedonya Kral› II. Perdikkas’›n deste¤ini sa¤layarak Amphipolis’i ele geçirdi (M.Ö. 424). Bu arada Boiotia’y› egemenlik alt›nda tutmak isteyen Atinal›lar›n bölgeye gönderdi¤i ordu Delion’da bozguna u¤rad›. M.Ö. 423’te bir y›ll›k ateflkes ilân edildi. M.Ö. 422’de Kleon’un komutas›nda Tesalya’ya giren ordu Amphipolis’te Brasidas taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›. Fakat bu çarp›flmada hem Kleon, hem de Brasidas öldü. Amphipolis’teki çarp›flmadan iki taraf da zararl› ç›km›fl oldu. Bundan böyle tek ç›kar yol, bar›fla uzanan yoldu.

Nikias Bar›fl›
Bu nedenle, M.Ö. 421 y›l›nda Atinal› politikac› ve komutan Nikias’›n çabas›yla Atina ile Sparta aras›nda bar›fl imzaland›. “Nikias Bar›fl›” olarak adland›r›lan ve 50 y›ll›k bir süreyi kapsayacak flekilde yap›lan bu antlaflma ile Arkhidamos Savafl› son buldu. Bu bar›fl Atina için bir zaferdi; çünkü Sparta, Atina’n›n Delos Birli¤i’ndeki önderli¤ini tan›yordu. Fakat Nikias Bar›fl›, Peloponnesos Savafl›’na de¤il, yaln›zca bu savafl›n bir dönemine son vermiflti. Savafl çok geçmeden yeniden bafllayacakt›. Nitekim, Atina M.Ö. 417’de tarafs›z Melos Adas›’n› kuflatt›; halk›n›n teslim olmas›ndan sonra ise adada büyük bir katliam yapt›. Sparta herhangi bir müdahalede bulunmad›.

150 gemilik bir donanmayla bölgeye hareket ettiler. fakat Lysandros’un iste¤i üzerine orada öldürüldü (M. Fakat Sicilya’ya vard›¤›nda onu kötü bir sürpriz bekliyordu. 413 Ekim ay›nda Atinal›lar büyük bir yenilgiye u¤rad›. 404). M.Ö. Arginussai Savafl› Lysandros’un yerine göreve gelen Kallikratidas ise.Ö. Böylece.Ö. beraberinde Nikias ve Lamakhos oldu¤u halde büyük bir ordu ile Sicilya’ya hareket etti. Alkibiades’in donanmas›n›n bafl›nda bulunmad›¤› bir s›rada. 405). Sicilya seferi baflar›s›zl›kla sonuçland›. savafl sonras› kopan bir f›rt›nada Atinal›lar çok kay›p verdi. Nikias bu düflünceye karfl› ç›ksa da bask›lar karfl›s›nda dayanamad› ve kabul etmek zorunda kald›. Lamakhos’un ölümünden sonra çaresiz kalan Nikias’›n yan›na. 410’da Peloponnesos donanmas›n› Kyzikos’ta (Erdek) yenilgiye u¤ratt›. Peloponnesoslular. Phrygia’da bulunan Pers Satrab› Pharnabazos’un yan›na kaçt›. Ionia’daki Notion’da demirlemifl olan Atina donanmas› Lysandros taraf›ndan bozguna u¤rat›ld› (M. Konon komutas›ndaki Atina filosunu Lesbos Adas› (Midilli) aç›klar›nda abluka alt›na alm›flt›. Bunun üzerine Gylippos komutas›ndaki Sparta ordusu hemen Sicilya’ya gitti. Demosthenes komutas›nda bir destek gücü gönderdiler. Mahkemeye hesap vermeye ça¤r›lan Alkibiades kaç›p Sparta’ya s›¤›nd› ve Sicilya seferinin plan›n› aç›klad›. Yine de Atinal›lar zaferin bedelini a¤›r ödediler. Lysandros’un Notion Zaferi Art›k Persler de. Atina’da uygun bir politik zemin bularak Sparta’dan ayr›l›p tekrar Atina’n›n yan›nda yer almaya bafllad›. 407’de Atina’ya döndü. Sicilya’n›n ele geçirilmesiyle Atinal›lar›n tekrar eski zafer günlerine dönebilecekleri konusunda Atinal›lar› ikna etti.Ö. Perslerin bafl›nda ise Kral II. Ionia’ya gönderilen bir ordunun bafl›na geçti ve baz› baflar›lar elde etti.Ö. 120 gemi ile Atina donanmas›n› karfl›lamaya gitti. Perslerin maddi yard›m› sayesinde oluflturdu¤u bir donanma ile Lampsakos’u (Lapseki) iflgal etti. 406).Ö.Ö. Yenilginin sorumlusu olarak görülen Alkibiades. Bu arada Alkibiades. Fakat Arginussai Adalar› (Çandarl› yar›madas›n›n güneybat›s›nda) civar›nda Konon’a yenildi (M. Byzantion ve Kalkhedon. Dareios bulunuyordu. Fakat M.46 Hellen ve Roma Tarihi Sicilya Seferi Atinal› Alkibiades. Sparta’n›n eline geçti. Spartal›lar›n bafl›nda Lysandros. Bunun üzerine Atinal›lar.Ö. Kallikratidas. 406). Alkibiades. Bu arada Lamakhos da sefer s›ras›nda öldürüldü. Müttefikleri de Atina’n›n karfl›s›nda yer . yaklafl›k 35 y›l önce (M. Attika’daki Dekeleia’y› ele geçirmiflti. Atinal›lar. Bunun üzerine Hellespontos’a (Çanakkale Bo¤az›) gönderilen Atina donanmas› Aigospotamoi’da (Gelibolu Yar›madas›’n›n do¤u k›y›s›nda) yenilgiye u¤rad› (M. Perslerin Sardeis Satrab› Tissaphernes’e de dan›flmanl›k yapt›. 50 kadar gemiyi abluka için b›rakarak. 449) imzalad›klar› Kallias Antlaflmas›’n› bozarak Atina’ya karfl› Spartal›lar›n yan›nda yer al›yorlard›. Perslerden maddi destek sa¤layarak büyük bir donanma meydana getirdiler. M. Amac› Peloponnesos’un bat› yolunu kapatmakt›. Sicilya bozgunundan birkaç ay önce ise Sparta. Kendisine karfl›t gruplar. Fakat Spartal›lar›n Perslerle yapt›klar› dayan›flma Atina’y› zor durumda b›rak›yordu. Atina’daki Herme heykellerinin tahrip edilmesi ve Eleusis “misterlerine” (gizem dini tanr›lar›na) küfür etti¤i gerekçesiyle yarg›lanmas› için mahkemeye baflvurmufllard›. Aigospotamoi Savafl› Bir y›l sonra tekrar göreve gelen Spartal› Lysandros.

birbirlerinden hofllanm›yordu. Kyros’un taraf›n› tutan kentler Persler taraf›ndan cezaland›r›lacaklar›n› düflünerek. Böylece. ancak.M. Peloponnesos Savafl› s›ras›nda Perslerle Spartal›lar bir dayan›flma içine girdilerse de. Yüzy›l Savafllar› 47 almaya bafllad›lar. Fakat Bat› Anadolu’da gücünü artt›ran Kyros. bir süre sonra Pers Satrab› Kyros’un Pers Büyük Kral› olan a¤abeyi II.Ö. 399). A¤abeyini kuflkuland›rmamak ve kendi ordusunu tedirgin etmemek için. 404): Ele geçirdi¤i yerleri geri verecek. Asker toplamada. ‹ki ordu Kunaksa’da karfl›laflt› (M. art›k bir amaçlar› olamayaca¤›n› düflünerek geri çekildiler. Peloponnesos Savafl› kimler aras›nda. 5. Kilikia üzerinden Babylon’un (Babil) kuzeyindeki Kunaksa’ya vard›. Perslerin tekrar Hellen dünyas›n›n ifllerine kar›flmas›yla uzun ömürlü olamad›. hangi tarihlerde oldu? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfi NE M Buraya kadar. Hellen dünyas›n›n önderli¤i Sparta’ya geçti. donanmas›n› Sparta’ya teslim edecek ve Sparta’n›n egemenli¤ini tan›yacakt›. Tigris (Dicle) k›y›s›n› izleyerek kuzeye do¤ru ilerleyip Karadeniz k›y›s›na var›r. Artakserkses geçmiflti. Askerler flaflk›nd›r. yerine büSIRA S‹ZDE yük o¤lu II. Sardeis’te paral› askerlerden oluflan 10. Ordu.000 Hellen askerin bafl›nda. Kyros. Kyros’un öldü¤ünü duyan askerler. Kyros. Artakserkses ve Kyros.Ö. ama geri dönüfl için de çok geçtir. Hellen tarihçi Ksenophon’un kaleme alm›fl oldu¤u Anabasis gibi bir esere konu olmas› dolay›D‹KKAT s›yla Hellen tarihi içinde önemli bir yere sahiptir. Dareios da ölmüfl. burada ele ald›¤›m›z olay PersS O R U lerin kendi aralar›ndaki çat›flmalar›nda ne ilk ne de sondur. Pers Kral› II. Artakserkses’i tahttan indirmenin zaman› geldi¤ini düflünerek. Fakat durumun fark›na varan Artakserkses’in yak›n adamlar›ndan Satrap Tissaphernes hemen Susa’ya giderek Artakserkses’i uyard›. Fakat bu kez Perslerin kendi aralar›ndaki bir taht kavgas› ile karfl› karfl›yay›z. üstelik k›tl›k had safhadayd›. ama güven içinde olacakt›. Geriye çekilen 10. Art›k ordusuna gerçek plan›n› söylemifltir. di¤er birkaç komutanla birlikte. Hellenlerle Perslerin ve ikisi de Hellen ulusunun ÜbirL ‹parças› olan Atinal›larla Spartal›lar›n savafllar›n› gördük.Ö. Sonunda Atina yenilgiyi kabul etti. çünkü. Kimi zaman karadan. Kyros saray çevresinden nePkadar uzakK ‹ T A ta olursa. a¤abeyini yaralad› ama kendisi de öldü. a¤abeyi II. Fakat yine de Atina. kimi zaman denizden yol alarak Trakya’ya gelirler ve burada Spartal› komutanlar›n emri- SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI 5 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . 401’de yola ç›kt›. Spartal›lardan yard›m isteyecek ve böylece Sparta da Anadolu kentlerinin koruyuculu¤unu üstlenerek Perslere savafl açacakt›r. Artakserkses’e karfl› yapt›¤› sefer baflar›s›zl›kla sonuçlan›nca. Atina’ya kabul ettirilen antlaflman›n koflullar› çok a¤›rd› (M. Peloponnesos Savafl› sona erdi¤inde. Yirmi yedi y›ll›k savafl›n sonunda “Atina ‹mparatorlu¤u” çökmüfltü. isyan eden Pisidial› kabileleri egemenlik alt›na almak amac›yla sefere ç›kaca¤›n› duyur‹NTERNET du ve M.Ö. Her ne kadar. bütün bu olaylar›n anlat›ld›¤› Anabasis adl› eserin yazar› olan ünlü tarihçi Ksenophon da vard›r. Ünite . Fakat Sparta’n›n bu sevinci. Artakserkses’i kardeflini Bat› Anadolu’ya satrap olarak göndermesi için ikna etti. Bu durum Artakserkses’in de ifline geliyordu. Fakat Dareios’un kar›s› Parysatis gerçekte küçük o¤lu Kyros’un kral olmas›n› istiyor.000’i aflk›n büyük bir ordu toplamaTELEV‹ZYON ya bafllad›. kendisi için o kadar az tehlikeli olacakt›. iki kardefl. Peiraieus (Pire) liman›n› kente ba¤layan uzun sur duvar› y›k›lacak. içeride ba¤›ms›z bir kent-devleti olarak kalacakt›. dostluk kurdu¤u Hellen subaylar›n da deste¤ini ald›. Atina hem karadan hem denizden kuflatma alt›ndayd›. Gerçekte. Böylece Kyros uzakta. Kyros’un bir gün a¤abeyi taraf›ndan öldürülece¤inden enAMAÇLARIMIZ difle duyan Parysatis.3.

395 y›l›nda bafllayan Korinthos Savafl›. kendisine ait olduklar›n› düflünmektedir. Atina.Ö. Tribazos onlara kral›n buyru¤unu gösterdi ve okumaya bafllad›: Kral Artakserkses. Sparta’daki tiranl›k iktidar›na karfl› dörtlü bir koalisyon oluflturdular. 386 y›l›nda son bulmufl oldu.Ö. Koroneia zaferinin tad›n› ç›karama‹NTERNET dan. Thebai ve Argos. Asya’daki kentlerin. Biniciler hedefe m›zrak at›yorlar. Fakat bundan AMAÇLARIMIZ rahats›z olan Sparta.Ö. Kendi ad›ndan dolay› “Antialkidas Bar›fl›” ya da Pers kral›ndan dolay› “Kral Bar›fl›” olarak an›lan bu bar›fl antlaflmas›na göre. yak.31) kral›n buyru¤u niteli¤indeki antlaflman›n koflullar›n› flöyle vermektedir: “Ve biraraya geldiklerinde. Knidos ve Koroneia gibi üç önemli çarp›flmadan sonra. Sparta donanmas›n› Knidos (Datça-Refladiye) aç›klar›nda yenilgiye u¤ratm›flt›.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi 48 DÜfiÜNEL‹M S O R U ne girerler. AgesilaosTkomutas›ndaki Sparta ordusu. KORINTHOS SAVAfiI SIRA S‹ZDE . M. Knidos yenilgisinin haberini alm›fllard›. 394’te Koroneia’da yap›lan savaflta ELEV‹ZYON koalisyon ordusunu yenilgiye u¤ratt›. ‹ki taraftan hangisi bu bar›fl koflullar›n› kabul etmez ise. Söz konusu uzun dönüfl yolculu¤u günümüzde “OnbinS O R U lerin Dönüflü” olarak da adland›r›lmaktad›r. Spartal›lara yaln›zca prestij kazand›rd›. Haliartos. 386). Kaynak: Neils (2008). bu antlaflmay› tan›yanlar ile birlikte. Res. Boiotia’n›n en güçlü kenti ise Thebai idi. Ve küçük büyük di¤er Hellen kentleri de ba¤›ms›z kalmal›d›rlar. M. bu kez Spartal› Komutan Antialkidas (Antalkidas) yeniden Perslere yak›nlaflmaya bafllad›. Pers donanmas›na komuta eden Atinal› Konon. ben. Hellespontos’u kapatarak Atina ve müttefiklerini bar›fla zorlad› (M. Perslerdi. komutanlar› Lysandros öldü. sefere kat›lan Ksenophon’un Anabasis adl› eserine konu olmufltur.Ö.Ö.I. Boiotia’n›n da deste¤ini sa¤lam›flt›. Bunlar eskiden oldu¤u gibi Atinal›lara ait olacaklard›r.2 Panathenaik Ödül Amphoras›. savafl›n as›l galibi ise kuflkusuz. Amac›. 390. bir Sparta-Pers dayan›flmas› ile Atina’y› bar›fla zorlamakt›. günümüzde Irak s›n›rlar› içinde. D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 3. Knidos zaferinden sonra Konon Atina’ya dönmüfl ve Atina ile Peiraieus (Pire) liman› aras›ndaki uzun sur duvar›n›n inflas›n› tamamlatm›flt›. 395’te yap›lan Haliartos Savafl›’nda Spartal›lar yenilgiye u¤rad›. Korinthos ve Argos’un da onlar›n taraf›nda yer almalar›n› sa¤lad›. Babil’in 70 km kuzeyinde yer al›r. onlar›n üzerine bir ordu gönderdi. Perslerin Sparta’ya destek vermesi ile M. Klazomenai ile K›br›s gibi adalar dahil. Lemnos. Perslerin taht mücadelesi devam ederken Yunanistan’da da olaylar kendi seyrinde devam ediyordu. Ksenophon (Hellenika V. Peloponnesos Savafl›’n›n yenilgisinin ve getirdi¤i a¤›r yükün alt›ndan kalkmaya çal›flan Atina. Kyros’un bu baflar›s›z seferi. Atina ve ‹ A P Boiotia’n›nK buTbaflar›s›. Bundan bir süre önce de. Imbros ve Skyros hariç.Ö. Atinal›lar›n Perslerle aras›n›n iyi olmad›¤› bir zamanda. 131. Korinthos.” Böylece Sparta ile Atina aras›nda M. Böylece. hem karadan hem de denizden o tarafa savafl açaca¤›m. M. Nitekim. Spartal›lar. Kunaksa. Korinthos Savafl›. Anadolu’daki Yunanca konuflan ve Hellen kültürünün etkisi alt›nda bulunan kentler Pers egemenli¤ine b›rak›l›yordu.

Ö.3. bir süre sonra Rhodos.Ö. 357-355) olarak an›l›r. düflman arada b›rakt›r›larak kanatlardan abluka içine al›n›yordu. THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ M. yaklafl›k yirmi befl y›l süren parlak dönemini bir daha yakalayamad›. s›radan bir kent-devleti olarak varS O R U l›¤›n› sürdürdü. 378’de Thebail›lar kaleyi tekrar ele geçirdiler ve M. 386 y›l›nda imzalanan Antialkidas Bar›fl›’ndan sonra Spartal›lar. Perslere karfl› kurulmufltu. O zamana kadar uygulanan savafl taktiklerinde karfl›l›kl› dizilmifl ordular birbirine sald›r›yordu. Bu çarp›flmalar s›ras›nda Embata’da yenilgiye u¤rayan Atina. Bu nedenle. 5. Epameinondas gerçekten deneyimli ve ak›ll› bir kifliydi. Birli¤in da¤›lmas›n› önleyemedi. Fakat Atina denizde hâlâ güçlü idi ve Hellespontos’u kontrol alt›nda tutuyordu.Ö.Ö. önemli bir gücünü yitiren Thebai. Böylece. iki kanat fleklinde savafl düzenini al›yordu. 362’deki Mantineia Savafl›’nda Thebai ordusu galip gelmesine karfl›n.Ö. Epameinondas’›n takti¤inde ordu. Fakat M. birlik içinde oldu¤u için “‹ç Savafl” ya da “Müttefikler Savafl›” (M. Ünite . Boiotia’n›n di¤er kentlerini Thebai’dan ay›rd›lar ve birkaç y›l sonra da kentin kalesinde bir garnizon kurdular. Böylece. D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . 371’deki Leuktra Savafl›’da Thebail›lar. Atina’n›n yüz y›l önce kurdu¤u ilk Deniz Birli¤i. 378’de ikinci kez bir Deniz Birli¤i oluflturdu.Ö. ‹kinci Deniz Birli¤i ise Spartal›lara karfl› kuruldu. Kos ve Khios’un bafl›n› çekti¤i isyan hareketine kat›lan baz› kentler Birlik’ten ayr›lmak istediler.Ö. Leuktra yenilgisinden sonra Peloponnesos Birli¤i üyelerinin Sparta’ya güveni kalmad›. Spartal›lar› yenilgiye u¤ratt›lar. Fakat kendini toparlay›p güçlenmeye bafllamas› müttefik kentleri tedirgin etmeye bafllad›. Thebai ordusunun bafl›nda Pelopidas ve Epameinondas adl› komutanlar vard›. M. Byzantion’dan ve Karia Satrab› Maussollos’tan da destek gören kentler ile onlar› Birlik içinde tutmaya çal›flan Atina aras›ndaki çat›flmalar.Ö.M. M. Yüzy›l Savafllar› 49 ‹K‹NC‹ DELOS DEN‹Z B‹RL‹⁄‹ Atina. Atina. Bu zaferden sonra büyük bir prestij kazanan TheSIRA S‹ZDE bail›lar ise komutanlar› Epameinondas’›n önderli¤inde Peloponnesos’a ak›nlar yap›p Sparta’y› kendi topraklar›nda zay›flatt›lar. 371’de ünlü Leuktra Savafl›’nda topraklar›n› istila eden Spartal›lara karfl› büyük bir zafer kazand›lar ve onlar› Orta Yunanistan’dan att›lar. M. ilk Deniz Birli¤i’ndeki deneyimlerini göz önünde tutarak önceleri müttefik kentler üzerinde hegemonya kurmay› düflünmüyordu. Epameinondas ald›¤› Nyaralar sonucu DÜfiÜ EL‹M hayat›n› kaybetti.

bu hezimetten sonra. Persler. Birlik hazinesi daha sonra (M. sikke üretimini tekelinde tutarak yaln›zca kendi bast›¤› tetradrahmilerin dolafl›m›n› zorunlu k›l›yordu.Ö. Atinal›lar bundan böyle hazinenin daha iyi korunaca¤›n› düflünüyorlard›. 546 y›l›nda Lydia Kral› Kroisos’u yenilgiye u¤ratarak. 478 / 477 tarihinde. 431). giderek Atina ‹mparatorlu¤u’na dönüfltü.Ö. ekonomik güçlerine göre belirli bir y›ll›k katk›da (esas olarak para. Persler Yunanistan’a kadar geldiler ama Marathon’da yap›lan savafl› kaybettiler. Ephesos ve Sardeis ile Susa aras›nda “Kral Yolu”nu infla etmifllerdi.Ö. Yaklafl›k 10 y›l sonra. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Atina ‹mparatorlu¤unu aç›klama Hellenlerin tek vücut olmalar›n› sa¤layan Birlik (symmakhia). Böylece Persler Yunanistan’› terk ettiler.Ö. ayn› y›l içinde Salamis’te yap›lan deniz savafl›n› Persler kaybetti. fakat gemi ya da asker gibi baflka katk›lar da olabiliyordu) bulunuyorlard›. Atina. Atina’n›n bir deniz imparatorlu¤u kurma düflüncesinin de temelini oluflturdu. Delos Deniz Birli¤i. Pers-Hellen Savafllar›n› aç›klama Pers-Hellen Savafllar› M. Atinal› 10 görevlinin (hellenotamiai) denetimindeydi. birli¤in hazinesinde toplanmak üzere. 522-486) önceki satrapl›klar› yeniden organize etti ve yeni bir vergi sistemi (nomos) meydana getirdi. Sparta ile Atina’n›n aralar›n›n aç›lmas›nda bafll›ca rolü oynayan Atina’n›n hegemonya sevdas› M. Nitekim öyle de oldu. 490 y›l›nda Marothon Savafl› ile bafllad›. M. Öyle ki.Ö. Böylece.50 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Perslerin siyasal ve kültürel yap›s›n› tan›mlama Persler kabaca bugünkü ‹ran Devleti’nin bulundu¤u topraklarda yafl›yorlard›. Dareios (M. Perslerin Anadolu’daki en önemli iki satrapl›k merkezi Sardeis (Manisa-Sart) ve Daskyleion (Ergili) idi. yüzy›l›n ortalar›nda. Ancak. Ertesi y›l Plataia ve Mykale’de yap›lan savafllar› da Atinal›lar ve müttefikleri kazand› (M. Birli¤in kurulmas›ndan yaklafl›k yirmi befl y›l sonra. M. Atina’n›n Birlik Hazinesi’ndeki paralar› kendi menfaatleri do¤rultusunda kullanmak istemesi nedeniyle Birlik bir süre sonra da¤›ld› (M. 5. Ancak. Atinal›lar. 479). M. 478’te Perslere karfl› I. 449’daki Kallias Bar›fl› ile PersHellen Savafllar› son bulmufltu. Delos Deniz Birli¤i’ni kurdular.Ö.Ö. Bu nedenle Delos Deniz Birli¤i veya “Delos Konfederasyonu” ayn› zamanda “Attika-Delos Deniz Birli¤i” olarak da bilinir. M. Anadolu 200 y›l kadar sürecek olan Pers egemenli¤ine girdi. 454’te) Delos’tan Atina’ya getirilmiflti. Atina. M. Böylece. bu kez Persler Atinal›lar› ve müttefikleri Spartal›lar› Thermopylai’da yenilgiye u¤ratt›lar ve Atina’y› yak›p y›kt›lar.Ö. Pers Kral› Kyros M.Ö. 480’de savafl yine Yunanistan’da cereyan etti. Fakat. bu kent di¤erleri üstünde bir hegemonya kurmak isteyecek ve bu durum zamanla hoflnutsuzluk yaratmaya bafllayacakt›. krall›¤›n baflkenti Sardeis’i ele geçirdi. Birli¤in da¤›lmas›ndan önce.Ö.Ö. Say›lar› giderek artan ve bir süre sonra 300’ü bulan üye müttefik kentler. Pers tehlikesini ortadan kald›rmak ve onlar›n Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak için Atina taraf›ndan kurulan Birli¤in merkezi Delos Adas› idi. Müttefik kentler aras›nda en fazla prestij ve güç sahibi Atina oldu¤undan. Hazine. . Birlik içinde kendi para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› için bir kararname yay›mlayarak müttefiklerine gümüfl sikke bas›m›n› yasaklam›flt›r. I.Ö. 431 y›l›nda Birli¤in sona ermesine neden olmufltur.

“Peloponnesos Savafl›” olarak bilinir. 371’de ünlü Leuktra Savafl›’nda topraklar›n› istila eden Spartal›lara karfl› büyük bir zafer kazand›lar ve onlar› Orta Yunanistan’dan att›lar. Ünite . Neticede.Ö. Spartal›lar›n Atina donanmas›n› Aigospotamoi’da yenilgiye u¤ratmas›yla ve ard›ndan yap›lan antlaflmayla (M. Sparta’y› kendi topraklar›nda vurdular. “Nikias Bar›fl›” olarak adland›r›lan ve 50 y›ll›k bir süreyi kapsayacak flekilde yap›lan bu antlaflma ile Arkhidamos Savafl› son buldu. hem de Brasidas öldü. yaklafl›k yirmi befl y›l süren parlak dönemini geride b›rakt›. 431-404 y›llar› aras›nda. yirmi yedi y›l süren savafl.Ö. bölgeyi ya¤malad›lar ve ülkelerine döndüler. Böylece. 422) hem Kleon.Ö. 431-421) “Arkhidamos Savafl›” olarak an›l›r. M.Ö.Ö.Ö. Ancak.Ö.Ö. komutanlar› Epameinondas ald›¤› yaralar sonucu hayat›n› kaybetti. Peloponnesos Savafl›’n›n ilk on y›l› (M. 362’deki Mantineia Savafl›’nda Thebai ordusu galip gelmesine karfl›n. Spartal›lar M. Sonraki çat›flmalarda Atinal›lar ve Spartal›lar karfl›l›kl› zaferler elde ettiler. Spartal› komutan Brasidas ile Atinal› Kleon’un Amphipolis’te çarp›flmas›nda (M. 431’de Attika’ya girerek.3. 421 y›l›nda Atina ile Sparta aras›nda bar›fl imzaland›. Yüzy›l Savafllar› 51 A M A Ç 4 Peloponnesos Savafl›n› aç›klama Atina ile Sparta aras›nda M. 405-404) Hellen dünyas›n›n önderli¤i Sparta’ya geçti. A M A Ç 5 Thebai’›n üstünlük dönemini aç›klama Thebail›lar M.M.Ö. 5. . Thebail›lar Peloponnesos’a da ak›nlar yap›p. M. önemli bir gücünü yitiren Thebai.

Persopolis c. 678/677 . 630/629 2. Platai ve Mykale.Ö. 474 9. Artemision ve Thermopylai. Müttefik kentlere hububat yard›m›n›n›n yap›lmas› d. Pers-Hellen Savafllar› hangi antlaflmayla son buldu? a. Atina d. 378/377 5. Platai ve Mykale.Ö. Miletos 3. Perikles Antlaflmas› c. Athena Tap›na¤›’ndaki alt›n heykelin eritilmesi . 431 .Ö. M.Ö. Arhidamos Savafl› afla¤›daki antlaflmalardan hangisiyle son bulmufltur? a. yüzy›l›n ortalar›nda Atina taraf›ndan yürürlü¤e konan kararnamenin konusu afla¤›dakilerden hangisidir? a. Artemision ve Thermopylai.Ö. Marathon. 447/446 e. 478/477 .Ö. 478/477 . Salamis b. Delos Deniz Birli¤i ne zaman kuruldu? a. 499 d. Salamis d. Arhidamos Antlaflmas› d. 778 . M. Salamis. 378 c. I. II.Ö. Atina’n›n üye kentlere zeytin ve zeytinya¤› ihrac›n› yasaklamas› 10. Marathon. Marathon. M. Ksenophon’un Anabasis adl› eserinde Kyros ile II. Hippias Antlaflmas› e. Ionia Ayaklanmas›’n›n bafllamas›na neden olan Aristagoras afla¤›daki kentlerden hangisinin Tiran› idi? a.Ö. M. Nikias Antlaflmas› 7. 400 d.Ö.Ö. Artemision ve Thermopylai e. Artakserkses aras›ndaki savafl afla¤›dakilerden hangisinde gerçekleflmifltir? a. Eleusis misterlerine küfür etmesi b. Artemision ve Thermopylai 4. Pers-Hellen Savafllar›’nda muharebelerin s›ras› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. M. Salamis. Kunaksa d. 547/546 d. 747/746 b. M. Babil e. 450 e.Ö. Atina Hazinesi’nden gereksiz harcamalar yapmas› c.Ö. Ephesos b. Issos 8. M. M.Ö. 429 c. M. Perslerle gizli iflbirli¤i içinde olmas› e. Kallias Antlaflmas› b.Ö. M.Ö.M. Kallias Antlaflmas› b.M.Ö.Ö. Peloponnesos Savafl› içide yer alan Sicilya seferi s›ras›nda mahkemeye ça¤r›lan Alkibiades afla¤›dakilerden hangisi ile suçlanm›flt›r? a.Ö. M. Sardes c.M. 431 b. Marathon. 600 b. M. Klazomenai e.52 Hellen ve Roma Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. Artemision ve Thermopylai. Hippias Antlaflmas› e. Thebai ile gizli iflbirli¤i içinde olmas› d. Lydia Krall›¤›’na ne zaman son verdi? a. Arhidamos Antlaflmas› d.Ö. M. 5. M. Toplumsal bar›fl›n sa¤lanmas› c. Platai ve Mykale c. Marathon. M. Persler. 431 e. Atina’n›n para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› b. Salamis. 647/646 c.Ö.M. Platai ve Mykale. Perikles Antlaflmas› c. Delos Deniz Birli¤inin kuruldu¤u ve son buldu¤u dönem afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. Susa b. Atina gemilerinin Ege Denizi’nde serbest dolafl›m› e. Platai ve Mykale.M. Korinthos Antlaflmas› 6.Ö.

Bu da bize Halk Mahkemeleri’nin ne kadar demokratik (!) olduklar›n›. sürgüne gönderilmeyi isteyece¤i san›lm›flt›. Sokrates. yata¤a uzand›. Halk Meclisi’nin. diyalog içine girdi¤i kifliye önce çeflitli sorular sorarak onun gerçekte hiçbir fley bilmedi¤ini ortaya koymaya çal›fl›r (eironeia = Sokratik alay. yeni tanr›lar› empoze ederek dine karfl› suç iflledi¤i gerekçesiyle ölüm cezas›na çarpt›r›lm›flt›r. cezalar› ölümdü. sordu¤u sorularla. onun düflüncesini çok iyi anlat›r. Sokrates M. Ünite . titreme bütün vücudunu sarm›flt›. Ama adam öldürme veya devlete / topluma karfl› ifllenen a¤›r suçlar›n . karfl›s›ndakinin bilgisini ortaya ç›kar›r (maieutike = do¤urtma). res. birlikte hareket etme gibi toplum psikolojisinin ne denli önemli oldu¤unu göstermektedir. ancak bacaklar› titremeye ve vücudunu tafl›mamaya bafllay›nca. Bilginin ancak araflt›r›larak elde edilebilece¤ini söylemifltir. Eski Atina’da adi suçlara verilecek çeflitli cezalar bulunmaktayd›. 469-399). bafl keserek. kol ve ayak bileklerinin demirle ba¤lanmas› daha ziyade kölelere verilen cezalardand›. da¤lama veya boyun. sonra. Potidaia. 5. 399’da gençleri kötü yola sevketti¤i. Sokrates’e. ironi). Yüzy›l Savafllar› 53 Okuma Parças› Sokrates Eski Hellen felsefesinin en önemli isimlerinden olan Sokrates (M.Ö. bilinen örneklerdendir. tafllayarak. Zehirleyerek. Düflüncelerini özgürce ifade etmesi karfl›l›¤›nda ölüm cezas›na çarpt›r›lmas›n›n kendisi için küçültücü de¤il aksine yüceltici bir uygulama oldu¤unu düflünüyordu. Amphipolis ve Delion’da savafla kat›lm›flt›.3 Sokrates. yarg›lanmas› gerekti¤ine iliflkin karar› uyar›nca mahkemeye verilmifl ve Halk Mahkemesi’nde (Heliaia) jüri üyelerinin ald›¤› karar gere¤i bu cezaya çarpt›r›lm›flt›. Sokrates’in yaz›l› eseri yoktur. Önce. Sokrates zehiri içip hücrede birkaç ad›m att›. Resim 3. Zincirlere ba¤layarak açl›ktan ölüme mahkûm etme de bilinmektedir. “Hiçbir fley bilmedi¤imi biliyorum” sözü.Ö. idam flekline iliflkin kendisinin bir talebi olup olmad›¤› soruldu¤unda.Ö. Örne¤in k›rbaç. düflüncelerini Ksenophon ve Platon’dan ö¤reniyoruz. uçurumdan atarak öldürme. ölümle cezaland›r›lmas›n› istedi.3. 58. Bir süre sonra gardiyanlar›n gözleri önünde hayata gözlerini kapad›. Kaynak: Neils (2008). yabanc›lara hapis cezas› veriliyordu. sonra kendisine bald›ran otundan yap›lan bir zehir verilerek infaz› gerçeklefltirildi. Sokrates. Atina’da agora yak›n›nda bir hapiste tutuldu. oylamada al›nan kararlar›n her zaman sa¤l›kl› ve bilinçli olmad›¤›n›. Ama öyle olmad›.M. Sophroniskos ile Phainarete’nin o¤lu idi.

Pers emenli¤ine girdi. Delos Deniz Birli¤i’nin kurulufl amac›. 10. 431-404 y›llar› aras›nda oldu.Ö. M. a 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›: I. b 9. Delos Deniz Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Peloponnesos Savafl›:Sicilya Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Artemision ve Thermopylai. Pers-Hellen Savafllar› s›ras›nda Perslerin Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak ve Pers tehlikesini ortadan kald›rmakt›. c 2. Bu olaydan sonra Anadolu. Platai ve Mykale S›ra Sizde 4 I. S›ra Sizde 2 Ionia Ayaklanmas›’nda Bat› Anadolu’daki kent-devletleri. e 7. S›ra Sizde 5 Atinal›larla Spartal›lar aras›nda. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. d 5.54 Hellen ve Roma Tarihi Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. b 4. Salamis. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a Yan›t›n›z yanl›fl ise “Persler” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a . Ayaklanma. S›ra Sizde 3 Marathon. 494’te bast›r›ld›. Delos Deniz Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Peloponnesos Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 547/46’da Lydia Krall›¤›n›n baflkenti Sardeis’i ele geçirerek Lydia Krall›¤›’na son verdiler. M. c 8. M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Satrap Kyros’un Ayaklanmas›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Persler. e 3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ionia Ayaklanmas›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. egemenli¤i alt›nda bulundu¤u Perslere karfl› ayaklanm›flt›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II.

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

55

Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar
Bayer, E. (1988), Griechische Geschichte in Grundzügen, Darmstadt. Boardman, J. (2000), Persia and the West, Londra. Cartledge, P., ed. (1998), Ancient Greece, Cambridge Illustrated History, Cambridge University Press, Cambridge. Cook, J.M. (1962), The Greeks in Ionia and the East, Thames and Hudson, Londra. Hornblower, S. (1991), The Greek World 479-323 BC, Routledge, Londra. Levi, P., (1997), Eski Yunan (çev. N. Erdilek), ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi, ‹stanbul. Mansel, A.M. (1971), Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara. Meiggs, R. (1992), The Athenian Empire, Oxford University Press, Oxford. Neils, J. (2008), Ancient Greece. The British Museum Concise Introduction, Londra Smith, J.S. (1990), Greece and Persia, Bristol Classical Press, Bristol. Tekin, O. (2007), Eski Anadolu ve Trakya. Ege Göçlerinden Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹kiye Ayr›lmas›na Kadar, ‹letiflim Anadolu Uygarl›klar› Dizisi, ‹stanbul. Tekin, O. (2008), Eski Yunan ve Roma Tarihi’ne Girifl, ‹letiflim Yay›nlar›, ‹stanbul. Thorley, J.(2004), Athenian Democracy, Routledge, Oxon.

4
Amaçlar›m›z
• • • • II. Philippos Büyük ‹skender Makedonya Diadokhoslar

HELLEN VE ROMA TAR‹H‹

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra; Makedon Krall›¤›’n› aç›klayabilecek; II. Philippos’un Hellen kent-devletleri üzerindeki egemenli¤ini aç›klayabilecek; Büyük ‹skender ve icraatlar›n› aç›klayabilecek; Hellenistik Ça¤› aç›klayabilecek; ‹skender’in ölümünden sonraki iktidar mücadelerini tart›flabileceksiniz.

Anahtar Kavramlar
• Seleukos • Ptolemaios • Hellenistik

‹çindekiler

Hellen ve Roma Tarihi

Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤

• MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II. PHILIPPOS • BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹ • BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹

Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤
MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II. PHILIPPOS
Makedonya, Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda yer al›r. M.Ö. 12. yüzy›l içinde kuzey kökenli istila dalgas› Dorlar› da yerinden oynatm›fl ve Dorlar aras›nda “Makednon Ethnos” olarak bilinen topluluk güneybat› Makedonya’dan (Makednon bölgesinden) gelmiflti (Herodotos, I.56). Bir görüfle göre bu topluluktan arta kalanlar, Klasik Dönem Makedonlar›n›n çekirde¤ini oluflturmufltur. ‹lk Makedon kral›, I. Perdikkas’t›r. II. Philippos’a de¤in Makedonya, Yukar› Makedonya’daki yar›-ba¤›ms›z kabilelerle, Illyrial›larla, Trakya’daki Odryslerle, Khalkidike’deki Hellen kentleriyle, Perslerle, Atinal›larla ve Sparta ile mücadele etmek zorunda kald›. Makedonyal›lar Eski Yunanca’n›n bir lehçesini konufluyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlard›. Her ne kadar Hellenler aras›nda savafl eksik olmuyorsa da, onlar için en büyük tehlike ya da ortak düflman, Persler idi. Bu ortak düflmana karfl› koyabilmek, hatta onu yok edebilmek için Hellenlerin ilk önce kendi aralar›nda birleflmeleri gerekiyordu. Bu uzlaflman›n da bir politikas› olmal›yd›. Böylece “panhellenizm” yani “Hellenlerin Birli¤i” düflüncesi do¤du. Bu, her Hellen’in sempati ile bakt›¤›, ama söz konusu birli¤i sa¤layacak önderin kim olaca¤› sorusunu da beraberinde tafl›d›¤› bir düflünce idi. Atinal› hatip (rhetor) Isokrates, M.Ö. 346’da Makedon Kral› II. Philippos’a yazd›¤› aç›k mektupta, Hellen ulusunun bafll›ca befl büyük kentinin (Atina, Argos, Sparta, Korinthos ve Thebai) güç birli¤i yaparak, onun komutas›nda Perslere karfl› sefer düzenlemesini istiyordu. II. Philippos (M.Ö. 359-336), Makedon taht›na geçer geçmez önce ülkeyi siyasi, ekonomik ve askeri aç›dan güçlü bir duruma getirdi. Profesyonel bir ordu kurdu; manc›n›klar, kuflatma araçlar› gibi savafl makineleri gelifltirdi; kanatlara önem veren bir savafl plan› stratejisi oluflturdu. Trak kavmi Bisaltlar’›n topraklar›ndaki gümüfl madenlerini ele geçirdi. Sonra Amphipolis’e yöneldi; kent, Atina’dan yard›m istedi. Fakat Atina o s›rada Euboia ve Khersonesos ile meflgul oldu¤undan Amphipolis’e yard›m edemedi. Philippos, Amphipolis’i ele geçirmekle birlikte özgürlü¤ünü tan›d›; ancak, Pydna’y› da kuflatma alt›na al›nca Atina daha fazla dayanamad› ve Philippos’a savafl ilân etti. Sonunda, Pydna Philippos’un eline geçti. Bu arada Atina ve müttefikleri aras›nda bafllayan “‹ç Savafl” (M.Ö. 357-355), Atina’n›n gücünü k›rm›flt›. M.Ö. 356’da Khalkidike ile ittifak anlaflmas› yapan Philippos, bu kez Potidaia’y› ele geçirdi. Kent, Khalkidike’ye verildi, halk› da köle olarak sat›ld›. Phi-

Phokis’in yan›nda.Ö.Ö. 340). Fakat bir y›l sonra Philippos. Philippos geri çekildi. Ayn› y›l yap›lan “Philokrates Antlaflmas›” ile Atina. Makedonya’daki siyasal kurumlar geliflmifl olmad›¤› gibi. Fakat en önemli evlili¤i. AmpTELEV‹ZYON hipolis üzerinde hak iddias›ndan vazgeçti. 338 sonbahar›nda iki ordu Khaironeia Ovas›’nda karfl›laflt›. fakat M. hem de Molossia yönetimini etkisi alt›na alm›flt›. Makedonya ile uzlaflma içine girmek zorunda kald›. Oradan Byzantion’a do¤ru harekete geçti.58 Hellen ve Roma Tarihi lippos. Bu nedenle. Bir ara dikkatini Khalkidike’ye çeviren Philippos. Molossia hanedan›ndan Olympias ile oland›. M. Delphoi Amphiktionu. Philippos’un phalanks’lardan oluflan profesyonel ordusu. 355-346). M. Philippos’a karfl› Thebai ile ittifak yapt›. silahlar›na el koydu. bir “autokrat” olarak egemenlik sürüyordu. Perinthos’a (Marmara Ere¤lisi) sald›rd› (M. Delphoi’a sald›r›nca. Bu savafltan sonra Hellenler. hoplit a¤›rl›kl› orduyu yendi. Philippos’un kuflatmas›na baflar›l› bir flekilde karfl› koydu. II. Elateia ve Amphissa’y› ele geçirdi.Ö. Delphoi’u iflgal ettiler. Phokisliler. 339 y›l›nda Lokrisliler. Philippos M.Ö. bölgeye gelen II. oradaki Hellen kentleri ile savaflt›ktan sonra Thebai ve Tesalya’n›n arabuluculuk ça¤r›s› üzerine tekrar Kutsal K ‹ T A P Savafl’a döndü. Atina. Philippos’tan yard›m istedi. bundan böyle Boiotia’daki hegemonyas›n› yitirmiflti. karfl› koyanlar› egemenlik alt›na ald›. bunun iki kat› kadar da esir vermifllerdi. SIRA S‹ZDE 1 II. Philippos. 346’da Phokislileri yenilgiye u¤ratarak.Ö. 354’deki çarp›flmada komutanlar› Philomelos’u kaybettiler. Byzantion. DÜfiÜNEL‹M S O R U Kutsal Savafl D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Khaironeia Savafl› M. öneride bulunma d›fl›nda. . hiç kuflkusuz. Perslerin kente verdikleri des‹ N T buray› tek nedeniyleE R N E T ele geçiremedi. Atinal› ve Thebail›lar›n oluflturdu¤u geleneksel. resmi kimlikleri de mevcut de¤ildi. Böylece. Philippos tek lider olarak neredeyse s›n›rs›z bir davran›fl özgürlü¤üne sahipti. Onomarkhos’u Tesalya’da yendi ve öldürdü. Amphiktion’daki oy hakk›n› da kendi üzerine ald›.Ö. Delphoi Amphiktionu’nun (dinsel birlik) O R U S Thebai’›n kontrolü ve korumas› alt›nda oldu¤u s›rada Philomelos komutas›ndaki Phokisliler. Philippos birkaç evlilik yapm›flt›. kral›n üstünde bir gücü yoktu. PhiloSIRA geçen melos’un yerineS‹ZDE Onomarkhos. Tesalyal›lar› yenilgiye u¤ratt›lar. Bo¤az’› kontrol alt›nda tutan Byzantion’un (‹stanbul) kaybedilmesinin Karadeniz’den yapt›¤› bu¤day ithalini olumsuz yönde etkileyece¤ini düflünerek savafl haz›rl›klar›na bafllad›. Atina. Thebai.Ö. Fakat. 355 y›l›nda Phokis ile Thebai aras›ndaki “Kutsal Savafl” patlak verdi. topraklar›na bir garnizon yerlefltirdi ve haraca ba¤lad›.000 talanton gelir elde etti. ekonomik olarak da güçlüydü. Atina ve Sparta. böylece hem siyasi nüfuzunu artt›rm›fl. 343’de tekrar Trakya’ya yöneldi. Philippos’un ekonomik gücünün kayna¤› neydi? SIRA S‹ZDE D Orta L ‹ M Philippos’u Ü fi Ü N EYunanistan’a çeken geliflme Phokis ile Thebai ve müttefikleri (Thebai Birli¤i) aras›nda ç›kan “Kutsal Savafl”t› (M. Daha da do¤uya giderek. Atinal› afl›r› milliyetçi Demosthenes. Philippos da Orta Yunanistan’a girdi.Ö. Atinal›lar 1.000 kadar kay›p verirken. Philippos’un gücünü kabul ettiler.Ö. M. Meclis’in. Yunanistan’›n kuzeyinde Krenides yöresinde yer alan Pangaion Da¤›’ndaki madenlerden elde etti¤i alt›n ile y›lda 1. Philippos. II. 353). Bu zaferden sonra Tesalya Birli¤i’nin arkhon’u seçildi. TeD‹KKAT salya ve Lokris ise Thebai’›n yan›nda yer ald›. Daha sonra PhoAMAÇLARIMIZ kislilerin bafl›na geçen Phayllos ve Phalaikos da pek bir baflar› elde edemediler. Philippos’u da iki kez bozguna u¤ratt› (M.

‹skender. Konyal›).1 Kaynak: A. Hegemon: Eski Yunanca lider. 160 (foto: A. Amaç. Philippos ile Olympias’›n o¤lu idi. ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› M. 336’da 20 yafl›nda bir delikanl› iken Makedonya taht›na geçti. Philippos. Resim 4. kendisine karfl› gelecek her gücü alt edece¤ini biliyordu. Cumhuriyet dönemini yafl›yordu. giderek. Makedon hegemonyas›n› hazmedemeyen Atina ve Thebai’y› ele geçirdikten sonra. daha do¤rusu.4. Sparta söz konusu birli¤in d›fl›nda kald›. z›rh ve silahlar› bulundu. Ünite . Philippos’un mi¤fer. 331 y›l›) ile son Hellenistik krall›k olan Ptolemaioslar’›n Actium Savafl› sonras› tarih sahnesinden silindikleri M. Philippos ve o¤lu III. öte yandan Pers ‹mparatorlu¤u’na karfl› yapaca¤› seferin haz›rl›klar›yla meflgul oluyordu. II. Burada al›nan karar gere¤ince Hellenler bir “Hellen Birli¤i” oluflturdular. Aleksandros (Büyük ‹skender) Perslere karfl› büyük bir sefer yap›laca¤›n› ilân ettiler. “Hellenistik Ça¤” olarak adland›r›l›r. Daha sonra Korinthos Birli¤i taraf›ndan birli¤in hegemon’u ve Pers seferinin de komutan› seçildi. “Korinthos Birli¤i” olarak an›lmaktad›r. s. BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹ Büyük ‹skender (III. II. Plutarkhos. 30 y›l› aras›ndaki yaklafl›k 300 y›ll›k dönem.Ö. Makedonya’daki Vergina’da (antik Aigai) keflfedilen bir tümülüsün içindeki mezar odas› olas›l›kla Philippos’a aittir. Hellen kentlerini ulusal bir kongreye kat›lmaya ça¤›rd›. üye kentlerin delegelerinden oluflan ve synhedrion ad›n› tafl›yan bir meclis taraf›ndan yönetilecek Birli¤in hegemon’u seçildi.Ö. Philippos. Babas›n›n ölümünden sonra. Philippos. toplant› yerinden dolay›. M. Ayn› dönemde Roma.Ö. hatta Bat› Anadolu’ya bir öncü kuvvet bile gönderilmiflti. Pasinli (2003). ‹lk ifli babas›n›n katillerini cezaland›rmak oldu. Philippos da bunu sezmifl olacak ki. Philippos’un önderli¤inde Makedonlardan ve Hellenlerden oluflan büyük bir ordu ile sefer haz›rl›klar›na bafllanm›fl.Ö. k›z› Kleopatra’n›n evlilik kutlamalar› s›ras›nda 46 yafl›ndayken Aigai’da (Vergina) bir suikast sonucu öldürüldü. ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 59 Korinthos Birli¤i II. Bat› Anadolu’daki kentleri Pers boyunduru¤undan kurtarmak ve Perslere Hellen dünyas›n›n gerçek gücünü göstermekti.Ö. bir yandan Trakyal›lar› ve Illyrial›lar› kontrol alt›nda tutmaya çal›fl›rken. 337 y›l›nda Philippos’un baflkanl›k etti¤i kongre Korinthos’ta topland›. Aleksandros). kendi ordusunun gücünü tan›yordu.Ö. Hellenlerin sempatisini kazanmaya ve Hellenlerin birli¤ini sa¤layacak tek kifli olarak görülmeye baflland›. 336’da. iskeletin üzerindeki ifllemeli kumafl parçalar› hâlâ duruyordu. bütün düflüncesini Do¤u seferi üzerinde yo¤unlaflt›rd›. Fakat Philippos M. önder anlam›ndad›r. 334 y›l› (veya Pers ‹mparatorlu¤una son verdi¤i M. Mezar odas›nda çok say›da kap kacak ve metal eflyalar›n yan› s›ra. ‹çerideki lahdin kapa¤› kald›r›ld›¤›nda. . Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik. ‹skender’in do¤um tarihini 6 Hekatombaion (yaklafl›k 20 Temmuz) olarak vermektedir. M.

