You are on page 1of 168

T.C.

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2364 AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1361

HELLEN VE ROMA TAR‹H‹

Yazar Prof.Dr. O¤uz TEK‹N (Ünite 1-8)

Editör Prof.Dr. O¤uz TEK‹N

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹

Bu kitab›n bas›m, yay›m ve sat›fl haklar› Anadolu Üniversitesine aittir. “Uzaktan Ö¤retim” tekni¤ine uygun olarak haz›rlanan bu kitab›n bütün haklar› sakl›d›r. ‹lgili kurulufltan izin almadan kitab›n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay›t veya baflka flekillerde ço¤alt›lamaz, bas›lamaz ve da¤›t›lamaz. Copyright © 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University.

UZAKTAN Ö⁄RET‹M TASARIM B‹R‹M‹ Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K›l›ç Genel Koordinatör Yard›mc›s› Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö¤retim Tasar›mc›lar› Yrd.Doç.Dr. Alper Tolga Kumtepe Uzm. Orkun fien Grafik Tasar›m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z Ö¤r.Gör. Nilgün Salur Ölçme De¤erlendirme Sorumlusu Ö¤r.Gör. Özlem Doruk Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç›kö¤retim Fakültesi Dizgi Ekibi

Hellen ve Roma Tarihi

ISBN 978-975-06-1038-7 1. Bask› Bu kitap ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Web-Ofset Tesislerinde 6.000 adet bas›lm›flt›r. ESK‹fiEH‹R, Eylül 2011

‹çindekiler

iii

‹çindekiler
Önsöz ............................................................................................................ vii

Ege’de Tunç Ça¤›.....................................................................
EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI..................................................................... EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ .......................................................... K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ ............................................................... G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I ........................................................ YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I........................................................ TROIA ........................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Okuma Parças› ........................................................................................... .. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................... EGE VE DOR GÖÇLER‹................................................................................ EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ .............................................................................. YUNAN ALFABES‹ ....................................................................................... KENT-DEVLET‹ ............................................................................................ Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri..................................................... Yönetim Biçimleri ........................................................................................ Yönetim Kurumlar› ...................................................................................... Magistratlar..................................................................................................... Halk................................................................................................................ AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI ........................................... Drakon .......................................................................................................... Solon ............................................................................................................. Tiran Peisistratos ve O¤ullar›........................................................................ Kleisthenes ve Demokrasi ........................................................................... KOLON‹ZASYON ......................................................................................... Tan›m› ............................................................................................................ Nedenleri ....................................................................................................... Sonuçlar› ....................................................................................................... Özet ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m ..................................................................................... Okuma Parças› .............................................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .............................................................................. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................... PERSLER......................................................................................................... IONIA AYAKLANMASI.................................................................................. PERS-HELLEN SAVAfiLARI ............................................................................ Maraton Savafl›............................................................................................... Artemision ve Thermopylai Savafllar›........................................................... Salamis Deniz Savafl›..................................................................................... Plataia ve Mykale Savafllar›........................................................................... I. Delos Deniz Birli¤i ....................................................................................

2
3 3 4 5 10 14 16 17 18 18 19 19

1. ÜN‹TE

Ege Göçleri, Kent-Devletleri ve Kolonizasyon ..................... 20
21 23 24 24 24 26 28 28 29 29 30 30 31 32 33 33 33 33 34 35 36 36 37 37

2. ÜN‹TE

M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar› .......................................................... 38
39 40 41 41 42 42 42 43

3. ÜN‹TE

............................................................................................................................................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ................................................................................................................................................ Ipsos Savafl› .. PHILIPPOS .................................... Korinthos Birli¤i ............................................................... THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ ........ ‹K‹NC‹ DELOS DEN‹Z B‹RL‹⁄‹ .............................................................................................................................................................................................................. Arginussai Savafl› ....................................................................................................................................................................................................... Lydia’da............................................................................................................................................................................................. Özet............................................................................................................................................................... Okuma Parças› .......... .................................................................................................................................. Korupedion Savafl› .................. ÜN‹TE Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤.......................................... Gaugamela Savafl› .... 44 44 44 44 45 45 46 46 46 46 47 48 49 49 50 52 53 54 54 55 57 58 58 59 59 60 60 61 61 62 62 63 63 63 64 65 66 67 68 68 68 69 70 71 73 74 74 74 75 4............................................................. SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI .......................................................................... Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i ....................................................................... Okuma Parças› .................................. Ionia’da ............................ Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ......................... Issos Savafl› ..................................................... ......................................................................................................... Aigospotamoi Savafl› .................................................................................................................................................................................... Phrygia’da .................................................................................... BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹ ................................................................................................................................................................ Lykia’da ............................................................................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ...................................................................................................... Khaironeia Savafl› ........................................ Gaza Savafl›........................................................................................................ Anadolu’ya Geçifl .................. Sicilya Seferi............................................................................... Triparadeisos’taki Devlet Konseyi ....................................................................................................................... ‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi .................... Özet ..................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ...... Galatia’dan Kilikia’ya........................................... Karia’da ...................................................................................................................................................................................................... Nikias Bar›fl›.. Kendimizi S›nayal›m .................... BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹...................................................... Lysandros’un Notion Zaferi ............................................................................................................ Kutsal Savafl ....................... Savafl›n Bafllamas›................................................................................... PELOPONNESOS SAVAfiI ........................ Savafl›n Nedeni ....... Pamphylia’da ........................................................................ Arkhidamos Savafl› ......................................... Kendimizi S›nayal›m ...................................................................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ........ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ........................................................................... Pisidia’da ...................................................................................................................................................................................................................................iv ‹çindekiler Hellenlerin Do¤u Akdeniz Seferi ve Kallias Bar›fl› ......................... 56 MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II........................... KORINTHOS SAVAfiI .................

. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ...................................................... MITHRADATES SAVAfiLARI.......................................... CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI................ YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR................................................................... Haziran 68-Ocak 69) ...................................................................................................................... Caligula (M.......................................................................... Makedon Savafllar›. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri . 14-37)......................................... 14)......... 79-81) . 41-54) ........................ ÜN‹TE Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na...................................................................................... Vitellius (M....................................................................... 81-96) ................................................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ......... Kartaca Savafllar›.............................. 37-41) ................................................................... Okuma Parças› ................................................................................................... Galba (M.......................................................... Samnit Savafllar›................................................................................................... ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI ......................................‹çindekiler v Roma: Kuruluflu................................................................. Domitianus (M...................... Octavianus’un Zaferi .................................................................................................................... Özet ..................................................................................................... Vespasianus (M..................... Antiokhos ‹le Savafl.......................................... KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ VE DEVLET ‹DARES‹ .......... ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI .................... ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI ......................................................... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ................................................... ON ‹K‹ LEVHA KANUNLARI ......................................................................................................... ÜN‹TE ....................... 69-79) .... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .............................................................................. 54-68) ...................................S... 77 77 78 79 80 81 82 82 82 82 83 84 84 85 85 86 86 86 87 88 88 90 91 92 92 93 93 5.................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .................................................................S........................................................................................................................... Seleukos Kral› III........................................................................... Tiberius (M...................................................................... Ocak-Nisan 69) ........... Okuma Parças› ............ ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹........................................................................................................ .... Nero (M........... Kendimizi S›nayal›m ....................................S......................................................... DÖRT ‹MPARATORLAR YILI ................................. Otho (M................................................................................................................ 94 IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI .................................................................... Pompeius ............................... Kendimizi S›nayal›m............................................................................................................... Nisan-Aral›k 69).........S.....................................................................................................................................S.................... Titus (M.................................................................... ‹kinci Triumvir’lik.... Claudius (M........... GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI ...............S.................... Dictator Sulla ve Reformlar›..............................................................................................S...S.................... Augustus (M.................................................. 76 ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI............................................. 27-M.................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ................................................ Özet....Ö............ ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ .................. Birinci Triumvir’lik ve Caesar ......................... 95 95 98 99 100 101 103 103 103 104 105 105 106 107 109 111 112 112 112 113 6....................................S.......................................................................S............ FLAVIUS HANEDANI .....................S....................................................... MÜTTEF‹KLER SAVAfiI ...........................................................

................................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ............................... Özet ........................................................ Valentinianus (M...................... Nerva (M..............................S.....S.....S..........S............................... 402-450) ........................................... 307-337) .......... 253-260) Aurelianus’a (M........................................S.............. .. 308-324) ............ Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................. 211) ...................S.......................... 114 EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR ............................................ ÜN‹TE Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na ......................... ANTONINUS HANEDANI ......................................................................................... 98-117) .............................S.............................................. Elagabalus (M... 284-305) ve Maximianus (M................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ........ 379-395) ................. Özet ....................... Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M................................. 115 115 115 117 119 119 120 122 124 124 126 127 128 130 131 132 132 133 133 135 135 135 137 138 141 141 141 144 145 145 145 146 146 147 147 147 147 149 150 151 152 152 153 153 8.................................................................. ÜN‹TE Askeri Anarfli Dönemi’nden Theodosius Hanedan›na..... Sözlük ........ Constantinus (M..... Septimius Severus (M........ III.......................... THEODOSIUS HANEDANI .... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .... 286-305 ve 307-308) .............................................................................S..... 364-378) ..... .................................................................. 138-161) .. Licinius (M................................................ 155 .............. Gratianus (M...................................................... 238: I............. 134 ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI ..................... 361-363) ....... VALENTINIANUS HANEDANI .S................... Traianus (M.......................................................... 235-238) (M......S...........S............................................................ Honorius (M...... 363-364) .... 375-392) ....................................... Marcus Aurelius (M...................................................... Iulianus (M................. Kendimizi S›nayal›m ......S. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ........................................ I.................................S................... Valens (M....... Severus Alexander (M...............................S........... Valerianus’tan (M.............................. Theodosius (M.S...............................................................S................... Balbinus) ...............................S..............vi ‹çindekiler 7................................. SEVERUS HANEDANI ............................................... Pupienus.......... Valentinianus (M......... Gordianus...... Okuma Parças› .......................................................................................................S............................... 180-193) ................................ Hadrianus (M...........................................S..............................S... Caracalla (M.............. CONSTANTINUS HANEDANI........................................................... 218-222)...S............................. Theodosius (M........... 161-169).............................. 367-383) ............................S......... Maximinus Thrax (M............................................ Iovianus (M................S.........................S............. Gordianus’tan (M..................................S......... 161-180) ve Lucius Verus (M...................... II..........S...... Gordianus.......................... 364-375) .................................................... Okuma Parças› .......... 270-275) .......S.............................. II.......... 96-98) ....S....... 253)............................. I............................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .............................................................. 193-211) ............................... 222-235). II.......................................................S................................................................................................. Commodus (M.......S.............................. I.......S..S... 238-244) Aemilianus’a (M............................................. Kendimizi S›nayal›m ............... 395-408) ........... 393-423) ve Arcadius (M.. Antoninus Pius (M........... 117-138) ............................. 211-217) ve Geta (M..........................

Kuflkusuz Atinal›lar bu savaflta yaln›z de¤ildiler. Bu devasa imparatorlu¤un s›n›rlar›n› korumak ve ondan pay almak. Ege göçleri. Gürkan Ergin. Fakat biz. inanc›ndan. Roma’n›n bat›daki yar›s›n›n M. Arafl. art›k. Hellenistik Ça¤. yine k›l›çla d›fl güçlere teslim oldu. Bat›n›n en büyük gücü Atinal›lar’›n savafl› damgas›n› vurmufltur.Gör. Hellen tarih ve uygarl›¤›n›n oluflum ve geliflim aflamalar›n› en iyi flekilde gözler önüne sermektedir. Tarihin gelmifl geçmifl en büyük komutan› olarak kabul edilen Büyük ‹skenderle birlikte Hellen kültürünün s›n›rlar› Akdeniz’in ötesine taflt›. yüzy›l bu savaflla kalmad›. Yrd. Üçüncü ünite. 476 y›l› ile s›n›rlad›k. Pers tehlikesini bir ölçüde atlatan Hellenler. Gerçekten de bir Akdeniz imparatorlu¤una dönüflmüfl olan Roma.Önsöz vii Önsöz Aç›k Ö¤retim Fakültesi. Beflinci üniteyle art›k Roma’n›n Cumhuriyet dönemine geçilmektedir.Vedat Çelgin. ayn› zamanda Hellenlerin Hellenlere karfl› savafl›na da sahne oldu. Ancak M. Dördüncü bölüm. Savafl›n bir kutbunda Atina. Yunanistan’la s›n›rl› kalmay›p.Dr.S. Girit’deki Minos uygarl›¤› ve Yunanistan’daki Miken uygarl›¤› gerçekten de Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n öncüsüdürler. A. d›fl güçlerin bask›s›na fazla dayanamad›. di¤er kutbunda Sparta vard›. bu kez kendi aralar›nda savaflt›lar. müttefiklerin deste¤iyle Perslere karfl› varl›klar›n› ve onurlar›n› koruma çabas› içindeydiler. Bu vesileyle kitab›n haz›rl›k sürecinde yard›mlar›n› esirgemeyen Prof. Kuflkusuz kitab›n ana eksenini Hellen ve Roma tarihi oluflturmaktad›r.Dr. Editör ve Yazar Prof. Alt›nc› ve yedinci ünitelerde Roma ‹mparatorlu¤u’nun en parlak ikiyüzy›l› anlat›lmaktad›r. Hellen uygarl›¤›n›n. Bu döneme Do¤u’nun en büyük gücü Perslerle. Kitab›n son ünitesinde ise bir yandan Roma ‹mparatorlu¤u’nun içine düfltü¤ü anarfli ve kaos gözler önüne serilirken.Doç.Ö. Birinci ünitede. Aliye Erol-Özdizbay ve ‹nci Türko¤lu’na teflekkür ederim. 5. kolonizasyonla Ege ve Akdeniz dünyas›na yay›ld›¤› bir süreç söz konusudur. kültüre oldu¤u kadar savafllara da damgas›n› vurdu. Prof.Gör. imparatorlu¤un do¤u yar›s› varl›¤›n› ve Akdeniz co¤rafyas›ndaki egemenli¤ini sürdürmeye devam etti. Hellen tarihinin oluflmas›na ön ayak olan ya da Hellen tarihinin en erken izlerinin bulunabilece¤i Ege co¤rafyas›n›n Tunç Ça¤› anlat›lmaktad›r. mimarisinden ve de yaflam biçiminden bir hayli farkl› bir yap›da oldu¤undan dolay› çok sonralar› modern tarihçiler taraf›ndan “Bizans” olarak adland›r›lan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nu kitaba dahil etmedik. Hellen dünyas›nda 盤›r açan bir dönemdir.Dr. O¤uz TEK‹N . D›fl güçleri k›l›çla teslim alan imparatorluk. kitab›m›z› M. Bedia Demirifl.S. Ege ve Akdeniz dünyas›n›n yaklafl›k 3500 y›ll›k bir dönemi ele al›nd›. ‹kinci ünitede. Hamdi fiahin.Dr. Tarih Bölümü ö¤rencilerine yönelik haz›rlanan bu kitap sekiz ünite olarak tasarland›. 476’da son bulmas›yla. klasik Roma anlay›fl›ndan. Bu dönem.Dr. Ege Dünyas›n› sarsan bir dönemi yans›tmaktad›r. kent-devletleri ve kolonizasyon ele al›nd›. öte yandan toparlanma ve yeniden yap›lanma çabalar›n›n bofla ç›karak nihayetindeki çözülme ve ikiye ayr›lma süreci ele al›nmaktad›r. baflka bir mücadelenin bafllamas›na neden oldu. Kitapta. Kiklad Adalar›. Arafl.

Minos ve Miken uygarl›klar› aras›ndaki iliflkileri ve etkileflimi aç›klayabilecek. Minos ve Miken uygarl›klar›n›n karakteristik özelliklerini aç›klayabilecek. Eski Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan Kiklad Adalar›. Troia’n›n Tunç Ça¤› uygarl›¤›n› tan›mlayabileceksiniz.1 • • • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Amaçlar›m›z Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar Ege’de Tunç Ça¤› Kiklad Adalar› Mermer idoller Girit Minos Knossos Saraylar • • • • • • • Linear A ve B Miken / Akha Mykenai Kahramanlar Ça¤› Agamemnon Troia Troia Savafl› ‹çindekiler • • • • EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I • YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I • TROIA Hellen ve Roma Tarihi Ege’de Tunç Ça¤› . Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n neden günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i olarak kabul edildi¤ini tart›flabilecek.

kuzeyde Thasos (Tafloz). Samothrake (Semadirek). ilgilendi¤imiz co¤rafi alan›n esas olarak Ege Denizi veya Ege havzas› ile s›n›rl› oldu¤u göstermektedir. Ege göçleri. Lesbos (Midilli).Ö. Tenedos (Bozcaada) ve Lemnos (Limni). Tunç Ça¤›. Ege Denizi’ndeki adalardan Imbros (Gökçeada) ve Tenedos (Bozcaada) Türkiye s›n›rlar› içinde kal›rken. Kuzey Sporat Adalar›. Tunç Ça¤›’n›n yaklafl›k ilk bin y›l› ‹lk Tunç Ça¤›’n› kapsamaktad›r.Ö. Ege Denizi. Imbros (Gökçeada). Euboia (E¤riboz). Dönemin Tunç Ça¤› olarak adland›r›lmas›n›n nedeni. bu uygarl›klar›n yer ald›¤› Ege co¤rafyas›na göz atmak yararl› olacakt›r. Eski Hellen Dünyas›’n›n s›n›rlar›. Ege Denizi’ne k›y›s› olan ülkeler anlafl›lmaktad›r. kolonizasyon ve Büyük ‹skender’in fetihleri Eski Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n neredeyse tüm Akdeniz’e hatta Hindistan’a kadar yay›lmas›na neden olmufltur. Ancak. Girit’te Minos. yukar›da tan›mlanan Ege Dünyas›’n›n s›n›rlar›n›n çok ötesine uzanmaktad›r. EGE’DE TUNÇ ÇA⁄I KRONOLOJ‹S‹ Ege Dünyas›. 1100 civar›nda tamamlan›r. Samos (Sisam). Kiklad Adalar› ve en güneyde Girit’tir. Asl›nda. geri kalanlar Yunanistan s›n›rlar› içindedir. Makedonya ve Trakya ile Bat› Anadolu. kabaca. Kos (‹stanköy) ve Rhodos (Rodos). Bat› Anadolu k›y›lar›na yak›n olarak. yukar›da adlar› verilen adalardan Rhodos ve Kos. M. Anadolu’nun güney-bat› k›y›lar› aç›klar›ndaki On ‹ki Adalar (Dodekanesa) grubuna dahildir. Yunanistan’a yak›n adalar. Ancak bu tarihler daha ziyade Girit ve Yunanistan için geçerlidir. Kikladlarda süreç daha önce (M.Ege’de Tunç Ça¤› EGE DÜNYASI’NIN SINIRLARI Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan kültürlere geçmeden önce. Fakat bu metal objeler nispeten nadir olup. Bat› Anadolu’da ise. Yunanistan. kuzeyden güneye. Yunanistan’da ise Hellas olarak adland›r›l›r. bat›da Yunanistan. 1400 civar›nda) son bulmufltur. “‹lk Hellas” dememiz gerekecektir. kuzeyde Makedonya ve Trakya. on iki. yaklafl›k 3100 y›l› civar›nda tarihöncesi ça¤lardan ç›km›fl ve “Tunç Ça¤›” olarak adland›r›lan bir sürece girmifltir. Dodekanesa: Eski Yunanca’da Dodeka. do¤uda Bat› Anadolu k›y›lar› ve güneyde Girit Adas› ile s›n›rl›d›r. Ege Denizi’ndeki belli bafll› adalar ise. kuzeyden güneye.Ö. nesa ise ada anlam›na gelen nesos kelimesinin ço¤ul halidir. Günümüzde. daha çok toplumun üst tabakalar›ndaki kiflilerin elindedir. Khios (Sak›z). Örne¤in Yunanistan’›n ‹lk Tunç Ça¤›’ndan söz edecek olursak. Tunç Ça¤› için herhangi bir . Bu tablo bize. bak›r-kalay alafl›m› olan tunçtan yap›lm›fl eflyalar›n ya da silahlar›n Ege Dünyas›’nda görülmeye bafllamas›d›r. Bu süreç yaklafl›k M. Ege co¤rafyas› ya da daha kapsaml› bir ifade ile Ege Dünyas› dendi¤inde. Ege Dünyas›’n›n kapsam› içindedir. adalarda Kiklad.

1 Ege’de Tunç Ça¤› kronolojisi (Alt dönemler gösterilmemifltir).Ö. Paros ve Naksos adalar› ise mermer ve z›mpara minerali aç›s›ndan zengindi. Sykinos. Delos. adalar d›fl›ndaki komflu ülkelerde imal edilen eflya ve eserlerde de kullan›lm›fl olmas›. Paros.4 Hellen ve Roma Tarihi özel adland›rma olmamakla birlikte. Kikladlar uygarl›¤›na iliflkin herhangi bir yaz›l› belge bulunmad›¤›ndan. Keros-Syros (‹lk Kiklad II). Kiklad Adalar›. Siphnos Adas›. kuzeyden güneye do¤ru. Afla¤›da. Syros.Ö. ancak bunlar›n çok büyük bir k›sm›. 3000-2000). 3100 . Asl›nda her dönem kendi içinde üç alt evreye ve alt evreler de A veya B fleklinde alt bölümlere ayr›lmaktad›r. Naksos. Ege’deki Tunç Ça¤›’n›n ana dönemleri ve kapsad›klar› tarihler gösterilmifltir. sadece. bal›kç›l›kla u¤raflt›klar›n› ve ölülerini -baz›lar›n›n içi taflla kaplanm›fl. koyun ve keçi yetifltirdiklerini. Troia belirleyici ve temsil edici bir rol oynamaktad›r. Kiklad kökenli hammaddelerin. Karakteristik özelliklerinden dolay› ‹lk Kiklad Kültürü. Z›mpara minerali mermer iflçili¤inde çok ihtiyaç duyulan bir hammaddeydi. Bu nedenle. Melos Adas›’ndaki Phylakopi’de. Geç Neolitik ve ‹lk Tunç Ça¤›’nda adalarda yaflayanlar›n köy niteli¤indeki ufak yerleflmelerde iskân ettiklerini. günümüz Yunanistan’›n›n siyasi s›n›rlar› içinde kalmakta olup bu ülkenin güney-do¤u k›y›s› aç›klar›nda yer al›r. Kyklades: Eski Yunanca’da “daire. Bir adalar toplulu¤u olan Kikladlar’da 200’den fazla ada oldu¤u tespit edilmifltir. 1700 . bu hammaddelerin adalardan d›flar›ya ihraç edilmifl oldu¤unu göstermektedir. söz konusu uygarl›¤a ait bilgilerimiz esas olarak arkeolojik buluntu ve kal›nt›lara dayanmaktad›r. Tunç Ça¤›. Kiklad Adalar›’ndaki ‹lk Tunç Ça¤› için “‹lk Kiklad” veya “Erken Kiklad” dememiz gerekir. Kikladlar›n Tunç Ça¤› kültürünü daha iyi anlamam›z› sa¤lad›. ‹lk Tunç Orta Tunç Son Tunç : M. Kea Adas›’ndaki Ayia Irini’de ve Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de ve Ios Adas›’ndaki Skarkos’ta yap›lan arkeolojik kaz›lar. Tinos. Tablo 1.s›¤ çukurlara gömdüklerini göstermektedir. çevreleyen” anlamlar›n› tafl›yan kyklos sözcü¤ünden türetilmifl olup kutsal Delos Adas›’n› çevreleyen adalar› ifade etmektedir. Melos.Ö. Kastri ve Phylakopi I (her ikisi de ‹lk Kiklad III) olmak üzere befl kültür dönemine ayr›lm›flt›r. Kythnos. volkanik cam olarak da adland›r›lan obsidyen. buralarda yaflayanlar›n nispeten refah içinde olduklar› ve hatta de¤erli hammaddeleri ihraç ettikleri söylenebilir. Adalardaki do¤al zenginlikler nedeniyle. çevresinde. Kiklad Adalar›’ndaki kültüre iliflkin en önemli izler Neolitik’ten sonraki kültür aflamas› olan ‹lk Tunç Ça¤›’na aittir (M. Kea. .Ö. Amorgos. kutsal Delos Adas› etraf›nda kümelenmifl olup bunlardan Melos ve Santorini (antik Thera) volkanik adalard›r. gümüfl ve bak›r. Grotta-Pelos ve Kampos (her ikisi de ‹lk Kiklad I). Melos Adas›. 2100. Ios. Yunanistan’›n güney-do¤usundan Anadolu’nun güney-bat›s›na bir köprü gibi uzanarak Yunanistan’dan Anadolu’ya ulafl›m› kolaylaflt›r›rlar. ancak bu alt evreler afla¤›da gösterilmemifltir.1700 : M. kurflun.1100 K‹KLAD ADALARI VE KÜLTÜRÜ Kiklad Adalar›. Eski Yunanlar›n Kyklades olarak adland›rd›klar› Kikladlara dâhil belli bafll› adalar aras›nda. iskâna müsait olmayan bat›k adalar›n su yüzeyindeki zirveleri veya adac›klard›r. Seriphos. kilden veya mermerden çanak-çömlek imâl edip kulland›klar›n›. Kiklad Adalar›’nda “Kiklad” ad›yla tan›mlan›r. Siphnos. Adalar. yak. domuz. Andros. bu¤day ekip biçtiklerini. Santorini ve Anafi’nin adlar›n› sayabiliriz. Mykonos.2100 : M. Kaz› ve araflt›rmalar.

Kaz›larda bulunan Linear A tablet parçalar› ve freskler. burada yaflayanlar›n kaçmaya f›rsat bulabildiklerini göstermektedir.1 nerallerden elde edilen boya ile beResim lirtilmekteydi. Gerek yukar›da sözünü etti¤imiz Kiklad kökenAMAÇLARIMIZ li hammaddelerin gerekse mermer idollerin Ege Denizi’ndeki di¤er adalarda.Ö. Kastri. karakteristik özellikleri SIRA S‹ZDE tam olarak belli edilmemifl. gözler ve dudaklar. önceki dönemin mermer idollerinin aksine. Girit’in etkisine girmeye bafllad›.Ö. bu yap›n›n da lav ve küller alt›nda kalarak “korunmas›na” neden olmufltu.cycladic. ¤u.asp?cpage=NODE&cnode=3 Girit’e yak›n olan güneydeki Kiklad Adalar›. Paros Adas›’nda. tap›nmaKamaçl› insan ‹ T A P yap›m› nesne.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 1. 1700’den itibaren (Orta Kiklad dönemi bafl›). ayn› zamanda Ege Denizi’nin güney s›n›r›S O R U SIRA S‹ZDE ‹dol: Çok tanr›l› dinlerde. D‹KKAT D‹KKAT ‹lk Tunç evrelerine adlar›n› veren Grotta. do¤al miD Ü fi Ü N E L ‹ M 1. Erke¤in tasvir edilKiklad Kültürü’ne di¤i örnekler varsa da idollerin çoT EaitOV RZ U O N kad›n L ‹ Y S E mermer idolü. kad›n› temsil etmekteydi.15. bu idollerden Paros Adas› yak›n›ndaki Saliagos Adas›’nda çok AMAÇLARIMIZ miktarda bulunmufltur. Say›2600-2400. adadaki Girit etkisini ve hatta egemenli¤ini göstermektedir. Syros Adas›’ndad›r. yak. ca önemli bir k›sm›n›n mezarlarda D‹KKAT bulunmufl olmas›. Kiklad Adalar›’ndaki ‹lk Tunç Ça¤› Kültürü’nün en karakteristik buluntular› mermer idolleridir. Yunanistan’›n do¤usu ve K ‹ T A P güneyi ile Bat› Anadolu’da ele geçmifl olmas›. bu kültürün etki alan›n› ya da en az›ndan d›fl ülkelerle TELEV‹ZYON iliflkisini göstermesi aç›s›ndan önemlidir. k›lmak için imal edilmifl olduklar›SIRA S‹ZDE n› iflaret etmektedir. res. M. AMAÇLARIMIZ tanr› veya tanr›çay› temsil eden. Kaz›larda insan iskeletlerine rastlan›lmam›fl olmas›. K ‹ T A P kafllar. Birkaç santimetreden bir metreye kadar de¤iflik boylarda SIRA S‹ZDE yap›lm›fl olan Kiklad mermer idollerinin yüzlerinde sadece burun gösterilmekte. yak.gr/frontoffice/portal. daha zi‹ Kaynak: T N T E R N E Neils yade ölüyle birlikte mezara b›ra(2008). DÜfiÜNEL‹M T E S EOV RZ U O N L ‹ Y D‹KKAT ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET G‹R‹T ADASI VE M‹NOS UYGARLI⁄I 1 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE . Ünite . Pelos. sade. Orta Kiklad Dönemi’nde. M. Kiklad Adalar› kültürünü temsil eden idollere ve di¤er eserlere internet N E T ‹ N T E R yoluyla afla¤›da belirtilen “Museum of Cycladic Art” web sitesinden ulaflabilirsiniz: http://www. bu kez geometrik bezemeli çanak çömlek dikati çekmektedir. Naksos Adas›’nda. onlar›n. Melos AdaSIRA S‹ZDE s›’nda. Thera Adas›’ndaki volkanik patlama. duvarlar› fresklerle süslü etkileyici bir yap› ortaya ç›kar›ld›. Kampos. Kiklad Adalar› Kültürü’nün en tipik eserleri nelerdir ve ne amaçla yap›lm›fl olabilirler? SIRA S‹ZDE DÜfi Yunanistan’›n güneyindeki Mora Yar›madas›’n›n (Peloponnesos) Ü N E L ‹ M 120 km yaklafl›k güney-do¤usunda yer alan Girit Adas›. Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de yap›lan arkeolojik kaz›larda birkaç katl›.Ege’de Tunç Ça¤› S O R U DÜfiÜNEL‹M 5 S O R U Kiklad Adalar› kültürü esas olarak ‹lk Tunç Ça¤ kültürüdür.

kendisinden nerdeyse 1000 y›l önce “yaflam›fl” bir krala iliflkin yarg›s›. her biri kendi içinde alt S ayr›ld›: bölümlere de O R U Orta Minos I. Böylece Orta Tunç Ça¤›’n›n ilk evrelerinde. I. uzunlu¤unda ve 50 km. Girit’in en önemli merkezleri orta kesimin kuzeyinde. 2. ‹Eski T D K K A Yunanca bir sözcük olup “Denizlere egemen olmay›” ifade etmektedir. bu uygarl›k Yak›n Do¤u ve Avrupa’n›n eski uygarl›klar›na benzeDÜfiÜNEL‹M miyordu. Malia. kimi bilim adamlar›na göre birdenbire ortaya ç›kan bu uygarl›k. incir ve üzüm yer almaktayd›. Geç Tunç Ça¤›’yla birlikte ise çöküfl süreci bafllad›. ihtiflaml› saraylarla temsil edilen yüksek bir uygarl›k ortaya ç›kt› ve bu uygarl›k Orta Tunç Dönemi boyunca önemini ve etkisini sürdürdü. tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› oldu¤u söylenebilir. güneyde Phaistos ve Hagia Triada. bat›dan do¤uya do¤ru. Eski Hellen uygarl›¤›n›n ve dolay›s›yla günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i olarak kabul edilen Girit uygarl›¤›na geçebiliriz.4). Thukydides. Minos adl› kral›n›n da “Zeus ile sohbet edecek kadar güçlü” oldu¤u vurgulanmaktad›r. Thalassokrasi. zeytin. do¤uda Malia. Da¤l›k bir fiziki yap›s› olan Girit’teki en önemli da¤lar. Tunç Ça¤› Giritlilerinin etnik kökeni henüz aç›klanamam›fl olsa da. Mokhlos. kendine özgü bir karakteri vard›. biny›l bafllar›nda. Knossos. Giritliler. Petras. Ege adalar›n›n en büyü¤üdür. iki dönem alt›nda incelenir: SIRA S‹ZDE a) ‹lk Saraylar Dönemi (M.6 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U n› oluflturmaktad›r. adaya ilk yerleflenlerin. Bat› yar›s›ndaki en önemli yerleflim ise Kydonia’da (Khania) bulunmaktayd›. ‹lyada Destan›’nda Knossos’tan “Girit’in en büyük kenti” olarak söz edilmekte. ‘“Minos Uygarl›¤›” olarak adland›rm›flt›. adan›n efsanevi kral› Minos’tan dolay›. Bir k›sm› saray olarak tan›mlanan yerleflim merkezleri ise daha ziyade adan›n do¤u yar›s›ndad›r. Orta Minos ve Geç Minos olarak tan›mland›. Orta Minos II. olas›l›kla Paleolitik Dönem sonunda veya Neolitik Dönem bafllar›nda Anadolu’dan gelmifl olabilecekleri ileri sürülmektedir. Phaistos ve Petras’ta birer saray bulunmaktayd›. Ancak Thukydides’in. Hint-Avrupa dil grubuna yabanc› olan bir dil konufluyorlard› ve bu nedenle kendilerinden çok daha sonraki bir uygarl›¤a damgas›n› vuran Eski Hellenlerin atalar› de¤illerdi.Ö. Do¤u-bat› do¤rultusunda uzanan Girit. kültürel kayna¤›n› nereden al›yordu? Olas›l›kla o dönemde en parlak dönemlerini yaflayan Mezopotamya ve M›s›r kültürleri. Minos’un bu gücünü. 1900-1700) b) Yeni Saraylar veya ‹kinci Saraylar Dönemi (M.300 km2’dir. ›rksal bir köken iddias› de¤il. Adada kaz› yapan Sir Arthur Evans. Girit’te. 1700-1450) AMAÇLARIMIZ D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Girit’te Orta Tunç (Orta Minos). kültürel köken ya da kültürel miras aray›fl› oldu¤unu belirtmeliyiz. gerçek ile mitoloji aras›nda SIRAyerlerdedir. Ada hakk›ndaki bu k›sa giriflten sonra. Girit’in. Girit’in en büyük ovas› ise güneydeki Mesara Ovas›’d›r. Orta Minos III gibi.Ö. Çünkü. “denizlere ilk hükmeden Kral Minos’un yurdu” oldu¤unu anlatmaktad›r (Thuk. Homeros’un ‹lyada Destan›’nda (XIX. En önemli tar›msal ürünler aras›nda bu¤day. Yak›n Do¤u ve Kuzey Afrika arac›l›¤›yla Girit’e ulaflm›flt›. geniflli¤indeki adan›n yüzölçümü 8. thalassokrasi ile ifade etmektedir. Yunan tarihçi Thukydides ise. Böylece. keçi ve domuz besicili¤ine dayanmaktayd›. Gournia. Erken Minos. Beyaz Da¤lar. Bu merkezlerden Knossos.172-179) Knossos ve Kral Minos’un adlar› geçmektedir. Girit Adas›’nda. Girit’in Tunç Ça¤› uygarl›¤›. 250 km. ‹da Da¤› ve 2500 metrelik zirvesiyle Dikte Da¤›’d›r. Girit’te yaflayan halk›n geçim kayna¤›n›n bal›kç›l›k. art›k. hayvanc›l›k esas olarak koyun. yani M. Kuflkusuz Girit’e atfedilen “Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i” yak›flt›rmas›n›n ard›nda. Palaikastro ve Zakros’tu. Girit’in Tunç Ça¤› bir S‹ZDE uygarl›¤›n›.Ö.