‹skender.000 Makedonun bafl›ndayd›. ‹skender’in uygulad›¤› taktik sonucu Persler kesin bir yenilgiye u¤rad›lar (M.000’den fazla süvari ile Hellespontos’a yöneldi. Thebai’ye girerek kenti yerle bir etti. Athena’ya kurban sundu. kanatlara da süvarileri ve piyadeleri yerlefltirdi. Anadolu’ya Geçifl Hellespontos: Günümüzde Çanakkale Bo¤az›. Fakat bir süre sonra Yunanistan’da Makedon egemenli¤ine karfl› bir isyan bafllad›. ›rma¤› geçerek karaya ç›kmaya çal›flan. 334 bahar›nda Hellespontos’tan Anadolu’ya geçti.100 Tesalyal› süvariye komuta ediyordu.60 Hellen ve Roma Tarihi ‹skender önce Trakya ve Tuna boylar›nda savaflt›. buralardaki yerli kabileleri egemenlik alt›na ald›. ‹skender de 13. Ona göre. Büyük ‹skender Anadolu’ya hangi mevkiden geçti ve Perslerle ilk karfl›laflmas› nerede oldu? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNE ‹M ‹skender güneye Linerek Sardeis’e do¤ru yürüyüfle geçti. Homeros’un Ilias destan›n›n da ana konusunu oluflturan Troia Savafl› kahramanlar›na karfl› sayg›s›n› dile getirdi.000 askerden olufluyordu. ‹skender. Sardeis’te bir Zeus tap›na¤› D‹KKAT SIRA S‹ZDE 2 DÜfiÜNEL‹M S O R U Lydia’da D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . ‹skender. ‹skender. ortaya phalanks’›. Ege Denizi’nin iki yakas›ndaki Hellenleri tek vücut olarak görmek istiyordu. 334). Persler ise piyade ve süvari olarak toplam 40.Ö. Savafl düzenindeki her iki ordunun Granikos Çay› boyunca karfl›l›kl› s›ralan›fl› yaklafl›k 3 km’yi buluyordu. Halktan. onlar›n yerine kendi silahlar›n› b›rakt›. ‹skender. kentin ileri gelenleri ‹skender’i karfl›lad›lar ve kentin teslim olaca¤›n› bildirdiler. Bu arada ‹skender’in Illyria’da öldü¤ü söylentisi de ç›km›flt›. ‹skender’in subaylar›ndan Parmenion 5. Kente yaklaflt›¤›nda Lydia Satrab› Mithrines ve beraberinde bulunan. Perslerle ilk karfl›laflma Granikos (Biga Çay›) yak›n›nda oldu. ilk amac›. ‹skender. Granikos Savafl› ile Anadolu’nun kap›s› ‹skender’e aç›lm›fl oldu. Art›k s›ra Perslere gelmiflti. Asya topraklar›ndaki Hellenlerdi. Bu düflüncenin etkisi alt›nda. Böylece. Sonra da Pers ‹mparatorlu¤u’nu ele geçirecek ve hatta bir Hellenlefltirme siyaseti güdecekti. Hellenler ile Hellen olmayanlar (barbarlar) aras›ndaki husumetin ilk sonuçlar›ndan biri olarak yorumluyordu. bu söylentiden cesaret alarak isyan›n öncülü¤ünü yapt›. ‹skender.000 piyade ve 5. Mithrines de bundan böyle ‹skender’in taraf›nda yer ald›. fakat Persler taraf›ndan öldürülen ilk 25 askerin bronz heykellerinin yap›lmas› için dönemin ünlü heykeltrafl› Lysippos’u görevlendirdi. Hellespontos Phrygias›’n›n baflkenti Daskyleion’u herhangi bir karfl› koyma ile karfl›laflmadan ele geçirdi. içlerinde okçular›n da bulundu¤u 30. Parmenion’u da Daskyleion’u teslim almas› için gönderdi. Makedonya ve Yunanistan’daki meseleleri babas›n›n subaylar›ndan Antipatros’a b›rakarak. Sardeisliler ve di¤er Lydial›lar›n S O R U eski Lydia geleneklerine göre yaflamalar›na izin verdi ve onlar› serbest b›rakt›. Parmenion. Hellespontos’tan Anadolu’ya geçifl noktas›n›n (Sestos-Abydos mevkii) güvenli¤i için Parmenion ve Attalos’u görevlendirdi. Granikos zaferinden sonra ‹skender. bir k›sm› da köle yap›ld›. Troia Savafl›’ndan arta kalan adak silahlar›ndan baz›lar›n› alarak.Ö. Perslere verdikleri verginin ayn›s›n› vermelerini istedi. Art›k o da. Troia Savafl›’n›. Thebai. M. Troia Kral› Priamos’un mezar›n› ziyaret ederek kurban kesti. Bat› Anadolu’daki Yunanca/Hellence konuflan ya da Hellen kültürünün nüfuzu alt›nda bulunan kentleri Pers sultas›ndan kurtarmakt›. ‹lk ifl olarak Ilion’a (eski Troia) gidip. Troial›lar barbar de¤il. halk›n bir k›sm› öldürüldü. babas›n›n da planlam›fl oldu¤u gibi. Pers Satrab› Arsites’in yerine Kalas’› atad›.

hem masrafl› olmas› hem de Pers donanmas›yla karfl› karfl›ya gelecek bir donanmaya sahip bulunmamas› sebebiyle kendi donanmas›n› da¤›tmaya karar verdi. Karia’ya do¤ru yola ç›kt›. Halikarnassos uzunca bir direniflten sonra ‹skender’e teslim oldu. ‹skender’in Pers boyunduru¤undan kurtard›¤› veya ele geçirdi¤i kentlerde demokratik yönetimi kurma giriflimidir.4. Zira. Özellikle mali ve askerî yetkiler Hellenlerin ve Makedonlar›n kontrolüne verildi. Oligarkhlardan ayr›lmalar›n› ve demokrasiyi kurmalar›n› istedi. ‹skender Ephesos’ta biraz daha kalarak Artemis’e kurban adad› ve askerî bir tören alay› düzenledi. Karia Satrapl›¤›’n›n yönetimini eski satrap Hekatomnos’un k›z› Ada’ya verdi. Ada.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 61 inflas› için emir verdi. Fakat 160 gemilik bir filoya komuta eden Nikanor’un Miletos’a Perslerden birkaç gün önce varmas› ve kentin karfl›s›ndaki Lade Adas› a盤›nda demirlemesi Miletos’a do¤ru yola ç›kan 400 gemilik Pers donanmas›n›n plan›n› bozdu. Kuflatma ilerledikçe Halikarnassoslular›n dayanma gücü azal›yordu. Sürgünleri geri ça¤›rd›. ‹skender ise Alinda’y› tekrar Ada’ya verdi ve Ada’n›n kendisini manevi o¤lu olarak görmesine itiraz etmedi. Bu s›rada Magnesia (Ortaklar) ve Tralleis’ten (Ayd›n) elçiler gelerek kentlerini ‹skender’e teslim ettiler. Kalenin yönetimini subay› Pausanias’a verdikten sonra Nikias’› vergi kontrolörü. çabucak Memnon’u ça¤›ranlar›. oligarflik idareye son vererek tekrar demokrasiyi kurdu. ‹skender. Artemis Tap›na¤›’n› soyanlar›. Pers donanmas› Mykale (Samsun) Da¤› aç›klar›nda demirlemek zorunda kald›. Ünite . Kentte bulunan Pers subay› Memnon kaçmak zorunda kald›. kontrolleri alt›ndaki Hellen kent-devletlerindeki yönetimi yerel tiranlar›n idaresine b›rak›yorlard›. Asandros’u da Lydia satrab› olarak atad›. Halikarnassos’a yaklaflt›¤›nda kentin d›fl›nda kamp kurarak kuflatma haz›rl›klar›na bafllad›. Fakat Halikarnassoslular geceleyin ani bir karfl› sald›r› ile kuleleri ve di¤er savafl makinelerini yakma girifliminde bulundularsa da kolayca geri püskürtüldüler. ‹skender. ‹skender Karia’ya girdi¤inde onu karfl›lamaya gitmifl ve ikamet etti¤i Alinda kentini ona teslim etmiflti. ‹skender’in kuvvetleri yard›m›n ulaflamad›¤› Miletos’taki direnifli k›rarak kenti ele geçirdi. Asl›nda Bat› Anadolu Hellen kentleri bir taraftan Pers egemenli¤inden kurtulurken. Ephesos halk› oligarkhlar›n korkusunu üzerinden atm›fl olarak. Yolu üzerindeki Miletos ile Halikarnassos aras›ndaki kentleri ele geçirdi. tap›naktaki Philippos heykelini k›ranlar› ve agoradaki kentin kurtar›c› kahraman› Heropythes’in mezar›n› talan edenleri ölüme mahkûm etti. Kentin önündeki hende¤i doldurarak savafl kulelerini ve di¤er araç-gereci surlara yaklaflt›rd›. kalabal›k bir Pers ordusunun Halikarnassos’ta bulundu¤unu haber alarak. Karia’da ‹skender. Kentin yak›n›nda bir Pers donanmas› vard›. Bu arada vurgulanmas› gereken bir nokta da. ‹skender. Ionia’da ‹skender daha sonra Ephesos’a geldi. Miletos’taki Pers garnizonu komutan› Hegesistratos bu filoya güveniyordu. Alkimakhos’u Aiolis kentlerine ve halen Pers boyunduru¤unda bulunan Ionia’n›n di¤er kentlerine gönderdi. ‹skender ertesi gün Miletos’a do¤ru yola ç›kt›. öte taraftan Büyük ‹skender’in egemenli¤ini tan›mak zorunda kal›yorlard›. sadece idarecilerini de¤ifltirdi. Üstelik Perslerin k›y› üslerini ele geçirerek onlar›n donanma gücünü etkisiz hale getirebilirdi. Anadolu topraklar›nda Asya içlerine ilerleyece¤i için donanmaya ihtiyac› da yoktu. Perslere ödedikleri vergileri bundan böyle Artemis Tap›na¤› için vermelerini istedi. . Pers dönemindeki yerel yönetim mekanizmas›n› bozmad›. Persler.

yoluna devam etmek istedi. Orada yuvalanan yerliler. kap›lar› ‹skender’in elçilerine kapatm›fllar ve surlar›ndaki zay›f noktalar› onarmaya bafllam›fllard›. ‹skender uzun bir kuflatman›n gereksizli¤ini düflünerek onlarla anlaflmay› tercih etti. Lykia’ya girdi¤inde önce Telmessos teslim oldu. burada vakit kaybetmek istemedi¤inden olacak. ordusunun bir k›sm›n› da¤ geçitleri (Klimaks. ayr›ca kentin ileri gelenlerini de rehin olarak teslim edeceklerdi. ‹skender. Pamphylia’da Phaselis’ten ayr›lan ‹skender. ‹skender. Üstelik Aspendoslular. ‹skender’in geldi¤i haberini alan Aspendoslular surlar›n gerisine çekilmifller hatta öndeki evleri de boflaltarak daha güvenli oldu¤unu düflündükleri tepeye s›¤›nm›fllard›. Bunu duyan di¤er kentler de elçilerini gönderdiler. Sonra Phaselis’e gelerek. surlar›n›n d›fl›nda bulunan tarlalar›ndaki ürünleri de toplayarak kente tafl›m›fllar. gönderece¤i komutanlara kentlerini teslim etmelerini buyurdu. o zamanlar Lykia’n›n bir parças› olarak kabul edilen Milyas’a girdi¤inde Phaselislilerden elçiler gelip iyi dileklerini sundular ve kendisine alt›n bir taç arma¤an ettiler. Ksanthos ve Patara ile 30 kadar ufak yerleflmeyi ele geçirdi. ‹skender hemen Aspendos’a hareket etti. sefere ç›kmadan k›sa bir süre önce evlenmifllerdi. Bafllar›na da Ptolemaios’u verdi. bugünkü Kesme Bo¤az›) aras›ndan Perge’ye gönderdi. . Phaselisliler için bir tehlike arzediyordu. sonra Pinara. Bütün flartlar Aspendoslularca kabul edildikten sonra ‹skender tekrar Perge’ye yöneldi ve oradan Phrygia’ya do¤ru yola ç›kt›. Kendisi ise güneye. Kendisi de k›y›y› izleyerek Perge’ye (Aksu) geldi. Sillyon istihkâm edilmifl bir flehirdi. Fakat bu s›rada Aspendoslular›n daha önce öne sürdü¤ü flartlar› yerine getirmeyecekleri haberini ald›. Parmenion’u bir ordu ile Sardeis’e gönderdi ve oradan da Phrygia’ya ilerlemesi talimat›n› verdi.62 Hellen ve Roma Tarihi Lykia’da ‹skender’in komutas›ndaki Makedonyal›lardan bir k›sm›. Çaresiz kalan Aspendoslular tekrar elçiler gönderip ba¤›fllanmalar›n› dileyerek eski flartlar› kabul ettiklerini bildirdiler. ‹skender onlara. Çünkü Pisidial›lar taraf›ndan infla edilmifl olan bu kale. ‹skender savunmas›z surlar› geçerek terkedilmifl evlerde karargâh kurdu. Phaselislilerin ekip biçtikleri topraklar› ya¤mal›yorlard›. ‹skender. Atayaca¤› bir satrab›n yönetimi alt›nda yaflayacaklar ve Makedonya’ya y›ll›k bir vergi ödeyeceklerdi. k›fl› eflleriyle birlikte geçirmeleri için onlar› Karia’dan Makedonya’ya gönderdi. Fakat bu kez daha a¤›r flartlar ileri sürdü: önceden söz verdikleri atlar ile birlikte 50 talanton yerine 100 talanton verecekler. ‹skender k›fl bast›rd›¤›nda. Diodoros’un “Marmara” diye söz etti¤i. ‹skender bu teklife raz› oldu ama karfl›l›¤›nda askerlerine ödenmek üzere 50 talanton para ile Pers Kral›’na vermek için yetifltirdikleri atlar› istedi. Perge’den ayr›ld›ktan sonra yolda kendisini karfl›layan Aspendos (Belk›s) elçileri kentlerini teslim edeceklerini fakat kentte bir garnizon yerlefltirilmemesi ricas›nda bulundular. onlar›n da arzusu ve yard›m› ile yak›nlardaki güçlü bir kaleyi ele geçirdi. Arrianos’un ad›n› anmaks›z›n de¤indi¤i kalenin gerçek ad› Mnara’d›r (Kemer’in kuzeybat›s›ndaki Kavak Da¤›). Elçiler flartlar› kabul edip ‹skender’in huzurundan ayr›ld›lar. Lykia’ya yöneldi. Hatta zorla ele geçirdikleri komflu topraklar›n› da sahiplerine iade edeceklerdi. ‹skender Side’ye gelerek orada bir muhaf›z birli¤i b›rakt› ve do¤ruca Sillyon’a (Yanköy Hisar›) hareket etti.

Galatia’dan Kilikia’ya Ertesi gün ‹skender Galatia’n›n en önemli kenti Ankyra’ya (Ankara) geldi. Biliyordu ki. efsaneye göre. Heyet. Da¤l›k bir arazi üzerinde kurulu bulunan Termessos’un ele geçirilmesi çok zaman alaca¤›ndan ‹skender buray› fethetme düflüncesinden vazgeçti ve Sagalassos’a (A¤lasun) do¤ru yola ç›kt›. Örs). Dareios taraf›ndan donanma komutanl›¤›na atanm›fl olan Memnon’un. kenti savaflmadan teslim alman›n daha iyi olaca¤›n› göz önünde bulundurarak kabul etti. ne bafl› ne de sonu gözüküyordu. 333). araban›n boyunduru¤undaki kay›fl› çözen kimse “Asya’n›n hâkimi” olacakt›. ‹skender de onlar› güvenilir bir müttefik olarak gördü¤ünü beyan etti. ‹skender de. Bu s›rada Termessos ile iliflkileri bozuk olan Selge (Zerk) kentinden gelen elçiler ‹skender’e dostluk mesajlar›n› ilettiler. çev. Gordios’un efsanevi arabas›n› ve boyunduru¤undaki kay›fllar› görmek istemiflti. II. Gordion’da Midas’›n saray›na giderek. ‹skender Sagalassos’ta bir subay›n› ve 20 kadar da askerini kaybetti. Bu s›rada. 3. H. Ptolemaios ile iki subay›n idaresinde Makedonya’ya efllerini görmeye giden yeni evli Makedonyal›lar›n da Gordion’a varmas›yla ‹skender’in askerî gücü doru¤una ulaflt›. Pers Büyük Kral› III. Arrianos’tan ö¤rendi¤imize göre kral. Buras› bir Pers satrab›n›n garnizonu ile istihkâm edilmifl bir kentti.” (‹skender’in Anabasisi.4. savafl› Makedonya ve Yunanistan’a kayd›rma girifliminde bulunmas› ve bunun için de önce Khios Adas›’n› daha sonra da. Elçiler gelerek teslim flartlar›n› konufltular. Kente bir iflgal ordusu b›rakarak on gün kadar burada dinlendi ve bu süre zarf›nda Phrygia Satrapl›¤›’na Antigonos’u atad›. kay›fl› k›l›çlam›fl. onlara Phrygia Satrab› Kalas’a itaat etmelerini söyleyerek Kappadokia’ya do¤ru yola ç›kt›. aleyhinde bir fikre sapmamas› için çözmeden b›rakmay› istemedi¤inden. Fakat Mytilene kuflatmas› s›ras›nda Memnon’un a¤›r bir hastal›k nedeniyle ölmesi ‹skender’i rahatlatt›. Phrygia’da Askania Gölü’nün (Burdur Gölü) k›y›s›n› izleyerek Phrygia’ya giren ‹skender birkaç günlük yürüyüflten sonra Kelainai’a (Dinar) vard›. Daha önce Ksenophon ile birlikte Pers Büyük . Daha önce Sardeis’e gönderdi¤i ve oradan Phrygia’ya geçmesini emretti¤i Parmenion da ordusu ile birlikte Gordion’a geldi. ‹skender. Mytilene d›fl›ndaki Lesbos Adas›’n›n di¤er kentlerini ele geçirdi¤i haberi ‹skender’i telaflland›rm›flt› (M. Bundan sonras›n› Arrianos’un a¤z›ndan dinleyelim: “. ‹skender kay›fl› çözmek imkân›n› göremeyince -halk kalabal›¤›n›n. böylece onun art›k çözülmüfl oldu¤unu ilân etmifl. ‹skender’in egemenli¤ini tan›yacaklar›n› fakat ordusuyla topraklar›na girmemelerini istedi. Kelainai’dan ayr›lan ‹skender. oldukça dar olan bugünkü Yenice Bo¤az›’n›n bugün “Kap›kaya” olarak adland›r›lan geçidini bir hileyle aflarak kentin yak›n›nda kamp kurdu. Orada onu Paphlagonial›lardan oluflan bir heyet karfl›lad›. Ünite . Böylece Halys Irma¤›’na (K›z›l›rmak) kadar Küçük Asya’n›n önemli bir bölümü ‹skender’in egemenli¤ine girmifl oldu.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 63 Pisidia’da Yolu üzerindeki önemli bir Milyas kenti olan Termessos’un (Güllük Da¤›) direnciyle karfl›laflan ‹skender... Sabiktas’› Kappadokia satrab› olarak atayarak. Phrygia’n›n önemli kentlerinden ve eski Phrygia Krall›¤›’n›n baflkenti olan Gordion’a (Yass›höyük) geldi.baz›lar›n›n dedi¤ine göre. Kent olanca gücüyle karfl› koymaya çal›flt›ysa da sonunda ‹skender’e teslim oldu.Bu kay›fl k›z›lc›k a¤ac›n›n iç kabu¤undan yap›lm›flt›.Ö. Kilikia geçitlerine dayand›.

Mallos’a (K›z›ltahta yak›nlar›nda) vard›¤›nda Kahraman Amphilokhos’a adakta bulundu. önce Tarsos’u savunmaya niyetlendiyse de sonradan fikir de¤ifltirerek kentten kaçmaya haz›rlan›yordu. ‹skender ertesi gün flafakta emrindeki orduyla kolayca bo¤azdan geçerek Kilikia’ya girdi. Hekim mesaj› okurken ‹skender ilac› içti. Viranflehir) geldi. Kamp›n bulundu¤u yerde Parmenion’u b›rakarak kendisi gece boyunca bo¤aza do¤ru ilerledi. Çünkü kent hâlâ Perslere sempati duyuyordu.” Ankhiale’den ayr›lan ‹skender. Pers Kral› Dareios’a ödedikleri vergiden muaf tuttu. Kendisi de Tarsos’tan ayr›larak. Philippos’u tan›yor ve ona güveniyordu. kenti iki yüz gümüfl talanton para cezas› ödemeye mahkûm etti. Bu arada Magarsos’a (Karatafl yak›nlar›nda Dörtdirek) u¤rayarak. Malloslular›n bir iç savafl›n efli¤inde olduklar›n›n fark›na varan ‹skender. spor ve edebiyat yar›flmalar› düzenledi. ‹skender de ilac› hemen haz›rlamas›n› istedi. Güven. Bunu ö¤renen ‹skender. Mezar›n üstünde Sardanapalos’un tasviri ile Assurca bir mezar kitabesi yer al›yordu. Burada Sa¤l›k Tanr›s› Asklepios’a kurban adad›ktan sonra askerlerini teftiflten geçirmek üzere meflale yar›fl›. Soloi’dan ayr›lan ‹skender Tarsos’a do¤ru yola ç›kt›. Gerçekten de ilaç etkisini gösterdi ve ‹skender iyileflti. çünkü Mallos bir Argos kolonisiydi ve ‹skender’in kendisi de Argoslu Herakleso¤ullar› soyundan geliyordu. Gece ç›kan fliddetli bir f›rt›na ve . Ankhiale ve Tarsos’u bir günde infla etti. çünkü insana özgü di¤er fleyler hiç de bundan daha de¤erli de¤ildir. Athena Magarsia’ya adakta bulundu. bir k›sm›n› esir ald› ve Soloi’a döndü. Tarsoslular. Oradan da¤larda pusu kurmufl olan Kilikial›lar›n üzerine yöneldi. Emrine Yunan ücretli askerlerini ve Sitalkes’in yönetiminde Trakyal›lar› verdi. ye. Kilikia Kap›lar› (Gülek Bo¤az›) olarak bilinen geçitin Perslerce tutulmufl oldu¤unu gördü. Kitabede flu yaz›yordu: “Anakyndarakses’in o¤lu Sardanapalos. ‹skender’in ilerledi¤ini gören Pers nöbetçiler bulunduklar› yerleri terkederek kaçt›lar. sen yabanc›.” ‹skender mesaj› okudu ve Philippos’a verdi. orada bir muhaf›z birli¤i b›rakarak. ‹skender’e güçlü bir ilaç önerdi. Philippos. Philippos ilac› haz›rlay›p ‹skender’e verdi¤i s›rada. Kilikia ve Assur topraklar›n› ay›ran di¤er bir bo¤az› ele geçirmesi için Parmenion’u gönderdi. Antik kaynaklarda Tarsos’a giren ‹skender’in yorgunluktan bitap düfltü¤ü. Doktorlar› ona Akarnanial› hekim Philippos’u önerdiler. Dareios’un yan›na kaçmak zorunda kald›. Önce Myriandros yak›n›nda kamp kurdu. Sardanapalos’un mezar› da kentin surlar›n›n yak›n›ndayd›. Arsames de kenti ya¤malamaya f›rsat bulamadan Pers Büyük Kral› III. Ertesi gün de yola ç›kt›. bu kargaflaya son vermelerini istedi. Parmenion’dan ‹skender’e bir mesaj geldi: “Philippos’a dikkat et! Ö¤rendi¤ime göre Pers kral› Dareios seni öldürmesi için ona bir ödül verdi. Arsames’in kaçmadan önce kentlerini ya¤malayaca¤›ndan endifle ediyorlard›. Kydnos Irma¤›’nda (Tarsus Çay›) yüzdükten sonra atefllendi¤i ve uyuyamad›¤› anlat›lmaktad›r. Daha sonra ‹skender. Issos Savafl› ‹skender Mallos’tayken Dareios’un Assur topraklar›ndaki Sokhoi’da karargâh kurdu¤u haberini ald› ve komutanlar›n› toplayarak onlara bilgi verdi. ‹skender. ‹skender’in bo¤azdan geçti¤ini ö¤renen Satrap Arsames.64 Hellen ve Roma Tarihi Kral› II. iyileflmesi demekti. Bir haftada onlar› püskürtmeyi baflard›. Artakserkses’e karfl› sefere kat›lm›fl olan Kyros’un kamp›na vard›¤›nda. iç ve nefleli ol. Bu s›rada ona ulaflan bir habere göre. Soloi’a (Mezitli. süvari birlikleri ve hafif silahl› piyadelerle çabucak Tarsos’a yürüdü. Philippos derhal her fleyin iyi gidece¤ini söyleyerek ‹skender’den mesaja inanmamas›n› istedi. efsaneye göre Assur Kral› Sardanapalos taraf›ndan kurulmufl olan Ankhiale (Mersin civar›nda) kentine geldi.

‹skender’e haber göndererek bar›fl yap›lmas›n› teklif etti.Ö. Havan›n kararmas› Dareios’u ‹skender’in eline esir düflmekten kurtard›. kar›s› ve üç çocu¤unu esir ald› (M. Persler ise bir daha toparlanamad›lar. M›s›r ele geçirildi ve burada. Bir süre sonra Dareios. Bu s›rada Dareios askerî ve stratejik aç›dan elveriflli düzlükte askerleriyle vakit geçiriyordu. Nil Deltas›’nda. Baktria ve Sogdiana’ya (Türkistan) savaflarak boyun e¤dirdi. ‹ran (Persia) içlerine ilerleyerek Pers ‹mparatorlu¤u’nun baflkentleri olan Babylon. ‹ki ordu Mezopotamya’da Arbela (Erbil) yöresindeki Gaugamela Ovas›’nda karfl›laflt›. kendi ad›n› tafl›yan bir kent kurdu: Aleksandreia (‹skenderiye). ‹skender.Ö. ‹skender M. Ünite . Tyros (Sur) ise kuflatma sonunda ele geçirildi (M. Dareios ise Issos’a (Yeflil Höyük. ‹skender. pelerinini ve hatta yay›n› bile savafl arabas›nda b›rakarak at›na atlay›p kaçt›. say›ca daha fazla askere sahip olan Dareios’un ordusu karfl›s›nda üstünlü¤ü ele geçirdi. Dareios’un ordusu Pinaros Irma¤›’n›n (Deliçay veya Payas Çay›?) kuzeyinde. yerli bir yöneticiye b›rakt›. birtak›m manevralardan sonra ordusunu savafl düzenine soktu. Savafl takti¤i ve ‹skender’in zekâs›. Baflkent Memphis’teki Pers Satrab› Mazakes karfl› koymadan teslim oldu. 333). 330-329 y›llar›nda herhangi bir karfl› koyma ile karfl›laflmadan Hindikufl da¤lar›na kadar ilerledi. fakat yine mali ve askerî kontrol Hellen ya da Makedon kiflilerin elindeydi. M›s›r Tanr›s› Ammon ile özdefllefltirildi. fiiddetli bir savafl oldu. 332). M. M›s›r’da yönetimi. Dareios’un çad›r›nda bulunan annesi. Sidon.4.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 65 ya¤mur nedeniyle bir süre kampta mahsur kald›. Dareios.Ö. kalkan›n›. Filistin de ‹skender’in kontrolüne girdi. Pers ordusunun bozguna u¤ramas›na neden oldu. Susa. eski ad›yla Kinet Höyük) do¤ru yola ç›kt› ve fark›nda olmadan daha önce ‹skender’in geçti¤i yoldan geçerek onun arkas›na sarkt› ve Pinaros Irma¤›’na yöneldi. Antik kaynaklarda ‹skender’in eline geçen Pers servetinin 40-50 bin talanton (yaklafl›k 1. 331’de M›s›r’dan ayr›larak. M.Ö. ‹skender. Makedonya ordusu ise güneyde kalm›flt›. ‹skender. ‹skender. 332 sonbahar›nda M›s›r’a yöneldi. M. Böylece imparatorlu¤un do¤u s›n›rlar›n› Hyphasis ve Afla¤› Indos (Sind) havzas›na de¤in ge- . M›s›r’da çok iyi karfl›land›. ‹skender ise rahats›zl›¤›ndan dolay› Tarsos’ta ve teftiflten dolay› da bir süre Soloi’da kald›ktan sonra tepelerdeki Kilikial›lara tekrar ak›n yapt›. Durumun fark›na varan ‹skender hemen geriye dönerek Pinaros Irma¤› k›y›s›na vard›. ‹skender. Pers kral›n›n b›rakt›¤› eflyalar› alarak karargâh›na döndü.Ö. Gaugamela Savafl›’ndan sonra ‹skender. Bu arada Sogdianal› prenses Roksane ile evlendi. 327-325 y›llar› ‹skender’in Hindistan seferine ç›kt›¤› y›llard›r. Dareios’un bar›fl önerisini geri çeviren ‹skender. kendi ad›n› tafl›yan Aleksandreia (bugünkü Esentepe / ‹skenderun) kentini kurdu. Dareios kaçt›. karfl› koymadan al›nd›. Çok geçmeden Dareios. Issos zaferinden sonra ‹skender. kendi adamlar›ndan biri olan Baktria Satrab› Bessos taraf›ndan öldürüldü. imparatorlu¤un hazinelerine el koydu. Gaugamela Savafl› ‹skender. Hava karar›ncaya kadar Makedonyal›lar Pers askerlerini izlediler ve onlara çok say›da kay›p verdirdiler.000 ton alt›n) civar›nda oldu¤u öne sürülmektedir. âdet oldu¤u üzere. “Asya Kral›” ilân edildi. Persepolis ve Ekbatana’y› (bugün Hemedan) ele geçirdi. Pers Kral› Dareios’un as›l ordusunun bulundu¤u Babylonia’ya girdi.Ö. Sa¤ ve sol kanatlara komutanlar›n› görevlendirdi. Böylece Pers ordusu kuzeyde. ‹skender’in ordusu ise güneyinde mevzilendi. Suriye’ye (Syria) girerek Perslerin en önemli donanma üslerinden Fenike’ye (Phoinikia) girdi. ‹skender’in sald›r›ya geçti¤ini ö¤renen Dareios ordusunun bir bölümüne karfl› taarruz emri verdi.

H.66 Hellen ve Roma Tarihi niflletti. Kaynak: Camp-Fisher. Askeri ve sivil yönetimi birbirinden ay›ran ‹skender. Perslerin satrapl›k idaresini benimsemiflti. hiç kuflkusuz. zeki ve ileri görüfllü bir kifliydi. ticaret ve ulafl›ma da önem vermifl.” ‹skender. Resim 4. ‹skender. ‹skender. Hydaspes Savafl› zaferinden sonra Pencap’a girdi. M›s›r’daki Aleksandreia (‹skenderiye) gelmektedir. onun gecesi de. Devletin resmi dilinin Eski Yunanca (Attika lehçesi) olmas› kararlaflt›r›lm›flt›. En önemlilerinin bafl›nda. Kumandanlar› yan›na girince onlar› tan›mas›na tan›d› ama a¤z›ndan hiçbir ses ç›kmad›.Art›k hali çok fena idi. Geceleyin atefli çok fena idi. M. Ertesi gün de. Hydaspes Irma¤› yak›n›nda Poros’u yenilgiye u¤ratt›. 325 / 324). ‹skender çok geçmeden ateflli bir hastal›¤a yakaland›. ertesi gün de böyle oldu. Ordusunun bir k›sm› Indos Irma¤›’ndan gemilerle.Ö. Pers seferi s›ras›nda ‹skender’in yapt›¤› en büyük ifllerden biri de yeni kentler kurmas›d›r. 195. Hellen edebiyat›n› iyi biliyordu. Euripides’in dramalar›n› ezbere bildi¤i söylenir. VII. bir de maliye örgütü kurmufltu. henüz 33 yafl›ndayken Babylon’da (Babil) öldü. Arrianos (‹skenderin Anabasisi. 323’te.25. Homeros’un destanlar›n› yast›¤›n›n alt›ndan hiç eksik etmedi¤i. bir k›sm› da kara yoluyla Indos deltas›na vard›. Ne var ki. Bu kentlerin ço¤u Tigris’in (Dicle) do¤usunda bulunuyordu. Perslerin yol flebekesini daha da gelifltirmifltir. Kurdu¤u imparatorlu¤unun yönetiminde Pers sisteminden de yararlanm›fl.2 Issos Mozai¤i. Kendisini parktan kral saray›na tafl›tt›rd›. Kuzeybat› Hindistan’da Paurava Kral› Poros’un karfl› koymas›yla karfl›laflan ‹skender.Ö. . genç yaflta olmas›na karfl›n.. (2010). çünkü. Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i 14 yafl›ndayken baflkent Pella yak›n›ndaki Mieza’da Aristoteles’ten felsefe ve siyaset bilimi dersleri almaya bafllayan ‹skender. Fakat yorgun düflen askerlerinin daha fazla ilerlemek istememeleri nedeniyle geri dönmek zorunda kald›. zamanla Makedon yöneticileri atam›flt›r. Oysa bir tür yerel yönetim örgütü olan satrapl›klar ile bu ifli çözümlemek daha kolayd›. s. Örs) kral›n kroniklerine at›fta bulunarak onun son günlerini flöyle anlat›r: “. bu denli genifl bir co¤rafyada egemenli¤in tek merkezden yönetiminde güçlüklerin olaca¤› kesindi. çev. imparatorlu¤unun baflkenti olarak Babylon’u (Babil) seçmiflti. Art›k konuflacak halde de¤ildi.. Satrapl›klar›n bafl›na önceleri Pers yöneticiler geçirmiflse de. Daha sonra ordunun yine bir k›sm› deniz yoluyla.6. büyük bir komutan. bir k›sm› da kara yoluyla Persia’ya döndü (M.

‹skender’e en yak›n olan komutanlar. Babylon’da bir Devlet Konseyi oluflturarak. Nitekim. den fazla) “hoplit” denen askerlerden oluflan phalanks’t›r. Atina ve müttefiklerine karfl› kesin zaferini elde etti¤i Khaironeia Savafl›’nda sol kanatta mevzilenen Makedonlar’a komuta etmiflti. Giderek. babas› II. babas›ndan dolay› ad›n› Aleksandros (IV. tekili diadokhos) ad› verilen ‹skender’in halefleri. beraberinde götürdü¤ü bilim adamlar›na. Philippos taraf›ndan kullan›lm›fl olan ve sarissa ad›n› tafl›yan uzun m›zrakl› (5 m. Ptolemaios. Seleukos. Arrianos’tan ö¤rendi¤imize göre 10. Çok geçmeden Roksane bir o¤lan bebek dünyaya getirdi. Çok geçmeden. çünkü AMAÇLARIMIZ ‹skender. bir kültür birli¤i oluflumunu sa¤lamak için Makedonlar ile Perslerin evlilik yapmalar›n› istiyordu. bir “dünya imparatorlu¤u” niteli¤ini tafl›yan devletinde tek bir para sistemi kabul etmifl olup Makedonya’dan ‹ran ve Fenike topraklar›na kadar yay›lan darphanelerde bast›rm›fl oldu¤u sikkelerde ön yüzde Herakles bafl›. K›sacas›. Bunlardan Antipatros. arka yüzde ise tahtta oturan Zeus tasvirini kullanm›flt›. 339’da kuzeydeki kabilelere karfl› yapt›¤› savafllarda bulunmufltu. Lysimakhos. Anadolu ve ‹ran’daki yerli halktan kiflilerle evlenmiflti. Devlet Konseyi. Dolay›s›yla. fethetti¤i ülkelerdeki hayvanlar ve bitkiler üzerinde gözlemlerde bulunma ve co¤rafi araflt›rmalar yapma S O R U olana¤› sa¤layarak bilimsel çal›flmalar› da desteklemifltir. Krateros ve Antigonos ise Konsey’e kat›lmam›fllard›. Büyük ‹skender’in Anadolu’daki ilk SIRA S‹ZDE darphanesi olas›l›kla Tarsos idi.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 67 ‹skender. imparatorlu¤un bafl›na geçmek ya da belirli bölgelerde yönetimi ele almak için birbirleriyle mücadeleye baflK ‹ T A P lad›lar.) koydular. Bu belirsizlik nedeniyle k›sa bir süre sonra taht kavgas› bafllad›. Fakat Arrhidaios taht için henüz çocuk yafltayd›. ‹NTERNET Bu arada. ‹skender’in zaferlerindeki en önemli unsurlardan biri. Bu unvan. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹ Büyük ‹skender’in M. Konsey onu kral seçecekti. Taht için beklenen Roksane’nin bebe¤inin yan› s›ra. daha önce babas› II. en büyük güç Perdikkas’›n elinde toplanm›fl oluyor- SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . ölümünden sonra da pek çok kral taraf›ndan kullan›lm›flt›r. O s›ralar henüz 16 yafl›nda olan ‹skender. Do¤u seferi öncesi kazand›¤› bir deneyimi vard›. ‹skender. DÜfiÜNEL‹M ‹skender. hantal Pers güçleri karfl›s›nda kolayl›kla zafere ulaflabiliyordu. Philippos’un Yukar› Strymon’daki Maid’lara ve M. tahta vâris b›rakmam›flt›. H›zl› ve hareket yetene¤i yüksek bu askeri birlik. Ünite . bir de ‹skender’in üvey kardefli III. Philippos Arrhidaios vard›. ‹skender’in kar›s› Roksane’nin do¤acak çocu¤unun erkek olmas› halinde. imparatorlu¤un yönetim biçiminin nas›l olaca¤› E L E V ‹ Z Y O N tart›flt›lar. yani ona yak›n olan komutanlar. sikkelerinde “basileus” (kral) unvan›n› da kullan›r. imparatorluk topraklar›n›n yönetimini komutanlar aras›nda bölüfltürdü. Babas›n›n. Birim ise esas olarak drahmi ve tetradrahmi’dir. ‹mparatorluk ordusunun ve Asya’n›n yönetimi Perdikkas’a verildi. Krateros ve Antigonos idi. Bundan böyle taht›n meflru mirasç›s› olan Aleksandros ve Arrhidaios büyüyünceye de¤in. T konusunu ‹mparatorlu¤un bafl›na vekâleten atanacak adaylar aras›nda ad› en çok geçenler Perdikkas. Bu bekleyifl s›ras›nda imparatorlu¤un bafl›bofl kalmamas› için devletin bafl›na geçici olarak Perdikkas atand›.Ö. Antipatros. Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi hakk›nda en ayr›nt›l› bilgiyi Arrianos’unK‹skender’in AnaD‹ KAT basisi adl› eserden almakta›z.4. “Diadokhlar” (Diadokhoi. ‹skender’in kendisi de. 13 Haziran 323’te Babylon’da (Babil) ölümünden sonra.000 Makedonyal› asker.Ö. Susa’da yap›lan bir törenle iki Pers prensesini efl olarak ald›. meydana getirilmifl olan imparatorlu¤un bafl›na kimin geçece¤i sorun oldu.

Filistin’de Gaza’da (Gazze) yap›lan savaflta Demetrios yenildi ve kaçt›. Ptolemaios bunu f›rsat bilerek (Perdikkas’›n iznini almaks›z›n) Kyrene’ye geldi ve kenti ele geçirdi. M›s›r’da Ptolemaios. Makedonya’daki Kassandros’a karfl› savafl haz›rl›klar› yaparken. 311’de. ‹mparatorlu¤un bafl›na vekil olarak geçen Kassandros ayn› y›l. Gaza Savafl›’ndan sonra Diadokhlar aras›ndaki savafl devam etti. Hellen ve Roma Tarihi du. 312’de Ptolemaios. 321 bahar›nda M›s›r’a girdi.Ö. Seleukos ise flimdilik bu paylafl›m›n d›fl›nda kald›. Ptolemaios’un. Aleksandros tahta geçinceye de¤in krall›¤a vekâlet edecek ve Avrupa’n›n hükümdar› olacakt›. Laomedon. Seleukos’un d›fl›nda gerçekleflen bu antlaflmaya göre. içlerinde Seleukos’un da oldu¤u subaylar› taraf›ndan öldürüldü. Ptolemaios da M›s›r’› ald›. M. M. o s›ralar 13 yafl›nda bulunan ‹skender’in o¤lu IV. M. Büyük Phrygia. Kassandros da.68 Monophthalmos: Antigonos’un lâkab› olan ‘Monophthalmos’. 319’da Antipatros öldü. Seleukos.Ö. Leonnatos. savafl bafllam›fl oldu. Lysimakhos. Antigonos Asya’n›n en büyük komutan› oluyordu. ‹skender’in fethetti¤i yerlerden daha fazla pay isteyen. Antigonos. Antigonos Monophthalmos. Tekrar toparlanan Demetrios da büyük bir ordu ile Babylon’a döndü.Ö. Media’ya (‹ran) gitti. Böylece Diadokhlar aras›ndaki ilk sürtüflme bafllad›. Antigonos en güçlü kifli durumuna geldi. ‹s- . o¤lu Demetrios’u da Suriye’ye gönderdi. Menandros. Seleukos bu antlaflman›n d›fl›nda kalmakla birlikte.Ö. Gaza Savafl› Fakat birkaç y›l sonra. kendisine karfl› bir tav›r tak›nd›¤›n› sezen Perdikkas da M. Perdikkas’›n sa¤ kolu olarak. bir iç savafl yaflayan Kyrene. Bu arada. Lysimakhos Trakya’da. hüküm sürdükleri topraklar›n sahipli¤ini isteyen müttefikler. Lydia’y›. Makedonya ve Yunanistan’›. ‹skender’in cesedini Babylon’dan Makedonya’ya götürmek isteyince. Demetrios’un üzerine yürüdü. Süvari Birli¤i’nin komutas› verildi. Philotas. Fakat Nil Nehri’ni geçmek üzere Memphis yak›n›nda kurdu¤u kampta. Trakya’y›. Suriye’yi. Amac› güneydeki kanad› da Ptolemaios’a karfl› güçlendirmekti. Ptolemaios M›s›r’da hüküm sürecekti. Fenike ve Karia’y› alm›flt›. Antigonos’a karfl› bir koalisyon oluflturdular. Eumenes. Kilikia’y›. 321) Suriye’deki Triparadeisos’ta. Perdikkas’›n askerleri Ptolemaios’un taraf›na geçtiler. Antigonos bu iste¤i reddedince. 315’te Antigonos’a bu isteklerini ileten bir heyet gönderdiler.Ö. Triparadeisos’taki Devlet Konseyi Perdikkas’›n güçlenmesi di¤er komutanlar› rahats›z ediyordu. Kendisine. Krateros ve Antipatros. Ptolemaios. Hellespontos Phrygias›’n› (Küçük Phrygia). ‹skender’in M›s›r’da (Siva’da) gömülmesini vasiyet etti¤ini öne sürerek. Bundan böyle devlete yeni bir düzen vermek ve yönetim fleklini belirlemek üzere ayn› y›l (M. Ptolemaios da M›s›r ve Kyrenaika’y› ald›.Ö. yani M.Ö. cesedi Memphis’te al›koydu ve Aleksandreia’da (‹skenderiye) bir an›tmezar infla ettirmeye bafllad›. Trakya’da Lysimakhos. Antigonos ise Asya’daki büyük ordunun komutan› seçildi. Lykia ve Pamphylia’y›. Babylonia Satrapl›¤›’n›. 311’de bir bar›fl antlaflmas› yap›ld›. Ptolemaios’tan yard›m isteyince. Perdikkas. Kappadokia ve Paphlagonia’y›. o da Suriye. “tek gözlü” anlam›n› tafl›maktad›r. ‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi Bu arada Seleukos. Antipatros ve Antigonos’un da kat›lmas›yla ikinci bir Devlet Konseyi topland›. Bu toplant›da al›nan karar uyar›nca Antipatros imparator vekili. Makedonya’da ise Kassandros. Böylece ‹skender’in cesedini de almay› düflünüyordu. O s›ralar Ptolemaios’un yan›nda bulunan Seleukos da koalisyonda yer ald›. M.

Kendisi. Ptolemaios da kardefline yard›m için yola ç›kt›. Antigonos ve Demetrios kral kabul edildiler ve “Kurtar›c› Tanr›” olarak sayg› gördüler. Demetrios adaya ç›kt› ve Menelaos’u yendi. Lysimakhos’un Hellespontos’tan (Çanakkale Bo¤az›) Anadolu’ya geçti¤i haberini alan Demetrios. Fakat savafl olmad›.Ö. Fakat bu hesap tutmad›. Ptolemaios. Pencap’ta Kral Çandragupta (Eski Yun.4. Demetrios kendini Hellenlerin kurtar›c›s› olarak ilân etti. Bu zaferden sonra Antigonos ve Demetrios resmen “kral” (basileus) unvan›n› ald›lar. Bu kez Ptolemaios’un yapamad›¤›n› Antigonos yapmak istedi ve Kassandros’a savafl açt›. Ünite .Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 69 kender’in o¤lu ile annesi Roksane’yi öldürttü. Megara ve Khalkis’i boflaltmak zorunda kald›. çok geçmeden Yunanistan’› ele geçirdi. Ipsos Savafl› Ayn› y›l Yunanistan’› Kassandros’un elinden kurtarma plan›n› tamamlamak için Tesalya’ya giren Demetrios. Anadolu’yu istila edecek ve Kassandros üstündeki bask›y› hafifletecekti. Fakat sonunda Ptolemaios ile Demetrios bir anlaflma yap›p aralar›ndaki savafla son verdiler. Antigonos’un o¤lu Demetrios’un baflar›l› mücadelesi sonunda. Salamis aç›klar›nda yap›lan deniz savafl›nda Demetrios.000 savafl filiyle onu bekliyordu. bu ordu ile savaflt›. Ptolemaios’un müttefiki olan Rhodos Adas›’na sefer yapt›. Yunanistan’da destek bulamay›nca geri dönmek zorunda kald›. fakat ayn› zamanda Lysimakhos’un ordusuyla da u¤raflmak zorunda kalacakt›. O zamana de¤in bilinen en geliflmifl savafl makinelerinin kullan›ld›¤› kuflatma bir y›l sürdü. Seleukos kral ile bir dostluk antlaflmas› yaparak bölgenin hükümranl›¤›n› ona b›rakt› ve karfl›l›¤›nda 500 savafl fili ald›. Antigonos’un ortadan kald›r›lmas› için bir plan haz›rlam›flt›. Lysimakhos. Sandrakottos) 3. Yani Antigonos ve o¤lu Demetrios. yaln›zca Kassandros ile de¤il. Böylece Antigonos ve o¤lu Demetrios bat›da büyük bir güç oluflturdular. Gerçekten de Lysimakhos’un plan› iflledi. Böylece stratejik aç›dan çok önemli olan K›br›s’› ele geçirdi. Böylece taht›n yasal vârisi ortadan kalk›nca. Demetrios bu uzun kuflatma harekât›ndan dolay› “Poliorketes” (kuflat›c›) lâkab›yla an›lmaya bafllad›. Seleukos ve Ptolemaios’un Antigonos’a karfl› yeni bir koalisyon oluflturdu¤unu görüyoruz. yeni savafllar kaç›n›lmazd›. Seleukos. Bir y›l sonra da Ptolemaios. 305’te Demetrios. fakat Rhodos al›namad›. Antigonos’un o¤lu Demetrios. Adan›n yönetimi Ptolemaios’un kardefli Menelaos’un elindeydi. Ertesi y›l da Seleukos’un ordusu gelip Lysimakhos’un ordusu ile birleflecek. Bu arada Seleukos. Bundan sonra Ptolemaios. kendisi vekil olarak imparatorlu¤un bafl›na geçecekti. Anadolu’ya girdi. Diadokhlar aras›ndaki mücadele daha da k›z›flt›. Bat› Anadolu kentlerini Antigonos’un egemenli¤inden kurtarmak için bölgeye bir ordu gönderdi. K›sa bir sure sonra Lysimakhos. Seleukos da filleriyle Kappadokia’ya geldi. Kassandros Atina. Antigonos’un Filistin ve Suriye’deki güney kanad›na sald›racakt›. Antigonos ve Demetrios’un gücü ile hemen hemen dengelenmifl olacakt›. M. böylece Seleukos ve Lysimakhos’un gücü. Bundan böyle Büyük ‹skender’in devletini tek bir kral›n yönetiminde bütünüyle koruma politikas› kalmad›. M. Baktria’dan Hindistan içlerine kadar ilerlemiflti. k›fl› orada geçirdi. Ptolemaios’u yenilgiye u¤ratt›. Bu arada Ptolemaios. Lysimakhos ve Kassandros da ayn› unvan› kazand›lar.Ö. 306’da K›br›s’a gitti. Demetrios. Avrupa’n›n hükümdar› durumundaki Kassandros ile karfl› karfl›ya gelmek üzereydi ki. O s›ralar Suriye’deki yeni baflkenti Antigoneia’n›n kurulufl kutlamalar›nda bulunan Antigonos ise De- .

Ipsos Savafl›’ndan bir süre sonra (M. SIRA S‹ZDE 3 KorupedionSIRA S‹ZDE sonucu ne olmufltur? Savafl›’n›n DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . Anadolu d›fl›nda kurulmufl bir devlet olarak. savaflta aktif rol almayan Ptolemaios’un bu pay›na karfl› ç›kt›.Ö. Sardeis teslim oldu. ertesi y›l (M. Antigonos Gonatas’›n yönetiminde) Bu arada kuzeyden Kelt ak›nlar› bafllad›. ‹skender’in fethetti¤i topraklara eflitti. Bu. Antigonos ve o¤lunu oyalarken. Antigonos öldü.Ö. devletin paylafl›lan topraklar›nda flu krall›klar oluflturuldu: • M›s›r’da.Ö. 3.Ö. Pontos ve Kappadokia krall›klar›. Bithynia. Gerçekte bu krall›klar›n kurulufl y›llar› daha önceye gitmektedir. hemen hemen M›s›r ve Hindistan d›fl›nda.70 Hellen ve Roma Tarihi metrios ile birleflmek üzere Kilikia üzerinden Phrygia’ya girdi. Lysimakhos. Antigonos’un topraklar›n› paylaflt›lar. Seleukoslar (I.Ö. Bu toprak sorunu Ptolemaioslar ile Seleukoslar aras›nda uzun süren mücadelelere neden olacakt›. Böylece. Ptolemaioslar (I. Korupedion Savafl› galibi Seleukos. büyük bir ordu ile Toroslar› aflarak Anadolu topraklar›nda ilerlemeye bafllad›. Korupedion zaferinden sonra Seleukos. Makedonya’ya giren Keltlere (= Keltoi) karfl› koymaya çal›flan Ptolemaios Keraunos öldü (M. Ptolemaios Soter’in yönetiminde) • Önasya’da. Antigonos Gonatas ise Keltleri Lysimakheia’da (Bolay›r) yenilgiye u¤ratt› (M. Seleukos’un pay›na da. Korupedion Savafl› M. yüzy›lda olmufltur. Yukar›da adlar›n› and›¤›m›z bu küçük Hellenistik krall›klara. Seleukos. Antiokhos. Anadolu’nun ve Indos’a de¤in Do¤u’nun egemeni oldu. fakat Seleukos. Son y›llarda Lysimakhos’un kötü yönetimine maruz kalan k›y› kentleri Seleukos’a kucak açt›lar. Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Bergama’da (Pergamon) Philetairos kenti teslim etti ve 9. Antigonos ve Demetrios’un ordusunu bozguna u¤ratt›. Böylece. Bithynia’da Zipoites ordusu ile Seleukos’a kat›ld›.Ö. Ipsos Savafl›’ndan sonra Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’ndan do¤an Lysimakhos. 283) Demetrios öldü. 279).Ö. Onun yerine. Böylece. Antiokhos Soter’in yönetiminde) • Makedonya’da. M. Toros (Tauros) Da¤lar›’na dek Anadolu’nun büyük bir k›sm›n› Lysimakhos ald›. Diadokhlar. Art›k ‹skender’in üniter devlet politikas› tamamen ortadan kalkm›fl oldu. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi. Seleukos da Lysimakhos’un kuvvetleriyle birleflti. Anadolu’da Seleukos egemenli¤inin bafllamas›yla birlikte daha küçük baz› krall›klar da kuruldu: Bergama (Pergamon). 301) Lysimakhos ve Seleukos’un birleflik ordusu. Seleukos.Ö. Antigonoslar (I. Seleukos ve Ptolemaios devletlerine. Kassandros’un Makedonya Devleti’ni de eklemeliyiz. 281). 281 y›l›nda Anadolu’nun baz› kentleri Seleukos’u Lysimakhos’a karfl› yard›ma ça¤›rd›lar.Ö. fakat Keltler (Galatlar) yine de Orta Anadolu’da (Galatia) yerlefltiler. Ptolemaios ise Afla¤› Suriye ve Filistin’i ald›. 274 / 273’de bu kez I. Keltleri bozguna u¤ratt›. 280) Ptolemaios Keraunos taraf›ndan öldürüldü. Pyrrhos yönetimindeki Epeiros (Epir) Krall›¤›’n› da eklememiz gerekir. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. Demetrios ise kaçt›.000 talanton verdi. Yunanistan ve Makedonya Keltlerden kurtuldu. ancak tarih sahnesinde belirgin bir flekilde yer almalar› M. Phrygia’n›n bat›s›nda Ipsos’ta (Sipsin / Çay›rba¤ Köyü) yap›lan savaflta (M. Toroslardan Indos’a kadar do¤u ülkeleri ve Yukar› Suriye düfltü. Bu savaflta Seleukos’un filleri âdeta tank vazifesi görerek savafl›n kazan›lmas›nda çok etkili oldular. 277).

Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik. henüz 33 yafl›ndayken Babylon’da (Babil) öldü. Philippos. Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda monarflik yap›daki Makedonya Krall›¤› bulunuyordu. 327-325 y›llar› ‹skender’in Hindistan seferine ç›kt›¤› y›llard›r. Amphiktion’daki oy hakk›n› da kendi üzerine ald›. M. Delphoi’u iflgal ettiler.Ö. M.Ö.Ö. Bu zaferden sonra Tesalya Birli¤i’nin arkhon’u seçildi. Philippos. Makedonyal›lar Eski Yunanca’n›n (Hellence) bir lehçesini konufluyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlard›. Klasik Dönem Makedonlar›n›n çekirde¤ini oluflturmufltur. Hepsinde Persleri yenilgiye u¤ratarak Pers Devleti’ne son verdi. Lydia. 12. Karia. ‹skender iyi e¤itimli bir liderdi.Ö.Ö. 334 y›l› ile son Hellenistik krall›k olan Ptolemaioslar›n Roma taraf›ndan ortadan kald›r›ld›¤› M. 337 y›l›nda Philippos’un baflkanl›k etti¤i kongre Korinthos’ta topland›. Illyrial›larla. ‹lk savafl Granikos’ta (M. Pers seferi s›ras›nda ‹skender’in yapt›¤› en büyük ifllerden biri de yeni kentler kurmas›d›r. ‹lk Makedon kral›. Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n. Bir görüfle göre bu topluluktan arda kalanlar.4. 338 sonbahar›nda Atinal›lar ve Thebail›lar›n oluflturdu¤u orduyu Khaironeia’da yendi. topraklar›na bir garnizon yerlefltirdi ve haraca ba¤lad›. 30 y›l› aras›ndaki dönem Hellenistik Ça¤ olarak adland›r›lmaktad›r. Kendisinden sonra tahta o¤lu ‹skender geçti. 333).Ö. Philippos (M. Atinal›larla ve Sparta ile mücadele etmek zorunda kald›. ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› M. II. Pisidia. silahlar›na el koydu. Aleksandros (Büyük ‹skender) Perslere karfl› büyük bir sefer yap›laca¤›n› ilân ettiler. Trakya’daki Odryslerle. II. Hellenistik Ça¤› aç›klayabilmek Hellenistik Ça¤ ‹skenderle bafllam›flt›r. 359-336) idi. M. Böylece. Hindikufl da¤lar›na kadar ilerledi.Ö. ‹skender. 325 / 324). Perslerle. II. 346’da Phokislileri yenilgiye u¤ratarak.Ö. Ünite . Philippos’un Hellen kent-devletleri üzerindeki egemenli¤ini aç›klayabilmek Delphoi’daki dinsel birli¤in Thebai’›n kontrolü ve korumas› alt›nda oldu¤u s›rada Philomelos komutas›ndaki Phokisliler. Bu krall›¤›n en önemli krallar›ndan biri de ayn› zamanda Büyük ‹skender’in de babas› olan II. “Korinthos Birli¤i” olarak an›lmaktad›r. Philippos ve o¤lu III. Yukar› Makedonya’daki yar›-ba¤›ms›z kabilelerle.56). bir k›sm› da kara yoluyla Persia’ya döndü (M. Burada al›nan karar gere¤ince Hellenler bir “Hellen Birli¤i” oluflturdular. ‹skender. I. Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda yer al›r. kuzeyde. Kuzeybat› Hindistan’da Paurava Kral› Poros’u Hydaspes Irma¤› yak›n›nda yenilgiye u¤ratt›. M. ikincisi Issos’ta (M. M.Ö. M. Khalkidike’deki Hellen kentleriyle.Ö.Ö. 331) oldu. I. 330-329 y›llar›nda.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 71 Özet A M A Ç 1 Makedon Krall›¤›’n› aç›klayabilmek Makedonya. üye kentlerin delegelerinden oluflan ve synhedrion ad›n› tafl›yan bir meclis taraf›ndan yönetilecek Birli¤in hegemon’u (lideri) seçildi. savafla kat›larak büyük bir zafer ve prestij kazand›. 355 y›l›nda Phokis ile Thebai aras›ndaki “Kutsal Savafl” patlak verdi.Ö. Eski Yunanca onun zaman›nda yayg›n olarak kullan›lan bir dil oldu. Phrygia. Perdikkas’t›r. 334). 334’te Çanakkale Bo¤az›’ndan Anadolu’ya geçerek Do¤u Seferi’ne bafllam›fl oldu. M. Galatia ve Kilikia güzergâh›n› izleyerek ‹ran’a varan ‹skender Perslerle üç kez çarp›flt›. Lykia. M. yüzy›l içinde kuzey kökenli istila dalgas› Dorlar› da yerinden oynatm›fl ve Dorlar aras›nda “Makednon Ethnos” olarak bilinen topluluk güneybat› Makedonya’dan (Makednon bölgesinden) gelmiflti (Herodotos. Yunanistan’daki demokatik yap›daki kent-devletlerinin aksine. 323’te. Daha sonra Perinthos ve Byzantion üzerine yürüdü ama Byzantion’u alamad› (M. Do¤u’daki kültür ve uygarl›klarla kaynaflmas› ve etkileflim Hellenistik Ça¤’›n karakterini belirlemifltir.Ö. 340/339).Ö. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Büyük ‹skender ve icraatlar›n› aç›klayabilmek Büyük ‹skender. M. A M A Ç 4 . Pamphylia.üçüncü ve son çarp›flma Gaugamela’da (M. Daha sonra ordunun bir k›sm› deniz yoluyla.Ö. Ionia. toplant› yerinden dolay›. Philippos’a de¤in Makedonya.Ö.Ö.

“Diadokhlar Savafl›” sona erdi. 281). Ancak sonraki olaylar meselenin halle- A M A Ç 5 dilmemifl oldu¤unu gösteriyordu. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. çok say›da darphanede benzer tiplerle ‹skender sikkeleri bas›lm›flt›r. K›sa bir sure sonra Lysimakhos. Ptolemaios Soter’in yönetiminde). Daha sonra. M›s›r’daki Aleksandreia (‹skenderiye) gelmektedir.72 Hellen ve Roma Tarihi En önemlilerinin bafl›nda. ‹lk konsey Babylon’da topland›. Seleukoslar (I. Antigonos ve Demetrios’un ordusunu bozguna u¤ratt›. 312’de Ptolemaios ile Demetrios aras›nda. 301) Lysimakhos ve Seleukos’un birleflik ordusu. ertesi y›l (M. Ancak. ‹skender. Para birli¤ini sa¤lam›fl. 321) Suriye’deki Triparadeisos’ta ikinci konsey topland›. ‹skender’in ölümünden sonraki iktidar mücadelerini tart›flabilmek Büyük ‹skender’in M.Ö. Antiokhos Soter’in yönetiminde) ve Makedonya’da. beraberinde götürdü¤ü bilim adamlar›na. fethetti¤i ülkelerdeki hayvanlar ve bitkiler üzerinde gözlemlerde bulunma ve co¤rafi araflt›rmalar yapma olana¤› sa¤layarak bilimsel çal›flmalar› da desteklemifltir. M›s›r’da. 323’teki ölümünden sonra ‹skender’in halefleri imparatorlu¤un bafl›na geçmek ya da belirli bölgelerde yönetimi ele almak için birbirleriyle mücadeleye bafllad›lar. Antigonos öldü. hiç kuflkusuz. Phalanks denen hareket yetene¤i yüksek askeri birlikler meydana getirmifltir. Antigonoslar (I. Perslerin yol flebekesini daha da gelifltirmifltir. Filistin’deki Gaza’da (Gazze) yap›lan savafl› Ptolemaios kazand›. Ayn› y›l (M. 280) Ptolemaios Keraunos taraf›ndan öldürüldü. Seleukos. . Bundan böyle. Önasya’da. Phrygia’n›n bat›s›nda Ipsos’ta (Sipsin/Çay›rba¤ Köyü) yap›lan savaflta (M. Korupedion Savafl› galibi Seleukos. ‹skender.Ö. M. Ptolemaioslar (I. Pers Devleti’ne son verdikten sonra da onlar›n idare sistemini sürdürmüfltür.Ö. Seleukos ve Ptolemaios’un Antigonos’a karfl› yeni bir koalisyon oluflturdu¤unu görüyoruz. imparatorluk topraklar›n›n yönetimi meselesi ele al›nd›. Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) Vadisi’ndeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Antigonos Gonatas’›n yönetiminde) idareyi ele ald›lar.Ö. ‹skender’in halefleri aras›nda mücadele sürüyordu. Böylece.Ö. ticaret ve ulafl›ma da önem vermifl. Demetrios ise kaçt›. Hellen ve Makedonlarla Persleri kaynaflt›rmaya çaba göstermifltir.Ö.

M. Thebai + II. 305’te. M. Philippos aras›nda 4. Karia e. Korinthoslular›n komflular›n›n tap›naklar›na sald›rmas› d. ‹skender’in ölümünden sonra M›s›r’da hüküm süren krall›¤›n ad› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Lykia b. Sparta + Korinthos ile Atinal›lar aras›nda d.4. Ptolemaios b. Spartal›lar›n Atina Akropolisi’ndeki Athena Tap›na¤›’na sald›rmas› c. Issos b. Karia d. Granikos. Seleukos’un. Gaza e.Ö. Phanes e. Toksotai e. Karia. Büyük ‹skender’in Perslere karfl› seferinde yap›lan üç önemli savafl afla¤›dakilerden hangisinde s›ras›yla verilmifltir? a. Lydia. Phokislilerin Delphoi’u iflgal etmesi e. Demetrios e. Lydia. Seleukoslar e. Lydia.Ö. Lydia. Philippos’un Hellen kentlerine savafl ilan etmesi 5. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt›¤› ve öldürdü¤ü savafl afla¤›daki yerlerden hangisinde gerçekleflmifltir? a. Apollodoros 2. Thebai ile Atinal›lar aras›nda c. Troas. Korupedion 10. uzun m›zrakl› askerlerden oluflan birlik afla¤›dakilerden hangisidir? a. Troas. Lykia. Perslere karfl› yap›lacak savaflta Hellen ulusu birli¤inin bafl›na geçmesi için Makedon Kral› II. Gaugamela 6. Ionia. Issos. Ptolemaioslar d. Lykia. Gaugamela e. Atina + Thebai ile II. Issos. Karia c. Sparta + Korinthos ile II. Troas. o zamana de¤in bilinen en geliflmifl savafl makinelerinin kullanarak Rhodos Adas›’n› kuflatan ve “Poliorketes” (kuflat›c›) lâkab›yla an›lan komutan (kral) afla¤›dakilerden hangisidir? a. Troas. Lysimakhos Krall›¤› c. Antigonoslar b. Centurio b. Gaugamela b. Philippos aras›nda e. hareket kabiliyeti yüksek. Gaugamela. Atinal›lar›n Delphoi’u iflgal etmesi 3.Ö. II. 355 y›l›ndaki “Kutsal Savafl”›n patlamas›na yol açan olay afla¤›dakilerden hangisidir? a. Hippeis 9. Philippos’a mektup yazan Hellen hatip afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ipsos d. Lykia 7. Granikos d. Granikos. Issos. M. 281 tarihinde. Kseonophanes d.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 73 Kendimizi S›nayal›m 1. Büyük ‹skender’in zaferlerinde büyük pay sahibi olan. Issos c. Pelponnesos Birli¤i üyelerinin Delos Birli¤i’ne al›nmas› e. Atina’n›n Sparta’daki tap›naklar› ya¤malamas› b. Granikos. Ionia. Ünite . Issos c. Lejyon d. Antigonos d. Philippos ile Atinal›lar aras›nda b. Lysimakhos . Phalanks c. Philippos’un Hellen Birli¤i’ne lider seçilmesi d. Demosthenes b. Seleukos c. Gaugamela. 338’deki Khaironeia Savafl› kimler aras›nda oldu? a. Büyük ‹skender’in Hellen Birli¤i’ne lider seçilmesi c. Karia. müttefiklerini Delos Deniz Birli¤i’ne üye yapmas› b. Troas. M. Atinal›lar›n. Lydia. Ionia. Isokrates c. 337’de toplanan Korinthos Birli¤i’nde al›nan en önemli karar afla¤›dakilerden hangisidir? a. Lykia. Demetrios Krall›¤› 8. Granikos.Ö.Ö. Büyük ‹skender’in Perslere karfl› seferinde izledi¤i güzergâhta geçti¤i bölgeler afla¤›dakilerden hangisinde s›ras›yla verilmifltir? a. M. Ionia. Ionia. Gaugamela. II.