Bat› Reva¤› (sundurma) 2. 1. depolar›. çok say›da odalar ve avlulardan oluflan Knossos saray› âdeta bir labirenti and›r›yordu. Ünite . befl-alt› büyük ailenin bir arada yaflam›n› sürdürdü¤ü büyükçe bir mekân olarak görmektedirler. Bu nedenle. . 1900 civar›nda infla edilmeye bafllanm›flt›. Saraylar›n etraf›. Ancak flunu da belirtmeliyiz ki. Okuma Parças›). oturma odalar›. Taht Odas› 6.Ö.1. Yunanistan’da oluflan Akha (Miken) sanat› da Girit sanat›ndan etkilenmiflti. Depo Odalar› Kuzey 0 10 20 30 40 50m Kal›nt›lar› bugünkü Heraklion’a yak›n bir yerde bulunan Knossos’taki saray ilk olarak M. surla çevrili de¤ildi. Yak›n Do¤u saraylar›n›n aksine. Girit saraylar› genelde iki katl›yd›. Tören Koridoru 3. Sir Arthur Evans’›n Knossos’ta gerçeklefltirdi¤i kaz›lar.1a. Kraliçe’nin Odas› 9. Sütunlu Hol 10. Ancak baz› bilim adamlar›. Yap›lan arkeolojik kaz›larda avlusu. Büyük Merdiven 7. bir ada uygarl›¤› olmas› nedeniyle Giritliler savunma gereksinimi duymam›fl olmal›yd›lar. “saray” yerine “avlu merkezli yap› kompleksi” veya “merkezi avlulu yap›lar” gibi deyimlerin kullan›lmas› tercih edilmektedir. Myrtos’un Girit saraylar›n›n prototipi olmad›¤›n›. res. Merdivenli Revak 5. Girit saraylar›na model oluflturan prototiplere bir örnek. Saray Mabedi 4. atölyeleri ve bir ibadet mekân›n›n oldu¤u yaklafl›k 100 odal› büyük bir yap› kompleksi ortaya ç›kar›lm›flt›r. Çifte Balta Salonu 8.2 Knossos Saray›’n›n plan›. saray›n mimarisi ve sanat› hakk›nda çok fley ö¤renmemizi sa¤lad›.1. mutfaklar›. Girit’in güney-do¤u k›y›s›nda yer alan Myrtos’tur. Saraylar›n duvarlar› çeflitli konular›n ifllendi¤i fresklerle süslüydü.Ege’de Tunç Ça¤› 7 Resim 1. “saray” sözcü¤ü baz› bilim adamlar› taraf›ndan ihtiyatla kullan›lmakta. 9 4 Bat› Avlusu 3 6 Orta Avlu 8 7 1 Kaynak: Pomeroy ve di¤erleri (1999). Fakat saray›n temelleri alt›nda Neoliti¤e kadar giden daha eski yerleflme tabakalar› vard›r. Theseus ve Minotauros canavar› efsanesine konu olmufltu (Bkz.

Küplerde hububat.esas olarak Knossos’tan yönetildi¤idir. biny›l›n bafl›ndan itibaren Suriye’deki Ugarit ve M›s›r ile ticari iliflkilerinin oldu¤unu ortaya koymufltur Uluburun ve Gelidonya bat›klar›. Knossos’taki kral. içlerinde iri küplerin yer ald›¤› dar uzun depolar art›k saray›n içine al›nm›flt›. zeytinya¤› ve flarap saklan›yordu. fresklerde ve yaz›da görülen baz› özellikler. Bundan böyle Ege’de liderlik. bilim adamlar› Thera Adas›’ndaki volkanik patlaman›n M. adan›n -en az›ndan Yeni Saraylar Dönemi’nde. Bu demektir ki. deprem veya saraylar aras›ndaki fliddetli bir savafl) yak›l›p y›k›lm›fl ve hemen ikinci kez daha büyük ve daha görkemli olarak infla edilmiflti.Ö. o dönemdeki “uluslararas›” ticaretin kan›tlar›d›rlar. vazo sanat›. yeni saraylar›n y›k›m nedeni Thera’daki volkanik patlama olamazd›. yukar›da vurgulad›¤›m›z gibi. yani ufak avlular.Ö. Ar- . M.8 Hellen ve Roma Tarihi Girit’in kuzey-do¤usundaki Malia Saray› ile Suriye’deki Mari Saray›’n›n benzerli¤inin dikkat çekici olmas›. Fakat. “Bat› avlusu” da yeni saraylar döneminin bir özelli¤iydi ve Girit’in di¤er saraylar›nda da mevcuttu. Girit’in M. 1700 civar›nda yani Orta Minos II Dönemi sonunda. Bu dönemde. bu çekirdekte o dönemde yüksek bir uygarl›¤› yaflayan Yak›n Do¤u uygarl›klar›n›n pay›n› da göz ard› etmemek gerekir. Girit saraylar›n›n Yak›n Do¤u’daki örneklerden ilham al›narak infla edilmifl oldu¤unu iflaret etmektedir. Girit Adas›’nda ne tür bir yönetim oldu¤u kesin olarak bilinmiyor. Yeni saraylarda.Ö. Geç Minos Dönemi olarak tan›mlanan M. Giderek zay›flayan Knossos.Eski Hellen uygarl›¤›n›n çekirde¤ini oluflturmaktad›r. zeytin. çünkü saraylar patlamadan neredeyse 200 y›l sonra y›k›lm›fllard›. Bu tarihten sonra Girit uygarl›¤›nda bir çöküfl bafllad›.Ö. yüzy›l›n sonlar›nda gerçekleflti¤ini öne sürmektedirler. Arthur Evans’›n Knossos’ta kaz› yapt›¤› saray da bu dönemin saray›d›r. Bir görüfle göre. ilk saraylar kesin olarak bilinmeyen bir nedenle (istila. heykeltrafll›k ve resim sanat›n›n gösterdi¤i gibi.Ö. M. Y›k›ma neden olarak Thera (Santorini) adas›ndaki yanarda¤›n patlamas› ve birbirini izleyen yüksek fliddette depremler gösterilmektedir. Bu nedenle. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda de¤il. arkeolojik araflt›rmalar. 13. bir Üçüncü Saray Dönemi’nden söz etmek yanl›fl olmayacakt›r.mimari. Girit’in Tunç Ça¤› kültürü . merkezden d›flar›ya do¤ru bir yap›lanma ve geliflim söz konusudur. M. yak.Ö. Bu son y›k›mdan adada yaln›zca Knossos ayakta kalabilmiflti. Minos Girit’inden Miken liderli¤indeki Yunanistan’a geçti. dinsel gücü de elinde tutuyordu. Bu dönem Yeni Saraylar veya ‹kinci Saraylar Dönemi olarak adland›r›lmaktad›r. 17. yüzy›l›n sonlar›nda tamamen terk edildi. adaya Yunanistan’dan bir Akha göçünün oldu¤u düflünülebilir. 15. 2. 2. biny›l›n ikinci yar›s›nda vazo süslemelerinde. M.Ö. volkanik patlama veya istilâ gibi nedeni tam olarak bilinemeyen son bir felaketten sonra adadaki saraylarda yeniden fakat daha büyük bir y›k›m söz konusu oldu. bir tanr›-kral kimli¤ini tafl›d›¤› da ileri sürülmektedir. Bu dönem ayn› zamanda Yunanistan’daki Akhalar›n güçlü oldu¤u bir dönemdi. Nitekim. Ancak. Fakat egemen görüfl. Ayr›ca dönemin diplomatik dili olan Akkadça yaz›lm›fl Amarna mektuplar›nda Girit’ten M›s›r firavununa veya firavun taraf›ndan Girit’e gönderilen arma¤anlar›n adlar› vard›r. o dönemde Yunanistan’daki Akha kültürü ile benzerlik gösterdi¤inden. son yap›lan araflt›rmalar›n ›fl›¤›nda. Bu nedenle Knossos için. en dikkat çekici unsurlard›. Saraylar›n etraf›nda sur bulunmad›¤›ndan. 1450/1400 civar›nda ise deprem. Minos olarak adland›r›lan Girit kral›n›n. Girit’in bu zor durumunu f›rsat bilen Akhalar da aday› istila etmifl olabilirlerdi. dikdörtgen planl› merkezi avlu etraf›nda kümelenen çok say›daki oda ile depolar›n tasar›m› ve günefl ›fl›¤›n›n binan›n içeri girmesini sa¤layan ›fl›k kuyular›.

1450’lerden sonraya tarihlenen Linear B yaz›s›n›n ise Girit’e de¤il. 1600’lerden sonra ise bir tür çizgi yaz›s› olan Linear A yaz›s›.Ö. Khryssolakkos’ta bulunmufltur. M. Çünkü. M. Girit’te kullan›lan Linear A yaz›s›n› esas olarak tabletlerden tan›maktay›z. Thera Adas›’ndaki Akrotiri’de yürütülen kaz›lar. sonra da Linear A yaz›s›n›n kullan›lm›fl olmas›d›r. ‹ngiliz mimar Michael Ventris’in çabalar›yla çözülmüfltür. Ele geçen tabletlerden ç›kan bir sonuç da. Linear B yaz›s› ise. biny›l›n ortas›.Ö. bu nedenle bu yaz› Çizgi Yaz›s› A veya B olarak da adland›r›lmaktad›r. s. Knossos’ta ele geçen ve M.Ege’de Tunç Ça¤› 9 ma¤an de¤ifl-tokuflu. Akhalar. elçiler aras›nda Giritliler ve Akhalar (Akhaioi) da bulunmaktad›r.Ö. “Millavanda / Milawata” ise. olas›l›kla Akhalar›n ülkesi (Akhaia). o zamanlar Akha yerS O R U leflmesinin bulundu¤u Miletos’tu. adadaki Minos varl›¤›n› do¤rulamaktad›r. Oy‹ T A P sa Yunanistan’daki Akha merkezlerinde.Ö. 2. d›fl ülkelerden firavuna vergi olarak gönderilen arma¤anlar› tafl›yan elçiler resmedilmifltir. D‹KKAT SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT Girit’te iki tür yaz› kullan›l›yordu: M. Kaynak: Stokstad.1. 1450 civar›nda Yunanistan’dan gelen Akhalar. Girit’in d›fl ülkelerle diplomatik ba¤›na ve ticari iliflkilerine kan›tt›r.Ö. Girit’i istila E V ‹ Z Y O N ve ada Knossos’tan yönetilmeye bafllanm›flt›. Girit’in baflka merkezlerinde de bulunmas›na karfl›l›k. Hatta. T E L etmifllerdi M. 2 biny›l›n bafllar›nda hiyeroglif (piktogSIRA S‹ZDE rafik yaz› = resim yaz›s›).137. Güney Kiklad Adalar›’n› da egemenlik alt›na ald›klar›. Linear B yaz›s› Knossos ve Kydonia (Khania) d›fl›nda ele geçmemifltir. Ayr›ca. M›s›r firavunu III. Girit’te önce hiyeroglif yaz›s›n›n. Girit Adas›na Keftiu diyorlard›. bu tür materyalin Girit’teki kullan›m›na dair bilgimiz bulunmamaktad›r. örne¤in. Yeni yaz› sistemi k›sa süre sonra Yunanistan’daki Akhalarca da benimsendi. Hitit metinlerinde geçen “Ahhiyava”. saraylarda‹NTERNET ki fresklerde ve vazo resimlerinde görülen üslup de¤ifliklikleri ile di¤er baz› veriler de Akhalar›n adaya geldiklerine iflaret etmektedir. fakat Yunanistan’daki Akhalara özgü bir yaz› oldu¤u anAMAÇLARIMIZ lafl›lm›flt›r. Linear A veya B yaz›s› terimlerindeki linear sözcü¤ü çizgi veya çizgisel‹ anlam›n› tafl›makD KKAT tad›r. M›s›rl›lar. Tunç Ça¤› arma¤an repertuar› aras›nda çeyizler birinci s›ray› almaktad›r. SIRA S‹ZDE buralarda ele geçen Girit kökenli veya Girit üslubunda yap›lm›fl buluntularla sabittir. Akhalar›n (Mikenlerin) Anadolu’nunD güçlü Ldevleti HititÜfiÜNE ‹M ler ile iliflkisi oldu¤u da muhakkakt›r. MüDÜfiÜNEL‹M hür ise Girit’te ‹lk Minos döneminden itibaren kullan›lmakta olup Orta Minos DöS O R U nemi’nde daha yayg›nd›r. Linear A yaz›s› henüz çözülememifltir. DÜfiÜNEL‹M S O R U SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . Malia. Giritlilerin kulland›¤› Linear A yaz›s›n› kendi dillerine uydurarak Linear B’yi oluflturmufl olabilirlerdi. M›s›r fresklerinde ve kabartmalar›nda. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 1.3 Çift ar› formunda alt›n kolye Minos mücevhercili¤inin en güzel örneklerindendir. Nitekim. (1995). diplomatik iliflkilerin en erken uygulamas› olarak kabul edilebilir. papirüs ve parflömen gibi dayan›ks›z SIRA S‹ZDE yaz› materyalleri günümüze ulaflmad›¤›ndan. Linear A yaz›s›. Lüks mallar›n varl›¤›. Ünite . Mykenai veK Pylos’ta çok say›da Linear B yaz›l› tablet ele geçmifltir. Giritliler d›fla aç›l›mda öyle ileri gitmifllerdi ki Peloponnesos aç›klar›ndaki Kythera Adas›’nda bir koloni bile kurmufllard›. Amenhotep’in vasallar› olarak an›lan bu kiflilerin adlar› hiyeroglif yaz›s›yla yaz›l›d›r.

Girit’te geliflkin bir metal iflçili¤i. Tesalya. ço¤u. güneyinde ise Akdeniz ile s›n›rlanm›flt›r. bat›s›nda Ion Denizi. En yüksek S O R U da¤lar› aras›nda. Phokis ve Boiotia. Penios ad›n› tafl›yan iki ›rmak bulunmakta olup biri Tesalya’da di¤eri de Peloponnesos’ta yer almaktad›r. birkaç› d›fl›nda genellikle k›sad›r.T da¤lar›n do¤al olarak böldü¤ü bölgelere ayr›lm›flt›.10 Hellen ve Roma Tarihi Kaz›larda ele geçen eserler. endüstriyel bir alan olmufltu. Ü fi Ü N E‹talya gibi. Aksios ve Alpheios say›labilir. belki de bafll›cas›n› oluflturmufltur. Tunç Ça¤› Giritlileri için de vazgeçilmezdi. mücevhercilik. bat› k›y›lar›na yak›n olarak Epeiros ve Akarnania. güneyde. bat›da. Doruk tap›naklar›n›n yan› s›ra ma¤aralar da ibadet yeri olarak kullan›lm›flt›. Belli bafll› ›rmaklar aras›nda Akheloos. Da¤lar›n doruklar›na yak›n çok say›da “tap›nak” keflfedilmifltir. Bu nedenle Tunç Ça¤›’n›n ilk evresi için ‹lk Tunç Dönemi yerine. koyun ve keçi yününe dayal› olan tekstil. Haliakmon. Bu tap›naklara b›rak›lan kilden adak eflyalar› aras›nda çiftçilere yararl› ufak hayvanlar›n modelleri ile sa¤l›¤›na kavuflmas› istenen kol ve bacak gibi insan uzuvlar› da bulunmaktayd›. Doruk tap›naklar›nda ele geçen alt›ndan yap›lm›fl minik çifte baltalar ve Linear B tabletleri. ayn› ad› taAMAÇLARIMIZ fl›yan farkl› ›rmaklar da vard›r. Eski Hellen ulusunun en önemli faaliyet alanlar›ndan birini. da¤lar›n en yüksek noktalar›nda de¤ildi. Arkadia. Bu ekonomik yap›. Çiftçilik ve zanaat›n da ekonomideki yeri büyüktü. “yeniden da¤›t›mc› saray veya tap›nak ekonomisi” olarak da adland›r›lmaktad›r. Elis. Bunun sonucu olarak denizcilik. Da¤lardaki ibadet mekânlar› doruk tap›naklar› ve ma¤aralar idi. iç kesimde. dinin yaflamdaki rolü çok önemliydi. da¤larda da ibadet mekânlar› vard›. Yunanistan’da. SIRA S‹ZDE 2 Girit saraylar›n›nS‹ZDE SIRA etraf›n›n surla çevrili olmamas›n›n nedenini aç›klay›n›z. vazo ve resim sanat›n›n varl›¤›n› ortaya koymufltur. Devlet ekonomisi.yeniden da¤›t›m› fleklindeydi. körfezin do¤usunda. da¤l›k bir ülke oldu¤undan. Aitolia. belli bir yükseklikten afla¤›daki yerleflimin görülebilmesi ve ayn› flekilde afla¤›dan da tap›na¤›n görülebilmesiydi. güneyde. Ayr›ca. bu tap›naklar›n yaln›zca halk›n afla¤› tabakalar›n›n de¤il. iç kesimde. ülkenin kuzeyine do¤ru. N TE de Akhaia. “Hellas” olarak adland›r›lmaktad›r. Tunç Ça¤›. Messenia ve Lakonia. daha sonra -toplumdaki hiyerarflik yap›lanmaya göre.yi aflk›n zirvesiyle Olympos. Yunanistan’›n en yüksek da¤›d›r. do¤usunda Ege Denizi. Saray içindeki bir mekân. yaflam ve yerleflim koflullar› insanlar› ‹NTER ET daha çok oval›kN ve k›y› kesimlere yerleflmeye zorlam›flt›r. ‹lk Hellas Dönemi ifadesi kullan›l- DÜfiÜNEL‹M S O R U YUNAN‹STAN VE M‹KEN UYGARLI⁄I D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . di¤er Yak›n Do¤u devletlerinde oldu¤u gibi. Argolis’tir. her ne kadar “doruk tap›na¤›” dense de. Othrys Da¤›’n› sayabiliriz. kuzey-güney do¤rultuda uzanarak Tesalya ile Epeiros bölgelerini ay›ran Pindos Da¤lar›n›. Yunanistan’daki ›rmaklar. do¤uda. kuzeyAttika. Yunanistan. Önemli olan. 2900 m. Peloponnesos’taki Taygetos SIRA S‹ZDE Da¤› ise Olympos ve Pindos’un ard›ndan Yunanistan’›n en yüksek üçüncü da¤›d›r. öteki Eskiça¤ toplumlar›nda oldu¤u gibi. Ancak. Din. L E V ‹ Z Y Oülkenin güneyindeki Peloponnesos Yar›madas›’nda ise. tap›nak olarak kullan›labildi¤i gibi. Giritliler esas olarak do¤a tanr›lar›na tap›yorlard›. Da¤l›k bir ülke olan Yunanistan’da verimli tar›msal alanlar oldukça azd›r. D t›pk› L ‹ M Yunanistan. Bu bölgeler kuK ‹ A P zeyden güneye. Örne¤in. saray mensuplar›n›n da ibadet mekân› oldu¤unu göstermektedir. tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› ürünlerin sarayda (veya tap›nakta) toplan›p. Avrupa’dan Akdeniz’e do¤ru uzanan bir yar›madad›r. Korint Körfezi’nin kuzeyinde. Yunanistan. Yunanistan’›n kuzey-do¤usundaki D‹KKAT Olympos’u ve orta kesimin do¤usuna do¤ru.

1. Yunanistan. saray› koruyucu (apotropeik) bir imaj veriyordu ve olas›l›kla Ana Tanr›ça’y› temsil ediyordu. bir görüfle göre Karadeniz’in kuzeyinden. Akhalar›n konufltu¤u Yunanca. en güçlü temsil edildi¤i yer olan Argolis Bölgesi’ndeki Mykenai kentinden dolay› “Mykenai” ya da SIRA S‹ZDE “Miken” Uygarl›¤› olarak da adland›r›l›r. Hint-Avrupa dil grubunu oluflturan halklar›n Ari ›rktan oldu¤u ve kökenlerinin Karadeniz’in kuzeyinde. M. Mykenai’daki saray. yüzy›llar (Geç Hellas IIIA-B) büyük saraylar›n infla edilmifl oldu¤u bir dönemdir ve S O R U ayn› zamanda “Kahramanlar Ça¤›” olarak an›l›r. Mykenai’daki saray›n ana kap›s›n›n lentosu üzerinde yer alan kabartmalarda antithetik (karfl›l›kl›) pozda betimlenmifl iki aslan. kumafl.Abir insan›n tafl›yamayaca¤› büyüklükte iri tafllarla infla edilmifl olan bu duvarlar›n mitolojik devyarat›klar olan Kykloplar (Kyklopes) taraf›ndan infla edildi¤ine inan›yorlard›. K›br›s. biny›l›n ortalar›ndan itibaren Yunanistan’da yüksek bir uygarl›k meydana getirdiler. yani Anadolu’dan gelen ve “Akhalar” veya “Akhaial›lar” (Akhaioi).Ö. M. ve 13. 1700’e çekilmifltir. SIRA S‹ZDE Tarihleme yöntemleri: Karbon 14. karbon içeren arkeolojik buluntulardaki (a¤aç parças›. YönetimV merkezi olmas›n›n yan› s›ra törenlerin yap›ld›¤› yer. saraylar.-15.Ege’de Tunç Ça¤› 11 maktad›r. Akhalar›n parlak dönemi olan M.) radyoaktif karbon 14 izotopunun yo¤unlu¤unun ölçülmesine dayal› bir tarihleme yöntemidir. Eski Yunanca konuflan Hint-Avrupal› bir halk›n istilas›na u¤rad›. ‹ki katl› ve megaron planl› yap›n›n olas›l›kla saray ya da idare merkezi gibi bir ifllevi vard›. Mezopotamya. Akhalar.Ö.Ö. üretim ve yeniden da¤›t›m merkezi ile tüketim fazlas›n›n depoland›¤› yerdi. Mykenai d›fl›ndaki önemli Akha merkezleri aras›nda Tiryns. Aiol ve Ion lehçelerinden olufluyordu. Yunanistan’›n içine yavafl yavafl nüfuz ederek oldu. Anadolu ve en fazla Girit ile ticari ve kültürel iliflkileri oldu¤u anlafl›lan bu uygarl›k. Hitit baflkenti Hattufla’daki (Bo¤azköy) aslanl› kap› ile karfl›laflt›rmak mümkündür. Ünite . 2. O dönemde Yunanistan’da yaflayan Pelasglar. yüzy›l›n bu ›rkç› yaklafl›m›. her biri kendi saray-kalelerinde hüküm süren feodal beylikler halinde yafl›yorlard›. Bu aslanl› kap›y›.Ö. olarak adland›r›lan. 2. Son y›llarda yap›lan karbon 14 ve dendrokronoloji ölçümleriyle Son Tunç Ça¤›’n›n bafl› M. kemik vb. Akha TELE ‹ZYON saraylar›n›n ifllevi Minos saraylar›n›n ifllevine benziyordu. yak. bir görüfle göre ise do¤udan. Akhalar. biny›l›n bafl›nda (ayn› zamanda Orta Tunç Ça¤›’n›n da bafllang›c›). Girit’in Üçüncü Saray Dönemi’ne (M. 14501200) ya da Ege Dünyas›’n›n Son Tunç Ça¤›’na (Geç Hellas) denk düflmektedir. Midea. yüzy›llar (Geç Hellas I-II) Akha uygarl›¤›n›n N E L ‹ M D Ü fi Ü Sarayöncesi veya Erken Saraylar Dönemi’ni kapsar. “Kiremitli Ev” ad› verilmifltir. Thebai. kaleler ve an›tsal mezar yap›lar›yla o dönemdeki Yunanistan ve Ege’nin en güçlü uygarl›¤›na damgalar›n› vurdular. K A T anlamlar› D ‹ K farkl› yoktur. odun kömürü. M. Dendrokronoloji ise a¤aç SIRA S‹ZDE halkalar›n›n say›lmas›yla yap›lan tarihleme yöntemidir. Girit’in aksine Akha saraylar› sur duvar› ile çevriliydi.Ö. Akhalar›n istilas›. 16. yap›ya. Akha ve Miken sözcükleri ayn› toplumu ve uygarl›¤› ifade etmektedir. DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . tah›l. Akhalar’dan K ‹ T P sonra Yunanistan halk›n› oluflturan Arkaik ve Klasik Ça¤ Yunanlar›. Orkhomenos. Bu dönem. 2000-1700 y›llar› aras›ndaki bir dönemde. Orta Asya steplerinde bulundu¤u ileri sürülüyordu. Pylos.Ö.Ö. 14. 2500-2200) temsil edilmektedir. Atina ve Gla’y› gösterebiliriz. Yunanistan’›n Argolis bölgesinde yer alan Lerna esas olarak ‹lk Tunç Ça¤›’yla (M. Bunlardan ilk üçünde orAMAÇLARIMIZ taya ç›kart›lan saraylar›n çekirde¤ini megaron ad› verilen dikdörtgen planl› bir yap› oluflturuyordu. ülkenin o dönemdeki sakinlerinden dolay› Akhaia olarak an›lmaya baflland›. üstün ›rk varsay›mlar›n›n geçerli¤ini yitirdi¤i günümüzde art›k kabul görmemektedir. yeni gelenlere boyun e¤mek zorunda kald›lar. deri. 19.Ö. bitki. M. Akhalar. Lerna’da ortaya ç›kar›lan yap›n›n çat›s› kiremitlerle kapl› oldu¤undan. Yunanistan. M›s›r. kuyu mezarlar ve kubbeli mezarlar (tholos’lar) burada aristokrat kral hanedan›n›n hüküm sürdü¤üne iflaret etmek‹NTERNET tedir.

yüzy›l). 1570-1500 aras›na tarihlenirken.Ö. 12. K›br›s. Krali veya soylu s›n›fa mensup kiflilere ait olan tholos mezarlar yüzy›llar önce soyulmufl olmalar›na ra¤men birkaç› soyulmaS O R U S O ulaflabilmifltir. D‹KKAT Sosyal ve siyasal yap›s› hakk›nda Homeros destanlar›na çok fley borçlu oldu¤uSIRA S‹ZDE muz bu yüksek uygarl›k. 1200-1150 civar›nda tamamen ortadan AMAÇLARIMIZ kald›r›lm›flt›r. Atreus mezar odas› yaklafl›k 15 metre çap›nda ve DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M yaklafl›k 13 metre yüksekli¤indedir.Ö. Bu nedenle Agamemnon’a ait SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE literatüre. ve 11. B Mezar Halkas› ise M. gerçekte bir mezar yap›s›d›r. mezar odas›n›n çat›s› tonozla kapat›l›yordu. zarlar iki grup halindeydi ve her ikiSchliemann mask›n si de duvarla çevrilmiflti. olas›l›kla M. 16. surun d›fl›nda yer alan B Halkas›’nda ise irili ufakl› 24 mezar ortaya ç›kar›lm›flt›r.12 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 3 Minos saraylar› ile Miken saraylar› aras›nda savunma aç›s›ndan fark ya da benzerlik var SIRA S‹ZDE m›d›r? DÜfiÜNEL‹M Erken dönemlerin yönetici s›n›f›na ait mezarlar (M.Ö. Mezarlara tek gömü yap›lmam›fl. Sur duvar›n›n içinde yer alan A Halkas›’nda 6 mezar. nan de¤erli eserlerden dolay› yanl›fl olarak “Atreus Hazine Binas›” olarak adland›r›lan mezar yap›s› ile “Klytemnestra” mezar yap›s›d›r. metal ve seramik çanak çömlekler vard›r.Ö. A düflünmüfltü. Bu tür masklar ölünün Mezar Halkas›. Mezarlarda ele geçen eserlerin Girit etkisi göstermesi. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda kuzeyden gelen istilac›lar›n bask›s› sonucu zay›flam›fl ve “Ege Göçü” olarak an›lan bu istilan›n son dalgas›n› oluflturan Dorlar taraf›ndan da M. mann taraf›ndan.Ö. Bu eflyalar›n bir k›sm› Girit. Daha sonra. M. Anadolu ve Bat› Avrupa’dan ithal edilen de¤erli metal ve tafllardan yap›lm›fllard›.lu kuyu mezarda mezarlar olarak bilinirler. Mykenai’daki 5 kaz›lm›fl olmalar›ndan dolay› kuyu no.Ö. B Halkas› M.15. yüzy›llar (Geç Hellas IIIC) “Saraylar SonK ‹ T A P SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . biny›l›n ortas›. Bu nedenle M. 16. 13.Ö. mezarlar M. A Mezar Halkas›’ndaki K ‹ T A P K ‹ T A P s. M›s›r. 1952’de Yunan arkeologlar taraf›nKaynak: Harris (2000). 1876’da H. Bu mezarlara dromos denen dar uzun bir koridor ile girilmekte ve bu koridorun sonunda dairesel planl› meSIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE zar odas› yer almaktad›r.4 D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M Atreus Hazine Binas›. dan günümüze R U Resim 1. SchlieAMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ yüzüne konuyordu. 16501550 aras›na tarihlenmektedir. bir Akhalara ait alt›n S O R U kuyu gibi toprak yüzeyinden derine S O R U mask.Ö. söz konusu mezarlar›n kuflaklar boyunca kullan›lm›fl olduklar› anlafl›lmaktad›r. Kuyu mebulundu. Mykenai’da D‹KKAT D‹KKAT kaz› yapan H. Tamamlanm›fl ve içine gömü yap›lan mezar odas›n›n ve önündeki giriflin üzeri t›pk› bir tümülüs gibi toprakla örtülüyordu. A Halkas›’ndan daha eskidir. dan bulundu. A Mezar Halkas› ve B Meoldu¤unu zar Halkas› olarak geçmifllerdir. 2. de¤erli metal ve tafllardan mücevherler. Mezopotamya. Suriye. bu duTELEV‹ZYON TELEV‹ZYON rumda B Halkas›. yüzy›l›n sonunda ortaya ç›kacak olan kubbeli (veya tonozlu) tholos mezarlar›n en önemlileri ise içinde buluTholos: Yuvarlak ve tonozlu yap›lara verilen add›r. ayn› aile ve sülale men‹NTERNET NTERNET suplar› da ‹gömülmüfltür. Mezarlarda ele geçen eserler aras›nda alt›n masklar. o dönemde Yunanistan’›n Girit ile olan ba¤lar›n› a盤a vurmas› aç›s›ndan kayda de¤erdir. ‹nsan iskeletleri ve buluntular›n incelenmesinden.

1. Ünite - Ege’de Tunç Ça¤›

13

ras› Dönem” olarak da adland›r›lmaktad›r. Çünkü Akha saraylar› eski önemlerini yitirmifller, y›k›lm›fllar ve terkedilmifllerdir. Fakat Akhalar›n çöküflü sorunu bilim dünyas›n› meflgul etmeye devam edece¤e benziyor. Bu nedenle, her ne kadar bu olay›n nedeni olarak Dorlar gösterilse de, yeni teoriler üretmek her zaman mümkündür. Nitekim son y›llarda ileri sürülen bir görüfle göre, esas yurtlar› Tesalya olan organize topluluklar (Deniz Kavimleri), denizden yapt›klar› ak›nlar sonucu Akha merkezlerini çökertmifllerdi. Akha merkezlerinde soylular ve iktidar sahipleri saray ve kalelerde hüküm sürerken; damos olarak tan›mlanan halk, bunlar›n çevresindeki evlerde ya da k›rsaldaki çiftliklerde yafl›yordu. Halk›n en alt s›n›f›n› kuflkusuz köleler oluflturuyordu. Kral, vanaks, yan›nda çal›flan ve orduya komuta eden kifli ise lavagetas ad›n› tafl›yordu. ‹fllevini bilmedi¤imiz ancak dini bir zümreyi temsil etti¤i düflünülen telestai denen bir grup da vard›. Ad›n› bildi¤imiz en ünlü Akha kral›, Troia seferini de yöneten Agamemnon’dur. Akha krall›klar›n›n, önceden düflünüldü¤ü gibi feodal bir yap›ya de¤il, merkeze ba¤l› bir karaktere sahip oldu¤u görüflü a¤›rl›k kazanm›flt›r. Odak noktas›n› saray›n oluflturdu¤u ekonomik yap›, Girit’teki Minos dönemi ekonomisiyle benzerlik göstermektedir. Tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal› ekonomide, yeniden da¤›t›mc› saray ekonomisi uygulan›yordu. Kuflkusuz ekonomi sadece tar›m ve hayvanc›l›ktan ibaret de¤ildi; zanaatkârlar›n da önemli rolü vard›. Miken saray ekonomisinin önde giden iki endüstri kolundan biri koyun ve keçi besicili¤ine ba¤l› olarak geliflen tekstil, di¤eri ise metal iflçili¤iydi. Zeytinya¤›, flarap, parfüm ve çanak çömlek imalat› ile dericilik de endüstriyel alanlard›. Linear B tabletlerinde erkeklerin mesleklerine iliflkin bilgiler de yer almaktad›r: marangozlar, tafl ustalar›, tunç, demir ve alt›n iflçili¤inde çal›flan ustalar, yay ve silah imalatç›lar›, deri ustalar›, parfüm imalatç›lar›, doktorlar. Akhalar, arkeolojik kaz›larda ortaya ç›kart›lan buluntular›n gösterdi¤ine göre özellikle metal iflçili¤i ve mücevher yap›m›nda ustayd›lar; bak›r› K›br›s Adas›’ndan, gümüfl ve kalay› Attika bölgesinden, alt›n› Trakya ve Do¤u’dan sa¤l›yorlard›. Akhalar, Do¤u ve Bat› Akdeniz k›y›lar›nda ve Bat› Anadolu’da da ticaret kolonileri kurarak yay›lmac› bir politika izlemifllerdir. Yunanistan d›fl›nda ele geçen Miken eserleri bunu kan›tlamaktad›r. Nitekim, tahta at hilesiyle ünlü Troia Savafl› da (M.Ö. yak. 1300 y›llar›), Akhalar’›n kuzeybat› Anadolu’da bir üsse sahip olmak ve böylece Karadeniz’e aç›lma arzular›n› gerçeklefltirebilmek için verdikleri mücadelenin bir sonucudur. Troia Savafl› kimler aras›nda olmufltur?
SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE

Tunç Ça¤›’nda Ege ve Akdeniz ticaretinin önemine “Girit Adas› ve Minos UyDÜfiÜNEL‹M garl›¤›” bafll›¤› alt›nda de¤inmifltik. Tunç Ça¤›’n›n sonlar›na gelindi¤inde ticaretin boyutu hakk›ndaki bilgilerimiz artmaktad›r. Sikkenin henüz icat edilmedi¤i bu döS R U nemlerde ticaretin en önemli araçlar› alt›n ve gümüfl gibi de¤erliOmetallerdi. Ayr›ca mal de¤iflimi de önemli bir yer tutuyordu. Fakat Tunç Ça¤› devletlerinin hükümdarlar› ya da aristokratlar› aras›nda en s›k rastlanan de¤iflim türü, arma¤an de¤iflD‹KKAT tokufludur. ‹ktidar de¤ifliklikleri, evlilikler, resmi törenler ile tap›nak ve saray inflas› gibi önemli olaylar› kutlamak için devlet hükümdarlar› ya da ileri gelenleri birSIRA S‹ZDE birlerine arma¤anlar gönderiyorlard›. Anadolu’nun güneyinde, Kafl ile Kemer aras›ndaki k›y› fleridi üzerindeki Uluburun ve Gelidonya Burnu aç›klar›nda ortaya ç›kart›lan Tunç Ça¤› bat›k gemilerinde ele geçen eflyalar, Do¤u Akdeniz ve Ege’deAMAÇLARIMIZ ki deniz ticaret trafi¤inin yo¤unlu¤unu gözler önüne sermifltir.
K ‹ T A P

4

DÜfiÜNEL‹M S O R U

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

14

Hellen ve Roma Tarihi

Akhalar’›n, yukar›da da de¤indi¤imiz gibi, günümüz bilim adamlar› taraf›ndan Linear B olarak adland›r›lan ve soldan sa¤a do¤ru yaz›lan bir yaz›lar› vard›. Bu yaz›, 1952’de Michael Ventris ve John Chadwick taraf›ndan çözülmüfl ve Eski Yunanca’n›n arkaik formu oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Linear B yaz›l› tabletlerin içerdi¤i metinler tarihi veya edebi nitelikte belgeler de¤ildir; birtak›m listeler fleklinde düzenlenmifl envanter kay›tlar›ndan ibarettir. Carl Blegen’in Pylos’ta buldu¤u Linear B tablet arflivi M.Ö. 1200 civar›na tarihlendirilmektedir. Bu arfliv sayesinde Miken saray yönetimi, ekonomisi, toplumsal yap›s› hakk›nda çok fley ö¤reniyoruz. Linear B tabletlerinde Miken tanr› ve tanr›çalar›n›n adlar› da geçmektedir. Örne¤in, Zeus, Hera, Poseidon, Hermes, Athena, Artemis, Apollon, Ares ve Dionysos gibi belli bafll› tanr›lar›n adlar›n› bu metinler sayesinde ö¤reniyoruz. Bu tanr›lar Homeros destanlar›ndaki Hellen tanr›lar›yla benzerlik göstermektedir.

TROIA
Troia: Hitit metinlerindeki Wilufla, Homeros’ta Ilios olarak geçmektedir.

‹lk Tunç Ça¤›’nda Anadolu’daki önemli merkezler aras›nda Troia ilk s›ray› almaktad›r. Troia’n›n I. - IV. tabakalar› ‹lk Tunç Ça¤›’na iliflkindir (M.Ö. 3. biny›l). Bir kale görünümündeki ‹lk Tunç Ça¤› Troia’s›nda megaron planl› yap›lar bulunmakta olup, bu yap›lar›n etraf› sur ile çevrilmiflti. Bu dönem Troia’s›nda insan yüzlü kaplar ile depas amphikypellon denen kaplar dikkati çekmektedir. Ayr›ca, metal iflçili¤inin ulaflt›¤› aflamay› gösteren buluntular ele geçmifltir. H. Schliemann, 1870 y›l›nda Osmanl› Devleti’nden izin almaks›z›n Hisarl›k’ta bir sondaj yapm›fl, ilk kaz›ya ise 11 Ekim 1871’te bafllam›flt›. Schliemann, 1873’te, tepenin yüzeyinden 8.5 metre derinlikte, Priamos’un Hazinesi olarak adland›rd›¤› alt›n, elektron, gümüfl ve tunçtan yap›lma 8.830 eser buldu. II. Troia’n›n tahribine iflaret eden bu tabaka flimdi M.Ö. 2600-2200 y›llar›na tarihlendirilmektedir. Schliemann, defineyi Osmanl› yetkililerinden saklayarak Atina’ya kaç›rd›. Troia kaz›lar›nda bulunan ve genel olarak Troia Hazineleri olarak bilinen alt›n ve gümüfl eserler, bugün Avrupa ve ABD’nin çeflitli müzelerine da¤›lm›fl olup ço¤u Rusya’daki Puflkin Müzesi’ndedir. ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri ile Çanakkale Müzesi’nde de Troia Hazinelerine ait bir grup eser vard›r.

Resim 1.5 Troai VI’n›n rekonstrüksiyonu. Kaynak: Troia Düfl ve Gerçek (2001), res.23.

1. Ünite - Ege’de Tunç Ça¤›

15

Anadolu’nun kuzeybat› köflesinde yer alan Troia, M.Ö. 3. biny›lda oldu¤u gibi, M.Ö. 2. biny›lda da yerleflime sahne olmufltu. Troia’n›n V. tabakas› Orta Tunç Ça¤›’na geçifl dönemidir; VI. tabakas› Orta ve Son Tunç Ça¤lar›’n›n temsil edildi¤i M.Ö. 2. biny›l› kapsamaktad›r. VII. tabaka ise Tunç Ça¤›’n›n sonlar› ya da M.Ö. 2. biny›l›n sonlar›d›r. Troia Savafl›’n›n VII. ya da VI. tabakalar ile temsil edilen kentlerden birinde geçti¤i düflünülmektedir (M.Ö. yak. 13. yüzy›l›n ikinci yar›s›).
Troia I Troia II Troia III Troia IV Troia V Troia VI Troia VIIA Troia VIIB (M.Ö. yak. 3000-2550) (M.Ö. yak. 2550-2300) (M.Ö. yak. 2300-2200) (M.Ö. yak. 2200-2000) (M.Ö. yak. 2000-1750) (M.Ö. yak. 1750-1300) (M.Ö. yak. 1300-1180) (M.Ö. yak. 1180-950) Tablo 1.2 Troia’n›n Tunç Ça¤› tabakalar›. Son tabaka, Demir Ça¤›’n› kapsamaktad›r.

Troia VIII ve X (M.Ö. yak. 950’den itibaren)

Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n befli¤i kabul edilmesini tart›flma Bunun genel olarak iki nedeni vard›r: birinci neden co¤rafidir. Mykenai’daki Mezar Halkas› A ve B olarak tan›mlanan krali mezarlarda ortaya ç›kar›lan eserlerde Girit (Minos) etkisi görülmektedir. Girit Adas›’ndaki Minos uygarl›¤›n›n gerek mimari. saraylar›n etraf›. Orta Tunç Ça¤›’ndan itibaren Girit’teki Minos uygarl›¤›n›n etkisi alt›na girmifl olup bu etkinin görüldü¤ü yere en iyi örnek Thera Adas›’d›r. Çünkü. Hellen uygarl›¤›n›n. özellikle güneydekiler. biny›l›n ikinci yar›s›nda vazo süslemelerinde. metal iflçili¤inde ve mücevher yap›m›nda ustayd›lar. Minos Girit’inden Miken liderli¤indeki Yunanistan’a geçti. burada. Bu da. Troia Savafl›’n›n VII.-2. Girit’i istila etmifllerdi ve ada Knossos’tan yönetilmeye bafllanm›flt›.Ö. mermer idollerde karfl›m›za ç›kar. Bu idoller daha ziyade mezarlarda bulundu¤u için. tabakalar› Tunç Ça¤›’na iliflkindir (M. Ancak.16 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Eski Hellen uygarl›¤›n›n kökenlerini oluflturan Kiklad Adalar›. gerek duvarlardaki fresklerde ifllenen konular ve tasvirler ile mezar buluntular› aç›s›ndan Yunanistan’daki Miken uygarl›¤›yla benzeflen yanlar›n›n bulunmas› ve bu uygarl›¤› etkilemesi. . Troia’da kaz› yapan H. biny›l). tabakalar ile temsil edilen kentlerden birinde geçti¤i düflünülmektedir (M. Girit’teki Minos uygarl›¤›nda oldu¤u gibi saraylarda yafl›yorlard›. Linear B yaz›s› Knossos ve Kydonia (Khania) d›fl›nda ele geçmemifltir. yak. 1450’lerden sonraya tarihlenen Linear B yaz›s›n›n ise Girit’e de¤il. Girit’tekinin aksine. Kiklad Adalar›. günümüz Avrupas›’n›n “do¤udaki” s›n›r›n› Ege Denizi ve bu denizin de Akdenizle olan s›n›r›n› Girit Adas›’n›n oluflturmas›d›r. Troia’n›n I. Schliemann.Ö. M. merkezi bir avlu etraf›nda kümelenen çok say›da odalar. ölüyle birlikte mezara b›rak›lmak için yap›ld›klar› düflünülmektedir.VII. Yeni yaz› sistemi k›sa süre sonra Yunanistan’daki Akhalarca da benimsendi. günümüz Avrupa uygarl›¤›n›n beslendi¤i ana kayna¤› oluflturdu¤u gözönüne al›n›rsa. o dönemde Yunanistan’›n Girit ile olan ba¤lar›n› a盤a vurmas› aç›s›ndan kayda de¤erdir. fresklerde ve yaz›da görülen baz› özellikler. saraylardaki fresklerde ve vazo resimlerinde görülen üslup de¤ifliklikleri ile di¤er baz› veriler de Akhalar›n adaya geldiklerine iflaret etmektedir. 1450 civar›nda Yunanistan’dan gelen Akhalar. Mykenai ve Pylos’ta çok say›da Linear B yaz›l› tablet ele geçmifltir. gümüfl ve tunçtan yap›lma çok say›da eser buldu. Girit’in baflka merkezlerinde de bulunmas›na karfl›l›k. Giritlilerin kulland›¤› Linear A yaz›s›n› kendi dillerine uydurarak Linear B’yi oluflturmufl olabilirlerdi.Ö. ayd›nl›k kuyular› denen binalar aras›ndaki ufak avlular. Troia’n›n Tunç Ça¤› uygarl›¤›n› tan›mlama Bat› Anadolu’da Tunç Ça¤›’n›n en önemli temsilcisi olarak Troia kabul edilmektedir. yüzy›l›n ikinci yar›s›). ya da VI. Girit’te Minos Dönemi’nde kullan›lan yaz› Linear A olarak adland›r›lmakta olup bu yaz› henüz çözülememifltir. mimaride veya çanak çömleklerde de¤il. 2. Mezar Halkas› A ve B olarak tan›mlanan krali mezarlarda ortaya ç›kar›lan eserlerde Girit (Minos) etkisi görülmektedir. Bundan böyle Ege’de liderlik. A M A Ç 3 A M A Ç 2 A M A Ç 4 . Girit’te oldu¤u gibi. Oysa Yunanistan’daki Akha merkezlerinde. Nitekim. Miken uygarl›¤›n› meydana getiren Akhalar da. Girit saraylar›n›n duvarlar› da. yaz› ve din aç›s›ndan) sonraki Hellen uygarl›¤›n› etkilemifl olmas›d›r. Minos ve Miken uygarl›klar› aras›ndaki iliflkileri ve etkileflimi aç›klama Geç Minos Dönemi olarak tan›mlanan M. Di¤er bir deyiflle. Saraylar›n etraf› surla çevrili de¤ildir. depo mekânlar› ve bat› avlusu bulunmaktad›r. bu etkileflimde Girit’teki Minos uygarl›¤›n›n rolü daha iyi anlafl›lacakt›r. fresklerle süslüydü.Ö. Knossos’ta ele geçen ve M. Mikenler. Miken uygarl›¤›n› yaratan Akhalar›n kulland›¤› Linear B yaz›s› çözülmüfltür. 13. o dönemde Yunanistan’daki Akha kültürü ile benzerlik gösterdi¤inden. “Priamos’un Hazinesi” olarak adland›rd›¤› alt›n. Linear A yaz›s›.Ö. ‹kinci neden. Minos kültürünün en karakteristik özellikleri saraylarda izlenebilmektedir. Minos ve Miken uygarl›klar›n›n karakteristik özelliklerini aç›klama Kiklad Kültürü’nün en karakteristik özellikleri. surla çevriliydi. fakat Yunanistan’daki Akhalara özgü bir yaz› oldu¤u anlafl›lm›flt›r. adaya Yunanistan’dan bir Akha göçünün oldu¤u düflünülmektedir. elektron. 3. Miken uygarl›¤›n›n da (özellikle mimari. örne¤in. Minos uygarl›¤›n›n en iyi temsil edildi¤i yer Knossos’tur. Akhalar.

Herakles (Herkül) b. Saray deposu e. Minos halk› c. Minos / M. Paleolitik b. Minos uygarl›¤›nda. Ventris 4. Andros ve Syros b. Ünite . Demir Ça¤› 2. b. Evans e. Knossos e. Mykonos ve Thera c. diplomatik iliflkilerin kurulmas›nda öne ç›kan ve ünitede verilen örnek afla¤›dakilerden hangisidir? a. D›fl ülkelerden gelen arma¤anlar›n sakland›¤› yer 9. Melos / H. Paros ve Naksos 3. Atreus’un kiflisel servetinin muhafaza edildi¤i yer c. Mykenai d. Son Tunç e. 8. Saray›n hazinesinin muhafaza edildi¤i yer b. Minos / John Chadwick c. Minos / H. Mezar yap›s› d. Surla çevrili olmas› d. Knossos b. Büyük Saray deposudur. ‹lk Tunç d. d. Afla¤›dakilerden hangisi Minos Dönemi Girit Adas› saraylar›ndan / yerleflimlerinden biri de¤ildir? a. karfl›l›kl› olarak. merkezi avluya aç›lan kraliçenin taht odas›d›r. Saray avlusuna. Seriphos ve Siphnos e. Minos ve Miken uygarl›klar›nda. Eski Hellen tap›naklar›n›n da prototipini oluflturan dikdörtgen planl› basit yap›d›r. Lerna . Afla¤›dakilerden hangisi Minos saraylar›n›n/ merkezlerinin özelliklerinden biri de¤ildir? a. Troia c. Cenaze törenlerine davet c. Miken tümülüslerindeki tonozlu yap›ya verilen add›r. Girit’in Tunç Ça¤› uygarl›¤›n›n ad› ve bu ad› veren kifli afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmiflitir? a. Sarayda çal›flan tafl ustalar›n›n de¤iflimi b. Arma¤an de¤ifl-tokuflu 6. Schliemann d. Kiklad Adalar›’ndaki kültürde esas olarak afla¤›daki dönemlerden hangisi temsil edilmektedir? a. Elçilerin karfl›l›kl› olarak daveti e. Kykloplar 10. Afla¤›daki Kiklad Adalar›’ndan hangileri mermer yataklar›yla ünlüdür? a. Ifl›k kuyusu c. Delos ve Kea d. Amazonlar d. onur yaz›t›n›n dikilmesi d. Erken Neolitik c.Ege’de Tunç Ça¤› 17 Kendimizi S›nayal›m 1. Minos / A. Arkaik ve Klasik Ça¤ Hellenleri. Gla 5. e. c.1. Malia b. Megaron’un tan›m› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Bat› avlusu b. Linear A yaz›s› 7. Mezar yap›s›d›r. Argonautlar e. Zakros e. bir insan›n tafl›yamayaca¤› büyüklükte iri tafllarla infla edilmifl olan Myken saraylar›n›n duvarlar›n› kimin / kimlerin infla etti¤ini düflünüyordu? a. Schliemann b. Malia c. Yeniden da¤›t›mc› saray ekonomisi e. Phaistos d. Miken uygarl›¤›na ait olan Atreus Hazine Binas› ne amaçla kullan›lm›flt›r? a. “Priamos’un Hazinesi” olarak adland›r›lan de¤erli eflyalar ve mücevherler afla¤›dakilerden hangisinde bulunmufltur? a.

e 5. d 8. 2008 (Minotauros. Bundan böyle bo¤uldu¤u denize onun ad› verilerek Aigaios Pontos / Aigaion Pelagos yani Ege Denizi denir. Fakat canavar› öldürdükten sonra. Anadolu dillerinden türemedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Troia” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Böylece Theseus. kara yelkenleri görünce o¤lunun öldü¤ünü düflünür ve denize atlayarak intihar eder. 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” ile “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. kurban olarak insan bedenli. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Ancak. o da gençleri. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunanistan ve Miken Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Girit Adas› ve Minos Uygarl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kiklad Adalar› ve Kültürü” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Babas› Aigaios. Yunan mythosunda bu kelime Girit Kral› Minos’un ünlü mimar Daidalos’a yapt›rd›¤› ve içinde insan bedenli. sözcük yap›s›ndan da anlafl›ld›¤› gibi Yunanca bir kelime de¤il. o¤lu Kahraman Theseus’u gençlerle birlikte Girit’e gönderir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kiklad Adalar› ve Kültürü” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ‹flte. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Labyrinthos. Erhat. babas›na. Girit Labyrinthos’u yeralt›nda de¤il. babas›na verdi¤i sözü unutarak. Remzi Kitabevi.18 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Labyrinthos Labyrinthos. c 9. Theseus ve Ariadne maddelerinden derlenmifltir). b . Kaynak: A. Minotauros’u öldürerek Labyrinthos’tan ç›kar ve Atina’ya döner. c 2. bu duruma son vermek isteyen Atina Kral›. d 4. Mitoloji Sözlü¤ü. c 7. bo¤a bafll› canavar Minotauros’u saklad›¤› yap› için kullan›l›r. e 10. canavar› öldürdü¤ünde gemisine beyaz yelken çekerek dönece¤ini söylemifltir. Girit’e oradan gelmifl olsa gerek. bo¤a bafll› Minotauros canavar›na yedirirmifl. kara yelkenle döner. e 3. Ona bir yumak iplik vererek Labyrinthos’a girdikten sonra yolunu flafl›rmadan ç›kmas›n› da sa¤lar. Efsaneye göre Atina Kral› Aigaios her y›l Atinal› genç k›z ve erkekleri Girit Kral› Minos’a adak olarak gönderirmifl. ‹stanbul. yerüstünde yap›lm›fl bin bir oda ve uzun koridorlardan oluflan çaprafl›k bir yap›d›r. Girit Kral› Minos’un k›z› Ariadne de Theuseus’a yard›m eder. sonsuz ve girift dehlizlerden meydana gelen bir yap›ya verilen add›r.

Ünite . Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean. Radiocarbon. E. A Political. ‹stanbul. Higgins. Fitton J. Pomeroy. L.Tulunay.L. J. Aegean Art and Architecture. R. çev. J. Thames & Hudson. New York. Preziosi. New York-Oxford. (2007). tanr›sal gücü temsil eden mermer idolleridir. ve Hitchcock. O. (1999). Ege ve Yunan Tarihi. Tunç Ça¤›’nda deniz ulafl›m›n›n ve savafl gemilerinin daha ilerideki dönemlere göre geliflkin olmad›klar› düflünülürse. Ankara. Ancak.M. The Aegean Bronze Age.H. (1999). S. The British Museum Concise Introduction. S. TTK.W. Londra. Oxford University Press. Miken saraylar› ise Yunanistan’da olduklar›ndan.Burstein. Neils. onlar›n ölüyle birlikte mezara b›rak›lmak üzere yap›lm›fl olduklar›n› iflaret etmektedir. S›ra Sizde 2 Girit. Ancient Greece. S›ra Sizde 4 Troia Savafl› Yunanistan’daki Miken uygarl›¤›n› yaratan Akhalar ile Anadolu’nun kuzey-bat› köflesindeki Troial›lar aras›nda oldu. M. (1991). Bu nedenle etraflar› surla çevriliydi. . British Museum Press. Art History. Daha ziyade mezarlarda bulunmufl olmalar›. and History. Cycladic Art.Ege’de Tunç Ça¤› 19 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Kiklad Adalar› Kültürü’nde kuflkusuz boyal› çanak çömlekler. Chadwick. Schofield.T. History of Ancient Greece. Oxford University Press. Troia. Stokstad. ve Hankey. Cambridge University Press. . Ancient Greece. Minos ve Miken saraylar› aras›ndaki en önemli fark. V. W. (2002).T. Londra. USA. A. ya¤malam›fllar ve ülkelerine geri dönmüfllerdir. (2008).B . ‹dollerin ço¤u kad›n formundayd›. S. ‹stanbul. P. karadan gelebilecek sald›r›lara aç›kt›. Cambridge. Paul Getty Museum. (2010). The Absolute Chronology of the Aegean Early Bronze Age: Archaeology. L. Bu nedenle saraylar›n etraf›n› surla çevirmemifllerdi. Akhalar gemilerle Troia’ya gelip kenti kuflatm›fllar. Fitton. J. S. piflmifl toprak “tavalar” vs. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Alexiou. eserler üretilmifltir ve bunlar›n hepsi o kültürün parças›d›rlar. Bristol. E. Kiklad Kültürü’nün en tipik ve ilgi çekici eserleri. J. Minos saraylar›nda olmamas›d›r. (1989). Düfl ve Gerçek (2001). Cline. The Mycenaean World. . Minos Uygarl›¤›. Manning. Londra. D. The Mycenaeans. (1997). Shelmerdine. N. Minoans. (2001). S.Donlan. Bu nedenle Tunç Ça¤› Girit’inde yaflayanlar bir savunma sistemine ihtiyaç duymam›fl olabilirlerdi. J. and Cultural History.Roberts. di¤er bir deyiflle saraylar tahkim edilmemifllerdi. (2002). Aegean Bronze Age Chronology. M. Giritliler denizden gelebilecek bir sald›r›ya pek ihtimal vermiyorlard›. Social.L.(2008).1. bir ada olmas› nedeniyle d›flar›dan gelecek sald›r›lara karfl› do¤al olarak korunakl›yd›. Cambridge University Press. Harris.W. Homer Kitabevi. (2000). S›ra Sizde 3 Minos Dönemi saraylar› Girit Adas›’nda yer ald›¤›ndan. Minoan and Mycenaean Art. Londra. Cambridge University Press. New York. (1995). Cambridge. Miken saraylar›nda tahkimat›n olmas›. (1971).A. British Museum Press. (1999). Warren. Dickinson. çev. Sheffield. Oxford University Press. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. The Cambridge Companion to the Aegean Bronze Age. Mansel. (1995). Bulgurlu-Gün. Londra. adaya d›flar›dan yap›lacak bir sald›r›n›n kolay olmayaca¤› aç›kt›r. C.

Anahtar Kavramlar • • • • • • Solon Kleisthenes Demokrasi Boule Ekklesia Halk Meclisi ‹çindekiler • • • • • EGE VE DOR GÖÇLER‹ EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ YUNAN ALFABES‹ KENT-DEVLET‹ AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI • KOLON‹ZASYON Hellen ve Roma Tarihi Ege Göçleri. Ege ve Dor Göçleri ile Kolonizasyon kavramlar›n› aç›klayabilecek. Demokrasi kavram›n› ve Atina’daki geliflimini tart›flabileceksiniz. Kolonizasyonun nedenlerini ve sonuçlar›n› aç›klayabilecek. Kent-devleti’ni tan›mlayabilecek. Ege Göçleri sonunda Yunanistan ve Anadolu’da oluflan yeni toplumsal yap›y› aç›klayabilecek. KentDevletleri ve Kolonizasyon .2 Amaçlar›m›z • • • • • • • Ege Göçleri Dor Göçü Kent-devleti Polis Kolonizasyon Yunan alfabesi Tiran HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra.

Yunan gelene¤i. yeterli kan›tlar›n olmamas› nedeniyle. 13.Ö. Dor göçünü. Muhtemelen kuzeyden. yüzy›l›n sonunda veya 12. Balkan Da¤lar› yöresinden gelen bu insanlar Yunanistan ve Anadolu’dan geçip M›s›r’a kadar ulaflm›fllard›. yüzy›l›n bafl›nda gerçekleflmiflti.Ö. Deniz Kavimleri M›s›r’a vard›klar›nda büyük bir karfl› koyma ile karfl›laflm›fllar ve geri püskürtülmüfllerdi. hatta S O R U daha sonra bir k›sm› Anadolu’nun güney-bat›s›na göç etmiflti. M. daha ziyade Peloponnesos Yar›madas›na yerleflmifller. Yukar›da de¤indi¤imiz gibi. Deniz kavimleri en son nereye kadar ilerlemifller ve kimler taraf›ndan püskürtülmüfllerdir? SIRA S‹ZDE Ege Göçleri çerçevesinde üzerinde durulan bir di¤er göç hareketinin ise Dorlar taraf›ndan gerçeklefltirildi¤i öne sürülmektedir. 12. M›s›r. Bu dönem ayn› zamanda Ege Göçlerine sahne oldu¤undan. Uzun süre kabul gören ve zorlama bir senaryo izlenimi veren bu 19. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon EGE VE DOR GÖÇLER‹ Bir önceki ünitede de vurguland›¤› gibi. Ege Göçleri Yunanistan’da yaflayan di¤er topluluklar›n da Yunanistan içindeki hareketlili¤ine sahSIRA S‹ZDE ne oldu¤u gibi. daha önce Yunanistan’dan kovuD‹KKAT lan ve tekrar yurtlar›na dönen Herakleso¤ullar›’na ba¤lamaktad›r. 1200 civar›nda büyük güçlerin birer birer y›k›l›p gitmeleri bilim adamlar›n› Deniz Kavimleri teorisine yöneltti. Akha (Myken) merkezlerinin y›k›l›fl› M. Yeni dönemin bu flekilde adland›r›lmas›n›n nedeni çeflitli eflyalar ile araç gereç ve silah yap›m›nda tuncun yan› s›ra yeni bir metal‹ olarak demirin de K T A P kullan›lmaya bafllanmas›d›r. TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE 1 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Ancak. Ege Göçleri’nde iki nüfus hareketi öne ç›kmaktad›r: Deniz Kavimleri ve Dorlar. yüzy›lla birlikte Ege co¤rafyas›nda Tunç Ça¤› sona ermifl. yüzy›l teorisi. Akha merkezlerinin y›k›lmas›nda Dorlar›n da rolü olabilece¤i öne sürülmektedir. Akha merkezlerinin y›k›l›fl›n›n yan› s›ra Ege ve Dor Göçlerinin damgas›n› vurAMAÇLARIMIZ du¤u M. son zamanlarda de¤erini yitirmifltir.Ege Göçleri. yüzy›l bafllar›nda iki kez bu kavimlerin sald›r›lar›na maruz kalm›flt›. önce 13. bu topluluklar›n Yunanistan d›fl›na ç›karak Ege co¤rafyas›nda ve hatta ötesindeki hareketlili¤ine de sahne olmufltu. yüzy›l sonlar›nda. Demir Ça¤›’na geçilmifltir. Neredeyse ayn› tarihlerde hem Troia hem de Hitit Devleti tarih sahnesinden silindi. sonra da 12.Ö. Akha merkezlerinin y›k›l›fl› da bu göçlere ba¤lanmaktad›r. Yunanistan’›n D Ü fi Ü N E L ‹ M güneyikuzeyinden ne do¤ru inen Dorlar.

Herodotos (I. Neontheikhos (Yan›kköy). Yunanistan’daki Thessalia ve Boiotia bölgelerinden gelen Aioller. Atina’n›n da yer ald›¤› Attika bölgesi ve Euboia Adas›’ndan yola ç›kan Ionlar. Daha sonra. Kuflkusuz.). Larissa (Buruncuk Köyü). Cartledge (ed. Ionlar. Priene (Güllübahçe). Aigiroessa (Kavakl›dere Köyü). Bu nedenle bu bölge Aiolis ad›n› ald›. Erythrai (Ild›r›) ve Samos’tur (Sisam Adas›). Bu kentler. Bat› Anadolu’nun orta kesimine yerlefltiler ve bölge onlar›n ad›ndan dolay› Ionia ismini ald›. Herodotos’un (I.142) sözünü etti¤i on iki Ion kenti.1 Ege göçleri. Ionia’n›n güney s›n›r› Büyük Menderes Irma¤›’na de¤in uzan›yordu.Ö. Hellen ve Roma Tarihi Bat› Anadolu’ya ilk gelenler Aioller idi. Notion (Ahmetbeyli). Pitane (Çandarl›). Aigai (Köseler Köyü-Nemrutkale). 39. Birli- . Klazomenai (Urla). Lebedos (Gümüldür).22 Resim 2. Aiolis’teki baflka ufak kentlerin de kurucusuydu. Miletos (Balat). Kaynak: P. Bu kentlere daha sonra on üçüncü kent olarak Smyrna dahil olmufltur. Ayr›ca Kyme. Yunan dili ve lehçeleri. Myrina (Alia¤a-Kalabaktepe). Teos (S›¤ac›k).149). Dinsel ve siyasal nitelikli bu birli¤in toplant› yeri Priene topraklar›nda olup bugünkü Güzelçaml› mevkiindeydi. Ancak bu son kent yani Smyrna sonradan Ionia’ya dahil olmufltur. Peloponnesos’un kuzeyindeki yurtlar›ndan sürülüp geçici bir süre Atina’da yerleflmifller ve gelene¤e göre Atina kral› Kodros’un o¤ullar›n›n liderli¤inde Bat› Anadolu’da bugünkü ‹zmir ve civar›na göç etmifllerdi. 10. Kyme (Alia¤a-Nemrut Koyu). On iki Ion kenti. s. Ion kolonizasyonu. Phokaia (Eski Foça). Aiol kolonizasyonundan sonra ama yine M. Panionion (Ionlar Birli¤i) çat›s› alt›nda bir birlik oluflturmufllard›. Temnos (Görece-Kayac›k Tepesi). Ephesos (Selçuk). yüzy›l sonlar›nda gerçekleflmiflti. on iki Aiol kentinden söz etmektedir. Khios (Sak›z Adas›). (1998). Killa (Zeytinli Köyü yak›n›nda?). Myus (Avflar Köyü). Kolophon (De¤irmendere). Gryneion (Yeniflakran) ve Smyrna’d›r (‹zmir). Lesbos Adas› ile Bat› Anadolu’nun kuzeydo¤u kesimine (Edremit Körfezi ve civar›) yerlefltiler.

üye kentlerin ba¤›ms›zl›¤›n› k›s›tlay›c› bir politikas› yoktu. Ünite . Karia’daki önemli Dor kentleri aras›nda Halikarnassos (Bodrum). yüzy›l) at›ld›¤›n› söyleyebiliriz. Pentapolis’e (Beflkent) dönüflmüfltü. S‹ZDE Karanl›k Ça¤’›n erken dönemi ayn› zamanda “Protogeometrik” Dönem. Bildiklerimiz daha çok Homeros’un destanlar›na dayanmaktad›r. geç evresi ise “Geometrik” Dönem olarak adland›r›l›r. Ancak. sosyal ve kültürel geliflimin tohumlar›n›n Karanl›k Ça¤’›n geç evresinde (özellikle S O R U M. Knidos’u ise Spartal›lar›n kurdu¤unu belirtir. 1100 ile 750/700 y›llar›n› aras›n› kapsayan bu D‹KKAT döneme iliflkin bilgilerimiz. âdet oldu¤u üzere tap›na¤a adamak yerine evine götürmüfl ve bu yüzden di¤er befl Dor kenti. Herodotos’un anlatt›¤›na göre (I.Ö.Ö. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P . Yunanistan’da nüfusun önemli ölçüde azald›¤›. Birli¤in kurulma nedeni olarak baz› önde gelen Ion kentlerinin. erken evresidir. erken (M. Eskiça¤ yazarlar› Halikarnassos’u Yunanistan’›n Argolis bölgesindeki Troizen’den gelen göçmenlerin. 144) Halikarnassoslu Agasikles.2. Ionlar ve Dorlar Anadolu’nun hangi bölgelerine yerleflmifllerdi? S‹ZDE SIRA Heksapolis: Anadolu’nun güney-bat› köflesinde Kos. ölülerin gömülmesi (inhumasyon) yerine yak›ld›¤› (kremasyon) anlafl›lmaktad›r. Melia’daki Poseidon Helikonios Tap›na¤› yeni federal merkezin ibadet merkezi olmufltu. 1100-900) ve geç SIRA (M. Knidos. burada daha önce yaflayan Karlar’dan dolay› Karia ad›n› tafl›maktayd›. Bu adland›rmalar o dönemde imal edilen vazolardaki AMAÇLARIMIZ süsleme tarz›na göre yap›lm›flt›r. Kameiros (Rhodos Adas›’nda). Ege dünyas›nda ‘Karanl›k Ça¤’ veya “Yunan Orta Ça¤›” ad› verilen bir suskunluk dönemi S zaman yaflanm›flt›r. Kuflkusuz bu dönem. 8. isminde yer ald›¤› gibi hiçbir O R U “karanl›k” bir dönem olmad›. Aioller. Ephesos’un güneyindeki Melia/Melie halk›na savafl ilân etmesi gösterilmektedir. çok azd›r. 8. geç evrede Vyerleflim yerleriTELE ‹ZYON SIRA S‹ZDE nin say›s›nda ve nüfusta art›fl oldu¤u anlafl›lmaktad›r.Ö. Ialysos ve Kamiros taraf›ndan oluflturulan “Alt›kent” Birli¤i. ne yaz›k ki. yaz›n›n (Linear A) kullan›lmad›¤›. yap›lan çal›flmalar bu dönemin siyasal ve kültürel yaflam›n› gözler önüne sermektedir. Halikarnassos’un Birlik d›fl› kalmas›yla. geç evrede siyasal ve kültürel tablo biraz daha ayd›nlanm›flt›r. Ialysos (Rhodos Adas›’nda). özellikle Rhodos ve Kos’a (‹stanköy) yerlefltiler. Apollon onuruna düzenlenen yar›flmalardan birinde kazand›¤› üçayakl› kazan›. Bu bölge. yüzy›lda infla edilmifl olan Samos’takiTHera Tap›naD‹KKA ¤›’d›r. 900-750/700) olmak üzere iki evre alt›nda ele al›nmaktad›r. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 23 ¤in. önceErken P ki Akha merkezlerinde iskân›n devam etmedi¤i. Fenikelilerden al›nan sessiz harflere sesli harfler eklenerek ‹ M Yunan alfaDÜfiÜNEL ‹NT RNET besinin oluflturulmas› da geç evrede olmufltur. Karanl›k Ça¤. Kos (‹stanköy Adas›) ve Knidos’u (Datça-Refladiye) sayabiliriz.Ö.Ege Göçleri. Halikarnasos ile Rhodos Adas›’ndaki Lindos. Bu nedenle KlasikEÇa¤’daki siyasal. Halikarnassos’a tap›na¤›n kap›lar›n› kapatm›fllard›. Karanl›k Ça¤’›n nispeten “karanl›k” yani belirsiz olan dönemi. Son olarak da Dorlar. Heksapolis. En erken tap›naklardan biri M. Kabaca M. K ‹ T A evrede. Bat› Anadolu’nun güneybat› köflesi ile karfl›s›ndaki adalara. polis denen kent-devletleri ile klasik dönem tap›naklar›n›n öncüleri de Karanl›k Ça¤’›n geç evresinde ortaya ç›km›flt›r. EGE’DE KARANLIK ÇA⁄ 2 SIRA S‹ZDE Akha merkezlerinin Ege Göçleri sonras›nda ortadan kalkmas›ndan sonra. Lindos (Rhodos Adas›’nda). Ionlar›n on iki kent-devleti gibi.Ö. Dorlar›n da alt› kentten (Heksapolis) oluflan bir birlikleri vard› ve dinsel merkezleri Knidos topraklar› içinde bulunan Triopion Tap›na¤› idi.

biny›l›n sonlar›nda (M.24 Hellen ve Roma Tarihi YUNAN ALFABES‹ Tarihçi Herodotos (V.Ö. Ancak ilk zamanlarda kent-devletleri s›n›rl› topra¤a sahip ve s›n›rl› say›da nüfusu bar›nd›ran küçük ölçekli yerleflimlerken. yüzy›l›n ilk yar›s›na tarihlenmekte olup bilinen en Eski Yunanca yaz›t olmas›n›n yan› s›ra. ‹talya’da Napoli Körfezi’nde yer alan Pithekoussai’daki bir mezarda bulunan ve M. 8. 8.. Yunanca’n›n M. Yak›n Do¤u’daki kent-devletleri ile Eski Yunan kent-devletleri gerek kavramsal gerekse içerik olarak birbirinden farkl›d›r. 1100) gerçekleflmifltir. Yunanlar da.” yaz›s› bulunmaktad›r.Ö. geliflkin bir Yunan kent-devleti- . yak. Boustrophedon: Önce sa¤dan bafllayarak sola do¤ru yaz›lan ve dönüflümlü olarak (sa¤-sol) bu flekilde devam eden yaz› türü. Thera. Yukar›da vurgulad›¤›m›z gibi. yaz›y› Yunanistan’a getirenin Fenikeli Kadmos oldu¤unu söylemektedir. 8. Roma’ya birkaç kilometre uzakl›ktaki Gabii nekropolünde (mezarl›k) Eski Yunanca bir yaz›t bulunmufltur.. Zamanla sessiz harflerin aras›na sesli harfleri yerlefltirip. M. Akhalar›n saray merkezli yerleflimlerinin çökmesinden sonra olmufltur. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren Yunanlarca kullan›lmaya bafllanm›flt›r (bu tarih 10. daha sonra soldan sa¤a yaz›lmaya bafllanm›flt›r. Ksi Omikron Rho Psi KENT-DEVLET‹ Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri Her biri siyasal ve toplumsal olarak örgütlenmifl olan kent-devletleri uzun zamand›r Yak›n Do¤u’da mevcuttu.2 Eski Yunan alfabesi. zamanla büyümüfller ve Yunanlar için yeni bir yaflam alan› haline gelmifllerdir.Ö. yüzy›la kadar da ç›kart›lmaktad›r). yüzy›l›n ikinci yar›s›na tarihlenen piflmifl topraktan kap üzerinde ise “Ben Nestor’un kab›y›m. Kuzey Suriye’de yaflayan Fenikelilerin 22 sessiz harften oluflan alfabe yaz›s›n› meydana getirmeleri M.Ö. Resim 2.Ö. Bu alfabe M. Fenikeliler ile ticaret iliflkileri sonucunda daha da gelifltirmifller ve onlardan ald›klar› sessiz harfler ile Eski Yunan alfabesini oluflturmufllard›. Ancak Yunan örnekleri gibi yayg›n de¤illerdi ve uzun süre varl›klar›n› sürdürememifllerdi. Önceleri sa¤dan sola yaz›lan Eski Yunanca.58). 1989 y›l›nda ‹talya’n›n Latium ovas›nda.Ö. yeni harfler de ekleyerek Eski Yunanca yaz›y› son flekline getirmifllerdir. 2. yüzy›l gibi erken bir tarihte ‹talya’ya kadar ulaflt›¤›n› göstermesi aç›s›ndan önemlidir. 8. atalar› olan Akhalar›n kulland›¤› Linear B yaz›s›n›. Yaz›t. Ege co¤rafyas›nda Yunan karakterli kent-devletlerinin ortaya ç›k›fl›. Yunan alfabesinin ilkel formuna ait yaz› örnekleri Dor lehçesinin konufluldu¤u adalarda (Melos. Girit) günümüze kadar gelmifltir.