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korupedion Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. sayg› gösterdi. e 4. S›ra Sizde 2 Büyük ‹skender Anadolu’ya Çanakkale Bo¤az›’ndan (Hellespontos) geçti ve ilk önce Troia antik kentinin oldu¤u yere (Ilion) gelerek Troia kahramanlar›n›n an›s›na kurban kesti. Sahnenin en solunda. S›ra Sizde 3 Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Sidon’un son kral› Abdalonymos’a ait olabilece¤idir. Korupedion zaferinden sonra Seleukos. b Yan›t›n›z yanl›fl ise “Makedon Krall›¤› ve II. Philippos” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Dolay›s›yla sol uçtaki ‹skender ile sa¤ uçtaki Makedonyal› bir simetri oluflturarak.74 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› ‹skender Lahdi 19. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 8. Sahnenin sol taraf›nda aslan av›. 9. Bugün için en güçlü olas›l›k. Burada bir Makedonyal› süvari flahlanm›fl at›yla yine bir Persi öldürmektedir. Pentelikon mermerinden yap›lm›fl olan lahit.Ö. c 5. . Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i “ konusunu yeniden gözden geçiriniz. ‹skender’in ordusu Pers kuvvetlerini yenilgiye u¤ratt›. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. d S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Yunanistan’›n kuzeyindeki Krenides yöresinde yer alan Pangaion Da¤›’ndaki alt›n ve gümüfl madenleri II. Lahit kapa¤›n›n dar yüzlerindeki al›nl›klarda savafl sahnesi yer almaktad›r. d 6. Philippos’un ekonomik gücünün kayna¤›n› oluflturuyordu. Daha sonra yoluna devam ederek Granikos’a (Biga Çay›) vard›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Khaironeia Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Böylece. e 10. b 7. di¤erinde bir pars av› tasvir edilmifltir. onun önündeki aslana sald›ran Pers k›yafetli atl› figürün ise Abdalonymos’u temsil etti¤i düflünülür. Perslerle ilk karfl›laflma burada oldu. Lahdin dar yüzleriden birinde bir savafl sahnesi. Lübnan) Krallar Nekropolü’nde yap›lan kaz›larda ortaya ç›kar›lan ve üzerinde Büyük ‹skender’in tasviri oldu¤u için “‹skender Lahdi” olarak adland›r›lan lahit. Abdalonymos. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kutsal Savafl” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 4. gerçekte ‹skender’e ait de¤ildir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korupedion Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. o zamanki ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri’nin Müdürü Osman Hamdi Bey taraf›ndan Sidon (flimdi Saida. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi.Ö. Yüksek kabartmal› ve boyal› olan lahdin uzun kenarlar›ndan birindeki kabartmalarda Hellenlerin Perslerle olan savafl› (Gaugamela Savafl› ?) tasvir edilmifltir. Benzer sahne. tahta geçmesini ‹skender’e borçluydu. M. Üzerinde herhangi bir yaz›t olmad›¤› için kime ait olabilece¤i konusunda ancak tahminler yürütülmüfltür. yani iki atl› figürün mücadelesi bu kez sa¤ uçta tekrarlanmaktad›r. 281). Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korinthos Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d 3. b 2. Lahdin öteki uzun yüzünde av sahnesi yer almaktad›r. lahdin. Anadolu’nun ve Indos’a de¤in Do¤u’nun egemeni oldu. Aslan av›ndaki atl› figürlerden birinin (soldaki) ‹skender. bafl›nda aslan postuyla ve flahlanm›fl olan at›n›n üzerinde ‹skender yer almakta olup m›zra¤›n› öndeki Pers süvarisine f›rlatmak üzeredir. sa¤ taraf›nda geyik av› resmedilmifltir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. yüzy›l›n sonlar›nda. Seleukos. yüzy›l›n son çeyre¤ine tarihlendirilmektedir. sahneyi âdeta bir çerçeve içine almaktad›rlar. Sahnenin geri kalan orta k›sm›nda ise Hellenlerle Persler aras›ndaki fliddetli mücadele betimlenmektedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

Ankara.Tulunay. Tekin. A.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 75 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Alexiou. Hammond. (1971). Sartre. Le monde hellenistique. Davesne. Routledge. Oxford University Press. Ege ve Yunan Tarihi. J.G. Camp. O. Leveque. la Syrie. (1993). Cambridge. P. Cambridge University Press. M. Paris. Ünite . E. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. G. The Macedonian State. Paris. ‹letiflim Yay›nlar›.c. (2002). (2004). J.C. Bosworth. Descat (2001). (2004).B. A. M.. Londra. Oxford. L’Anatolie. Oxford. Mansel. . A.. Oxon. Ma. N. çev. A. 1969. J.T. (2005). Breal. Minos Uygarl›¤›. Clarendon Press. –– Fisher. (1991). Thames and Hudson.L.. Armand Colin. Conquest and Empire. l’Egypt de la mort d’Alexandre au reglement par Rome des affairs d’Orient (323-55 av. Exploring the World of the Ancient Greeks. Bresson. ‹stanbul. (2010). The Reign of Alexander the Great. The Greek World after Alexander 323-30 BC.Miroux. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Shipley. ‹stanbul. ve R. (2008). G. Les cités d’Asie Mineure occidantale au IIeme siecle a. Paris. TTK. L’Anatolie hellenistique de l’Égée au Caucase. E. (1969). (1992).4. S. Antiochos III and the Cities of Western Asia Minor. Ausonius.

Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi yönetimi. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri .5 Amaçlar›m›z • • • • • • ‹talya Latinler Etrüskler Roma Patrici Pleb HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar • • • • • • Kartaca Caesar Pompeius Octavianus Sulla Brutus ‹çindekiler • • • • • • • • • • • • ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹ KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ VE DEVLET ‹DARES‹ CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI. yönetim merkezleri ve yöneticilerini aç›klayabilecek. Roma’n›n yer ald›¤› ‹talya co¤rafyas›n› betimleyebilecek. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR ON ‹K‹ LEVHA KANUNLARI ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI MÜTTEF‹KLER SAVAfiI MITHRADATES SAVAfiLARI ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI Hellen ve Roma Tarihi Roma: Kuruluflu. hangi olaylar›n ve halklar›n Roma’n›n kuruluflunda rölü oldu¤unu aç›klayabilecek. Roma’n›n ne zaman ve nas›l kuruldu¤unu. Roma’n›n küçük bir kent-devletinden imparatorlu¤a dönüflüm sürecini tart›flabileceksiniz.

yüzy›lda. yüzy›llar . Padus) ve kollar› taraf›ndan sulanan ova. daha sonra Quirinalis. Ölülerini yakan bu toplulu¤un hemen güneyinde yaflayan bir baflka topluluk ise ölülerini gömüyordu. kuzeyde Alp Da¤lar›’n›n hemen güneyindeki Po Ovas›’d›r. Yaklafl›k olarak M. ‹talya’n›n uzunlu¤u yaklafl›k 1000 km’yi. Roma. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI Önce ‹talya ad›n›n nereden geldi¤i konusunda bir fleyler söylemek yerinde olacakt›r. Yerleflik yaflama müsait olan bölge. Esas olarak Akdeniz’de yer alsa da. ‹talya Yar›madas› ile Sicilya Adas›’n› Mesina Bo¤az› ay›rmaktad›r. bat›da Korsika ile Sardinya. âdeta bir çizmeyi and›ran biçimde Akdeniz’e uzanan bir yar›madad›r. baflka göçmenleri de çekti. 650 km uzunlu¤undaki Po Nehri (Lat. yak. Tiber Nehri’nden güneyde Campania’ya kadar uzanan Latium bölgesine yerleflen bu insanlar Latince’nin ilkel bir flivesini konufluyorlard›. yar›madan›n bat›s›ndaki deniz Tiren Denizi. Apeninler yar›maday› do¤u ve bat› olarak ikiye ay›rmaktad›r. Önceleri yar›madan›n güneyi (Bruttium bölgesi) bu ad› tafl›rken zamanla kuzeye do¤ru yay›larak tüm yar›maday› kapsam›flt›r. ‹talya. 10. ‹talya’ya en yak›n büyük adalar.Ö. Esquilinus ve Capitolium tepeleri de iskâna sahne oldu. Dolay›s›yla. geniflli¤i de (en genifl noktadan ölçüldü¤ünde) yaklafl›k 240 km’yi bulmaktad›r.-8. Yar›madan›n do¤u k›y›lar› nispeten düz olup gemilerin yanaflmas›na elveriflli olan körfezler daha ziyade bat› ve güney k›y›lar›ndad›r. K›y› boyunca oval›k alanlar yer almakta olup yar›madan›n en büyük ovas›. do¤usundaki deniz ise Adriya Denizi (Adriyatik) olarak adland›r›l›r. M. tunç iflçili¤inde ileri düzeydeydiler. Tiber Nehri’nin Roma’ya yak›n olan kesiminde yer alan tepeler iskân edilmeye baflland›. Yar›madan›n kuzeyini Alp Da¤lar› s›n›rlamaktad›r. ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI Demir Ça¤›’n›n bafllad›¤› M. Latium ile Etruria’n›n birleflti¤i stratejik bir mevkide yer al›yordu. bu gruplar savunmaya uygun Palatinus Tepesi ile Forum Vadisi’ne yerlefltiler. Apeninler ise yar›madada kuzey-güney do¤rultusunda uzanan da¤ silsilesidir.Ö. 10. ‹talya (Lat. biny›l›n sonlar›nda) yeni göçlerin görüldü¤ü yeni bir evre bafllad›. hemen güney ucunda ise Sicilya’d›r.Roma: Kuruluflu.Ö. ‹talya’n›n en verimli ovas›d›r. biny›l›n bafllar›nda (bir görüfle göre de 2. Italia) ad›n›n kökeni. 1. olas›l›kla ‹talik bir sözcük olan Vitulus’tan gelmekte olup Vitalia’ya (Danalar Ülkesi) dayanmakt›r. Demir Ça¤›’n›n bu Latin topluluklar›nda göçebeli¤in yerini giderek tar›ma dayal› yerleflik yaflam biçimi al›yordu.

kendilerinin ya da en az›ndan yönetici s›n›f›n Do¤u kökenli oldu¤una inan›yordu.Ö. Etrüskler’di. olas›l›kla M. 8. Etrüskler. yeni göçmenler de Latium bölgesinin hemen kuzeyine (Etruria) gelip yerlefltiler.78 Hellen ve Roma Tarihi aras›nda Roma’n›n bulundu¤u mevkideki bu iskân› gerçeklefltirenlerin bir k›sm›n›n ölülerini yakt›¤› (kremasyon).Ö. Resim 5. 7. Kufllar›n uçufluna ya da kurban edilen hayvanlar›n ba¤›rsaklar›na bakarak kehanette bulunmalar›.1 ‹talya P AL I A R VENETIA ⁄L DA PO OV Po N ASI LIGURIA ehri A P E ET A N R D I R N er UMBRIA PI C R I L i Y U E A D E N Tib KORS‹KA SABINI Roma LA TI UM Ostia hr IA R EN U Ne M SA CA MN M IU M IA AP PA UL IA N ‹ Z ‹ CA LA BR SARDINYA T Y R R H E N D E N ‹ Z ‹ IA LUCANIA SICILYA TUNUS ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ Latinler bölgeye en son gelenler olmad›lar. yüzy›l bafllar›ndan itibaren 26 harften oluflan bir alfabe BRU TTI UM . Ancak gerek gömme gerekse yakma uygulamas›nda her zaman kronolojik bir s›ra takip edildi¤ini söylemek zordur. Etrüskler M. Bir süre sonra. yüzy›l bafllar›nda. bir k›sm›n›n da gömdü¤ü (inhumasyon) saptanm›flt›r. Nitekim. Anadolu’da ve Mezopotamya’da bilinen uygulamalard›r. O s›ralar Etrüskçenin ilkel bir flivesini konuflan bu insanlar. Yerlileri kâh bask› uygulayarak kâh bar›flç›l yollarla ikna ederek buradaki tepelerde kent-devletleri kurdular. dinsel inan›fllar› ve kehanette bulunma tarzlar› da (disciplina Etrusca) onlar›n Do¤uyla veya Küçük Asya ile olan iliflkisini gösterir.

Troia’n›n yak›l›p y›k›lmas› s›ras›nda Troial› prens Aineias (Lat. yak. 1. yap›lan arkeolojik kaz› ve yüzey araflt›rmalar› ile antik co¤rafya çal›flmalar› bu 12 kent-devleti sisteminin her zaman böyle gerçekleflmedi¤ini göstermifltir. Tarquinius Superbus’un o¤lu Sextus’un Lucretia’y› kaç›rmas› sonras›nda. bir ya da birkaç de¤il. Ancak. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 79 kullan›yorlard›. y›ll›k seS tarihini M. M. Neticede Tarquinius ailesi Roma’dan kovuldu (M. bir y›ll›¤›na seçilen iki consul’e (konsül) yetki verdi ve böylece Roma’da Cumhuriyet idaresi bafllam›fl oldu (M.Ö. 578-535) ve Tarquinius Superbus (M. ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹ 1 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE Resim 5. Lucius Iunius Brutus önderli¤inde bir grup Roma aristokrat›n›n isyan etti¤ini anlat›r.Ö. Etrüsk kökenli ilk kral Tarquinius Priscus (M.2 SIRA S‹ZDE Difli kurt ve ikizler AMAÇLARIMIZ Kaynak: RamageAMAÇLARIMIZ Ramage (2008).Ö. 17). 510) ve yeni bir anayasa oluflturuldu. Bu arada Aineias’›n o¤lu Askanios. yak. Ancak Übu N E L ‹ M tamam›yla tarih mitolojik bir tarihtir. 753 çilen consul (konsül) listelerini temel alarak Roma’n›n kurulufl O R U olarak önerdi ve o zamandan itibaren bu tarih Roma’n›n geleneksel kurulufl tarihi olarak kabul edildi. Etrüskler.Ö. Roma M.Ö. yap›lacak ifller için. 753’te kurulmufltu. Etrüsk kent-devletlerine tâbi oldu. 7. M. 509 / 508). Alba Longa kentini kurmufltur. Daha sonra s›ras›yla Servius Tullius (M.Ö. yüzy›l sonlar›na do¤ru.Ö. Etrüskler bir yüzy›ldan biraz fazla bir süre Roma’da egemen oldular. yani Latium’da. kendi egemenlik bölgeleri olan Etruria’da kent-devleti kurmay› planlad›klar›nda.Ö. Efsaneye göre uzun . gerçekte bu tarih tart›flmaya aç›k olup gerçe¤i yans›tmaD‹KKAT maktad›r. K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET ‹ç içe geçmifl efsanelere göre. 535510) Roma taht›na geçti.Ö. yak. 12 adet kent-devleti kuruyorlard›. 1. yak. yüzy›lda yaflam›fl Romal› yazarlardan Varro. o¤lu Askanios ve babas› Ankhises’i yan›na alarak Troia’dan kaçm›fl ve Orta ‹talya’daki Latium’a gidip yerleflmifltir. Romal› tarihçi Livius (M. res.S.Ö.Roma: Kuruluflu. gelenek böyle dese de. Fakat. burada. Roma’n›n son kral›n›n etnik kökeni ve ad› nedir? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D fiÜ Geleneksel inanca göre. 616-579) idi. Bir Etrüsk kral sülalesi olan Tarquiniuslar Roma’da denetimi ele geçirdi ve Roma’n›n köyden kente dönüflümü h›zland›.5. Roma’n›n da aralar›nda oldu¤u birçok Latin yerleflimi. 59-M. Senatus. Aeneas). yak. Ünite .

Roma’n›n kurulufl efsanesi. Rhea Silvia’n›n. Romulus yeni kurulan kenti nüfusland›rmak için haydutlar. dedeleri Numitor’u tekrar Alba Longa taht›na ç›kartt›lar. Savafl Tanr›s› Mars’tan ikiz o¤ullar› oldu. k›z› Rhea Silvia’y› da Vesta Tap›na¤›’na rahibe yapt›. Her bir tribus 1000P piyade ve 100 süvari sa¤lamakla yükümlüydü. Gelene¤e göre Roma. Emretme yetkisine (imperium) sahip olan kral. evlenemeyecek ve çocuk sahibi olamayacakt›. Kral›n seçimi. Krall›k döneminin sonuna do¤ru Comitia Curiata’n›n yerini yine benzer bir organizasyon olan Comitia E V ‹ Z Y O N T E L Centuriata (Yüzler Meclisi) ald›. SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Roma’n›n kurulufl efsanesindeki ikizlerin adlar› nedir? DÜfiÜNEL‹M S O R U KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ DÜfiÜNE ‹M VE DEVLETL ‹DARES‹ Roma Devleti’nin bafl›nda Rex olarak adland›r›lan bir kral vard›. Bu kez bu meclise sadece “tam hukuklu” patricii (veya patricius’lar) yurttafllar de¤il. di¤eri bo¤a) kofluldu¤u sabanla kentin s›n›r›n› çizmeye koyulmufltu ki kardefli Remus saban›n izinin üzerinden atlay›nca bir anl›k öfkeye kap›lan Romulus. onu öldürdü. hem baflkomutan. Bir Vesta rahibesinin hamile kalmas›n›n cezas› ölümdü. kanunlar›n yap›lmas› ve savafl karar› almak bu meclisin görevleri aras›ndayd›. hem de bafl hâkim olarak askeri. curia baz›nda K ‹ T A düflünüldü¤ünde ise. böylece tüm Roma yurttafllar›. Üyeler. kaçaklar ve suçlu erkekleri toplayarak kente getirdi. Kral›n dan›flma organ› olarak görev yapan D‹KKA Senatus ise 300 üyeden olufluyordu. ‹NTERNET D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . adlar›n› Romulus ve Remus koydular. Her ikisi delikanl›l›k ça¤›na gelince Amulius’u öldürüp. daha sonra da bir çoban taraf›ndan büyütüldüler. Amulius tahta geçer geçmez. Ancak bir süre sonra sepet bir incir a¤ac›n›n dallar›na tak›l›p k›y›ya sürüklendi. ister zengin ister fakir olsun tek meclis çat›s› alt›nda toplanm›fl oluyordu. Romal› ozan Vergilius’un -Roma’n›n ulusal destan› say›lan. nas›l olduysa oldu. ileride sorun yaratmamas› için. onlara göre daha az haklara sahip “s›n›rl› hukuklu” yurttafllar da (plebler) girebiliyordu. Bu arada sepet içinde k›y›ya sürüklendikleri yerde yeni bir kent kurmaya karar verdiler.80 Hellen ve Roma Tarihi y›llar Askanios’un soyundan gelenler Alba Longa’da hüküm sürmüfllerdi. Senatus gerçek gücüne ve anlam›na Cumhuriyet Dönemi’nde kavuflacakt›r. Kehanet uyar›nca kenti Palatinus Tepesi’nde kuracaklard›. Curia sistemi ayn› zamanda Roma ordusunu oluflturmaktayd›. hem bafl “rahip”. onlar› bulan difli bir kurt taraf›ndan emzirildiler. kral taraf›ndan pater familias’lar aras›ndan seçilirdi. bir anlamda müstakbel vârislerin önü kesilmifl oluyordu. komflu Sabinleri bir ziyafete kat›lmaya ikna etti ve bu ziyafet s›ras›nda Romal›lar Sabinlerin kad›nlar›n› zorla kaç›rarak kendilerine efl yapt›lar. Amulius hemen harekete geçerek Rhea Silvia’y› Tiber Nehri’ne att› ve ikizleri de bir sepet içine koyarak Tiber Nehri’nin sular›na b›rakt›.Aeneis destan›nda anlat›l›r. burada hüküm süren krallardan Numitor. Bu curia meclisi (Comitia Curiata) daha ziyade AMAÇLARIMIZ patricii (tek. kardefli Amulius taraf›ndan tahttan indirildi. Böylece Rhea. dini ve hukuki Tgücü elinde tutard›. daha sonra da. Senatus’un (SenaO R U to) teklifi ileS Curia Meclisi taraf›ndan seçilirdi. ‹kizler. SIRA S‹ZDE (Senato) d›fl›nda curia’lar›n oluflturdu¤u Comitia Curiata Senatus’un denen bir meclis vard›. Romulus bir çift beyaz s›¤›r›n (biri öküz. Günlerden bir gün. Numitor’un çocuklar›n› öldürttü. bir ara hem Roma hem de Sabin krallar› taraf›ndan yönetilmiflti. her bir curia 100 piyade ve 10 süvari sa¤l›yordu. Ancak. patricius) denen hukuktan tam olarak yararlanan yurttafllar›n oluflturdu¤u bir meclisti. böylece yeni kurulan kentte bir toplum yarat›ld›.

Bunlar Comitia Curiata ve Comitia Centuriata idi. Bazen. Senatus’un üye say›s› bafllang›çta 300 iken daha sonra 600’e ç›kart›lm›flt›r. Her bir consul. Patricii s›n›f›ndan olanlar ise duruma müdahale edip bir tür grev niteli¤indeki bu hareketiS‹ZDE SIRA anlaflmayla sonland›rd›lar. Roma Cumhuriyet Dönemi’nde dictator’luk yapan en ünlü iki kifli Sulla ve Caesar idi. Roma Devletinin askeri.Ö. tek bir meclis çat›s› alt›nda toplanm›fl oluyordu. Sonuçta. Comitia Centuriata’ya ise sadece tam hukuklu (patricii) yurttafllar de¤il fakat s›n›rl› hukuklu (plebler) yurttafllar da girebiliyordu. Krall›k dönemindeki iki meclis Cumhuriyet Dönemi’nde de sürdürülüyordu. yapt›klar› kötü icraatlar›n hesab›n› ancak görev süreleri bitince verecek olmalar›. yetkilerini bir dictator’a devrederlerdi. Ayr›ca. Görev süresince dokunulmazl›klar› olan consul’ler Roma Halk Meclisi’nce (Comitia Centuriata) y›ll›k olarak seçiliyorlard›. Cumhuriyet idaresinin bafl›ndaki iki consul de eflit flekilde emretme ve hükmetme yetkisine (imperium) sahipti. s›n›rs›z ve karfl› konulmaz de¤ildi. Cumhuriyet idaresinin merkezi durumundayd›. Senatus’un karar›yla. Kanunlar›n yap›lmas› ve savafl karar› almak Comitia Centuriata’n›n görevleri aras›ndayd›. y›ll›k seçilen ve praetor unvan› tafl›yan iki yüksek devlet memurunun (magistratus veya magistrat) yönetti¤i Cumhuriyet (Res publica) idaresi kuruldu (M. mutlak otoriteyle ve yaln›zca alt› ay süSIRA S‹ZDE reyle devletin idaresini ele al›rd›.Ö. yüzy›lda daha önemli bir duruma gelen Atl› S›n›f›’na belirli bir servete sahip 18 yafl›n› doldurmufl her özgürRyurttafl›n girme S O U hakk› vard›. Yaklafl›k 150 y›l sonra. yurttafll›k haklar›nda iyilefltirme elde edebilmek için Roma’y› terk edip kentin d›fl›ndaki Kutsal Da¤a (Mons Sacer) ç›kt›lar. D‹KKAT ‹lk Grev: M. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Özellikle M. Pontifex Maximus denen bafl rahibin sorumlulu¤undayd›. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 81 CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI. plebler. devlet hazinesinden (aerarium) sorumlu olan ve quaestor ad›n› tafl›yan iki (say›lar› zamanla artm›flt›r) yard›mc›s› vard›. güç ve yetki tek bir kifliden (kraldan). Ayr›ca.5. di¤erinin ald›¤› karara itiraz (veto) edebilirdi. dictator. 509 / 8). Roma Cumhuriyeti’nde fiövalye S›n›f› olarak da tan›mlayabilece¤imiz Atl› S›n›f› DÜfiÜNEL‹M da (Equites) önemliydi. Bu iki meclisin yan› s›ra Comitia Tributa ve Concilium Plebis de Cumhuriyet döneminin önemli meclislerindendi. 494’te. Fakat her ikisince paylafl›lan bu güç.Roma: Kuruluflu. Consul’lerin. Senatus’a da baflkanl›k eden consul’ler. idari ve siyasal kararlarda consul’ler Senatus’a dan›fl›rlar ve oradan ç›kan karara (Senatus consultum) göre hareket ederlerdi. iki kifliye (praetor denen iki magistrata) geçti. bu magistratlar praetor de¤il consul olarak adland›r›lmaya baflland›. hukuki ve mali âmirleriydi. onlar› kötü yönetimden uzak tutan bir unsurdu. çünkü Senatus. Dinsel ifller ve yetki. 2. Praetor’lar ise adli ve hukuki ifllerden sorumlu yüksek devlet memurlar› olarak görevlerini sürdürdüler. Ünite . consul’ler. Rex Sacrorum (kutsal ifllere bakan kral) ad›n› tafl›yan bir görevli daha vard› ki onun da vazifesi dinsel törenlerin organizasyonunda bafl rahibe yard›mc› olmak ve kurban ifllerini düzenlemekti.Ö. savafl ya da iç savafl gibi ola¤anüstü durumlarda. Consul’ler ve daha önceden consul’lük yapanlar do¤rudan Senatus üyesi olurdu. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR Son kral Tarquinius Superbus’un Roma’dan kovulmas›ndan sonra. meclislerden ç›kan tüm kararlar›n Senatus’da onaylanmas› gerekmekteydi. Curiata Meclisi daha ziyade patricii denen tam hukuklu yurttafllar›n oluflturdu¤u bir meclisti. böylece tüm Roma yurttafllar›.

kimilerine göre tunç. Böylece. Ancak M. Böylece Roma. 343’te Orta ‹talya’n›n güneyindeki Samnitlerle üç kez karfl› karfl›ya geldi.Ö. Birinci Samnit Savafl› M. yüzy›l ortas›nda at›ld›. Romal›lar. yurttafllar aras›ndaki hukuki iliflkiler gibi temel unsurlar› içeren levhalarda pek çok konuya aç›kl›k getirilmiflti. 343-341 aras›nda oldu. 298-290) Roma. buralarda kolonileri bulunan Kartacal›lar› rahats›z etmifl. Bu levhalar günümüze kalmam›flt›r ancak baz› kanun maddeleri veya cezai hükümler antik yazarlar arac›l›¤›yla günümüAMAÇLARIMIZ ze ulaflabilmifltir. Pleblerin talebi üzerine.Ö. eski bir Fenike kolonisi olup M. Üçüncü Samnit Savafl›’nda (M. plebler decemvir’lerden rahats›zl›klar›n› her f›rsatta dile getirmifller hatta M.82 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 3 Roma’da Krall›k S‹ZDE SIRA Döneminde baflta kral vard›r. Güney ‹talya’daki Taras (Tarentum) kentiyle karfl› karfl›ya geldi.Ö. Kartaca Savafllar› Bugün Tunus s›n›rlar› içinde kalan Kartaca. 5. Tarentum. 6. Cumhuriyet döneminde devletin bafl›nda kim vard›r? ÜfiÜNEL‹M ON ‹K‹ DLEVHA KANUNLARI DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Devam eden patricii-pleb mücadelesinde önemli bir ad›m M. Baflkanl›¤›n› Appius Claudius’un yapt›¤› ve on D‹KKAT patricii’den oluflan bu komisyon kanunlar› ›slah edecek. consul’lerin atanmas› geçici olarak ask›ya al›nd› ve öncelikle kanunlar›n yaz›lmas› için M.Ö. özellikle ticaret alan›nda Akdeniz’de etkisini hissettirmeye bafllamas› Roma’n›n da dikkatinden kaçm›yordu. Kartacal›lar›n zamanla büyüyüp güçlenerek. Neticede decemvir’lerin görevine son verilmifltir. ancak iki taraf da kesin galibiyet alamad› ve bar›fl antlaflmas› yap›ld›. 451’de decemvir’ler görevlendirildi. Tarentum. Kanunlar›n U S O R yaz›l› hale getirilmesine iliflkin.Ö. Roma’n›n kendi nüfuz sahas›na müdahale etmesinden dolay› Roma’ya savafl ilân etti ancak Roma ile savaflacak kadar güçlü olmad›¤›ndan Yunanistan’›n kuzey bat›s›ndan Epeiros Kral› Pyrrhos’u yard›ma ça¤›rd›.Ö. 449’da decemvir’leri protesto için Plebler ikinci kez Kutsal Da¤’a ç›km›fllard›r.Ö. 327-304 aras›ndaki ‹kinci Samnit Savafl› Romal›lar›n lehine bir bar›fl antlaflmas›yla sonuçland›. M. POn ‹ki Levha Kanunlar› patricii-pleb mücadelesini sonland›r‹ T A mam›fl.Ö. Samnitler ve müttefiklerine karfl› zafer kazanarak Latium’un yan› s›ra Orta ‹talya’n›n güneyinde de güçlü bir konuma geldi.Ö. Daha sonra Roma. 275’te Beneventum mevkiinde yap›lan savaflta Roma Pyrrhos’u yenilgiye u¤ratt› ve Pyrrhos. Kartacal›lar› Punlar olarak adland›r›yorlard› (Türkçe literatürde bazen Pön olarak da geçmektedir). kimilerine SIRA S‹ZDE göre ise fildifli veya ahflap levhalar üzerine kaz›narak yaz›lan kanunlar Forum’da as›larak herkesin haberdar olmas› sa¤land›. ülkesine döndü.KAncak. M. Güney ‹talya’ya da egemen oldu. her iki devletin siyasal ve ekonomik ç›karlar› da zedelendi¤i için karfl› karfl›ya gelmeleri kaç›- . Romal›lar›n Güney ‹talya’da ve Sicilya’da egemenlik kurma giriflimleri. Savafl›n bafllama nedeni Lucanlar›n tehdidine maruz kalan Hellen koloni kenti Thurii / Sybaris’in Roma’dan yard›m istemesi ve Roma’n›n da bu kente bir garnizon yerlefltirmesiydi. TELEV‹ZYON ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI ‹NTERNET NTERNET Samnit ‹Savafllar› Roma M.Ö. standart bir hale getirecek ve yaz›l› olarak kay›t alt›na alacakt›. yüzy›l sonlar›ndan beri Roma ile iyi iliflkiler içinde olan oligarflik yap›da bir kentdevletiydi. Roma yurttafllar›n›n görev ve sorumluluklar›. 272’de Romal›lar›n eline geçti.

egemenlik alan›n› Makedonya’n›n kuzeyindeki Illyria bölgesine kadar geniflletmifl. Roma’ya savafl tazminat› ödeyecekti.Ö. Ünite . Roma. Hellenistik krall›klardan Ptolemaioslar›n M›s›r d›fl›ndaki topraklar›na göz diken Makedon Kral› V. Kartaca’l› ünlü komutan Hannibal. 149-146). Makedonlarla Romal›lar aras›ndaki Birinci Makedonya Savafl›’n›n sonlar›na do¤ru Makedon Kral› V. Böylece 23 y›l sürecek olan Birinci Kartaca Savafl› (M. ‹spanya’da iki ayr› praetor idaresinde iki ayr› eyalet oluflturuldu (M. Böylece Üçüncü Makedon Savafl› bafllad› (M. Kartaca’ya savafl ilân etti. 200-197). Bunun üzerine Pergamon ve Rhodos. Çok geçmeden P. burada Afrika Eyaleti’ni (Provincia Africa) kurdu. sonra da T. 241). Böylece Makedonlar ile Romal›lar aras›nda. Philippos Romal›lar›n müttefiki olan Aitolia Birli¤i’ne karfl› bir zafer kazand› (M. Makedonlar s›n›rl› say›da asker d›fl›nda ordu bulundurmayacakt›. ufak çarp›flmalar ve manevralarla geçen Birinci Makedon Savafl› (M. Ege Adalar› ve Anadolu’daki Ptolemaios topraklar›n› da almak isteyince de Pergamon Krall›¤› ve Rhodos ile aras› aç›lm›flt›. komflusu Numidia ile Roma’n›n izni olmadan savafla girince Roma.Ö.Ö. 146’da.Ö. Ancak daha sonra. Kartaca’y› iki y›l kuflatma alt›nda tuttu ve sonunda kenti ele geçirdi. Yunanistan (Hellas) ve Küçük Asya’daki Eski Yunan kentlerinin özgürlüklerini tan›yacakt›. Yap›lan anlaflma gere¤i. Böylece ‹kinci Makedon Savafl› bafllam›fl oldu (M.Ö.202). Romal›lar. Roma Makedon Krall›¤›’na savafl ilân etti. Ancak Romal›larla Kartacal›lar aras›nda Kartaca yak›n›ndaki Zama mevkiinde yap›lan savafl› Romal›lar kazand› (M. 218). sadece günümüz Tunus topraklar›n› kaps›yordu. Yunanistan üzerinde egemenlik iddias›ndan vazgeçecek. Roma’n›n kendi nüfuz alanlar›na müdahalesi Makedonlar›n can›n› s›km›flt›.Ö. Sulpicius Galba.Ö. Makedonlar Romal›lar karfl›s›nda baz› baflar›lar elde etmifl olsalar da Tesalya’daki Pydna mevkiinde yap›lan savaflta Romal›lar Makedonlar› büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (M. . Afrika Eyaleti: Roma Dönemi Afrika Eyaleti.Ö. tamamen tahrip etti. 202). Zama savafl›ndan yaklafl›k yar›m yüzy›l sonra.Ö. Bir süre sonra Romal›larla anlaflma sa¤land›. Roma’dan yard›m isteyince Roma da Makedon Krall›¤›’na savafl ilân etti (M. 215-205) bafllam›fl oldu. Trasimenus ve Cannae’da (M.Ö. 218-201) bafllad›. M.Ö. Makedon Savafllar› Roma. Romal›lar yaklafl›k 20 y›l sonra. 264-241) bafllad›. Kartacal›lar› yenilgiye u¤ratarak onlar› anlaflmaya zorlad›lar (M. 168).Ö. Hannibal. Bafllang›çta. tüm Afrika’y› de¤il. müttefiki Roma’ya karfl› düflmanca bir tav›r sergileyen Makedon Kral› Perseus’u Roma’ya flikayet etmesi üzerine. Quinctius Flaminius komutas›ndaki Roma ordusu Illyria’dan bafllayarak güneye. 216) yap›lan çarp›flmalarda Romal›lar› hezimete u¤ratt›.Ö. Birinci Kartaca Savafl›’n›n son bulmas›ndan yaklafl›k 20 y›l sonra ‹kinci Kartaca Savafl› (M. üçüncü kez Kartacal›larla karfl› karfl›ya geldiler. büyük bir ordu ve savafl filleriyle ‹spanya’dan yola ç›kt› ve Alpleri aflarak Kuzey ‹talya’ya girdi (M. Pergamon Krall›¤›’n›n. 197). Hannibal kaçt›. Makedonya d›fl›nda iflgal etti¤i yerleri geri verecekti.5.Ö. Kartaca. 197).Roma: Kuruluflu. 241).Ö. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 83 n›lmaz olmufltu. Sicilya.Ö.Ö. Roma’n›n ‹talya d›fl›nda elde etti¤i ilk toprak parças›yd› ve buras› bir praetor (vali) idaresinde eyalet (Provincia Sicilia) yap›ld› (M. Yunanistan’›n içlerine do¤ru ilerlemifl ve Tesalya’daki Kynoskephalai mevkiinde yap›lan savaflta Romal›lar Makedonlar› yenilgiye u¤ratm›fllard›r (M. Romal›lar. Philippos. 200). Baz› çarp›flmalardan sonra. 206). Ptolemaioslar›n Trakya k›y›lar›ndaki topraklar›n› ele geçirmifl (M. hatta Apollonia ve Dyrrhakhion kentlerini iflgal etmiflti. Makedonya’y› Roma eyaleti statüsüne (Provincia Macedonia) dönüfltürdüler. Böylece Üçüncü Kartaca Savafl› bafllad› (M.Ö. 171-168).

Bunun üzerine Tiberius. her zaman oldu¤u gibi.Ö. muhaliflerce öldürüldü. Çok geçmeden Romal›lar da Hellespontos’tan (Çanakkale Bo¤az›) Anadolu’ya geçti. Tiberius. 2. GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI Cumhuriyet Dönemi’nde ifllerin iyi gitmedi¤inin sinyali. Gaius baz› reformlar› ç›karmada baflar›l› olduysa da Senatus ve Atl› (Equites. Phrygia’daki Apameia (Dinar) kentinde bir antlaflma imzaland› (M.84 Hellen ve Roma Tarihi Seleukos Kral› III. Consul M. Senatus’un M. Teklif. Böylece Octavius görevden al›nd›. Ancak Hannibal. Roma toplumunun adeta bel kemi¤ini oluflturan köylü s›n›f›n kötüleflmesi. 188). Antiokhos.Ö. Antiokhos ‹le Savafl Romal›lar.Ö.Ö. Antiokhos. 191). 133’te Halk Tribunus’u (pleb tribunus’u) seçildi. Halk tribunus’lar›n›n görev süresi bir y›l olmas›na ra¤men bir kanun de¤iflikli¤iyle ertesi y›l da (M. Roma’n›n kendisini uyarmas›na ald›r›fl etmeyen Antiokhos’u Aitoller Yunanistan’a davet edince Antiokhos. Seleukoslar›n terketti¤i topraklar Pergamon ve Rhodos aras›nda paylaflt›r›ld›. Antiokhos’un ordusu Sipylos Da¤› yak›n›ndaki Magnesia’da (Manisa) karfl›laflt›. 192). Roma ordusu ile Seleukos Kral› III. di¤er Halk Tribunus’u Octavius’un halk›n menfaatini gözetmedi¤i için görevden al›nmas›n› öngören yeni bir teklif getirdi. Antiokhos’a savafl ilân etti. di¤er amac› da Senatus’a karfl› mücadele ederek kardeflinin intikam›n› almakt›. 122) tribunus seçildi. merkezi bölgeleri Suriye olan Seleukos Krall›¤›’n›n giderek büyümesinden ve Anadolu’da güçlenmesinden endifle duyuyordu. daha M. Aventinus Tepesine s›¤›nm›fl olan Gaius ve taraftarlar› öldürülmüfltür. Opinius’a verdi¤i yetki karfl›s›nda.Ö. Octavius taraf›ndan veto edildi. daha muhafazakâr bir yap›ya sahip Senatus’un müdahalesiyle di¤er Halk Tribunus’u M. Ancak bir süre sonra Tiberius. 123 y›l›nda Halk Tribunus’u seçildi.Ö.Ö. Anadolu’nun güneyindeki Toroslar›n gerisine çekilecekti. 190). Gaius’un bir amac› kardeflinin ortaya koydu¤u reformlar›n sürdürülmesi ve yeni reformlar yapmas› ise.Ö.Ö. fillerinin tamam›n› ve savafl gemilerinin büyük bir k›sm›n› Roma’ya b›rakacakt›. Bunun üzerine Roma. Kardeflinin öldürülmesinden dokuz y›l sonra Gaius Sempronius Gracchus M. Acilius Glabrio komutas›ndaki Roma ordusu Yunanistan’a girerek Tesalya’da Thermopylai mevkiinde Antiokhos’un ordusunu yenilgiye u¤ratt› (M. Bithynia Kral› I. Prusias’›n yan›na kaçt› ve ard›ndan intihar etti. . bir süre önce kendisine s›¤›nm›fl olan Kartacal› komutan Hannibal’i Roma’ya teslim edecek ve savafl tazminat› ödeyecekti. Roma’n›n ‹talya’da fethetmifl oldu¤u topraklar›n kullan›m›na iliflkin bir kanun tasar›s› haz›rlad›. fiövalye) s›n›f›n›n yan› s›ra muhaliflerinin karfl› koymas›yla M. Köylüler giderek yoksullaflm›fl ve borçlanm›flt›. yine aristokratlardan geldi. donanmas› Kilikia’daki Sarpedon Burnu’nun bat›s›na geçemeyecekti. Köylünün durumunu düzeltmek iddias›yla ortaya ç›kan ve soylu bir Roma ailesi mensubu olan Tiberius Sempronius Gracchus M. yüzy›l sonlar›nda ortaya ç›km›flt›. Tesalya’daki Demetrias mevkiinde Yunanistan’a ayakbast› (M. Genifl arazilerden oluflan bu topraklar (latifundia) ihtiyac› olan köylülere veya çiftçilikle u¤raflanlara da¤›t›lmal›yd›. Tasar›n›n yasallaflmas› köylü s›n›f›nda geçici bir rahatlama sa¤lad›. Anadolu’ya geçerek Ephesos’a (Efes) geldi. yeni Halk Tribunus’u tasar›ya olumlu bak›nca oylamaya geçildi ve tasar› meclisten geçti. 121 y›l› consul’ü L. Roma karfl›s›nda büyük bir yenilgi ald› (M. Buna göre.Ö. toplumun di¤er kesimlerini de etkiliyor ve bu duruma bir çare aran›yordu. 121 y›l› tribunus’lu¤una seçilmemifltir. Çare. Antiokhos.

bu yüzden de Roma ile yapt›¤› anlaflmaya uymayarak Kappadokia’daki askerlerini çekmemiflti.5. donanmas›n›n bir k›sm›n› Roma’ya teslim edecek ve savafl tazminat› ödeyecekti. M. Çanakkale civar›ndaki Dardanos’taV Roma ile bir anTELE ‹ZYON laflma yapt› (M. Roma’da L. O y›l. Yunanistan’da önce Khaironeia’da. Mithradates Eupator çoktan beri Anadolu’da büyük bir devlet kurmaA plan› yap›yor D‹KK T fakat Roma bir türlü bu krala müdahale etmiyordu. yüzy›lda Roma ile Pontos Kral› VI. Murena.Ö. M. Fakat Murena bu sözlere kulak asmad› DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Mithradates Pontos d›fl›nda iflgal etti¤i yerlerden çekilecek. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 85 MÜTTEF‹KLER SAVAfiI Italya’da (Italia) ve Roma’n›n müttefiki olan kentlerde yaflayanlara Roma yurttafll›k hakk› verilmemesi uzun zamand›r Roma içinde bir s›k›nt› yarat›yordu. Ünite . Roma. 86’da. Küçük Asya’da kontrolu sa¤lamak için Murena’y› orada b›rakm›flt›.Ö. Bu savafllar hakk›nda en iyi bilgiyi M. Burada. Mithradates Eupator (M.Ö. komutanl›¤›n Sulla’dan al›narak Marius’a verilmesine onay verdi. Livius Drusus’un öldürülmesi (M. Sonraki birkaç y›l içinde durumun aleyhine gitti¤ini gören VI. Senatus.Ö. ele geçirdi¤i ganimetle tekrar Küçük Asya’n›n bat›s›na çekildi. Bu arada Murena. Mithradates’e karfl› yürütülecek savafl›n komutanl›¤›n› Sulla’ya verdi. 85).Ö. Murena. Buna göre. Mithradates’in silahland›¤›n› duyunca hemen harekete geçti. Halys (K›z›l›rmak) Nehri’ni geçti ve Mithradates’in egemenli¤indeki köyleri de ele geçirdi.Ö. SIRA S‹ZDE 88’de Roma’n›n Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’ni istila edip 80. Ta ki Birinci Mithradates Savafl›’n›n da (M. Bu soruna çözüm için giriflimde bulunan ve yeni bir reform paketi haz›rlam›fl olan M. Müttefikler Savafl›’nda müttefik kentlerin Roma’dan talebi neydi? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE MITHRADATES SAVAfiLARI 4 M. Cornelius Sulla consul AMAÇLARIMIZ idi.Ö. 1. Ancak daha sonra Senato.Ö. savafl›n sona ermesinden sonraki birkaç y›l içerisinde birço¤una yurttafll›k hakk› verdi. 91) müttefikler aras›nda bir ayaklanman›n bafllamas› için barda¤› tafl›ran son damla oldu. ard›ndan Orkhomenos’ta Pontos ordusunu yendi. ‹ N T E R zaman vazgeçAncak. Pontos Kral› VI. Mithradates. 2. 120-63) aras›nda üç büyük savafl oldu.Ö. Licinius Murena vard›. 83-81 y›llar› aras›nda süren ve ‹kinci Mithradates Savafl› olarak an›lan savaflta Romal›lar›n bafl›nda L. Mithradates. Önce Kappadokia’ya gelip Mithradates’in kontrolünde bulunan Komana kentine sald›rd›. Sulla. Hannibal’den sonra Roma’n›n en büyük düflman› idi. 88-85) bafllamas›na neden olan (casus belli) Mithradates’in M. Sulla.Roma: Kuruluflu. Bu katliamda Romal› komutan M. Sulla’ya bir elçi göndererek Murena’y› flikayet etti. Aquillius a¤z›na eritilmifl alt›n dökülerek katledildi. elçilerinin Sulla’dan dönmelerini bekledi. Sulla’n›n gönderdi¤i bir elçi ona Mithradates’in antlaflmaya sad›k kald›¤›n› bu nedenle de onu taciz etmemesi gerekti¤ini iletti. M. yüzy›lda yaS O R U flam›fl olan tarihçi Appianos’un Romaika (Roma Tarihi) adl› eserinde buluyoruz. Mithradates ise onun bu ilerleyifline ses ç›karmad›.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan› öldürmesine de¤in. 91-88 y›llar› aras›nda cereyan eden ve tarihe “Müttefikler Savafl›” veya “Sosyal Savafl” olarak geçen bu savaflta (Bellum Italicum) müttefikler Roma’ya yenildiler ancak yine de istediklerini ald›lar. Bunu haber alan Sulla derhal Roma üzerine yürüdü ‹ve karar› kendi leK T A P hine çevirdi. Mithradates Anadolu’ya egemen olma arzusundan hiçbir N E T memifl. ‹talya’n›n güneyindeki Roma’n›n müttefiki kentler bir konfederasyon oluflturdular ve Roma’dan istedikleri yurttafll›k hakk›n› alma konusunda silaha sar›ld›lar. Mithradates.S.

Romal›lar Mithradates’in ordusu karfl›s›nda tutunamad›lar ve da¤›ld›lar.Ö. vasiyeti gere¤i. Aurelius Cotta. kral› takip etti. ‹spanya’da da muhaliflerine karfl› baflar›l› oldu. 74-62) bafllad›. 81). Senatus’a eski gücünü kazand›rd› ve devletin en yetkili organ› yapt›. Sulla daha sonra anayasay› aristokratlar›n lehine yeniden düzenledi. 66) onun Pontos’u terk etmesini sa¤lad›. quaestor’lar›n say›s›n› 10’a ç›kard›. Murena Phrygia’ya kaçt› (M. quaestor olanlar›n Senatus üyeli¤ine seçilmelerine K T A ayr›cal›k getirdi. 63). 72).Ö. Ancak. Bir y›la aflk›n dictatorluk’tan sonra planlad›¤› ifllerin yoluna girdi¤ini gören Sulla. kariyerindeki ilk baflar›lar› Sulla’ya borçluydu. donanman›n komutanl›¤›n› M. kendisine kendisine karfl› olanlara ac›mas›zca flidD‹KK T det uygulad›. Roma komutan› Cn.86 Hellen ve Roma Tarihi ve tekrar Pontos üzerine yürüdü. Ayn› devlet memuriyetine ancak on y›l geçtikten sonra seçilebilinecekti. ora- . Yaklafl›k alt› y›l sonra Üçüncü Mithradates Savafl› (M. Bithynia Kral› IV.Ö.Ö. kendi isTELEV‹ZYON te¤iyle dictator’lu¤u b›rakarak Puteoli’deki evine çekildi (M. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NT PompeiusE R N E T Pompeius. 74’te öldü¤ünde. askerleri taraf›ndan Magnus (“Büyük”) unvan›yla onurland›r›lan nadir komutanlardan biriydi.Ö. Bunun üzerine ordunun komutas›n› yürüten Lucullus da Kyzikos’u kuflatt› ve Mithradates kenti terk etti. censor’lu¤u da kald›rd›. 80 veya 79) ve çok geçmeden de orada öldü (M.Ö. Pompeius (Magnus).Ö. Böylece halk tribunus’lu¤u cazip bir görev AMAÇLARIMIZ olmaktan ç›kar›ld›. Mithradates de hemen harekete geçerek Bithynia’y› iflgal etti. Pompeius. M. Mithradates’i yenilgiye u¤ratarak (M.Ö. Roma eyaleti oldu. daha önce halk tribunus’u olarak görev yapanlar bundan böyle yüksek devlet memurluklar›na seçilemeyeceklerdi.Ö. O s›rada K›r›m’da bulunan Mithradates ise intihar etti (M. Licinius Lucullus üstlendi. Mithradates ise Armenia’ya kaçt›.‹ Ayn›Pzamanda. Ancak. 78). Pontos devletinin bat›s›n› bir eyalet haline getirerek Bithynia Eyaleti ile birlefltirdi ve yeni eyaletin ad› Pontos-Bithynia Eyaleti oldu (M. 82/81’de dictatorA seçilen Sulla. 88’de consul oldu¤u Lucius Cornelius U s›rada Pontos kral› VI. Atl› s›n›f›n›n mahkemelerdeki jüri üyeliklerini kald›rsa da o s›n›ftan sempatizan› olan 300 yeni üye daha alarak Senatus’un üye say›s›n› 300’den 600’e ç›kard›. Pompeius. Bithynia. di¤eri karada olmak üzere iki ordu haz›rlad›. baz› Pontos kentlerini ele geçirerek Pontos’u Roma kontrolüne almay› baflard›. Roma’n›n Mithradates ile savafl› böylece bir süre durmufl oldu. Atl› s›n›f›ndan gelen Pompeius. Lucullus’un Mezopotamya’ya gitmesini f›rsat bilen Mithradates ise tekrar Pontos’a döndü. Halk tribunus’lar›n›n gücünü karar› k›rd›. SIRA S‹ZDE 5 Mithradates SIRA S‹ZDE bafllamas›na hangi olay neden oldu? Savafllar›n›n DÜfiÜNEL‹M S O R U ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI DÜfiÜNEL‹M Dictator Sulla ve Reformlar› D‹KKAT S O R Sulla aristokrat bir aileden geliyordu. Lucullus’un donanmas› Mithradates’in donanmas›n› Lemnos Adas› (Limni) aç›klar›nda yenilgiye u¤rat›nca Mithradates Pontos’a kaçt› (M. Mithradates. herhangi bir SIRA mecliste al›nan S‹ZDE veto etme yetkisini geri verdi. 64). Nikomedes M. Mithradates ise K›r›m’a kaçt›. M. ülkesi Roma topraklar›na ilhak edildi. Sulla. Roma donanmas›n› Kalkhedon’da (bugünkü Kad›köy) yenilgiye u¤ratt›ktan sonra Kyzikos’u (bugünkü Erdek) ele geçirdi. ordunun komutanl›¤›n› da L. Roma biri denizde. Ancak. Mithradates’e karfl› baflar›l› bir mücadele yürütmüfltü. Lucullus.Ö.Ö.

Ptolemaios’un sald›r›s›na maruz kald›. Bu nedenle. Ancak Crassus’un Do¤u Anadolu’da bulundu¤u s›rada Parthlar taraf›ndan Kharrhai’da (Harran) öldürülmesi (M. Roma’n›n Mithradates ile uzun y›llard›r sürdürdü¤ü savafla son noktay› da koydu (M.Ö. 66).Ö. Ptolemaios taraf›ndan öldürüldü.Ö. Mithradates ile olan savafla çevirdi ve Mithradates’i yenilgiye u¤ratarak. 67 y›l› Mart ve May›s aylar› aras›nda yürütülen seferlerle Akdeniz korsanlardan temizlendi.Ö. M›s›r’dayken Kleopatra’n›n tahta geçmesini sa¤lad›. M. Pompeius M›s›r’a kaçt›.Ö. Gallia’n›n fethi de (M. kadar içerilere kadar Ege ve Akdeniz k›y›lar›nda kay›ts›z flarts›z hükmetme yetkisi (imperium proconsulare maius) verildi. M. karaya ç›kar ç›kmaz M›s›r’da egemenlik süren XIII. Ancak. Pompeius’un cesedini almak üzere M›s›r’a geldi¤inde. 63). Roma eyaleti yap›ld› (M. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 87 da da bar›fl› ve düzeni sa¤lad›. Birinci Triumvir’lik ve Caesar Senatus karfl›s›nda güçlü olabilmek için C. Ayr›ca büyük bir ordu ve donanma ile yüklü miktarda ödenek ayr›ld›. Crassus ile birlikte Sulla anayasas›n› de¤ifltirmek için de çal›flt›. 70 y›l› consul’lü¤üne seçildi. Crassus ile birlikte M. 58-50) bu döneme rastlar.27. Pompeius. Korsanlar Ege ve Akdeniz’de terör estiriyorlar ve onlara karfl› herhangi bir güç kullan›lam›yordu.Roma: Kuruluflu. 60). Pompeius ve Crassus birlikte hareket etmeyi ve bu sayede daha etkili olabileceklerini umuyorlard›. 67’de ç›kar›lan lex Gabinia ad›n› tafl›yan bir kanun ile Pompeius’a üç y›l için denizlerde ve denizden 80 km. Bu arada.Ö. Pompeius. Syria ve Filistin topraklar›n› da Roma topraklar›na katt› ve Syria. Roma. Bu amaçla üç devlet adam› Triumvir’lik ad› verilen üçlü komisyonu oluflturdular (M. Resim 5.3 Caesar’›n mermer büstü Kaynak: Harris (2003) . M. Iulius Caesar. Daha sonra Pompeius gözlerini Pontos Kral› VI. korsanlar sorununu mutlaka çözümlemek istiyordu.5.Ö. . 53) ile triumvir’lik son buldu. Caesar. 48 y›l›nda Caesar. Ünite . Pompeius ile karfl› karfl›ya geldi. Caesar ile Kleopatra aras›ndaki iliflki neticesinde bir de çocuklar› oldu.Ö.Ö. ancak Pergamon prensi Mithradates’in yard›ma gelmesiyle kurtuldu. Triumvir’lerin birbirlerine destek vermesiyle önemli kararlar al›nd› ve baz› kanunlar ç›kar›ld›. Tesalya’da Pharsalos mevkiinde yap›lan savafl› Caesar kazand›. s.