2. hem kent merkezini (asty) hem de kendisine ba¤l› köylerin bulundu¤u k›rsal alan› (khora) kaps›yordu. Athena. 8. Eski Yunan siyasal ve toplumsal yaflam›n›n en karakteristik örgütlenifl biçimi olan kent-devleti. Burada kent-devletinin merkezi ile k›rsal kesimi aras›nda ortaklafla bir yaflam (symbiosis) söz konusudur. Kent-devletindeki belli bafll› yap›lar aras›nda. b) iç ifllerinde özgür olmay›. Akdeniz’in herhangi bir yerindeki kent-devletini ziyaret etti¤inde kendini evinde hissederdi. görenek aç›s›ndan Eski Hellen dünyas› ile benzeflen bir kültürü paylafl›yorlard›. üst düzey devlet yöneticilerin toplant› mekan› (prytaneion).Ege Göçleri. kendi kendine yeterli. tar›msal karakterli bir toplumsal yap› gösteriyordu. M. 4. Homeros’un da anlatt›¤› tanr›lara (Zeus.Ö. Artemis. mimarl›k. D›flar›dan gelen sald›r›larda. atalar›. giyim kuflam. Esas olarak kamusal. Kent-devletini genelde tek bir kent oluflturmakla birlikte. Kent-devletlerinin fiziksel büyüklü¤ü ve demografik yap›s› de¤iflkenlik gösterse de kent-devletlerinde yaflayanlar kendilerini tek bir ulus olarak görüyordu. Yukar›da. surun d›fl›nda ikâmet edenler surun içine. bir kent-devletinin karakteristik özellikleri aras›nda s›ralanan tüm unsurlar› en k›sa olarak “tam ba¤›ms›zl›k ilkesi”yle ifade edebiliriz. Yunan kökenli bu kent devletleri hiçbir zaman bir araya gelip tek bir Hellen (Yunan) devlet çat›s› alt›nda toplanmam›flt›r. ticari ifllevinin yan› s›ra sosyal bir ifllevi de olan agora. gelenek. Tarihçi Herodotos’a (8. Örne¤in. hatta akropolise s›¤›n›yorlard›. dinleri ve adetleriydi. gösteri oyunlar›. M. Eskiça¤’da. dini ibadetin yap›ld›¤› bir veya birden fazla tap›nak. Söz konusu kent devletlerini bir arada tutan dil. ba¤›ms›zl›k ilkesi göz önüne al›nd›¤›nda. Keza. Ünite . Bu kent devletleri Eski Yunanca’y› konufluyorlar. konser ve mü- . Bir kent-devletinin sahip oldu¤u ya da olmak istedi¤i en önemli üç özellik ise a) baflka devletlerin veya d›fl güçlerin egemenli¤inde olmamay› ifade eden ba¤›ms›zl›k (eleutheria). Apollon. 2. Yunanlar›n paylaflt›klar› dört ortak unsur. Kuflkusuz kent-devletinin karakteristik özellikleri aras›na baflkalar› da konabilir.IV. Genel olarak bir kent-devleti etraf› surla çevrili ve akropolis ad› verilen yüksekçe bir tepede kuruluyordu. yüzy›lda yaflayan Pausanias (X. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 25 ne ancak Karanl›k Ça¤’›n son evresinde. “agoras›z ve tiyatrosuz bir kent-devleti düflünülemeyece¤ini” yazmaktad›r. Poseidon) inan›yorlard›. “Politika” sözcü¤ü de polis’ten türetilmifltir. sikke darb›n›n da bir kent-devleti için önemli bir kriter olaca¤› aç›kt›r. Yasama. bu da bize kent-devletinde yurttafllara verilen önemi göstermektedir. devletin ad›ndan ziyade içinde yaflayan yurttafllar›n ad›yla an›l›rd› (örne¤in. Atina yerine Atinal›lar. yüzy›l filozofu Aristoteles’e göre. yarg› ve yürütmenin devlet organlar›ndaki da¤›l›m› ve ifllevleri de bu anayasa ile belirlenirdi. yüzy›lda. polis (ço¤ulu poleis) terimiyle ifade edilmektedir. dilleri. bazen birkaç kent ya da daha ufak yerleflim biriminin bir araya gelerek bir kent-devletini meydana getirdi¤ini görüyoruz (synoikismos).144) göre. Korinthos yerine Korinthoslular gibi). Toplum. ‹lk kent-devletleri belirli bir topra¤a sahip.Ö. Sanat. insanlar›n birlikte iyi bir yaflam sürmeleri polis ad› verilen kent-devletinde mümkün olmufltu. Bu nedenle bir kent-devletinin yurttafl›. meclis binas› (bouleuterion). din ve kültür birli¤iydi.S. d›fl güçlerin müdahalesine maruz kalmamay› ve kanunlar›n› diledi¤i flekilde oluflturmay› ifade eden özgürlük (autonomia) ve c) kendine yeterlilik / ekonomik ba¤›ms›zl›k (autarkeia) idi. bu anayasaya göre düzenlenirdi. M. ‹stihkâm edilmifl ba¤›ms›z bir devlet olan polis. Sosyo-ekonomik ve siyasal yap›s› itibariyle her kent-devletinin. yurttafllar›n›n sa¤l›kl› koflullarda ve eflit haklara sahip olarak yaflamalar›n› sa¤lamak için bir anayasas› vard›. dinsel ve özel olmak üzere üç yaflam alan›n›n bulundu¤u bir kent-devleti.1). rastlanmaktad›r.

-7. Mezarl›k (nekropolis) surlar›n d›fl›nda yer al›yordu. yüzy›l) kent-devletlerinde yoktu.-9.Ö. darphane. SIRA S‹ZDE Kaynak: Blois-Spek D‹KKAT SIRA S‹ZDE (1997). s. Ancak yukar›da s›ralanan yap›lar›n tamam›. 11. Yunan topluluklar›n›n henüz geliflkin kent-devleti modelinde örgütlenmedikleri ama daha basit bir çat› alt›nda toplanm›fl olduklar› dönemde (M. sa¤l›k oca¤› ve hapishane gibi di¤er kamu yap›lar› bulunuyordu. 8. 6. erken dönem (M. 112. güreflin yap›ld›¤› palaistra. yüzy›llar).Ö. 8. SIRA S‹ZDE 3 SIRA S‹ZDE Kent-devletinin karakteristik özellikleri nelerdir? DÜfiÜNEL‹M Resim 2. Örne¤in. e¤itime ayr›lm›fl olan gymnasion. atletizm yar›flmalar› ile araba yar›fllar›n›n yap›ld›¤› stadion ile arfliv binas› (metroon). S R U birOkent-devletinde kamu binalar› ile tap›naklar›n yer D ‹ K K yüksek ald›¤› A T kesimdi. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET Yönetim Biçimleri Geliflkin bir kent-devletinin M. darphanenin varl›¤› sikkenin icad›yla iliflkili oldu¤undan.26 Hellen ve Roma Tarihi zik dinletileri için tiyatro ve odeion. çizim. yüzy›l bafl›ndan itibaren söz konusudur.3 DÜfiÜNEL‹M S O R U Atina Akropolisi. baz›lar› zaman içinde eklenmifltir. yüzy›ldan itibaren görüldü¤ünü vurgulam›flt›k. ancak M. Kütüphane binalar› ise Hellenistik dönem kent-devletlerinin gözde mekânlar›d›r. söz konusu kent-devletleri basileus (ço¤ulu basileis) ad›n› tafl›yan krallar tara- .Ö.Ö. Akropolis.

zenginler ve e¤itimliler devleti iyi bir flekilde yönetebilirdi. genellikle toplumun soylu ve zengin s›n›f›ndan ç›k›yor ve afla¤› tabakan›n deste¤ini alarak yönetimi ele geçiriyordu. Demokrasinin. aristokratlar ve tiran yer almamakta. Homeros’un Odysseia destan›nda Phaiaklar Kral› Alkinoos’un yan›nda on iki aristokrat vard›r. aristokratlar›n söz sahibi oldu¤u aristokratik nitelikli oligarflik yönetim biçimine b›akt›¤›n› söyleyebiliriz. Lydia dilinde “bey” ya da “efendi” anlam›na gelen tyrannos’a (zorba-despot) dayanmaktad›r. yüzy›l sonlar›nda Atina’da demokratik yönetimin kurulmas›yla. 4. çünkü Eskiça¤›n daha önceki devirlerinde Do¤u devletlerinin bafl›nda bulunan ve kendini tanr›n›n temsilcisi. ve 6. Demokrasiye karfl› olanlara göre ancak soylular. Nitekim daha sonra. M.Ö. M. zamanla yanlar›na aristokratlar› da alm›fllard›r. Baz› kent-devletlerinde tiranlar. giderek. Aristophanes. 5. Demokrasinin temeli. Ünite . Baz› kent-devletlerinde önde gelen aristokratlar için farkl› bir isim kullan›lm›flsa da.Ö. 8. önceleri krallar tek bafllar›na hüküm sürerken. demokratik yönetimin zamanla okhlokratia denen “avam yönetimine” dönüflerek dejenere olaca¤› endiflesi vard›. tiranlar kovulmufl ve demokratik yönetimler kurulmufltur. yüzy›ldan itibaren ortadan kalkmaya bafllam›flt›r. Yani. devlet yönetimi cahil halk tabakas›na ya da “ayaktak›m›na” b›rak›lamayacak kadar ciddi bir iflti. yerini. Tiran sözcü¤ünün kökeni. demos (halk) ve kratos / kratia (güç) sözcüklerinden türetilmifl olup “halk egemenli¤i” demektir. yüzy›l filozofu Aristoteles bu dönemden övgüyle söz eder. Tiranlar ilk zamanlarda egemen olduklar› kent-devletlerinde iyi ifller yap›yorlard›.Ö. 7. M. siyasal örgütlenmelerdeki de¤ifliklikle kent-devletlerindeki monarflik yap›n›n. Atina’daki demokrasi rüzgârlar›n›n da etkisiyle. Bir yönetim biçimi olarak demokrasi (demokratia) ilk kez Herodotos’un (M.Ö. Bat›’daki kent-devleti yap›s› demokratik bir anlay›fl›n ürünü idi. Perikles ve Sokrates gibi taraftarlar› varsa da. yüzy›llarda görülen tiranlar. Krall›¤›n sürdü¤ü tek yer Sparta idi. Önceleri basileus denen krallar›n yönetiminde olan Hellen kent-devletlerinde giderek zengin bir s›n›f›n (aristokratlar›n) olufltu¤unu görüyoruz. daha sonra iki kral yönetime ortak olmufllard›r. genelde arkhon ad› veriliyordu.Ö. Ege dünyas›nda pek çok yerde krallar M.Ege Göçleri. . Demokrasi. halk›n sevgisini kazan›yorlard›. 7. yönetim do¤rudan halk›n elinde bulunmaktad›r. di¤er kent-devletleri de demokratik yönetim fleklini benimsemifllerdir. Burada önceleri bir kral hüküm sürerken. Antik Ça¤’da demokrasi. Kent devletlerinin geliflmeye bafllamas›yla krallar yönetim mekanizmas›n›n d›fl›nda kalmaya bafllam›fllar ve yerlerini aristokratlara terketmifllerdir. hatta tanr› olarak kabul eden hükümdar ile ona kay›ts›z flarts›z ba¤l› uyruklardan meydana gelen devlet yap›s› karfl›s›nda. her zaman yüceltilen ve g›pta ile bak›lan bir yönetim flekli olarak görülmüyordu. yüzy›lda. yönetimi zorla ele geçirmelerinin verdi¤i hoflnutsuzluk ve diktatör gibi davranmalar› nedeniyle halk›n sevgisini yitirmifller ve demokrasiyi yerlefltirmeye çal›flan kent-devleti yap›s› içinde “istenmeyen kifliler” olarak kabul edilmifllerdir.2. Özetle. krall›kla demokratik yönetim aras›ndaki geçifl sürecinde ortaya ç›km›fllard›r. Di¤er bir deyiflle kent-devletlerindeki ilk yönetim flekli monarfliydi. Eski Hellen kent-devletlerinde at›lm›flt›r. Bu nedenle demokrasi karfl›t› ayd›nlarda. Ksenophon. Bu arada birçok kent-devletinde tiranlar›n egemenli¤ini görüyoruz. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 27 f›ndan yönetiliyorlard›. yüzy›l) eserinde geçmektedir. Kentlerinin imar› için çal›fl›yorlar. Fakat. Herodotos. Demokratik yönetimde devletin bafl›nda art›k kral. Platon ve Aristoteles gibi güçlü muhalifleri de vard›. ak›ll› ve üstün insanlar›n kendilerini yasalar›n üstünde görerek kral olarak atanmalar› adil ve hakl›d›r.Ö. 6. Ona göre ilk dönemlerde erdemli. Esas olarak M.

Devletin tüm acil iflleri önce Prytaneis taraf›ndan ele al›n›rd›. Devlet misafirleri ve olimpiyat flampiyonlar› burada a¤›rlan›r. Halk Meclisi’nde görüflülecek maddeleri haz›rlayan Boule. yarg›lama ve sürgüne gönderme kararlar› Halk Meclisi’nin yetki ve sorumlulu¤undayd›. Prytaneis’in üyeleri 24 saat görev yapar ve tüm masraflar› devlet taraf›ndan karfl›lan›rd›. yani Ekklesiasterion bulunmazd›. Ancak her iki meclisin de ifllevi demokratik yönetimlerde daha fazla hissedilir olmufltur. Yurttafllar (politai) daha ziyade agora veya tiyatro’da ya da kentin hemen d›fl›ndaki uygun bir aç›k alanda toplan›rd›. Magistratlar Meclislerden sonra bir kent-devletinde en büyük güç yüksek devlet memurlar› olan magistratlardayd›. kutsal ateflin sürekli yanar kalmas› sa¤lan›rd›. Roma ‹mparatorlu¤u Dönemi’nde Halk Meclisi -Klasik ve Hellenistik Ça¤lara göre. Magistratlar kura ile seçilirdi. Halk Meclisi’ne tüm özgür erkek yurttafllar kat›ld›¤›ndan çok büyük bir alana ihtiyaç vard›. Boule’nin. Kamu ad›na görev yapan bu kifliler devletin önemli mevkilerinde görev al›rd› ve devletin iflleyiflinden sorumluydular.daha sembolik bir karakter tafl›makta olup bu meclise az say›da yurttafl›n kat›l›m› söz konusuydu. magistratlar›n seçimi. Üyelerinin kura ile belirlendi¤i Boule’ye devam eden yurttafllar olgun yaflta (30 yafl›n üstü) olmak zorundayd›. Bafl magistrat. Ionia. Ancak. kanun yapma. hakatostys) kay›tl› olan erkek yurttafllar›n tümü kat›labiliyordu. Ekklesia’n›n gündemini haz›rlamas›n›n yan› s›ra. Kent-devletlerinde al›nan kararlarda iki meclisin ad› birarada an›l›rd›. Teorik olarak ayda iki veya üç defa toplanan Halk Meclisi’ne 18 (veya 20) yafl›n› doldurmufl ve ba¤l› olduklar› kabile teflkilat›na (ör. Boule’yi ve gerekirse Halk Meclisi’ni toplanmaya davet etmek Prytaneis’in göreviydi.28 Hellen ve Roma Tarihi Yönetim Kurumlar› fiehir Dan›flma ve ‹dare Meclisi (Boule) ile Halk Meclisi’nin (Ekklesia) ilk zamanlardan itibaren kent-devletlerindeki varl›¤› bilinmektedir. Bafl magistrat genelde “arkhon” olarak an›lmaktad›r (ör. normalde. Halk Meclisi. Eski Hellen siyasal yaflam›n›n en önemli kurumu olan Halk Meclisi. Bir di¤er önemli meclis olan Boule. hergün toplan›rd›. Roma ‹mparatorlu¤u Dönemi’nde Lykia bölgesindeki Trebenna’da ve Pamphylia bölgesindeki Perge’de Halk Meclisi binas›n› iflaret eden yaz›t parçalar› bulunmufltur. ancak askeri komutanlar ve maliyeciler Halk Meclisi taraf›ndan oylanarak seçilirdi. Bu meclis Halk Meclisi’nin yönetim kurulu gibi iflliyor ve yürütme gücünü elinde tutuyordu (modern anlamda hükümet gibi). Genelde bir y›l. . Ancak. Prytaneis’in toplant› yeri Prytaneion ad› verilen yuvarlak planl› (tholos) bir mekand›. Atina’da). Devlet ifllerinin aksamadan sürdürülmesi gerekti¤inden Boule. Örne¤in. nadiren iki y›l görev yaparlard›. savafl ve bar›fla karar verme. Genelde Boule’ye bitiflik yer alan Prytaneis ise Boule’nin alt komisyonu olarak görev yapard›. yurttafllar›n oluflturdu¤u kabilelerden belli say›da kiflinin kat›ld›¤› bir meclistir. phyle. kent-devletini oluflturan yurttafllar›n ba¤l› oldu¤u kabile teflkilatlar›ndaki temsilcilerin oluflturdu¤u bir meclisti. Kuflkusuz. Ekklesia’da al›nan kararlar›n yürütülmesini de sa¤lad›¤› anlafl›lmaktad›r. tüm “erkek” yurttafllar›n kat›ld›¤› ve Boule’nin ald›¤› kararlar›n onayland›¤› bir meclisti. arkhonluk d›fl›nda bafl-magistratl›k unvanlar› da vard›. demos. yasama ve yarg› gücünü elinde tutan bir siyasal organ olup iç ve d›fl politika meselelerini görüflürdü. hükümetin bafl›yd› ve baz› durumlarda y›la ad›n› vermekteydi (eponim). Bu nedenle bir kent-devletinde Halk Meclisi binas›. Perikles zaman›nda al›nan bir kararla Boule üyelerine ücret ödenmeye bafllad›.

fiunu da vurgulamak gerekir ki. tar›mla u¤raflmakta ve ald›klar ürünü Spartal›lara vermekteydiler. Kad›nlar yurttafl say›lmad›klar›ndan ve poT olarak O N litik haklardan mahrum bulunduklar›ndan. gelenek ve görene¤e göre yorumlan›p uygulanmas›ndan hoflnut de¤ildi. Adalet kavram›nda çifte standart endiflesi bundan böyle kalk›yordu.000’i yurttafllar veT aileleri. 5. Görevi sona eren magistrat. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET AT‹NA’NIN S‹YASAL VE TOPLUMSAL YAPISI Kent-devletlerinin geliflmeye bafllamas› sonucu. Sparta nüfusunun önemli bir k›sm›n› oluflturan heilotlar. çevre köy ve kasabalarda oturanlar ise kölelefltirilmemifllerdi. Halk›n orta ve afla¤› s›n›f›. demokrasi için de önemli bir ad›md›. Kent-devletinde. buralarda oturan zengin ve soylu s›n›f ile halk tabakas› aras›nda sürtüflmeler bafllam›flt›r. Say›ca heilotlardan az olan Spartal› erkek yurttafllar da onlar› egemenlik alt›nda tutabilmek için kat› bir yönetim uyguluyorlard›.Ege Göçleri. yüzy›lda Atina’n›n nüfusu. 30. Ancak. çünkü bu flekilde soylu s›n›f›n dedi¤i oluyor ve görece hukuk kurallar› daha çok soylu s›n›f›n ifline yar›yordu. Ünite . yurttafll›k haklar›na sahiptiler. Yurttafll›k kriterleri bir kent-devletinden di¤erine de¤iflkenlik gösterebilmektedir. âdetlere.Ö. kentte yaflayan yabanc›lar (metoikoi) ve köleler oluflturuyordu. Günümüz devletlerindeki bürokratlar gibi. K ‹ A P Örne¤in M. Âdeta tanr› buyru¤u olarak kabul edilen ve aristokratlar›n ifline yarayan sözlü yasalardan (thesmoi). Magistratlar›n yayg›n görev süresi S‹ZDE olmas›na bir y›l ra¤men daha k›sa süreli olanlar da vard›.000 kifli olarak tahmin edilmektedir. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 29 Lydia. sadece yurttafllar da demos olarak adland›r›labildi¤i gibi yurttafllar›n oluflturAMAÇLARIMIZ du¤u Halk Meclisi de demos olarak adland›r›lmaktayd›.000’i de köle olmak üzere toplam 300. aristokrat kesim ile yapt›¤› mücadele olumlu sonuç vermifltir. di¤er büyük k›sm›n› onlar›n eflleri ve çocuklar›.E T ‹NTERN Peloponnesos (Mora) Yar›madas›’ndaki Sparta’n›n halk› esas olarak Sparta’da ikamet eden yurttafllar (Spartal›lar). yaflam›n›n belli bir y›S O R U l›nda bir devlet görevini üstlenece¤ini bilirdi. kent-devleti ironik E L E V ‹ Z Y“erkekler kulübü” olarak da nitelendirilmektedir. Karia ve Phrygia bölgelerindeki kent-devletlerinde devletin bafl› Stephanephoros iken. kentin civar›nda oturan yar›-yurttafllar (perioikoi ) ve topra¤a ba¤l› bir tür yar›-köle (devlet kölesi) s›n›f›n› oluflturan heilotes ’ten olufluyordu. . y›la ad›n› veren magistrat› ifade eder. yasalar›n ya da toplum yaflam›n› düzenleyen kurallar›n. 170. Yasalar›n yaz›l› hale getirilmesini isteyen toplumun afla¤› kesiminin. Lydia ve yine baz› SIRA Ionia kentlerinde Prytanis idi. Bu kriterler aras›nda. hangi tür suça ne ceza verilece¤ini ya da nelerin suç say›l›p say›lmayaca¤›n› ö¤renmifltir. Böylece kanunlar›n yaz› ile saptanmas› sonucu herkes. Her yurttafl. Periokoi olarak adland›r›lan. görevde bulundu¤u süredeki icraat›n›n ve kamu kaynaklar›n› nas›l kulland›¤›n›n Lhesab›n› verDÜfiÜNE ‹M mek zorundayd›. ebeveyinden birinin veya her ikisinin o kent-devletinin yerlisi olmas› ve soyluluk say›labilir. nüfusun görece az k›sm›n› özgür erkek yurttafllar olufltururken. Pisidia ve Oval›k Kilikia’da Demiurgos.000’i kente sonradan gelip yerleflen yabanc›lar ve 100.2. toplumun her kesiminin sosyal ve siyasal yaflam›n› adil bir flekilde düzenleyen yaz›l› yasalara (nomoi) geçifl. Pamphylia. Eponim magistrat. uzun y›llar ayn› görevi yapmak gibi bir durum söz konusu de¤ildi. yasalar›n yaz›l› hâle getirilmesi önceki Eski Do¤u toplumlar›ndan biliniyordu. D‹KKAT SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT Halk Kent-devletinde yaflayan halk›n tamam›n›n Eski Yunanca’daki karfl›l›¤› demos’tur.

fakat servetlerine göre dört s›n›fa ay›rd›. Drakon. böylece ticaret ve rekabetin canland›r›lmas› hedefleniyordu. Kasten öldürmede ölüm cezas› verilirken. yüzy›l bafllar›nda yapt›¤› reformlar çok önemlidir. 624 / 621) gösterebiliriz. Borcundan dolay› köle olanlara da özgürlükleri yeniden verilmiflti. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda bafl gösteren yönetim ve iktidar sorununa. M. 6. 7. önceden tasarlanmadan gerçeklefltirilen bir öldürme olay›nda verilecek ceza yaln›zca sürgündü. kasten adam öldüren ile istemeden öldürene verilecek ceza aras›nda bir fark olmas› gerekti¤ini ortaya koyan ilk kifliydi. Atina kanunlar›n› ilk kez bir sisteme ba¤layan ve de yaz›l› hale getiren Drakon idi.-5. aristokratlar›n gücünü k›s›tlamaya çal›fl›yordu. aristokrasinin halk›n üzerindeki gücünün ifadesiydi. Attika’da oldu¤undan daha yüksek fiyatla sat›lmas›n›n önüne geçilmesi amaçlanm›flt›. toplumsal-siyasal bir krize düflmüfltü. Borçlar›n tamamen silinmesi.30 Hellen ve Roma Tarihi Drakon En eski yasa koyucular (nomothetai ) aras›nda Atinal› Drakon’u (M. Bu nedenle Drakon için. Ancak bu yasa koyucunun ad›ndan baflka bir bilgiye sahip de¤iliz. verilecek cezalar ise oldukça a¤›r idi. Drakon yasalar›. o zamana de¤in sikke darb›nda kullan›lan Attika a¤›rl›k ve ölçü sisteminin yerine. Solon. külfetten kurtulmak) olarak adland›r›lm›flt›. Halk›n afla¤› tabakalar›ndaki hoflnutsuzlu¤un ciddi boyutlara ulaflt›¤› bir s›rada Atinal›lar. borçlar›n ödenmesinde köylünün lehine bir düzenleme yapm›fl ve hatta bir k›s›m borçlar› tamamen silmifltir. 6. yak. ülkenin gereksinimi do¤rultusunda. Servet ölçüsü olarak y›lda kaç kile /ölçek (medimnos) bu¤daya ya da ayn› de¤erde baflka ürüne veya paraya sahip olduklar› esas al›nd›. önce köylünün borçlar›ndan dolay› toprak ve özgürlü¤ünü kaybetmesini önlemifl.Ö. Atina. Ekonomi alan›nda: M. Atina’n›n ekonomik sorunlarla karfl› karfl›ya kalmamas› için. Fakirler ya da orta s›n›f aleyhine bozulan dengeyi kurmak için Solon. bir anlamda. Solon’un reformlar› iki alanda gerçeklefltirildi: ekonomi ve toplum (anayasa). Solon. “yasalar›n› kanla yazd›” yak›flt›rmas› bile yap›lm›flt›. ayn› zamanda. ayn› zamanda anayasada da yeni bir düzenleme yaparak yurttafllar› soyluluk de¤il. 38 kilogram veya 50 litre demekti. Kendisinden devletin içine düfltü¤ü ekonomik ve politik sorunlar› çözmesi istendi.Ö. ayr›ca di¤er ihraç mallar›n›n Attika d›fl›nda.Ö. Solon Di¤er bir yasa koyucu olarak Atinal› soylu devlet adam› ve ozan Solon’un M. Yapt›¤› toprak reformu ile de halk›n sevgisini kazanm›flt›r. Çünkü Atina’da zeytinya¤› üretimi çok fazlayd› ve bu fazlal›¤›n iç piyasada tutulmas› gereksizdi. bu tarihten itibaren reformlar› tasarlamaya ve uygulamaya bafllad›.Ö. daha elveriflli olan Euboia a¤›rl›k sistemini getirmifl. seisakhtheia (yükten. esas olarak adam öldürme ve tecavüz suçlar›na verilecek cezalar› belirlemifltir. Sorunlar›n üstesinden gelmek için radikal ad›mlar at›lmas› gerekiyordu. ‹flte bu noktada. M. Toplum Düzeni (Anayasa): Solon. yüzy›l Attika’s›nda toprak sahibi aristokrat ailelerin (eupatridai) fakir halk›n s›rt›ndan zenginleflti¤i ve güçlerini art›rd›¤› bir gerçekti. 1 medimnos. Solon. 494 y›l›nda Solon’u arkhon (devlet baflkan›) seçtiler. Areopagos Meclisi’nin de deste¤ini alarak. zeyinya¤› d›fl›nda di¤er tar›m ürünlerinin ihrac›n› yasaklam›flt›r. ekonomik koflullardaki s›k›nt› da eklenince.Ö. Drakon. Atina d›fl›nda yaflayan yetenekli ustalar ve zanaatkârlar›n Atina’da yerleflmeleri için özendirici önlemler al›nd›. topluma yeni bir düzen vermek üzere Drakon’un ortaya ç›kt›¤›n› görüyoruz. Bu dört s›n›f ve servetleri flöyledir: . ayr›ca.

Kleisthenes M.Ege Göçleri. Solon’un anayasas›n› yürürlükte b›rakan Peisistratos.Ö. M. Kardefli öldürülen Hippias bir süre sonra Atina’y› terk etmek zorunda kald› ve sonunda Pers Kral› Dareios’a s›¤›nd›.Ö. Peisistratos’un ölümünden sonra o¤lu Hippias tiran oldu. Köle olmasalar da borçland›klar› zenginlere ba¤›ml›yd›lar. 525’te arkhon oldu. Alkmaeonid ailesi Peisistratos’un ölümü üzerine Atina’ya dönmüfl olmal›yd›. mahkemede jüri olmak dört s›n›fa da aç›kt›. Atina’da önemli bay›nd›rl›k faaliyetlernde bulunmufltur. 3. topra¤a ba¤l› köleler ve iflçiler): 200 medimnoi alt› 1. 2. Üç kez tiranl›¤› ele geçiren Peisitratos’un son tiranl›k dönemi M. Fakat suikasti düzenleyenlerden Harmodios da Hipparkhos’un muhaf›zlar› taraf›ndan öldürüldü. Eski arkhonlar hâlâ Areopagos Meclisi’ne do¤rudan girebiliyordu. Aristogeiton ise tutukland› ve sonra da öldürüldü. s›n›f yurttafllar ufak memurluklara ve Dörtyüzler Meclisi’ne (Boule). Solon da bunu istiyordu. Olas›l›kla meclisin bir parças› gibi çal›fl›yordu. 4. Bu arada Alkmaeonidlerin bafl›na Megakles’in o¤lu Kleisthenes geçmiflti. 514 yaz›nda Tiran Hippias’›n kardefli Hipparkhos. thetes askerlikten ve her türlü vergiden muaf tutulmufltu. köylünün ve fakirin haklar›n› gözetmifl. Fakat Meclis yavafl yavafl aristokratik kompozisyonunu kaybediyordu. Harmodios ve Aristogeiton adl› iki genç aristokrat taraf›ndan Panathenaia Festivali s›ras›nda öldürüldü. Atina’n›n yeni lideri oldu. Her yurttafl. Solon’un kanunuyla kald›r›lsa da birçok çiftçi yeterli sermayeye sahip olmad›¤› ve borç almak zorunda kald›¤› için çok geçmeden kendisini tekrar borç bata¤›nda buldu. Yeni bir mahkeme (heliaia) sistemi kurdu. Peisistratos zaman›nda Atina en parlak dönemlerinden birini yaflad›. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 31 1. 546-527 y›llar› aras›na rastlar. Arkhonlu¤a seçilme pentakosiomedimnoi s›n›f›ndan herkese aç›kt› (belki hippeis s›n›f›na da). Tiran Peisistratos ve O¤ullar› Atinal› Tiranlar›n en ünlüsü hiç kuflkusuz Peisistratos’tu. Askerlik hakk› yaln›zca ilk üç s›n›fa verilmiflti.2. 3. yarg› yönetiminde de tamam›yla radikal bir reform yapt›. çok geçmeden demokratikleflme sürecinde yeni sorunlar ortaya ç›km›fl ve düzenlemelerin uygulanmas›nda aksakl›klar bafl göstermifltir. 4. Solon’un reformlar› toplumu ve dolay›s›yla kent-devletini ileriye götürecek nitelikte olmas›na karfl›n. Homeros destanlar› onun zaman›nda yaz›l› hale getirilmifltir. Solon. Bu kriz Kleisthenes’e yarad›. s›n›ftaki yurttafllar yüksek devlet memurluklar›na (arkhon’luk) ve Areopagos’a (aristokratlar meclisi). Pentakosiomedimnoi: 500 medimnoi ve üstü Hippeis (Atl›lar): 300-500 medimnoi Zeugitai (küçük çiftçiler): 200-300 medimnoi Thetes (fakir köylüler. Bu yeni düzende dokuz arkhon görevlendirildi. ve 2. Athena onuruna dört y›lda bir yap›lan Panathenaia fienlikleri onun zaman›nda bafllam›fl. . Solon’un reformlar›yla Atina toplumundaki yaraya bir anlamda neflter vurulmufl ama ameliyat henüz baflar›ya ulaflmam›flt›. s›n›f yurttafllar ise Halk Meclisi’ne (Ekklesia) ve Heliaia’ya (bir tür halk mahkemesi) seçilebiliyorlard›. hatta tüm meclis bir mahkeme olarak da toplanabiliyordu. Ünite . arkhonlardan birinin karar›n› bu mahkemeye götürebilirdi. Borçlar.Ö.

Ö. bulunduklar› demos’un ad›n› alacakt›. u¤rafl alanlar› farkl› olan gruplar›n (kente zanaatkârlar ve tüccarlar. Kleisthenes. Kimon ve Alkibiades de bu mahkeme karar› ile Atina d›fl›na sürgüne gönderilmiflti. Her demos kendi aras›nda toplan›yordu. Solon zaman›nda kurulan 400 kiflilik Boule’nin üyeleri Kleisthenes zaman›nda 500 kifliye ç›kar›lm›flt›r. Prytaneis. Solon zaman›nda oldu¤u gibi Kleisthenes zaman›nda da thet’ler Boule’ye giremezdi. aralar›nda tiranl›¤a heveslenen kiflilerin adlar›n› çanak çömlek parçalar› (ostrakon’lar) üzerine kaz›yarak o kiflinin deflifre olmas›n› sa¤l›yorlard›. SIRA S‹ZDE 4 Çanak Çömlek Mahkemesi’nin amac› neydi? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . Atina agoras› ve Kerameikos kaz›lar›nda çok say›da ostrakon (ço¤ulu ostraka) bulunmufltur. onun y›lda bir kez “Çanak Çömlek Mahkemesi” (ostrakophoria) olarak çal›flmas›na olanak sa¤lam›flt›r. Devlet ifllerinde kesinti olmamas› için her kabileden oluflan 50 Boule üyesi 36 günlük dönemler halinde s›rayla daimi komite gibi çal›fl›rd›. Demos’a kayd›n› yapt›ran›n bir anlamda yurttafll›¤› onaylanm›fl oluyordu. Atina’da demokratik rejimin kurucusu olarak kabul edilen Kleisthenes. Her bölge de “üçte bir” (trittys) anlam›na gelen on bölüme ayr›ld›. demokratik sürecin tiranlarca bir kez daha kesintiye u¤rat›lmamas› için Halk Meclisi’ne yetki vererek. Atina’n›n içinde yer ald›¤› Attika bölgesinin kent. Böylece yurttafllar.32 Hellen ve Roma Tarihi Kleisthenes ve Demokrasi Kleisthenes’in M. Pnyks Tepesi’nde toplan›rd›. k›y›da 10 trittys ve iç bölgede 10 trittys oluflturulmufl ve sonunda 10 kabile (phyle) elde edilmifl oldu. Atina’daki Halk Meclisi üyeleri. Yani kentte 10 trittys. Boule üyeli¤i bir y›ll›k idi ve ayn› kifli üst üste iki y›l Boule’ye üye olamazd›. Atinal› devlet adam› ve komutanlardan Themistokles. ayr›ca. yurttafllar› co¤rafi nitelikli on kabileye (phyle/genos) ay›rm›flt›. biri kentten. Demos’lar tar›msal topraklara sahip yerleflim birimleriydi. o gün toplanan Boule’ye de baflkanl›k ederdi. Bundan böyle yurttafllar soyad› olarak. Boule 30 yafl›n üstü 500 yurttafltan olufluyordu ve 10 kabilenin her birinden 50 üyesi vard› (10 x 50 = 500). Ostrakismos denen bu uygulamada. kalabal›k olduklar›ndan. iç bölgede tar›m ve hayvanc›l›kla u¤raflan çiftçiler. fakat yaflam› boyunca iki kez Boule üyesi olabilirdi. k›y› ve iç bölge olmak üzere üç yönetim bölgesine ayr›lmas› ile ortaya ç›k›yordu. klan ya da sülalenin ad›n› de¤il. Boule üyeleri görev süresince askerlikten muaft›lar. hergün kur’a ile bir baflkan seçerdi ve o baflkan 24 saat orada bulunurdu. Toplumun bu flekilde bölünmesinden amaçlanan. o kifli herhangi bir varl›k ve onur kayb›na u¤ramaks›z›n 10 y›l için kent d›fl›na sürülüyor. Bu on kabile. önceden oldu¤u gibi ait olduklar› phyle / genos. biri k›y›dan. Bu daime komite Prytaneis ad›n› tafl›makta olup komitenin 50 üyesi Bouleuterion’a bitiflik yer alan tholos planl› Prytaneion binas›nda toplan›rd›. kuflkulu kiflinin ad› yeter ço¤unluk olan 6000 yurttafl›n büyük ço¤unlu¤u taraf›ndan yaz›lm›fl ise. baflkaca bir ceza verilmiyordu. e¤er Halk Meclisi’nin toplant›s›na denk gelirse ona da baflkanl›k ederdi. k›y›da denizciler ve bal›kç›lar) bir araya getirilmesi ve Timokratik düzene son verilmesidir. O günün baflkan›. biri de iç bölgeden olmak üzere (üçer üçer) kur’a çekilmek suretiyle birlefltirildi. 508 y›l›nda haz›rlam›fl oldu¤u reformlar›n›n özünde aristokratlar›n ya da soylular›n devlet yönetimindeki tekelini k›rmak yat›yordu. Böylece her 30 trittys.

düflman taraf›ndan bozguna u¤rat›lma. 750-550 y›llar› aras›na iliflkin 200 y›ll›k uzun bir süreçtir. kendi ülkelerindeki olanaks›zl›klar idi. Dolay›s›yla. Bu nedenle. 7. Daha önce gördü¤ümüz gibi.Ö. tar›m yap›labilecek topraklara olan gereksinimdi.Ö. Ege. Eski Hellen kolonileri. Yunan kültürünün yay›lmas› ve yabanc› kültürlerden etkilenmesi. Bunlar aras›nda. genellikle ana kentlerden uzak. Her ne kadar ilk denizafl›r› iskan faaliyetleri bir kolonizasyon hareketi olarak kabul edilebilirse de gerçek kolonizasyon. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 33 KOLON‹ZASYON Tan›m› Bir toplumun ya da bir kent-devleti halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklar› yurt edinmesine ve bu sürece “kolonizasyon” denir. maden yataklar›na sahip olma arzusu bulunmaktad›r. Antik kaynaklarda kolonizasyon nedenlerine ait baz› bilgiler bulmak mümkündür. Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “tar›msal” nitelikli idiler.Ege Göçleri. ticari faaliyetlerde bulunarak geliflmek istiyorlard›. Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki ticaretin yo¤unlaflmas›d›r. . k›tl›k. Bir baflka neden.2. kolonizasyonu tek bir nedene ba¤lamak do¤ru de¤ildir. denizafl›r› yerlerde kurulmufllard›r. Sonuçlar› Kolonizasyonun sonuçlar› ise. M. Ünite . Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “ticari” nitelikli idiler. Yunanlar›n yabanc› ülke halklar› ile kaynaflmas›. M. kendilerinden farkl› dil konuflan insanlar› (barbaroi ) ve onlar›n kültürlerini tan›malar›. Yani kendi kendine yeterli olabilmek için öz kaynaklara sahip olmamak. Eskiça¤ tarihi literatürüne “Büyük Kolonizasyon Dönemi” olarak geçen. yüzy›l›n sonunda Lydia Krall›¤›’nda icad edilen sikkenin Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki h›zl› yay›l›m› da kolonizasyonun bir sonucudur. Nedenleri Kolonizasyonun birkaç nedeni vard›r. yaflam koflullar›n› zorlaflt›r›yordu. Marmara. Akdeniz ve Karadeniz k›y›lar›nda çok say›da koloninin kuruldu¤u. Bunlardan biri. yo¤un nüfus art›fl›. Havuzun kenar›ndaki kurba¤alara benzetilen kentdevletleri ve kolonilerle Klasik ve Hellenistik Dönem Akdeniz dünyas› adeta üniter bir kültür co¤rafyas›n› and›r›yordu. komflular›yla geçimsizlik. “Dor istilas›” nedeniyle Ege Denizi’ni aflarak güneye inen ve Yunanca konuflan kimi topluluklar buralarda elveriflli bulduklar› topraklara yerleflmifllerdi.

Bu nedenle. her yurttafl›n hayat›n›n bir döneminde belirli bir kamu görevini yerine getirecek memuriyete gelmesi.Ö. Aioller. Hellen kültürünün yay›lmas› ve yabanc› kültürlerden etkilenmesi. tar›m yap›labilecek topraklara olan gereksinimdi (“tar›msal” nitelikli). ticari faaliyetlerde bulunarak geliflmek istiyorlard›. kral / krallar veya feodal beylerin egemenli¤i alt›ndayd›. MÖ 750-550 y›llar› aras›na iliflkin 200 y›ll›k uzun bir süreçtir. zamanla Yunanistan’dan Bat› Anadolu k›y›lar›na da göçler olmufl. Kolonizasyonda ise (her ne kadar bir göç olay› gerçekleflse de) göç olgusunun ötesinde bir anlam vard›r. Eskiça¤ tarihi literatürüne “Büyük Kolonizasyon Dönemi” olarak geçen. devlet yönetiminin paylafl›ld›¤› bir yap›ya do¤ru geliflim oldu. Bunlar aras›nda. Mykenai’da ve Troia’da oldu¤u gibi). yüzy›l›n sonu). kendi ülkelerindeki olanaks›zl›klar idi. “Politika” sözcü¤ü de polis’ten türetilmifltir.34 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Ege ve Dor Göçleri ile kolonizasyon kavramlar›n› aç›klama Ege Göçleri MÖ 13. ve nihayette ço¤u kent-devletinde demokratik yönetim benimsendi. halk›n da yönetime kat›l›m›n›n sa¤lanmas›. Baflta krallar›n oldu¤u monarflik yap› bir süre daha devam etse de. Bu tür nedenlerle kurulmufl koloniler “ticari” nitelikli idiler. Bir baflka neden. saray-kaleler yerlerini. Kent-devletini tan›mlama Eski Yunan siyasal ve toplumsal yaflam›n›n en karakteristik örgütlenifl biçimi olan kent-devleti. Bütün bunlardaki aksakl›k kanunlar›n ve anayasan›n yaz›l› olmamas›ndan kaynaklan›yordu. adil yarg›lama gibi birçok konu her Hellen yurttafl› için önem arz ediyordu. Bu kent-devletlerinin bulundu¤u bölgelerde. Kolonizasyonun sonuçlar› ise. kabaca halk›n iktidar› veya halk›n yönetime kat›lmas› demektir. kendilerinden farkl› dil konuflan insanlar› (barbaroi) ve onlar›n kültürlerini tan›malar›. 6. Ege göçleri sonunda. Bu devletlere ba¤l› olarak yaflam›n› sürdüren halk. Dorlar ise Anadolu’nun güneybat› köflesine (kabaca Mu¤la ili) yerleflmifllerdi. ‹stih- kâm edilmifl ba¤›ms›z bir devlet olan polis. Böylece Bat› Anadolu k›y›lar›nda ve hemen hinterland›nda çok say›da Yunan kent-devleti kurulmufl oldu. Bu nedenle Kleisthenes. Bat› Anadolu’nun orta kesimine (kabaca ‹zmir ili ve civar›na). Atina’da demokratik yönetimin kurucusu olarak bilinir (M. maden yataklar›na sahip olma arzusu bulunmaktad›r. Ege Göçleri sonunda Yunanistan ve Anadolu’da oluflan yeni toplumsal yap›y› aç›klama Ege göçleri öncesinde Yunanistan’da ve Anadolu’da esas olarak monarflik yap›n›n hâkim oldu¤u devletler vard›. Akdeniz ve Karadeniz k›y›lar›nda çok say›da koloninin kuruldu¤u. Atina’da demokratik yönetim için ilk ad›m Solon taraf›ndan at›ld›. Bir toplumun ya da bir kent-devleti halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklar› yurt edinmesine ve bu sürece “kolonizasyon” denir. Antik kaynaklarda kolonizasyon nedenlerine ait baz› bilgiler bulmak mümkündür. düflman taraf›ndan bozguna u¤rat›lma. kuzeybat› Anadolu’ya (Edremit Körfezi ve civar›na). Yerleflim yerleri veya merkezler kale veya saray görünümündeydi (Minos Girit’inde. Ancak. toplumdaki sosyal bar›fl ve huzur için gerekliydi. Marmara. Ba¤›ms›zl›k. yo¤un nüfus art›fl›. Ege. hem kent merkezini (asty) hem de kendisine ba¤l› köylerin bulundu¤u k›rsal alan› (khora) kaps›yordu. Ion ve Dor) egemen oldu. bir kent-devletinin en önemli özelliklerinin bafl›nda gelirdi. onlar›n konufltu¤u lehçeler (Aiol. k›tl›k. yüzy›l sonu-12 yüzy›l bafllar›ndan itibaren meydana gelmifl olup göçlerde iki nüfus hareketi öne ç›kmaktad›r: Deniz Kavimleri ve Dorlar. A M A Ç 4 Kolonizasyonun neden ve sonuçlar›n› aç›klama Kolonizasyonun birkaç nedeni vard›r. Devletin bafl›nda her fleye karar veren tek kiflinin bulunmas› yerine (monarflik idare). Bunlardan biri. Halk tabakalar› aras›ndaki eflitsizli¤in neden oldu¤u haks›z uygulamalar›n ve gelir da¤›l›m›ndaki eflitsizli¤in giderilmesi. Ege ve Akdeniz dünyas›ndaki ticaretin yo¤unlaflmas› ve bunun da sonucunda sikkenin h›zl› bir flekilde yay›lmas›d›r. A M A Ç 2 A M A Ç 5 A M A Ç 3 . Hellenlerin yabanc› ülke halklar› ile kaynaflmas›. Daha sonra da Kleisthenes. polis (ço¤ulu poleis) terimiyle ifade edilmektedir. Bu da ancak demokratik bir idareyle mümkündü. Demokrasi kavram›n› ve Atina’daki geliflimini tart›flma Demokrasi. Ionlar. komflular›yla geçimsizlik. seçme ve seçilme hakk›. demokratik yönetimi toplumda yerlefltirdi. yurttafllara odakl› sosyal ve kültürel unsurlar›n daha fazla hissedildi¤i kent-devletlerine b›rakt›.

Halk Meclisi (Ekklesia) 9. Paleolitik Ça¤ b. Klasik Ça¤ 2. Bir kent-devletinde yönetim flekli (istisnai örnekler d›fl›nda) s›ras›yla afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a.Ö.2. Demokrasi b. Teke Yar›madas›na 3. 950-750 d. Kent-devleti’nin Eski Yunanca karfl›l›¤› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Tiranl›k. Polis d. 1800-1500 c. Monarfli. 8. Aristokrasi. Kyme ve Larissa. 1250-1150 c. Halikarnasos ve Lindos e. Demokrasi. M. Afla¤›dakilerden hangileri Ionia bölgesi kentleridir? a.Ö. Drakon e. M. Ünite .Ö. Demokrasi. Tarihe “Büyük Kolonizasyon” olarak geçen dönem. Demokrasi. Yafll›lar Meclisi e.Ö. Ege Karanl›k Ça¤› yaklafl›k olarak hangi dönemi kapsar? a. M. Peisistratos b. Tiranl›k.Ö. Eski Yunan alfabesinin oluflturuldu¤u yüzy›l ve alfabedeki sessiz harflerin al›nd›¤› alfabe afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a. 1100 ile 700 e. 7. Atina halk›n› servet esas›na göre düzenleyen afla¤›dakilerden hangisidir? a. 750-550 e. Kome e. Tiranl›k. Kleisthenes d.Ö. M. hangi zaman dilimine rastlamaktad›r? a. yüzy›l / Kartaca d. yüzy›l / M›s›r c. Demir Ça¤› c. c. Ege Göçleri s›ras›nda Yunanistan’dan yola ç›kan Dorlar.Ö.Ö. M. Aristokrasi. Aristokrasi d. Miletos ve Ephesos 4.Ö.Ege Göçleri. M.Ö. Skepsis ve Kebren b. 1750-1550 b. 8.Ö. M. M. M. Areopagos d. Tunç Ça¤’›ndan sonra geçilen Ça¤ afla¤›dakilerden hangisidir? a. Kalkolitik Ça¤ d. Tiranl›k e. Monarfli. 2000-1500 b. M. Hippias c. Monarfli c. M. yüzy›l / Fenike e. M. yüzy›l / Fenike 6. Halk Mahkemesi c. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 35 Kendimizi S›nayal›m 1.Ö. 700-500 5. 6. Monarfli. Solon 10. yüzy›l / M›s›r b. ‹zmir ‹li ve civar›na b. M. Bir kent-devletinde yasama ve yarg›y› üstlenen kurum afla¤›dakilerden hangisidir? a. Edremit Körfezi ve civar›na c. M.Ö. Bat› Anadolu’nun hangi bölgesine yerlefltiler? a. M. Mu¤la ‹li ve civar›na e. Aristokrasi. fiehir Dan›flma ve ‹dare Meclisi (Boule) b. Demokrasi 8. Khora b. Apoikia c. Tiranl›k. Hellenistik Ça¤ e. 550-350 . Monarfli.Ö. Aristokrasi.Ö. 1500-1300 d. Emporion 7. 10. Byzantion ve Kalkhedon d. Marmara Bölgesine d.

s. Sütunlar›n cella’n›n etraf›nda tertiplenifline göre tap›nak planlar›n›n ald›¤› flekillere çeflitli adlar verilmektedir. Mansel. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yunan Alfabesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.M. 7. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. TTK. cellan›n önünde bir sütun s›ras›na sahip olanlara “prostilos”.36 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Sanat ve Mimarl›k M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 9. c Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Ortaya Ç›k›fl› ve Karakteristik Özellikleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz.Ö. Ankara. cellan›n etraf›nda çepeçevre bir sütun dizisi kapsayanlara “peripteros”. Ayn› zamanda belirli formlar ve oranlar sistemlerinin ortaya ç›kt›¤›n› ve bunlar›n en çok yap›lar›n d›fl görünüfllerini etkiledi¤ini görüyoruz ki bu oranlar sisteminin tümüne “düzen” ad› verilmektedir. e 10. Bir Yunan tap›na¤› sa¤lam temellere dayanan üç veya daha çok basamakl› bir kaide (krepis) üzerinde yer almakta. Megaron tarz›nda olup giriflin yan duvarlar›n› s›n›rland›ran yar› payeler (parastas ya da ante) aras›nda iki sütun kapsayan tap›naklara “naos en parastaseis” (templum in antis). kapal› bir mekan (naos ya da cella) ve bu mekan›n etraf›n› çeviren sütunlardan meydana gelmektedir. plan bak›m›ndan. a 8. e 4. yüzy›llar sanat› 5. hem önde. düzensiz flekilleri b›rakarak dikdörtgen fleklini ald›¤› göze çarpmaktad›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege ve Dor Göçleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Yönetim Biçimleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ve 6. yüzy›l klasik Yunan sanat›n›n temeli oldu¤undan büyük bir önem tafl›r. Yunan mimarl›¤›nda iki ana düzen vard›r: Dor ve ‹on düzeni. d 5. Kaynak: A. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kent-devleti: Yönetim Kurumlar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d 3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kolonizasyon: Tan›m›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ege’de Karanl›k Ça¤” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 1971. Ege ve Yunan Tarihi. Bu yüzy›lda tanr›lar›n bafll› bafl›na bir varl›k olmalar›yla ahflap ve kerpiç tap›naklar tafl yap›lar fleklini almakta. d . 7.227. hem de arkada birer sütun dizisi olanlara “amfiprostilos”. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Atina’n›n Siyasal ve Toplumsal Yap›s›: Solon” konusunu yeniden gözden geçiriniz. ikinci bir sütun s›ras› alabilecek kadar genifl galerili tap›naklara ise “pseudodipteros” (sözde dipteros) ad› verilmektedir. bu yap›lar›n. b 2. iki sütun dizisi olanlara “dipteros”.

The Greeks Overseas. O. N.. S›ra Sizde 4 Tiranl›¤a heveslenen veya böyle bir giriflimde bulunaca¤›ndan kuflkulanan kiflilerin kamuoyu yoklamas›yla önceden tespit edilerek. Homer Kitabevi. Kent-Devletleri ve Kolonizasyon 37 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Deniz Kavimleri. Dorlar ise güneybat› Anadolu’ya (Mu¤la ‹li ve civar›) yerleflmifllerdi. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. . agora. Ege ve Yunan Tarihi. (1971). Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. Wallace-Hadrill (2000). van der (1997). Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. (1998). Lloyd. Mansel. B. o kiflilerin kent d›fl›na sürgüne gönderilmesidir. Tekin. fiziksel aç›dan da. J. (2001). Ankara.2. S. demokratik rejime tehdit oluflturan tiranl›¤›n önünde bir engel oluflturuyordu. Ancient Greece. Eskiça¤’da Ege ve ‹zmir. ‹stanbul. Anadolu’nun Tarihi Co¤rafyas›. Tekin. Thames and Hudson. Cambridge Illustrated History. J.. Sevin. V. Kaynaklar. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. Routledge. söz konusu mahkeme.Ege Göçleri. Yaflar E¤itim ve Kültür Vakf›. Ünite . ‹stanbul. Bibliyografya. Ege Göçlerinden Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹kiye Ayr›lmas›na Kadar. Türkiye’nin Tarihi. O. Eski Anadolu ve Trakya. (1962). L. Suriye ve Filistin’deki yerleflimleri yerle bir ettikten sonra M›s›r’a vard›klar›nda büyük bir karfl› koyma ile karfl›laflm›fllar ve geri püskürtülmüfllerdi.A. tiyatro ve tap›nak gibi belli bafll› kamu yap›lar›n›n da bulunmas› bir kent-devleti için önemlidir. kuzeybat› Anadolu’ya (Edremit Körfezi ve civar›na). Boardman. etraf› surla çevrili bir akropolis üzerinde yer almas›. Levi. Cook. E. Ankara. Blois. P. Ankara. . J. (1997). (2000). Ionlar. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akurgal. Londra. meclis binas›. A.M. (2007). ‹plikçio¤lu. de-Spek. Erdilek). ‹zmir. Özgenel). Antik Numismatik ve Anadolu. Eski Bat› Tarihi I: Girifl. Yunanistan’›n kuzeyinden. Thames and Hudson. S›ra Sizde 3 Bir kent-devletinin karakteristik özelliklerinin bafl›nda siyasal ve ekonomik ba¤›ms›zl›¤› ile egemenlik haklar›na sahip olmas› gelmektedir. (1993). Londra. Böylece. belki Balkanlar’dan yola ç›karak Anadolu’ya girmifller ve buradaki topluluklar› da önlerine katarak güneye do¤ru ilerlemifller. (1997). (2008). S›ra Sizde 2 Aioller. Tübitak. K›br›s. ‹stanbul. J. An Introduction to the Ancient History. çev. Ayr›ca. Varinlio¤lu. Bat› Anadolu k›y›lar›n›n orta kesimine (‹zmir ‹li ve civar›). ‹stanbul. Rich. L. (1997). Ankara.M. Eski Yunan (çev. Antik Dünyada K›rsal ve Kent (çev. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. E. Cambridge. ‹letiflim Anadolu Uygarl›klar› Dizisi. P. Cartledge. The Greeks in Ionia and the East.

5. Thebai’›n Üstünlük Dönemi’ni aç›klayabileceksiniz. Atina ‹mparatorlu¤u’nu aç›klayabilecek. Peloponnesos Savafl›n› aç›klayabilecek. Pers ‹mparatorlu¤unu tan›mlayabilecek. Yüzy›l Savafllar› . Pers-Hellen Savafllar›n› aç›klayabilecek. Anahtar Kavramlar Persler Ionia Ayaklanmas› Atina Kimon Delos Deniz Birli¤i • • • • • Perikles Sparta Ksenophon Anabasis Thebai ‹çindekiler • • • • • • • • PERSLER IONIA AYAKLANMASI PERS-HELLEN SAVAfiLARI PELOPONNESOS SAVAfiI SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI KORINTHOS SAVAfiI ‹K‹NC‹ DELOS B‹RL‹⁄‹ THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ Hellen ve Roma Tarihi M.Ö.3 Amaçlar›m›z • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra.

Ondan sonra tahta geçen “Büyük” lâkapl› I. Böylece. 587/86’da. Ephesos ve Sardeis ile Susa aras›ndaki ünlü “Kral Yolu”nun Do¤u-Bat› ticaretinde önemli bir rolü vard›.M. Babil Krall›¤›’n› da y›km›flt›r (M. Yukar› F›rat ve Babylonia’dan geçerek Susa’ya ulafl›yordu. Kyros. 546 y›l›nda Lydia Kral› Kroisos’u yenilgiye u¤ratarak. dikkat edilmesi gereken nokta. Bu yol. “Büyük” lâkapl› Pers kral› Kyros (M. Bu kral zaman›nda M›s›r egemenlik alt›na al›nm›flt›r. Çünkü. Yaklafl›k 2. Bu nedenle Kyros ya da Pers dilinde Kurafl. Her satrap. 522-486) satrapl›klar› yeniden organize etmifl ve yeni bir vergi sistemi (nomos) meydana getirmifltir. tekrar kendi yurtlar›na dönmüfltür.Ö. Kyros’un. Böylece.Ö. Akdeniz ve Ege’deki ticareti kontrol alt›nda tutma arzular›na bat›daki tek engel ise Lydia Krall›¤› idi. Persler. Babil Kral› Nabukadnezar taraf›ndan Iudaia’dan (Filistin ve civar›) sürgün edilerek Babil’e getirilen ve burada esaret hayat› yaflayan Yahudiler. yaklafl›k yar›m yüzy›l önce. Yolculuk Kral yolu. Pers Krall›¤›’n›n M. Dareios (M. Orta Asya’da ‹skitlere karfl› yapt›¤› bir sefer s›ras›ndaki ölümünden sonra. 5. geliflkin bir yol flebekesi de kurmufllard›. Bat› Anadolu’daki Ephesos ve Sardeis kentlerinden bafllay›p ‹ran’daki Susa’ya kadar uzan›yordu.Ö. pek fazla bilgimiz yoktur. Pers Devleti’nin kurucusu say›lmaktad›r. Perslerin. Ankyra. Asur ‹mparatorlu¤u oluflturuyordu. 6. tarihe “Babil Sürgünü / Esareti” olarak geçen trajedi de son bulmufltur. krall›¤›n baflkenti Sardeis’i ele geçirmifltir.Ö. satrapl›klar›n co¤rafi bölgelere veya ülkelere göre de¤il. M. Pers Kral› Büyük Kyros. yüzy›ldan itibaren tarih sahnesinde görülmeye bafllayan Perslerin ilk krallar› hakk›nda. Anadolu 200 y›l kadar sürecek olan Pers egemenli¤ine girmifltir.Ö. Yüzy›l Savafllar› PERSLER Asl›nda ayn› kökene dayanan Medler ve Persler kabaca bugünkü ‹ran Devleti’nin bulundu¤u topraklarda yafl›yorlard›. M.Ö.Ö. 539/38).Ö. halk (etnik) esas›na dayal› oldu¤udur.Ö. hakk›nda fazla bilgiye sahip olmad›¤›m›z Med Devleti’ne son vererek.500 km’lik yol boyunca çeflitli konaklama tesisleri vard›. 559-529). 529-522) geçmifltir. Oluflturulan satrapl›klardan elde edilen vergiler devlet hazinesinin önemli bir gelir kayna¤›n› oluflturuyordu. Burada. çekirdek bölgeleri olan ‹ran’› çevre tehditlerden korumak ve imparatorlu¤un s›n›rlar›n› geniflletmek amac›yla güneybat›ya ilerleyerek. Pers taht›na o¤lu Kambyses (M. Kappadokia. Büyük Kyros. hüküm sürdü¤ü topraklar›n âdeta kral›yd›. adlar› d›fl›nda. M. Perslerin ortaya ç›k›fl›na kadar bölgedeki en büyük gücü. . Ancak. 9. yönetimde kolayl›k olsun diye Anadolu’yu ve Indus Vadisi’ne kadar Yak›n Do¤u’yu ve biraz ötesini satrapl›klara (bir tür yerel yönetim sistemi) ay›rm›flt›. yüzy›lda Önasya’n›n en büyük gücü olmas›n› sa¤lam›flt›r.

kent d›fl›na ç›kt›¤› bir s›rada. Yunanistan ve Bat› Anadolu’daki kent-devletlerinin. 513 / 512) yapt›¤› ‹skit seferinden sonra Trakya ve Karadeniz’in bat› k›y›lar› Pers ege‹NTERNET menli¤ine girmiflti. Sardeis Satrab› Artaphernes’i ikna etti.Ö. Perslerin Bat› Anadolu’da kurduklar› satrapl›k. Gerek Kyros’un Pasargadai’daki an›tsal mezar›nda. Böylece. M. Ada ele geçirildi¤inde Perslerin Kiklad Adalar›’nda önemli bir üsse sahip olacaklaK ‹ T A P r› düflüncesiyle M. bir k›sm› öldürüldü. S O R U özellikle. bölge kentlerinin hatta Karial› ve Lykial› gibi yerli halklar›n da sempati ve deste¤i‹ TERNET ni kazand›.Ö. TEL V‹ZYON Bundan böyle tiran kisvesinden s›yr›larak. 499). 499 y›l›nda Naksos Adas›’na bir donanma gönderildi. SIRA S‹ZDE D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P SIRA S‹ZDE TELEV‹ZYON 1 DÜfiÜNEL‹M IONIA AYAKLANMASI TELEV‹ZYON ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . ayaklanmaya destek veren Atina’ya da öylesine öfkelenmiflti ki. Ionia bölgesindeki bu rahats›zl›k bir SIRA S‹ZDE flekilde d›fla vurmaya bafllayacakt›.Ö. Bu arada Miletos Satrab› Aristagoras ise Trakya’ya kaçmay› baflarm›flt›. 494’te Lade aç›klar›nda mevzilenmifl olan bir Ionia donanmas› Persler taraf›ndan bozguna u¤rat›ld›. yüzy›l sonlar›nda (M. Ionia’daki Pers destekli di¤er tiranlara da savafl açarak. Dareios’un (Büyük Dareios). baz› kentlerin demokratik yönetim iste¤ine olumlu yaklaflt›. Pers Büyük Kral›’n›n ya da satraplar›n›n hizmetinde çal›flm›flt›.Ö. “Efendimiz. Kendi ülkesi ile siAMAÇLARIMIZ yasi sorunlar› olan baz› Hellen politikac›lar›n zaman zaman Perslere s›¤›nd›klar›n› da biliyoruz. 6. fakat bir süre sonra oradaki bir çarp›flmada öldürüldü. O s›ralar Perslerin deste¤i ile Miletos’un bafl›nda tiran olarak bulunan Histiaios. Persler.Ö. yerine vekâleten damad› Aristagoras’› b›rakm›flt›. Perslerin Anadolu’yu ele geçirmesi hangi olayla olmufltur? SIRA S‹ZDE Pers Kral› D Ü fi Ü N E L ‹ M I. yenilece¤ini anlay›nca Trakya’ya kaçt›. Sonunda Miletos Perslerce kuflat›ld›. V. Atinal›lar› unutmay›n›z” diye seslenmesini emretti¤i söylenir (Herodotos. Çok say›da Hellen. Bat› Anadolu’daki demokratik rejimin savunuculu¤una soyundu. DeAMAÇLARIMIZ mokrasi yanl›lar›n›n Naksos Adas›’nda aristokratlara karfl› bafllatt›¤› ayaklanman›n bast›r›lmas› için Miletos Tiran› Aristagoras. Bir süre sonra da Miletos ele geçirildi ve ayaklanma bast›r›ld›. Miletos halk›n›n bir k›sm› sürüldü. Ayn› y›l içinde Pers satrab›n›n oturdu¤u Sardeis yak›l›p y›k›ld›.NBöylece Ionia bölgesindeki baz› kentler Perslere karfl› ayakland›lar (M. Fakat düzenlenen sefer baflar›s›z olunca. faturan›n kendisine ç›kar›laca¤›ndan korkarakEMiletos’ta ba¤›ms›zl›¤›n› ilân etti ve halk› Perslere karfl› ayakland›rd›. Di¤er Bat› Anadolu kent-devletleri vergilerini düzenli olarak ödemeleri kofluluyla cezaland›r›lmad›. bu bölgedeki kentler için pek de hofl olmayan bir durumdu. M. Karadeniz’den Ege’ye akan bu¤day trafi¤ine sekte vuD‹KKAT rulmufl oldu. Asl›nda Persler ve Hellenler birbirlerine o kadar uzak de¤ildiler. masaya her oturuflunda hizmetçisine üç kez. Ayr›ca. Perslerin Anadolu’daki en önemli iki satrapl›k merkezi Sardeis (Manisa-Sart) ve DaskyleiD‹KKAT on (Ergili) idi.105).SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi DÜfiÜNEL‹M 40 DÜfiÜNEL‹M S O R U ancak üç ayda tamamlanabiliyordu. gerekse PersepoK ‹ T A P lis’teki büyük saray kompleksinde Yunan mimarlar ve taflç› ustalar› çal›flm›fllard›. Dareios. bat› S O R mallar›n›n yo¤unUolarak girdi¤i ve pazar trafi¤inin en yo¤un oldu¤u kentlerdi. Aristagoras. Perslerin iki baflkenti Susa ile Persepolis. Birbirlerinin kültürlerini ve siyasal-toplumsal yap›lar›n› az çok biliyorlard›. Atina ve Eretria’dan da yard›m sa¤layan Aristagoras önceleri baflar›l› olmuflsa da. Karadeniz’de adeta bir deniz imparatorlu¤u kurmufl olan Miletos’un buradaki ticareti engellenmifl.

Persleri büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Perslere. Dolay›s›yla. oray› Perslerin kendileri ve Saka’lar tutuyorlard›. ve zafer Atinal›lar’da kald›. bölgedeki Pers egemenli¤ini güçlendirdi. merkezi çökertmifl olan düflmana karfl› savafla girmifllerdi. Persler’in kayb› 6. Yüzy›l Savafllar› 41 Yukar›da her ne kadar Ionia Ayaklanmas›’n›n nedeni olarak Perslere karfl› duyulan hoflnutsuzluk ve Miletos’un ticari ç›karlar› ön plana ç›kart›ld› ise de.” Atinal›lar atlet Pheidippides’i Sparta’ya göndererek Spartal›lardan yard›m istemifllerdi. Pers yönetimi alt›ndaki Miletos. düflman› geri atm›fllard› ve içeriye do¤ru kovalamaya Tbafllam›fllard›. halk› köleAMAÇLARIMIZ lefltirildi. Düflman› yenmifllerdi ve onu bozgun halinde kaçmaya b›rakm›fllar. Ünite . Marathon zaferi. Ionia Ayaklanmas›’n›n. 5. Bireysel ç›karlar daha ön plandayd›. Fakat Persler için potansiyel tehlike olan ve Ionia Ayaklanmas›’n› D‹KKAT destekleyen Yunanistan hâlâ Pers egemenlik alan›n›n d›fl›nda kal›yordu. Ionia Ayaklanmas›’nda kimler kime karfl› ayaklanm›flt›r ve ayaklanma ne zaman bast›r›lm›flt›r? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE PERS-HELLEN SAVAfiLARI Maraton Savafl› 2 DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U Ionia Ayaklanmas›’n›n bast›r›lmas›ndan iki y›l sonra. bu. komutas›ndaki Pers ordusu Trakya’ya bir sefer yaparak. ticari ç›karlar söz konusu olamazd›. 490 y›l›nda Datis ve Artaphernes komutas›ndaki Pers donanmas› Ege Denizi’ni aflarak Yunanistan’a ayakbast›. Ancak Atinal›lar da biliyorlard› ki.. körfezin gerisinde Marathon‹ Ovas› bulunuyorK T A P du. Bu nedenle. Herodotos E(VI. saflar›n merkezinde üstünlük barbarlardayd›. bir görüfle göre. Marathon zaferi onlara sadece rahat bir nefes ald›rm›flt›. daha önce olmad›¤› kadar refaha ulaflm›flt›. iki kanat birleflerek. Ama iki kanatta zafer Atinal›larla Plataial›lar’dayd›. Spartal›lar da. Pers ordusu Yunanistan’›n Attika bölgesinin do¤u k›y›s›nda ve Atina’n›n 30 km kuzeydo¤usundaki Marathon Körfezi’ne ulaflt›. sürgündeki Atinal› Tiran Hippias rehberlik ediyordu.3. tehlike henüz geçmifl de¤ildi.. M. HellenlerdenSIRA S‹ZDE su isteditoprak ve ler. Fakat Miltiades komutas›ndaki Atinal›lar.Ö. bu noktada zafer ‹NTERNE barbarlardayd›.Bu Marathon ovas›nda çarp›flma uzun sürdü. Perslere karfl› olufltu¤u düflünülen “milliyetçi” duygular›n bir tepkisi olmad›¤›n›n göstergesidir.113) N T L E V ‹ Z Y O Atinal›lar›n zaferini flöyle anlat›r: “.Ö. 492 S O R U Mardonios y›l›nda. Hellenlerin ço¤u teslim olmay› kabul etti. Hellenlerin barbarlara karfl› kazand›¤› bir özgürlük simgesi niteli¤ini tafl›yordu. fakat yard›m› çok geç gönderdiler.000’den fazlayd›.000 hoplit (hoplites) gönderen Plataia kentinden gelmiflti. Fakat k›sa sürede kentleri yak›l›p y›k›ld›. Esas yard›m 1. Ayr›ca Pers satraplar› aras›nda husumet ve ç›kar iliflkileri de vard›. Bütün bunlar. olaylar› yorumlarken genifl bir bak›fl aç›s› ile yaklaflmak her zaman için daha ak›lc›d›r. Persler hem Atinal›lara hadlerini bildirmek hem de Ionia Ayaklanmas› s›ras›nda tahrip edilen Sardeis’in öcünü almak istiyorlard›. Persler. M. Eretrial›lar ise karfl› koydu.M. o s›ra kutlamakta olduklar› dinsel bir festivalin sona ermesini takiben Atina’ya yard›m göndermeye söz vermifllerdi. dolay›s›yla.Ö. “teslim olun” anlam›na geliyordu. Marathon Körfezi’nin hemen gerisindeki ovada yap›lan savaflta Atinal›lar yaln›zca 200 civar›nda kay›p verirken.

Plataia’da Persleri yenilgiye u¤ratt›. Bundan böyle Hellenler. bir y›l içinde (M. Mardonios M. 479’da güneye inerek Boiotia ve Attika’da Hellenlere zor anlar yaflatt›. tekrar ayaklanarak Pers boyunduru¤undan kurtuldular. Hellenlerle mücadele için Mardonios’u bölgede b›rakm›flt›.Ö. Bunun üzerine. SIRA S‹ZDE 3 Pers-Hellen SIRA S‹ZDE Savafllar›ndaki muharebelerin adlar› nelerdir? DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE . Persler Orta Yunanistan’› ele geçirip Atina’y› yak›p y›kt›lar.Ö. savunan de¤il sald›ran taraf olacaklar. Perslerin amac› Hellenleri hem karadan hem denizden kuflatmakt›. Marathon Savafl›’ndan on y›l sonra (M. Dolay›s›yla. Perslerin yaklafl›k 150. Fakat Atinal›lar önceleri baflar› kazand›larsa da fazla direnemediler ve Artemision’dan Korinthos k›sta¤›na do¤ru geri çekildiler. Sparta da.Ö. Bu s›rada Pers ordusu da Atina’ya girerek akropolis’i yak›p y›kt›. Hellenler 10. bu kez. Thermopylai geçidini tutan Spartal› komutan Leonidas da yenilgiye u¤ray›nca. Kserkses komutas›ndaki Pers donanmas› Hellen donanmas›n› izleyerek Salamis’e geldi. Fakat Persler Yunanistan’›n tamam›n› ele geçirmeden rahat edemeyeceklerini anlad›klar›ndan. Ionia Ayaklanmas›’nda oldu¤u gibi. Atinal›lar donanmalar›yla onlara destek vereceklerdi. Mardonios öldürüldü. Salamis Deniz Savafl› Thermopylai bozgunundan sonra Atinal›lar Korinthos Körfezi ve Salamis Adas›’na çekildiler.Ö. Atinal›lar güçlü bir donanma meydana getirdiler. 480 tarihinde) Kserkses komutas›nda Çanakkale Bo¤az›’ndan geçerek Trakya’ya ulaflt›lar ve Makedonya üzerinden güneye inerek Tesalya s›n›r›na dayand›lar. Fakat Spartal› komutan Pausanias’›n sevk ve yönetimindeki ordu. 515-450) çabas›yla.42 Hellen ve Roma Tarihi Artemision ve Thermopylai Savafllar› Marathon zaferinden sonra politik nedenlerle iktidardan indirilen Miltiades’in yerine devletin bafl›na geçen Themistokles’in (M. Atinal›lar güneye çekilerek Thermopylai ve Artemision’da mevzilendiler.000 kiflilik asker gücüne karfl›l›k. Yap›lan savaflta Hellenler Perslere karfl› kesin bir zafer kazand›lar. Plataia ve Mykale savafllar› sonunda Bat› Anadolu Perslerden temizlendi (M. Plataia ve Mykale Savafllar› Perslerle Atinal›lar aras›ndaki çarp›flmalardan sonra Pers Kral› Kserkses Persia’ya (eski ‹ran) dönmüfl.000 civar›nda bir orduya sahipti. Ayn› gün Sparta kral› Leotykhides emrindeki Hellen donanmas› Ephesos’un hemen güneyindeki Mykale (Samsun) burnu üzerinde karaya ç›karak orada mevzilenmifl olan Persleri püskürtüp gemilerini atefle verdi. Pers komutan› Mardonios ise büyük bir ordu ile Tesalya’da (Thessalia) kald› ve k›fl› orada geçirdi. Thermopylai ve Salamis gibi üç büyük mücadele meydana geldi ve son mücadeleden zaferle ç›kan taraf Hellenler oldu. savafl Yunanistan’dan Anadolu ve ‹ran’a tafl›nacakt›. 479). Kserkses Bat› Anadolu’ya kaçt›. Böylece. Sparta kara ordusu ile Persleri durdurmaya çal›fl›rken. Buradaki kentler.Ö. Perslere karfl› Atina’n›n yan›nda yer ald›. 480) Artemision.