Onun zaman›nda Senatus’un üye say›s› 900’e ç›kart›lm›fl. Do¤u Akdeniz k›y›lar›n› izleyerek M›s›r’dan Kilikia’ya ve oradan da kuzeye yönelerek Zela mevkiine (Zile. Bir süre sonra eski triumvir’ler. Daha sonra Octavianus ile Antonius tekrar karfl› karfl›ya gelmifller ancak Güney ‹talya’daki Brindisi kentinde yap›lan anlaflmayla Octavianus’un Bat›’n›n. Antonius ve Lepidus befl y›l için ‹kinci Triumvir’li¤i oluflturdular K T A (M. Antonius ve Lepidus anlaflmayla triumvir’liklerini yenilediler (M. Bunu haber alan Caesar.Ö. Caesar.Ö. Antonius ve Octavianus. Bundan böyle. vidi.Ö. 47). 31 y›l› consul’ü de seçildi. Octavianus. Senatus. 44) bu kez yaflam boyu dictator seçildi. M›s›r’da bulunan kraliçe VII. Octavius (daha sonra Octavianus olarak bilinecektir) Roma’ya geldi. yendim) sözleriyle ifade etmifltir. Anto- . gördüm. önce Cassius sonra da Brutus intihar etti. Roma’n›n düflman›yd› ve yok edilmeliydi. Octavianus’un kuvvetleri taraf›ndan kuflat›ld› ve Antonius teslim oldu (M.Ö.Ö.Ö. 45). 40).Ö.Ö. Pompeius taraftarlar›n› önce Kuzey Afrika’da Thapsus mevkiinde (M. Anadolu’daki ilk Roma kolonilerinin kuruluflu da Iulius Caesar dönemine rastlamaktad›r. D‹KKAT SIRA S‹ZDE ‹kinci Triumvir’lik Caesar’›n öldürülmesinin ard›ndan 18 yafl›ndaki ye¤eni C. Octavianus M. 37-33).Ö.Ö. ola¤anüstü hallerde üstlenilen ve alt› ay süreli bir memuriyetti. Caesar. Caesar katilleri olarak bilinen Cassius ile Brutus’u yenilgiye u¤ratt›lar (M. Brutus ve Cassius’un da aralar›nda bulundu¤u bir grup taraf›ndan suikast sonucu. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Octavianus’un Zaferi Ancak. Her iki taraf da savafl haz›rl›klar›na bafllad›. o¤lu olmad›¤› için ye¤eni AMAÇLARIMIZ Atia’n›n o¤lu Octavianus’u evlat edinmifl ve kendine vâris b›rakm›flt›. Kleopatra ve Antonius’a savafl ilân etti. O s›rada Perusia ‹NTERNET kentinde bulunan Antonius. Tokat) geldii ve Pharnakes’i yenilgiye u¤ratt› (M.Ö. Caesar’›n öldüS O R rülmesiyle Roma U y›l sürecek yeni bir iç savaflla karfl› karfl›ya kald›. Caesar’›n muhalifleri onu yok etmenin f›rsat›n› bekliDÜfiÜNEL M yorlard›. öldürüldü (M. çok h›zl› hareket ederek Pharnakes’i yenmesini veni. çok geçmeden triumvir’lerin aras› yeniden aç›ld›. 13 Roma’da Dictatorluk. 46). DicD‹KKAT tatorluk yapan en ünlü iki kifli. Antonius. 42). devlet yönetimindeki görevlerde baz› de¤ifliklikler yapt›. Antonius’un da Do¤u’nun hâkimi oldu¤u kararlaflt›r›lm›flt›r (M. Ancak. Roma’da SIRA faaliyeti bafllam›fl ve 365 gün esas›na dayanan M›s›r takvimi kabul büyük bir imâr S‹ZDE edilmifltir.Ö. 15 Mart 44).88 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U K›r›m’daki Bosporos Kral› Pharnakes ise Bithynia-Pontos Eyaleti’ni ele geçirme çabas› içindeydi. Octavianus her fleye ra¤men Antonius’u affetmifl ve onu ‹talya’ya legatus (legat) olarak göndermifltir. Birinci Triumvir’lik gizli bir anlaflmaya dayal› olmas›na ra¤men ‹kinci Triumvir’lik anlaflmas›n›n devletin bekas› için yap›lm›fl oldu¤u ilân edildi. vici (geldim. Caesar. Sulla ve Caesar idi. 40). 57 yafl›ndayken. M. Philippi savafl›ndan sonra Octavianus ile Antonius’un aras› aç›ld›. 43-38 ‹y›llar› Paras›). Fakat o. Böylece Roma devletinin idaresi ikiye bölünmüfl oldu. Bu üç devlet adam› Caesar’› öldürenlere ve onun karfl›s›nda olanlara karfl› T E L E V ‹ Z Y karar› ald›lar. Do¤u Makedonia’daki Philippi mevkiinde yap›lan bir savafl bafllatma O N savaflta. Kleopatra’n›n yan›na gitti. Octavianus politik manevralarla Senatus’u ve Roma halk›n› o s›rada M›s›r’da Ptolemaioslar›n Kraliçesi Kleopatra’n›n yan›nda bulunan Antonius’a karfl› k›flk›rtt› ve Roma’da hava tamamen Octavianus lehine döndü. 46’da on y›l için dictator seçilen Caesar iki y›l sonra (M. Bir süre sonra Octavianus. Nitekim. Caesar’›n. sonra da ‹spanya’da Munda mevkiinde yenilgiye u¤ratt›¤›n› görüyoruz (M. ‹ Bu arada.

Yunanistan’›n bat›s›nda.5.Ö. Kleopatra’n›n Caesar’dan olan o¤lu ile Antonius’un o¤lu (Kaisarion) da öldürüldüler. Kleopatra ile M›s›r donanmas›n›n savafl alan›n› terk etti¤ini gören Antonius. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 89 nius.Ö. Kleopatra ise intihar etti (M. Yap›lan çat›flmada Antonius öldürüldü (bir görüfle göre intihar etti). 29’da Roma’ya döndü.Ö. savafla girerse kaybedece¤ini düflündü ve Aleksandreia’ya (‹skenderiye) kaçt› (M. M›s›r donanmas›n›n deste¤ine de güveniyordu. Roma eyaleti yap›ld› (M. Octavianus. 31). M›s›r. .Ö. Adriyatik k›y›s›ndaki Actium (Yun. 30). art›k Akdeniz dünyas›n›n gerçek ve tek lideriydi. Aktion) mevkiinde her iki taraf›n donanmas›n›n taktik ve manevralarla meflgul oldu¤u bir s›rada.Roma: Kuruluflu. Octavianus büyük bir törenle M. Kleopatra’n›n Octavianus ile anlaflma çabalar› sonuç vermedi. Ünite . 30). Antonius ve Kleopatra’y› izleyerek M›s›r’a geldi ve Aleksandreia’y› (‹skenderiye) kuflatt›.

64’te Pontus-Bithynia. hangi olaylar›n ve halklar›n Roma’n›n kuruluflunda rölü oldu¤unu aç›klayabilmek Latinler. Cumhuriyet idaresinin merkezi durumundayd›. A M A Ç 3 A M A Ç 2 A M A Ç 4 . 509 / 8). 146). yüzy›l›n ortalar›na kadar süren dönemde. 190) yapt›¤› savafllar sonucunda elde etti. y›ll›k seçilen ve praetor unvan› tafl›yan iki yüksek devlet memurunun (magistratus veya magistrat) yönetti¤i Cumhuriyet (Res publica) idaresi kuruldu (M. Kartaca Savafllar› ile Sicilya (M. hemen güney ucunda ise Sicilya’d›r. 7. Roma’n›n ne zaman ve nas›l kuruldu¤unu. ‹kizler delikanl› yafla gelince k›y›ya sürüklendikleri yerde yeni bir kent kurmaya karar vermifllerdi. 2. daha Cumhuriyet döneminde Akdeniz’deki imparatorlu¤unu ilân etmifl oluyordu. Antiokhos’la (M. kaçaklar ve suçlu erkekleri toplayarak kente getirmiflti. biny›l›n bafllar›nda (bir görüfle göre de M. kökenlerini Troia’ya ba¤l›yorlard›. ‹talya. Samnitlerle. 1.Ö. devlet hazinesinden (aerarium) sorumlu olan quaestorlar ile dini ifllerden sorumlu Pontifex Maximus da devletin önemli memurlar› aras›ndayd›. Remus ve Romulus adl› ikiz bebekler bir sepet içine konularak Tiber Nehri’nin sular›na b›rak›lm›fl ve k›y›ya sürüklendikleri yerde difli kurt taraf›ndan emzirilerek büyütülmüfllerdi. Bir Etrüsk kral sülalesi olan Tarquiniuslar Roma’da denetimi ele geçirdi ve Roma’n›n köyden kente dönüflümü h›zland›. çünkü Senatus. 241). Roma eyaleti yap›ld›. Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi yönetimi. Kartacal›larla. Bir süre sonra. Romal› ozan Vergilius’un –Ro- ma’n›n ulusal destan› say›lan– Aeneis destan›nda anlat›l›r. M. uzunlu¤u yaklafl›k 1000 km’yi. Roma’n›n da aralar›nda oldu¤u birçok Latin yerleflimi.Ö.Ö. 30’da M›s›r. Etrüskler de Latium bölgesinin hemen kuzeyine (Etruria) gelip yerlefltiler. M. yüzy›l sonlar›na do¤ru. yüzy›l bafllar›nda. Roma’n›n küçük bir kent-devletinden imparatorlu¤a dönüflüm sürecini tart›flabilmek Roma. geniflli¤i de yaklafl›k 240 km’yi bulmaktad›r. Romal›lar. praetor (daha sonra consul) denen iki magistrata geçti. Remus’u öldürmüfl ve yeni kurulan kenti nüfusland›rmak için haydutlar. yönetim merkezleri ve yöneticilerini aç›klayabilmek Son kral Tarquinius Superbus’un Roma’dan kovulmas›ndan sonra. âdeta bir çizmeyi and›ran biçimde Akdeniz’e uzanan bir yar›madad›r. Böylece Roma. Taras kenti ve Epeiros Kral› Pyrrhosla. ‹talya’da ve Akdeniz’de yay›lmas›n› ve egemenli¤ini.Ö.Ö. kuzeyde Alp Da¤lar›’n›n hemen güneyindeki Po Ovas›’d›r. bat›da Korsika ile Sardinya. Roma’n›n kurulufl efsanesi. Yar›madan›n en büyük ovas›. ‹spanya (M. Meclislerden ç›kan tüm kararlar›n Senatus’ta onaylanmas› gerekmekteydi. Demir Ça¤›’n›n bafllad›¤› M.Ö. M.Ö. Ayr›ca. 8.Ö. ‹talya’n›n en verimli ovas›d›r.Ö. Geleneksel inanca göre. Comitia Curiata ve Comitia Centuriata Cumhuriyet rejiminde de sürdürüldü. Yar›madan›n kuzeyini Alp Da¤lar› s›n›rlamaktad›r.Ö. Ancak ç›kan bir tart›flma sonucu Romulus. Italia) ad›n›n kökeni. 74’te Bithynia.Ö. 4. Makedonlarla ve Seleukos Kral› III. M. 650 km uzunlu¤undaki Po Nehri (Lat. 63’te Syria.Ö. M. Makedon Savafllar› ile de Makedonya (M.Ö.Ö. olas›l›kla ‹talik bir sözcük olan Vitulus’tan gelmekte olup Vitalia’ya (Danalar Ülkesi) dayanmakt›r. güç ve yetki tek bir kifliden (kraldan). M. Tiber Nehri’nin Roma’ya yak›n olan kesiminde yer alan tepeler iskân edilmeye baflland›.197) ve Afrika (M. Apeninler ise yar›madada kuzey-güney do¤rultusunda uzanan da¤ silsilesidir. Padus) ve kollar› taraf›ndan sulanan ova. Etrüsk kent-devletlerine tâbi oldu. yak. olas›l›kla M. biny›l›n sonlar›nda) Tiber Nehri’nden güneydeki Campania’ya kadar uzanan Latium bölgesine yerleflti. 146) Roma eyaleti yap›ld›. yüzy›l›n›n ortalar›ndan 2. ‹talya’ya en yak›n büyük adalar.Ö.90 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma’n›n yer ald›¤› ‹talya co¤rafyas›n› betimlemek ‹talya (Lat.

Actium . Kartaca komutan› Hannibal’i yenmesi e. Roma’n›n Orta ‹talya hâkimiyetini ele geçirdi¤i savafllar afla¤›dakilerden hangisidir? a.Ö. 609/608 e. Antonius ve Crassus e. Ptolemaios 9. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 91 Kendimizi S›nayal›m 1. III. 709/708 d. Sulla ve Caesar d. Sorumluluk 6. Octavianus ve Pompeius 4. III. Horatius d. vici” (geldim. Hannibal’in Romal›lar taraf›ndan yenilmesi d. M. Pharsalos b. I. Ünite . 509/508 2. Zela e. M. 88’de Roma’n›n Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’ni istila edip 80.Ö. Vergilius e. Cicero ve Octavianus c. Cicero c. Cezaland›rma d. Pompeius’un Mithradates’i yenmesi c. Samnit Savafllar› e. Sicilya Savafl› d. Pompeius ve Tarquinius b. 809/808 c. Zela Savafl› 7. V. Ordu reformu b. M. Caesar’›n Pharnakes’i Zela’da yenmesi b. Samnit Savafllar› e. yendim) sözlerinin söylendi¤i olay›n nedeni afla¤›dakilerden hangisidir? a. Philippi d. Octavianus’un Antonius ve Kleopatra’y› yenmesi e. M.Ö. Antigonas c. Mithradates d.Roma: Kuruluflu. Sonras›nda Afrika’n›n Roma eyaleti yap›ld›¤› savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Roma’n›n Antonius ve Kleopatra’ya karfl› üstünlük sa¤lay›p. gördüm. Akdeniz’i korsanlardan temizlemesi c. Emretme c. Makedonia Savafllar› c. M. 909/908 b. Octavianus’un Caesar katillerini öldürmesi 5.5. Roma’n›n ulusal destan› Aeneis kimin eseridir? a. 67’de gerçeklefltirdi¤i en baflar›l› ifl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ksenophon b. Antiokhos b. Roma’n›n en ünlü dictator’lar› kimlerdir? a. Sicilya Savafl› d.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan› öldüren afla¤›dakilerden hangisidir? a. vidi. Roma’da Cumhuriyet idaresi ne zaman kuruldu? a. Aleksandreia c. Roma siyasetinde kullan›lan “imperium” teriminin anlam› afla¤›dakilerden hangisidir? a. sonras›nda M›s›r’› Roma eyaleti yapt›¤› savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Tacitus 3.Ö. Roma tarihindeki “Veni.Ö. VI. Makedonia Savafllar› c. Pompeius’un M. Yetkinin al›nmas› e. Antiokhos’u Magnesia’da yenmesi 10. Sicilya’y› Roma eyaleti yapmas› d. Kartaca Savafllar› b. Kartaca Savafllar› b. M.Ö. Zela Savafl› 8. Philippos e.Ö. Savunma b.

Ö. Romal›lar su kemerleri inflas›nda da önemli ilerleme katetmifllerdi. Yer yer farkl›l›klar olsa da ortalama 6 m. Roma ‹mparatorlu¤u döneminde ulaklar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Mithradates Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Byzantion’a (bugün ‹stanbul) kadar ulafl›yordu. ‹nflaat. Romal›lar imparatorlu¤un çeflitli kentlerine. geniflli¤indeki yolun uzunlu¤u 1000 km. a 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Samnit Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. kaynaktan veya sarn›çlarda biriktirilen ya¤mur suyundan sa¤layan Romal›lar. Özellikle tonoz ve kemeri s›k kullanarak arazi flartlar›n›n elveriflli olmad›¤› veya inflaat›n gerçeklefltirilmesinin zorunlu oldu¤u yerlerde bile inflaat sorunlar›n› pratik bir flekilde çözdüler. Bir di¤er önemli Roma yolu için M. M. hamamlar Roma mühendisli¤inin en baflar›l› örneklerini oluflturur. bat›-do¤u do¤rultusunda.’nin üstündedir. Roma’n›n egemen oldu¤u Akdeniz dünyas›n›n çeflitli bölgelerinde su kemerlerini görmek mümkündür. mühendislik alan›nda oldukça ilerlemifllerdi. 4. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. 312’den. a 8.Ö. yüzy›lda infla edilmifl olan Via Egnatia’y› gösterebiliriz. Yönetim fiekli ve Kurumlar” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yönetim fiekli ve Kurumlar” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. su kemeri (ve yukar›da bahsetti¤imiz ayn› tarihte infla edilen Roma yolu Via Appia da) onun ad›yla an›ld›. M. imparator veya vali ad›n›n da yaz›l› bulundu¤u mesafe tafllar› vard›r. b 10. ‹mparator Traianus (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dictator Sulla ve reformlar›” ile “Birinci Triumvir’lik ve Caesar” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. su kemerleri. uzunlu¤undaki Via Appia idi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Octavianus’un Zaferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz 2. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kartaca Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M. c 4. Yollar. yüzy›l sonlar›nda infla edilen yollardan biri de Roma’y› Brundisium (Brindisi) Liman›’na ba¤layan 575 km.92 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Roma Yollar› ve Su Kemerleri Romal›lar. tiyatrolar.S. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Cumhuriyet ‹daresi’in Kurulmas›. M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Roma’n›n Kurulufl Efsanesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 312’de ilk su kemeri Aqua Appia’y› infla ettiler. d 3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Birinci Triumvir’lik ve Caesar” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. Romal›lar infla ettikleri yollar üzerine belirli aral›klarla sütun gibi yuvarlak formda mesafe tafllar› da (mil tafl›) yerlefltirmiflti. Adriyatik k›y›s›ndaki Dyrrhakhion’dan (bugün Durres) bafllay›p. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Cumhuriyet ‹daresi’nin Kurulmas›. yaklafl›k 1000 km uzunlu¤unda bir yolu (diyelim ki ‹stanbul-Adana aras›) atla yaklafl›k bir haftada katedebiliyorlard›. b 6. Makedonya Eyaleti proconsul’ü (valisi) G. 4. cinsinden rakamlar›n yer ald›¤› metal levhalar fleklinde günümüz karayollar›nda da halen kullan›lmaktad›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pompeius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. üzerinde gidilecek alana uzakl›¤› belirten yer ad› ve km. c 9. 2. bölgelerine ve eyaletlerine ulafl›m› sa¤lamak için daha önceden olmad›¤› kadar genifl bir yol a¤› meydana getirmifllerdi. Traianus zaman›nda infla edilen su kemeri de imparatorun ad›yla an›lmaktad›r (Aqua Traiana). yüzy›l sonlar›na kadar suyu kuyudan. d 7. Bunlar›n üzerinde gidilecek yere olan uzakl›k veya ne kadar mesafe kald›¤›na iliflkin k›sa bir bilgi bulunurdu. e . 98117) zaman›na kadar Roma’da on su kemeri infla edilmiflti. ‹mparatorlu¤un hemen bütün eyaletlerinde kentler su ihtiyaçlar›n› su kemerleriyle kaynaklardan getirilen suyla sa¤l›yorlard›.Ö. Egnatius’un idaresinde inflas›na baflland›¤› için onun ad›yla an›lan bu yol. Mesafe veya mil tafllar› flekil de¤ifltirerek (fakat ayn› amaçla). Censor Appius Claudius Caecus’un idaresinde gerçeklefltirildi¤i için.

88). O. 1000-264 BC). ed. (2008). Crook. Cambridge University Press.E. Oxon.Garland. The Last Age of the Roman Republic. Ünite . ç›kan tart›flmada Romulus Remus’u öldürmüfl ve tek bafl›na Roma’n›n ilk kral› olmufltur. Routledge. Flower. Lintott. The Cambridge Companion to the Roman Republic. S›ra Sizde 5 Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’nde 80. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 93 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma’n›n son kral› Etrüsk kökenli olup ad› Tarquinius Superbus idi. Ancient Rome. ‹letiflim Yay›nlar›. ed. Londra-New York.H. S›ra Sizde 2 ‹kizlerin adlar› Remus ve Romulus olup. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. K›s›m: Cumhuriyet. (1990). Routledge. Edebiyat Fakültesi Bas›mevi. (1997). 9. H. I. kendilerinin de Roma vatandafl› olarak kabul edilmesini istiyorlard›. Londra. Cambridge University Press. History of Ancient Greece. Cambridge. ‹plikçio¤lu. A. ‹stanbul Üniversitesi. A. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Astin. ‹stanbul. cilt: Cumhuriyet. The Beginnings of Rome. J. ‹stanbul. vol. . B. M. Ramage.A. vol. Atlan. S›ra Sizde 3 Cumhuriyet döneminde Roma Devletinin bafl›nda eflit yetkiye sahip iki consul vard›r. K›s›m: Menflelerden Akdeniz Havzas›nda Hakimiyet Kurulmas›na Kadar. 8. Roma Tarihi’nin Anahatlar›. Cambridge. E.5. Cambridge University Press.Roma: Kuruluflu. N. 146-43 BC. T. (2007). The Cambridge Ancient History. L.Ö. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. I. (2005). Conell.. S›ra Sizde 4 Müttefik kentlerde yaflayanlar. Cambridge. (1953). A. Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (c. (1994).000 Romal› ve ‹talya kökenli insan›n öldürülmesi (M. Rawson.I. Londra. H. The Cambridge Ancient History. Ancient Rome from the Early Republic to the Assasination of Julius Caesar. S. (2004). Ankara. Rome and the Mediterranean to 133 BC. Dillon.. Türk Tarih Kurumu. -Ramage. Demircio¤lu. (1970).. Roma Tarihi I. The British Museum Concise Introduction. Harris (2003). Tekin.J. vd.. ‹stanbul.

Iulius-Claudius ve Flavius hanedanlar›n› aç›klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar • • • • Senato Roma kolonileri Iulius-Claudius Hanedan› Flavius Hanedan› ‹çindekiler Hellen ve Roma Tarihi Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iul›us-Claud›us Hanedan›’ndan Flav›us Hanedan›’na • IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI • DÖRT ‹MPARATORLAR YILI • FLAVIUS HANEDANI . ‹lk Roma ‹mparatoru Augustus’un imparatorlu¤u nas›l yeniden organize etti¤ini ve faaliyetlerini aç›klayabilecek.6 Amaçlar›m›z • • • • Principatus ‹mparatorluk Augustus Pax Romana HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Roma’da imparatorluk dönemine geçifl ve yeni yönetim fleklinin karakteristik özelliklerini aç›klayabilecek.

Ö. Di¤er bir deyiflle “eflitler aras›nda birinciydi” (primus inter pares). Iulius Caesar’›n ye¤eni (daha do¤rusu ye¤eni Atia’n›n o¤lu) ve yasal mirasç›s› olan Octavius’un. 31) ve nihayette M›s›r’a kaçan M.Ö. Octavius (Octavianus).Ö. Cilicia. 30). Syria. Augustus. 23’te tribuni‹NTERNET DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Augustus’un Roma’n›n en AMAÇLARIMIZ büyük ve tek lideri olarak kabul edilip onurland›r›lmas›yla. Antonius ve Kleopatra’y› izleyerek onlar› kesin yenilgiye u¤ratm›flt› (M. K›br›s) idaresini kendi üzerine ald›. Marcus Antonius ile M›s›r’daki Ptolemaios Krall›¤›’n›n kraliçesi VII. Octavianus’u Roma dünyas›n›n ve Akdeniz’in tart›flmas›z lideri DÜfiÜNEL‹M yapt›. 27-M. M. Bu arada Roma takviminin alt›nc› ay› olan Sextilis’in ad› da Augustus (A¤ustos) olarak de¤ifltirildi. askeri birliklerin (lejyon) bulundu¤u eyaletlerinK (‹spanya. evinin kap›s› iki defne dal› ile mefle yapraklar›ndan yap›lm›fl bir çelenkle (corona civica) süslendi. 44’te öldürülmesinin ard›ndan onun intikam›n› almak ve devlet yönetimini ele geçirmek için yapt›¤› mücadeleye bir önceki ünitede de¤inilmiflti. Augustus ad› sonraki Roma imparatorlar› taraf›ndan da unvan olarak kullan›ld›.Ö. day›s›n›n M. SIRA S‹ZDE Roma. GalliD‹ KAT a. Senatus’a ba¤l› eyaletlerin bafl›nda proconsul’ler (valiler) vard›. Kleopatra’y› Yunanistan’›n bat›s›ndaki Actium mevkiindeki deniz savafl›nda kaçmaya zorlam›fl (M. hangi savaflla son Hellenistik Krall›k olan Ptolemaioslar›n egemenli¤ine son verdi? 1 SIRA S‹ZDE Actium zaferi. Bu unvan kendisiyle öylesine bütünlefltiR ki âdeta onun ad› oldu. Augustus’a.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI Augustus (M. 14) 23 Eylül 63’te Roma’da dünyaya gelen Augustus’un imparator olmadan önceki ad› Gaius Octavius idi. Senatus. Senatus’un Octavianus’u büyük yetki ve onursal payelerle donatm›fl olmas›na‹ Z Y O N T E L E V ra¤men.K clementia (merha‹ T A P met). Octavianus kendisini “birinci yurttafl” (princeps) olarak kabul ediyordu. 27’de tüm askeri gücün lideri anlam›na gelen baflkomutan (imperator) unvan›yla birlikte “augustus” S O U (kutsal) unvan› da verdi. son olarak. ‹mparatora ba¤l› eyaletlerin bafl›nda kendisinin atad›¤› legatus’lar (legati SIRA S‹ZDE augusti veya legatus augusti propraetore) bulunurken.Ö. di¤erleri Senatus’un idaresinde kald›.Ö. iustitia (adalet) ve pietas (dindarl›k) sözcüklerinin kaz›narak yaz›lm›fl oldu¤u alt›n bir kalkan da (clipeus virtutis) Curia’ya (Senatus) ithaf edildi. üzerinde imparatorun dört önemli erdeminin yani virtus (cesaret).S. M›s›r’dan Roma’ya dönen Octavianus’a M.

görevi. Buralarda bulundu¤u s›rada baz› düzenlemeler yapt›. M.Ö. 9). güç art›k imparatora geçmiflti.Ö. Böylece Augustus ile birlikte. Atl› s›n›f› üyelerinden yararlanma kapsam› geniflletildi. 140. Dominatus olarak adland›r›lan baflka bir idaS O R U re fleklinin bafllayaca¤› Diocletianus’a kadar bu flekilde devam etti. Senatör olabilmek için 1 milyon sestertius’luk bir servete sahip olmak gerekiyordu. Bosporos Krall›¤›’n›n Roma’ya ba¤l› vasal krall›k yap›lmas› (M. 12’de Pontifex Maximus‹ M (Devlet Dininin Lideri). Principatus (princeps’ten) dönemi bafllam›fl oluyordu.1 S‹ZDE portresi. Syria (Suriye) ve Iudaea’n›n (Eski Filistin’in güneyi) Roma eyaleti olmas›n› sayabiliriz.Ö. Augustus dönemi bir bar›fl dönemi oldu¤undan ve iç savafllar art›k geride kalm›fl bulundu¤undan.Ö. 25). Trakya’da vasal bir krall›k kurulmas›. varl›¤›n› korumas›na ra¤men. Ancak meclis. ancak üye say›s› giderek azalt›ld›. Sikkenin AMAÇLARIMIZ Augustus’un sikke AMAÇLARIMIZ üzerinde yazan CAESAR. M. ‹NTERNET K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Augustus M. kendisine ba¤l› “Praetorlardan oluflan bir Muhaf›z Alay›” (Praetoriani) kurdu. 27 y›l› yaz›nda Roma’dan ayr›larak yaklafl›k olarak bugünkü Fransa ve Belçika topraklar›na denk düflen Gallia’ya (Galya) ve ard›ndan da Hispania’ya (‹spanya) gitti. imparatoru ve saray› korumakt›. Muhaf›z Alay›’n›n görev yeri Roma idi. SIRA S‹ZDE SIRA Resim 6. orduya eskisi kadar gerek duyulmuyordu.Ö. eski gücünü kaybetmiflti. Galatia kral› Amyntas’›n öldürülmesi üzerine Galatia’n›n Roma eyaleti yap›lmas› (M.Ö. 24). M. principatus/imparatorluk idareD‹KKA si bafllad›.96 SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi DÜfiÜNEL‹M S O R U SIRA S‹ZDE cia potestas (tribunus’luk yetkisi ve ayr›ca veto hakk› da) ve imperium maius proconsulare (Senatus eyaletlerinin idaresine müdahale edebilme) yetkisi. maafl ba¤land›. ayr›ca. Muhaf›z Alay›’n›n bafl›ndaki kiflinin un- . Augustus’un day›s› K lulius Caesar’dan ‹ T A P dolay› tafl›d›¤› bir add›r ve bundan böyle unvan olarak T Eda V ‹ Z Y O N L E kullan›lacakt›r. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). Varus komutas›ndaki Roma birli¤inin Teutoburg Orman›’nda Germanlarca pusuya düflürülüp yok edilmesi (M. D‹KKAT Augustus’la birlikteTRoma’da Cumhuriyet idaresi kapand›. bir bölümü emekliye sevkedilerek kendilerine toprak verildi. Arabia’n›n Roma’ya ba¤lanmas› (M. res. 14). Atl›lar›n prestiji artt›. 2’de de Pater Patriae (Vatan›n BaDÜfiÜNEL bas›) unvanlar› verildi. 24 y›l› bafl›nda Roma’ya döndü. Augustus zaman›nda Senatus’un itibar› artt›. Augustus.Ö.Ö. isyan eden kabileleri boyunduruk alt›na ald›. Bu yüzden askerlerin say›s›nda indirime gidildi. Bu dönem. Augustus zaman›ndaki di¤er baz› önemli olaylar aras›nda.

Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 97 van› ise praefectus’tu.Ö. saraydakiler -silah tafl›malar›na ra¤men.Ö. 14 yaz›nda Tiberius ile birlikte Roma’dan ayr›larak Beneventum’a do¤ru yola ç›kt›. kar›s› Livia’n›n o¤lu Tiberius’u kar›s›ndan ay›rarak. iki de k›z çocuklar› oldu. Colonia Iulia Augusta Olbesena (Olbasa).S. Agrippa ve Iulia’n›n üç erkek. • Lykaonia’da: Colonia Iulia Felix Gemina (Lystra) • Galatia’da: Colonia Iulia Augusta Felix Germenorum (Germe) • Kilikia’da: Colonia Iulia Augusta Felix Ninica • Troas’ta: Colonia Augusta Troadensim (Alexandria Troas) • Mysia’da: Colonia Gemella Iulia Pariana (Parium) • Bithynia’da: Colonia Iulia Concordia Apamea (Apamea . imparatorlu¤un çeflitli bölgelerinde koloniler kurdu. Roma taht›n›n en güçlü vârisi oldu. Tiberius’u evlat edinerek ona 10 y›ll›¤›na tribunica potestas yetkisi verdirdi (M. Augustus Agrippa’y› kar›s›ndan ay›rarak k›z› Iulia ile evlendirdi. Colonia Iulia Augusta Felix Cremna (Cremnensium). ancak Capri Adas›’na yaklaflt›klar›nda hastaland› ve 19 A¤ustos 14’te. tunç direklere yaz›l› olan bu icraat yaz›t› kendisi için yapt›rd›¤› mezar an›t›n›n (mausoleum) girifline konuldu. bir anlamda Gaius ve Lucius’un hamisi oluyordu. Ünite .6. Önceleri taht›n vârisinin kendisinin de mensup oldu¤u Iulius soyundan olmas›n› istiyordu. . 4). 23’te Augustus ciddi olarak hastalan›p ölece¤ini düflündü¤ünde iktidar yüzü¤ünü Marcellus’a de¤il fakat en yak›n dostu Agrippa’ya verdi. Cesedi Roma’ya getirildi ve Campus Martius’ta görkemli bir cenaze töreni düzenlendi. Böylece Tiberius.Myrlea) Augustus. Colonia Iulia Augusta Comama (Comamenorum). 76 yafl›nda. Üçüncü evlili¤inde. Augustus’un çocu¤u olmad›¤›ndan kendisinden sonra Roma taht›na geçecek kiflinin kim olaca¤› bir sorun olmufltu. siyasi yaflamdan ayr›larak Rhodos’a çekildi. Böylece kar›s› Livia’n›n önceki evlili¤inden olan üvey o¤lu Tiberius. Ancak bir süre sonra Lucius ve Gaius’un iki y›l arayla ölmeleri üzerine Augustus. Taht entrikalar›ndan rahats›z olan Tiberius. Onlar›n yerine k›z kardefli Octavia’n›n o¤lu Marcellus’u vâris olarak seçti ve onu k›z› Iulia ile evlendirdi. Yak›lan cesedin külleri yak›ndaki büyük mausoleum’a (mozoleye) konuldu. imparatorluk topraklar›n› kontrol alt›nda tutabilmek ve emekli olan askerlere (veterani) toprak verebilmek için. Augustus. Gaius ve Lucius’u evlat edindi. Bir kopyas› da Ankara’da Hac› Bayram Cami’nin bulundu¤u yerdeki Roma-Augustus Tap›na¤› duvar›na kaz›nm›fl olarak yer almaktad›r. Augustus. Marcellus’un bir süre sonra ölmesi üzerine. Colonia Iulia Augusta Parlais. M. dul kalan k›z› Iulia ile evlendirdi. Roma içindeki praetor muhaf›zlar› z›rhl› görev yaparken. 12’de Agrippa öldü. M. Augustus bir de itfaiye alay› (Cohortes vigilium) kurdu. Bu s›rada 70 yafl›na yaklaflan Augustus art›k devlet ifllerinde fazla yer almamaya bafllad›. Campania’daki Nola’da hayata veda etti. kar›s› Livia’n›n önceki kocas›ndan olan iki erkek çocu¤u (Tiberius ve Drusus) kendisine vâris göstermek istemiyordu.sivil k›yafetliydiler. Cumhuriyet Dönemi’nde oldu¤u gibi. ‹ktidar› zaman›nda yapt›¤› baflar›l› icraatlar› (Res Gestae) kaleme ald›.S. M. Praetor’lardan oluflan Muhaf›z Alay›’n›n komutan› anlafl›lmal›d›r. Augustus en büyük iki erkek çocu¤u. Bu da Augustus’un Marcellus’u istemedi¤ini gösteriyordu. Augustus döneminde (ve bir k›sm› Augustus öncesinde) Anadolu’da kurulan baz› kolonileri flöyle s›ralayabiliriz: • Pisidia’da: Colonia Caesarea (Antiochia). Praetor praefectus’u dendi¤inde.

ertesi y›l Tiberius ile consul’lü¤ü paylaflt›. Augustus zaman›nda pek çok askeri sefere kat›lm›fl. do¤uda Parthlarla yap›lan savafl ve yürütülen diplomasi sonucu.S. Tiberius’un Roma’daki siyasal entrikalardan huzursuz oldu¤u için Capri Adas›’na çekilmesiyle Praetor Praefectus’u Seianus’un Roma’daki gücü daha da artm›flt›. Ancak Germanicus’un ölümünden birkaç y›l sonra o da Roma’da öldü (M. Augustus’un ölüm haberini alan Pannonia ve Ren bölgesindeki lejyonlar k›p›rdanmaya bafllad›lar. yani Augustus’un üvey o¤luydu. 10 Ekim 19’da.Ö. 33 y›l önce Karrhai’da (Harran) Crassus’un Parthlar taraf›ndan yenilgiye u¤rat›lmas› sonucu kaybedilen sancaklar›n geri al›nmas› zaferinde bizzat bulunmufltu. Augustus’un üçüncü efli Livia’n›n önceki eflinden olan çocu¤u idi.S. kendisinden sonra tahta kimin geçece¤i sorununu da beraberinde getirmiflti. Germanicus büyük yetkilerle bu sefer Do¤u’ya gönderildi. Cantabria. Roma taht›na geçmek için türlü entrikalarla Tiberius’un ailesini ve yak›nlar›n› onun çevresinden uzaklaflt›rd›. Nitekim Seianus. Taht için düflünülen Gaius ve Lucius’un zamans›z ölümleri Tiberius’a Roma’n›n ‹mparatoru olma f›rsat›n› verdi. Augustus’un ölümünden sonra tahta geçen Tiberius’un ilk ifli Senatus’tan Augustus’un tanr›laflt›r›lmas› (divus) karar›n› ç›kartmak oldu. Hatta. Kappadokia ve Kommagene eyalet yap›ld› (M. Drusus. ‹mparatora.S. imparatorun izni olmadan M›s›r’a gitmek mümkün de¤ildi. M. Böylece. 16 Kas›m 42’de Roma’da dünyaya geldi. Germanicus ise Ren bölgesindeki ayaklanmay› güçlükle bast›rd› ve daha sonra bölgede kalarak Germanlara karfl› seferler gerçeklefltirdi (M. Kilikia ise Syria Eyaleti ile birlefltirildi. en büyük tehlikenin Germanicus’un dul kar›s› Agrippina (Büyük) ve çocuklar› Nero Caesar ile Drusus Caesar oldu¤u fikrini afl›l›yordu. çünkü. Piso. Seianus’un entrikalar› Germanicus’un annesi An- . 17). 14-37) Tiberius Claudius Nero ile Livia Drusilla’n›n o¤lu olan Tiberius.S. Germania ve Illyricum’da savaflm›fl. Germanicus M.S. rivayete göre Piso taraf›ndan zehirletilmiflti. Agrippina ve Nero Caesar’› tutuklatarak adalara sürgüne gönderdi. Ren bölgesine (Afla¤› Germania) evlatl›k edindi¤i ye¤eni Germanicus’u gönderdi. Ancak. Caesar ve Augustus’la devam eden Iulius (Julius) soyu. Germanicus’tan pahal›ya mal olan bu seferleri kesmesini istedi ve onu geri ça¤›rd›. 14-16). Seianus. Bu. kendisini savunmas› için mahkemeye ça¤r›ld› ve bask›lara dayanamayarak intihar etti. Germanicus’un ölümü Roma taht› için gözlerin Drusus’a çevrilmesine neden oldu. Pannonia. Pannonia’ya o¤lu Drusus’u. Ancak. baflar›lar elde etmiflti. Tiberius.98 Hellen ve Roma Tarihi Tiberius (M. bunlar ayr›ca ücretlerinde bir art›fl beklentisi içindeydiler. Nitekim Augustus’un ölümüyle de Roma taht›na geçti. 14 Eylül 23). k›sa süre önce atanm›fl olan Syria valisi Gnaeus Piso ile aralar›nda (Germanicus’un M›s›r’a gitmesi yüzünden) ciddi bir anlaflmazl›k ç›kt›. Tiberius. Augustus’un erkek çocu¤unun olmamas›. Antiokheia’da (Antakya) öldü. kendi kar›s› Livilla ve sevgilisi Seianus taraf›ndan zehirlenerek öldürüldü¤ü sekiz y›l sonra ortaya ç›kt›. 26 May›s 17’de büyük bir zafer alay› eflli¤inde Roma’ya giren Germanicus. M. Bu arada Do¤u’da da kar›fl›kl›klar vard› ve bu kar›fl›kl›klar›n üstesinden gelinmesi gerekiyordu. Ancak. Her fleyin düzgün gitti¤i bir anda. Pannonia’daki kar›fl›kl›¤›n üstesinden geldi.S. Bu nedenledir ki. Tiberius. Drusus Caesar ise Roma’da hapishaneye kondu. Iulius ailesi ile Claudius ailesi Iulius-Claudius sülalesi ad› alt›nda tek bir sülale olarak an›lmaktad›r. Tiberius. 31 y›l› consul’lu¤ünü Tiberius ile paylaflt›. Augustus taraf›ndan gönülsüzce Roma taht›n›n vârisi yap›lm›flt›. Drusus’un. iktidar› Claudius soyuna b›rakm›fl oluyordu. ‹ktidar› boyunca Augustus’un politikas›n› sürdürmeye çal›flan Tiberius gerçekte askeri deneyimi olan biriydi. ileride Roma taht›na geçmesine yönelik önemli bir iflaretti.

daha sonra Seianus’a olan güvensizli¤ini ve kuflkusunu dile getiren mektubu Senatus’ta okuttu. Hastal›¤›n zihinsel ve sinirsel bir araz b›rakt›¤› düflünülüyordu.S. Kardefli Gemellus ve Praetor Praefectus’u Macro da öldürüldüler. yani Gaius Caesar’› kullanm›flt›r. 16 Mart 37’de Misenum’daki villas›nda 78 yafl›nda öldü. Caligula’n›n bebekli¤i ve çocuklu¤u babas›yla birlikte Ren bölgesindeki askeri kamplarda veya ordugâhlarda geçmiflti. Seianus’un gücü k›r›lm›fl oldu. Nitekim. Baz› aile dostlar›na ve büyükannesi Antonia’ya onursal unvanlar verdirdi. annesi ve kardeflinin cesedinin küllerini Roma’ya getirip Augustus Mausoleum’una koydurdu. Ancak. Senatus’u ve senatörleri de küçümsüyor. Onu tan›yanlar›n yazd›klar›na göre iyilefltikten sonra farkl› bir karaktere bürünmüfltü. cesedi caddelerde sürüklenerek halk taraf›ndan parçaland› ve Tiber Nehri’ne at›ld›. Caligula. Ancak imparator olduktan 6-7 ay kadar sonra (Ekim ay›nda) Caligula a¤›r bir hastal›k geçirdi. o s›ralar 73 yafl›nda olan Tiberius her ikisini de meflru mirasç›s› olarak ilân etti. Tiberius. ‹mparator. Tiberius öldü¤ünde Gemellus’un 18. Kendisini sürekli tehlike alt›nda hissediyor. ‹ki aday vard›: Germanicus’un hayattaki tek o¤lu Gaius (Caligula) ve torunu Tiberius Gemellus. geride sadece Germanicus ve Agrippina’n›n en küçük o¤ullar› Gaius (Caligula) kald›. Birçok muhalifi oldu. taht›n vârisi olarak o s›rada 23 yafllar›nda bulunan Gaius (Caligula) görülüyordu. önce Seianus’u praetor praefectus’lu¤undan alarak bu görevi yak›n dostu Macro’ya verdi. bafllang›çtaki ›l›ml› yönetimi sonradan kat›laflm›flt›. Caligula’n›n 25 yafl›nda olmas›. Böylece. Yapt›¤› icraatlar›n hiçbir mâkul taraf› bulunmuyordu.S. imparator olduktan sonra her zaman resmi ad›n›. Arenalarda kanl› gladyatör ve vahfli hayvan gösterileri s›kça düzenlenmeye baflland›. Önceki imparator Tiberius. Tiberius. çevresinde tehlike olarak gördü¤ü kiflileri birer birer öldürttü. verece¤i ziyafet için misafirleri onun ad›na davet ediyor ve atla beraber yemek yeniyordu. kendisini her fleyin üstünde görüyordu. 31). Tiberius Gemellus ise o s›rada 16 yafllar›nda bir çocuktu. Bu arada hapiste olan Agrippina.6. Caligula bu ata o kadar önem veriyordu ki koflum tak›mlar›nda en de¤erli mücevherler ve ipek kumafl kullan›l›yordu. Günümüz tarihçileri de onu halen lâkab›yla anmakta ve bu yüzden daha çok lâkab›yla. Seianus’un ailesi.S. Kendisine destek olan praetor’lar› ödüllendirdi. yak›nlar› ve yandafllar› da ayn› ak›bete u¤rad›. Ancak. Caligula’ya ait en ilginç öykülerden biri de “Incitatus” (h›zl›) adl› yar›fl at›na iliflkin oland›. Kendisine suikast tertipleyen Lepidus ve taraftarlar› da feci flekilde öldürüldü. askerlerin giydi¤i caligae denen çizmeleri. praetor praefectus’u Macro’nun da deste¤iyle Caligula. Capri Adas›’na çekildi¤inde Caligula ile Tiberius Gemellus’u ortak vâris tayin etmiflti. tahta en yak›n aday›n Caligula oldu¤unun iflaretiydi. Nitekim. Seianus hemen tutukland› ve daha Tiberius’un emri gelmeden öldürüldü (M. Nero Caesar ve Drusus Caesar da birkaç y›l içinde öldü. öldürülece¤inden korkuyordu. Ancak. henüz 34 yafl›nda bir çocukken aya¤›na giydi¤inden kendisine caligula (küçük çizme veya çizmecik) lâkab› tak›lm›flt›. Ünite . yani Caligula olarak tan›nmaktad›r. Yemi . 37-41) Germanicus ile Büyük Agrippina’n›n üçüncü çocuklar› olan Caligula’n›n as›l ad› Gaius Iulius Caesar Germanicus idi. art›k hissedilir bir megalomani tüm benli¤ini kaplam›flt›. Senatus taraf›ndan princeps yani imparator ilân edildi. Bu kamplarda. Bu duygu ve düflüncelerle. Caligula. Tiberius M.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 99 tonia’n›n Tiberius’a gönderdi¤i uyar› mektubuyla bozuldu. Kendisinden sonra tahta kimin geçece¤i hâlâ meçhuldu. Caligula (M. Tiberius son y›llar›n› Capri Adas›’nda geçirmifl devlet iflleriyle yo¤un olarak ilgilenememiflti.

Bir tören dönüflü. Tiberius’un hazinede b›rakt›¤› büyük miktarda paradan eser kalmam›flt›. ‹sraf›n sonu gelmiyordu. Palatinus Tepesi’ndeki saray›n alt›nda yer alan bir koridordan geçerken. Etrüsk ve Kartaca tarihi hakk›nda kitaplar yazm›flt›. Suikastin lideri Praetor Praefectus’u Cassius Chaerea ve onunla beraber hareket eden baz› kifliler öldürüldü. ancak s›k› önlemler al›nd›¤› için bu suikast giriflimleri etkisiz hale getirildi. 50 yafl›nda Roma taht›na ç›kan Claudius. entrikalar› sayesinde kötü bir üne sahip oldu. Ancak bu kaos çok geçmeden afl›ld›. M. Claudius’un Messalina’dan bir o¤lu oldu.S. içe kapan›k bir ruh yap›s› vard›.S. imparatora suikast düzenledi.Ö. Roma halk›na yapt›¤› kötülüklerin bedelini ödemiflti.S. Ancak. 39’da Germania ve Gallia’ya sefer yapt›. 40 y›l› yaz›nda Roma’ya döndü. 43). ‹mparatora karfl› olanlar onu yok etmek için zaman kolluyordu. Caligula.S. Caligula’n›n zehir deposunu bile yok etti. Roma taht›na kimin geçece¤i sorusunu bir an için yan›ts›z b›rakm›flt›. 10’da Lugdunum’da (Lyon) do¤mufltu. Claudius’un yapt›¤› ilk ifllerden biri.S. Claudius.S. Yine de ye¤eni Caligula M. Claudius. Caligula M. Praetor Praefectus’u Cassius Chaerea’n›n bafl›n› çekti¤i bir grup. öyle ki. Günümüze kalmam›fl olsa da Roma. Claudius (M. baz›lar›na göre. yollar ve Ostia Liman›’n›n inflas› gibi. konuflma s›ras›ndaki peltekli¤i anlafl›lmas›n› zorlaflt›r›yordu.S. hatta Britannia’y› istila etmek istedi. 41-54) Caligula’n›n öldürülmesi. Sa¤l›kl› bir fiziksel görünümü olmad›¤› gibi toplum içinde rahat hareket edemeyen.000 sestertius ba¤›fllad› (donativum). “askerlerine Manfl k›y›s›nda istiridye kabuklar› toplamalar›n› emretmesi” d›fl›nda net ve kesin bilgiler mevcut de¤ildir. kar›s› ve k›z›yla birlikte sald›r›ya u¤rayarak feci flekilde öldürüldü. Yine de baz› suikast giriflimleri oldu. Caligula’n›n bu çok sevdi¤i at›n› consul yapaca¤› bile söyleniyordu! Olmaz denilen fleyleri yapmak istiyordu. Napoli körfezinde Baiae’den Puteoli’ye uzanan ve gemilerin yan yana dizilmesiyle oluflturulan bir köprü bile infla ettirdi ve bir at arabas› üzerinde olanca h›z›yla bir uçtan öteki uca geçti. oldukça iyi bir iç ve d›fl politika izledi. 24 Ocak 41’de.S. Nero Drusus ile Genç Antonia’n›n çocu¤u olan Claudius M. bu seferine ve özellikle Britannia’y› istilas›na iliflkin. Baz› yazarlara göre Caligula M. Hatta. Claudius. imparatorlu¤unu borçlu oldu¤u praetor’lar›n herbirine 15. Dört evlilik yapan Claudius’un üçüncü kar›s› Messalina. Lykia (M.S. Dört evlilik yapan Claudius’un iyi yanlar› da vard› kuflkusuz.S. Nitekim. ye¤eni Caligula’n›n katillerini cezaland›rmak oldu. Britannia (M. ayn› ak›bete u¤ramamak için önlemler almay› da ihmal etmedi. Bütün bunlar onun halk›n içine yeterince ç›kmas›na engel oldu. ‹ktidardaki pozisyonunu sa¤lam tutabilmek ad›na ya- . hatta Roma / Latin alfabesine kazand›rd›¤› birkaç yeni harf de vard›.100 Hellen ve Roma Tarihi alt›n kapta sunuluyor ve hiçbir lüksten kaç›n›lm›yordu. Bir yandan principatus’tan cumhuriyet idaresine dönülmesi tart›fl›l›rken öte yandan praetor’lar Iulius-Claudius sülalesine men-sup bir kifliyi tahta geçirmenin yollar›n› ar›yorlard›. su kemerleri. 37’de onu senatör ve consul yapm›flt›. Sarayda bir yerlere gizlenmifl olan Caligula’n›n amcas› Claudius (tam ad› Tiberius Claudius Nero Germanicus) praetor muhaf›zlar› taraf›ndan görüldü ve do¤ruca praetor’lar›n kamp›na götürülerek ayn› gün imparator ilân edildi. Messalina haris yarad›l›flta ve k›skanç biriydi. Onun zaman›nda Mauretania (M. 44) ve Trakya (M. 42). Iudaea (M. yo¤un bay›nd›rl›k faaliyetlerine imza att›: Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. 43). 46) eyalet haline getirilerek Roma topraklar›na kat›ld›.

54 Ekim).S. Agrippina. Nitekim bir süre sonra Britannicus bir akflam yeme¤i s›ras›nda zehirlenerek öldürüldü (11 fiubat 55). bu nedenle Nero onun deste¤ini de al›yordu.S. 49). M. Nero (M. Seneca ile Praetor Praefectus’u Burrus devlet idaresinde ön plana ç›kt›lar. Ancak. Nero. imparator ilân edildi¤inde henüz on yedi yafl›nda bir delikanl› oldu¤undan devletin idaresi gerçekte annesi Agrippina’n›n elindeydi. Bedelinin ne olaca¤›n› bile bile. Yine de Britannicus yafl›yordu ve taht için bir tehdit idi.6. eflcinsel davran›fllar içinAMAÇLARIMIZ de oluyordu.S. her yerde ve her zaman oldu¤u gibi. Evli olmas›na ra¤men sevgilileri de eksik olmuyordu. Ünite . Agrippina’n›n önceki evlili¤inden L. Bir süre sonra. bu çocuk sonradan Nero Claudius Caesar Germanicus ad›n› alm›fl ve k›saca Nero olarak tan›nm›flt›r. öz o¤lu DÜfiÜNEL‹M Britannicus olmas› gerekiyordu. Nero. annesinden de çekiniyordu.S. bu uygulama neredeyse bir gelenek haline gelmiflti. Claudius öldü¤ünde 64 yafl›ndayd›. kocas› Ostia’da bulundu¤u bir s›rada. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndaki cülus bahflisi ile olan benzerli¤i dikkat çekicidir. sevgilisi Gaius Silius ile gizlice evlenmesi barda¤› tafl›ran son damla oldu. 48 y›l› Ekimi’nde. Birkaç ay sonra Claudius ye¤eni Agrippina ile evlendi (M.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 101 k›n çevresindekileri öldürtmekte hiç sak›nca görmedi. M. mantar yeme¤ine koydu¤u zehirle kocas› Claudius’u öldürdü (M.S. Augustus’un politikas›na sad›k kalaca¤›na ve Senatus’u daha etkin k›laca¤›na söz vermiflti. Lucius Domitius Ahenobarbus ile genç Agrippina’n›n o¤lu olan Nero.S. muhalefet ve menfi propagandadan ayr› düflünülmemelidir. 51 y›l›nda Nero’ya Princeps Iuventutis (Gençlerin Lideri / Gençler Aras›nda Birinci) unvan› verilerek Roma taht›n›n meflru vârisi oldu¤u ilân edildi. Messalina’n›n da içinde bulundu¤u bir darbe giriflimi olabilece¤ini düflünenler de vard›r. Domitius Ahenobarbus adl› bir o¤lu vard›. onun devlet yönetimine kar›flmas›n› istemiyordu. Claudius’un yak›n dostu Narcissus sayesinde Messalina ve sevgilisi Silius öldürüldüler. Hatta. praetor muhaf›zlar›na yüklü miktarda para vermek oldu (donativum). M. Ancak. bunu‹ K K A T D Nero’nun yapt›rd›¤› söylentisi ç›kt› ancak ispatlanamad›. Ve. Bu nedenle annesi Agrippina’y› çevreSIRA S‹ZDE sinden uzaklaflt›rd›. Nero’nun imparator olur olmaz Senatus’ta yapt›¤› konuflman›n metnini de Seneca haz›rlam›flt›. Stoac› filozof Seneca’n›n da Nero’nun e¤itiminde pay› büyüktü. 15 Aral›k 37 y›l›nda Latium bölgesinde küçük bir sahil kasabas› olan Antium’da (bugünkü Anzio) do¤mufltu. Claudius’un bütün bu olanlardan ya haberi yoktu ya da görmezden geliyordu. 53). böyle bir davran›flta bulunmas› anlafl›l›r bir durum de¤ildi. Messalina’n›n. kocas› Claudius’u kendi o¤lunu manevi o¤lu olarak kabul etmesi için ikna etti.‹ Nero’ya atfedilen K T A P DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . imparator seçilmesinin an›s›na. ‹ki y›l sonra da Claudius’un k›z› Octavia ile evlendi¤inde veliahtl›¤› daha da güçlenmifl oldu (M. Bunun. 54-68) Claudius’tan sonra Roma taht›na ç›kan Nero. Donativum ne demektir? SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Gerçekte Roma taht›n›n as›l vârisi Claudius’un üvey o¤lu Nero de¤il. Bu gelene¤in. Ancak. S O R U kendi o¤lu Nero’yu imparatorlu¤a haz›rlamas› onun baflar›s›d›r. Bazen yaln›z kald›¤›nda bazen de toplant›larda lir çal›p müzikal icraatlarda bulunuyordu. Roma’da siyaset. Claudius’un efli Agrippina’n›n türlü entrikalarla yaflça küçük olan Claudius’un öz o¤lu Britannicus’u ikinci plana iterek. kendini daha pasif ifllere ve biraz da e¤lenceye verdi. Arkadafllar›yla tavernalara gidiyor. Ancak. kad›nlara sark›nt›l›k ediyor. art›k kendi o¤lunun Roma taht›na geçmeye haz›r oldu¤unu gören Agrippina. Nero.S. Yapt›¤› ilk ifllerden biri.

S. kendisi için infla ettirece¤i meflhur Alt›n Ev’e (Domus Aurea) yer açmak için yang›n› bizzat imparator ç›kartm›flt›.102 Hellen ve Roma Tarihi fiekil 6.2 Nero’nun mermer büstü. Hatta. Bir haftay› aflk›n bir süre devam eden yang›ndan sonra Roma adeta yeniden infla edildi. Nero. Hemen Roma’ya döndü ve yang›n›n söndürülmesi için büyük çaba sarfetti. hazinenin ›slah›. Kaynak: Harris (2003). Yine de Seneca ve Burrus sayesinde devlet ve toplum düzeni aç›s›ndan baz› önemli ad›mlar at›ld›. ‹ki y›l sonra. Roma’da büyük bir yang›n oldu. 62).S. s. Nitekim öyle de oldu. M. annesinin öldürülmesinin zaman› geldi¤ini düflünüyordu. Yang›n ç›kt›¤›nda Nero. annesi Agrippina’y› Baiae’da bir akflam yeme¤ine davet etti. nitekim Nero’nun yak›n›ndaki kad›nlar da (özellikle sevgilisi Poppaea Sabina) imparatoru annesine karfl› k›flk›rt›yorlard›. Ancak. ‹mparatorun kendini e¤lenceye vermesi ve iyi bir yönetim gösterememesine Roma’da ç›kan yang›n da eklenince art›k Nero’dan kurtulma zaman›n›n geldi¤ine inan›ld›. 43. Ancak bu davran›fl halk aras›nda hiç de hofl karfl›lanmad›. yang›n›n en fliddetli oldu¤u bir s›rada. yüksekçe bir yere ç›k›p kendisine ait olan “Troia’n›n Ya¤mas›” flark›s›n› lir çalarak söyledi¤i bile kulaktan kula¤a dolafl›yordu. Nero. annesi Agrippina’n›n kendisi için bir tehdit oldu¤unun fark›ndayd›. Ancak Nero kendisine yönelik suikast giriflimlerinden (en önemlilerinden biri Piso’nunki idi) kurtuldu ve suikasti tertipleyenler öldürüldü. Suikast istenildi¤i flekilde gerçekleflmeyince. . yang›ndan H›ristiyanlar› sorumlu tuttu ve H›ristiyanlar çok büyük iflkencelere mâruz kalarak öldürüldüler. çünkü imparator ile aralar›nda bir yak›nlaflma vard› ve beraberliklerini sürdürmelerinde Agrippina bir tehlike idi. kalpazanl›kla mücadele. Yap›lan plana göre. Bu arada Nero da Poppaea’n›n kocas›n› Lusitania valili¤ine atayarak onu kar›s›ndan uzaklaflt›rm›flt›. gladyatör gösterileri için valilerin halktan para toplamalar›n›n yasaklanmas›. ancak Agrippina yüzerek sa¤ salim villas›na ulaflmay› baflard›. Domus Aurea’n›n da aç›l›fl› yap›ld›. Nero. Agrippina’n›n öldürülmesine en çok sevinenlerden biri de Marcus Otho’nun efli Poppaea Sabina idi. 64’te. halk aras›nda ç›kan bir söylentiye göre. Bunlar aras›nda kamu düzeninin sa¤lanmas›. bütün bu olumsuz tutum ve davran›fllar›n söylentiden ibaret olmas› da mümkündür. Ancak beraberlikleri için di¤er bir engel de Nero’nun kar›s› Octavia idi. yemek sonras› evine dönece¤i gemi yar›yolda batacak flekilde infla edilmiflti.S. M. Nero’nun adamlar› villas›na giderek onu öldürdü. Bu kez Nero’yu ona karfl› k›flk›rtt› ve boflanmalar›n› sa¤lad›. 59 Mart ay›ndaki Minerva festivali s›ras›nda Nero. dolayl› vergilerin tüm imparatorlukta kald›r›lmas› ve do¤rudan vergilerin art›r›lmas› bulunmaktad›r. Nero anne katili olarak kötü bir üne sahip oldu. Böylece iki sevgili daha rahat hareket etme imkân› buldular ve bir süre sonra da evlendiler (M. Antium’da bulunuyordu. Kentin merkezinin büyük bir k›sm› ile saray›n bulundu¤u Palatinus Tepesi yang›ndan büyük zarar gördü.

S. Hispania Tarraconensis valisi Servius Sulpicius Galba da Vindex’e destek verdi. Bu s›rada Iudaia’da (Eski Filistin’in güneyi.S. bu duruma çok içerledi ve praetor muhaf›zlar›n› elde ederek onlar›n ‹NT RNET kendisini imparator olarak selamlamalar›n› sa¤lad›.6. Yukar› ve Afla¤› Germania ordular› ayakland›lar hatta daha da ileri giderek Afla¤› Germania komutan› Vitellius’u imparator N T E L E V ‹ Z Y O ilân ettiler. hayranl›k duydu¤u Yunanistan’a bir gezi düzenlemifl ve oradayken baz› festivallere kat›lm›flt› (M. Otho. Ancak kar›fl›kl›klar ve hoflnutsuzluk sona ermemiflti. 61). Vitellius’un subaylar› Caecina ve Valens komutas›ndaki ordu 14 Nisan 69’da Cremona’da yap›lan savaflta Otho taraftar› orduyu yenilgiye u¤ratt›. Etraf›ndakilerin de kendisini terk etmesiyle yaln›z kalan Nero’ya son darbe Senatus’tan geldi. Claudius zaman›nda Africa’da proconsul’lük yapm›flt›.S. Ünite . Ordusunun yenilgi haberi kendisine ulaflt›¤›nda art›k yapacak bir fley kalmad›¤›n› gören imparator intihar etti. Senatus. Yahudiye) Yahudiler isyan etti. Parthlar ve Armenial›lara karfl› baflar›l› bir sefer yapt› (M. Yukar› GerAMAÇLARIMIZ mania valisi Verginius Rufus’a Vesontio’da (bugün Fransa’n›n do¤usundaki Besançon) yenilmesinin (M. Yeni imparator ayn› y›l Ekim ay›nda Roma’ya geldi.Ö. M. Nitekim çok geçmeden ikisi aras›nda bir mücadele bafllad›. 9 Haziran 68) ard›ndan Senatus 73 yafl›ndaki Galba’y›‹ imparator ilân etK T A P ti.S. 68 Mart). ‹spanya) kendisini Roma Senatus’unun ve halk›n›n temsilcisi ilân etti. Nero öldü¤ünde Hispania Terraconensis valisiydi. 9 Haziran 68). isyan›n bast›r›lmas› pek kolay de¤ildi ve Nero’nun ölümüyle de gecikti. SIRA S‹ZDE Iulius-Claudius Hanedan› hangi imparatorla bafllad› hangi imparatorla son buldu? DÖRT ‹MPARATORLAR YILI Galba (M. Galba ve PisoE öldürüldü.S. Nero. Otho’yu Lusitania valili¤ine atayarak onu kar›s›ndan uzaklaflt›rm›fl ve sonra kendisi de boflanarak onunla evlenmiflti. Haziran 68-Ocak 69) 3 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U S O R U Gaius Sulpicius Galba ile Mummia Achaica’n›n o¤lu olan Galba. 55-63). 2 Nisan 68’de Carthago Nova’da (Yeni Kartaca. Ocak-Nisan 69) M. Taht› kaybetmekte oldu¤unu anlayan Galba hemen Calpurnius Piso’yu evlat edinerek vârisi ilân etti¤ini Senatus’a bildirdi.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 103 Nero zaman›nda baz› askeri baflar›lar da elde edildi. ‹yi bir e¤itim alan Galba. Romal› komutan Corbula. Galba’n›n ölümünden sonra imparator ilân edilen Otho’nun en büyük rakibi Afla¤› Germania ordular› taraf›ndan imparator ilân edilen Vitellius idi. Nero ile birlikte Iulius-Claudius Hanedan›’n›n tahttaki iktidar› da bitti. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Otho (M. Nero’nun kar›s› Poppaea’n›n ilk kocas›yd›.S. bo¤az›n› kesmek suretiyle henüz 30 yafl›ndayken hayat›na son verdi (M.S. Nitekim. Nero.S. Ancak kendisinin vâris olaca¤›n› umut eden Otho. yaklafl›k üç ay Roma taht›nda kald›. Nero’ya karfl› Vindex’in önderli¤inSIRA S‹ZDE de isyan hareketi bafllam›fl ve bir iç savafl halini alm›flt›. 3’te Terracina’da do¤mufltu. Yunanistan’dan dönüflünde Gallia Lugdunensis valisi Iulius Vindex’in ayaklanmas›yla karfl› karfl›ya kald› (M. 32 y›l›nda do¤an Otho. 68 May›s sonu) ve bir-iki hafta sonra da Nero’nun ölümünün (M.S. Britannia’da Boudicca’n›n liderli¤indeki Britonlar›n isyan› bast›r›ld› (M. Bir süre sonra Gallia Lugdunensis valisi Vindex’in.K Nero’nun ölüD‹K AT münün ard›ndan Roma’da bir kaos yaflanm›fl ve kimin imparator olaca¤› konusunda bir fikir birli¤i henüz oluflmam›flt›. Tüm umutlar›n› yitirmifl olan Nero. . 66-67). Galba.S. kendisini istemedi¤ini aç›kça ortaya koydu ve Nero’yu vatan haini ilân etti.

Böylece. Flavius Hanedan› içinde verilmifltir. Ancak kendisi hemen Roma’ya gelmedi. Vitellius’un cesedi caddelerde sürüklendi ve Tiber Nehri’ne at›ld›. Gallia ve Britannia da Vespasianus’un taraf›nda yer ald›lar. Senatus. burada sadece ad› an›lm›fl ama kendisi hakk›ndaki bilgiler afla¤›da. . kendisini art›k Roma taht›n›n tek sahibi olarak görüyordu. 15’te do¤an Vitellius iyi yetiflmifl bir devlet adam›yd›. flehre giren askerler Vitellius ve taraftarlar›n› öldürdüler (20 Aral›k 69). Kaynak: Harris (2003). Bu zafer sonras› Hispania. birkaç ay sonra.S. Orada bulundu¤u s›rada askerleri taraf›ndan imparator olarak selamlanm›flt›. Galba’n›n ölümünden sonra imparator olan Otho ile mücadeleye bafllam›fl ve 69 y›l› Nisan ay›nda Cremona’da yap›lan savaflta Otho’nun yenilmesiyle de Senatus taraf›ndan imparator ilân edilmiflti. Capri’de büyümüfl. s. Africa’da consul’lük ve proconsul’lük yapm›fl daha sonra da Galba taraf›ndan M. Vespasianus’un kendisi Aleksandreia’dan ayr›lmad› fakat ona ba¤l› ordu. 110. Vitellius taraftar› orduyu Cremona’da 24 Ekim günü büyük bir yenilgiye u¤ratt›. 1 Temmuz 69’da Aleksandreia’daki lejyonlar Vespasianus’u imparator ilân ettiler. Iudaia.S. Amfitiyatrolarda gerçeklefltirilen oyunlar›n ço¤u ölümle sonuçlan›yordu. Ancak.S. Daha sonra Vespasianus’un komutanlar›ndan Antonius Primus Roma’y› abluka alt›na ald›. Tarihe “Dört ‹mparatorlar Y›l›” olarak geçen dönemin dördüncü imparatoru Vespasianus’tur. sükûn sa¤lanana kadar Aleksandreia’da kald›. 68’de Afla¤› Germania ordular›n›n komutanl›¤›na atanm›flt›. M›s›r. Vespasianus’u imparator ilân etti. Syria ve Tuna bölgesi lejyonlar›n›n deste¤ini alan Vespasianus. ancak kendisi Flavius Hanedan›’n›n kurucusu oldu¤undan.3 Gladyatör Oyunlar› özellikle ‹mparatorluk döneminde çok yayg›nd›. fiekil 6. Nisan-Aral›k 69) M.104 Hellen ve Roma Tarihi Vitellius (M.

Girit ve Kyrene’de de quaestor olarak görev yapm›flt›. 43-44 y›llar›nda. Bu arada Pannonia’daki lejyonlardan birinin komutan› olan Marcus Antonius Primus. 69 y›l›nda.S.S. Vespasianus imparator ilân edildi¤inde Iudaia’da Yahudi isyan›n› bast›rmakla meflguldü. Tiberius zaman›nda Thracia’da (Trakya) askeri tribunus.S. M.S. I. Vespasianus’un Aleksandreia’ya gitmesinin amac›. Vespasianus henüz Aleksandreia’dayken German kabilelerinden Batavial›lar›n lideri Iulius Civilis Gallia’da isyan etti. . babaannesi taraf›ndan büyütülmüfl ve sonra da Roma memuriyetinin çeflitli kademelerinde bulunmufltu. bugünkü Ad›yaman. Civilis.S. Vetera yak›n›ndaki savaflta. Frontinus ve Agricola. Roma’ya bu¤day sevkiyat›n› kontrol alt›nda tutarak o s›rada Roma taht›nda bulunan Vitellius’u güçsüz b›rakmakt›. M. Ren s›n›r› boyunca Roma egemenli¤i tekrar kurularak sükûn sa¤land›. Caligula zaman›nda praetor olmufltu.S. 69-79) Vespasianus ile birlikte Roma taht›nda Flavius Hanedan›’n›n egemenli¤i bafllar. 20 Aral›k 69). 70 y›l› Ekim ay›nda Roma’ya döndü. Daha sonra Cerealis. Claudius zaman›nda. 67’de Nero taraf›ndan Iudaia valili¤ine atanm›flt›. Jerusalem’i (Kudüs) ele geçirdi (M. Syria Valisi Mucianus da ordusunu Vitellius üzerine yönlendirmiflti. Civilis kaçarak kurtuldu. Kar›s› ve k›z› Domitilla. 51’de consul. Vespasianus’un o¤lu Domitianus Mucianus Vespasianus’un yoklu¤unda onun ad›na birtak›m düzenlemeler yapt›. Ünite . Vespasianus imparator oldu¤unda 60 yafl›ndayd›. Titus ve Domitianus adlar›nda üç çocu¤u oldu. Roma karargâh› Castra Vetera’y› da ele geçirdi.Ö. art›k Vespasianus’un imparatorlu¤u Senatus taraf›ndan da onayland›. Nero’nun Yunanistan seyahatine kat›lm›fl. Burada bulundu¤u s›rada Birinci Yahudi ‹syan›’n›n bast›r›lmas›yla meflgul olmufltu. Bir süre sonra bu ifli o¤lu Titus’a devrederek kendisi Aleksandreia’ya (‹skenderiye. Bu arada imparatorun o¤lu Titus da Iudaia’n›n fethini tamamlad›. Kahramanmarafl ve Gaziantep illerinin kaplad›¤› topraklar üzerinde kurulmufltu (M. ‹ki y›l sonra da -krallar›n›n ölmesi üzerineKommagene (güneydo¤u Anadolu’da) de Roma’ya ilhak edildi (M. Britannia’n›n fethinde bulunmufltu. 162). sorunsuz bir flekilde Roma’ya girdi. 9 y›l› 17 Kas›m›’nda Roma’n›n do¤usunda Reate yak›n›ndaki Falacrinae’de do¤an Vespasianus.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 105 FLAVIUS HANEDANI Vespasianus (M. 63’te de Africa’da proconsul (vali) olarak görev yapm›flt›. Britannia’n›n kuzeyine do¤ru ilerleyerek bugünkü Galler ve ‹skoçya’y› kapsayan topraklar› kontrol alt›na ald›lar.6. 39’da Flavia Domitilla ile evlenen Vespasianus’un Domitilla. Bu s›rada. Romal› askerler öldürüldü. M›s›r) geçti. Primus ise Roma’dan ayr›l›p Gallia’ya döndü. M.S. çok say›da Yahudi öldürüldü. Gallia halk› Civilis’e tam destek verdi. fiehre giren askerler Vitellius ve taraftarlar›n› öldürdüler (M. Fakat Vitellius öldürüldü¤ünden ve Vespasianus imparator ilân edildi¤inden. Romal›lar›n Civilis’in isyan›n›n bast›r›lmas›nda Romal› komutan Cerealis’in rolü büyüktü. Vespasianus imparator olmadan öldü. di¤er iki o¤lu ise Flavius Hanedan› üyeleri olarak s›ras›yla imparator oldular.S. Antiokhos döneminde en parlak dönemini yaflam›flt›.S. Bu a¤›r kay›plar Romal›lar› Civilis’e karfl› harekete geçirdi. 72) ve Syria eyaletine dâhil edildi. M. Vespasianus da M. M. M. Ekim 70).S.S. Bedriacum’da Vitellius taraftar› orduyu yenilgiye u¤ratt› ve nihayette Roma’ya girdi. Vespasianus Aleksandreia’da imparator olarak selamland›.S. M. Kommagene Krall›¤›. kuzeyden ‹talya’ya do¤ru harekete geçti.

S. bir y›l sonra. E L ‹ M ri amac›na ulaflmad› ve suikastçiler öldürüldüler.S. ‹mparator. Roma’da büyük bir imâr faaliyetine giriflti. Bu suikastçiler aras›nda ad› en D Ü fi Ü N Helvidius Priscus ve Caecina Alienus idi. 69’da VespasiaAMAÇLARIMIZ nus taraf›ndan Yahudi ‹syan›n›n bast›r›lmas› için Iudaia’ya gönderilmiflti. Titus. ‹mparatorun yafl› itibariyle sa¤l›k sorunlar› vard›. Bütün bu askeri tecrübeleri ve baflar›lar› neticesinde babas› Vespasianus M. 65’te quaestor olmufltu. müzikle u¤rafl›yor. kardefli Domitianus’tan yaklafl›k 10 yafl büyüktü.S.S. 70 Eylülü’nde Hierousalem’i (Kudüs) almay› baflard›.S. Hatta.bu iliflkiye s›cak bakmad›¤›ndan. M. Ancak suikastlerin hiçbiçok duyulanlar. 70 yafl›na birkaç ay kala. hayata gözlerini kapad›. M. 70 y›l› Ekim ay›nda Roma’ya geldi¤inde büyük bir zafer alay› düzenlendi. tedavi için Roma’ya döndü ancak bir türlü iyileflemedi.S. 79-81) . ancak inflaat› Titus zaman›nda bitirilmifltir. Ünlü Colosseum amfitiyatrosunun inflas›na bafllanmas› da Vespasianus dönemine rastlar.S. R U S O Campania’da bulundu¤u s›rada hastalanan Vespasianus. büyük yank› uyand›ran bir zafer oldu. Iudaia’da bulundu¤u s›rada kendisinden yaflça bir hayli büyük olan Iudaia prensesi Berenice’ye âfl›k olmufltu ama gerek babas› gerekse Roma halk› -yeni bir Kleopatra m› sorusuyla. Claudius’un o¤lu Britannicus’un yak›n arkadafl›yd›.106 Hellen ve Roma Tarihi Vespasianus M. imparatorun. tarihçi ve biyografi yazar› Suetonius bir akflam yeme¤inde. SIRA S‹ZDE 4 Yahudi isyan›n› hangi imparator bast›rd›? SIRA S‹ZDE Vespasinus’a baz› suikast planlar› da yap›ld›. 24 Haziran 79’da. o gün halk› için bir iyilik yapamad›¤›n› ve bu yüzden de o gününün bofla geçti¤ini söyledi¤ini aktar›r. Titus.S. 71’de onu imparatorlu¤un yönetimineE L E V ‹ Z Yetti. Halk. ilk zamanlarda Titus’un son derece iyiliksever ve insanca davran›fllar›na tan›k olmufltu. kendisinden sonra Titus’un tahta ç›kaca¤›n› bildirdi. bu tarihten itibaren babas›ndan sonra tahta ç›kacak T ortak O N olan kifli olarak ilân edilmifl oluyordu. Titus. Senatus’a. Latince ve Eski Yunanca fliirler yaz›yor. çocuklar› Titus ve Domitianus’a ceasar ve princeps iuventutis unvanlar› vererek onlar›n Roma taht›n›n vârisi olduklar›n› gösterdi. 30 Kas›m 39’da Roma’da do¤mufltu. Titus. Bu.K 71 Ty›l› P ‹ A Haziran) Roma’ya döndü ve babas›yla birlikte büyük bir zafer alay› düzenledi. iliflki uzun süreli olamad›. 61-63 y›llar› aras›nda Germania ve Britannia’da askeri tribunus olarak görev yapm›fl ve M. ta ki Britannicus’un Nero NTERNET taraf›ndan ‹zehirletilip öldürülmesine kadar. Birkaç ay sonra da (M. M. Titus (M. lir çalabiliyordu. D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET SIRA S‹ZDE Babas› Vespasianus’un ölümü üzerine Roma taht›na geçen Titus.

Domitianus sadece unvanlarla yetinmek zorunda b›rak›ld›. Titus’a önemli görevler verilmesine karfl›n. Günlerce süren gösterilerde Colosseum gladyatör oyunlar› ve vahfli hayvan gösterilerine sahne oldu.S.S.6. M. Ölüm nedeni kimine göre s›tmayd›.4 Roma’daki Titus Tak›. ard›ndan veba salg›n› halk›n bir bölümünün yok olmas›na neden oldu. 81-96) Vespasianus ile Flavia Domitilla’n›n ikinci erkek çocu¤u olan Domitianus. hatta arenan›n suyla doldurularak bir deniz savafl›n›n (naumachia) temsil edildi¤i gösteri bile yap›ld›. 41. Ancak. Herculaneum ve Stabiae kentlerinin de aralar›nda oldu¤u Cumae körfezindeki yerleflimler lavlar›n alt›nda kald›. büyük bir felaket yafland›. ancak ölümünde kardefli Domitianus’un da parma¤› olabilece¤i (zehirleterek) konufluluyordu. M. Vezüv felaketinin yaralar›n›n sar›lmas› için elinden gelen her türlü gayreti gösterdi.S. bir y›l sonra ikinci bir felaket daha yafland›. Gerçekte Vespasianus. a¤abeyi Titus’a k›skançl›k duyuyor ve bir gün durumun tersine dönece¤ini umuyordu. Bu arada. Ünite . Titus yine halk›n yan›ndayd›.S. 24 Ekim 51’de Roma’da do¤mufltu. Domitianus (M. Bu kez Roma’da büyük bir yang›n ç›kt›. consul. 81 y›l› yaz›nda Sabinler ülkesine yapt›¤› bir seyahat s›ras›nda atefllenerek hastaland› ve 13 Eylül’de 42 yafl›ndayken öldü. Nitekim. praetor mu- . Bu nedenle Domitianus.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 107 fiekil 6. Titus’un ölümü hiç kimsenin beklemedi¤i bir anda ve ani oldu. Titus’un ani ve beklenmedik ölümü ona bu f›rsat› verdi. Kaynak: Ramage & Ramage (2008). s. 24 A¤ustos 79’da Vesuvius (Vezüv) yanarda¤›n›n patlamas› sonucu Pompeii. inflas›na babas› zaman›nda bafllan›lan Amphitheatrum Flavium olarak da bilinen ünlü Colosseum’un aç›l›fl› da yap›ld›. Titus. Ancak. yang›ndan zarar gören Jupiter Optimus Maximus Tap›na¤›’n›n yeniden inflas›na baflland›. yang›ndan harap olan yerlerde yeniden imâr faaliyeti bafllat›ld›. princeps iuventutis gibi. A¤abeyinin ölüm haberini alan Domitianus hemen Roma’ya geldi. M. Neredeyse do¤umundan itibaren hep a¤abeyi Titus’un gölgesinde kald›. her iki o¤luna da önemli unvanlar vermiflti.

14 Eylül 81). Domitianus kamu ahlak›n› yüksek tutmak için çok çaba gösterdi.S. Ocak 89).108 Hellen ve Roma Tarihi haf›zlar›n›n da deste¤ini alan Domitianus’un imparatorlu¤u ertesi gün Senatus taraf›ndan onayland› (M. Ordusuyla imparatorun üzerine yürümek üzereydi ki. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). Domitianus zaman›nda Senatus’un güç ve prestiji geriledi. ondan bir o¤lu oldu fakat daha çocuk yafltayken onu kaybettiler. Sonunda. Plana göre. res.S. Afla¤› Germania valisi Luppius Maximus. 85’te Daclar Tuna Nehri’ni geçerek Roma valisi Sabinus’u öldürdüler. Ancak Tuna s›n›r›ndaki Daclar (bugünkü Romanya topraklar›nda yaflayan halk). isyanc›lar› yenilgiye u¤ratt›. imparatorun kar›s›n›n ve praetor muhaf›zlar›n›n da içinde oldu¤u bir suikast plan› haz›rland›.5 Domitianus’un sikke portresi. ‹mparatorun kendisinde oldu¤u kadar çevresinde de bir paranoya bafllam›flt›.S. Bazen öyle ileri gitti ki. Senatus’un önüne geçti. ihbar edilme ve öldürülme korkusu yafl›yordu. . Domitianus bir süre sonra (M. Stephanus’un peflinden gelen di¤erleri de imparatoru b›çaklayarak öldürdüler. Herkes birbirinden flüphe ediyor. imparatorun bizzat komuta etti¤i ordu. Zaman geçtikçe imparatorun muhalifleri de artmaya bafllad›. fiekil 6. Domitianus. Domitianus art›k hep öldürülme korkusuyla yafl›yordu ve bu nedenle her kimden en ufak flüphe duyuyorsa onu hemen öldürtüyordu. sonra da Stephanus adl› bir azatl› kolundaki yara sarg›s›n›n içine saklad›¤› b›çakla imparatora sald›racakt›.S. Germanicus (German fatihi) unvan› ald› (M. Ekim (October) ay›n›n ad›n› Domitianus’a çevirdi. Domitianus kendisine karfl› gelenleri birer birer yok etti. Dac kral› Decebalus ile Daclar lehine anlaflma yapmak zorunda kald› ve Daclara y›ll›k haraç vermeyi de kabul etti. Bu zaferden sonra imparator. Domitianus’un ilk askeri baflar›s› Germania’da ayaklanan Chatti kabilesine karfl› oldu. imparatorun kendisi ve saray. Ancak Yukar› Germania valisi Antonius Saturninus. Nitekim öyle oldu. imparatoru zor durumda b›rakt›lar. M. 83). 82’de) Domitia ile evlendi. ‹mparator. Daclar› geri çekilmeye zorlasa da Daclar Romal›lar için bir tehdit olmaya devam etti. 244. en ciddi muhalefeti gösterdi ve Domitianus’a resmen cephe ald›. ilk darbeyi alan Domitianus yast›¤›n›n alt›ndaki b›ça¤›n› almak istedi¤inde bofl bir k›n buldu sadece.S. Saturninus’u yenilgiye u¤ratarak büyük bir tehlikeyi bertaraf etti (M. saray kahyâs› Parthenius imparatorun yast›¤›n›n alt›ndaki b›ça¤›n› önceden alarak imparatoru savunmas›z b›rakacak. Ahlaks›z tutum ve davran›fllar sergileyen baz› senatörleri cezaland›rd›.

Cumhuriyet dönemi kapanm›fl.S. Ancak.S. ‹mparatorluk yönetimi bafllad›. Bu dönem. Augustus zaman›ndaki di¤er baz› önemli olaylar aras›nda. Augustus. Tiberius zaman›nda Kappadokia ve Kilikia eyalet yap›ld›. kalpazanl›kla mücadele. Bosporos Krall›¤›’n›n Roma’ya ba¤l› vasal krall›k yap›lmas› (M. 6667). Nero zaman›nda Parthlar ve Armenial›lara karfl› baflar›l› bir sefer düzenlenmifl (M. Iudaea (M. 43). ‹ktidar›n›n bafl›nda Civilis’in Gallia’daki isyan› baflar›l› bir flekilde bast›r›ld›. dolayl› vergilerin tüm imparatorlukta kald›r›lmas› ve do¤rudan vergilerin art›r›lmas› gibi faaliyetlere de imzas›n› atm›flt›. 24).S. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Iulius-Claudius ve Flavius hanedanlar›n› aç›klama Iulius-Flavius hanedan› Augustusla bafllar. lejyon kuvvetleri olanlar ve olmayanlar flekilde düzenlemesi ve lejyon kuvveti bulunduran eyaletleri kendi üzerine almas›d›r. Güneydo¤u Anadolu’daki Kommagene de Vespasianus zaman›nda ilhak edilerek (M.S. Titus.S. Syria (Suriye) ve Iudaea’n›n (Eski Filistin’in güneyi) Roma eyaleti olmas›n› sayabiliriz. annesi Agrippina’n›n kendisi için bir tehdit oldu¤unu düflündü¤ünden. Claudius ile devam eder ve Nero ile son bulur. gladyatör gösterileri için valilerin halktan para toplamalar›n›n yasaklanmas›.Ö. Galatia’n›n Roma eyaleti yap›lmas› (M. onu da öldürtmüfltü. Augustus’un imparatorlu¤u yeniden organize etmesi ve faaliyetlerini aç›klama Augustus’la birlikte Roma’da Cumhuriyet yönetimi son buldu. Augustus dönemi bir bar›fl dönemidir.Ö. Yahudiye) Yahudiler isyan etmiflti. 42). Iudaia ilhak edildi (MS 70). 72) Syria eyaletine dâhil edildi.S. Hanedan›n son üyesi Nero. Tiberius. su kemerleri. Vespasianus. devlet idaresindeki yetenekli kifliler sayesinde kamu düzeninin sa¤lanmas›. Augustus’tan Diocletianus’a kadar devletin bafl›nda tek kifli bulundu¤undan bu dönem ayn› zamanda “Principatus Dönemi” olarak da bilinir. ayr›ca. Yunanistan’a bir gezi düzenlemifl (M. Caligula. hazinenin ›slah›. 14). Ünite . Dominatus olarak adland›r›lan yeni idare fleklinin bafllayaca¤› Diocletianus’a kadar bu flekilde devam etti. 43). onun dönemindeki yönetim anlay›fl› ve karakteristik özelliklerine bir alttaki paragrafta de¤inilecektir. 55-63).S. Principatus (princeps’ten) dönemi bafllam›fl oluyordu. Anadolu’daki Roma kolonilerinin önemli bir k›sm› Augustus döneminde kuruldu. 44) ve Trakya (M. Kilikia ve Syria tek eyalet alt›nda birlefltirildi. Bu hanedan üyeleri genelde Augustus’un politikas›n› devam ettirmifllerdir. Principatus dönemi asl›nda devletin bafl›nda tek kiflinin oldu¤u bir dönemdir ve bu nedenle genel olarak imparatorluk dönemi olarak bilinir. Yahudi isyan›n› da o¤lu Titus ile bast›rd›. 25). Hatta.Ö. e¤lenceye düflkün ve tutars›z davran›fllar› olan bir imparator olarak ün yapm›flt›. Britannia (M. kendisine ba¤l› “Praetorlardan oluflan bir Muhaf›z Alay›” (Praetoriani) ile ‹tfaiye Alay› (Cohortes vigilium) kurdu.S. Arabia’n›n Roma’ya ba¤lanmas› (M. 64’te. yollar ve Ostia Liman›’n›n inflas› gibi. imparatorluk dönemiyle birlikte tüm yetkiler imparatorun flahs›nda toplanm›fl oldu. 61). Varus komutas›ndaki Roma birli¤inin Teutoburg Orman›’nda Germanlarca pusuya düflürülüp yok edilmesi (M. Lykia (M. Roma’da büyük bir yang›n› Nero’nun ç›kartt›¤›na inan›l›yordu. Britannia’da Britonlar›n isyan› bast›r›lm›fl (M.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 109 Özet A M A Ç 1 Roma’da imparatorluk dönemine geçifl ve yeni yönetim fleklinin karakteristik özelliklerini aç›klama Böylece Augustus ile birlikte.S.S.Claudius zaman›nda Mauretania (M. 46) eyalet haline getirilerek Roma topraklar›na kat›ld›. M. Yeni yönetim flekli ‹mparator Augustus’la bafllad›¤›ndan. Etrüsk ve Kartaca tarihi hakk›nda kitaplar yazm›flt›.Ö. Claudius. M. Vespasianus ile birlikte Roma taht›nda Flavius Hanedan›’n›n egemenli¤i bafllar.6. Augustus zaman›nda Senatus’un itibar› da artt›. 69’da Vespasianus taraf›ndan Yahudi ‹syan›n›n bast›r›lmas› için Iudaia’ya gönderildi ve bir y›l sonra .S. Trakya’da vasal bir krall›k kurulmas›. Günümüze kalmam›fl olsa da Roma. yo¤un bay›nd›rl›k faaliyetlerine imza att›: Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. eyaletleri. ‹mparatorun son y›llar›nda ise Iudaia’daki (Eski Filistin’in güneyi. 9). Augustus’un yapt›¤› en önemli icraatlar aras›nda. Cumhuriyet döneminde devletin bafl›nda iki consul varken.

S. Roma’daki muhaliflerinin tehdidini her zaman hissetti. Germanicus (German fatihi) unvan› ald› (M. nitekim suikast sonucu öldürüldü. Hanedan›n son üyesi Domitianus zaman›nda Senatus’un güç ve prestiji geriledi. imparator. Roma’da büyük bir yang›n ç›kt›. 83). Titus zaman›nda Vesuvius (Vezüv) yanarda¤› patlad›. Domitianus’un ilk askeri baflar›s› Germania’da ayaklanan Chatti kabilesine karfl› oldu. .110 Hellen ve Roma Tarihi Kudüs’ü ald›. veba salg›n› halk›n bir bölümünün yok olmas›na neden oldu. ‹nflas›na babas› Vespasianus zaman›nda bafllan›lan ünlü Colosseum da Titus zaman›nda aç›ld›. Romal›lar için bir tehdit olmaya devam eden Daclarla Romal›lar›n aleyhine anlaflma yapmak zorunda kald› ve Daclara y›ll›k haraç vermeyi kabul etti.

Domitianus b. Ankara’da Roma-Augustus Tap›na¤› 4.Ö. Ostia Liman›’n›n inflas› afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›nda oldu? a. Vespasianus. Lejyon kuvveti sadece imparatora ba¤l› eyaletlerde olacakt›. Augustus’la birlikte bafllayan dönem afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. Mauretania. Nero e. Actium Savafl› c. Augustus b.Ö. Augustus c. Tiberius d. Galatia’n›n Roma eyaleti yap›ld›¤› tarih afla¤›dakilerden hangisidir? a.Ö. Eyaletlerde Senato bulundurulmas›n› yasaklad›. Miletos’ta Augustus-Roma Tap›na¤› d. M. Tiberius e. 64’teki Roma yang›n› d. Caligula d. Kommagene afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›nda ilhak edilerek Syria eyaletine dâhil edildi? a. Augustus’un iktidar› zaman›nda yapt›¤› baflar›l› icraatlar› (Res Gestae) kaleme ald›¤› ve tunç direklere yaz›l› olan icraat yaz›t›n›n bir kopyas›n›n duvar›nda yer ald›¤›. Tetrarfli e. Dört ‹mparatorlar Y›l›’n›n imparatorlar›ndan biri olmas› e. Afla¤›daki olaylardan hangileri ‹mparator Titus zaman›nda gerçekleflmifltir? a. 35 e. Vespasianus 7. Domitianus e. Britannia. Vitellius. Otho c.S. Side’de Apollon Tap›na¤› b. Ünite . Monarfli d. Vespasianus 8. c. “Dört ‹mparatorlar Y›l›” afla¤›daki imparatorlardan hangilerini kapsar? a. d. Vitellius. . 45 d. Claudius c. Vitellius. 25 3. 65 b.Ö. Claudius c. Ephesos’ta Hadrian-Roma Tap›na¤› c. M. Vespasianus 6. Augustus. Otho. Claudius c. Anadolu’daki tap›nak afla¤›dakilerden hangisidir? a. gereksiz harcamalarla Roma devlet hazinesini tüketen imparator afla¤›dakilerden hangisidir? a. Nikomedeia’da Augustus Tap›na¤› e. Galba. Augustus iktidara geldi¤inde eyaletlerde esas olarak düzenlemelerden hangisini yapm›flt›r? a. M. Vespasianus d. Otho. Tüm eyaletler Senato’ya ba¤land›. Domitianus d. Cumhuriyet b. b. Colosseum’un aç›l›fl› ve Vezüv yanarda¤›n›n patlamas› 9. Claudius. Galatia’n›n Roma Eyaleti yap›lmas› b. Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. Vespasianus 5. Principatus c. Tiberius e. Caligula d. Otho. At›yla beraber yemek yiyen. Tiberius e.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 111 Kendimizi S›nayal›m 1. Vespasianus b. Tiberius.6. M. Galba 10. at›n› consul yapmay› bile düflünen. Vitellius. e. M. Galba. 55 c. Krall›k 2. Augustus. Lejyon kuvveti sadece Senato’ya ba¤l› eyaletlerde olacakt›. Lykia.Ö. Claudius b. Domitianus b. Augustus’tan sonra Roma taht›na geçen afla¤›dakilerden hangisidir? a. Tüm eyaletler imparatora ba¤land›. Galba. Iudaea ve Trakya’n›n eyalet haline getirilmesi.

edebi kaynaklar ve sikkeler tan›kl›k eder. sözcük anlam› olarak tap›nak bak›c›s› / muhaf›z› demektir. Kuflkusuz. Yani. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augutus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kleopatra ile Romal› Antonius’u Actium Savafl›’nda yenerek M›s›r’a kaçmaya zorlad›. Roma imparator kültünün geçmifli Hellenistik döneme kadar gitmektedir. sikkenin bas›ld›¤› kent-devletinde imparator tap›na¤›n›n (kültünün) bulundu¤unu iflaret eder. ‹syan›. neokoros unvan›na sahip olanlar›n say›s› ise 100’ün üzerindedir. Onlardan sonra gelenler en fazla iki veya üç kez bu onura sahip olmufllard›r. Büyük ‹skender ve ondan sonra gelen Hellenistik krallar (özellikle Ptolemaios ve Seleukos krallar›) ilahi güçleri ile de an›ld›lar. Augustus ile bafllar Nero ile son bulur. Bir kent-devletinde ‹mparator kültünün varl›¤›na.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Caligula” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Vespasianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. isyan›n imparator Vespasianus zaman›nda bast›r›ld›¤›d›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Titus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. .112 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Anadolu’da Roma ‹mparator Kültü Anadolu’daki kent-devletleri. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Tiberius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Augustus’tan önce Caesar için de bir kült oluflturuldu¤unu (Heros Iulius) biliyoruz. imparatora adanm›fl bir tap›nak ve bu tap›na¤a tayin edilmifl din adamlar› (bir tür rahip) söz konusudur. tanr›ça Roma kültünün de önem kazand›¤› görülüyor. S›ra Sizde 4 Nero zaman›nda patlak veren Yahudi isyan›. ‹mparator kültü. Keza. Osmanl› Devleti’ndeki cülus bahflifliyle karfl›laflt›r›labilir. Örne¤in Priene’de Büyük ‹skender’e adanm›fl bir kutsal alan (Aleksandreion) vard›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kleopatra intihar etti. e 4. imparatorun o¤lu Titus bast›rd›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dört ‹mparatorlar Y›l›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ‹mparator kültüne en fazla mazhar olan imparatorlar Augustus ve Tiberius’tur. Romal›lar›n ortak bir inanç etraf›nda toplanmalar›na olanak sa¤lam›fl ve “Romal›l›k” bilinciyle imparatorlu¤un siyasal yap›s›n›n korunmas›nda önemli bir rol oynam›flt›r. tahta geçen imparatorun muhaf›z alay›na ve komutanlara bahflifl da¤›tmas›d›r. Roma’n›n Bat› Anadolu’da Asia Eyaleti’ni kurmas›yla. Antonius öldürüldü. S›ra Sizde 2 Metinde geçen örneklerde. a 10. c 6. ‹mparator kültü. Augustus’tan bafllayarak Roma imparatorlar›n› birer tanr› gibi kabul edip onlara tap›naklar infla ettiler veya varolan tanr› / tanr›ça tap›naklar›n› onlara ithaf ettiler. c 8. Anadolu’da tespit edilen ‹mparator kültü tap›naklar›n›n say›s› 100’e yak›nd›r. S›ra Sizde 3 Iulius-Claudius Hanedan›. 3. e 9. Ptolemaioslar›n Kraliçesi VII. yüzy›l›n ortalar›na kadar sürmüfltür. Roma ‹mparatorlu¤u’nun egemenli¤i alt›na girince. veliaht idi. e 3. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Neokoros. b 7. M›s›r. b 2. çok tanr›l› bir inanca sahip olan Roma ‹mparatorlu¤u’nda. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Bu nedenle do¤ru ifade. hükümdar kültünün tesis edildi¤i kent-devletlerinin say›s› hiç de az de¤ildir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Titus o tarihte imparator de¤il. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Claudius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Sikkelerde görülen neokoros yaz›s›. Octavianus. Roma’n›n ilk imparatoru Augustus ile beraber tesis edilmeye bafllanm›fl ve M. d 5. Actium Savafl› ile son Hellenistik Krall›k olan Ptolemaioslar›n egemenli¤ine son verdi. Vespasianus zaman›nda bast›r›ld›. imparatora adanm›fl tap›naklar›n ortaya ç›kart›lmas›n›n yan› s›ra yaz›tlar. Roma Eyaleti yap›ld›.

Routledge.AD 69. Karadeniz). History of Ancient Rome. Die römische Münze. A. Ancient Roma. ‹stanbul. Cornell. Londra. ‹stanbul. Rome and Its Empire. . Küçük Asya’da Roma ‹mparatorluk Kültü (çev. 2005. T. (2004). A. . Price. Roma ‹mparatorluk Tarihi. (1985). B. A. Londra. (1996). Norfolk. Ünite . Chaplin. ‹mge Kitabevi.C. Kent. ‹stanbul. (2008). ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Esin).Ramage. A. Chancellor Press. 10. The Roman World 44 BC-AD 180. (1973). (2003).U.. (2007).H. O. Lintott (ed.6. Augustan Empire 43 BC . ‹plikçio¤lu. Roma Dünyas› (çev.P.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 113 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. Ve Matthews. N. Ankara.R. S. T. ‹letiflim Yay›nlar›. E.Stylow. Ritüel ve ‹ktidar. The British Museum Concise Introduction.. fi. Oxon. J.K. Harris. (1988).). -Overbeck. M. B. D.F. N. Goodman. Cambridge Ancient History Vol. Bowman.. 2003. J. (2005). München. ‹stanbul Üniversitesi. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Shotter. O. Ramage. Tekin. ‹stanbul. Cambridge. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›.

Roma ‹mparatorlu¤u’nun büyüme ve güçlenme dönemini tart›flabilecek. ‹mparator Hadrianus’un imparatorlu¤a hâkim olabilmek için uygulad›¤› politikay› aç›klayabilecek. Antoninus ve Severus hanedanlar›n›n Roma ‹mparatorlu¤u’ndaki icraatlar›n› aç›klayabileceksiniz.7 Amaçlar›m›z • • • • • Daclar Parthlar Nerva Traianus Hadrianus HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar • • • • Antoninus Pius Severus Caracalla Geta ‹çindekiler Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na • EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR • ANTONINUS HANEDANI • SEVERUS HANEDANI Hellen ve Roma Tarihi .

Nerva. Traianus. 96-98) Nerva’dan itibaren Roma taht›na geçen befl imparatorun iktidar dönemlerinde istikrar ve refah hâkim oldu¤undan. bu ifli devlet üzerine ald›. ‹mparator oldu¤unda hiçbir senatörü öldürtmeyece¤ine yemin etmiflti. halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirdi. 97 y›l› Ekim sonunda o s›ralar popülaritesi bir hayli yüksek olan Yukar› Germania valisi Marcus Ulpius Traianus’u evlat edinerek tüm yetkileri onunla paylaflt› (M. yoksullar›n (ve özellikle çocuklar›n) korunmas›na yönelik önlemler ald›. Syria Eyaleti valili¤i yapm›flt›. Domitianus’un öldürülmesi ve Roma taht›na Nerva’n›n ç›kar›lmas›yla Flaviuslar sülalesinin iktidar› da son bulmufl oluyordu.S. 66 (veya 61) yafl›ndayken Senatus taraf›ndan imparator ilân edilen Nerva’n›n askeri tecrübesi olmasa da siyaseten belirli bir geçmifle sahipti.S.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR Nerva (M. M.S. nitekim öyle de yapt›. Babas› senatörlük. Çocu¤u olmayan Nerva. ‹talya dahilinde göreve giden memurlar›n yol masraflar›n› karfl›lamak zorunda olan yerel idareler bu zorunluluktan muaf tutuldular. Askerlerle y›ld›z› bar›fl›k olmayan Nerva. yaflam›n›n tehlikede oldu¤unu hissetti¤inden hem askerlerin hem de halk›n kabul edebilece¤i bir kifliyi evlat edinerek imparatorlu¤un yönetimini paylaflmay› ve böylece kendisinden sonra tahta ç›kacak olan vârisini belirlemeyi arzuluyordu. yafll› ve hasta olan Nerva 28 Ocak 98’de hayata veda etti. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rd›. Örne¤in Vespasianus ve Domitianus dönemlerinde consul’lük yapm›flt›. Traianus (M.S. Eylül 97). Marcus Cocceius Nerva. 18 Eylül 96’da. 98-117) M. köprüleri ve su kemerlerini tamir ettirdi. zengin bir hukukçunun o¤lu olarak M. “en iyi ve baflar›l› . Nerva’n›n Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra taht›n vârisi yapmas› Principatus Dönemi siyasal tarihinde adeta bir dönüm noktas›yd›. Hadrianus.S. Ancak. Domitianus’un katillerinin (Petronius ve Parthenius) öldürülmelerine engel olamad›. Antoninus Pius ve Marcus Aurelius) “iyi imparatorlar” olarak da an›l›rd›. Antik Ça¤’da bu imparatorlar (Nerva. Nitekim. Traianus. önceki Roma imparatorlar›n›n aksine ‹talya d›fl›nda bir eyalette dünyaya geldi¤inden bu konuda da bir ilke imza atm›fl oluyordu. iyi bir asker ve idareci bir baban›n o¤luydu. Yaklafl›k dört ay sonra.S. consul’lük. 8 Kas›m 30 (veya 35’te) Roma’n›n kuzeyindeki Narnia’da do¤mufltu. 18 Eylül 53’te Italica’da (‹spanya) do¤an Traianus.

‹mparator. bu evlilikten çocuklar› olup olmad›¤›n› bilmiyoruz.S. Bu sistem sonraki birkaç imparatorun seçiminde de uyguland›. 105 y›l› yaz›nda Dacia’ya ikinci bir sefer daha düzenledi. Bu sefer sonucunda baflkent Sarmizegethusa ele geçirildi (M. Kaynak: Harris (2003). Senatus ile iliflkilerinde dikkatli davrand›.S. Dac savafllar›n›n ve zaferinin an›s›na Roma’daki Forum’da bir an›t-sütun dikildi. sütunun üzeri Romal›lar›n Daclar› yenilgiye u¤ratmalar›n› betimleyen kabartmalarla süslüydü. Kendisi de biri Domitianus zaman›nda olmak üzere alt› kez consul olmufltu.S. Daclar› itaat alt›na ald›. Böylece Daclar Roma’ya ba¤l› vasal bir krall›k statüsüne getirildiler. 123). Senatus kendisine Dacicus (Dac Fatihi) unvan› verdi. 105’te Augusta unvan› verilen Plotina. Dac baflkenti Sarmizegethusa bundan böyle Roma kolonisi yap›larak Ulpia Traiana ad› verildi. Daclara karfl› biri M. Plinius daha sonra Bithynia-Pontus valili¤ine de getirildi. Soya ba¤l› veraset sistemi terk edilmese de çocuksuz imparatorlar›n vâris meselesi sorunsuz ve ideal bir flekilde çözümlenebilecekti.S. Ancak. ‹lkinde Traianus M. Traianus’un ölümünK ‹ T A P den yaklafl›k 6 y›l sonra. ‹mparator Domitianus. 47. Sarmizegethusa’ya bir Roma garnizonu yerleflti. 101-102’de di¤eri M.S. imparator olmadan k›sa süre önce kendisinden yaklafl›k 17 yafl küçük PlotiAMAÇLARIMIZ na ile evlenmiflti. 100’de consul seçilmesini D‹KKAT sa¤lad› ve o da Senatus’ta imparatora teflekkür konuflmas› yapt›. Traianus. Daclar› anlaflmaya zorlad›. s. Decebalus’un kesik bafl› Roma’da teflhir edildi.S. Traianus. Daha sonra Daclar›n baflkenti Sarmizegethusa’ya yönelen Traianus.S. TELEV‹ZYON ‹NTERNET . ertesi y›l da Decebalus’un bir sald›r›s›n› püskürttü. SIRA S‹ZDE 1 Kendinden sonra S‹ZDE geçecek kifliyi evlat edinerek belirleyen ilk Roma imparatoru kimdi? SIRA tahta Nerva öldü¤ünde Traianus hemen Roma’ya gelmedi.S. Traianus büyük bir zafer alay› eflli¤inde Roma’ya girdi. önce vali olarak görev DÜfi NEL‹M yapt›¤› Yukar›ÜGermania’daki ifllerini düzene koydu. Traianus’un ilk askeri harekât› bugünkü TELEV‹ZYON Romanya s›n›rlar› içinde kalan Dacia’ya oldu.116 Hellen ve Roma Tarihi bir kifliyi” evlat edinip taht›n vârisi yapm›flt›. hayata veda etti (M.S. Dac kral› Decebalus’un itaat alt›na al›nmas› ve bu küçük düflürücü durumdan kurtularak Roma prestijinin yeniden kurulmas› gerekiyordu. Traianus zaman›nda eyaletlerden de kaySIRA üye da de¤er say›daS‹ZDE Senatus’a girmeye bafllad›. DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Resim 7. 101 y›l› bafllar›nda Roma’dan ayr›larak Dacia’ya sefere ç›kt›. M. Genç Plinius’un da M. Decebalus Roma için hâlâ bir tehdit oluflturuyordu ve üstelik baflkent Sarmizegethusa’daki Roma garnizonunu da ç›kartm›fllard›. Bu nedenle kesin sonuç için Traianus M. M. O R U bafltan itibaren kudretli bir kiflilik sergilemeye bafllad›. 106).1 K ‹ T A P ‹mparator Traianus’un mermer büstü. Daclara karfl› baflar›l› olamam›fl hatta onlara y›ll›k haraç ver‹NTERNET meyi bile kabul etmiflti. Decebalus intihara zorland›. 99 yaz›nda Roma’ya geldi ve flehre at üzerinde de¤il alçakgönüllü bir davran›fl sergileyerek yürüyerek girS daha di. 53 yafl›nda. Daclardan elde edilen ganimet Roma’ya getirildi. Bundan böyle Dacia’da Roma eyaleti oluflturuldu. Daclar› önce Tapae’da yenilgiye u¤ratt›. 105-106’da olmak üzere iki kez sefer yapt›.

Bu kez hedef imparatorlu¤un do¤u s›n›rlar›n›n güvenli¤inin sa¤lanmas›yd›. Ünite .S. Bölgedeki kontrolun devam› için imparator ordusunun bir k›sm›n› Syria’da b›rakarak Roma’ya dönmek istedi. Üstelik bahane de haz›rd›: Parthlar. Birtak›m baflar›lar elde ettiyse de bunlar istenilen ölçüde olmad›.51. Hadrianus (M.S.S.6. art›k eski güçlerinin kalmad›¤›n› düflündü¤ü Parthlar› yenilgiye u¤ratarak Roma ‹mparatorlu¤u topraklar›na ilhak etmek istiyordu. Dac savafllar›na kat›ld› ve M.S. Afla¤› Moesia ve Yukar› Germania’da lejyon subay› olarak görev ald›. imparator olana de¤in devletin çeflitli kademelerinde çal›flt›. Kuzey Afrika’daki Kyrenaika’da (Libya) Yahudiler de isyan etti.S. 100’de Sabina ile evlenen Hadrianus.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 117 Resim 7. Traianus’un Daclara karfl› kazand›¤› zaferlerin an›s›na dikilmifl olup afla¤›dan yukar›ya do¤ru diagonal olarak devam eden frizde Dac Savafllar›’ndan sahneler yer almaktad›r.2 Traianus an›tsütunu. Vespasianus ve Titus zaman›nda u¤rad›klar› kötü muameleyi. ‹mparator. Yüksekli¤i 38 metreyi bulan an›tsütun. imparatora Parthicus (Part fatihi) unvan›n› kazand›rd›. sonra da Parth ülkesi de dâhil olmak üzere tüm eski Mezopotamya’y› ele geçirmek için Do¤u’ya bir sefer düzenledi (M. M. Güçlükle bast›r›lan isyan s›ras›nda isyanc›lar da binlerce Yahudi olmayan insan› katlettiler. nitekim Roma’ya dönme karar› ald›¤›nda Antiokheia’da bulunuyordu. katledilen “yurttafllar›n›” (dindafllar›n›) ve Kudüs’teki “Tap›nak”›n y›k›l›p yak›lmas›n› haf›zalar›ndan silemediklerinden intikam düflüncesi tafl›yorlard›. 9 A¤ustos 117’de öldü. Roma. hatta baz› Roma imparatorlar› Parthlar karfl›s›nda yenilgiye u¤rad›lar. Kaynak: Stokstad (1995).7. Buradan yola ç›karak önce Selinus’a (Gazipafla) geldi ancak hiç beklenmedik bir anda inme inmesi sonucu k›smi felç geçirdi. herhangi bir krize neden olmamak için hasta yata¤›nda yak›n dostu ve Syria Eyaleti’nin valisi Hadrianus’u evlat edinerek onun kendisinden sonra taht›n vârisi oldu¤unu Roma Senatus’una bildirdi. Nitekim Seleukeia. önce. M. Do¤u’da Parthlarla olan mücadele daha Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi y›llar›na dayanmaktad›r.S. Traianus. 117-138) Publius Aelius Hadrianus M. 115). 64 yafl›ndaki imparatorun cesedi yak›ld› ve külleri Roma’ya getirildi. Bu arada. Principatus döneminin bafl›ndan itibaren de Parthlar Roma’n›n do¤u s›n›r› için bir tehdit olmaya devam ettiler. M.S. Roma’n›n vasal bir krall›¤› statüsündeki Armenia’n›n iç ifllerine müdahale ediyordu. Traianus’un Do¤u’da oldu¤u s›rada. Traianus. Ktesiphon (Ba¤dat’›n güneyinde) ve Babylon gibi önemli kentlerin ele geçirilerek ezeli düflman Parthlar›n dize getirilmesi. çünkü imparatorlu¤un kuzeyinde de birtak›m k›p›rdanmalar bafllam›flt›. ‹mparator. Yahudiler. güç kullanarak Armenia Krall›¤› topraklar›n› Roma topraklar›na ilhak etti. res. Dac savafllar›ndan sonra Traianus yaklafl›k yedi y›l Roma’da kald›. Afla¤› Pannonia. 24 Ocak 76’da Roma’da veya ‹spanya’n›n güneyindeki Italica’da dünyaya geldi. 114’te yeniden savafl arenas›na ç›kmak zorunda kald›. ancak Armenia ve Mezopotamya’n›n eyalet statüsünde organize edilmeleri dâhi Romal›lar için önemli icraatlard›. Do¤u seferi s›ras›nda Antiokheia’y› (Antakya) üs olarak kullan›yordu. isyan K›br›s ve M›s›r’a da yay›ld›. .

Hadrianus imparator Traianus’un yak›n dostuydu ve Hadrianus’un son anda verilen bir kararla vâris olarak seçilmesinde Traianus’un kar›s› Plotina’n›n rolü büyüktü. Hadrianus Roma’da bulundu¤u süre içinde Traianus’un yoksul çocuklara yard›m projesini (alimenta) sürdürdü. bu nedenle Yunanistan onun için ayr› bir önem tafl›yordu.muhafaza etmekti. 130) Antinoos’un da onun yan›nda oldu¤u ve oradayken öldü¤ü anlat›l›r. Art›k dönüfl yolculu¤u bafllam›flt›.S. Bu bölgedeki k›p›rdanmalar yat›flt›r›ld›ktan sonra imparator M. Trakya’dan Yunanistan’a geçen imparator burada bulundu¤u s›rada Atina’n›n imâr› için büyük ifller yapt›. Parthia ve Mezopotamya’y› fethetmiflti. Roma’n›n s›n›rlar›n› Augustus’un belirledi¤i flekilde -kuzeyde Ren ve Tuna nehirlerinden do¤uda F›rat (Euphrates) Nehri’ne. Hadrianus Hellen kültürüne ve diline hayrand›. 108’de de consul oldu. ‹ki y›l Roma’da kalan imparator M. 107’de Afla¤› Pannonia valisi. Modern yazarlar Hadrianus’un eflcinsel e¤ilimine dikkati çekerler. Hadrianus M. 2. 117’de Syria (Suriye) valisi oldu. Çanakkale yöresine gelerek Troia kahramanlar›n›n mezar›n› ziyaret etti. Roma ‹mparatoru Hadrianus. 121-125 y›llar›n› kapsamakta olup befl y›l sürdü. Traianus’un külleri Roma’ya getirildi. 127 y›l›nda ‹talya yar›madas›nda da k›sa bir seyahat yapt›. 117 k›fl›nda Antiokheia’dan (Antakya) önce Bithynia’ya (Kocaeli yar›madas›) sonra da Tuna bölgesine geldi. Traianus’un fethetti¤i yerleri de bölgenin yerli krallar›na b›rakarak Roma’n›n vasal krallar› olarak kalmalar›n› sa¤lad›. Trapezus’tan (Trabzon) bat›ya do¤ru k›y› boyunca ilerleyerek iç kesimdeki Ankyra’ya (Ankara) u¤rad›. M. ‹sviçre.S. Syria valisi Hadrianus hemen imparatorun cesedinin getirildi¤i ve yak›ld›¤› Seleukeia (Silifke) kentine geldi.S.S.118 Hellen ve Roma Tarihi Bugünkü Edirne kentinin yerinde daha önce Uskudama adl› bir Trak kenti vard›. 118 Temmuz ay›nda Roma’ya gelerek burada iki y›l kald›. ‹spanya) dolaflt›ktan sonra Kuzey Afrika’ya oradan da Syria Eyaletinin baflkenti Antiokheia (Antakya) geldi. Hadrianopolis. Almanya.S. Hadrianus’un politikas›. Hebros (Meriç) k›y›s›nda kendi ad›n› tafl›yan “Hadrianopolis” (Edirne) kentini kurdu. Hadrianus. Antinoos’un ölümündeki s›r perdesi ise ayd›nlanmam›flt›r. iki büyük seyahat program›yla M. Hollanda. Hadrianus’un ilk dura¤› Gallia’ya idi. Buralarda kendi ad›n› tafl›yan (Hadrianopolis) kentler kurdu. “Hadrianus’un kenti” anlam›n› tafl›maktad›r. Ayn› y›l›n A¤ustos ay›nda Traianus’un kendisini evlat edindi¤ini ve taht›n vârisi ilân etti¤ini ö¤rendi. Armenia. Oradan güneye yönelerek Ephesos’a (Efes) geldi. ‹mparatorun ziyaret etti¤i kentler Roma sikkelerinde adventus (var›fl) veya restitutor (onaran) yaz›lar›yla vurgulanm›flt›r.S.S. Amaç imparatorlu¤u daha yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmekti. 106’da.S. kuzey s›n›rlar›nda baz› kar›fl›kl›klar›n oldu¤unu haber al›nca M. 125 y›l› sonlar›nda Roma’ya döndü. bu kente kendi ad›n› vererek yeniden kurdu. ‹lk seyahat M. M. buradan Malatya üzerinden Karadeniz’e ç›kt›. Traianus’un Do¤u seferine kat›ld› ve M. M›s›r’da bulundu¤u s›rada (M. Dac savafl›ndaki baflar›s›ndan dolay› praetor yap›ld›. Rhodos adas›na geçerek oradan Ege Denizi’ni katedip Trakya’da karaya ç›kt›. Bugünkü Avrupa’n›n kapsad›¤› pek çok ülkeyi (örne¤in Fransa. Gerçekte. Antik yazarlar ise bunu aç›k bir flekilde dile getirmezler ama imparatorun Antinoos adl› genç bir delikanl›ya olan yak›nl›¤›ndan söz ederler. 121-133 y›llar› aras›nda imparatorlu¤u bafltan bafla dolaflt›. Traianus yay›lmac› bir politika izleyerek F›rat’›n ötesine geçmifl. ‹ngiltere. . Antinoos’un ölümüne çok üzülen imparator onun ad›na kent bile kurmufltu (Antinoopolis).S. Sonra Bithynia ve Mysia bölgelerine geldi.S. Nil’deki bir gezinti s›ras›nda kay›ktan düflüp bo¤uldu¤u veya kendini Hadrianus’a kurban etti¤i söylenir. Bu nedenle Do¤u’daki askerleri F›rat’a kadar çekti ve F›rat s›n›r›n› güçlendirdi. Birkaç gün sonra imparatorun ölüm haberi Roma’ya ulafl›nca da Senatus taraf›ndan imparatorlu¤u onayland›. Hadrianus önceki Roma imparatorlar›n›n hiç yapmad›¤› bir fleyi yapt›. imparatorlu¤un s›n›rlar›n›n bu kadar genifllemesi denetimi zorlaflt›r›yordu.