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

43
Resim 3.1 Perikles mermer büst. Kaynak: Neils (2008), Res. 56.

I. Delos Deniz Birli¤i
Her ne kadar M.Ö. 490-479 aras›ndaki savafllardan sonra Persler geriye püskürtülmüfllerse de, adalar ve Anadolu’daki kentler için Pers tehlikesi halen mevcut idi. Bu nedenle Hellenlerin bir birlik kurmalar› kaç›n›lmazd›. Birli¤in önderli¤i için en güçlü iki aday Sparta ve Atina idi. Gerçi Sparta bir Hellen Birli¤i (Peloponnesos Birli¤i) oluflturmufl durumda bulunuyorsa da, siyasal ve sosyal yap›s› (iç yap›s›) dolay›s›yla, denizafl›r› büyük seferlerin yükünü kald›rmaya elveriflli de¤ildi. Üstelik donanma deneyimi de Atina’n›n yan›nda zay›f kal›yordu. Bu nedenle, Hellenlerin tek vücut olmalar›n› sa¤layan birlik (symmakhia), Atina’n›n bir deniz imparatorlu¤u kurma düflüncesinin de temelini oluflturdu. M.Ö. 478 / 477 tarihinde, Pers tehlikesini ortadan kald›rmak ve onlar›n Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak için Atina taraf›ndan kurulan Birli¤in merkezi Delos Adas› idi. Say›lar› giderek artan ve bir süre sonra 300’ü bulan üye müttefik kentler, birli¤in hazinesinde toplanmak üzere, ekonomik güçlerine göre belirli bir y›ll›k katk›da (esas olarak para, fakat gemi ya da asker gibi baflka katk›lar da olabiliyordu) bulunuyorlard›. Hazine, Atinal› 10 görevlinin (hellenotamiai) denetimindeydi. Birlik hazinesi daha sonra (M.Ö. 454’te) Delos’tan Atina’ya getirilmiflti. Atinal›lar bundan böyle hazinenin daha iyi korunaca¤›n› düflünüyorlard›. Bu nedenle Delos Birli¤i veya “Delos Konfederasyonu” ayn› zamanda “Attika-Delos Deniz Birli¤i” olarak da bilinir. Fakat her üç isim de modern bir yak›flt›rmad›r. Vergi (phoros; Lat. tributus) ödeyen kentleri ve ödedikleri miktar› gösteren listeler Atina akropolis’inde mermer steller üzerinde sergileniyordu. Bu listelerden parçalar günümüze ulaflm›flt›r. Birli¤in ilk ifli Karadeniz ile olan ticaret yolunun aç›k tutulmas› için Trakya ve bo¤azlar› Perslerden temizlemek oldu; hatta Byzantion ele geçirildi. Atinal› Kimon Anadolu’nun Akdeniz k›y›lar›na inerek Eurymedon Irma¤›’n›n a¤z›na mevzilenmifl olan Pers donanmas›n› bozguna u¤ratt› (M.Ö. 468). Müttefik kentler aras›nda en fazla prestij ve güç sahibi Atina oldu¤undan, bu kent di¤erleri üstünde bir hegemonya kurmak isteyecek ve bu durum zamanla hoflnutsuzluk yaratmaya bafllayacakt›. Nitekim öyle de oldu; Delos Birli¤i, giderek Atina ‹mparatorlu¤u’na dönüfltü. Öyle ki, birli¤in kurulmas›ndan yaklafl›k yirmi befl y›l sonra, M.Ö. 5. yüzy›l›n ortalar›nda, Atina, birlik içinde kendi para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› için bir kararname yay›mlayarak müttefiklerine gümüfl sikke bas›m›n› yasaklad›. Böylece, Atina sikke üretimini tekelinde tutarak yaln›zca kendi bast›¤› tetradrahmilerin dolafl›m›n› zorunlu k›l›yordu. Sparta ile Atina’n›n aralar›n›n aç›lmas›nda bafll›ca rolü oynayan Atina’n›n hegemonya sevdas› M.Ö. 431 y›l›nda birli¤in sona ermesine neden oldu. Perslere karfl› omuz omuza mücadele veren Atina ve Sparta, bundan böyle karfl› kutuplarda yer alacak birbirlerine karfl› savaflacaklard› (Peloponnesos Savafl›). I. Delos Deniz Birli¤i’nin kurulufl amac› neydi?
SIRA S‹ZDE

4

SIRA S‹ZDE

DÜfiÜNEL‹M S O R U

DÜfiÜNEL‹M S O R U

D‹KKAT

D‹KKAT

44

Hellen ve Roma Tarihi

Hellenlerin Do¤u Akdeniz Seferi ve Kallias Bar›fl›
Bu¤day aç›s›ndan zengin bir ülke olan M›s›r, öteden beri Atina’n›n ilgisini çekiyordu. Bu nedenle, M.Ö. 459’da Atina donanmas› o s›ralar M›s›r’da patlak veren Pers karfl›t› ayaklanmay› desteklemek üzere yola ç›kt›. Önceleri baz› küçük baflar›lar elde eden Hellenler, Memphis yak›n›nda büyük bir yenilgiye u¤rad›lar (M.Ö. 454). Hellenler, M›s›r yenilgisinin öcünü almak üzere M.Ö. 450’de Do¤u Akdeniz’e iki ordu gönderdiler. Kimon komutas›ndaki donanma K›br›s’a giderken, bir ordu da M›s›r’daki isyan› canland›rmak için M›s›r’a gitti. Fakat Kimon’un hastalanarak ölmesi Hellenlerin savafl plan›n› bozdu. Zor durumda kalan Atinal› devlet adam› Perikles, Perslerle bar›fl yapmak zorunda kald›. M.Ö. 449 y›l›nda K›br›s ya da Susa’da yap›lan görüflmelere Hellen taraf›n› temsilen, Atina’n›n ileri gelen diplomatlar›ndan ve ayn› zamanda Olympia (Olimpiyat) Oyunlar›’nda üç kez araba yar›fl› kazanm›fl olan Kallias kat›ld›. Bu nedenle söz konusu bar›fl “Kallias Bar›fl›” olarak an›l›r. Bundan böyle, Bat› Anadolu’daki kentler Perslere karfl› ba¤›ms›zl›klar›n› elde ettiler ve Ege Denizi Pers donanmas›na kapand›. M.Ö. 490’da Marathon’da bafllayan PersHellen Savafllar›, yaklafl›k yar›m yüzy›l sonra Kallias Bar›fl› ile son bulmufl oldu. Atinal› devlet adam› Perikles, savafl ekonomisi nedeniyle zor durumdaki Atina’n›n bundan böyle rahat nefes alabilece¤ini ve Perslerle yeniden bafllayacak ticaret iliflkileri sayesinde de ekonominin canlanabilece¤ini düflünmüfl olmal›yd›.

PELOPONNESOS SAVAfiI Savafl›n Nedeni
Atina ile Sparta aras›nda M.Ö. 431-404 y›llar› aras›nda, yirmi yedi y›l süren savafl, “Peloponnesos Savafl›” olarak bilinir. Asl›nda Atina-Sparta çat›flmas› bu savafl›n çok öncesinde bafllam›flt›. Atina’n›n Delos Birli¤i’nin en güçlü üyesi olarak tüm avantajlar› kendi lehine kullanmas›, Aigina, Korinthos ve Megara gibi önemli ticaret kentlerinin ç›kar›na dokunuyordu. Sparta da Hellen dünyas›n›n önderli¤inin Atina’n›n elinde bulunmas›ndan rahats›zl›k duymaktayd›. Gerçekte Atina’n›n güçlenip bir imparatorluk haline gelmesi, Delos Birli¤i’nin bir sonucu idi. Atina’n›n di¤er Hellen kentleri aleyhine güçlenmesi, bu kentlerin ba¤›ms›zl›¤› aç›s›ndan ciddî bir tehlike oluflturuyordu. Atina, ç›karlar› do¤rultusunda bir arada hareket eden Aigina ve Korinthos’u yenilgiye u¤ratm›fl (M.Ö. 456), Sparta ile de önce 5 y›ll›k (M.Ö. 451), sonra da otuz y›ll›k bir antlaflma (M.Ö. 445) imzalam›flt›. Böylece Sparta, Atina ‹mparatorlu¤u’nu (Delos Birli¤i) kabullenmifl oluyordu. Fakat bu kabullenifl pek fazla uzun sürmedi ve sonunda beklenen savafl patlak verdi. Nas›l ki Perslerle Hellenlerin savafl›n› esas itibariyle Herodotos’tan ö¤reniyorsak; Peloponnesos Savafl› hakk›nda da en ayr›nt›l› bilgiyi, tarihçi Thukydides’in, özgün ad› günümüze gelmemifl olan “Peloponnesoslularla Atinal›lar›n Savafl›” adl› eserinden ö¤reniyoruz.

Savafl›n Bafllamas›
Savafl›n gerçek nedeni, yukar›da da de¤indi¤imiz gibi, Atina’n›n güçlenip Delos Birli¤i’ni bir imparatorlu¤a dönüfltürmesiydi. Ekonomik ç›karlar da söz konusu olunca Atina ile Sparta aras›ndaki savafl için bir k›v›lc›m yeterliydi. Bu k›v›lc›m, Peloponnesos Birli¤i üyesi Korinthos ile kolonisi Korkyra (bugün Korfu) aras›ndaki çat›flmaya Atina’n›n kar›flmas› oldu. Atina, Korkyra’n›n yard›m talebine olumlu yan›t verdi ve onun yan›nda yer ald›. Daha sonra Atina, yine bir Korinthos kolonisi

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

45

ve ayn› zamanda Delos Deniz Birli¤i üyesi olan Potidaia’dan sur duvarlar›n› y›kmas›n› ve Korinthoslu magistratlar› kentten uzaklaflt›rmas›n› istedi. Bunun üzerine Korinthos, kolonisine yard›m gönderdi. Atina da Potidaia’y› kuflatt›. Korinthos, Potidaia’n›n Delos Birli¤i’nden ç›kmas›na yard›mc› oldu. Buna misilleme olarak Atina da, Sparta’n›n bafl›n› çekti¤i Peloponnesos Birli¤i’nin üyelerinden Megara’ya ticari ambargo koydu. Sparta ise her harekette Atina’n›n karfl›s›nda yer al›yordu; çünkü, Atina’n›n sald›rgan tutumuna mâruz kalan kentler, Sparta’n›n önderlik etti¤i Peloponnesos Birli¤i’nin üyeleriydi. Sonunda Sparta fiilen devreye girerek Atina ile görüflmelere bafllad›. Bir sonuç al›namay›nca, M.Ö. 431’de Peloponnesos Savafl› bafllad›.

Arkhidamos Savafl›
Peloponnesos Savafl›’n›n ilk on y›l› (M.Ö. 431-421) “Arkhidamos Savafl›” olarak an›l›r. Sparta Kral› II. Arkhidamos, Peloponnesos Birli¤i üyelerinden oluflan bir ordu ile M.Ö. 431’de Attika’ya girerek, bir ay boyunca bölgeyi ya¤malad› ve ülkesine geri döndü. Fakat Atinal›lar bundan pek zarar görmediler; çünkü Perikles’in savafl stratejisine uygun olarak önceden Attika’y› boflaltm›fllar, Atina surlar›n›n gerisinde ve Peiraieus (Pire) liman›nda toplanm›fllard›. Atina ile 9 km. uzakl›ktaki liman› uzun bir sur duvar› ile birbirine ba¤l›yd›. Bu sur Peloponnesoslular için önemli bir engeldi. M.Ö. 430’da Atina’da bafl gösteren veba salg›n› halk›n üçte birinin ölümüne neden oldu. Yine de Atinal›lar M.Ö. 429’da Potidaia’y› ele geçirdiler ve Naupaktos aç›klar›nda iki deniz çarp›flmas›ndan zaferle ç›kt›lar. Fakat ayn› y›l Atina’da baflgösteren veba nedeniyle binlerce Atinal› öldü; vebaya yakalanan Perikles’in ölümü de kentte büyük üzüntü yaratt› (M.Ö. 429). M.Ö. 426’da Atinal› Demosthenes, Amphilokhia’da Peloponnesoslular› yendi ve bir y›l sonra da (M.Ö. 425) Pylos’u ele geçirdi. Sparta bar›fl istemek zorunda kald›; fakat Atinal›lar Perikles’in yerine geçen Kleon’un anlams›z karfl› ç›k›fl› ile Spartal›lar›n önerisini geri çevirdiler. Arkhidamos’un ölümünden sonra, Spartal› komutan Brasidas, M.Ö. 424 y›l›nda Megara’y› ele geçirerek, Tesalya bölgesine girdi. Makedonya Kral› II. Perdikkas’›n deste¤ini sa¤layarak Amphipolis’i ele geçirdi (M.Ö. 424). Bu arada Boiotia’y› egemenlik alt›nda tutmak isteyen Atinal›lar›n bölgeye gönderdi¤i ordu Delion’da bozguna u¤rad›. M.Ö. 423’te bir y›ll›k ateflkes ilân edildi. M.Ö. 422’de Kleon’un komutas›nda Tesalya’ya giren ordu Amphipolis’te Brasidas taraf›ndan yenilgiye u¤rat›ld›. Fakat bu çarp›flmada hem Kleon, hem de Brasidas öldü. Amphipolis’teki çarp›flmadan iki taraf da zararl› ç›km›fl oldu. Bundan böyle tek ç›kar yol, bar›fla uzanan yoldu.

Nikias Bar›fl›
Bu nedenle, M.Ö. 421 y›l›nda Atinal› politikac› ve komutan Nikias’›n çabas›yla Atina ile Sparta aras›nda bar›fl imzaland›. “Nikias Bar›fl›” olarak adland›r›lan ve 50 y›ll›k bir süreyi kapsayacak flekilde yap›lan bu antlaflma ile Arkhidamos Savafl› son buldu. Bu bar›fl Atina için bir zaferdi; çünkü Sparta, Atina’n›n Delos Birli¤i’ndeki önderli¤ini tan›yordu. Fakat Nikias Bar›fl›, Peloponnesos Savafl›’na de¤il, yaln›zca bu savafl›n bir dönemine son vermiflti. Savafl çok geçmeden yeniden bafllayacakt›. Nitekim, Atina M.Ö. 417’de tarafs›z Melos Adas›’n› kuflatt›; halk›n›n teslim olmas›ndan sonra ise adada büyük bir katliam yapt›. Sparta herhangi bir müdahalede bulunmad›.

Fakat M. M. Byzantion ve Kalkhedon. 405).Ö. Ionia’daki Notion’da demirlemifl olan Atina donanmas› Lysandros taraf›ndan bozguna u¤rat›ld› (M. Sparta’n›n eline geçti. Attika’daki Dekeleia’y› ele geçirmiflti. Kendisine karfl›t gruplar. Yine de Atinal›lar zaferin bedelini a¤›r ödediler. Peloponnesoslular.Ö. 407’de Atina’ya döndü. 406). Konon komutas›ndaki Atina filosunu Lesbos Adas› (Midilli) aç›klar›nda abluka alt›na alm›flt›. fakat Lysandros’un iste¤i üzerine orada öldürüldü (M. 50 kadar gemiyi abluka için b›rakarak.Ö. Böylece. Kallikratidas. Bu arada Lamakhos da sefer s›ras›nda öldürüldü. Lysandros’un Notion Zaferi Art›k Persler de. 413 Ekim ay›nda Atinal›lar büyük bir yenilgiye u¤rad›. Perslerin Sardeis Satrab› Tissaphernes’e de dan›flmanl›k yapt›. Sicilya’n›n ele geçirilmesiyle Atinal›lar›n tekrar eski zafer günlerine dönebilecekleri konusunda Atinal›lar› ikna etti. Amac› Peloponnesos’un bat› yolunu kapatmakt›. 404). Aigospotamoi Savafl› Bir y›l sonra tekrar göreve gelen Spartal› Lysandros. Bu arada Alkibiades. Nikias bu düflünceye karfl› ç›ksa da bask›lar karfl›s›nda dayanamad› ve kabul etmek zorunda kald›. Müttefikleri de Atina’n›n karfl›s›nda yer . Bunun üzerine Atinal›lar. Perslerin bafl›nda ise Kral II. Fakat Sicilya’ya vard›¤›nda onu kötü bir sürpriz bekliyordu. 406).46 Hellen ve Roma Tarihi Sicilya Seferi Atinal› Alkibiades. Lamakhos’un ölümünden sonra çaresiz kalan Nikias’›n yan›na. Arginussai Savafl› Lysandros’un yerine göreve gelen Kallikratidas ise. Dareios bulunuyordu.Ö.Ö. Atinal›lar.Ö. 410’da Peloponnesos donanmas›n› Kyzikos’ta (Erdek) yenilgiye u¤ratt›. Spartal›lar›n bafl›nda Lysandros. Alkibiades. 449) imzalad›klar› Kallias Antlaflmas›’n› bozarak Atina’ya karfl› Spartal›lar›n yan›nda yer al›yorlard›. Phrygia’da bulunan Pers Satrab› Pharnabazos’un yan›na kaçt›. beraberinde Nikias ve Lamakhos oldu¤u halde büyük bir ordu ile Sicilya’ya hareket etti. Bunun üzerine Gylippos komutas›ndaki Sparta ordusu hemen Sicilya’ya gitti.Ö. 120 gemi ile Atina donanmas›n› karfl›lamaya gitti. Fakat Arginussai Adalar› (Çandarl› yar›madas›n›n güneybat›s›nda) civar›nda Konon’a yenildi (M. Fakat Spartal›lar›n Perslerle yapt›klar› dayan›flma Atina’y› zor durumda b›rak›yordu. yaklafl›k 35 y›l önce (M. Atina’da uygun bir politik zemin bularak Sparta’dan ayr›l›p tekrar Atina’n›n yan›nda yer almaya bafllad›. Perslerden maddi destek sa¤layarak büyük bir donanma meydana getirdiler. 150 gemilik bir donanmayla bölgeye hareket ettiler. Demosthenes komutas›nda bir destek gücü gönderdiler. Ionia’ya gönderilen bir ordunun bafl›na geçti ve baz› baflar›lar elde etti. M. Sicilya bozgunundan birkaç ay önce ise Sparta. Perslerin maddi yard›m› sayesinde oluflturdu¤u bir donanma ile Lampsakos’u (Lapseki) iflgal etti. Sicilya seferi baflar›s›zl›kla sonuçland›. Bunun üzerine Hellespontos’a (Çanakkale Bo¤az›) gönderilen Atina donanmas› Aigospotamoi’da (Gelibolu Yar›madas›’n›n do¤u k›y›s›nda) yenilgiye u¤rad› (M. Mahkemeye hesap vermeye ça¤r›lan Alkibiades kaç›p Sparta’ya s›¤›nd› ve Sicilya seferinin plan›n› aç›klad›. Alkibiades’in donanmas›n›n bafl›nda bulunmad›¤› bir s›rada. Atina’daki Herme heykellerinin tahrip edilmesi ve Eleusis “misterlerine” (gizem dini tanr›lar›na) küfür etti¤i gerekçesiyle yarg›lanmas› için mahkemeye baflvurmufllard›. savafl sonras› kopan bir f›rt›nada Atinal›lar çok kay›p verdi.Ö. Yenilginin sorumlusu olarak görülen Alkibiades.

Pers Kral› II. Artakserkses’i kardeflini Bat› Anadolu’ya satrap olarak göndermesi için ikna etti. içeride ba¤›ms›z bir kent-devleti olarak kalacakt›. çünkü. di¤er birkaç komutanla birlikte. Hellen dünyas›n›n önderli¤i Sparta’ya geçti.Ö. Bu durum Artakserkses’in de ifline geliyordu. Artakserkses’i tahttan indirmenin zaman› geldi¤ini düflünerek. Fakat Sparta’n›n bu sevinci. Gerçekte. Fakat bu kez Perslerin kendi aralar›ndaki bir taht kavgas› ile karfl› karfl›yay›z.Ö. Kilikia üzerinden Babylon’un (Babil) kuzeyindeki Kunaksa’ya vard›. Atina hem karadan hem denizden kuflatma alt›ndayd›. Kyros. 5. Kyros. Sardeis’te paral› askerlerden oluflan 10. Tigris (Dicle) k›y›s›n› izleyerek kuzeye do¤ru ilerleyip Karadeniz k›y›s›na var›r. 401’de yola ç›kt›.M. Kyros’un bir gün a¤abeyi taraf›ndan öldürülece¤inden enAMAÇLARIMIZ difle duyan Parysatis. Peloponnesos Savafl› kimler aras›nda. üstelik k›tl›k had safhadayd›. Atina’ya kabul ettirilen antlaflman›n koflullar› çok a¤›rd› (M. Sonunda Atina yenilgiyi kabul etti. Fakat Dareios’un kar›s› Parysatis gerçekte küçük o¤lu Kyros’un kral olmas›n› istiyor. Böylece. Geriye çekilen 10.Ö.000’i aflk›n büyük bir ordu toplamaTELEV‹ZYON ya bafllad›. Fakat Bat› Anadolu’da gücünü artt›ran Kyros. kimi zaman denizden yol alarak Trakya’ya gelirler ve burada Spartal› komutanlar›n emri- SATRAP KYROS’UN AYAKLANMASI 5 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .Ö. Fakat durumun fark›na varan Artakserkses’in yak›n adamlar›ndan Satrap Tissaphernes hemen Susa’ya giderek Artakserkses’i uyard›. bütün bu olaylar›n anlat›ld›¤› Anabasis adl› eserin yazar› olan ünlü tarihçi Ksenophon da vard›r. Hellenlerle Perslerin ve ikisi de Hellen ulusunun ÜbirL ‹parças› olan Atinal›larla Spartal›lar›n savafllar›n› gördük. Spartal›lardan yard›m isteyecek ve böylece Sparta da Anadolu kentlerinin koruyuculu¤unu üstlenerek Perslere savafl açacakt›r. Asker toplamada. Perslerin tekrar Hellen dünyas›n›n ifllerine kar›flmas›yla uzun ömürlü olamad›. Kyros saray çevresinden nePkadar uzakK ‹ T A ta olursa. ama güven içinde olacakt›. dostluk kurdu¤u Hellen subaylar›n da deste¤ini ald›. Peiraieus (Pire) liman›n› kente ba¤layan uzun sur duvar› y›k›lacak. a¤abeyini yaralad› ama kendisi de öldü. ‹ki ordu Kunaksa’da karfl›laflt› (M. art›k bir amaçlar› olamayaca¤›n› düflünerek geri çekildiler. hangi tarihlerde oldu? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfi NE M Buraya kadar. Her ne kadar. Kyros’un taraf›n› tutan kentler Persler taraf›ndan cezaland›r›lacaklar›n› düflünerek. Yirmi yedi y›ll›k savafl›n sonunda “Atina ‹mparatorlu¤u” çökmüfltü. 404): Ele geçirdi¤i yerleri geri verecek. Peloponnesos Savafl› s›ras›nda Perslerle Spartal›lar bir dayan›flma içine girdilerse de. Ünite . Ordu. a¤abeyi II. Art›k ordusuna gerçek plan›n› söylemifltir. Dareios da ölmüfl. ama geri dönüfl için de çok geçtir. iki kardefl. Hellen tarihçi Ksenophon’un kaleme alm›fl oldu¤u Anabasis gibi bir esere konu olmas› dolay›D‹KKAT s›yla Hellen tarihi içinde önemli bir yere sahiptir. Artakserkses’e karfl› yapt›¤› sefer baflar›s›zl›kla sonuçlan›nca. Böylece Kyros uzakta. isyan eden Pisidial› kabileleri egemenlik alt›na almak amac›yla sefere ç›kaca¤›n› duyur‹NTERNET du ve M. yerine büSIRA S‹ZDE yük o¤lu II. Fakat yine de Atina. 399). kendisi için o kadar az tehlikeli olacakt›. Yüzy›l Savafllar› 47 almaya bafllad›lar. ancak. Peloponnesos Savafl› sona erdi¤inde.000 Hellen askerin bafl›nda. Artakserkses geçmiflti.3. Artakserkses ve Kyros. bir süre sonra Pers Satrab› Kyros’un Pers Büyük Kral› olan a¤abeyi II. Kyros’un öldü¤ünü duyan askerler. Askerler flaflk›nd›r. Kimi zaman karadan. burada ele ald›¤›m›z olay PersS O R U lerin kendi aralar›ndaki çat›flmalar›nda ne ilk ne de sondur. A¤abeyini kuflkuland›rmamak ve kendi ordusunu tedirgin etmemek için. birbirlerinden hofllanm›yordu. donanmas›n› Sparta’ya teslim edecek ve Sparta’n›n egemenli¤ini tan›yacakt›.

Ö. Perslerdi. Spartal›lara yaln›zca prestij kazand›rd›. Bundan bir süre önce de. Perslerin Sparta’ya destek vermesi ile M. Böylece. 386 y›l›nda son bulmufl oldu. Korinthos Savafl›. Fakat bundan AMAÇLARIMIZ rahats›z olan Sparta. 395’te yap›lan Haliartos Savafl›’nda Spartal›lar yenilgiye u¤rad›. komutanlar› Lysandros öldü. kendisine ait olduklar›n› düflünmektedir.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi 48 DÜfiÜNEL‹M S O R U ne girerler. bu kez Spartal› Komutan Antialkidas (Antalkidas) yeniden Perslere yak›nlaflmaya bafllad›. savafl›n as›l galibi ise kuflkusuz.I. Amac›. Kyros’un bu baflar›s›z seferi. yak. hem karadan hem de denizden o tarafa savafl açaca¤›m. Söz konusu uzun dönüfl yolculu¤u günümüzde “OnbinS O R U lerin Dönüflü” olarak da adland›r›lmaktad›r. Asya’daki kentlerin. M. Ve küçük büyük di¤er Hellen kentleri de ba¤›ms›z kalmal›d›rlar. Koroneia zaferinin tad›n› ç›karama‹NTERNET dan. Thebai ve Argos. Babil’in 70 km kuzeyinde yer al›r. 386). Ksenophon (Hellenika V. sefere kat›lan Ksenophon’un Anabasis adl› eserine konu olmufltur. 395 y›l›nda bafllayan Korinthos Savafl›. Imbros ve Skyros hariç. Boiotia’n›n da deste¤ini sa¤lam›flt›. Sparta’daki tiranl›k iktidar›na karfl› dörtlü bir koalisyon oluflturdular. Hellespontos’u kapatarak Atina ve müttefiklerini bar›fla zorlad› (M. 394’te Koroneia’da yap›lan savaflta ELEV‹ZYON koalisyon ordusunu yenilgiye u¤ratt›. 390. Bunlar eskiden oldu¤u gibi Atinal›lara ait olacaklard›r. Spartal›lar. günümüzde Irak s›n›rlar› içinde. ben.31) kral›n buyru¤u niteli¤indeki antlaflman›n koflullar›n› flöyle vermektedir: “Ve biraraya geldiklerinde. Knidos zaferinden sonra Konon Atina’ya dönmüfl ve Atina ile Peiraieus (Pire) liman› aras›ndaki uzun sur duvar›n›n inflas›n› tamamlatm›flt›. Atinal›lar›n Perslerle aras›n›n iyi olmad›¤› bir zamanda. D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 3. Sparta donanmas›n› Knidos (Datça-Refladiye) aç›klar›nda yenilgiye u¤ratm›flt›. Anadolu’daki Yunanca konuflan ve Hellen kültürünün etkisi alt›nda bulunan kentler Pers egemenli¤ine b›rak›l›yordu.Ö. KORINTHOS SAVAfiI SIRA S‹ZDE . Kunaksa. Peloponnesos Savafl›’n›n yenilgisinin ve getirdi¤i a¤›r yükün alt›ndan kalkmaya çal›flan Atina. Res. Tribazos onlara kral›n buyru¤unu gösterdi ve okumaya bafllad›: Kral Artakserkses.Ö. Haliartos. Korinthos. Kendi ad›ndan dolay› “Antialkidas Bar›fl›” ya da Pers kral›ndan dolay› “Kral Bar›fl›” olarak an›lan bu bar›fl antlaflmas›na göre.Ö. Pers donanmas›na komuta eden Atinal› Konon.Ö. Biniciler hedefe m›zrak at›yorlar. 131.Ö. Korinthos ve Argos’un da onlar›n taraf›nda yer almalar›n› sa¤lad›. AgesilaosTkomutas›ndaki Sparta ordusu. Kaynak: Neils (2008). bu antlaflmay› tan›yanlar ile birlikte. Knidos ve Koroneia gibi üç önemli çarp›flmadan sonra. Atina ve ‹ A P Boiotia’n›nK buTbaflar›s›. Atina. M. Boiotia’n›n en güçlü kenti ise Thebai idi. ‹ki taraftan hangisi bu bar›fl koflullar›n› kabul etmez ise. M. Perslerin taht mücadelesi devam ederken Yunanistan’da da olaylar kendi seyrinde devam ediyordu.” Böylece Sparta ile Atina aras›nda M. Nitekim. Knidos yenilgisinin haberini alm›fllard›. Lemnos.2 Panathenaik Ödül Amphoras›. bir Sparta-Pers dayan›flmas› ile Atina’y› bar›fla zorlamakt›. onlar›n üzerine bir ordu gönderdi. Klazomenai ile K›br›s gibi adalar dahil.

‹kinci Deniz Birli¤i ise Spartal›lara karfl› kuruldu. 386 y›l›nda imzalanan Antialkidas Bar›fl›’ndan sonra Spartal›lar. Böylece. Perslere karfl› kurulmufltu. Byzantion’dan ve Karia Satrab› Maussollos’tan da destek gören kentler ile onlar› Birlik içinde tutmaya çal›flan Atina aras›ndaki çat›flmalar. Leuktra yenilgisinden sonra Peloponnesos Birli¤i üyelerinin Sparta’ya güveni kalmad›.Ö. ilk Deniz Birli¤i’ndeki deneyimlerini göz önünde tutarak önceleri müttefik kentler üzerinde hegemonya kurmay› düflünmüyordu. Epameinondas gerçekten deneyimli ve ak›ll› bir kifliydi. birlik içinde oldu¤u için “‹ç Savafl” ya da “Müttefikler Savafl›” (M. Atina’n›n yüz y›l önce kurdu¤u ilk Deniz Birli¤i.3.Ö. O zamana kadar uygulanan savafl taktiklerinde karfl›l›kl› dizilmifl ordular birbirine sald›r›yordu.M. 371’deki Leuktra Savafl›’da Thebail›lar. M. 357-355) olarak an›l›r. Birli¤in da¤›lmas›n› önleyemedi.Ö.Ö. Bu zaferden sonra büyük bir prestij kazanan TheSIRA S‹ZDE bail›lar ise komutanlar› Epameinondas’›n önderli¤inde Peloponnesos’a ak›nlar yap›p Sparta’y› kendi topraklar›nda zay›flatt›lar. THEBAI’IN ÜSTÜNLÜK DÖNEM‹ M. 371’de ünlü Leuktra Savafl›’nda topraklar›n› istila eden Spartal›lara karfl› büyük bir zafer kazand›lar ve onlar› Orta Yunanistan’dan att›lar. Thebai ordusunun bafl›nda Pelopidas ve Epameinondas adl› komutanlar vard›. Spartal›lar› yenilgiye u¤ratt›lar. D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Yüzy›l Savafllar› 49 ‹K‹NC‹ DELOS DEN‹Z B‹RL‹⁄‹ Atina. M. düflman arada b›rakt›r›larak kanatlardan abluka içine al›n›yordu. Epameinondas ald›¤› Nyaralar sonucu DÜfiÜ EL‹M hayat›n› kaybetti. 378’de Thebail›lar kaleyi tekrar ele geçirdiler ve M. 362’deki Mantineia Savafl›’nda Thebai ordusu galip gelmesine karfl›n. Epameinondas’›n takti¤inde ordu. Böylece. yaklafl›k yirmi befl y›l süren parlak dönemini bir daha yakalayamad›. Kos ve Khios’un bafl›n› çekti¤i isyan hareketine kat›lan baz› kentler Birlik’ten ayr›lmak istediler. Fakat M. önemli bir gücünü yitiren Thebai.Ö. iki kanat fleklinde savafl düzenini al›yordu. 5. Boiotia’n›n di¤er kentlerini Thebai’dan ay›rd›lar ve birkaç y›l sonra da kentin kalesinde bir garnizon kurdular. Fakat kendini toparlay›p güçlenmeye bafllamas› müttefik kentleri tedirgin etmeye bafllad›. 378’de ikinci kez bir Deniz Birli¤i oluflturdu. Atina.Ö.Ö. Ünite . s›radan bir kent-devleti olarak varS O R U l›¤›n› sürdürdü. bir süre sonra Rhodos. Bu çarp›flmalar s›ras›nda Embata’da yenilgiye u¤rayan Atina.Ö. Fakat Atina denizde hâlâ güçlü idi ve Hellespontos’u kontrol alt›nda tutuyordu. Bu nedenle. M.

yüzy›l›n ortalar›nda. 478 / 477 tarihinde. Atina. giderek Atina ‹mparatorlu¤u’na dönüfltü.Ö. Birli¤in da¤›lmas›ndan önce. Birlik içinde kendi para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› için bir kararname yay›mlayarak müttefiklerine gümüfl sikke bas›m›n› yasaklam›flt›r.Ö. Fakat. Bu nedenle Delos Deniz Birli¤i veya “Delos Konfederasyonu” ayn› zamanda “Attika-Delos Deniz Birli¤i” olarak da bilinir. Birli¤in kurulmas›ndan yaklafl›k yirmi befl y›l sonra. Ancak.Ö. Ertesi y›l Plataia ve Mykale’de yap›lan savafllar› da Atinal›lar ve müttefikleri kazand› (M. ekonomik güçlerine göre belirli bir y›ll›k katk›da (esas olarak para. Atinal› 10 görevlinin (hellenotamiai) denetimindeydi. 478’te Perslere karfl› I. M. Atina’n›n Birlik Hazinesi’ndeki paralar› kendi menfaatleri do¤rultusunda kullanmak istemesi nedeniyle Birlik bir süre sonra da¤›ld› (M. 454’te) Delos’tan Atina’ya getirilmiflti. ayn› y›l içinde Salamis’te yap›lan deniz savafl›n› Persler kaybetti. birli¤in hazinesinde toplanmak üzere. Böylece. M. Yaklafl›k 10 y›l sonra. 431).Ö. Ancak. bu kez Persler Atinal›lar› ve müttefikleri Spartal›lar› Thermopylai’da yenilgiye u¤ratt›lar ve Atina’y› yak›p y›kt›lar. Hazine. Pers Kral› Kyros M. bu hezimetten sonra. bu kent di¤erleri üstünde bir hegemonya kurmak isteyecek ve bu durum zamanla hoflnutsuzluk yaratmaya bafllayacakt›. Sparta ile Atina’n›n aralar›n›n aç›lmas›nda bafll›ca rolü oynayan Atina’n›n hegemonya sevdas› M. Delos Deniz Birli¤i. I. Müttefik kentler aras›nda en fazla prestij ve güç sahibi Atina oldu¤undan. 479). Perslerin Anadolu’daki en önemli iki satrapl›k merkezi Sardeis (Manisa-Sart) ve Daskyleion (Ergili) idi. Atinal›lar bundan böyle hazinenin daha iyi korunaca¤›n› düflünüyorlard›. Öyle ki. M. 431 y›l›nda Birli¤in sona ermesine neden olmufltur. 490 y›l›nda Marothon Savafl› ile bafllad›.50 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Perslerin siyasal ve kültürel yap›s›n› tan›mlama Persler kabaca bugünkü ‹ran Devleti’nin bulundu¤u topraklarda yafl›yorlard›. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Atina ‹mparatorlu¤unu aç›klama Hellenlerin tek vücut olmalar›n› sa¤layan Birlik (symmakhia). Ephesos ve Sardeis ile Susa aras›nda “Kral Yolu”nu infla etmifllerdi. Böylece.Ö. Delos Deniz Birli¤i’ni kurdular. M.Ö. 480’de savafl yine Yunanistan’da cereyan etti.Ö. M. Persler Yunanistan’a kadar geldiler ama Marathon’da yap›lan savafl› kaybettiler. Böylece Persler Yunanistan’› terk ettiler. . Birlik hazinesi daha sonra (M.Ö.Ö. 449’daki Kallias Bar›fl› ile PersHellen Savafllar› son bulmufltu. Anadolu 200 y›l kadar sürecek olan Pers egemenli¤ine girdi. fakat gemi ya da asker gibi baflka katk›lar da olabiliyordu) bulunuyorlard›. 522-486) önceki satrapl›klar› yeniden organize etti ve yeni bir vergi sistemi (nomos) meydana getirdi. Nitekim öyle de oldu. Atinal›lar.Ö.Ö. 5. Pers-Hellen Savafllar›n› aç›klama Pers-Hellen Savafllar› M. sikke üretimini tekelinde tutarak yaln›zca kendi bast›¤› tetradrahmilerin dolafl›m›n› zorunlu k›l›yordu. Pers tehlikesini ortadan kald›rmak ve onlar›n Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak için Atina taraf›ndan kurulan Birli¤in merkezi Delos Adas› idi. Atina. Say›lar› giderek artan ve bir süre sonra 300’ü bulan üye müttefik kentler. krall›¤›n baflkenti Sardeis’i ele geçirdi. Persler. Atina’n›n bir deniz imparatorlu¤u kurma düflüncesinin de temelini oluflturdu. 546 y›l›nda Lydia Kral› Kroisos’u yenilgiye u¤ratarak.Ö. Dareios (M.