128-133 / 4 y›llar›n› kapsamakta olup alt› y›l sürmüfltür. 10 Temmuz 138). Anadolu’da bulundu¤u s›rada buradaki kentlerin imâr ve bay›nd›rl›k faaliyetleriyle de yak›ndan ilgilenmiflti. ‹syan kanl› bir flekilde bast›r›ld›.S. Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’nin valisi (proconsul) oldu. Nemausus’lu (Nimes) seçkin bir ailenin çocu¤u olarak M. 138-161) Antoninus Pius. Nitekim bu kifliler de Antoninus’tan sonra imparator oldular.S. M. Pamphylia. Quaestor ve praetor’luktan sonra M. 130’da (veya 120’de) consul oldu. 20’li yafllardayken Faustina (Büyük) ile evlendi. ANTONINUS HANEDANI Antoninus Pius (M. ‹mparator derhal Atina’dan Antiokheia’ya geldi ve isyan› bast›rmas› için bir subay›n› gönderdi. Pontos kentlerini ziyaret ettikten sonra Atina’ya gitti. Taht›n vârisini de belirledikten sonra son nefesini huzur içinde vermek üzere Roma’dan ayr›larak Baiae’ya gitti ve çok geçmeden orada yaflam›n› yitirdi (M. Antoninus adl› bir senatörü evlat edinerek vârisi ilân etti. sayg›de¤er ve kadirflinas tutum ve davran›fl› nedeniyle.S. su kemeri. Lykia. Kilikia) ilerledi. Daha sonra.S. Ancak tam bu s›rada Yahudilerin isyan etti¤i haberi imparatora ulaflt›. Hadrianus M. bir y›l sonra da cesedi. fakat büyükbabalar› ona sahip ç›kt›lar ve hatta onlar›n da ölümünden sonra kalan miras Antoninus’u Roma’n›n en zenginlerinden biri yapt›. Üzerinde düflünülen adaylar›n ölmesi ve k›sa bir karars›zl›k dönemi sonras› Hadrianus. 19 Eylül 86’da Latium’daki Lanuvium’da (Roma’n›n güneyinde) do¤du.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 119 ‹kinci büyük seyahati ise M. Kaynak: Ramage & Ramage (2008).S. Burada M›s›r ve Kyrenaika’y› (Libya) ziyaret etti. dedesi ve babas› da consul’lük yapm›fllard›. Kuzey Afrika’dan ayr›lan imparator Suriye üzerinden Do¤u Anadolu’yu katederek Karadeniz’e ulaflt›. Hadrianus taraf›ndan evlat edinilince kendisinden de Marcus Aurelius ve Lucius Ceionius Verus’u evlat edinmesi istendi. Bu seyahatin ilk dura¤› ise Atina idi.S. 133-136 aras›nda bir tarihte. Oradan Ephesos’a geldi ve güneye inerek Anadolu’nun güneyi boyunca (Karia. Hadrianus’un hastal›¤› giderek kötüleflti. fakat Phrygia ve Kappadokia gibi biraz daha içeride olan bölgelere de u¤rad›.S. 25 fiubat 138’de Antoninus’u evlat edinerek onun Roma taht› için vârisi oldu¤unu resmen ilân etmiflti. ac›s› o kadar fazlayd› ki bir an önce ölmek istiyordu. ölümünden sonra bir taht krizi ç›kmamas› için kendisine bir vâris seçmenin zaman› geldi¤ini düflündü. Antoninus’un çocuklu¤u Roma’n›n bat›s›ndaki Lorium’da geçti. ‹mparator Hadrianus M. Hadrianus daha sonra Suriye ve Filistin üzerinden Kuzey Afrika’ya geldi. köprü ve an›tsal flehir kap›s›n›n yap›m›nda veya onar›m›nda onun imzas› vard›r. Hadrianus’un ölümü üzerine de imparator oldu ve çok geçmeden -Hadrianus’un ölümünden sonra gösterdi¤i dindar. Antoninus delikanl›yken babas›n› kaybetti. 19.3 ‹mparator Antoninus Pius’un mermer büstü.7. Çocu¤u olmayan imparator.S. 133 / 34’te Roma’ya döndü fakat 60 yafl›ndaki imparator iki y›l sonra hastaland› (M. An›t mezar› henüz tamamlanmam›fl bulundu¤undan defin ifllemi geçici olarak yap›ld›. bu lâkap onun ad›yla bütünleflti ve bundan böyle Antoninus Pius olarak an›lmaya baflland›. birkaç y›l önce ölen kar›s› Sabina ile birlikte Roma’daki an›tsal mezara (Mausoleum) nakledildi. pek çok tap›nak. Resim 7.S. Ünite . Antoninus. res.Senatus taraf›ndan Pius lâkab› verildi. . Iudaia’n›n ad› Syria Palaestina olarak de¤ifltirildi. 136).

devlet yönetimini evlatl›¤› Marcus Aurelius’a b›rakt›¤›n› aç›klad›kT E sonra. 161-169) Marcus Aurelius M. onu kendi k›z› Annia Galeria Faustina (Genç) ile evlendirdi (M. S O R U Mauretania (bugünkü Fas topraklar›). Bir akflam yeme¤inde fazla miktarda Alp peyniri yiyen imparator rahats›zlanm›fl ve sonK ‹ T A P raki birkaç günü ateflli ve hasta olarak yatakta geçirmiflti. 148 (veya 147) y›l›na rastlayan Roma’n›n 900. Bu arada Marcus Aurelius’un felsefeye (özellikle stoac› felsefeye) ilgi duydu¤unu ve bu konuda çal›flt›¤›n› da belirtelim.S. 26 Nisan 121’de Roma’da do¤du.S. Aurelius ailesinin bu evlilikten tam 14 çocu¤u oldu.S. Zaman›nda büyük savafllar olmasa da ufak çapl› çarp›flmalar ve isyanlar da eksik olmam›flt›. ‹NTERNET Marcus ‹Aurelius (M. imparatorun ölümü oldukça ani olmufltur. Marcus Aurelius’un Ceionia Fabia ile yapt›¤› niflan› bozdurarak. Aurelius’u büyükbabas› Marcus Annius Verus evlat edindi ve yetifltirdi.S. M›s›r. Hadrianus gibi seyahatlere ç›kmam›flt›. Germania. Iudaia (eski Filistin’in güneyi) ve Yunanistan’daki ayaklanmalar› sayabiliriz. 25 fiubat 138). Daha sonra Hadrianus’un manevi o¤lu Lucius Ceionius Commodus’un k›z› Ceionia Fabia ile niflanland› (M.S. Örne¤in Britannia. Commodus’u evlat edinerek vârisi yapm›fl. Antoninus Pius’u evlat edinmiflti. 140’ta da consul oldu. ne anlama gelmektedir? Antoninus Pius’n S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Antoninus Pius. ‹mparator Hadrianus da onunla ilgilendi ve daha alt› (veya sekiz) yafl›ndayken atl› s›n›f›na ald›. “filozof imparator” olarak da an›lmaktad›r. kurulufl y›ldönümü görkemli bir fleAMAÇLARIMIZ kilde kutlanm›flt›r. ancak k›sa süre sonra Commodus’un beklenmedik ölümü üzerine Hadrianus. 136). Antoninus Pius. Babas›n› çocuk yaflta kaybeden M.S. Antoninus suru infla edilmesini de belirtmeliyiz. kendisinin de Marcus Aurelius ile Lucius Ceionius Commodus’un o¤lu Commodus’u evlat edinmesi flart koflulmufltu (M. Hadrianus surunun yerine. M.S. ‹mparator Roma’da bay›nd›rl›k faaliyetlerinde bulunmufl. Bu D‹KKA arada Britannia’daT Brigantlara karfl› yürütülen savafl sonras›. Ayr›ca M.S. Hadrianus’un ölümü üzerine de Roma taht›na Antoninus Pius ç›km›flt›. 161-180) ve NTERNET Lucius Verus (M.120 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 2 SIRA ad›ndaki Pius. Bu niflan Hadrianus’un iste¤i üzerine yap›lm›flt›. 145 yaz›). . bundan böyle Marcus Aurelius’u hep gözetmifl onu önemli mevkilere getirmiflti. M. Bu yüzdendir ki. M. Birkaç ay sonra da ‹mparator Hadrianus. Roma yak›n›ndaki Lorium’da hayata gözlerini kapad›. Her ne kadar yafll› da olsa.S. Bu önemli mevkilere getirildi¤inde Aurelius henüz on sekiz yafl›nda bir delikanl›yd›. Fakat yine SIRA S‹ZDE de Antoninus döneminin bir bar›fl dönemi oldu¤u söylenebilir. Sa¤l›¤› gittikçe kötüye giden imparator. Pius. tan bir süre L E V ‹ Z Y O N 7 Mart 161’de. daha kuzeyde. 139 y›l›nda caesar unvan› verildi. Dacia (bugünkü Romanya). ünlü Colosseum’u da onartm›flt›r. Fakat Antoninus’a. 23 y›ll›k iktidar› s›ras›nda imparatorlu¤u Roma’dan yönetmeyi DÜfiÜNEL‹M tercih etmifl.S.

res. 20 ve 21. Do¤u’ya Lucius Verus gidecekti.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 121 Resim 7. Marcus Aurelius ve Lucius Verus duruma müdahale etmeye karar verdiler. Ard›ndan Parthlar›n önemli merkezleri Seleukeia (Dicle k›y›s›ndaki) ve Ktesiphon (Ba¤dat’›n güneyinde) ele geçirildi. Önce Armenia’n›n baflkenti Artaksata’y› ele geçirdiler (M. ‹mparator Antoninus Pius’un M. Verus savafl alan›nda de¤il hep geri planda kald›.S.S. Nitekim Verus. Marcus Aurelius ad›yla bilinmesine ra¤men. M. sikkelerde Antoninus ad›n› da kullanm›flt›r. Bafllar›nda III. Yunanistan’a ve Roma’ya kadar yay›lan veba nedeniyle Romal›lar Parth zaferinin sevincini yaflayamad›lar.S.7. Böylece Marcus Aurelius ile daha çok bilinen ad›yla Lucius Verus imparatorlu¤u birlikte yöneteceklerdi. ‹ki imparator k›fl› Aquileia’da geçirmeye karar verdi. Augustus’tan bu yana ilk kez devlet yönetimi bu denli ortak bir yönetime sahne oluyordu. Ünite . Tuna s›n›r›ndaki German kabileleri Roma topraklar›na sald›rd›klar›ndan (M. 169 Ocak/fiubat). Verus’un cesedi Roma’ya götürüldü ve öz babas› Lucius Ceionius Commodus ile manevi babas› Antoninus Pius’un da yatt›klar› Roma’daki Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü (M. Vologeses’in bulundu¤u Parthlar.S. 163). Bahar geldi¤inde Roma’ya hareket ettiler ancak yolda Verus felç geçirdi ve birkaç gün içinde de öldü. Parth savafl›n›n idaresi Lucius Verus’da olmas›na karfl›n savafl esas olarak Verus’un komutanlar› taraf›ndan kazan›ld›. Armenia’daki Roma garnizonunu kovarak Armenia taht›na Roma aday› yerine kendi adaylar›n› ç›kartm›fllard›. kendisi de Antoninus ad›n› ald›. Ancak Aquileia’ya vard›klar›nda Germanlar›n korkarak geri çekildiklerini ö¤rendiler.S. Kaynak: Ramage & Ramage 2008). Marcus Aurelius ve Lucius Verus Germanlara karfl› birlikte sefere ç›kt›lar (M.4 Roma ‹mparatorlar› Marcus Aurelius ve Lucius Verus’un mermer büstleri. . 7 Mart 161’de ölmesi üzerine Marcus Aurelius manevi kardefli Lucius Ceionius Commodus’a caesar ve augustus unvanlar›n› vererek ortak imparator ilân etti ve ona Verus ad›n› da verdi. 168 bahar›). Ortak imparatorlar›n karfl› karfl›ya geldikleri ilk büyük savafl Parth Savafl› oldu. Kuflkusuz Parth savafl› Roma için bir zaferdi ancak daha öncesinde Roma’da bafl gösteren k›tl›k ve hemen sonras›nda Syria’da bafl gösteren ve oradan dönen askerlerle Anadolu’ya.S. 162 y›l›nda Yunanistan üzerinden Antiokheia’ya (Antakya) gitti ve savafl haz›rl›klar› tamamland›ktan sonra Romal›lar harekete geçtiler. 166-167). Parth Savafl›’ndan sonra Romal›lar Germanlarla savaflt›lar. Savafl›n nedeni Armenia’n›n kontroluydu.

Yani yaklafl›k sekiz y›l Roma’dan uzak kalm›flt›. taht krizi ç›kmamas› için o¤lu Commodus’u halefi ilân etti. Commodus’un yaklaflt›¤›n› gören Quintianus. o s›rada 16 yafl›nda olan o¤lu Commodus’u ortak imparator ilân etti (M.S. ona zaman kaybettirdi ve sald›r›n›n fark›na varan imparatorun muhaf›zlar› onu yakalad›lar. Bir süre sonra praetor praefectus’lar›ndan Tar- .S. Aurelius. 178 A¤ustos). Buna ra¤men Marcus Aurelius Suriye’ye gitti ve ayaklanan kentleri ziyaret etti.S. Aurelius. o¤lu Commodus oldu¤unu belirtmiflti. Babas›ndan sonra Roma taht›na geçmesi beklendi¤inden Commodus sarayda büyümüfl ve yetiflmiflti. Lucius Verus’un ölümünden sonra. 176 sonbahar›nda Roma’ya döndü.S. Ancak M. “Bak! Bu b›ça¤› sana Senatus gönderdi!” diyerek sald›rmas›.122 Hellen ve Roma Tarihi Marcus Aurelius. Cassius ise imparatorun öldü¤ü söylentisi üzerine kendini imparator ilân etmiflti. Germanlarla savaflmak üzere tekrar kuzeye yönelerek buradaki kabileleri yenilgiye u¤ratm›flt›r. Savafl baflar›l› bir flekilde Romal›lar lehine devam ederken Marcus Aurelius hastaland›. Kimi Romal›ya göre anlaflma Roma’n›n prestijini azaltm›flt›. M. Baflar› kazansalar da son darbeyi vuramadan M. Ancak Tuna boylar›ndaki k›p›rdanmalar bir türlü son bulmam›flt›. anlaflma yap›lmamal› ve Germanlar kesin yenilgiye u¤rat›lmal›yd›. 166). Commodus iktidar› boyunca birkaç kez suikast giriflimine maruz kald›. ‹mparator ölmeden önce. M. Babas›n›n ölümünden sonra tek bafl›na kalan Commodus. Bunun üzerine Marcus Aurelius Syria’ya do¤ru hareket etti. Plana göre Lucilla’n›n ye¤eni Claudius Pompeianus Quintianus. Commodus ile beraber tekrar babadan o¤ula geçen bir imparatorluk söz konusudur. b›ça¤› he-men saplamak yerine. 16 yafl›ndayken de augustus unvan› verilerek babas›na ortak imparator ilân edilmiflti (M.S.S.S. giysisinin alt›na gizledi¤i b›çakla Colosseum’un kap›s›nda bekleyecek ve Commodus’a sald›racakt›. Bir y›l sonra da Crispina ile evlendi. fiuras›n› unutmamak gerekir ki. 180-193) Lucius Aurelius Commodus M. 177).S.S. Bu arada M. kuzeydeki kabilelerle meflgulken Syria valisi Avidius Cassius’un isyan ederek kendisini imparator ilân etti¤ini ö¤rendi. 177). Marcus Aurelius M. 5 yafl›ndayken caesar unvan›yla onurland›r›lm›fl (M.S. Yine de flartlar Roma’n›n lehine oldu¤undan 22 Ekim 180’de Roma’da büyük bir zafer alay› (triumphus) düzenlendi. Ancak.S. 182). 31 A¤ustos 161’de Roma’n›n güneydo¤usundaki Lanuvium’da do¤du. uzun y›llard›r Roma imparatorlar› devlet içinde en iyiler veya güvenilir olanlar aras›ndan -evlat edinme yöntemiyle (adoptatio)seçiliyordu. M. Bu bölgedeki kontrolu sa¤lamak üzere Aurelius o¤lu Commodus ile beraber Roma’dan ayr›larak kuzeye yöneldi (M. Bunlar›n ilki k›z kardefli Lucilla taraf›ndan planlanm›flt› (M. 169 y›l› sonunda. Daha sonra Quintianus ve imparatorun k›z kardefli Lucilla öldürüldü. 17 Mart 180’de Sirmium yak›n›nda öldü ve Roma’da Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü. Commodus ayn› y›l consul seçildi. 17 Mart 180). Commodus 3 A¤ustos 178’de babas› Marcus Aurelius ile birlikte Tuna s›n›r›na gitti ve burada Germanlarla (Marcomanlar) savaflt›. savafl›n uzamas›n›n getirece¤i zararlar› ve tam bir zafer elde edilse bile bunun neye mal olaca¤›n› düflünerek German kabilelerden Marcomanlarla Roma lehine bir anlaflma yaparak savafla son verdi ve Roma’ya döndü. halefinin. Marcus Aurelius. Aurelius’un ölmemifl oldu¤unu ö¤renen Aurelius taraftar› askerler Avidius Cassius’u öldürdüler. Bu yüzden herhangi bir kriz yaflanmadan Senatus Commodus’un imparatorlu¤unu onaylad›.S. Aurelius öldü (M. 169 y›l›nda Germanlara karfl› savaflmak üzere Roma’dan ayr›lm›fl ve sonra da Suriye’ye gelmiflti. Commodus (M.

Cleandrus’un mevcut bu¤day› sat›n alarak . imparatorun emriyle di¤er Praetor Praefectus’u Tigidius Perennis taraf›ndan öldürüldü.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 123 rutenius Paternus da. Perennis’in kendi çocuklar›ndan birini tahta geçirmeyi planlad›¤› ve Perennis’in kendisi için de bir tehlike oluflturmaya bafllad›¤› haberini imparatora ulaflt›rd›lar. devlet içinde rüflvet çark› dönüyordu. Praetor Praefectus’u Cleandrus’u getirerek devlet ifllerinin idaresini de ona verdi (M. bafllang›c› epey önceye giden bir k›tl›k söz konusuydu. Perennis ve çocuklar›n›n öldürülmesini emretti. 181. Bu habere inanan Commodus.S. Bütün bu olaylar imparatorun kendisini güvende hissetmemesine ve paranoyaya kap›lmas›na neden oldu.S. Devlet ifllerinin yükünü Perennis’in üzerinde olmas›. Roma halk›nda Cleandrus’a karfl› da bir hoflnutsuzluk bafl göstermeye bafllam›flt›. Bu arada Britannia’dan yola ç›kan 1500 kiflilik bir Roma elçi heyeti Roma’ya gelerek. Resim 7. 186). Fakat suikast plan› fark edildi ve festival öncesi Maternus öldürüldü (M. Restorasyonla eksik k›s›mlar tamamlanm›flt›r.S. 190’da Roma’da. Ünite . s. Louvre Müzesi’nde. Ancak Cleandrus da. Gallia’dan Maternus adl› biri Roma’daki bir festival s›ras›nda Commodus’u öldürecekti. Kaynak: Penrose (2005). imparatorun yak›n dostu Saoterus’un öldürülmesine kar›flmas› nedeniyle. ‹mparator.7. Hatta sarayda kendisine bir harem bile kurdu¤u söyleniyordu. Özellikle bu¤day k›tl›¤› had safhadayd›. t›pk› Perennis gibi “kraldan çok kralc›” bir tutum içine girerek devlet idaresinde bafl›na buyruk davranmaya bafllad›. imparatorun kendisini zevk ve sefaya vermesine neden oldu. Devlet memuriyetlikleri ve hatta askeri komutanl›klar para karfl›l›¤›nda verilmeye baflland›. Bu arada Commodus’a bir suikast plan› daha yap›ld›. M. Mart 187). Praetor Praefectus’u Perennis’e çok güvenen imparator onu devlet yönetiminde de söz sahibi yapt›.5 ‹mparator seçiminde etkin rol oynayan Praetor Muhaf›zlar›n› gösteren bir kabartma. O güne kadar hiçbir Praetor Praefectus devlet yönetiminde bu denli güç sahibi olmam›flt›.

31 Aral›k 192 gecesi Marcia. Ancak sonunda Septimius Severus taht›n tek hâkimi oldu. Kendisini Herkül (Lat. 190) ise Commodus’un megalomanisinin ne denli had safhada oldu¤unun göstergesidir. Ölümüyle Antoninuslar sülalesinin iktidar› da sona ermifl oldu. tahta kalkan ve k›l›çla bir gladyatör gibi dövüfltü. Zehirin etkisinin öldürücü olmayaca¤› endiflesine kap›lan suikastçiler. Bast›rd›¤› sikkelerde de bu gözlenmektedir. Severus da onu çeflitli unvanlarla onurland›r›yordu.S. ‹lk kez yirmili yafllar›n›n bafl›nda consul olan Severus. ‹flte böyle bir ortamda. bazen arenaya inerek kaplan. Commodus.S. Eylül. Commodus son y›llar›nda psikolojik bir de¤iflim içindeydi. 193 y›l›ndan bafllayarak birkaç y›l içinde hanedan üyesi olmayan Pertinax. Gallia Lugdunensis valisi oldu¤u dönemde (M. y›l›n aylar›n›n adlar›n› bile kendi unvanlar›n› vererek de¤ifltirmiflti. Pescennius Niger ve Clodius Albinus askerlerin deste¤iyle ‹mparator ilan edildiler. ‹mparatorun bu durumu çevresindeki herkesi endiflelendiriyordu. Ve halk Circus Maximus’ta toplanarak büyük bir protesto gösterisine kat›ld›. Çiftin Antoninus (Caracalla) ve Geta adlar›nda iki o¤lu oldu. Yun. Domna’n›n tafl›d›¤› unvanlardan biri de Mater Castrorum (Ordugâhlar›n Ana- . Örne¤in.S. 31 Aral›k 192). Yemek sonras› kendini iyi hissetmeyen imparator odas›na giderek yata¤›na uzand›. saraydaki bafl mabeyinci Electus ve imparatorun gözdelerinden Marcia) ona karfl› bir suikast plan› haz›rlad›lar. Nitekim imparator M. M. 185187) Syria’daki Emesa’da bir yüksek din görevlisinin k›z› olan Iulia Domna ile evlendi. su ayg›r› gibi vahfli ya da baz› evcil hayvanlar› öldürdü. Iulianus. 193-211) Septimius Severus M. Öldürdü¤ü bir devekuflunu göstererek senatörleri de bu flekilde öldürebilece¤ini ima etti. hiç kimse hayat›n› güvende hissetmiyordu. imparatora yak›n üç isim (Praetor Praefectus’u Quintus Aemilius Laetus. Iulia Domna seyahatlerinde efline refakat ediyor. gizlice Commodus’un yeme¤ine zehir koyarak onu zehirledi. genç atlet Narcissus’u göndererek Commodus’u bo¤durdular (M. Herakles) ile özdefllefltiriyor. Öfkeli kalabal›k o s›rada Roma’n›n birkaç kilometre uza¤›nda bulunan Commodus’a giderek Cleandrus’un öldürülmesini istedi. hatta bazen bafl›nda aslan bafl› postu bafll›k ve elinde sopas›yla t›pk› Herkül gibi dolafl›yordu. ancak kusarak kendini toparlamaya çal›flt›. Halk. A¤ustos.124 Hellen ve Roma Tarihi suni bir k›tl›k yaratt›¤› söylentisi vard›. ad› yaz›tlardan silindi.S. fil. Öyle ileri gidiyordu ki. çeflitli askeri görevlerde bulundu. heykelleri k›r›ld›. 192 y›l› sonlar›nda Kas›m festivalinde yine Herkül k›yafetiyle gladyatör oyunlar›na kat›ld›.S. 11 Nisan 145’te Kuzey Afrika’daki Lepcis Magna’da (bugünkü Libya sahilinde Lebda) dünyaya gelmiflti. SEVERUS HANEDANI Septimius Severus (M.S. Cleandrus’un bafl›n› keserek caddelerde dolaflt›rd›. ‹mparator 1 Ocak günü gladyatör olarak bir gösteri yapmay› planlad›¤›ndan geceyi gladyatör okulu olarak hizmet veren Colosseum yak›n›ndaki Vectilianus Villas›’nda geçirmek istedi. M. daha sonraki y›llarda da birkaç kez consul’lük yapt›. Son y›llar›nda zalim ve megaloman bir ruh hali sergileyen imparatorun cesedi sonradan Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü. Hercules. Ç›kan bir yang›n sonras› imâr faaliyetlerine giriflilen Roma’n›n ad›n›n resmen Colonia Commodiana olarak de¤ifltirilmesi (M. Commodus’un öldürülmesiyle ‹mparatorluk yeni bir krizle karfl› karfl›ya kalm›flt›. Senatus ve halk Commodus’un an›s›n› lanetledi. Krizin büyüyece¤ini ve kendi hayat›n›n da tehlikede oldu¤unu hisseden imparator.S. Hercules gibi.S. Cleandrus’u öldürttü. yüksekçe bir yerden vahfli hayvanlar› hedefleyen at›fllar yapt›.

S. Severus. Ancak daha sonra imparator olacak olan Severus’un o¤lu Caracalla Byzantion’un yeniden imâr› için çal›flacak ve kenti eski statüsüne getirecekti. aksi halde gücü iki cepheye bölünS O R U müfl olacakt›. Yukar›da de¤indi¤imiz gibi. Severus.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 125 s›) idi. Art›k Septimius Severus’un alt etmesi gereken iki rakibi vard›: Britannia valisi Clodius Albinus ve Syria’da askerler taraf›ndan imparator ilân edilmifl olan Syria valisi Pescennius Niger. Dolay›s›yla taht için yat›r›m›n› çocuklar›na yapmas› kadar do¤al bir düflünce olamazd›. 194 bahar›nda Issos yak›n›nda yap›lan savaflta. köy statüsüne getirilerek Perinthos’a ba¤land›. Bu arada Pertinax’›n öldürülmesinin ard›ndan ortaya ç›kan ve imparator ilân edilen Didius Iulianus k›sa sürede halk›n ve askerlerin deste¤ini kaybetti ve Senatus taraf›ndan ölüme mahkûm edildi¤i aç›kland›. Caracalla’n›n kardefli Geta’y› annesi Domna’n›n kollar›nda öldürmesiyle sonuçlanacakt›r. 1 Haziran 193’te de öldürüldü. M. Roma’ya girerek Senatus’a imparaAMAÇLARIMIZ torlu¤unu onaylatmakt›. Severus. Kendisi henüz Byzantion’a ulaflmadan.7. Pertinax zaman›nda Yukar› Pannonia valisi olarak görev yap›yordu. Fakat ayn› s›rada do¤udaki lejyonlar da Pescennius Niger’i imparator ilân etmifllerdi. Severus ise o s›rada Roma’da di¤er devlet iflleriyle meflgul oluyordu. Bu yüzden öncelikle Pescennius Niger tehdidinin ortadan kald›r›lmas› gerekiyordu. Bo¤az’da stratejik bir noktada yer alan Byzantion’u ele geçirmek için yola koyuldu. Albinus’a caesar unvan› vererek onu yan›na çekmifl. Ancak M. Niger’in taraf›n› tutan Do¤u’daki kentler ve Parthlar cezaland›r›ld›. ancak çok geçmeden Severus. tekrar Do¤u’ya çekilmek zorunda kald›. Septimius Severus herhangi bir karfl› koymayla karfl›laflmadan M. lejyonlar› arkas›na alarak kendi pozisyonunu sa¤lamlaflt›rd›. Severus ordusuyla onu takip etti. Böylelikle Niger’e karfl› daha rahat mücadele etme imkân› bulmufltu. Niger. Ünite . Niger taraftar› bir ordu Byzantion’u iflgal etti. Bu kötü haber imparatora ulaflt›¤›nda Severus Roma’dan ayr›larak bölgeye geldi ve biri Kyzikos (Erdek) yak›n›nda di¤eri Nikaia’da (‹znik) olmak üzere iki yerde Niger’in ordusunu yenilgiye u¤ratt› (M. BunSIRA S‹ZDE dan böyle askerleri taraf›ndan imparator ilân edilen Clodius Albinus M. 196 y›l›nda büyük bir orduyla Britannia’dan Gallia’ya (Galya) geldi ve Lugdunum (bugünkü Lyon) kentinde karargâh›n› kurdu. Nitekim Pertinax’›n öldürüldü¤ü haberi kendisine ulaflt›¤›nda Pannonia’daki askerler kendisini imparator olarak selamlad›lar. Severus. Severus. Bu arada Byzantion’da hâlâ Niger taraftar› bir ordu vard›. 197 bafl›nda Roma’dan ayr›larak Albinus’un üzerine yürüdü. kent tahrip edildi.S. do¤uda kendisini emniyete ald›ktan sonra. Amac›.S. en az›ndan bir süre için Albinus tehdit olmaktan ç›km›flt›. 193 y›l› Nisan ay›nda Roma’ya geldi ve kendisine Senatus taraf›ndan imparatorluk yetkileri verildi. 193 sonu). M. Severus’un ilk ifli Pertinax’› öldürenlerden intikam almaya söz vermek oldu. kaçan Niger bir süre sonra yakalanarak öldürüldü.S. üstelik D‹KKAT taht›n vârisi olabilecek Caracalla ve Geta adlar›nda iki de o¤lu vard›. Ü N E L ‹ M unvan› vererek onun muhalefetini etkisiz hale getirmiflti. Byzantion cezaland›r›ld›. Niger’in ordusu karfl›s›nda kesin bir zafer kazand›.S. Niger. hatta Pertinax ad›n› da bir unvan gibi tafl›maya bafllad›. ‹ki kardefl aras›ndaki husumet. Byzantion kentini yak›p y›karak cezaland›rmas›n›n sebebi neydi? SIRA S‹ZDE Niger’in ortadan kalkmas›yla Severus’un yegâne ciddi rakibi olarak Britannia D Ü fi Albinus’a caesar valisi Clodius Albinus kald›.S. Septimius Severus’un. Iulianus yaklafl›k iki ay Roma taht›nda kalm›fl oldu. K ‹ T A P SIRA S‹ZDE 3 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Clodius Albinus’un gücünü ve kudretini bilmesine ra¤men Roma imparatorlu¤una adayl›¤› konusunda ona flans vermek istemiyordu. Severus. Byzantion’un kendine ba¤l› ordu taraf›ndan ele geçirildi¤ini ö¤rendi.

ancak daha sonra babas› taraf›ndan caesar unvan› verilerek -Marcus Aurelius ailesiyle iliflkilendirilmesi ba¤lam›nda. Septimius Severus ile Iulia Domna’n›n iki o¤lundan büyük olan›yd› ve M. M. Parth Savafl› sonras› Mezopotamya Roma eyaleti yap›ld›. Roma’n›n Do¤u’daki iktidar ve prestijinin kaybolmaya bafllamas›. Severus’u u¤raflt›ran Niger ve Albinus’u destekleyenlerin cezaland›r›lmas›na gelmiflti. Severus M. küçük o¤lu Geta’ya da caesar unvan› verdi (M. 188’de Lugdunum’da (Lyon) dünyaya gelmiflti. . Daha çok tan›nd›¤› Caracalla ad›n› ise Roma’da s›k s›k giydi¤i caracallus denen bir Gal pelerininden alm›flt›. Caracalla (M. Severus daha sonra Filistin ve M›s›r’a u¤rayarak Roma’ya döndü (M. Babalar›n›n ölümünden sonra Caracalla ve Geta Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›na geçti.S.S. Britannia seferindeyken babalar›- Resim 7.S. S›ra. Albinus ise intihar etmek zorunda kald›. Birtak›m baflar›lar elde ettiyse de art›k fiziksel yorgunlu¤un yan› s›ra yafll›l›¤›n getirdi¤i zaaflar da söz konusuydu.S. Parth savafl›ndan sonra Caracalla’ya augustus unvan› vererek (M. Severus. Romal›lar›n birbirlerine düfltükleri bu iç savafl› f›rsat bilerek Do¤u’daki Roma egemenli¤ini zay›flat›yorlar ve Roma karargâhlar›n› tehdit ediyorlard›. Septimius Severus iki o¤lunu da halefi olarak haz›rlam›flt›. 198).126 Hellen ve Roma Tarihi ‹ki ordu Lugdunum civar›nda karfl›laflt› ve Severus kesin bir zafer kazand› (M. 198 y›l› bafl›nda Parth baflkenti Ktesiphon ele geçirildi. 208 y›l› bafllar›nda Britannia’da düzenlemeler yapmak ve kuzey kabilelerin Britannia’ya yapt›klar› sald›r›lara son vermek üzere kar›s› ve iki o¤luyla birlikte yola ç›kt›. Nitekim.S. Mezopotamya’y› da kontrollar› alt›na alm›fllard›. 198). yaz›tlarda ve sikkelerde bu flekilde an›l›r. imparatorlu¤un yönetimine ortak etmiflti. Septimius Severus M.S. onlar›n da cezaland›r›lmas› gerekiyordu. ‹mparatorun cesedi yak›ld› ve külleri bir kap içinde Roma’ya getirilerek Hadrianus Mausoleumu’na konuldu. ‹ki imparatorun birlikte yönetimi daha önce Marcus Aurelius ve Lucius Verus zaman›nda da olmufltu. Do¤u’da da Niger’i destekleyenler vard›. Severus’un düflmanlar›n› destekleyen yirmi dokuz senatör ve çok say›da devlet adam› öldürüldü. 19 fiubat 197). Ancak fluras› da unutulmamal›d›r ki.S. bu yüzden Geta’n›n ortadan kald›r›lmas› gerekiyordu. res. O¤ullar› Caracalla ile Geta aras›ndaki husumet ve k›skançl›k da imparatoru endiflelendiriyor ve huzursuz ediyordu.S.6 ‹mparator Caracalla’n›n mermer büstü.S.S.S. Severus Do¤u seferi s›ras›nda büyük o¤lu Caracalla’ya augustus. Severus daha sonra Geta’ya da augustus unvan› vermiflti.S. bu nedenle yaz›flmalarda. 195). Parthlar. 211) Caracalla. Hat›rlanaca¤› üzere neredeyse iki yüz y›l önce Roma taht›nda bulunan Caligula da o flekilde tan›nmas›n› çocukken giydi¤i çizmelere (caligae) borçluydu. 197 y›l› yaz›nda Do¤u’ya hareket etti. Caracalla’n›n resmi ad› Marcus Aurelius Antoninus idi. 4 fiubat 211’de 65 yafl›nda Britannia’da Eburacum’da (bugünkü York) öldü. 202 yaz›). M. Ertesi y›l Parthlarla bir antlaflma gerçeklefltirildi. 22. binlerce kifli öldürüldü ve esir edildi. Fakat Caracalla tek bafl›na imparator kalmak istiyordu. 211-217) ve Geta (M.ad› Marcus Aurelius Antoninus’a çevrilmiflti (M. Severus’un Do¤u’ya karfl› bir sefer yapmas›n› zorunlu k›l›yordu. Kaynak: Ramage & Ramage (2008). Ayr›ca. Do¤du¤unda kendisine Iulianus Bassianus ad› verilmiflti.

hem praetor’lara hem de senatörlere. Dacia (bugünkü Romanya) ve Trakya üzerinden Anadolu’ya geldi. M. Alekasandreia katliam› uzun süre belleklerden silinmedi. Senatus kendisine Germanicus Maximus unvan› verdi.S. Caracallus denen Gal pelerini giymesinden dolay› Caracalla ad›n› alSIRA S‹ZDE mas› da. Önce Antiokheia’ya geldi (M. Troia ve Pergamon’u (Bergama) ziyaAMAÇLARIMIZ ret etti. Latince karfl›l›¤› nedir ve niçinSIRA S‹ZDE uygulamaya böyle bir gidilir? DÜfiÜNE ‹M Caracalla’n›n en önemli icraatlar›ndan biri M.S. S O R U Caracalla. M. Bu yasa ile imparatorluk s›n›trlar› içindeki tüm özgür erkek ve kad›nlara Roma yurttafl› olma imkân› verildi. asl›nda Geta’n›n kendisini öldürmek istedi¤ini ve kendisini savunmak için onu öldürtmek zorunda kald›¤›n› anlatt›. 8 Nisan 217). Caracalla. Burada Roma’n›n düflmanlar› olarak ilk kez zikredilen Allamanlara (Alamanni) karfl› savaflt› ve onlaD‹KKAT r› Main Irma¤› civar›nda yenilgiye u¤ratt›.S. çocuklar›na “imparatorlu¤u bölebilirsiniz ama annenizi bölemezsiniz”. 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Elagabalus (M. Yüksek miktarda para karfl›l›¤›nda (donativum) praetor’lar›n r›zas› ve Senatus’un onay›yla olay kapat›ld›. 215 May›s). Bunun üzerine Caracalla. ad› yaz›tlardan ve sikkelerden kaz›narak silindi. 217 y›l› bahar›nda Karrhai’daki (Harran) Ay Tanr›s› Men’in Tap›na¤›’n› ziyaret için yola ç›kan imparator. ‹NTERNET yolda. M. 204 y›l›nda Syria’daki Emesa’da do¤mufltu. 218-222) Gerçek ad› Varius Avitus Bassianus olan Elagabalus. 214 y›l› bahar›nda Caracalla Do¤u’ya hareket etti. Iulia Domna’n›n k›zkardefli Iulia Maesa’n›n k›z› Iulia Soaemi- .S.S. 215 y›l› bahar›nda Parthlar›n ülkesine do¤ru yola ç›kt›. M. diyerek onlar› bu düflüncelerinden vazgeçirmiflti. Burada binlerce‹ kifli -provakosyoK T A P nun nedeni aç›k olmasa da. Ünite . Geta’n›n an›s› lanetlendi (damnatio memoriae). annesinden kendisini korumas›n› istediyse de subaylar›n k›l›çlar›ndan kaçamad› ve annesi Iulia Domna’n›n kollar›nda öldürüldü (M. bu savafllar s›ras›ndad›r. M. birbirlerine olan güvensizlikten yaflad›klar› mekânlar›n giriflleri ayr› tutuldu ve birbirlerine geçifller mümkün olmayacak flekilde düzenlendi. EdesTELE ‹ZYON sa’ya (Urfa) çekildi ve burada bir taraftan kendini e¤lenceye verirken öte taraftan da ertesi y›l ç›kaca¤› Parth seferinin planlar›n› yapt›. Caracalla’n›n öldürülmesinden sonra Roma taht›na Severus Hanedan› üyesi olmayan Macrinus geçmifl ve o¤lu Diadumenianus’a da imparatorluk yönetimine ortak etmiflti. Parth kentleri ele geçirilerek yak›l›p y›k›ld›. Ancak annelerinin itiraz› üzerine bu plan sadece düflüncede kald›. oradan Aleksandreia’ya geçti.S. Geta’da Asya ve M›s›r’›n idaresini alacakt›. K›fl›n yaklaflmas› üzerine VCaracalla. Avrupa ve Kuzeybat› Afrika’n›n idaresini. k›fl› Nikomedeia’da geçirdi.S. M. 216 y›l›nda Parth seferi bafllad›. Her iki kardefl Palatinus Tepesi’ndeki saraya yerlefltiler. Praetor Praefectus’u Marcus Opellius Macrinus’un k›flk›rtmas›yla Martialis adl› bir praetor muhaf›z› taraf›ndan öldürüldü (M.S.S. ‹ki kardeflin ortak imparatorlu¤u sadece 10 ay sürmüfltü. 212).imparatorun öfkesine kurban gitti. “An›n›n lanetlenmesi” ne demektir.S. Iulia Domna.7. 213 y›l›n›n ilk aylar›nda German s›n›r›na gitti. Caracalla. amac› Parthlar› kesin yenilgiye u¤ratmakt›. Sald›r› an›nda Geta. Ancak her ikisi de muhalifleri taraf›ndan öldürüldüler.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 127 n›n ölmesi üzerine Caracalla ve Geta orada daha fazla kalmak istemediler ve Roma’ya döndüler.S. Hatta daha da ileri gidilerek imparatorlu¤un ikiye bölünmesi bile düflünüldü. 212 y›l›nda ç›kartt›¤› Lve “Yurttafll›k Yasas›” (Constitutio Antoniniana) olarak bilinen yasad›r. Geta’y› destekleyenler de ayn› ak›bete u¤rad›. subaylar›na kardefli Geta’y› öldürttü.

henüz 14 yafl›ndayken. Elagabalus kuzenini öldürmeyi planl›yordu. ‹mparatordan dolay› Günefl Tanr›s› kültü Roma’da da kabul gördü. Her ikisinin de bafllar› kesilerek. hemen Roma’ya gitmedi. Böylece. Ardaflir. Artabanus’u yenerek ayn› topraklarda Sasani Hanedan›’n›n egemenli¤ini bafllatm›flt› (M. 219 sonbahar›nda da Roma’ya vard›lar. Mamaea’n›n sa¤ kolu Domitius Ulpianus idi. Hakk›nda bir sürü ahlaks›z öyküler anlat›lmaya bafllanm›flt›. o zaman kendisine Bassianus Alexianus ad› verilmiflti. Alexander henüz 14 yafl›nda oldu¤undan devlet idaresi esas olarak annesi Iulia Mamaea ile 16 kiflilik bir Dan›flma Meclisi’nin elindeydi. Fakat Alexander’in annesi Iulia Mamaea ve anneannesi Iulia Maesa. çocuk yafltaki Alexander’i korumak için Elagabalus’tan önce davrand›lar ve Elagabalus Roma’daki praetor’lar›n karargâh›nda askerler taraf›ndan öldürüldü (M. ‹mparator Macrinus’un tahttan indirilmesi sürecinde. Roma caddelerinde sürüklenerek teflhir edildiler. bu hoflnutsuzlu¤u k›rmak. Severus Alexander hiçbir karfl› koymayla karfl›laflmadan Senatus taraf›ndan imparator olarak ilân edildi. o s›ralar 13 yafl›nda olan kuzeni Alexianus’u vârisi ilân etmiflti. imparatorun cesedi Tiber Nehri’ne at›ld›. Bunu fark eden Elagabalus. Kuflkusuz S. Ancak. birkaç ay Do¤u’da kald›. Ancak plan tersine döndü ve Elagabalus. Iulia Maesa. rejimin ve hanedan iktidar›n›n sürdürülmesi için Elagabalus’a o s›ralar 13 yafl›nda olan kuzeni Bassianus Alexianus’u (sonradan Severus Alexander ad›yla tan›nacakt›) halefi olarak ilân ettirmekte baflar›l› oldu. Yani Iulia Maesa’n›n torunu oluyordu.S.128 Hellen ve Roma Tarihi as’›n o¤luydu. kimilerini öldürdü. 221).S. 11 Mart 222). Emasa’da Günefl Tanr›s› rahibiydi. kimilerini görevlerinden uzaklaflt›rd›. Ancak askerler ve halk Alexander’i daha çok seviyordu. Macrinus taraftarlar›na karfl› ac›mas›zca davrand›. Bir süre sonra Alexianus. Alexander taraf›n› tutan praetor’lar taraf›ndan öldürüldü (M. aralar›ndaki husumet eksik olmad›. Iulia Maesa’n›n arzusu üzerine Elagabalus. Ancak imparatorun kad›ns› ve eflcinsel davran›fllar› halk taraf›ndan hofl karfl›lanm›yordu. kuzeni Severus Alexander’i öldürtmek için f›rsat kolluyordu. Roma’n›n . Caracalla’n›n o¤lu oldu¤u söylentisi yay›lm›fl (daha do¤rusu kasten yayd›r›lm›fl) oldu¤undan kendisini bir flekilde ona ba¤lamak istiyordu. Annesi de ayn› ak›bete u¤rad›. 222-235) Severus Alexander M. Severus Alexander (M. Alexander zaman›nda Roma’da imâr ve bay›nd›rl›k faaliyetlerine h›z verildi. ayr›ca Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götürdü. 1 Ekim 208’de Phoenicia’da (Fenike) do¤du. Ancak Elagabalus ile Alexander aras›nda bir husumet vard›.S. Parth sülalesi kral› V. Praetor muhaf›zlar›n›n komutan› olan bu kifli as›l iki praetor praefectus’unun da üstünde bir pozisyondayd›. Çocuklu¤u Syria’da geçen Alexianus. Bir süre sonra praetor praefectus’lar›n›n beklenmedik ölümünden sorumlu tutularak praetor muhaf›zlar› taraf›ndan öldürüldü. 11 Mart 222). 226 / 227). Caracalla’n›n da resmi ad› bu flekildeydi. Daha sonra annesi Iulia Soaemias ve anneannesi Iulia Maesa ile birlikte Roma’ya do¤ru yola ç›kt›.S. Emesa yak›n›ndaki Raphanaia’daki III.S.S. Bu yeni ismi Caracalla’dan al›yordu. Do¤u’da Ardaflir. Elagabalus ve Severus Alexander birbirini hiç sevmedi. Macrinus ve Diadumenianus’un öldürülmelerinden sonra imparator ilân edilen Elagabalus. Ününü ve Elagabalus ad›n› ise Emesa’daki Günefl Tanr›s› El-Gabal’›n rahibi olmas›na borçluydu. Elagabalus. Marcus Aurelius Alexander ad›n› ald› (M. Emesa’daki kutsal siyah tafl› (lapis niger) da Roma’ya getirdi. S. K›fl› Nikomedeia’da (‹zmit) geçirdiler.S. M. Gallica lejyonu karargâh›nda askerler taraf›ndan Marcus Aurelius Antoninus ad›yla imparator ilân edildi (16 May›s 218).

k›fl› Antiokheia’da (Antakya) geçirdiler. Severus Alexander’in öldürülmesiyle Severuslar sülalesi de son buldu. Daha sonra Vicus Britannicus’ta (Mainz) bulunan S. Sasaniler karfl›s›nda üstün geldiler ve Ardaflir’in ald›¤› topraklar› geri ald›lar (M.S. S. Alexander Roma’ya döner dönmez bu kez Germanlar›n Roma topraklar›na sald›rd›klar› haberini ald›.S. 231 bahar›). yine annesiyle birlikte Germanlara karfl› sefere ç›kt› (M.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 129 Do¤u’daki topraklar›na da sald›rarak Roma için bir tehdit oluflturuyordu. Bunun üzerine Severus Alexander. Ancak.S. Alexander ile annesini öldürdüler (M. 25 Mart 235). para karfl›l›¤›nda bar›fl yapmak istemesi ve Romal› askerler nezdinde güven kaybetmeleri nedeniyle. Ünite .S.7. 234). Alexander ve annesi. annesi ile birlikte bu duruma müdahale için Do¤u’ya hareket etti (M. Severus Alexander. 232). askerler yeni bir imparator aray›fl›na girdiler ve Trakyal› bir asker olan Maximinus’u imparator ilân ettiler. . ertesi y›l Roma’ya döndü. Alexander ve annesi Mamaea’n›n Germanlara karfl› çekingen bir tav›r izlemesi. Romal›lar.

German kabilelerden Marcomanlarla Roma lehine bir anlaflma yaparak savafla son verdi. ondan sonra tahta kimin ç›kaca¤› belli olmufltu.S. Severus Hanedan› üyesi olan Elagabalus. ‹talya dahilinde görev seyahati yapan memurlar›n yol masraflar›n› devlet üzerine ald›. Onunla birlikte Severus Hanedan› bafllad›. Daha sonra Clodius Albinus üzerine yürüyen Severus. Marcus Aurelius. Amaç imparatorlu¤u daha yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmekti. Severus. Hadrianus da Antoninus Pius’u evlat edinerek onlar›n imparator olmalar›n› sa¤lad›. ‹ktidar› s›ras›nda Roma taht›na göz diken iki ciddi rakibi vard›: Clodius Albinus ve Pescennius Niger. M. Septimius Severus ile Iulia Domna’n›n çocuklar›yd›. Kabaca bugünkü Romanya s›n›rlar›n› kapsayan Dacia’ya iki kez sefer yapt›. evlat edinme yöntemiyle belirlendi. iki büyük seyahat program›yla M. onu da yenilgiye u¤ratarak taht›n tek hâkimi oldu. önce Nigeri yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü. Yoksullar›n ve çocuklar›n korunmas›na yönelik önlemler ald›. Nerva’n›n Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra taht›n vârisi yapmas› Principatus Dönemi siyasal tarihinde adeta bir dönüm noktas›yd›. Commodus son y›llar›ndaki ruhsal dengesizlik nedeniyle kendini efsanevi kahraman Herkül ile özdefllefltiriyordu. Böylece. Ancak tek bafl›na imparator olmak istiyen Caracalla. Traianus iktidar› s›ras›nda askeri baflar›lara da imza att›. iktidar› s›ras›nda imparatorlu¤u Roma’dan yönetmeyi tercih etti. Daclar önce Roma’ya ba¤l› vasal bir krall›k statüsüne getirildiler. hanedana mensup olmayan bir imparatordu. ‹ki y›l sonra da Germanlara karfl› sefere ç›kt›. Nerva. yüzy›l›n sonundan Severus Hanedan› sonuna kadar olan yaklafl›k 100 y›ll›k dönem. Hanedan›n di¤er üyeleri olan Caracalla ve Geta. Severus Alexander. Ç›kan Yahudi isyan› bast›r›ld›. Fakat yine de Antoninus dö- A M A Ç 2 A M A Ç 3 neminin bir bar›fl dönemi oldu¤u söylenebilir. Lucius Verus’un ölümünden sonra. Caracalla’n›n en önemli askeri faaliyeti. Antoninus Pius ile birlikte Antoninus Hanedan›’n›n iktidar› bafllam›fl oldu. Flavius Hanedan›’ndan sonraki birkaç imparator. Parthlara karfl› zafer kazan›lsa da ard›ndan ç›kan veba salg›n› nedeniyle çok say›da Romal› öldü. Alexander. Kendisine karfl› yap›lan suikastleri zaman›nda önledi ve suikastçileri öldürttü. Traianus Hadrianus’u. sonunda askerler taraf›ndan öldürüldü. Hatta. Commodus. 216). ancak Germanlara karfl› izledi¤i baflar›s›z politika nedeniyle askerler Maximinus’u imparator ilân ettiler ve Alexander’i öldürdüler. bir süre sonra kardefli Geta’y› öldürttü. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rd›. . Germanlarla savaflt›. Niger’in taraf›n› tutan kentleri (örne¤in Byzantion’u) yak›p y›karak cezaland›rd›. 121-133 y›llar› aras›nda imparatorlu¤u bafltan bafla dolaflt›. Örne¤in Nerva Traianus’u. köprüleri ve su kemerlerini tamir ettirdi. Antoninus ve Severus hanedanlar›n›n Roma ‹mparatorlu¤u’ndaki icraatlar›n› aç›klama ‹mparator Hadrianus’un Antoninus’u evlat edinmesiyle. Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götürdü. ününü ve ad›n› Emesa’daki Günefl Tanr›s› El-Gabal’›n rahibi olmas›na borçluydu. Sasaniler’e karfl› baflar›l› bir sefer yapt›. Ancak. 193 y›l› y›l›nda Roma taht›na ç›kan Septimius Severus.130 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun büyüme ve güçlenme dönemini tart›flma M.S. Emesa’daki kutsal siyah tafl› (lapis niger) da Roma’ya getirdi. Antoninus Pius. Zaman›nda ufak çapl› çarp›flmalar ve isyanlar eksik olmad›. Parthlara karfl› baflar›l› bir mücadele verildi. halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirdi. böylece Severus Hanedan› son buldu. Hadrianus gibi seyahatlere ç›kmad›. ‹mparatorun ilgisinden dolay› Günefl Tanr›s› kültü Roma’da da kabul gördü. Hadrianus önceki Roma imparatorlar›n›n hiç yapmad›¤› bir fleyi yapt›. Roma ‹mparatorlu¤u’nda önemli geliflmelere sahne oldu. Parthlara karfl› yapt›¤› seferi (M. Ortak imparatorlar›n karfl› karfl›ya geldikleri ilk büyük savafl Parth Savafl› oldu. ‹mparator Hadrianus’un imparatorlu¤a hâkim olabilmek için uygulad›¤› politikay› aç›klama Traianus’un ölümünden sonra evlat edindi¤i Hadrianus Roma taht›na ç›kt›. en önemli siyasi icraat› ise “Yurttafll›k Yasas›”d›r.S. ‹ktidar› s›ras›nda ç›kan Yahudi isyan› kanl› bir flekilde bast›r›ld›. Augustus’tan bu yana ilk kez Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetimi iki kifli aras›nda paylaflt›r›ld› ve Marcus Aurelius ile manevi kardefli Lucius Verus imparatorlu¤u birlikte yönettiler. daha sonra da Dacia Roma eyaleti yap›ld›. Afrika’da do¤mufltu. Babalar›n›n ölümünden sonra Caracalla ve Geta Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›na geçti. 1. tutars›z ve ahlaks›z davran›fllar› nedeniyle halk›n tepkisini çekti. Armenia ve Mezopotamya’n›n eyalet statüsünde organize edilmeleri de Traianus zaman›na rastlamaktad›r.S.

“‹yi ‹mparatorlar” 10. Elagabalus d. Yurttafll›k Yasas›n› (Constitutio Antoniniana) ç›kartmas› b. Traianus c. Daclara karfl› mücadelede baflar›l› olan ve bu baflar›s› an›s›na Roma’daki Forum’da üzeri Romal›lar›n Daclar› yenilgiye u¤ratmalar›n› betimleyen kabartmalarla süslü bir an›t-sütun dikilen Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Nerva. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rmas› e. Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götüren Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Hadrianus-Antoninus Pius 7. Septimius Severus-Commodus e. Hadrianus 8. Roma ‹mparatoru Commodus’un. Hadrianus b. Antoninus Pius ve Marcus Aurelius nas›l an›l›rd›? a. Herkül 9. Afla¤›dakilerden hangisi Nerva’n›n icraatlar›ndan biri de¤ildir? a. Marcus Aurelius d. Hadrianus b. Traianus 3. Elagabalus d. Mars e. Geta e. Caracalla b. “Filozof ‹mparatorlar” c. Iuppiter c. Severus Alexander c. Caracalla b. Traianus-Hadrianus c. Ayn› iktidar döneminde Roma taht›n› paylaflan iki Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangileridir? a. Commodus 6. Nerva b. Septimius Severus e. Traianus 5.7. Elagabalus d. Severus Alexander c. ‹mparator olmadan önce Günefl Tanr›s› rahibi olarak görev yapan Roma imparatorunun ad› nedir? a. Halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirmesi . “Evlatl›k ‹mparatorlar” b. Ç›kartt›¤› “Yurttafll›k Yasas›” ile imparatorluk s›n›rlar› içindeki tüm özgür erkek ve kad›nlara Roma yurttafl› olma imkân› veren imparator afla¤›dakilerden hangisidir? a. ‹talya dahilinde göreve giden memurlar›n yol masraflar›n› karfl›lamak zorunda olan yerel idarelerin bu zorunluluktan muaf tutulmas› d. Apollo b. Yoksullar›n (ve özellikle çocuklar›n) korunmas›na yönelik önlemler almas› c. Geta e. Rakibi Pesennius Niger’i yenilgiye u¤ratt›ktan sonra onun taraf›n› tutan Byzantion’u yak›p y›karak cezaland›ran Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. ‹mparatorlu¤u yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmek amac›yla imparatorluk dahilinde seyahat eden Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Hadrianus b. “Adil ‹mparatorlar” d. Hektor d. Septimius Severus e. Traianus 2. Severus Alexander c. Hadrianus. Geta e. Ünite . Severus Alexander c. Hadrianus d.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 131 Kendimizi S›nayal›m 1. Antik Ça¤’da. Severus Alexander c. “Zalim ‹mparatorlar” e. Traianus 4. Traianus. Marcus Aurelius-Lucius Verus d. Geta e. Nerva-Traianus b. Hadrianus d. içinde bulundu¤u ruhsal dengesizlik nedeniyle kendisini özdefllefltirdi¤i efsanevi kahraman afla¤›dakilerden hangisidir? a.

Yan›t›n›z yanl›fl ise “Marcus Aurelius ve Lucius Verus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Nerva” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Severus Alexander’›n annesi Iulia Mamaea ise o¤lunun imparatorlu¤u yönetiminde önemli rol üstlendi. hiçbiri. Iulia Domna. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Caracalla” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M. 211’deki ölümünden sonra tahta geçen Caracalla üzerinde de çok etkili oldu. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Commodus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 222’de Elagabalus ve annesi Soaemias öldürüldü. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Septimius Severus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d 6. Tüm yaz›flmalar elinden geçti¤i için. s. e 8. Nitekim bunda da baflar›l› oldu. Kaynak: Harris (2003). Yan›t›n›z yanl›fl ise “Severus Alexander” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Caracalla’n›n Do¤u seferi s›ras›nda. a 5. 96.S. Iulia Domna’n›n k›z kardefli Iulia Maesa’y› ortadan kald›rmamakla hata etti. pek çok karar›nda onu yönlendirdi. Caracalla ve Geta’n›n annesi Iulia Domna’n›n mermer büstü. Ancak. 2. Syria do¤umlu olan Iulia Domna Roma’ya gelip o s›ralar Gallia Lugdunensis valisi olan Septimius Severus ile evlenmiflti. e Resim 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Nerva” konusunu yeniden gözden geçiriniz. . Bu dört kad›n.7 Septimius Severus’un efli. M. öldürülmesi üzerine üzüntüsünden kendini aç b›rakarak ölüme terk etti. Bu rol öylesine afl›r›ya kaçmaya bafllam›flt› ki.S. Maesa. yeni ‹mparator Elagabalus’un afl›r› zevk düflkünü olmas›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Hadrianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Severuslar imparatorlar›n›n arka plan›ndaki “kad›nlar hanedan›” böylece noktaland›. onu. ablas›n›n ölümünden sonra Syria’ya çekilmifl ve orada Macrinus’u tahttan indirip torununu yani büyük k›z› Iulia Soaemias’un o¤lu Elagabalus’u tahta geçirme plan› yapmaya bafllam›flt›. 235 y›l› Mart ay›nda öldürüldü. di¤er torununa yani küçük k›z› Iulia Mamaea’n›n o¤lu Severus Alexander’a yaklaflt›rd›. 217’de. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Elagabalus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. imparatorluk dahilinde olup bitenden haberdard›. e 9. kökenleri Syria’ya dayanan ve Severus Hanedan›’ndan olan dört kad›n kadar h›rsl› olmad›. Bu evlilikten Antoninus (Caracalla) ve Geta adlar›nda iki çocuklar› dünyaya geldi.132 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› “Kad›nlar Hanedan›” birkaç y›l sonra Maesa da öldü. Caracalla’n›n yerine Roma taht›na geçen Macrinus.S. b 3. Ancak. Yine de kardefli Geta’y› kendi kollar›nda öldürtmesine mani olamad›. k›zkardefli Iulia Maesa ve onun iki k›z› Iulia Mamaea ile Iulia Soaemias idi. Kocas› Septimius Severus’un M. e 10.S. c 7. a Roma siyasi tarihinde kad›nlar çok kez etkin rol oynam›fllard›r. c 4. zalimli¤i ve kötü imaj›. Severus Alexander tahta geçtikten Yan›t›n›z yanl›fl ise “Traianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. muhalifleri taraf›ndan o¤luyla birlikte M.

‹stanbul. M. Harris. S. M. Ve Matthews. Genellikle Roma taht›na yeni geçen imparatorun önceki imparatorla veya devletin ileri gelen bir memuruyla aras›nda bir husumet varsa veya söz konusu kiflilerin tutum ve davran›fllar›n›n devlet için olumsuz bir imaj yaratt›¤› düflünülüyorsa. Thames and Hudson. Paris. O. P. 2003. Le (1995). Roma Dünyas› (çev. Norfolk. T.K. An Introduction to Roman Culture. Ancak Nerva ile bu uygulama de¤iflmifltir. Roth. Sidwell. The British Museum Press. ‹stanbul.(2008). Cambridge University Press. ‹mge Kitabevi. (2007). The World of Rome.Le. (ed. J.. (1985). 2005. Price. hanedan üyesi olanlar›n Roma taht›na geçece¤i önceden biliniyordu. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. Londra. Karadeniz). N. Cambridge. söz konusu imparator veya devletin ileri gelen memurunun an›s› lanetlenirdi. A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC . Voisin J. ‹letiflim Yay›nlar›. Londra. Ünite . M. P.. Roman Warfare. Londra. Scarre. Küçük Asya’da Roma ‹mparatorluk Kültü (çev. T. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. XI. vol. (1988). Ritüel ve ‹ktidar. The British Museum Concise Introduction. Rathbone. Severus’un. “kadirflinas” anlamla›n› tafl›maktad›r. Cambridge Ancient History Vol. Bowman.. Stokstad. (2000). M. Bu karar. Garnsey. Shotter. Esin). Oxford. Routledge. C. History of Ancient Rome.F. Y. The High Empire AD 70-192. Chancellor Press. D. “sayg›l›”.. Rome and Her Enemies. Osprey Publishing.R. söz konusu kiflinin ad›n›n veya resminin kaz›narak silinmesi veya büstünün k›r›larak yok edilmesiyle uygulan›rd›. (2003). Penrose. Histoire romaine. ‹stanbul. (ed. N. Syria’da askerler taraf›ndan imparator ilân edilmifl olan Syria valisi Pescennius Niger ile olan savafl›nda Byzantionlular›n Niger’in taraf›n› tutmalar›d›r. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Oxon. Ankara. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. S›ra Sizde 2 Senatus (Senato) taraf›ndan Antoninus’a verilen “Pius” lâkab› “dindar”. (2008).H. Londra. O. A. K. . B.1. Cambridge University Press. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. J. Art History. (1995). Çocu¤u olmayan Nerva. Cambridge. ‹stanbul Üniversitesi. J.7. PUF. Ancient Rome. D. Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra Roma taht›na kimin geçece¤ini belirleyen ilk imparator olmufltur.) (2008).) (1997).Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 133 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma siyasi yap›s› içinde.-L.AD 476. fi..Ramage. New York. Cambridge. Roma ‹mparatorluk Tarihi. (1998). Goodman. Grant. The Roman World 44 BC-AD 180. Ramage. Tekin. Jones. (ed. Rome and Its Empire.. S›ra Sizde 4 “An›n›n lanetlenmesi” ifadesinin Latince karfl›l›¤› damnatio memoriae’dir. (2009). The Roman Emperors.. S›ra Sizde 3 Byzantion’un Septimius Severus taraf›ndan yak›l›p y›k›larak cezaland›r›lmas›n›n nedeni.). Bohec. (1995). Chronicle of the Roman Emperors. ‹stanbul. Senato karar›yla. (2005). ‹plikçio¤lu. Cornell. Glay. A.

Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileyifl ve zay›flama sürecini tart›flabilecek. Principatus ve Dominatus yönetimlerini karfl›laflt›rabilecek.8 Amaçlar›m›z • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar Asker imparatorlar Tetrarfli / Tetrarkhia H›ristiyanl›k Germanlar Gothlar • • • • Constantinopolis Bat› Roma Do¤u Roma Bizans ‹çindekiler • ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI • CONSTANTINUS HANEDANI • VALENTINIANUS HANEDANI • THEODOSIUS HANEDANI Hellen ve Roma Tarihi Askeri Anarfli Dönemi’nden Theodosius Hanedan›na . nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flabileceksiniz. Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lma sürecini. Dönemin siyasal koflullar› nedeniyle imparatorlar›n seçiminde askerlerin oynad›¤› rolün önemini aç›klayabilecek.

Maximinus M. Maximinus sonraki iki y›l içinde de Daclara ve Sarmatlara karfl› savaflt›. Gordianus (Africanus) ile 46 yafl›ndaki o¤lu II. I. 238: I. 235-238) (M. Gordianus öldürüldü. Gordianus’u imparator ilân ettiler. Gordianus’un torunu 13 yafl›ndaki III. o¤lu Maximus da “caesar” unvan› ald›. Maximinus. ülkedeki yerleflimler yak›l›p y›k›ld›. Gordianus. 241) etkisi daha da artt›. Gordianus caesar ilân edildi. “Dacicus” ve “Sarmaticus” unvanlar› ald›. Bu arada savafllar›n Roma’ya pahal›ya mal olmas›. hatta Senatus da art›k Maximinus’un karfl›s›nda yer al›yordu. Daha sonra Pupienus ve Balbinus da öldürüldü. I. Gordianus.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI Maximinus Thrax (M.S. 235 yaz›nda Ren üzerindeki köprüden geçerek Germania’ya girdi.S. Bu geliflme üzerine Senatus derhal toplanarak Maximinus’a karfl› mücadele etmek ve Roma’y› savunmak üzere iki yeni imparator seçti: Balbinus ve Pupienus. Gordianus. Trakya bölgesinin bir yerlisi oldu¤undan Trakyal› anlam›nda “Thrax” soyad›n› alm›flt›. Gordianus’tan (M. Askeri anarfli deyimi neyi ifade etmektedir? SIRA S‹ZDE 1 SIRA S‹ZDE III. Severus Alexander’in öldürülmesinin ard›ndan ordu taraf›ndan imparator ilân edilmifl ve Senatus da imparatorlu¤unu onaylam›flt› (M. Gothlara ve Sasanilere karfl› baflar›l› seferler D‹KKAT III. III.S. devlet idaresindeki kötü yönetim sonucu Maximinus’a karfl› her tarafta hoflnutsuzluklar bafllam›flt›. praetor’lar III. 235 Mart / Nisan). Gordianus. Bu s›rada askerler Maximinus’un çad›r›na giderek onu ve 23 yafl›ndaki o¤lu Maximus’u öldürdüler.S. Gordianus imparator ilân edildi¤inde henüz 13 yafl›nda bir çocuk oldu¤undan devlet idaresi Timesitheus’un elindeydi. II.S. ‹flte bu s›rada Africa Eyaleti valisi 80 yafl›ndaki I. 238-244) Aemilianus’aÜ(M. ancak. ancak bir süre sonra II. Gordianus’un isyan haberi imparatora ulaflt›. ‹mparator “Germanicus Maximus” unvan›. Pupienus. askeri alanda tecrübesi vard› ve askerler aras›nda belli bir popülaritesi bulunmaktayd›. bu kiflinin praetor praefectus’u olarak O R U atanmas›ndan sonra (M. 253) DÜfi NEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ .S. Balbinus) Trakya do¤umlu olan Maximinus’un önceki imparatorlar gibi seçkin bir aile geçmifli yoktu.Sonun k›z› Tranquillina ile de evlendi. Gordianus ise intihar etti.S.

Ancak koflullar Roma’y› memnun edecek nitelikte de¤ildi. Do¤u’da Roma egemenli¤i tekrar tesis edildi (M. Syria’ya girdi ve baflkent Antiokheia’y› ele geçirdi.S.S. onlar› fliddetli bir flekilde cezaland›rd›.S. Decius. 243). daha sonra Philippus ve Decius birbirlerine düfltü. Gallus’un iktidar› döneminde bir yandan Gothlar. Gordianus’un sikke portresi. Gothlara karfl› baflar›l› bir mücadele gösterdi ve onlar› yendi.S. Önceleri Gothlara karfl› baflar› kazand›ysa da Abritus mevkinde (Dobruca yak›n›nda) tuza¤a düflürülerek öldürüldü (M. Bu zafer . ordu I.S. Ancak. F›rat Nehri yak›n›nda askerler taraf›ndan öldürüldü (M. Verona’da I. ‹mparator. 25 fiubat 244). Philippus’u yenilgiye u¤ratt›ktan sonra Roma’ya geldi (M. H›ristiyanlara karfl› da mücadele etti. 249 Ekim) ve Senatus taraf›ndan imparatorlu¤u onayland›. fiapur M. öte yandan Roma’daki veba salg›n› Romal›lar› bezdirmiflken.1 ‹mparator III.S. Gallus.S. Gordianus’un askerler taraf›ndan öldürülmesinden sonra. askerler Trebonianus Gallus’u imparator ilân etti. komutan› Decius da Gothlara karfl› baflar› kazand›.136 Hellen ve Roma Tarihi yapt›. fiekil 8. Philippus. Bu s›rada Gothlar Romal›larla yapt›klar› anlaflmay› bozmufl ve tekrar Roma topraklar›na sald›rmaya bafllam›fllard›. III. Ancak III. Gothlara haraç vererek bar›fl yapt› ve Roma’ya döndü. s. 252’de Do¤u’daki Roma eyaletlerine sald›rd›. 76. Philippus önce Sasani kral› fiapur ile bar›fl antlaflmas› yapt›. Dac kabilelerinden Carplar›n (Carpi) Tuna’y› geçerek Roma topraklar›na sald›rmalar› üzerine onlar› yenilgiye u¤ratt›. 244 fiubat / Mart). bu kez Sasani kral› I. düflmanla savafl›rken savafl alan›nda ölen ilk imparatordu. 251 Haziran / Temmuz). Philippus öldürüldü. Afla¤› Moesia valisi Aemilianus. O¤lu Herennius Etruscus da ayn› ak›bete u¤rad›. 249 sonbahar›) Decius kazand›. Kaynak: Breglia (1968). Gordianus. Kuzey ‹talya’daki Verona’da yap›lan savafl› (M. Decius. Philippus’u imparator ilân etti (M. Traianus Decius ve Herennius Etruscus’un Gothlarla savafl›rken ölmesi üzerine.

S. kendinden önceki imparatorlar›n aksine. K›sa süre önce askerleri taraf›ndan imparator ilan edilen Valerianus taht›n tek hâkimi oldu. 253-260) Aurelianus’a (M. 260 sonbahar›). .2 ‹mparator Traianus Decius’un sikke portresi. 253 A¤ustos). açl›k ve veba da eklenince. Yine de imparatorlu¤un en s›k›nt›l› günleri onun zaman›na rastlamaktad›r. Zaten babas› taraf›ndan da augustus unvan› verilerek daha onun zaman›nda ortak imparator ilân edilmiflti.S.8. Valerianus’tan (M. Gallienus. Valerianus zaman›nda da imparatorluk her tarafta s›k›nt›l› bir dönem yafl›yordu. ancak yaflam›n›n geri kalan›n› esir olarak sürdürüp öldü¤ü tahmin edilmektedir. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). Aemilianus ve Gallus’un ordusu Roma d›fl›nda Interamna’da (bugünkü Terni) karfl›laflt›. Aemilianus Roma’ya do¤ru harekete geçti. Valerianus.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 137 fiekil 8. Valerianus’un Sasanilerin eline düflmesinden sonra yerine Gallienus geçti. 154. o¤lu Gallienus ile imparatorluk yetkilerini paylaflaca¤›n› ilân etti (M. H›ristiyanlara karfl›. Ebedi ve ezeli düflman Sasaniler (daha önce Parthlar) karfl›s›nda yaflanan bu utanç verici durum uzun y›llar Romal›lar›n haf›zalar›ndan hiç silinmedi. 253 sonbahar›). hoflgörülü davranan biri olarak an›lmaktad›r. Ünite . Do¤u’dayken bafl gösteren veba salg›n› nedeniyle ordusu zay›flayan Valerianus.S. üzerine askerler taraf›ndan imparator ilân edildi. D›fltan sald›r›lar ve içteki say›s›z ayaklanmalara. 270-275) Aemilianus’un kendi askerleri taraf›ndan öldürülmesinden sonra tek bafl›na imparator kalan Valerianus. büyük bir zafer kazand› (M.S. Valerianus’un ak›beti bilinmiyor. Ancak Aemilianus da sadece 88 gün tahtta kalabildi çünkü askerleri taraf›ndan öldürüldü.S. Roma’ya gelince Senatus’tan imparatorluk yetki ve unvanlar›n› ald›. Aemilianus’un ordusu. Gallus ve o¤lu öldürüldü. hemen Roma’ya do¤ru yola ç›kt›. imparatorluk oldukça sars›nt›l› günler geçirdi. Sasanilere karfl› savaflmak için Do¤u’ya hareket etti. Edessa’da (Urfa) Sasaniler taraf›ndan kuflat›ld› ve esir al›nd› (M.

138 Hellen ve Roma Tarihi Babas› Valerianus.S. Nitekim Gallienus M.S. “Gothicus” lâkab›yla an›lmaktad›r. 259’da Iuthung kabilesi Tuna’y› aflarak kuzey ‹talya’ya girdi ve Roma’ya do¤ru ilerlemeye bafllad›. Gothlar ve di¤er German kabilelerle mücadele etmekle görevlendirmiflti. Ancak. Baflar›lar›ndan dolay› “Germanicus Maximus” ve “Dacicus Maximus” unvanlar›n› ald›. Claudius önce Roma topraklar›n› istila eden Alamannlara. M. Aurelianus. 271 bahar›nda (ya da 272 bahar›nda) Zenobia’ya karfl› sefere ç›kt› ve Palmyral›lar› yendi.S. 270).S. M. 285 y›l› yaz›nda Diocletianus’un KCarinus’u Margum mevkiinde yap›lan savaflta yenilgiye u¤ratmas› D‹K AT ve Carinus’un kendi askerleri taraf›ndan öldürülmesi sonucu Diocletianus art›k Roma dünyas›n›n tart›flmas›z yegâne imparatoru olarak kald›. Do¤u eyaletleri Zenobia ve o¤lu Vabalathus taraf›ndan yönetiliyordu. 254 y›l›nda Ren ve Tuna Nehirleri s›n›r›na giderek Germanlarla savaflt›. 276-282). içteki ayaklanmalar ve ayn› anda birden fazla imparatoAMAÇLARIMIZ run ya da gas›p›n egemen olmas› büyük s›k›nt›lara neden olmufl ve imparatorlu¤un genifl s›n›rlar›n›n tek bir hükümdar taraf›ndan kontrol alt›nda tutulamayaca¤› K ‹ T A / yönetilemeyece¤iPgerçe¤ini de göstermiflti.S. Claudius’u imparator ilân ettiler. 276). Aurelianus’un öldürülmesinin ard›ndan on y›ll›k dönemde Tacitus (M.S.S. Florianus (M. 284 Kas›m ay›nda Diocletianus askerleri taraf›ndan imparator ilân edildi. bir seri zaferle German kavimlerini bozguna u¤ratt›. Ancak. önceki y›llarda imparatorluk topraklar›na kuzeyden ve do¤udan yap›lan d›fl sald›r›lar (German kavimleri ve Parthlar / Sasaniler gibi).S. 284-305) ve Maximianus (M.S. SIRA S‹ZDE 2 Sasaniler taraf›ndan esir al›nan Roma ‹mparatoru kimdir? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: DÜfiÜNE M DiocletianusL ‹(M. Ayn› s›rada imparator ilân edilmifl olan Claudius’un kardefli Quintillus’un intihar›yla da Roma taht›n›n yegâne sahibi oldu (M. Do¤u’dan kötü bir haber geldi: Gallienus’un babas› Valerianus. Probus (M. Romal›lar için önemli bir tehlike de Palmyra Kraliçesi Zenobia idi.S. Sasanilerin eline esir düflmüfltü (M. Do¤u’ya yapt›¤› son seferi s›ras›nda. Bu yüzden Diocletianus “principatus” denen ve imparatorun tüm yetkileri üstlenerek “birinci yurttafl” statüsüyle sahip olTELEV‹ZYON D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . 283-285) ve Numerianus (M. Aurelianus.S. 282283). Fakat Gallienus’un ordusu taraf›ndan Mediolanum (Milano) civar›nda. 283-284) askerleri taraf›ndan imparator seçildiler. Aurelianus M. 275-276).S. Carus (M. Numerianus’un öldürülmesinin ard›ndan. 260 sonbahar›).S.S. 286-305 ve 307-308) Bu karmafla S O R U döneminde. Bu yüzden imparator. 270 Ocak). M.S. Roma eyaletleri tekrar Roma’n›n denetimine girdi. sonra da Gothlara karfl› büyük zaferler kazand›. Claudius’un vebadan ölmesi üzerine Aurelianus askerleri taraf›ndan imparator ilân edildi. Roma’ya gelerek impaSIRA S‹ZDE ratorluk yetki ve unvanlar›n› Senatus’tan ald›. Ancak burada. Gallienus’u Bat›’daki meselelerle. bu imparatorlar›n sadece adlar›n› anmakla yetinilecektir. 275 Eylül / Ekim). Sasanilerle savaflmak üzere Do¤u’ya hareket etti¤inde. Ancak imparator bir süre sonra vebaya yakalanarak yaflam›n› yitirdi (M. ertesi y›lda Augsburg yak›n›nda yenilgiye u¤rat›ld›lar.S. kendi subaylar› taraf›ndan öldürüldü (M. II. Carinus (M.S. Gallienus Bat›’da Roma’n›n düflmanlar›na karfl› baflar›l› bir mücadele yaparken. ‹mparator Gallienus’un Mediolanum d›fl›nda bir suikast sonucu öldürülmesinin ard›ndan askerler II.

Britannia’y› ele geçirdikten sonra Gallia’n›n da bir k›sm›n› istila etti. yak.S. Diocletianus ve Maximianus M. ‹syanlardan en önemlisi Maximianus’un komutanlar›ndan Carausius’unkiydi. . Ancak. Maximianus’a augustus unvan› vererek imparatorlu¤un yönetimine ortak yapt› (M. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. 286 Nisan).S. bu kadar genifl bir co¤rafyay› tek bafl›na yönetemeyece¤inin de fark›ndayd›. ‹mparator Diocletianus ile ‹mparator Maximianus. Kaynak: Harris (2003). bu kez kendisi korsanl›k yapmaya bafllad› ve daha sonra da kendisini imparator ilân etti (M. fiekil 8.3 Tetrarfli’yi temsil eden ‹ki Augustus ve ‹ki Caesar Heykeli. Diocletianus imparatorlu¤un mutlak hâkimi olmas›na ra¤men. 55. Bu düflünceyle askeri ve idari alanda güvendi¤i bir dostuna. Venedik). s. Maximianus ise Mediolanum’da ikamet etmeye bafllad›lar. korsanlara karfl› savafl›rken. 300. Bundan böyle Diocletianus Nikomedeia’da. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçimini benimsedi. 286-290 y›llar› aras›ndaki dönemi Bat›’da ve Do¤u’da Roma s›n›rlar›n›n güvenli¤i için savaflarak geçirdiler.S.S. 287). Caesarlar› Galerius ve I.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 139 du¤u önceki yönetim biçimini terk ederek. Constantius’u kucakl›yor (M. Carausius. Ünite .8.

Diocletianus. s›n›r güvenli¤ine özel önem vererek s›n›rlardaki karakollar›n ›slah›na gitmifltir. Do¤u’da Galerius ve caesar’› Maximinus Daia hüküm sürecekti.S. 293’te tetrarfli yönetiminin oluflturulmas›ndan sonra öncelikle düzene yönelik isyanlar bast›r›lmaya baflland›. Constantius ile Galerius’u augustus’lu¤a yükselttiler. Diocletianus. Diocletianus ordudaki asker say›s›n› da art›rm›fl. Kararnamenin kopyalar› baz› Anadolu kentlerinde (Aphrodisias. Tetrarfli (Tetrarkhia) denilen dörtlü bir yönetime b›rakt›. Diocletianus’un büyük bir çabayla kurdu¤u tetrarfli sisteminin bozulmas›. Stratonikeia. gittikleri yerlerde ihtiyaç duyduklar› mallar› ya da hizmetleri almak istediklerinde. Maximianus caesar’› I. büyük eyaletlerin idaresinin güç oldu¤unu ve idarecilerinin imparatorun aleyhine (isyana kalk›flmak gibi) büyük bir güç oluflturdu¤unun fark›na vard›¤›ndan eyaletleri küçülterek say›lar›n› neredeyse ikiye katlam›flt›r. . fiyat art›fllar› durdurulamam›flt›r. M. Fiyatlar›n anormal art›fl›n›n önüne geçmek için bir Narh Kararnamesi (edictum de pretiis) yay›mlam›flt›r. Bundan böyle imparatorluk yönetimi onlar›n elindeydi. Fakat Diocletianus’un bu kararnamesi baflar›l› olmam›fl.S. Böylece Bat›’da Constantius ve caesar’› Severus. onlar da yeni caesar’lar seçeceklerdi. 1 May›s 305’te Diocletianus ve Maximianus tahttan feragat ettiklerini bildirerek. Bu kararnameden M. Böylece M. iki caesar’›.S. 310 Temmuz’da Marsilya’da öldürüldü veya intihar etti.140 Hellen ve Roma Tarihi M. imparatorluk hizmetindeki askerlerin. Aizanoi gibi) parçalar halinde ele geçmifltir. iç savafl›n bir türlü sona ermemesi ve akrabalar›na yap›lan zulüm nedeniyle üzüntüden ölmüfl olabilece¤i de ileri sürülür. yüzy›l bafllar›nda Akdeniz dünyas›nda yüksek enflasyon oldu¤unu anl›yoruz. Yay›mlad›¤› emirnamelerle H›ristiyanlar›n toplu olarak ibadet ettikleri yerler yak›l›yor. H›ristiyanlar öldürülüyor ya da aslanlara yem olarak at›larak cezaland›r›l›yorlard›. Constantius oldu. enflasyonun durdurulmas›na iliflkin güzel bir örnektir. 313 y›l›nda hayata gözlerini kapad›.S. imparatorlu¤un birli¤inin sa¤lanmas›nda Roma’n›n geleneksel dinine önem veriyor ve tüm Romal›lardan pagan tanr›lar›na (özellikle Iupiter ve Hercules) tapmalar›n› istiyordu. Diocletianus’un caesar’› Galerius olurken. Diocletianus uzun ve yorucu iktidar y›llar›n›n ard›ndan imparatorlu¤un yönetimini caesar’lar›na b›rakarak. Diocletianus ve Maximianus kendilerine birer caesar seçeceklerdi. Böylece Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetimi co¤rafi olarak resmen ikiye bölünmüfl oldu.S.S. Bütün bu reform hareketlerinin finansman› için yeni bir vergi sistemi oluflturmufltur. Diocletianus. En önemli icraatlar›ndan biri de eyaletleri dioecesis’ler halinde gruplamak olmufltur. Kararnamede. 301’de yay›mlad›¤› Narh Kararnamesi. Onlar›n yerini de Severus ve Maximinus ald›. Bu yeni rejimde iki augustus ile her birinin yan›nda birer caesar yer alacakt›. Kendilerini emekliye ay›ran Maximianus M. 4. Bundan amaç augustus’lar›n ölümü halinde imparatorlu¤un bafls›z kalmamas›yd›. Ayr›ca sivil idare ile askeri idareyi birbirinden kesin çizgilerle ay›rm›flt›r. Di¤er bir deyiflle. telafuz edilemeyecek oranlarda fahifl para talep edildi¤i ve bu yolla haks›z kazanç elde edildi¤inden dem vurulmaktad›r. tahttan feragat etme zaman› geldi¤ini düflündü ve bu düflüncesini Maximianus ile paylaflt›. yerini. Diocletianus ise olas›l›kla M. Constantius ile Bat› yar›s›nda hüküm sürecekti. Say›lar› 12’yi bulan dioecesis’lerin her birinin idaresi de vicarius denen atl› s›n›f›ndan bir görevliye verilmifltir. Caesar’lar augustus olacaklar. 293 y›l›nda iki bafll› yönetim biçimi. Maximianus’un caesar’› I. caesar’› Galerius ile birlikte imparatorlu¤un Do¤u yar›s›nda hüküm sürerken. Sonunda bu gidiflata dur demek için mallar ve hizmetler için en fazla ne kadar fiyat talep edilece¤ine iliflkin bir kararname yay›mlanmaya karar verilmiflti.S. Böylece M. Nysa.

18 Eylül 324). S O R U Galerius. yani Galerius ve I. Martianus’u ortak imparator ilân etti. o¤lu Constantinus’u da Do¤u’daki Diocletianus’un saray›na göndermifl ve Constantinus orada yetiflmiflti. Constantinus (M. Tarsos’a kaçan Maximinus birkaç ay sonra öldü.S. 308-324) 3 SIRA S‹ZDE Licinius M. I. Licinius Do¤u’nun idaresini Maximinus ile paylaflt›.S. 308). Bat›’n›n augustus’u olarak Severus’u atad›. Ancak Licinius’un Constantinus ile girdi¤i mücadele onun sonunu getirdi. askerler o¤lu Constantinus’u augustus ilân etmifllerdi.S. Constantius Chlorus. M. Khrysopolis (Üsküdar) mevkiinde LiAMAÇLARIMIZ cinius’u yenilgiye u¤ratt› (M. Constantius Britannia’da Eburacum’da (bugün York) öldü¤ünde.S. LiciD‹ KAT nius’a Bat›’n›n idaresi verildi. 324’te Constantinus. Kaynak: Harris (2003). Constantius alm›fllard›. Ünite . Maxentius ile savafl›rken onunla görüflmesi için Licinius’u Roma’ya göndermiflti (M. yüzy›l ortalar›nda bir tarihte Dacia’da (Romanya) dünyaya geldi.8. 293’te tetrarfli sistemi kuruldu¤unda Maximianus’un caesar’› olan I. ertesi y›l da öldürüldü. 311’de Galerius’un ölümü üzerine. 307). 313). Ama daha sonra Maximinus’u da yendi SIRA S‹ZDE (M. s. Constantinus’a verilen bu unvan› kabul etmedi ve ona caesar unvan› verdi.S.S. 56. Constantius Chlorus ve Helena’n›n o¤lu olarak M. Licinius. M. Galerius’un yak›n arkadafl›yd›. Constantinus art›k augustus olarak Do¤u’da hüküm süren Galerius’un gözetimi alt›nda bulunuyordu. Dolay›s›yla. 27 fiubat 272 veya 273’te (veya ‹NTERNET 285’te) Naissus’ta (Yukar› Moesia) do¤mufltu. M. onunla birlikte Sasani seferine kat›ld› (M. Ertesi y›l. . ‹NTERNET fiekil 8. K ‹ T A P DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P CONSTANTINUS HANEDANI I.S. 305’te Diocletianus ve Maximianus tahttan feragat edince de onlar›n yerini caesar’lar›. Ancak.S.S. M. 307-337) TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON Tarihte “Büyük” (Magnus) lakab›yla an›lan Flavius Valerius Constantinus. 3. Ortak imparator ilân etti¤i Martianus da ayn› ak›bete u¤rad›.S.S. 297).S.4 Büyük Constantinus’un mermer büstü. Bat›’n›n idaresini üstlenen augustus I. Carnuntum toplant›s›nda Galerius. Britannia’da Pictlere karfl› sefere ç›kt›¤›nda Galerius’tan o¤lu Constantinus’u kendisine yard›m için göndermesini talep etmifl ve baba-o¤ul Britannia’da Pictlere karfl› birlikte savaflm›fllard›. Maxentius taraf›ndan öldürülen Severus’un yerine Licinius’a augustus payesi verdiK(M.S. Do¤u’nun caesar’› Galerius. Licinius önce Nikomedeia’ya kaçt› fakat yakalanarak Thessalonike’ye (Selanik) getirildi.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 141 Roma ‹mparatorlu¤unda Dominatus Dönemi hangi imparatorla bafllar? S‹ZDE SIRA Licinius (M. Constantius.

Maxentius’un ordusunu yendi (M. onun augustus unvan›n› kabul etti. 313 bafl›). Maximianus. sonradan kendisine karfl› bir tutum içine giren Maximianus’u Massilia’da (Marsilya) yendi ve öldürdü (veya intihara zorlad›). 312 de Constantinus.S. Constantinus bu kez Maximianus’un o¤lu Maxentius ile savaflmaya bafllad›.5 ‹mparator Maxentius sikkesinin arka yüzünde. 313’te kendisiyle birlikte consul’lük verdi.S. 308 yaz›ndaki Carnuntum Kongresi’nde Constantinus tekrar caesar rütbesine indirildi. M. 315 y›l› consul’lü¤ünü de paylaflt›lar. Milvius Köprüsü yak›n›ndaki savaflta Constantinus. Constantinus. Alpler’den geçerek Roma’daki Maxentius’un üzerine yürüdü. Savafl› kazand›¤›nda bu rüyan›n etkisi oldu¤unu düflündü. Constantinus’un üvey k›z kardefli Constantia ile Mediolanum’da evlendi ve Constantinus ile Licinius aras›ndaki yak›nl›k perçinlendi.142 Hellen ve Roma Tarihi Ancak daha sonra Constantinus. 313’te Licinius. Maxentius öldü ve an›s› lanetlendi. Kaynak: Sotheby’s (June 19. Bu zaferden sonra Roma Senatus’u Constantinus’un augustus unvan›n› onaylayarak tüm imparatorluk yetki ve güçlerini ona verdi. 311’deki ölümünden sonra.S. Constantinus ve Licinius Mediolanum’da H›ristiyanlara tam bir tolerans emirnamesini (Milano Emirnamesi) yay›mlad›lar (M. Ancak. ‹ki augustus. Constantinus ve Licinius M. ‹ki augustus aras›ndaki .S. Milvius Savafl›’ndan yaklafl›k 6 ay sonra Licinius’un da Tzouroulon’da (Çorlu) yap›lan savaflta Maximinus Daia’y› saf d›fl› b›rakmas› sonras›nda imparatorluk sadece Constantinus ile Licinius’a kalm›flt›.S. M. rüyas›nda askerlerin kalkanlar› üzerine ‹sa’n›n monogram›n› (khi ve rho) çizmeleri halinde savafl› kazanacaklar›n› görmüfl ve bu yüzden askerlerine bu monogram› kalkanlar›na çizmelerini emretmiflti.S. Savafl öncesinde Constantinus. 154.S.S. Tanr›ça Roma’dan dünya egemenli¤ini simgeleyen küreyi (globus) almas› tasvir edilmifltir. Constantinus. Do¤u’nun augustus’u Galerius’un M. ‹mparatorun. 28 Ekim 312). önceki augustus Maximianus’un k›z› Fausta ile evlendi¤inde. M. Galerius’un yerine augustus olan Maximinus Daia’ya M. Maxentius Roma’dan ayr›l›p Constantinus’un ordusunu flehrin d›fl›nda karfl›lad›. fiekil 8. 1990).

S. 8 Ekim 316).S. H›ristiyanl›¤›n imparatorluk dahilinde kabul edilip desteklenmesi Constantinus zaman›nda olmufltur. Constantinus ekonomik alanda da baz› de¤ifliklikler yapt›. Constantinus devlet idaresinde ve memuriyetlerde baz› de¤ifliklikler ve yenilikler yapm›flt›r. 316’da Constantinus Balkanlar› istila etti ve Licinius’u saf d›fl› b›rakmak istedi. Fakat Constantinus sözünde durmad› ve bir süre sonra onu öldürdü (M. Yenilikçi imparator orduyu ripenses denen s›n›r birliklerine ve comitatenses denen merkezi saha ordusuna böldü. 325 bahar›). Licinius’un kontrolu alt›ndaki topraklara geçmesi. Khrysopolis zaferinden sonra Constantinus tek bafl›na imparatorlu¤un hâkimi oldu. ‹mparatorlu¤un alt›n sikkesi olan aureus’un yerine. Licinius. Hadrianopolis (M. ondan biraz daha hafif olan solidus ad› verilen yeni bir alt›n sikkeyi tedavüle soktu. Kent kuflat›ld›. Art›k ikisi aras›ndaki savafl kaç›n›lmazd›. 3 Temmuz 324) ve Khrysopolis’te (M.S. Constantinus M. 22 May›s 337’de Nikomedeia (‹zmit) yak›n›ndaki Ankyrona’da öldü. H›ristiyanlar› devlet görevlerinden ve ordudan uzaklaflt›rmak istedi. 11 May›s 330). M. Constantinus’un. imparatorlu¤un baflkentini Roma’dan Byzantion’a tafl›mas› ve kentin ad›n› -kendi ad›na izafetenConstantinopolis’e çevirmesidir (M.S. Bir süre iki taraf da sessiz kald›. herhangi bir mücadeleye girmekten kaç›nd›lar. belki Constantinus’a hofl görünmek için önceleri H›ristiyanlara hoflgörü ile yaklaflmaya bafllad›. Constantinus ile birlikte Diocletianus’un çoklu yönetimi ifade eden tetrarfli sistemi sona erdi. Ölmeden önce Nikomedeia piskoposu Eusebius taraf›ndan vaftiz edildi¤i söylenmektedir. Bu yüzden M. Constantinus’un. Orduda iki yeni görev oluflturuldu: Süvari komutanl›¤› (Magister equitum) ve Piyade komutanl›¤› (Magister peditum). Her ne kadar H›ristiyanl›k.S. Constantinus üstün olmas›na ra¤men Licinius’un ordusu geri çekilerek tam bir yenilgi almaktan kurtulmufltu.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 143 denge politikas› fazla uzun sürmedi ve iki augustus aras›nda savafl patlak verdi. Constantinus.8. Constan- . Licinius’u k›zd›rd›. Constantinus’u endiflelendiriyordu. tek kiflinin yönetimi esas al›nd›. Balkan eyaletlerinin ço¤unu Constantinus’a devretmek zorunda kald›. Constantinus’un çocuklar› Crispus ve Constantinus ile küçük Licinius caesar ilân edildiler. Comitatenses esas olarak s›n›r›n arkas›nda konufllan›yordu.S. Eskiden gelen baz› memuriyetler önemlerini kaybettiler. 324’te büyük bir ordu toplad› ve Licinius’un üzerine yürüdü. daha sonra Gothlar. kay›nbiraderi Bassianus’u caesar atamas› da iki augustus aras›ndaki anlaflmazl›¤› körükledi.S. Büyük Theodosius zaman›nda Roma’n›n resmi devlet dini olacak ise de. Son plan› ise Sasanileri tam bir yenilgiye u¤ratarak bölgede Roma egemenli¤ini kurmakt›. 18 Eylül 324) yap›lan savafllarla Licinius’a karfl› zafer kazand›. sonra da Trakya’daki Campus Ardiensis’te yendi. Ünite . Ancak. Fakat Do¤u seferine ç›kamadan hastaland› ve M. 1 Mart 317 de Serdica’da (Sofya) bir anlaflma yap›ld›. Licinius. Aureus zamanla tedavülden kalkarak yerini tamamen solidus’a b›rakt›. yapt›¤› icraatlarla Roma imparatorluk tarihine damgas›n› vuran birkaç imparatordan biridir. Constantinus imparatorlu¤un giderek a¤›rlaflan yükünün karfl›lanmas› için vergileri de art›rd›. Alamannlar ve Sarmatlarla savaflt›¤›n› görüyoruz. Constantinus. Bu arada Gothlar› püskürtmeye çal›flan Constantinus’un. Licinius hayat›n›n ba¤›fllanaca¤› sözü üzerine teslim oldu ve Thessalonike’de (Selanik) gözalt›nda yaflamaya bafllad›. ancak sonradan onlara karfl› düflmanca tavr›n› aç›kça belli etti.S. Büyük Constantinus. Licinius Nikomedeia’ya kaçt›. Hatta Sasanileri de H›ristiyanlaflt›rmak istiyordu. Constantinus’un en önemli icraatlar›ndan biri de hiç kuflkusuz. Licinius’un ordusunu önce Pannonia’daki Cibalae’da (M. Bu durum. yine de ikinci çarp›flma Constantinus için kesin bir zafer de¤ildi. neredeyse birkaç kuflak sonra.S.

Constantinus DÜfiÜNEL‹M öldürüldü. imparatorun H›ristiyanl›¤› kabullenmesinde bir dönüm noktas› olmufltur. D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P fiekil 8. bu yüzden “Apostata” (= Dönme) lakâb› ile tan›n›r. Constantius taraf›ndan caesar unvan› verildi ve German sald›r›lar›na karfl› mücadele etmesi için ‹NTERNET Gallia’ya gönderildi. 355’te TELEV‹ZYON II. Constantius. Iulianus. Milano Emirnamesi’yle resmen bafllad›. H›ristiyanlara karfl› cephe alarak paganizmi yeniden canland›rmaya çal›flt›. Çocuklu¤u ve gençli¤i H›risAMAÇLARIMIZ tiyan dinini ö¤renmekle geçen Iulianus giderek H›ristiyanl›ktan uzaklaflmaya bafllad›. Bir y›l sonraki Milano Emirnamesi de (M. II.S. 331’de Constantinopolis’te do¤mufltu.S. Bundan böyle art›k inanc›n› gizleme gere¤i de duymad›. .Rüçü de öldürüldü.S. s. devlet dinini paganizmden H›ristiyanl›¤a dönüfltürme sürecini bafllatan imparatordur. fakat Constans’›n ordusu II. Constantinus. Do¤umundan hemen sonra annesini kaybetti.S.144 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U tinus. 255. Ancak aralar›nda rekabet ve taht kavgas› nedeniyle iktidarlar› uzun S O U ömürlü olmad›. Constantinus’un ordusunu Aquileia’da bozguna u¤ratt› ve II. 362 IulianusSIRA S‹ZDE361-363) (M. 361’de II. Constantius ve Constans augustus unvan› ald›lar (M. 312). Bir y›l sonra. TERNET Iulianus M. Constantinus’un pay›na düflen topraklar›n da egemeni oldu. Constantius’un Tarsos yak›n›ndaki Mopsoukrenai’da ölmesi üzerine onun yerine Roma taht›na geçti. bu baflar›lar askerlerin ona daha çok güvenmelerine vesile oldu ve II Constantius’un korktu¤u bafl›na geldi: Iulianus. 337’deki ölümünden sonraki katliamda kaybetmiflti. Milvius Köprüsü Savafl› (M. Roma ‹mparatorlu¤u’nda H›ristiyanlara hoflgörü. Orada baflar›l› oldu. M.S.6 T E L“Dönme” EV‹ZYON ‹mparator Iulianus’un mermer büstü. M. 340’da II. 338). Pergamon ve Ephesos’ta ald›¤› pagan yanl›s› derslerin de etkisiyle H›risK ‹ T A P tiyanl›¤›n egemen olmaya bafllad›¤› imparatorlukta eski pagan tanr›lar›na tap›nmaya bafllad› ve bunu herkesten saklad›.S. 337) ve ertesi y›l bir toplant› yaparak imparatorluk topraklar›n›n yönetimini aralar›nda paySIRA S‹ZDE laflt›lar (M. Böylece Constans.360’da Lutetia’da (Paris) augustus ilân edildi.S. M. 313) H›ristiyanlar›n art›k inançlar›n› serbestçe yaflayabilecekleri bir ortam› haz›rlam›flt›. M.S. Kaynak: Penrose ‹ N (2005). Sasanilere karfl› mücadelede kesin zafere ulaflmadan ölmüfltü. aile ve akrabalar›n›n bir k›sm›n› Büyük Constantinus’un M.S. M.S. Babalar›n›n ölümünden birkaç ay sonra Büyük Constantinus’un üç o¤lu II. Constantinus egemenlik alan›n› geniflletmek amac›yla Constans’›n egemenlik alan›nda bulunan ‹talya’ya girdi.S.

Tigris (Dicle) k›y›s›nda Maranga mevkiindeki bir çarp›flmada nereden geldi¤i belli olmayan bir m›zrak. 331’de Singidunum’da do¤mufltu. 17 Kas›m 375). 364 y›l› fiubat ay›nda çad›r›nda yanan S‹ZDE sobadan duman SIRA zehirlenmesi nedeniyle beklenmedik bir zamanda Ankyra’da (Ankara) öldü. Iovianus öldü¤ünde muhaf›z alay› komutan›yd›. Hangi Roma imparatoru paganizmi yeniden canland›rmaya çal›flt›? SIRA R U S O S‹ZDE Paganizm.8. Iulianus’un Sasani seferi s›ras›nda ölmesinin ard›ndan ordu taraf›ndan imparator ilân edildi (M. 367’de hastalan›nca çocuk yafltaki o¤lu Gratianus’u Bat›’n›n augustus’u olarak atad›. M›zrak yaras› iyileflmedi ve Iulianus k›sa süre içinde öldü. ‹mparatorun cesedi Constantinopolis’e getirildi. fakat Quadlarla yapt›¤› bir görüflmede felç geçirerek Brigetio’da öldü (M. s›n›rlaTELEV‹ZYON r› emniyete almaya çal›flt›. M›zra¤›n düflman taraf›ndan de¤il de ordusundaki H›ristiyan askerlerinden biri taraf›ndan f›rlat›lm›fl olabilece¤i söylentisi bile yay›ld›. Fakat bir süre sonra askerleri taraf›ndan terk ‹edilen Procopius yine onlar taraf›ndan öldürüldü.S.S. 363 Mart’›nda yola ç›kt›. Sasani Kral› II. Iulianus’un ölümüyle Büyük Constantinus ile bafllayan Constantinus sülalesi de son bulmufl oldu. Iulianus’un paganizmi canland›rmaya çal›flmas›n›n ard›ndan H›ristiyan kilisesini tekrar güçlendirdi.S. M. 363 Haziran). Sasani baflkenti Ktesiphon’a kadar baflar›l› bir flekilde ilerledi ama kente girmeye muvaffak olamad›. Trakya ve BithyniK T A P a’y› iflgal etti. iktidar›na s›¤an tek olay.S. Kendisini D ‹ K K A T asker olarak yetiflAMAÇLARIMIZ tirmifl. 364). M. 375’te dikkatini Pannonia’ya çevirdi. Tigris (Dicle) Nehri’nin do¤usundaki topraklar› Sasanilere terk ettiler. Iulianus’un hayat›na mal oldu (M. Iulianus zaman›nda imparator muhaf›z komutanl›¤›na kadar yükselmiflti.S. Romal›lar. N l›nda ayaklanarak kendisini imparator ilân eden Procopius. M.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 145 Temmuz’da Antiokheia’da Sasani seferine haz›rl›k yapmaya bafllad› ve M. Iovianus (M. onun ölümünün arSIRA S‹ZDE d›ndan yaflanan k›sa bir karars›zl›k döneminden sonra ordu K ‹ T A P Nikaia’da taraf›ndan imparator ilân edildi.S. Valentinianus zaman›n›n büyük bölümünü Ala‹NTERNET mannlara ve di¤er German sald›r›lar›na karfl› mücadele etmekle geçirdi. M. Constantinopolis’i tercihE V ‹ Z Y OM.S.S. fiapur ile Roma’n›n aleyhine a¤›r flartlarla 30 y›l süreli bir bar›fl anlaflmas› yaparak orduyu geri çekti. Iovianus. DD ‹ K K E L ‹ M ÜfiÜNA T S R U SIRAO S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 3 SIRA R U S O S‹ZDE D D fi K N E LT‹ M Ü‹ ÜK A S O R U SIRA S‹ZDE VALENTINIANUS HANEDANI I. genel olarak çoktanr›l› inanca verilen add›r. Ünite .S. II. Kendisi Mediolanum’da ikamet ederken Valens.S.S. Roma ordusunu Persia DÜfiÜNEL‹M batakl›¤›ndan kurtar›p geri çekilmek oldu. 364-375) Valentinianus M. 363 Haziran). 365 y›T E L etti.S. Yaklafl›k sekiz ay hüküm sürmüfltü. 321’de Pannonia’da do¤mufltu. Valentinianus (M. 363-364) Önceki Constantinus sülalesi ile hiçbir ba¤› bulunmayan Iovianus. Constantius zaman›nda Mesopotamia’da askeri tribunus olarak görev yapm›flt›. D‹KKAT AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE K ‹ T A P AMAÇLARIMIZ TELEV‹ZYON K ‹ T A P ‹NTERNET TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Valentinianus Bat›’n›n yönetimini üzerine al›rken kardefli AMAÇLARIMIZ Valens’i ortak imparator olarak Do¤u’da görevlendirdi (M.S. TKendisi H›ristiyan ‹N ERNET olmas›na ra¤men paganlara da hoflgörülü davrand›.

S. 711. Gallia. Procopius’un kendi askerlerince öldürülfiekil 8. kendisi Bat›’n›n yönetimini üzerine alm›flt›. M. Antiokheia’dayken paganistlere zalimce davrand›.S. . 383 A¤ustos). Çocuk yafltayken babas› taraf›ndan augustus’lu¤a yükseltildi. Valens’in saray›n›n bulundu¤u yer oldu¤undan ikisi aras›ndaki çarp›flma kaç›n›lmazd›. 328’de Pannonia’da do¤mufltu. 378). yak. Valens. 379). mesiyle çarp›flmaya gerek kalmadan Procopius saf d›fl› b›rak›lm›fl oldu. Valentinianus’un kardefli olan Valens.7 ‹mparator Valens’in sikke portresi. Gratianus (M. nedendir bilinmez. 383’te Britannia’da Magnus Maximus’un isyan›n› bast›rmak için harekete geçti¤inde askerleri savaflmak istemediler ve onu terk ettiler.S. 378). Costantinopolis. 364-378) Valens M.146 Hellen ve Roma Tarihi Valens (M.S.S.S. Kaynak: Kent Overbeck-Stylow (1973). 375’teki ölümünden sonra Bat›’da idareyi eline ald›. yard›ma gidemedi ve Valens. Valens’in Hadrianopolis (Edirne) yak›n›nda Vizigotlarla savafl›nda ona yard›ma gelece¤ine söz vermesine ra¤men.S. Gratianus Lugdunum’a (Lyon) kaçt› fakat yakalanarak öldürüldü (M. Ertesi y›l Valens’in yerine Theodosius’u Do¤u’nun augustus’u olarak atad› (M. 367-383) I. M. a¤abeyi taraf›ndan ortak imparator ilân edilerek Do¤u’da görevlendirildi (M. Valentinianus’un o¤lu olan Gratianus M.S. Valens önce Trakya’da Gothlara karfl›. Vizigotlar taraf›ndan öldürüldü (M. 365’te Procopius isyan edip kendisini Constantinopolis’te imparator ilân etti. Traianus Decius’tan sonra savafl alan›nda düflman taraf›ndan öldürülen ikinci Roma imparatorudur. Babas›n›n M. Magnus Maximus. I. 376). 359’da Sirmium’da (Mitrovica) do¤mufltu.S. daha sonra da Do¤u’da Sasanilere karfl› savaflt›.S. Britannia ve ‹spanya’da egemen oldu.S. 364). Hadrianopolis’te (Edirne) Vizigotlarla savafl›rken yenildi ve öldürüldü (M.S. Gothlar›n yeni ve büyük çapl› sald›r›lar› üzerine Bat›’ya geri ça¤r›ld› (M.S. Ancak.

Ölümüyle Valentinianus sülalesinin iktidar› da sona ermifl oldu. 387’de ‹talya’y› istila etmeye bafllayan ve II.S. Do¤u’nun idaresini 17 yafl›ndaki büyük o¤lu Arcadius’a verdi. 394 Eylül ay›nda Theodosius. onun yerine.S. Theodosius birkaç y›l ‹talya’da kald›ktan sonra Constantinopolis’e döndü (M. 375-392) I. 17 Ocak 395’te Mediolanum’da öldü. Ünite .S. 392 May›s’ta subaylar›ndan Arbogast taraf›ndan öldürüldü.S. Theodosius (M. Theodosius tekrar tüm imparatorlu¤un tek imparatoru olarak kald›. II. Theodosius’a atfedilir.S. 395 y›l› olarak tarihlenir ve I.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 147 II. Hat›rlanaca¤› üzere Arbogast.S.8. THEODOSIUS HANEDANI I. Frigidus Nehri k›y›s›nda Arbogast ve Eugenius’un ordusunu yendi ve Eugenius’u öldürttü. daha önceden retorik ve Latince ö¤retmenli¤i yapan ve yüksek devlet memurlu¤una kadar yükselen Eugenius’u augustus ilân etti ve Bat›’n›n idaresini ona b›rakt›. Theodosius. Valentinianus’un ölümünden de sorumlu tutulan bir kifliydi. 387) ‹talya’dan kaçt› fakat Theodosius’un yard›m› ve onun Magnus Maximus’un ordusunu yenip Maximus’u öldürmesiyle tekrar kontrolü eline ald›. Bundan böyle imparatorlu¤un Bat› ve Do¤u’su bir daha birlefltirilmedi. 395-408) Bat›’n›n ilk imparatoru Honorius (M. M.S. Babas› öldü¤ünde Gratianus Bat›’n›n imparatoru olarak ilân edilmiflti (M. Arbogast ise savafl s›ras›nda kaçt› ve ard›ndan da intihar etti. Valens’in Vizigotlar taraf›ndan öldürülmesinin ard›ndan. 373-374’te Yukar› Moesia’da valilik (dux) yapt›. fakat çok geçmeden.S. Bat›’n›n idaresini German komutan› Arbogast’a b›rakt›. Önceleri I.S.S. ‹ktidar›nda idare esas olarak üst düzey komutanlar ve devlet adamlar›n›n elindeydi. Theodosius Vizigotlarla savaflt› fakat ne yaz›k ki baflar›l› olamad›. 346’da ‹spanya’n›n kuzeybat›s›nda Cauca’da do¤mufltu. 371’de Treveri’de dünyaya geldi. hatta onlara Trakya’da toprak bile verdi. Valentinianus da askerleri taraf›ndan Aquincum’da ortak imparator ilân edildi.S.S. M. M. 393-423) ve Arcadius (M.S. Fakat kendisi de M. ölümünden hemen önce imparatorlu¤un idaresini fiilen iki çocu¤u aras›nda Bat› ve Do¤u olmak üzere paylaflt›rarak.S. Valentinianus’un ölümünün ard›ndan. 19 Ocak 379). Her ne kadar imparatorluk genifl bir co¤rafyaya yay›lmas› nedeniyle uzun zamand›r Bat› ve Do¤u olarak yönetiliyorsa da. babas›n›n ölümünden sonra Bat›’n›n imparatoru oldu. ‹stanbul. Theodosius’un küçük o¤luydu.S. Valentinianus’un ‹talya’y› terk etmesine neden olan Magnus Maximus’u Aquileia’da yenerek öldürdü. Sultanahmet Meydan›’ndaki (park›n içinde yer alan) an›t-sütunlar I. Honorius (M. Arbogast ba¤›ms›z bir flekilde hareket ederek. II. M.S.S. 382’de onlarla bir anlaflma yaparak imparatorluk s›n›rlar› içinde federatif bir statüde bulunmalar›n› kabul etti. M. 391).S. Valentinianus M. 379-395) H›ristiyanl›¤› yüceltmeye çal›flmas› ve koyu bir H›ristiyan olmas› nedeniyle “Büyük” lâkab›yla an›lan I.S. M. II. Bat›’n›n idaresini 10 yafl›ndaki küçük o¤lu Honorius’a. Valentinianus (M. Magnus Maximus ‹talya’y› istila etmeye bafllad›¤›nda (M. 393’te augustus unvan› verilen Honorius. Theodosius zaman›nda getirilmifltir. 393-423) ise M. 384’te do¤mufltu ve I.S. Valentinianus’un o¤lu olan II. M. Zaman›nda Gothlar Ro- . Gratianus onun yerine Theodosius’u Do¤u’nun augustus’u olarak atad› (M. 375). Dolay›s›yla imparatorlu¤un resmen ikiye bölünmesi M.

Bu kez de German komutan› Odoaker. Theodosius Hanedan› üyelerinden Bat› Roma ‹mparatoru III.148 Hellen ve Roma Tarihi ma’ya sald›rd› ve ilk kez Roma yabanc› bir düflman›n istilas›na sahne oldu (M. 423’te hastaland› ve öldü. Germanlar Bat› Roma için sürekli tehdit ve tehlike unsuruydu.S. Kaynak: Breglia (1968).S. Honorius M. Do¤u’nun idaresini alan I. 455). yani Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’dur. 475-476) geçti. 474-475) ve Romulus Augustulus (M.S. Anthemius (M. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u ise 1453’te Osmanl› Sultan› II. Bizans ad› Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u için çok sonralar› modern tarihçiler (ilk kez 16. ancak kendisi henüz çocuk yaflta oldu¤u için devlet idaresi gerçekte babas› Orestes’in elindeydi. Glycerius (M.S.S. Roma için en büyük tehlikelerden biriydi. Theodosius’un büyük o¤lu Arcadius zaman›nda pek fazla savafl olmad›. Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›nda bulunan Iulius Nepos. ‹mparator M.S. Maiorianus (M. Bugün tarihçiler taraf›ndan Roma ‹mparatorlu¤u’ndan dil. Hepsi de bir veya birkaç y›l tahtta kalabildi. yüzy›lda Hieronymus Wolf) taraf›ndan kullan›lan bir add›r.S. Iulius Nepos (M.S. 472).S. 408’de hayata gözlerini kapad›. 476). 410). 455’te öldürüldü. 457-461). Olybrius (M. Germanlar›n eline geçmiflti (M. 98. bir darbeyle Romulus’u taht› terk etmeye zorlam›fl ve Honorius’tan bu yana devam eden Bat› Roma.S. 425-455) döneminde imparatorluk toprak kaybetti. Orestes taraf›ndan tahttan uzaklaflt›r›lm›fl ve kendi o¤lu Romulus Augustulus tahta geçirilmiflti.S. din ve kültür bak›m›ndan farkl› olmas› nedeniyle Bizans olarak adland›r›lan imparatorluk gerçekte Roma ‹mparatorlu¤u’nun Do¤u yar›s›d›r. Valentinianus M. Severus (M. Valentinianus’tan sonra Bat› Roma taht›na s›ras›yla Maximus (M. fiekil 8. 461-465).S. Mehmet (Fatih) taraf›ndan y›k›l›ncaya kadar yaflamaya devam etmifltir.S.S.S. 455-456).8 ‹mparator Arcadius’un sikke Portresi. 467472). Hun imparatoru Attila. Avitus (M. 473-474). . Valentinianus (M.