.Ö.Ö.Ö. “Peloponnesos Savafl›” olarak bilinir. Böylece. 371’de ünlü Leuktra Savafl›’nda topraklar›n› istila eden Spartal›lara karfl› büyük bir zafer kazand›lar ve onlar› Orta Yunanistan’dan att›lar.M. Ancak. önemli bir gücünü yitiren Thebai. Yüzy›l Savafllar› 51 A M A Ç 4 Peloponnesos Savafl›n› aç›klama Atina ile Sparta aras›nda M. 405-404) Hellen dünyas›n›n önderli¤i Sparta’ya geçti. M. A M A Ç 5 Thebai’›n üstünlük dönemini aç›klama Thebail›lar M. hem de Brasidas öldü.Ö. 422) hem Kleon. Sonraki çat›flmalarda Atinal›lar ve Spartal›lar karfl›l›kl› zaferler elde ettiler. Thebail›lar Peloponnesos’a da ak›nlar yap›p. 362’deki Mantineia Savafl›’nda Thebai ordusu galip gelmesine karfl›n.Ö.Ö. Spartal›lar›n Atina donanmas›n› Aigospotamoi’da yenilgiye u¤ratmas›yla ve ard›ndan yap›lan antlaflmayla (M. komutanlar› Epameinondas ald›¤› yaralar sonucu hayat›n› kaybetti. Spartal›lar M. yaklafl›k yirmi befl y›l süren parlak dönemini geride b›rakt›. Neticede. bölgeyi ya¤malad›lar ve ülkelerine döndüler. Sparta’y› kendi topraklar›nda vurdular. 421 y›l›nda Atina ile Sparta aras›nda bar›fl imzaland›. Peloponnesos Savafl›’n›n ilk on y›l› (M. M. 431-421) “Arkhidamos Savafl›” olarak an›l›r. 431’de Attika’ya girerek.Ö. “Nikias Bar›fl›” olarak adland›r›lan ve 50 y›ll›k bir süreyi kapsayacak flekilde yap›lan bu antlaflma ile Arkhidamos Savafl› son buldu. 5. 431-404 y›llar› aras›nda. Ünite . yirmi yedi y›l süren savafl. Spartal› komutan Brasidas ile Atinal› Kleon’un Amphipolis’te çarp›flmas›nda (M.3.Ö.Ö.

Ö.M. Salamis d. Delos Deniz Birli¤inin kuruldu¤u ve son buldu¤u dönem afla¤›dakilerden hangisidir? a. Perikles Antlaflmas› c.Ö. Platai ve Mykale. M. Platai ve Mykale c.Ö. Artemision ve Thermopylai e. Artemision ve Thermopylai.Ö. Babil e. Perikles Antlaflmas› c. Ksenophon’un Anabasis adl› eserinde Kyros ile II. Toplumsal bar›fl›n sa¤lanmas› c. 478/477 . M. Persler. Arhidamos Antlaflmas› d. Atina d. 647/646 c.Ö. M.Ö. Arhidamos Savafl› afla¤›daki antlaflmalardan hangisiyle son bulmufltur? a. 678/677 . Issos 8.Ö. Müttefik kentlere hububat yard›m›n›n›n yap›lmas› d. 431 . M. Lydia Krall›¤›’na ne zaman son verdi? a.Ö.Ö. Eleusis misterlerine küfür etmesi b. Pers-Hellen Savafllar›’nda muharebelerin s›ras› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? a.Ö.Ö.M. Atina’n›n para ve a¤›rl›k sisteminin kullan›lmas› b. M. M. M. Artemision ve Thermopylai. Hippias Antlaflmas› e. Artemision ve Thermopylai 4. M. M.Ö. M. 600 b. 778 . II.Ö. Marathon. 5. 747/746 b. Delos Deniz Birli¤i ne zaman kuruldu? a.Ö. Thebai ile gizli iflbirli¤i içinde olmas› d. Klazomenai e. Artakserkses aras›ndaki savafl afla¤›dakilerden hangisinde gerçekleflmifltir? a. Kunaksa d.Ö. M.M. M.Ö. 478/477 . Arhidamos Antlaflmas› d. Salamis. Salamis. Artemision ve Thermopylai. Nikias Antlaflmas› 7. 400 d. Marathon. Susa b.Ö. Atina gemilerinin Ege Denizi’nde serbest dolafl›m› e. 547/546 d. Hippias Antlaflmas› e. 378 c. Platai ve Mykale. Peloponnesos Savafl› içide yer alan Sicilya seferi s›ras›nda mahkemeye ça¤r›lan Alkibiades afla¤›dakilerden hangisi ile suçlanm›flt›r? a. Miletos 3. Korinthos Antlaflmas› 6. Salamis b.Ö. Platai ve Mykale. Salamis. Marathon.M. 431 e. M. 499 d. 431 b.52 Hellen ve Roma Tarihi Kendimizi S›nayal›m 1. 630/629 2. Marathon. 429 c. Marathon. Atina’n›n üye kentlere zeytin ve zeytinya¤› ihrac›n› yasaklamas› 10.M. Athena Tap›na¤›’ndaki alt›n heykelin eritilmesi . Kallias Antlaflmas› b. Atina Hazinesi’nden gereksiz harcamalar yapmas› c. Sardes c. Platai ve Mykale. Persopolis c. Ephesos b. 378/377 5. Ionia Ayaklanmas›’n›n bafllamas›na neden olan Aristagoras afla¤›daki kentlerden hangisinin Tiran› idi? a. M. M. 474 9. I. 450 e. yüzy›l›n ortalar›nda Atina taraf›ndan yürürlü¤e konan kararnamenin konusu afla¤›dakilerden hangisidir? a. Perslerle gizli iflbirli¤i içinde olmas› e.Ö. Kallias Antlaflmas› b. 447/446 e. Pers-Hellen Savafllar› hangi antlaflmayla son buldu? a.Ö. M.Ö.

469-399). res. birlikte hareket etme gibi toplum psikolojisinin ne denli önemli oldu¤unu göstermektedir. Resim 3. bilinen örneklerdendir. Sokrates. onun düflüncesini çok iyi anlat›r. Zincirlere ba¤layarak açl›ktan ölüme mahkûm etme de bilinmektedir. sürgüne gönderilmeyi isteyece¤i san›lm›flt›. 58. karfl›s›ndakinin bilgisini ortaya ç›kar›r (maieutike = do¤urtma). yabanc›lara hapis cezas› veriliyordu. sonra. Önce. sordu¤u sorularla. Ama adam öldürme veya devlete / topluma karfl› ifllenen a¤›r suçlar›n . Zehirleyerek. idam flekline iliflkin kendisinin bir talebi olup olmad›¤› soruldu¤unda. yeni tanr›lar› empoze ederek dine karfl› suç iflledi¤i gerekçesiyle ölüm cezas›na çarpt›r›lm›flt›r. Yüzy›l Savafllar› 53 Okuma Parças› Sokrates Eski Hellen felsefesinin en önemli isimlerinden olan Sokrates (M. Atina’da agora yak›n›nda bir hapiste tutuldu. oylamada al›nan kararlar›n her zaman sa¤l›kl› ve bilinçli olmad›¤›n›. Eski Atina’da adi suçlara verilecek çeflitli cezalar bulunmaktayd›. titreme bütün vücudunu sarm›flt›. 399’da gençleri kötü yola sevketti¤i. diyalog içine girdi¤i kifliye önce çeflitli sorular sorarak onun gerçekte hiçbir fley bilmedi¤ini ortaya koymaya çal›fl›r (eironeia = Sokratik alay. Sokrates M. Bilginin ancak araflt›r›larak elde edilebilece¤ini söylemifltir. Sokrates’in yaz›l› eseri yoktur.3. ölümle cezaland›r›lmas›n› istedi. Amphipolis ve Delion’da savafla kat›lm›flt›.M. uçurumdan atarak öldürme.Ö. Örne¤in k›rbaç. sonra kendisine bald›ran otundan yap›lan bir zehir verilerek infaz› gerçeklefltirildi. cezalar› ölümdü. Halk Meclisi’nin. 5. yata¤a uzand›. tafllayarak. Kaynak: Neils (2008). ironi). Bu da bize Halk Mahkemeleri’nin ne kadar demokratik (!) olduklar›n›. ancak bacaklar› titremeye ve vücudunu tafl›mamaya bafllay›nca. Potidaia.3 Sokrates. Ama öyle olmad›. Bir süre sonra gardiyanlar›n gözleri önünde hayata gözlerini kapad›. Ünite . Sophroniskos ile Phainarete’nin o¤lu idi. Sokrates zehiri içip hücrede birkaç ad›m att›. da¤lama veya boyun.Ö. yarg›lanmas› gerekti¤ine iliflkin karar› uyar›nca mahkemeye verilmifl ve Halk Mahkemesi’nde (Heliaia) jüri üyelerinin ald›¤› karar gere¤i bu cezaya çarpt›r›lm›flt›. düflüncelerini Ksenophon ve Platon’dan ö¤reniyoruz.Ö. Sokrates’e. kol ve ayak bileklerinin demirle ba¤lanmas› daha ziyade kölelere verilen cezalardand›. bafl keserek. Düflüncelerini özgürce ifade etmesi karfl›l›¤›nda ölüm cezas›na çarpt›r›lmas›n›n kendisi için küçültücü de¤il aksine yüceltici bir uygulama oldu¤unu düflünüyordu. “Hiçbir fley bilmedi¤imi biliyorum” sözü. Sokrates.

Pers-Hellen Savafllar› s›ras›nda Perslerin Yunanistan’da yapt›klar› tahribat›n öcünü almak ve Pers tehlikesini ortadan kald›rmakt›. M. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Persler. a . Platai ve Mykale S›ra Sizde 4 I. egemenli¤i alt›nda bulundu¤u Perslere karfl› ayaklanm›flt›. Ayaklanma. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Satrap Kyros’un Ayaklanmas›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 2. Salamis. 494’te bast›r›ld›. S›ra Sizde 5 Atinal›larla Spartal›lar aras›nda. a 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›: I. Bu olaydan sonra Anadolu. d 5. Pers emenli¤ine girdi. 547/46’da Lydia Krall›¤›n›n baflkenti Sardeis’i ele geçirerek Lydia Krall›¤›’na son verdiler.Ö. c 8. S›ra Sizde 3 Marathon. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ionia Ayaklanmas›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.54 Hellen ve Roma Tarihi Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Delos Deniz Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. b 9. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pers-Hellen Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Peloponnesos Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M. Delos Deniz Birli¤i’nin kurulufl amac›.Ö. Artemision ve Thermopylai. 10.Ö. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Peloponnesos Savafl›:Sicilya Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 3. Delos Deniz Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M. S›ra Sizde 2 Ionia Ayaklanmas›’nda Bat› Anadolu’daki kent-devletleri. b 4. e 7. a Yan›t›n›z yanl›fl ise “Persler” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 431-404 y›llar› aras›nda oldu.

3. Ünite - M.Ö. 5. Yüzy›l Savafllar›

55

Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar
Bayer, E. (1988), Griechische Geschichte in Grundzügen, Darmstadt. Boardman, J. (2000), Persia and the West, Londra. Cartledge, P., ed. (1998), Ancient Greece, Cambridge Illustrated History, Cambridge University Press, Cambridge. Cook, J.M. (1962), The Greeks in Ionia and the East, Thames and Hudson, Londra. Hornblower, S. (1991), The Greek World 479-323 BC, Routledge, Londra. Levi, P., (1997), Eski Yunan (çev. N. Erdilek), ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi, ‹stanbul. Mansel, A.M. (1971), Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara. Meiggs, R. (1992), The Athenian Empire, Oxford University Press, Oxford. Neils, J. (2008), Ancient Greece. The British Museum Concise Introduction, Londra Smith, J.S. (1990), Greece and Persia, Bristol Classical Press, Bristol. Tekin, O. (2007), Eski Anadolu ve Trakya. Ege Göçlerinden Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹kiye Ayr›lmas›na Kadar, ‹letiflim Anadolu Uygarl›klar› Dizisi, ‹stanbul. Tekin, O. (2008), Eski Yunan ve Roma Tarihi’ne Girifl, ‹letiflim Yay›nlar›, ‹stanbul. Thorley, J.(2004), Athenian Democracy, Routledge, Oxon.

4
Amaçlar›m›z
• • • • II. Philippos Büyük ‹skender Makedonya Diadokhoslar

HELLEN VE ROMA TAR‹H‹

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra; Makedon Krall›¤›’n› aç›klayabilecek; II. Philippos’un Hellen kent-devletleri üzerindeki egemenli¤ini aç›klayabilecek; Büyük ‹skender ve icraatlar›n› aç›klayabilecek; Hellenistik Ça¤› aç›klayabilecek; ‹skender’in ölümünden sonraki iktidar mücadelerini tart›flabileceksiniz.

Anahtar Kavramlar
• Seleukos • Ptolemaios • Hellenistik

‹çindekiler

Hellen ve Roma Tarihi

Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤

• MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II. PHILIPPOS • BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹ • BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹

Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤
MAKEDONYA KRALLI⁄I VE II. PHILIPPOS
Makedonya, Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda yer al›r. M.Ö. 12. yüzy›l içinde kuzey kökenli istila dalgas› Dorlar› da yerinden oynatm›fl ve Dorlar aras›nda “Makednon Ethnos” olarak bilinen topluluk güneybat› Makedonya’dan (Makednon bölgesinden) gelmiflti (Herodotos, I.56). Bir görüfle göre bu topluluktan arta kalanlar, Klasik Dönem Makedonlar›n›n çekirde¤ini oluflturmufltur. ‹lk Makedon kral›, I. Perdikkas’t›r. II. Philippos’a de¤in Makedonya, Yukar› Makedonya’daki yar›-ba¤›ms›z kabilelerle, Illyrial›larla, Trakya’daki Odryslerle, Khalkidike’deki Hellen kentleriyle, Perslerle, Atinal›larla ve Sparta ile mücadele etmek zorunda kald›. Makedonyal›lar Eski Yunanca’n›n bir lehçesini konufluyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlard›. Her ne kadar Hellenler aras›nda savafl eksik olmuyorsa da, onlar için en büyük tehlike ya da ortak düflman, Persler idi. Bu ortak düflmana karfl› koyabilmek, hatta onu yok edebilmek için Hellenlerin ilk önce kendi aralar›nda birleflmeleri gerekiyordu. Bu uzlaflman›n da bir politikas› olmal›yd›. Böylece “panhellenizm” yani “Hellenlerin Birli¤i” düflüncesi do¤du. Bu, her Hellen’in sempati ile bakt›¤›, ama söz konusu birli¤i sa¤layacak önderin kim olaca¤› sorusunu da beraberinde tafl›d›¤› bir düflünce idi. Atinal› hatip (rhetor) Isokrates, M.Ö. 346’da Makedon Kral› II. Philippos’a yazd›¤› aç›k mektupta, Hellen ulusunun bafll›ca befl büyük kentinin (Atina, Argos, Sparta, Korinthos ve Thebai) güç birli¤i yaparak, onun komutas›nda Perslere karfl› sefer düzenlemesini istiyordu. II. Philippos (M.Ö. 359-336), Makedon taht›na geçer geçmez önce ülkeyi siyasi, ekonomik ve askeri aç›dan güçlü bir duruma getirdi. Profesyonel bir ordu kurdu; manc›n›klar, kuflatma araçlar› gibi savafl makineleri gelifltirdi; kanatlara önem veren bir savafl plan› stratejisi oluflturdu. Trak kavmi Bisaltlar’›n topraklar›ndaki gümüfl madenlerini ele geçirdi. Sonra Amphipolis’e yöneldi; kent, Atina’dan yard›m istedi. Fakat Atina o s›rada Euboia ve Khersonesos ile meflgul oldu¤undan Amphipolis’e yard›m edemedi. Philippos, Amphipolis’i ele geçirmekle birlikte özgürlü¤ünü tan›d›; ancak, Pydna’y› da kuflatma alt›na al›nca Atina daha fazla dayanamad› ve Philippos’a savafl ilân etti. Sonunda, Pydna Philippos’un eline geçti. Bu arada Atina ve müttefikleri aras›nda bafllayan “‹ç Savafl” (M.Ö. 357-355), Atina’n›n gücünü k›rm›flt›. M.Ö. 356’da Khalkidike ile ittifak anlaflmas› yapan Philippos, bu kez Potidaia’y› ele geçirdi. Kent, Khalkidike’ye verildi, halk› da köle olarak sat›ld›. Phi-

ekonomik olarak da güçlüydü. Thebai. Elateia ve Amphissa’y› ele geçirdi. Philippos’un phalanks’lardan oluflan profesyonel ordusu. silahlar›na el koydu. hiç kuflkusuz. Fakat en önemli evlili¤i.000 talanton gelir elde etti. Fakat bir y›l sonra Philippos. Atina ve Sparta. Philippos M. Philippos’a karfl› Thebai ile ittifak yapt›. Yunanistan’›n kuzeyinde Krenides yöresinde yer alan Pangaion Da¤›’ndaki madenlerden elde etti¤i alt›n ile y›lda 1. II. Makedonya ile uzlaflma içine girmek zorunda kald›. Ayn› y›l yap›lan “Philokrates Antlaflmas›” ile Atina. Philippos. Delphoi Amphiktionu. Bu zaferden sonra Tesalya Birli¤i’nin arkhon’u seçildi. 340). karfl› koyanlar› egemenlik alt›na ald›. Amphiktion’daki oy hakk›n› da kendi üzerine ald›. öneride bulunma d›fl›nda. Atinal›lar 1. böylece hem siyasi nüfuzunu artt›rm›fl. Atina. Daha da do¤uya giderek.Ö. PhiloSIRA geçen melos’un yerineS‹ZDE Onomarkhos. 355 y›l›nda Phokis ile Thebai aras›ndaki “Kutsal Savafl” patlak verdi. M. 346’da Phokislileri yenilgiye u¤ratarak. Philippos’tan yard›m istedi. bir “autokrat” olarak egemenlik sürüyordu. topraklar›na bir garnizon yerlefltirdi ve haraca ba¤lad›. Perinthos’a (Marmara Ere¤lisi) sald›rd› (M. fakat M. Philippos tek lider olarak neredeyse s›n›rs›z bir davran›fl özgürlü¤üne sahipti. II. Philippos’un gücünü kabul ettiler. Byzantion. Onomarkhos’u Tesalya’da yendi ve öldürdü. Oradan Byzantion’a do¤ru harekete geçti. 353). Philippos birkaç evlilik yapm›flt›. Atinal› ve Thebail›lar›n oluflturdu¤u geleneksel. bundan böyle Boiotia’daki hegemonyas›n› yitirmiflti. M. Bo¤az’› kontrol alt›nda tutan Byzantion’un (‹stanbul) kaybedilmesinin Karadeniz’den yapt›¤› bu¤day ithalini olumsuz yönde etkileyece¤ini düflünerek savafl haz›rl›klar›na bafllad›.Ö. Atina.000 kadar kay›p verirken. bunun iki kat› kadar da esir vermifllerdi. M. TeD‹KKAT salya ve Lokris ise Thebai’›n yan›nda yer ald›. hem de Molossia yönetimini etkisi alt›na alm›flt›. Philippos. 355-346).Ö. Delphoi Amphiktionu’nun (dinsel birlik) O R U S Thebai’›n kontrolü ve korumas› alt›nda oldu¤u s›rada Philomelos komutas›ndaki Phokisliler.Ö. Atinal› afl›r› milliyetçi Demosthenes. Philippos’un kuflatmas›na baflar›l› bir flekilde karfl› koydu. Philippos’un ekonomik gücünün kayna¤› neydi? SIRA S‹ZDE D Orta L ‹ M Philippos’u Ü fi Ü N EYunanistan’a çeken geliflme Phokis ile Thebai ve müttefikleri (Thebai Birli¤i) aras›nda ç›kan “Kutsal Savafl”t› (M. 339 y›l›nda Lokrisliler.Ö. resmi kimlikleri de mevcut de¤ildi. . Philippos’u da iki kez bozguna u¤ratt› (M.Ö. Molossia hanedan›ndan Olympias ile oland›. Perslerin kente verdikleri des‹ N T buray› tek nedeniyleE R N E T ele geçiremedi. 338 sonbahar›nda iki ordu Khaironeia Ovas›’nda karfl›laflt›. Tesalyal›lar› yenilgiye u¤ratt›lar.Ö. kral›n üstünde bir gücü yoktu. Bu nedenle. 354’deki çarp›flmada komutanlar› Philomelos’u kaybettiler. Delphoi’a sald›r›nca. Böylece. Phokisliler. Makedonya’daki siyasal kurumlar geliflmifl olmad›¤› gibi. Daha sonra PhoAMAÇLARIMIZ kislilerin bafl›na geçen Phayllos ve Phalaikos da pek bir baflar› elde edemediler. oradaki Hellen kentleri ile savaflt›ktan sonra Thebai ve Tesalya’n›n arabuluculuk ça¤r›s› üzerine tekrar Kutsal K ‹ T A P Savafl’a döndü. Fakat. Philippos geri çekildi. AmpTELEV‹ZYON hipolis üzerinde hak iddias›ndan vazgeçti. Philippos da Orta Yunanistan’a girdi. bölgeye gelen II. Delphoi’u iflgal ettiler. SIRA S‹ZDE 1 II. Phokis’in yan›nda. Bu savafltan sonra Hellenler.Ö.58 Hellen ve Roma Tarihi lippos.Ö. 343’de tekrar Trakya’ya yöneldi. Bir ara dikkatini Khalkidike’ye çeviren Philippos. hoplit a¤›rl›kl› orduyu yendi. DÜfiÜNEL‹M S O R U Kutsal Savafl D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Khaironeia Savafl› M. Meclis’in.

Konyal›).4. “Korinthos Birli¤i” olarak an›lmaktad›r. II. kendisine karfl› gelecek her gücü alt edece¤ini biliyordu. Hegemon: Eski Yunanca lider. Ünite . Sparta söz konusu birli¤in d›fl›nda kald›. ‹çerideki lahdin kapa¤› kald›r›ld›¤›nda. Philippos. 334 y›l› (veya Pers ‹mparatorlu¤una son verdi¤i M. bir yandan Trakyal›lar› ve Illyrial›lar› kontrol alt›nda tutmaya çal›fl›rken. Daha sonra Korinthos Birli¤i taraf›ndan birli¤in hegemon’u ve Pers seferinin de komutan› seçildi. Philippos da bunu sezmifl olacak ki. iskeletin üzerindeki ifllemeli kumafl parçalar› hâlâ duruyordu. öte yandan Pers ‹mparatorlu¤u’na karfl› yapaca¤› seferin haz›rl›klar›yla meflgul oluyordu.Ö. s.1 Kaynak: A. Aleksandros). Resim 4. bütün düflüncesini Do¤u seferi üzerinde yo¤unlaflt›rd›. 337 y›l›nda Philippos’un baflkanl›k etti¤i kongre Korinthos’ta topland›. 331 y›l›) ile son Hellenistik krall›k olan Ptolemaioslar’›n Actium Savafl› sonras› tarih sahnesinden silindikleri M. Bat› Anadolu’daki kentleri Pers boyunduru¤undan kurtarmak ve Perslere Hellen dünyas›n›n gerçek gücünü göstermekti. k›z› Kleopatra’n›n evlilik kutlamalar› s›ras›nda 46 yafl›ndayken Aigai’da (Vergina) bir suikast sonucu öldürüldü. 160 (foto: A.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 59 Korinthos Birli¤i II. Philippos ile Olympias’›n o¤lu idi. II. Philippos’un önderli¤inde Makedonlardan ve Hellenlerden oluflan büyük bir ordu ile sefer haz›rl›klar›na bafllanm›fl. Hellenlerin sempatisini kazanmaya ve Hellenlerin birli¤ini sa¤layacak tek kifli olarak görülmeye baflland›. daha do¤rusu. üye kentlerin delegelerinden oluflan ve synhedrion ad›n› tafl›yan bir meclis taraf›ndan yönetilecek Birli¤in hegemon’u seçildi. Amaç. Philippos’un mi¤fer. ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› M. Fakat Philippos M. toplant› yerinden dolay›. Plutarkhos. BÜYÜK ‹SKENDER VE DO⁄U SEFER‹ Büyük ‹skender (III. ‹lk ifli babas›n›n katillerini cezaland›rmak oldu. “Hellenistik Ça¤” olarak adland›r›l›r. Pasinli (2003). M. ‹skender. Burada al›nan karar gere¤ince Hellenler bir “Hellen Birli¤i” oluflturdular. Cumhuriyet dönemini yafl›yordu. Philippos. Makedon hegemonyas›n› hazmedemeyen Atina ve Thebai’y› ele geçirdikten sonra. Babas›n›n ölümünden sonra. . kendi ordusunun gücünü tan›yordu. Hellen kentlerini ulusal bir kongreye kat›lmaya ça¤›rd›.Ö. Makedonya’daki Vergina’da (antik Aigai) keflfedilen bir tümülüsün içindeki mezar odas› olas›l›kla Philippos’a aittir.Ö.Ö. giderek. önder anlam›ndad›r. Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik. Ayn› dönemde Roma. Philippos ve o¤lu III.Ö. Mezar odas›nda çok say›da kap kacak ve metal eflyalar›n yan› s›ra. Philippos. z›rh ve silahlar› bulundu. 336’da. 336’da 20 yafl›nda bir delikanl› iken Makedonya taht›na geçti. ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri.Ö. ‹skender’in do¤um tarihini 6 Hekatombaion (yaklafl›k 20 Temmuz) olarak vermektedir. Aleksandros (Büyük ‹skender) Perslere karfl› büyük bir sefer yap›laca¤›n› ilân ettiler. hatta Bat› Anadolu’ya bir öncü kuvvet bile gönderilmiflti. M. 30 y›l› aras›ndaki yaklafl›k 300 y›ll›k dönem.

‹skender. 334). Troia Savafl›’ndan arta kalan adak silahlar›ndan baz›lar›n› alarak. içlerinde okçular›n da bulundu¤u 30. Ege Denizi’nin iki yakas›ndaki Hellenleri tek vücut olarak görmek istiyordu. ‹skender’in uygulad›¤› taktik sonucu Persler kesin bir yenilgiye u¤rad›lar (M. Fakat bir süre sonra Yunanistan’da Makedon egemenli¤ine karfl› bir isyan bafllad›. Thebai. Hellespontos Phrygias›’n›n baflkenti Daskyleion’u herhangi bir karfl› koyma ile karfl›laflmadan ele geçirdi. Sardeis’te bir Zeus tap›na¤› D‹KKAT SIRA S‹ZDE 2 DÜfiÜNEL‹M S O R U Lydia’da D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . bir k›sm› da köle yap›ld›.Ö. Kente yaklaflt›¤›nda Lydia Satrab› Mithrines ve beraberinde bulunan. bu söylentiden cesaret alarak isyan›n öncülü¤ünü yapt›. ‹skender. ilk amac›. Granikos Savafl› ile Anadolu’nun kap›s› ‹skender’e aç›lm›fl oldu. Persler ise piyade ve süvari olarak toplam 40. ‹skender de 13. Art›k s›ra Perslere gelmiflti. ‹lk ifl olarak Ilion’a (eski Troia) gidip.000 Makedonun bafl›ndayd›. Makedonya ve Yunanistan’daki meseleleri babas›n›n subaylar›ndan Antipatros’a b›rakarak. halk›n bir k›sm› öldürüldü. Troial›lar barbar de¤il. onlar›n yerine kendi silahlar›n› b›rakt›. Hellenler ile Hellen olmayanlar (barbarlar) aras›ndaki husumetin ilk sonuçlar›ndan biri olarak yorumluyordu. ‹skender. Sardeisliler ve di¤er Lydial›lar›n S O R U eski Lydia geleneklerine göre yaflamalar›na izin verdi ve onlar› serbest b›rakt›. Hellespontos’tan Anadolu’ya geçifl noktas›n›n (Sestos-Abydos mevkii) güvenli¤i için Parmenion ve Attalos’u görevlendirdi. Troia Kral› Priamos’un mezar›n› ziyaret ederek kurban kesti. Perslere verdikleri verginin ayn›s›n› vermelerini istedi. babas›n›n da planlam›fl oldu¤u gibi. Perslerle ilk karfl›laflma Granikos (Biga Çay›) yak›n›nda oldu. Asya topraklar›ndaki Hellenlerdi.000 piyade ve 5. ‹skender’in subaylar›ndan Parmenion 5. Anadolu’ya Geçifl Hellespontos: Günümüzde Çanakkale Bo¤az›. ortaya phalanks’›. Bat› Anadolu’daki Yunanca/Hellence konuflan ya da Hellen kültürünün nüfuzu alt›nda bulunan kentleri Pers sultas›ndan kurtarmakt›. Parmenion’u da Daskyleion’u teslim almas› için gönderdi. ‹skender. Thebai’ye girerek kenti yerle bir etti. Böylece. Troia Savafl›’n›.Ö.100 Tesalyal› süvariye komuta ediyordu. Mithrines de bundan böyle ‹skender’in taraf›nda yer ald›. Savafl düzenindeki her iki ordunun Granikos Çay› boyunca karfl›l›kl› s›ralan›fl› yaklafl›k 3 km’yi buluyordu.000 askerden olufluyordu. M. Bu arada ‹skender’in Illyria’da öldü¤ü söylentisi de ç›km›flt›. Athena’ya kurban sundu.000’den fazla süvari ile Hellespontos’a yöneldi. 334 bahar›nda Hellespontos’tan Anadolu’ya geçti. Bu düflüncenin etkisi alt›nda. Büyük ‹skender Anadolu’ya hangi mevkiden geçti ve Perslerle ilk karfl›laflmas› nerede oldu? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNE ‹M ‹skender güneye Linerek Sardeis’e do¤ru yürüyüfle geçti. Art›k o da. Granikos zaferinden sonra ‹skender. Ona göre. buralardaki yerli kabileleri egemenlik alt›na ald›.60 Hellen ve Roma Tarihi ‹skender önce Trakya ve Tuna boylar›nda savaflt›. Sonra da Pers ‹mparatorlu¤u’nu ele geçirecek ve hatta bir Hellenlefltirme siyaseti güdecekti. Parmenion. ‹skender. ‹skender. Halktan. fakat Persler taraf›ndan öldürülen ilk 25 askerin bronz heykellerinin yap›lmas› için dönemin ünlü heykeltrafl› Lysippos’u görevlendirdi. ›rma¤› geçerek karaya ç›kmaya çal›flan. ‹skender. Pers Satrab› Arsites’in yerine Kalas’› atad›. kanatlara da süvarileri ve piyadeleri yerlefltirdi. Homeros’un Ilias destan›n›n da ana konusunu oluflturan Troia Savafl› kahramanlar›na karfl› sayg›s›n› dile getirdi. kentin ileri gelenleri ‹skender’i karfl›lad›lar ve kentin teslim olaca¤›n› bildirdiler.

Oligarkhlardan ayr›lmalar›n› ve demokrasiyi kurmalar›n› istedi. . ‹skender Ephesos’ta biraz daha kalarak Artemis’e kurban adad› ve askerî bir tören alay› düzenledi. Anadolu topraklar›nda Asya içlerine ilerleyece¤i için donanmaya ihtiyac› da yoktu. Sürgünleri geri ça¤›rd›. ‹skender ertesi gün Miletos’a do¤ru yola ç›kt›. Persler. kontrolleri alt›ndaki Hellen kent-devletlerindeki yönetimi yerel tiranlar›n idaresine b›rak›yorlard›. Yolu üzerindeki Miletos ile Halikarnassos aras›ndaki kentleri ele geçirdi. Ünite . tap›naktaki Philippos heykelini k›ranlar› ve agoradaki kentin kurtar›c› kahraman› Heropythes’in mezar›n› talan edenleri ölüme mahkûm etti. Karia’da ‹skender.4. Miletos’taki Pers garnizonu komutan› Hegesistratos bu filoya güveniyordu. Ephesos halk› oligarkhlar›n korkusunu üzerinden atm›fl olarak. Alkimakhos’u Aiolis kentlerine ve halen Pers boyunduru¤unda bulunan Ionia’n›n di¤er kentlerine gönderdi. çabucak Memnon’u ça¤›ranlar›. Ada. Bu arada vurgulanmas› gereken bir nokta da. Kentin önündeki hende¤i doldurarak savafl kulelerini ve di¤er araç-gereci surlara yaklaflt›rd›. ‹skender. ‹skender Karia’ya girdi¤inde onu karfl›lamaya gitmifl ve ikamet etti¤i Alinda kentini ona teslim etmiflti. Özellikle mali ve askerî yetkiler Hellenlerin ve Makedonlar›n kontrolüne verildi. hem masrafl› olmas› hem de Pers donanmas›yla karfl› karfl›ya gelecek bir donanmaya sahip bulunmamas› sebebiyle kendi donanmas›n› da¤›tmaya karar verdi. Karia’ya do¤ru yola ç›kt›. öte taraftan Büyük ‹skender’in egemenli¤ini tan›mak zorunda kal›yorlard›. Ionia’da ‹skender daha sonra Ephesos’a geldi. ‹skender. Kentte bulunan Pers subay› Memnon kaçmak zorunda kald›. Fakat Halikarnassoslular geceleyin ani bir karfl› sald›r› ile kuleleri ve di¤er savafl makinelerini yakma girifliminde bulundularsa da kolayca geri püskürtüldüler. Karia Satrapl›¤›’n›n yönetimini eski satrap Hekatomnos’un k›z› Ada’ya verdi. Halikarnassos uzunca bir direniflten sonra ‹skender’e teslim oldu. ‹skender.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 61 inflas› için emir verdi. ‹skender ise Alinda’y› tekrar Ada’ya verdi ve Ada’n›n kendisini manevi o¤lu olarak görmesine itiraz etmedi. ‹skender’in Pers boyunduru¤undan kurtard›¤› veya ele geçirdi¤i kentlerde demokratik yönetimi kurma giriflimidir. kalabal›k bir Pers ordusunun Halikarnassos’ta bulundu¤unu haber alarak. Üstelik Perslerin k›y› üslerini ele geçirerek onlar›n donanma gücünü etkisiz hale getirebilirdi. Pers donanmas› Mykale (Samsun) Da¤› aç›klar›nda demirlemek zorunda kald›. sadece idarecilerini de¤ifltirdi. Pers dönemindeki yerel yönetim mekanizmas›n› bozmad›. Halikarnassos’a yaklaflt›¤›nda kentin d›fl›nda kamp kurarak kuflatma haz›rl›klar›na bafllad›. Asl›nda Bat› Anadolu Hellen kentleri bir taraftan Pers egemenli¤inden kurtulurken. oligarflik idareye son vererek tekrar demokrasiyi kurdu. Bu s›rada Magnesia (Ortaklar) ve Tralleis’ten (Ayd›n) elçiler gelerek kentlerini ‹skender’e teslim ettiler. Artemis Tap›na¤›’n› soyanlar›. Kuflatma ilerledikçe Halikarnassoslular›n dayanma gücü azal›yordu. Asandros’u da Lydia satrab› olarak atad›. Kentin yak›n›nda bir Pers donanmas› vard›. Perslere ödedikleri vergileri bundan böyle Artemis Tap›na¤› için vermelerini istedi. Fakat 160 gemilik bir filoya komuta eden Nikanor’un Miletos’a Perslerden birkaç gün önce varmas› ve kentin karfl›s›ndaki Lade Adas› a盤›nda demirlemesi Miletos’a do¤ru yola ç›kan 400 gemilik Pers donanmas›n›n plan›n› bozdu. Zira. ‹skender’in kuvvetleri yard›m›n ulaflamad›¤› Miletos’taki direnifli k›rarak kenti ele geçirdi. Kalenin yönetimini subay› Pausanias’a verdikten sonra Nikias’› vergi kontrolörü.