S.S. 402-450). II. 450’de bir av kazas›nda öldü. Theodosius (M. 425). Theodosius ve ailesinin betimlendi¤i imparator locas› ile törenlere iliflkin sahneler yer al›r (Foto: O. daha bebekken babas› taraf›ndan augustus ilân edildi.S. ‹mparator M. Bu külliyat daha sonraki I.S. 408’de ölümünün ard›ndan Do¤u’nun idaresini ald›. Theodosius Hanedan› üyelerinden Do¤u Roma imparatoru Marcianus (M. 438). 450-457). Iustinianus yasalar›n›n temelini oluflturmufl. Bu okul gerçek anlamda tarihteki ilk üniversite olarak kabul edilmektedir. Theodosius’tur. Dördüncü ökümenik kilise konseyi onun zaman›nda Kalkhedon’da (Kad›köy) topland› (M. II. Thutmosis’in obeliski ‹mparator I. Theodosius’un k›zkardefli Pulcheria ile evlenmiflti. Constantinopolis’te “H›ristiyan Yüksek Okulu” ad›yla bir okul kurmas›d›r (M. Theodosius (M.S. Obeliskin kaidesinin dört taraf›n› kuflatan kabartmalarda I.8. iktidar dönemi bu unvan› ald›¤› M. M. M›s›r Firavunu III.S. 402-450) ‹mparatorlu¤un do¤u yar›s›n›n hakimi olan Arcadius’un o¤lu II. Arcadius’un M. Ünite . ‹stanbul’un kara surlar› onun zaman›nda Do¤u Valisi Anthemius’un gözetiminde infla edildi. II. Augustus unvan›n› ald›¤›nda henüz bir yafl›nda oldu¤undan. Roma tarihinde tahtta en uzun süre kalan imparator. Theodosius Sütunu. Theodosius’un gerçeklefltirdi¤i önemli ifllerden biri. 49 y›l ile II. 451). 408’den itibaren de bafllat›lmaktad›r.S. .Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 149 fiekil 8. 402’den de¤il.S.S.S. 457’de öldü.9 II.Tekin). Theodosius’un çok önemli bir di¤er hizmeti de “Codex Theodosianus” ad›yla an›lan kanun külliyat›n› yay›mlatmas›d›r (M. Iustinianus yasalar› da modern Avrupa hukukunun temelini teflkil etmifltir.S. Theodosius döneminde M›s›r’daki Karnak’tan getirilip Sultanahmet’teki Hipodrom’a yerlefltirilmiflti. fiilen imparatorlu¤a bafllad›¤› M.

S. Theodosius. ‹mparatorlu¤un içine düfltü¤ü ekonomik kriz. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. 253-260). Bu yüzden Diocletianus “principatus” denen ve imparatorun tüm yetkilerle “birinci yurttafl” statüsüyle sahip oldu¤u önceki yönetim biçimini terk ederek. ‹mparatorlu¤un bat› yar›s› ise German bask›s› sonucu M.150 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileyifl ve zay›flama sürecini tart›flma Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileme ve zay›flama süreci. al›nan önlemlere ra¤men bir türlü giderilemiyordu. Bu konu asl›nda daha önce de üzerinde durulan bir konuydu. Diocletianus’un Narh Kararnamesi’dir. 268270) idi. K›sa bir süre sonra da Diocletianus ve Maximianus taraf›ndan Tetrarkhia (Tetrarfli) denilen dörtlü bir yönetim oluflturuldu. d›fl müdahalelerin olmas› ve artmas›. imparatorlu¤un fiziki olarak bölünmedi¤idir. Bundan böyle imparatorlu¤un bat› ve do¤usu bir daha birlefltirilmedi. Gallienus (M. A M A Ç 3 Principatus ve Dominatus yönetimlerini karfl›laflt›rma Önceki y›llarda imparatorluk topraklar›na kuzeyden ve do¤udan yap›lan d›fl sald›r›lar (German kavimleri ve Parthlar / Sasaniler gibi). yüzy›l ile 4.S. eyaletlerin idaresini zorlaflt›r›yor. kuflkusuz devasa s›n›rlara sahip bir imparatorlu¤un. 253-268) ve II. ‹mparatorlar›n seçiminde tek yetkili organ›n Senato olmas› gerekirken.S. Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lma sürecini. Ancak. tek kifli taraf›ndan yönetilemeyece¤ini gösteriyordu. tek kifli taraf›ndan yönetilmesinin art›k mümkün olmamas›d›r.S.S. yüzy›lla birlikte bafllam›flt›r. “parçalanma” söz konusu de¤ildir. Gordianus (M. Dönemin ad› en çok duyulan imparatorlar› Maximinus Thrax (M. co¤rafi bölünme sadece idare aç›s›ndan gerçeklefltirilmifltir. Do¤u’nun idaresini büyük o¤lu Arcadius’a verdi. Ancak. resmen ikiye ayr›lma Theodosius Hanedan›’n›n kurucusu I. Claudius Gothicus (M. Böylece ayn› anda hem Senato taraf›ndan hem de askerler taraf›ndan ilan edilmifl birden fazla imparator söz konusu olmufltur. Diocletianus ve Maximianus örneklerinde oldu¤u gibi. III. 235-238). 3. Denebilir ki. M. Bu sürecin en önemli nedeni. imparatorlar daha ziyade askerler taraf›ndan belirlenmeye bafllanm›flt›r. yüzy›l›n ikinci çeyre¤inden itibaren taht ve iktidar kavgas› artm›fl. krizin çözümü aray›fl›yla geçmiflti. ‹mparatorlu¤un ikiye ayr›lma süreci. Dönemin siyasal koflullar› nedeniyle ‹mparatorlar›n seçiminde askerlerin oynad›¤› rolün önemini aç›klama Bilindi¤i üzere. Caracalla ve kardefli Geta. Traianus Decius (M. 3. yüzy›l›n bafllar› “Askeri Anarfli Dönemi” veya “Asker ‹mparatorlar Dönemi” olarak adland›r›l›r.S. 395).S. Sonuçta. Roma ‹mparatorlu¤u’nda iktidardaki hanedan üyelerinin taht adayl›¤› normal bir uygulamayd› ve imparator seçiminde Senato’nun (Senatus) karar› gerekliydi.S. 238-244). neredeyse idare edilemez bir hal söz konusu oluyordu.S.S. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçimini benimsedi.S. imparatorlu¤un gerileme ve zay›flama süreciyle paralel giden bir süreçtir. 3. Philippus (M. Valerianus (M. 249-251). Bat›’n›n idaresini küçük o¤lu Honorius’a. M. imparatorluk topraklar› bat› ve do¤u olmak üzere iki kifli aras›nda paylaflt›r›lm›flt›r. imparatorlar›n meflrulu¤una gölge düflürüyordu. ‹mparatorluk s›n›rlar›n›n çok genifl bir alana yay›lm›fl olmas›. genel olarak M. I. içteki ayaklanmalar ve ayn› anda birden fazla imparatorun ya da gas›p›n egemen olmas› büyük s›k›nt›lara neden olmufl ve imparatorlu¤un genifl s›n›rlar›n›n tek bir hükümdar taraf›ndan kontrol alt›nda tutulamayaca¤› / yönetilemeyece¤i gerçe¤ini de göstermiflti. develuasyonu gerektiriyor ve enflasyonu önlenemez bir noktaya getiriyordu. A M A Ç A M A Ç 2 4 . Bu nedenle. Bu durum imparatorluk genelinde kaosa ve anarfliye neden olmufltur.S. Ekonomik krizin en önemli göstergelerinden biri. kabaca M.S. 476’da idari aç›dan ikiye ayr›lan imparatorlu¤un neredeyse son iki yüz y›l›. Theodosius zaman›nda gerçekleflti (M. Eldeki sikkenin al›m gücünün azalmas›. dikkat edilmesi gereken nokta. nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flma Roma ‹mparatorlu¤u’nun co¤rafi büyüklü¤ü. 476’da ortadan kalkt›. 244-249). Ancak.

Honorius c. M. 375: II. Valens d. Theodosius d. Valens d. 495: Constans . I. Maximinus e. Philippus 6. Praetorluk b. I. Valentinianus d. Valens d. Traianus Decius c. Palatinus Tepesi yak›n›nda b. Arcadius d. Roma ‹mparatorlu¤u’nda mutlak idareyi ifade eden “Dominatus Dönemi” afla¤›daki imparatorlardan hangisi ile bafllam›flt›r? a. Maximianus b. 301’de yay›mlanan Narh Kararnamesi afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›na tarihlenmektedir? a. Augustus Forumu yak›n›nda c. M. II. ‹mparatorluk yönetiminde bundan böyle caesar’lar›n da görev almas› c. Remus Severus c. M. 445: II.S. Theodosius c. Honorius d. Odaeker b. Fiyatlar›n anormal art›fl›n›n önüne geçmek için M. Romulus Tiberius e. Philippus e. II. Licinius c. Theodosius e. II.S. Diocletianus 8. Triumvirlik e. 251 Haziran / Temmuz) ve böylece düflmanla savafl›rken savafl alan›nda ölen ilk imparator olarak an›lan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a.S. M. Gordianus b. Tetrarfli d.S.S. Verona’da e. Testimonia 7. 395: Valens e. Abritus mevkinde (Dobruca yak›n›nda) tuza¤a düflürülerek öldürülen (M. Traianus Decius 3. Maximinus e. III.S.S. ‹mparatorluk s›n›rlar› içinde yaflayanlara yurttafll›k hakk› verilmesi b. Claudius c. 476 y›l›nda yar›s› Germanlar›n eline geçti¤inde tahtta olan çocuk yafltaki “Son Bat› Roma ‹mparatoru” afla¤›dakilerden hangisidir? a. Maximinus e. I. Sasanilere karfl› Roma dost ülkeleriyle ittifak oluflturulmas› d. “Thrax” lâkab›n› tafl›yan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Roma ‹mparatorlu¤u kaç y›l›nda ve hangi imparator zaman›nda Do¤u ve Bat› olarak ikiye ayr›ld›? a. M. Romulus Augustulus 4. Censorluk c. Gothlara karfl› kazand›¤› zaferlerden dolay› “Gothicus” lâkab›yla an›lan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 151 Kendimizi S›nayal›m 1. Roma civar›nda 9. Ünite . Claudius c. Valentinianus b. 395: I. Roma ‹mparatorlu¤u’nun bat› yar›s›. ‹mparator Diocletianus zaman›nda oluflturulan ve iki augustus ile iki caesar’dan oluflan dörtlü yönetime ne ad verilir? a. 312’de yap›lan ve Constantinus’un zaferiyle sonuçlanan savafl nerede oldu? a. Constantinus ile Maxentius aras›nda M. Roma ‹mparatorlu¤u’nun Do¤u ve Bat› olarak ikiye ayr›lma karar› 10. M. I. Valens 5. I. M. Milvius Köprüsü civar›nda d. Roma Devletinin H›ristiyanlara karfl› hoflgörülü tutum ve davran›fl sergilemesi e.S. Arcadius b.S. Gratianus 2. 313’te yay›mlanan Milano Emirnamesi veya Ferman›’n›n içeri¤i afla¤›dakilerden hangisidir? a. Diocletianus b. I. Theodosius b.S.8.

d Yan›t›n›z yanl›fl ise “Askeri Anarfli ve Yeni Düzen Aray›fl›: Maximinus Thrax” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Cumhuriyet Dönemi’ne kadar Kostantiniyye ad› kullan›lm›flt›r. M.S. 284-305) ve Maximianus (M. yüzy›lda ‹slambol olarak de¤iflmesine karfl›n).S. 253)” konusunu yeniden gözden geçiriniz.S. 270-275)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 307337)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 238244) Aemilianus’a (M. 11 May›s 330’da Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikinci ya da yeni baflkenti olarak aç›l›fl› yap›lm›fl. 395-408)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. kentte bay›nd›rl›k faaliyetlerini yo¤unlaflt›rarak onu an›tlarla donatm›fl ve dönemin en görkemli merkezlerinden biri yapm›flt›r. Kenti yeniden büyük ve görkemli bir hale getirmek için imar faaliyetlerini bafllatm›fl. Yan›t›n›z yanl›fl ise “I. Roma’n›n imparatorlu¤un baflkenti olarak zay›fl›¤›n› ve emniyetsizli¤ini gördü¤ünden yeni bir baflkent ihtiyac› duymufl ve stratejik mevkii itibariyle Byzantion’u seçmifltir. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1.S. Constantinus (M.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Honorius (M. 2. Theodosius (M. 284-305) ve Maximianus (M.S. ad› da bir süre korunmas›na karfl›n.S.S. 253260) Aurelianus’a (M. b 5.S.S. Kent t›pk› Roma gibi 14 idari bölgeye (mahalleye) ayr›lm›flt›r. e 8. Fatih Sultan Mehmet’in Constantinopolis’i almas›ndan sonra da kentin ad› de¤ifltirilmemifl (18. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. imparatorun ad›ndan dolay› Constantinopolis olarak de¤ifltirilmifltir.S. c 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II. 284-305) ve Maximianus (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M. Constantinus. c .S. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “I. 307337)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 9. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 4. e 3.S. 393-423) ve Arcadius (M.152 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Yeni Baflkenti: Constantinopolis “Büyük” lakab›yla da an›lan I. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M. Gordianus’tan (M.S. Constantinus. Yan›t›n›z yanl›fl ise “III. 402450)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a 6.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Valerianus’tan (M. d 10.S. Constantinus (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M.

T. (2008). A. Chronicle of the Roman Emperors. The Cambridge Ancient History. (ed.) (2008). A. 260 sonbahar›). Glay.. Scarre. (ed. A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC . J. 12: The Crisis of Empire. AD 337425. The Cambridge Ancient History.S. ‹stanbul. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçiminin benimsenmesi Diocletianus zaman›nda oldu. Histoire romaine. AD 193337. Le (1995). Breglia. Shotter. Paris. S›ra Sizde 3 “Principatus” denen ve imparatorun tüm yetkilerle “birinci yurttafl” statüsüyle sahip oldu¤u önceki yönetim biçiminin terkedilerek. The Roman Emperors.. c. (1995).) (1998). ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. B. Londra. New York.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 153 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 “Askeri anarfli”. ‹stanbul. askerler taraf›ndan belirlenmesi ve böylece ayn› anda Roma Devleti’nde birden fazla imparator bulunmas›n›n neden oldu¤u karmaflay› ifade eder. A. B. Their Art and Technique. Norfolk. ancak yaflam›n›n geri kalan›n› esir olarak sürdürüp öldü¤ü tahmin edilmektedir. ‹stanbul. Ve Matthews. Garnsey. Bohec. S›ra Sizde 2 Edessa’da (Urfa) Sasaniler taraf›ndan kuflat›lan ve esir al›nan Roma ‹mparatoru. Rome and Its Empire. Tekin.Le. Roma Dünyas› (çev. Roma ‹mparatorluk Tarihi.8. Y. Oxford. (1968). (1985). (ed. Valerianus idi (M.-Overbeck. Thames and Hudson. Roman Imperial Coins. History of Ancient Rome. PUF. 13: The Late Empire. Cambridge. (2003). c. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Kent. Roma imparatorlar›n›n yasal bir flekilde ve Senato karar›yla de¤il de. J. fi. Osprey Publishing. O. C. ‹mparatorun ak›beti bilinmiyor. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. Rome and Her Enemies. Ünite . 2003. Hirmer Verlag München. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. L.-Stylow. M.) (2005). O. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. Harris. Londra.. Karadeniz). (2007). (1973). (1988). D. P. Voisin J. . ‹stanbul Üniversitesi. Cameron.-L. Cambridge. ‹letiflim Yay›nlar›. P. Garnsey.U. J. Penrose.P. Die römische Münze. Chancellor Press. Cornell. Cameron. ‹plikçio¤lu.C. (1998). N.AD 476. M. Londra. ‹stanbul. Grant.. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi.

.

Sözlük

155

Sözlük A
Aedilis (Lat.): Roma’da kamu ifllerinin kontrolü, çarfl› ve pazarlarda a¤›rl›k ve ölçülerin denetimi, güvenlik, itfaiye teflkilat› ve festivallerin düzenlenmesinden sorumlu devlet görevlisi (magistrat). Aerarium (Lat.): Roma devlet hazinesi. Aes grave (Lat.): Döküm tekni¤iyle üretilen Roma’n›n ilk bronz sikkeleri; ana birim as. Ager publicus (Lat.): Roma’da devlet arazisi. Esas olarak savafl neticesinde elde edilirdi. Agon (Yun.): Yar›flma, mücadele. Her türlü alandaki yar›flma için kullan›l›r. Agora (Yun.): Toplanma alan›. Bir kent-devletinde pazar, çarfl› veya sosyal yaflam›n merkezi. Agoranomos (Yun.): Ço¤. Agoranomoi. Çarfl›-pazarda görev yapan, ölçü, a¤›rl›k ve mallar›n kalitesini denetleyen memur. Akhaimenid: Ad›n› Akhaimenes’ten alan Pers sülalesi (Akhaimenidai). Akropolis (Yun.): Bir kent-devletinde kamu binalar›n›n (ve tap›naklar›n) bulundu¤u etraf› surla çevrili yüksek tepe. Alimenta (Lat.): Fakirlere ve kimsesiz çocuklara yard›m sistemi. Amici Principis (Lat.): ‹mparatorun dostlar›. Yar› resmi bir unvan. Amphiktion (Yun.): Dinsel birlik. Anayasa: Bir devletin yönetim biçimini, temel kurumlar›n›n nas›l iflleyece¤ini belirten ve halk taraf›ndan genel kabul görmüfl temel hukuk kurallar› ile yasalar bütünü. Roma’da krall›k ve cumhuriyet dönemlerinden itibaren oluflturulan anayasaya, Sulla döneminde yeni bir flekil verildi. Annales (Lat.): Roma’da y›llara göre düzenlenmifl resmi kay›tlar. Annona (Lat.): 1. Hububat (bu¤day, arpa vb.); özellikle bu¤day, 2. Roma’n›n y›ll›k bu¤day üretimi, 3. ‹mparator Septimius Severus zaman›nda konan do¤rudan ayni vergi, 4. Hububat tanr›ças›. Antitetik: Karfl›l›kl›. Apeiron (Yun.): Felsefi görüflte “sonsuzluk”. Apella (Yun.): Sparta’da Halk Meclisi. Apodyterion (Yun.): Palestra ve hamamlarda soyunma odas›. Apoikia (Yun.): Koloni. Apostata (Yun.): Din de¤ifltirenler için kullan›lan lâkap, “dönme” (özellikle Roma ‹mparatoru Iulianus için). Aprilis (Lat.): Roma takviminde Nisan. Ara Pacis Augustae (Lat.): Augustus Bar›fl Suna¤› (Roma’da). Areopagos (Yun.): Sözcük anlam› Ares Tepesi olan ve daha önce arkhon’luk yapanlar›n oluflturdu¤u en eski meclis. Aristokrasi: Soylular›n, en iyilerin (aristoi) yönetimi. Arkhon (Yun.): Yüksek devlet memuru; baz› durumlarda devletin bafl›. As (Lat.): Roma bronz sikkelerinde ana birim. Asklepieion: Sa¤l›k Tanr›s› Asklepios’a adanm›fl sa¤l›k merkezi. Asty (Yun.): Kent (özellikle merkezi alan, çekirdek k›sm›). Atl›lar: Lat. Equites. fiövalye S›n›f›. Belirli bir servete sahip kiflilerden oluflurdu. Augustus (Lat.): Sözcük anlam› “kutsal”. Roma’n›n ilk imparatoru Augustus’tan dolay› Roma imparatorlar›n›n tafl›d›¤› unvan. Augur (Lat.): Ço¤. Augures. Kufllar›n uçufluna bakarak kehanette bulunan din adam›. Aureus (Lat.): Roma alt›n sikke birimi. Auspicium (Lat.): Roma’da tanr›lar›n görüfl ve r›zas›n›n al›nmas›. Autarkeia (Yun.): Bir kent-devletinin kendine yeterli¤i, ekonomik ba¤›ms›zl›¤›. Autonomia (Yun.): Bir kent-devletinin d›fl güçlerin müdahalesi olmadan kendi kanunlar›n› yapabilmesi. Auxilia (Lat.): Esas olarak Roma’n›n ‹talya d›fl›ndaki Roma yurttafl› olmayan müttefiklerinden oluflturulan yard›mc› askeri kuvvetler.

B
Barbaros (Yun.): Ço¤. barbaroi. Hellenlerin Hellence (Yunanca) konuflmayan toplumlara verdikleri isim. Basileus (Yun.): Kral. Bema (Yun.): Kürsü. Bule (Yun.): Boule. Hellen kent-devletinde dan›flma ve idare meclisi. Buleutes (Yun.): Bouleutes. Bule üyesi yurttafllar.

C
Caesar (Lat.): Roma Consul’ü ve Dictator Julius Caesar’dan dolay› Roma ‹mparatorluk döneminde veliaht ya da prens için kullan›lan unvan. Caligae (Lat.): Çizme. ‹mparator Caligula ad›n› caligae’dan alm›flt›. Catilina nutuklar›: Consul Cicero’nun Catilina ayaklanmas›n› ortaya ç›karmak için Senatus’da verdi¤i nutuklar. Böylece Catilina, deflifre olmufl ve vatan haini ilân edilmifltir (M.Ö. 63).

156

Hellen ve Roma Tarihi Cursus honorum (Lat.): Soylu bir Roma yurttafl›n›n, memuriyet görevlerinde (kariyerinde) ilerleme kaydetme aflamalar›. Curul Aedilisi (Lat. Aedilis Curulis): Bkz. Aedilis.

Censor’lar (Lat.): Roma’da befl y›lda bir yurttafllar›n ve onlar›n sahip olduklar› servetlerin say›m›n› (census) yapan, kayd›n› tutan, senatörlerin listesini belirleyen memurlar; imperium yetkileri yoktu. Daha önce consul’lük yapm›fl kiflilerden seçilirlerdi. Centuria (Lat.): Roma lejyonunda 100 kiflilik bölük. Centurio (Lat.): Roma lejyonunda 100 kiflilik birli¤in komutan›. Cippus (Lat.): Mimari ifllevi olmayan ufak, k›sa sütun. Civitas Romana (Lat.): Roma Yurttafl›. Civitas Libera (Lat.): Özgür kent. Clementia (Lat.): Sözcük anlam› merhamet; ayn› zamanda personifikasyon. Cliens (Lat.): Ço¤. Clientes. Yanaflma. Cloaca Maxima (Lat.): Roma’daki kanalizasyon sistemi. Clupeus Virtutis (Lat.): Onurland›r›lacak kifliye sunulan (veya kap›s›na as›lan) “alt›n kalkan”. Cognomen (Lat.): Roma yurttafllar›nda aile (familia) ad›. Cohors (Lat.): Ço¤. chortes. Roma’da askeri birlik. Comitatenses (Lat. ço¤.): Büyük Constantinus zaman›nda esas olarak s›n›r›n hemen gerisinde oluflturulan mobilize saha birli¤i. Ayn› zamanda bkz. Comitatus. Comitatus (Lat.): Seyrü sefer (mobilize) halindeki ordu. Büyük Constantinus’tan itibaren oluflturuldu. Bkz. Comitatenses. Comitia Centuriata (Lat.): Roma’da patricii ile pleblerin görev yapt›¤› “Yüzler Meclisi”. Comitia Curiata (Lat.): Roma’da 30 curiae’y› kapsayan ve sadece patricii s›n›f›na aç›k meclisti. Comitia Tributa (Lat.): Pleb Meclisi. Aedilis’lerin, tribunus’lar›n ve quaestor’lar›n seçimini yapar, pleb kararlar›n› oylard›; oylama kabilelere göre olurdu. Concilium Plebis (Lat.): Roma’da pleblerin oluflturdu¤u meclis, Pleb Meclisi. Consecratio (Lat.): Tanr› mertebesine eriflme, tanr›laflt›rma. Consul (Lat.): Roma Cumhuriyet döneminde y›ll›k olarak atanan devletin en yüksek devlet memuru; devletin bafl›nda iki consul bulunurdu. ‹mparatorluk döneminde imparator unvanlar›ndan biri. Conubium (Lat.): Roma’da evlenme hakk›. Roma yurttafl›n›n sahip oldu¤u haklardan biri. Conventus (Lat.): Bir eyalet içindeki adli (hukuksal) bölge veya bölge merkezi. Corona civica (Lat.): Defne dal› ile mefle yapraklar›ndan yap›lm›fl çelenk. Curia (Lat.): Büyük aile birli¤i; Forum’daki Senato’nun toplant› yeri, meclis.

D
Damnatio memoriae (Lat.): An›n›n lanetlenmesi. Dareikos (Yun.): Pers alt›n sikkesi. December (Lat.): Roma takviminde Aral›k. Decemvir (Lat.): 10 üyeli komisyonun üyelerinden biri. Roma Cumhuriyet döneminde On iki Levha kanunlar›n› decemvir’ler (ço¤. decemviri) haz›rlam›fllard› (Decemviri Legibus Scribundis). Dekret (Lat. Decretum): Meclis karar› (kararname). Delos Deniz Birli¤i: Atina taraf›ndan M.Ö. 478 / 477’de Perslere karfl› mücadele etmek için kurulan birlik. Demiurgos (Yun.):Bir kent-devletinde yüksek devlet memuru, bafl magistrat. Demokrasi: Halk Egemenli¤i, yönetimde halk›n egemen oldu¤u sistem. Demokratia (Yun.): Demos (halk) ve kratia (yönetim) sözcüklerinden oluflan ve “Halk Yönetimi” anlam›n› tafl›yan sözcük. Bkz. Demokrasi. Demos (Yun.): Birkaç anlam› vard›r: 1. Halk, 2. Sadece erkek yurttafllar›n oluflturdu¤u topluluk, 3. Aristokratlar›n d›fl›nda kalan fakir halk, 4. Atina’daki demokratik devlet, 5. Ekklesia’y› oluflturan halk. Denarius (Lat.): Roma’da esas gümüfl sikke birimi. Dikasterion (Yun.): Ço¤. Dikasteria. Halk Mahkemesi. Ayn› zamanda bkz. Heliaia. Diadokhos (Yun.): Ço¤. Diadokhoi. Büyük ‹skender’in ard›l›, onun generallerinden biri. Dictator (Lat.): Roma’da kriz veya ola¤anüstü hal gerektiren zamanlarda alt› ay süreyle devlet yönetimini üstlenen en yüksek görevli (Örne¤in, Sulla ve Caesar). Dioecesis (Lat.): Diocletianus (M.S. 284-305) zaman›nda oluflturulan idari eyaletler; önceleri 13 adet idi, sonradan say›lar› artm›flt›r. Dioecesislerin yönetimi praetor praefectus’u veya vicarius’un elindeydi. Divus (Lat.): Tanr›. Diva (Lat.): Tanr›ça. Dominatus (Lat.): Roma’da imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yönetim biçimi; ‹mparator Diocletianus (M.S. 284-305) ile bafllar. Domus Aurea (Lat.): ‹mparator Nero’nun Roma’da kendisi için infla ettirdi¤i yap› (Alt›n Ev).

Sözlük Donativum (Lat.): Parasal arma¤an (bir tür cülus bahflifli); Roma imparatorlar› tahta geçmek için destek gördükleri praetor muhaf›zlar›na para vaat ederler ve tahta geçtikten sonra da onlara para da¤›t›rlard›. Drahmi: Hellen sikkelerinde gümüfl sikke birimi. Dupondius (Lat.): Roma bronz (pirinç) sikke birimi. Dux (Lat.): Geç Roma ‹mparatorluk döneminde vali.

157

Gregorien takvimi: 16. yüzy›l sonlar›nda Papa XIII. Gregorius taraf›ndan gelifltirilen ve günümüzde halen kullan›lan takvim.

H
Hegemon (Yun.): Lider, önder. Hekatombaion (Yun.): Hellen takviminde Temmuz’a denk gelen ay. Heliaia (Yun.): Hellen kent-devletinde bir tür halk mahkemesi. Ayn› zamanda bkz. Dikasterion. Hellen (Yun.): Yunan halk›ndan olan. Yunanlar kendilerini bu flekilde adland›r›yorlard›. Hellenistik: Büyük ‹skender’in Do¤u seferiyle birlikte Hellen kültürünün Do¤u’ya yay›lmas› ve Do¤u kültürüyle kaynaflmas›. Büyük ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› (veya Pers Krall›¤›’na son verdi¤i) tarihten Roma’n›n son Helenistik Krall›k olan Ptolemaioslar› ortadan kald›rd›¤› tarihe kadar süren dönemin ad› (M.Ö. 334 / 330 – 30). Hellanodikai (Yun.): Festival düzenleyicileri. Hellenotamiai (Yun.): Delos Deniz Birli¤i’nde hazine görevlileri. Helot (Yun. heiolos veya heioletes): Sparta’da topra¤a ba¤l› köle. Herme (Yun.): Üst k›sm› Tanr› Hermes’in büstü fleklinde sona eren dikdörtgen tafl blok; blo¤un orta yerinde phallos tasviri bulunurdu. Hierothesion (Yun.): Mezar an›t›. Hiereus (Yun.): Din adam›, “rahip”. Hippeis (Yun.): Atl›lar (Atina’da toplumun s›n›flar›ndan biri). Homonoia (Yun.): Sözcük anlam› “uyum”, “dostluk”; ayn› zamanda personifikasyon. Homo novus (Lat.): Yeni kifli. Bkz. Novus homo Hoplit (Yun. hoplites): Tam teçhizatl› (kalkan, m›zrak, k›l›ç, z›rh) Hellen piyade askeri. Hostis Publicus (Lat.): Vatan haini, devlet düflman›. Höyük: Suni tepe; üst üste yerleflimler nedeniyle oluflan suni tepe.

E
Eisphora (Yun.): Mal ve varl›ktan al›nan özel vergi; özellikle savafl gibi ola¤anüstü dönemlerde yurttafllardan ve yabanc›lardan (metoikoi) al›n›rd›. Ekklesia (Yun.): Hellen kent-devletlerinde Halk Meclisi. Elektron (Yun.): Alt›n ve gümüfl alafl›m› metal; ilk sikkeler elektrondan bas›lm›flt›. Eleusis Misterleri: “Eleusis Gizem Dinleri” olarak da ifade edilen bir kült. Devlet kontrolunda, Attika’daki Eleusis’te daha ziyade Demeter, k›z› Persephone ve Dionysos onuruna tesis edilmiflti. Emporion (Yun.): Küçük ölçekli ticaret merkezi. Epheroi (Yun.): Devlet denetçileri. Epigrafi: Yaz›tbilim. Epistates (Yun.): Hellen kent-devletinde Prytaneis’in baflkan›. Eponim (Yun. eponymos): Y›la ad›n› verme. Epos (Yun.): Kahramanl›k destan›. Equites (Lat.): Eski Roma’da Atl› S›n›f› (fiövalyeler). Era: Takvim bafl›. Ethnos (Yun.): Halk. Euergetes (Yun.): Bir kent-devletinde yararl› ifllerde kullan›lmak üzere para ba¤›fllayan, imâr faaliyetlerine katk›da bulunan, festival masraflar›n› üstlenenler kiflilere verilen onurland›rma s›fat›. Eupatridai (Yun.):Soylular (Soylu do¤anlar). Exercitus (Lat.): Ordu.

F
Familia (Lat.): Aile. Fasces (Lat.): Aras›na balta yerlefltirilmifl de¤nek demeti asa. Lictor’lar tafl›rd›. Februarius (Lat.): Roma takviminde fiubat. Fibula (Lat.): Ço¤. Fibulae. Çengelli i¤ne.

I
Ianuarius (Lat.) (Januarius): Roma takviminde Ocak. Idus (Lat.): Ay›n 15. günü (baz› aylar›n 13. günü). Imperium (Lat.): Roma’da “emretme” yetkisi. Imperator (Lat.): 1. Komutan, 2. ‹mparator. Imperium Propraetore (Lat.): Imperium yetkisine sahip propraetor. Imperium Romanum (Lat.): Roma ‹mparatorlu¤u Incitatus (Lat.): ‹mparator Caligula’n›n yar›fl at›n›n ad›.

G
Gens (Lat.): Klan veya büyük aile. Gerusia (Yun.): Yafll›lardan oluflan bir tür Dan›flma Meclisi. Gizem Dinleri: Bkz. Eleusis misterleri. Grammatistes (Yun.): E¤itimciler.

düz yaz› (nesir) fleklinde yazan kifli. Iustitia (Lat.): Dikdörtgen planl›. Ya da Atina’n›n fethetti¤i topraklarda fakir yurttafllara verdi¤i toprak parças› (kleros). Klerukhia (Yun. Isonomia (Yun. Metoikos (Yun. imparatorluk eyaletinde do¤rudan imparatora ba¤l› vali (Legatus Augusti). Logographos (Yun. Kitharistes (Yun. Khora (Yun. haberci. –devletin iste¤i üzerine– zorunlu olarak finanse etmeleri. Mil tafl›: Mesafe tafl›.): Bir tür zorunlu sponsorluk. kerukes.): Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Dictator’un yard›mc›s› (imperium yetkisine sahip). özel devlet görevlisi. Kupel: Ocak çukuru. kent-devleti yurttafl› olmayan. Zengin yurttafllar›n kamusal alandaki imâr faaliyetlerini.): Lat.): Ölçek.): Koloni kurucusu. Kapsad›¤› asker (lejyoner) say›s› cumhuriyet döneminde 4500. 1 medimnos. 38 kilogram veya 50 litre. ancak zaman içinde farkl› say›lar da söz konusudur.): ‹ç bölge. festival düzenlenmesini. Adlar›n› bildi¤imiz logographos’lar aras›nda her ikisi de Miletoslu olan Kadmos ile Hekataios’u sayabiliriz. L Latifundia (Lat. Mausoleion: Mezar an›t›. Lejyon komutan›. Magistratus): Roma’da yüksek devlet memuru. Lictor’lar omuzlar›nda fasces denen bir de¤nek demeti tafl›rlard›. Kupelasyon: F›r›nlama.): Roma’da büyük araziler. Constantinus ve Licinius taraf›ndan H›ristiyanlara hoflgörü gösterilmesini isteyen emirname (M. Hellen kent-devletlerinde de yüksek devlet memurlar› bu flekilde an›l›r. Mart ay›. Martius (Lat. takvimi. ayn› zamanda personifikasyon. Milano emirnamesi (ferman›): I. legio): Roma askeri birli¤i. Klerukhia’larda yerleflenler Atina yurttafll›k haklar›na sahiptiler. Leiturgia (Yun.): Piyade askerlerin komutan›. imparatorluk döneminde 5200 kifliden olufluyordu. Magnus (Lat. Kolonizasyon: Bir kavmin ya da bir kent halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklarda üsler kurup.): Consul’lere refakat eden görevli.): Hellen kent-devletinde yasalar karfl›s›nda eflitlik. Keruks (Yun. Isotimia (Yun. Mesogeia (Yun. 355). Ayn› zamanda s›n›rdaki süvari birli¤i komutan›.): Ço¤.): Askeri komutan. Maius (Lat.): Sözcük anlam› “Büyük”.): Kanun. Ktistes (Yun.): Komutan. Logographoi. M Magister Equitum (Lat. 313).): Müzik ve lirik fliir e¤itimcileri.): Ço¤. Ulak. Yabanc›. Karum: Pazar yeri (Hitit. mitoloji gibi insanlar›n ilgisini çeken konular› rhapsodos’lar gibi fliir diliyle de¤il. J Jülyen takvimi: Iulius Caesar zaman›nda haz›rlanan Roma K Kalendae (Lat.): Roma takviminde ay›n ilk günü. Iunius: Roma takviminde Haziran.): Atina’n›n deniz k›y›s› ve adalar gibi stratejik mevkilerde kurdu¤u özel koloniler. kahramanl›klar. Asur gibi Do¤u toplumlar›nda).S.): Sahip olunan toprak parças›n›n “hisse / pay” anlam›n› tafl›yan Hellence ad›. Interrex (Lat. Lejyon (Lat. baflka bir yerden gelip oraya yerleflmifl. mesaj götüren. Magistrat (Lat. imparator vekili.Ö.): Hellen kent-devletinde herkesin her makama gelebilme hakk›. çiftlik arazisi. ön avlulu basit yap›. Megaron (Yun. oray› yurt edinme süreci. Isegoria (Yun. Kült: Tanr› veya kahraman tap›n›m›.): Ço¤.): Tanr› Hermes’in asas›. Magister Peditum (Lat. Kutsal Savafl: Phokislilerin Delphoi Apollon Tap›na¤›n› iflgal etmeleri üzerine Phokis ile Thebai aras›ndaki patlak veren savafl (M. Lictor (Lat. Linear A ve B: Tunç Ça¤›nda Girit ve Miken uygarl›klar›nda kullan›lan çizgisel yaz›. metoikoi. Kral Yolu: Susa’dan Sardeis’e uzanan ticari ve askeri amaçl› yol (daha çok Pers döneminde). Kerykeion (Yun. . gidilecek yere olan uzakl›¤›n belirtildi¤i yuvarlak tafl. Lex (Lat. süvari kuvvetlerine komuta ederdi. gemi inflas›n› vb.): Sözcük anlam› “Daha büyük”. Komedia (Yun. mozole. Kent tarihi.): Sözcük anlam› “adalet”. Lavagetas: Akha kral›n›n yard›mc›s›.): Kent-devletinin k›rsal›.): Roma’da kral öldü¤ünde yenisi seçilinceye kadar devletin bafl›na geçen kifli. Kiklopik: Mitolojideki Kyklops adl› devlerin tafl›yabilece¤i kadar büyük-iri (özellikle tafl). Medimnos (Yun.): Sahne’de gerçeklefltirilen oyun türü.158 Hellen ve Roma Tarihi Legatus (Lat. Magister Militum (Lat. kile. Kleros (Yun. Imperium maius (= daha büyük bir emretme yetkisi).): Hellen kent-devletinde mecliste konuflma özgürlü¤ü.

): Sözcük anlam› “tap›nak muhaf›z›”. Eski Ça¤’da Akhaimenidler. Genellikle zengin olmalar›na ra¤men. Paidotribes (Yun. P Paideia (Yun. Patronus (Lat. patricii): Soylu.Sözlük Monarfli: Tek kifli egemenli¤ine dayal› yönetim sistemi (ör. Neokoros (Yun. Phallos (Yun. Parth: M. November (Lat. di¤er Senatus üyeleri –o kiflinin Senatus gelene¤inden gelmedi¤ini ima etmek için– ona novus homo (yeni insan. do¤ufltan soyluluk esas de¤ildir.): Roma yurttafl› olmayan bir kifliyi himayesine al›p onu koruyan. ostraka.): Ion Birli¤i.Ö. Ostrakismos (Yun. Persler: Çekirdek bölgeleri ‹ran olan halk. Pax (Lat. Müttefikler Savafl›: Ayn› zamanda “Sosyal Savafl” olarak da bilinir. Parasang: Pers uzakl›k ölçüsü. 91-88).): Roma kenti (ve yurttafll›¤›) statüsü verilerek Roma’n›n korumas› alt›na al›nan fakat iç ifllerinde özgür (otonom) olan ‹talya’daki kent-devletlerine ya da bu flekilde tesis edilmifl kentlere ve kapsad›klar› topluma verilen isim. Arsakidler (Parthlar) ve Sasaniler olarak üç büyük hanedan olarak ‹ran ve çevresinde hüküm sürmüfllerdir. ailesinde veya sülalesinde daha önce senatörlük yapm›fl olmayan bir kifli girdi¤inde. ad. Okhlokratia (Yun. Nus (Yun. organize olmam›fl ama belirli bir siyasal görüfl etraf›nda toplanm›fl grup.): Deyim. daha çok bereket ile ilgilidir. Oligarfli (Yun.): Yaz›l› yasalar. oikistes): Koloni kurucusu. Paralia (Yun.): Roma takviminde ay›n 5. Keramik parças›. Nomothetai (Yun. Nonae (Lat. genellikle muhafazakâr nitelikli aristokratlar ve senato üyele- . Krall›k).): Ço¤. onlar› kötü al›flkanl›klardan uzak tutan ve okula götürülmesinden sorumlu bir tür ev kölesi. 1 parasang yaklafl›k 5.): Roma Bar›fl›. Panionion (Yun.): Olgunluk ça¤›na gelinceye kadar çocuklar›n e¤itimlerinin aksamamas›n› sa¤layan. Panhellen: Hellen birli¤i. Pax Romana (Lat.): Bar›fl. günü).): Roma dostu. optimates): Roma’da. Alt tabakadan gelip aristokrasi s›n›f›na yükselen kifli. Ostrakophoria (Yun. Nomoi (Yun. Phalanks: Sarissa ad›n› tafl›yan uzun m›zrakl› “hoplit” denen askerlerden oluflan hareket yetene¤i yüksek askeri birlik. Philoromaios (Yun. Peripatetik Okul: Aristoteles’in okulu (Lykeion). Paidagogos (Yun. Daha ziyade Hellenistik krallar›n kulland›klar› unvan. Municipium (Lat.): Roma takviminde Ekim. ‹talya’n›n güneyindeki Roma müttefiki kentler ile Roma aras›ndaki savafl (M. Kas›m ay›.): Vergi.Oligarkhia): Bir grubun (az›nl›¤›n) yönetimi. Nomos (Yun.): Özellikle Sparta’da kentin civar›nda oturan yar›-yurttafllar. vergi.):Lat. Monophthalmos (Yun. Optimat’lar (Lat. 159 rinden olufluyordu ve halk›n afla¤› tabakalar›yla (populares) çat›flma halindeydi.): E¤itim.): Kanun. Nomen: Lat. O October (Lat.): “Tek gözlü” anlam›nda lâkap. yeni kifli) derlerdi. zengin Roma yurttafllar›.): Avam Yönetimi.): Erkek cinsel organ›n›n tasviri.): Deniz savafl›. Pentakosiomedimnoi (Yun. Roma’da. Phoros (Yun. üyelerinin esas olarak patricii veya soylu s›n›f›na mensup kiflilerden olufltu¤u Senatus’a.) Nous: Ak›l.): Atletizm e¤itimcileri. halk yönetiminin yani demokrasinin bozulmufl biçimi.): Roma’da aile babas› (evin reisi).): K›y›. günü (baz› aylar›n 7. Ostrakon (Yun. 247’de Arsakes taraf›ndan kurulan Pers hanedan› Arsakidlerin genel ad›.): Çanak çömlek parças› kullanarak oy verme. Oikist (Yun. özellikle Antigonos için. Pater Patriae: “Vatan›n Babas›” unvan›. dolaflarak ders verdi¤inden bu flekilde an›l›rd›. senato üyeleri bu s›n›ftan ç›kard›. Pater Familias (Lat.): Çanak Çömlek Mahkemesi. Patricius’lar (Ço¤. sonradan görme.): Atina’da 500 medimnoi ve üstü geliri olan s›n›f.): Yasa koyucular.2 km. Bir görüfle göre municipium’lar›n oy verme hakk› bulunmuyordu. imparator tap›na¤›n› (kültünü) iflaret eder. Perioikoi (Yun. Daha ziyade Roma imparatorlar› bu unvan› al›rd›. N Naumakhia (Yun. haklar›n› gözeten kifli.Ö. Numismatik: Sikke bilimi. Novus Homo (Lat.

esas olarak sosyal ve dinsel birlik. publicanus.): Kent Prefekti. onun yetkilerine sahip yüksek devlet memuru. Roma imparatorlar› da bu unvan› alm›fllard›r.): 1. Cumhuriyet Dönemi sonlar›nda.): Küçük kabile. esas olarak patrici s›n›f›ndan olanlar›n yapt›¤› bir görevdi.) (tek. tribunus plebis): Ço¤. devlet dininin bafl›. Imperium yetkisine sahip olan praetor’luk görevi. Pius (Lat. Propraetor (Lat. prytanis): Hellen kent-devletinde. Prytaneis (Yun.): Sözcü¤ün kökeni princeps’e (birinci kifli) dayanmakta olup “birinci kiflinin yönetimi” anlam›ndad›r.): Kral.): Cumhuriyet (Roma Devleti).): Kutsal ifllere bakan kral.): Kent Praetor’u. klan. afla¤› halk tabakas›ndan olanlara pleb denilmifltir. Sonradan.): “Gençler aras›nda birinci”. Pleb haklar›n› koruyan on kiflilik memur grubu.): Bafl Rahip.): Devlet düflman› veya vatan haini ilân edileni yarg›lamadan ölüme mahkum etmek. dinsel törenlerin organizasyonundan ve kurban ifllerinin düzenlenmesinden sorumlu. bir metoikos’un patronus’u. Poliorketes (Yun. Pontifex Maximus (Lat.): Yurttafll›k. Polis (Yun.): Kabile.): Tek. ‹mparator Augustustan itibaren Roma imparatorlar› Tribunicia Potestas (Tribunluk Gücü) unvan› almaya bafllad›lar.): Patricii ve Pleblerin oluflturdu¤u Roma halk›.): Roma takviminde Temmuz ay›. Tacitus da Principatus Dönemi’ni (‹mparatorluk Dönemi) bafllatan Augustus’u princeps olarak tan›mlam›flt›. daha sonra günümüzdeki anlam›na yak›n olarak “eyalet” anlam›nda kullan›lm›flt›r. Princeps senatus (Lat. Plebler (Lat. ‹mparator Antoninus Pius. demos lideri. Populus Romanus (Lat. devlete ve aileye sayg›l›. Praetor: Roma’da yüksek devlet memuru. Praetor Urbanus (Lat. Örne¤in. Principatus yönetiminde özellikle imparatorun. Daha sonra ileride tahta geçecek prensler için de ayn› unvan kullan›ld›. Proletarii (Lat. belirli bir co¤rafi alan› yönetmek (imperium) için seçilen veya atanan üst düzey bir Roma magistrat›n›n görev tan›m›d›r.): Senato’nun lideri. Esas olarak Makedon Demetrios’un unvan›. proconsul unvan›yla bir eyaletin yönetiminde görevlendirilirdi. Proconsul (Lat. plebes): Roma’da siyasal olarak örgütlenmifl ve patricii’ye muhalif olan grup. Prostates (Yun. Provincia (Lat.): Roma’da halk›n en alt tabakas›. Birinci Triumvir’li¤i oluflturan Caesar. ço¤..): “Eflitler aras›nda birinci”. Zengin veya fakir. Patricii ile ayn› haklara sahip olmak için mücadele etmifllerdir. Proscriptio (Lat. Veto haklar› vard›. Cicero.): Roma’da mali ifllerden ve devlet hazinesinden sorumlu devlet memuru. Ancak. Pleb tribunu (Lat. Ptolemaion: Ptolemaioslara iliflkin kült yap›s›.160 Hellen ve Roma Tarihi Princeps Iuventutis (Lat. yine de. Princeps (Lat. Politeia (Yun. Keza.): Tanr›lara. ayn› kariyeri paylaflan kiflilerden biri oldu¤u ve geçmiflinde ayn› kariyere sahip di¤er kiflilerin de ayn› mevkiye gelebileceklerinin imkân› bulundu¤unu imâ etmek için kullan›lan bir ifade. plebs. Quintilis (Lat.): Praetor’un yerine geçen.): Sözcük anlam› “consul’ün yerine görev yapan” demek olan proconsul bir tür promagistrat idi. yanaflma (cliens). Roma’da principatus dönemi ayn› zamanda Diocletianus ile bafllayan Monarfli yönetimine kadar imparatorluk dönemini ifade eder. Roma’da vergi mültezimleri. Devletin tüm acil iflleri önce Prytaneis taraf›ndan ele al›n›rd›. Atina’da. ‹mparatorlar s›fat olarak da kullanm›fllard›r. Praefectus Urbanus (Lat.): Sözcük anlam› “önder” veya “birinci kifli”. Q Quaestor (Lat. kabilenin (phyle) alt bölümü. R Res Publica (Lat. tek. tribuni plebis. 2. Rex (Lat. Daha önce consul’lük yapm›fl kiflilerden seçilen kifli. Atl› S›n›f› (Equites) Augustus’un torunlar› Gaius ve Lucius’u princeps iuventutis ilân ederek Atl› S›n›f›’n›n liderleri olarak tan›mlam›flt›. . Prytaneis’in toplant› yeri Prytaneion ad› verilen yuvarlak planl› (tholos) bir mekând›. Ancak. Principatus (Lat. Publicani (Lat. Görevleri hukuki meselelerde (yarg›) consul’lerin yükünü hafifletmekti. ‹mparatorluk Dönemi’nde imparator da bu unvan› tafl›yordu.): Sözcük anlam› “kuflat›c›”. Phratria (Yun. Bule’nin alt komisyonu olarak görev yapan Bule’nin 50 üyesi. Rex Sacrorum (Lat.): Siyasal ve sosyal olarak örgütlenmifl kent-devleti. Pompeius ve Crassus’u principes (= birinci yurttafllar) olarak adland›rm›flt›. primus inter pares s›fat›n›n yüklendi¤i kiflinin di¤erlerinden üstün oldu¤u ya da en az›ndan öyle görülmesi gerekti¤i gerçe¤i de vard›r. yerel Romal› veya yabanc› (ör. ölüme mahkum edilenlerin liste halinde ilân edilmesi. Primus inter pares (Lat. Sabinler) olabilirlerdi. imperium yetkisine sahipti. Phyle (Yun.): Köken itibariyle. proletarya.

Sasani: Parth Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Ardaflir ile birlikte ‹ran’da kurulan devlet. Sympoliteia (Yun.): Roma’n›n çap› en büyük bronz sikke birimi. Sofist (Yun. yüzy›ldan itibaren kentten kente dolaflarak para karfl›l›¤› yaflamda gerekli olan bilgileri (gramer.): Geç Roma’da tedavüle ç›kan alt›n sikke. Sikkelerde ve yaz›tlarda SC olarak k›salt›l›r. borçlar›n silinmesi (özellikle Solon zaman›nda). siyaset) ders veya e¤itim amaçl› veren kifliler de Sofist olarak adland›r›lm›fllard›r.): Meclis. Roma devletini ima eder. Strategos (Yun.S. üzerinde kendisini bas›p tedavüle sokan devletin yaz› ve iflareti (tip) bulunan metalden yuvarlak ödeme arac›.S. Sestertius (Lat.Ö.) (trajedi): Edebiyat›n önemli bir türü. Tetrarfli: Bkz. bilge kifli anlam›n› tafl›maktad›r. Tholos (Yun.): Senato. Seisakhtheia (Yun. Solidus (Lat.): Yuvarlak yap›.): Hatip Rhetorik: Hitabet.): Birkaç ufak yerleflim biriminin (örne¤in köylerin) bir araya gelerek bir kent-devletini meydana getirmesi. ‹lgilendikleri bafll›ca konular ahlak ve mant›k idi. Rhetor (Yun.): Hoplitlerin kulland›¤› uzun m›zrak. September (Lat. 284-305) ile birlikte bafllayan dörtlü yönetim sistemi: iki augustus ve iki caesar. Tribus (Lat. insan› “yaflam›n merkezi” ve “her fleyin ölçüsü” olarak kabul etmifllerdi. Cumhuriyet Dönemi’nde önemli olmas›na karfl›n. (M. ellerindeki de¤nekle ritm tutarak kahramanl›k ve mitoloji içerikli fliirler okuyorlard› (Örne¤in. Synoikismos (Yun. yasal olmayan bir flekilde ele geçiren kifli.): Komutan. Soter (Yun.): Senatus Populusque Romanus (Roma Senatosu ve Halk›). Sella curilis (Lat. Servus (Lat. Thesmoi (Yun. Halk Meclisi’nin ald›¤› kararlar Senato taraf›ndan onaylanmadan yasalaflmazd›. Tiran (Yun. hitabet. Sophistes): Sözcük anlam› herhangi bir alanda usta. Müttefikler Savafl›. yönetimi zorla. Tragedia (Yun. bafl magistrat.): Birkaç kent-devletinin bir araya getirilmesi.Sözlük Rhapsodos (Yun.): Sözlü yasalar. servi. Synhedrion (Yun.): Devletin yüksek magistrat›. Sikke: A¤›rl›¤› ve çap› önceden ayarlanm›fl. tyrannos): Oligarfli ile yönetilen kent-devletlerinde. sözcük anlam› “keçi flark›s›”.): Geç Roma’da s›n›r birlikleri. ‹mparator Augustus’tan itibaren Sextilis.): Curul sandalyesi. Stoac›l›k: Kurucusu Kitionlu Zenon olup Hellenistik dönemde ortaya ç›km›flt›r. Köle.): A¤›rl›k birimi. Senatus (Lat. Tetrarkhia (Yun. Augustus olarak de¤ifltirilmifltir. Sextilis (Lat. Tributus (Lat.) (tetrarfli): Diocletianus (M.): Vergi. Sementasyon: Elektronda bulunan alt›n ve gümüflü birbirinden ay›rmak için kullan›lan tavlama yöntemi. Symmakhia (Yun. Senatus consultum (Lat. M. Aç›l›r kapan›r makam koltu¤u.): Birlik. 224).): Ço¤. 161 S. Tetrakhia.Q.): Üçte bir anlam›n› tafl›yan bölüm / bölge (özellikle Solon ve Kleisthenes zaman›nda Atina’da). Bu kifli Atina’daki Stoa Poikile’de ders verdi¤inden dolay› onun felsefesi de stoac›l›k olarak adland›r›lm›flt›. .): Varl›kl› kiflilerin iktidarda önemli pozisyonlara geldi¤i yönetim sistemi.): Pers gümüfl sikkesi. ‹mparatorluk Dönemi’nde imparatorun ön planda olmas› Senato’nun önemini azaltm›flt›. Timokrasi (Yun. Trittys (Yun.): Hellen kent-devletinde (Atina’da) toplumun en alt s›n›f›. Satrap: Pers ‹mparatorlu¤u’ndaki belirli yönetim bölgelerinin bafl›ndaki kifli (vali). Tribunicia potestas (Lat. ayn› zamanda eski Hellen kentdevletinde yüksek devlet memuru (bafl magistrat).): Roma takviminde A¤ustos.): Halk Tribunus’unun (Tribunus Plebis) gücü. Zaman içinde üye say›s›nda baz› farkl›l›klar görülse de. genel olarak 600 senatör görev yapard›. külfetten kurtulma. 5.P. Siglos (Yun. T Talanton (Yun.): Yükten. Tetradrahmi: Dört drahmi de¤erinde gümüfl sikke birimi. S Sarissa (Yun.): Senatus karar›.R (Lat. Ripenses (Lat. Stephanephoros (Yun. Sosyal Savafl: Bkz. felsefe. Homeros).): Roma’da kabile. Thetes (Yun.): Kurtar›c›.): Roma takviminde Eylül. Hellen kent-devletinde (Atina’da) Prytaneis’in toplant› yeri.): Kentten kente dolaflarak. Roma’da esas olarak optimatlardan (optimates) seçilen üyelerden oluflurdu. Hellen felsefesinde Sofistler.

Z Zeugitai (Yun. Triumviri): Roma’da devlet yönetimini üstlenen üçlü komisyon.): 1 / 12 de¤erinde sikke veya a¤›rl›k birimi. Virtus (Lat. Vicarius (Lat. Quirinalis. küçük ölçekli konaklama yeri. yak. Triumvir’lik (M. 620-550 aras›ndaki dönemde ak›l ve bilgeliklerinden dolay› öne ç›kan kiflilere verilen ad. Aventinus. Prieneli Bias. Octavianus ve Lepidus.162 Hellen ve Roma Tarihi Triumvir’ler (Lat. Tümülüs: ‹çinde mezar odas› bulunan y›¤ma tepe. Khenail› Myson. Mytileneli Pittakos.): Solon’un Atina toplumunu s›n›fland›rmas›nda küçük çiftçilerden oluflan üçüncü s›n›f. ayn› zamanda personifikasyon.): Dioecesis yöneticisi. Capitolium.): Maximinus’a karfl› mücadele edildi¤i s›rada Senatus taraf›ndan oluflturulan 20 kiflilik meclis / komisyon. . Bu konuda bilgi veren kayna¤a göre de¤ifliklik gösterse de ad› en fazla geçenler flunlard›r: Miletoslu Thales. Roma’da emekli asker. Esquilinus. özellikle Asur’da. Triumvir’lik (M. 43): Marcus Antonius. Vanaks: Akhalarda kral. I. veterani.Ö.Ö. Caesar ve Crassus. U Uncia (Lat. veteranus): Ço¤. Caelius. 60): Pompeius. Triumviri Rei Publicae Constituendae: Cumhuriyeti (devleti) kurmakla görevli üçlü (triumvir’ler). Yedi Tepe: Roma’da Palatinus. Spartal› Khilon. Lindoslu Kleobulos.Ö. Y Yedi Bilge: M. V Vabartum: Do¤u toplumlar›nda. Vigintiviri (Lat. 1 as = 12 uncia.): Erdem. II. Veteran (Lat. Atinal› Solon. Viminalis.