Sillyon istihkâm edilmifl bir flehirdi. o zamanlar Lykia’n›n bir parças› olarak kabul edilen Milyas’a girdi¤inde Phaselislilerden elçiler gelip iyi dileklerini sundular ve kendisine alt›n bir taç arma¤an ettiler. Üstelik Aspendoslular. ‹skender k›fl bast›rd›¤›nda. Kendisi de k›y›y› izleyerek Perge’ye (Aksu) geldi. ‹skender. Kendisi ise güneye. bugünkü Kesme Bo¤az›) aras›ndan Perge’ye gönderdi. ayr›ca kentin ileri gelenlerini de rehin olarak teslim edeceklerdi. Phaselisliler için bir tehlike arzediyordu. ‹skender’in geldi¤i haberini alan Aspendoslular surlar›n gerisine çekilmifller hatta öndeki evleri de boflaltarak daha güvenli oldu¤unu düflündükleri tepeye s›¤›nm›fllard›. ‹skender onlara. Diodoros’un “Marmara” diye söz etti¤i. surlar›n›n d›fl›nda bulunan tarlalar›ndaki ürünleri de toplayarak kente tafl›m›fllar. Atayaca¤› bir satrab›n yönetimi alt›nda yaflayacaklar ve Makedonya’ya y›ll›k bir vergi ödeyeceklerdi. ordusunun bir k›sm›n› da¤ geçitleri (Klimaks. ‹skender savunmas›z surlar› geçerek terkedilmifl evlerde karargâh kurdu. kap›lar› ‹skender’in elçilerine kapatm›fllar ve surlar›ndaki zay›f noktalar› onarmaya bafllam›fllard›. burada vakit kaybetmek istemedi¤inden olacak. sefere ç›kmadan k›sa bir süre önce evlenmifllerdi. Bunu duyan di¤er kentler de elçilerini gönderdiler. k›fl› eflleriyle birlikte geçirmeleri için onlar› Karia’dan Makedonya’ya gönderdi. Arrianos’un ad›n› anmaks›z›n de¤indi¤i kalenin gerçek ad› Mnara’d›r (Kemer’in kuzeybat›s›ndaki Kavak Da¤›). . Çaresiz kalan Aspendoslular tekrar elçiler gönderip ba¤›fllanmalar›n› dileyerek eski flartlar› kabul ettiklerini bildirdiler. ‹skender Side’ye gelerek orada bir muhaf›z birli¤i b›rakt› ve do¤ruca Sillyon’a (Yanköy Hisar›) hareket etti. Parmenion’u bir ordu ile Sardeis’e gönderdi ve oradan da Phrygia’ya ilerlemesi talimat›n› verdi. Bütün flartlar Aspendoslularca kabul edildikten sonra ‹skender tekrar Perge’ye yöneldi ve oradan Phrygia’ya do¤ru yola ç›kt›. gönderece¤i komutanlara kentlerini teslim etmelerini buyurdu. ‹skender hemen Aspendos’a hareket etti. ‹skender. Pamphylia’da Phaselis’ten ayr›lan ‹skender. Phaselislilerin ekip biçtikleri topraklar› ya¤mal›yorlard›. Bafllar›na da Ptolemaios’u verdi. Lykia’ya girdi¤inde önce Telmessos teslim oldu. ‹skender uzun bir kuflatman›n gereksizli¤ini düflünerek onlarla anlaflmay› tercih etti. sonra Pinara. yoluna devam etmek istedi. Sonra Phaselis’e gelerek. Ksanthos ve Patara ile 30 kadar ufak yerleflmeyi ele geçirdi. Lykia’ya yöneldi. ‹skender. Fakat bu kez daha a¤›r flartlar ileri sürdü: önceden söz verdikleri atlar ile birlikte 50 talanton yerine 100 talanton verecekler. Fakat bu s›rada Aspendoslular›n daha önce öne sürdü¤ü flartlar› yerine getirmeyecekleri haberini ald›.62 Hellen ve Roma Tarihi Lykia’da ‹skender’in komutas›ndaki Makedonyal›lardan bir k›sm›. Elçiler flartlar› kabul edip ‹skender’in huzurundan ayr›ld›lar. Çünkü Pisidial›lar taraf›ndan infla edilmifl olan bu kale. ‹skender bu teklife raz› oldu ama karfl›l›¤›nda askerlerine ödenmek üzere 50 talanton para ile Pers Kral›’na vermek için yetifltirdikleri atlar› istedi. Perge’den ayr›ld›ktan sonra yolda kendisini karfl›layan Aspendos (Belk›s) elçileri kentlerini teslim edeceklerini fakat kentte bir garnizon yerlefltirilmemesi ricas›nda bulundular. Hatta zorla ele geçirdikleri komflu topraklar›n› da sahiplerine iade edeceklerdi. Orada yuvalanan yerliler. onlar›n da arzusu ve yard›m› ile yak›nlardaki güçlü bir kaleyi ele geçirdi.

‹skender Sagalassos’ta bir subay›n› ve 20 kadar da askerini kaybetti. Heyet. Daha önce Ksenophon ile birlikte Pers Büyük . Örs). Bundan sonras›n› Arrianos’un a¤z›ndan dinleyelim: “. böylece onun art›k çözülmüfl oldu¤unu ilân etmifl. Böylece Halys Irma¤›’na (K›z›l›rmak) kadar Küçük Asya’n›n önemli bir bölümü ‹skender’in egemenli¤ine girmifl oldu. Arrianos’tan ö¤rendi¤imize göre kral. H. efsaneye göre. aleyhinde bir fikre sapmamas› için çözmeden b›rakmay› istemedi¤inden.” (‹skender’in Anabasisi.. ‹skender de onlar› güvenilir bir müttefik olarak gördü¤ünü beyan etti. ‹skender. Biliyordu ki. Kent olanca gücüyle karfl› koymaya çal›flt›ysa da sonunda ‹skender’e teslim oldu. Ptolemaios ile iki subay›n idaresinde Makedonya’ya efllerini görmeye giden yeni evli Makedonyal›lar›n da Gordion’a varmas›yla ‹skender’in askerî gücü doru¤una ulaflt›. kay›fl› k›l›çlam›fl. 333). Kelainai’dan ayr›lan ‹skender.4. savafl› Makedonya ve Yunanistan’a kayd›rma girifliminde bulunmas› ve bunun için de önce Khios Adas›’n› daha sonra da. Bu s›rada Termessos ile iliflkileri bozuk olan Selge (Zerk) kentinden gelen elçiler ‹skender’e dostluk mesajlar›n› ilettiler. ‹skender de. oldukça dar olan bugünkü Yenice Bo¤az›’n›n bugün “Kap›kaya” olarak adland›r›lan geçidini bir hileyle aflarak kentin yak›n›nda kamp kurdu. II. kenti savaflmadan teslim alman›n daha iyi olaca¤›n› göz önünde bulundurarak kabul etti. ‹skender’in egemenli¤ini tan›yacaklar›n› fakat ordusuyla topraklar›na girmemelerini istedi. Gordion’da Midas’›n saray›na giderek. araban›n boyunduru¤undaki kay›fl› çözen kimse “Asya’n›n hâkimi” olacakt›. Phrygia’da Askania Gölü’nün (Burdur Gölü) k›y›s›n› izleyerek Phrygia’ya giren ‹skender birkaç günlük yürüyüflten sonra Kelainai’a (Dinar) vard›. ne bafl› ne de sonu gözüküyordu. Galatia’dan Kilikia’ya Ertesi gün ‹skender Galatia’n›n en önemli kenti Ankyra’ya (Ankara) geldi. Pers Büyük Kral› III. Sabiktas’› Kappadokia satrab› olarak atayarak. Daha önce Sardeis’e gönderdi¤i ve oradan Phrygia’ya geçmesini emretti¤i Parmenion da ordusu ile birlikte Gordion’a geldi. Ünite . Da¤l›k bir arazi üzerinde kurulu bulunan Termessos’un ele geçirilmesi çok zaman alaca¤›ndan ‹skender buray› fethetme düflüncesinden vazgeçti ve Sagalassos’a (A¤lasun) do¤ru yola ç›kt›. Kente bir iflgal ordusu b›rakarak on gün kadar burada dinlendi ve bu süre zarf›nda Phrygia Satrapl›¤›’na Antigonos’u atad›. Mytilene d›fl›ndaki Lesbos Adas›’n›n di¤er kentlerini ele geçirdi¤i haberi ‹skender’i telaflland›rm›flt› (M. Dareios taraf›ndan donanma komutanl›¤›na atanm›fl olan Memnon’un. onlara Phrygia Satrab› Kalas’a itaat etmelerini söyleyerek Kappadokia’ya do¤ru yola ç›kt›. Gordios’un efsanevi arabas›n› ve boyunduru¤undaki kay›fllar› görmek istemiflti.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 63 Pisidia’da Yolu üzerindeki önemli bir Milyas kenti olan Termessos’un (Güllük Da¤›) direnciyle karfl›laflan ‹skender. Fakat Mytilene kuflatmas› s›ras›nda Memnon’un a¤›r bir hastal›k nedeniyle ölmesi ‹skender’i rahatlatt›. 3. Buras› bir Pers satrab›n›n garnizonu ile istihkâm edilmifl bir kentti.. çev. Kilikia geçitlerine dayand›. Phrygia’n›n önemli kentlerinden ve eski Phrygia Krall›¤›’n›n baflkenti olan Gordion’a (Yass›höyük) geldi. Orada onu Paphlagonial›lardan oluflan bir heyet karfl›lad›. Bu s›rada.baz›lar›n›n dedi¤ine göre.Bu kay›fl k›z›lc›k a¤ac›n›n iç kabu¤undan yap›lm›flt›.Ö. Elçiler gelerek teslim flartlar›n› konufltular. ‹skender kay›fl› çözmek imkân›n› göremeyince -halk kalabal›¤›n›n.

Önce Myriandros yak›n›nda kamp kurdu. Ertesi gün de yola ç›kt›. ‹skender’in bo¤azdan geçti¤ini ö¤renen Satrap Arsames. Malloslular›n bir iç savafl›n efli¤inde olduklar›n›n fark›na varan ‹skender. Çünkü kent hâlâ Perslere sempati duyuyordu. Philippos derhal her fleyin iyi gidece¤ini söyleyerek ‹skender’den mesaja inanmamas›n› istedi. Mallos’a (K›z›ltahta yak›nlar›nda) vard›¤›nda Kahraman Amphilokhos’a adakta bulundu.” ‹skender mesaj› okudu ve Philippos’a verdi. ‹skender de ilac› hemen haz›rlamas›n› istedi. Philippos ilac› haz›rlay›p ‹skender’e verdi¤i s›rada. Bunu ö¤renen ‹skender. süvari birlikleri ve hafif silahl› piyadelerle çabucak Tarsos’a yürüdü. Kilikia ve Assur topraklar›n› ay›ran di¤er bir bo¤az› ele geçirmesi için Parmenion’u gönderdi. kenti iki yüz gümüfl talanton para cezas› ödemeye mahkûm etti. Güven.64 Hellen ve Roma Tarihi Kral› II. ‹skender ertesi gün flafakta emrindeki orduyla kolayca bo¤azdan geçerek Kilikia’ya girdi. Soloi’a (Mezitli. Dareios’un yan›na kaçmak zorunda kald›. Kendisi de Tarsos’tan ayr›larak. orada bir muhaf›z birli¤i b›rakarak. Athena Magarsia’ya adakta bulundu. önce Tarsos’u savunmaya niyetlendiyse de sonradan fikir de¤ifltirerek kentten kaçmaya haz›rlan›yordu. Tarsoslular. Kilikia Kap›lar› (Gülek Bo¤az›) olarak bilinen geçitin Perslerce tutulmufl oldu¤unu gördü. Oradan da¤larda pusu kurmufl olan Kilikial›lar›n üzerine yöneldi. ‹skender. Mezar›n üstünde Sardanapalos’un tasviri ile Assurca bir mezar kitabesi yer al›yordu. Burada Sa¤l›k Tanr›s› Asklepios’a kurban adad›ktan sonra askerlerini teftiflten geçirmek üzere meflale yar›fl›. Kydnos Irma¤›’nda (Tarsus Çay›) yüzdükten sonra atefllendi¤i ve uyuyamad›¤› anlat›lmaktad›r. Bu arada Magarsos’a (Karatafl yak›nlar›nda Dörtdirek) u¤rayarak. Philippos’u tan›yor ve ona güveniyordu. iyileflmesi demekti. Artakserkses’e karfl› sefere kat›lm›fl olan Kyros’un kamp›na vard›¤›nda. Arsames de kenti ya¤malamaya f›rsat bulamadan Pers Büyük Kral› III. Antik kaynaklarda Tarsos’a giren ‹skender’in yorgunluktan bitap düfltü¤ü. ‹skender’e güçlü bir ilaç önerdi. Arsames’in kaçmadan önce kentlerini ya¤malayaca¤›ndan endifle ediyorlard›. Parmenion’dan ‹skender’e bir mesaj geldi: “Philippos’a dikkat et! Ö¤rendi¤ime göre Pers kral› Dareios seni öldürmesi için ona bir ödül verdi. Ankhiale ve Tarsos’u bir günde infla etti. Soloi’dan ayr›lan ‹skender Tarsos’a do¤ru yola ç›kt›. bir k›sm›n› esir ald› ve Soloi’a döndü. Doktorlar› ona Akarnanial› hekim Philippos’u önerdiler. Hekim mesaj› okurken ‹skender ilac› içti. ye. Daha sonra ‹skender. iç ve nefleli ol. Gerçekten de ilaç etkisini gösterdi ve ‹skender iyileflti. Kamp›n bulundu¤u yerde Parmenion’u b›rakarak kendisi gece boyunca bo¤aza do¤ru ilerledi. Viranflehir) geldi. Gece ç›kan fliddetli bir f›rt›na ve . Issos Savafl› ‹skender Mallos’tayken Dareios’un Assur topraklar›ndaki Sokhoi’da karargâh kurdu¤u haberini ald› ve komutanlar›n› toplayarak onlara bilgi verdi. Pers Kral› Dareios’a ödedikleri vergiden muaf tuttu. sen yabanc›. Emrine Yunan ücretli askerlerini ve Sitalkes’in yönetiminde Trakyal›lar› verdi. efsaneye göre Assur Kral› Sardanapalos taraf›ndan kurulmufl olan Ankhiale (Mersin civar›nda) kentine geldi. Bir haftada onlar› püskürtmeyi baflard›. spor ve edebiyat yar›flmalar› düzenledi. çünkü insana özgü di¤er fleyler hiç de bundan daha de¤erli de¤ildir. ‹skender’in ilerledi¤ini gören Pers nöbetçiler bulunduklar› yerleri terkederek kaçt›lar. bu kargaflaya son vermelerini istedi. Philippos. Kitabede flu yaz›yordu: “Anakyndarakses’in o¤lu Sardanapalos.” Ankhiale’den ayr›lan ‹skender. çünkü Mallos bir Argos kolonisiydi ve ‹skender’in kendisi de Argoslu Herakleso¤ullar› soyundan geliyordu. Bu s›rada ona ulaflan bir habere göre. Sardanapalos’un mezar› da kentin surlar›n›n yak›n›ndayd›.

Susa. 331’de M›s›r’dan ayr›larak. Durumun fark›na varan ‹skender hemen geriye dönerek Pinaros Irma¤› k›y›s›na vard›. Dareios’un bar›fl önerisini geri çeviren ‹skender. Ünite . 332). Bir süre sonra Dareios.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 65 ya¤mur nedeniyle bir süre kampta mahsur kald›. ‹skender. say›ca daha fazla askere sahip olan Dareios’un ordusu karfl›s›nda üstünlü¤ü ele geçirdi. Sidon. kar›s› ve üç çocu¤unu esir ald› (M. Antik kaynaklarda ‹skender’in eline geçen Pers servetinin 40-50 bin talanton (yaklafl›k 1.Ö. Bu arada Sogdianal› prenses Roksane ile evlendi. M›s›r ele geçirildi ve burada. ‹skender ise rahats›zl›¤›ndan dolay› Tarsos’ta ve teftiflten dolay› da bir süre Soloi’da kald›ktan sonra tepelerdeki Kilikial›lara tekrar ak›n yapt›. Pers Kral› Dareios’un as›l ordusunun bulundu¤u Babylonia’ya girdi. kendi ad›n› tafl›yan bir kent kurdu: Aleksandreia (‹skenderiye). 332 sonbahar›nda M›s›r’a yöneldi. ‹skender. ‹ran (Persia) içlerine ilerleyerek Pers ‹mparatorlu¤u’nun baflkentleri olan Babylon. Makedonya ordusu ise güneyde kalm›flt›. M.Ö. Filistin de ‹skender’in kontrolüne girdi. Dareios kaçt›. Sa¤ ve sol kanatlara komutanlar›n› görevlendirdi.Ö. eski ad›yla Kinet Höyük) do¤ru yola ç›kt› ve fark›nda olmadan daha önce ‹skender’in geçti¤i yoldan geçerek onun arkas›na sarkt› ve Pinaros Irma¤›’na yöneldi. Gaugamela Savafl› ‹skender.000 ton alt›n) civar›nda oldu¤u öne sürülmektedir. âdet oldu¤u üzere. Savafl takti¤i ve ‹skender’in zekâs›. ‹skender M. M›s›r’da yönetimi. kendi adamlar›ndan biri olan Baktria Satrab› Bessos taraf›ndan öldürüldü. Dareios. “Asya Kral›” ilân edildi. ‹skender. yerli bir yöneticiye b›rakt›. ‹skender’e haber göndererek bar›fl yap›lmas›n› teklif etti. Persepolis ve Ekbatana’y› (bugün Hemedan) ele geçirdi. Çok geçmeden Dareios. kendi ad›n› tafl›yan Aleksandreia (bugünkü Esentepe / ‹skenderun) kentini kurdu. ‹skender.Ö. Nil Deltas›’nda. fiiddetli bir savafl oldu. Dareios’un ordusu Pinaros Irma¤›’n›n (Deliçay veya Payas Çay›?) kuzeyinde.Ö. 327-325 y›llar› ‹skender’in Hindistan seferine ç›kt›¤› y›llard›r. ‹skender. fakat yine mali ve askerî kontrol Hellen ya da Makedon kiflilerin elindeydi. M.Ö. Böylece Pers ordusu kuzeyde. karfl› koymadan al›nd›. Dareios’un çad›r›nda bulunan annesi. Dareios ise Issos’a (Yeflil Höyük. kalkan›n›. ‹ki ordu Mezopotamya’da Arbela (Erbil) yöresindeki Gaugamela Ovas›’nda karfl›laflt›. Böylece imparatorlu¤un do¤u s›n›rlar›n› Hyphasis ve Afla¤› Indos (Sind) havzas›na de¤in ge- . Tyros (Sur) ise kuflatma sonunda ele geçirildi (M. Baflkent Memphis’teki Pers Satrab› Mazakes karfl› koymadan teslim oldu. Pers kral›n›n b›rakt›¤› eflyalar› alarak karargâh›na döndü. Suriye’ye (Syria) girerek Perslerin en önemli donanma üslerinden Fenike’ye (Phoinikia) girdi. M›s›r Tanr›s› Ammon ile özdefllefltirildi. Baktria ve Sogdiana’ya (Türkistan) savaflarak boyun e¤dirdi. ‹skender. Hava karar›ncaya kadar Makedonyal›lar Pers askerlerini izlediler ve onlara çok say›da kay›p verdirdiler. Havan›n kararmas› Dareios’u ‹skender’in eline esir düflmekten kurtard›. M›s›r’da çok iyi karfl›land›. Gaugamela Savafl›’ndan sonra ‹skender. imparatorlu¤un hazinelerine el koydu. pelerinini ve hatta yay›n› bile savafl arabas›nda b›rakarak at›na atlay›p kaçt›. ‹skender’in ordusu ise güneyinde mevzilendi. M. birtak›m manevralardan sonra ordusunu savafl düzenine soktu. 330-329 y›llar›nda herhangi bir karfl› koyma ile karfl›laflmadan Hindikufl da¤lar›na kadar ilerledi. 333). Persler ise bir daha toparlanamad›lar. Bu s›rada Dareios askerî ve stratejik aç›dan elveriflli düzlükte askerleriyle vakit geçiriyordu. Issos zaferinden sonra ‹skender. Pers ordusunun bozguna u¤ramas›na neden oldu. ‹skender’in sald›r›ya geçti¤ini ö¤renen Dareios ordusunun bir bölümüne karfl› taarruz emri verdi.4.

Askeri ve sivil yönetimi birbirinden ay›ran ‹skender. hiç kuflkusuz.Ö. çev. zeki ve ileri görüfllü bir kifliydi. Devletin resmi dilinin Eski Yunanca (Attika lehçesi) olmas› kararlaflt›r›lm›flt›. Hellen edebiyat›n› iyi biliyordu. Hydaspes Irma¤› yak›n›nda Poros’u yenilgiye u¤ratt›. ‹skender çok geçmeden ateflli bir hastal›¤a yakaland›.. Art›k konuflacak halde de¤ildi. Ne var ki. Satrapl›klar›n bafl›na önceleri Pers yöneticiler geçirmiflse de. Bu kentlerin ço¤u Tigris’in (Dicle) do¤usunda bulunuyordu. Resim 4. bir de maliye örgütü kurmufltu. bu denli genifl bir co¤rafyada egemenli¤in tek merkezden yönetiminde güçlüklerin olaca¤› kesindi. ‹skender. Kumandanlar› yan›na girince onlar› tan›mas›na tan›d› ama a¤z›ndan hiçbir ses ç›kmad›.Ö. Fakat yorgun düflen askerlerinin daha fazla ilerlemek istememeleri nedeniyle geri dönmek zorunda kald›. VII. Perslerin satrapl›k idaresini benimsemiflti. (2010). çünkü.25. imparatorlu¤unun baflkenti olarak Babylon’u (Babil) seçmiflti. Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i 14 yafl›ndayken baflkent Pella yak›n›ndaki Mieza’da Aristoteles’ten felsefe ve siyaset bilimi dersleri almaya bafllayan ‹skender. Pers seferi s›ras›nda ‹skender’in yapt›¤› en büyük ifllerden biri de yeni kentler kurmas›d›r. Kaynak: Camp-Fisher. Örs) kral›n kroniklerine at›fta bulunarak onun son günlerini flöyle anlat›r: “. zamanla Makedon yöneticileri atam›flt›r. büyük bir komutan. Oysa bir tür yerel yönetim örgütü olan satrapl›klar ile bu ifli çözümlemek daha kolayd›. Kurdu¤u imparatorlu¤unun yönetiminde Pers sisteminden de yararlanm›fl. Perslerin yol flebekesini daha da gelifltirmifltir. Hydaspes Savafl› zaferinden sonra Pencap’a girdi. Geceleyin atefli çok fena idi.66 Hellen ve Roma Tarihi niflletti.” ‹skender. ticaret ve ulafl›ma da önem vermifl. onun gecesi de. Daha sonra ordunun yine bir k›sm› deniz yoluyla. s. ertesi gün de böyle oldu. genç yaflta olmas›na karfl›n. ‹skender.Art›k hali çok fena idi. 323’te. En önemlilerinin bafl›nda. Ertesi gün de. Kuzeybat› Hindistan’da Paurava Kral› Poros’un karfl› koymas›yla karfl›laflan ‹skender. . H.6. Euripides’in dramalar›n› ezbere bildi¤i söylenir. Homeros’un destanlar›n› yast›¤›n›n alt›ndan hiç eksik etmedi¤i.2 Issos Mozai¤i. M.. bir k›sm› da kara yoluyla Indos deltas›na vard›. bir k›sm› da kara yoluyla Persia’ya döndü (M. 195. henüz 33 yafl›ndayken Babylon’da (Babil) öldü. M›s›r’daki Aleksandreia (‹skenderiye) gelmektedir. Ordusunun bir k›sm› Indos Irma¤›’ndan gemilerle. Kendisini parktan kral saray›na tafl›tt›rd›. Arrianos (‹skenderin Anabasisi. 325 / 324).

Giderek. fethetti¤i ülkelerdeki hayvanlar ve bitkiler üzerinde gözlemlerde bulunma ve co¤rafi araflt›rmalar yapma S O R U olana¤› sa¤layarak bilimsel çal›flmalar› da desteklemifltir. Bundan böyle taht›n meflru mirasç›s› olan Aleksandros ve Arrhidaios büyüyünceye de¤in. Bunlardan Antipatros. T konusunu ‹mparatorlu¤un bafl›na vekâleten atanacak adaylar aras›nda ad› en çok geçenler Perdikkas. Do¤u seferi öncesi kazand›¤› bir deneyimi vard›. Susa’da yap›lan bir törenle iki Pers prensesini efl olarak ald›. Krateros ve Antigonos idi. yani ona yak›n olan komutanlar. 339’da kuzeydeki kabilelere karfl› yapt›¤› savafllarda bulunmufltu. Antipatros. hantal Pers güçleri karfl›s›nda kolayl›kla zafere ulaflabiliyordu. bir de ‹skender’in üvey kardefli III. Çok geçmeden Roksane bir o¤lan bebek dünyaya getirdi. H›zl› ve hareket yetene¤i yüksek bu askeri birlik. ‹skender’in zaferlerindeki en önemli unsurlardan biri.Ö. Babas›n›n. K›sacas›. O s›ralar henüz 16 yafl›nda olan ‹skender. Çok geçmeden. ‹skender. Fakat Arrhidaios taht için henüz çocuk yafltayd›. Birim ise esas olarak drahmi ve tetradrahmi’dir. imparatorlu¤un bafl›na geçmek ya da belirli bölgelerde yönetimi ele almak için birbirleriyle mücadeleye baflK ‹ T A P lad›lar. imparatorlu¤un yönetim biçiminin nas›l olaca¤› E L E V ‹ Z Y O N tart›flt›lar. babas›ndan dolay› ad›n› Aleksandros (IV.000 Makedonyal› asker. Anadolu ve ‹ran’daki yerli halktan kiflilerle evlenmiflti. daha önce babas› II. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT BÜYÜK ‹SKENDER’DEN SONRA: ‹SKENDER’‹N HALEFLER‹ Büyük ‹skender’in M. Devlet Konseyi.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 67 ‹skender. Philippos taraf›ndan kullan›lm›fl olan ve sarissa ad›n› tafl›yan uzun m›zrakl› (5 m. sikkelerinde “basileus” (kral) unvan›n› da kullan›r. ‹mparatorluk ordusunun ve Asya’n›n yönetimi Perdikkas’a verildi. ‹skender’in kar›s› Roksane’nin do¤acak çocu¤unun erkek olmas› halinde. Büyük ‹skender’in Anadolu’daki ilk SIRA S‹ZDE darphanesi olas›l›kla Tarsos idi. Dolay›s›yla. Ptolemaios.) koydular. Taht için beklenen Roksane’nin bebe¤inin yan› s›ra. babas› II. DÜfiÜNEL‹M ‹skender. Ünite . ‹skender’in kendisi de. Babylon’da bir Devlet Konseyi oluflturarak. Philippos’un Yukar› Strymon’daki Maid’lara ve M. ‹skender’e en yak›n olan komutanlar. ‹NTERNET Bu arada. en büyük güç Perdikkas’›n elinde toplanm›fl oluyor- SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . 13 Haziran 323’te Babylon’da (Babil) ölümünden sonra. Lysimakhos. meydana getirilmifl olan imparatorlu¤un bafl›na kimin geçece¤i sorun oldu. çünkü AMAÇLARIMIZ ‹skender. ölümünden sonra da pek çok kral taraf›ndan kullan›lm›flt›r. Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi hakk›nda en ayr›nt›l› bilgiyi Arrianos’unK‹skender’in AnaD‹ KAT basisi adl› eserden almakta›z. Krateros ve Antigonos ise Konsey’e kat›lmam›fllard›. Seleukos. imparatorluk topraklar›n›n yönetimini komutanlar aras›nda bölüfltürdü. Bu unvan. bir “dünya imparatorlu¤u” niteli¤ini tafl›yan devletinde tek bir para sistemi kabul etmifl olup Makedonya’dan ‹ran ve Fenike topraklar›na kadar yay›lan darphanelerde bast›rm›fl oldu¤u sikkelerde ön yüzde Herakles bafl›. Bu belirsizlik nedeniyle k›sa bir süre sonra taht kavgas› bafllad›. Konsey onu kral seçecekti.4.Ö. bir kültür birli¤i oluflumunu sa¤lamak için Makedonlar ile Perslerin evlilik yapmalar›n› istiyordu. tahta vâris b›rakmam›flt›. den fazla) “hoplit” denen askerlerden oluflan phalanks’t›r. Nitekim. Arrianos’tan ö¤rendi¤imize göre 10. Atina ve müttefiklerine karfl› kesin zaferini elde etti¤i Khaironeia Savafl›’nda sol kanatta mevzilenen Makedonlar’a komuta etmiflti. tekili diadokhos) ad› verilen ‹skender’in halefleri. “Diadokhlar” (Diadokhoi. beraberinde götürdü¤ü bilim adamlar›na. Philippos Arrhidaios vard›. arka yüzde ise tahtta oturan Zeus tasvirini kullanm›flt›. Bu bekleyifl s›ras›nda imparatorlu¤un bafl›bofl kalmamas› için devletin bafl›na geçici olarak Perdikkas atand›.

içlerinde Seleukos’un da oldu¤u subaylar› taraf›ndan öldürüldü.Ö.Ö. Media’ya (‹ran) gitti. Makedonya’da ise Kassandros. o da Suriye. kendisine karfl› bir tav›r tak›nd›¤›n› sezen Perdikkas da M. Makedonya’daki Kassandros’a karfl› savafl haz›rl›klar› yaparken. M. Seleukos ise flimdilik bu paylafl›m›n d›fl›nda kald›. Bu arada. Menandros. bir iç savafl yaflayan Kyrene. Böylece ‹skender’in cesedini de almay› düflünüyordu. Antigonos bu iste¤i reddedince. Kassandros da. cesedi Memphis’te al›koydu ve Aleksandreia’da (‹skenderiye) bir an›tmezar infla ettirmeye bafllad›. Antigonos Asya’n›n en büyük komutan› oluyordu. Ptolemaios M›s›r’da hüküm sürecekti. Lysimakhos Trakya’da. Antigonos Monophthalmos. Ptolemaios da M›s›r’› ald›. M. Trakya’da Lysimakhos. ‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi Bu arada Seleukos. Gaza Savafl›’ndan sonra Diadokhlar aras›ndaki savafl devam etti.68 Monophthalmos: Antigonos’un lâkab› olan ‘Monophthalmos’. ‹skender’in cesedini Babylon’dan Makedonya’ya götürmek isteyince. Ptolemaios’tan yard›m isteyince. Seleukos’un d›fl›nda gerçekleflen bu antlaflmaya göre. Ptolemaios’un. Amac› güneydeki kanad› da Ptolemaios’a karfl› güçlendirmekti. Lysimakhos. Lykia ve Pamphylia’y›. Aleksandros tahta geçinceye de¤in krall›¤a vekâlet edecek ve Avrupa’n›n hükümdar› olacakt›. Perdikkas. Eumenes. M. ‹mparatorlu¤un bafl›na vekil olarak geçen Kassandros ayn› y›l. M›s›r’da Ptolemaios.Ö. Perdikkas’›n sa¤ kolu olarak. Tekrar toparlanan Demetrios da büyük bir ordu ile Babylon’a döndü. 319’da Antipatros öldü. Antipatros ve Antigonos’un da kat›lmas›yla ikinci bir Devlet Konseyi topland›.Ö. Antigonos. Kendisine. O s›ralar Ptolemaios’un yan›nda bulunan Seleukos da koalisyonda yer ald›. Seleukos bu antlaflman›n d›fl›nda kalmakla birlikte. ‹skender’in fethetti¤i yerlerden daha fazla pay isteyen. Antigonos en güçlü kifli durumuna geldi. Makedonya ve Yunanistan’›. 321 bahar›nda M›s›r’a girdi. 312’de Ptolemaios. Trakya’y›. Lydia’y›. Büyük Phrygia. 311’de bir bar›fl antlaflmas› yap›ld›. Suriye’yi. Ptolemaios bunu f›rsat bilerek (Perdikkas’›n iznini almaks›z›n) Kyrene’ye geldi ve kenti ele geçirdi. 311’de. 315’te Antigonos’a bu isteklerini ileten bir heyet gönderdiler. o¤lu Demetrios’u da Suriye’ye gönderdi. Gaza Savafl› Fakat birkaç y›l sonra. Antigonos ise Asya’daki büyük ordunun komutan› seçildi. Krateros ve Antipatros. “tek gözlü” anlam›n› tafl›maktad›r. Fenike ve Karia’y› alm›flt›. Böylece Diadokhlar aras›ndaki ilk sürtüflme bafllad›. Laomedon. ‹skender’in M›s›r’da (Siva’da) gömülmesini vasiyet etti¤ini öne sürerek. Bundan böyle devlete yeni bir düzen vermek ve yönetim fleklini belirlemek üzere ayn› y›l (M. Bu toplant›da al›nan karar uyar›nca Antipatros imparator vekili. M. Leonnatos. savafl bafllam›fl oldu. hüküm sürdükleri topraklar›n sahipli¤ini isteyen müttefikler.Ö. Ptolemaios da M›s›r ve Kyrenaika’y› ald›. Philotas. Babylonia Satrapl›¤›’n›.Ö. Süvari Birli¤i’nin komutas› verildi. Seleukos. Hellen ve Roma Tarihi du. Perdikkas’›n askerleri Ptolemaios’un taraf›na geçtiler. Antigonos’a karfl› bir koalisyon oluflturdular. ‹s- . Fakat Nil Nehri’ni geçmek üzere Memphis yak›n›nda kurdu¤u kampta. yani M.Ö. Hellespontos Phrygias›’n› (Küçük Phrygia). o s›ralar 13 yafl›nda bulunan ‹skender’in o¤lu IV. Ptolemaios. Triparadeisos’taki Devlet Konseyi Perdikkas’›n güçlenmesi di¤er komutanlar› rahats›z ediyordu. Kilikia’y›. Demetrios’un üzerine yürüdü. Kappadokia ve Paphlagonia’y›. Filistin’de Gaza’da (Gazze) yap›lan savaflta Demetrios yenildi ve kaçt›. 321) Suriye’deki Triparadeisos’ta.

Yunanistan’da destek bulamay›nca geri dönmek zorunda kald›. O zamana de¤in bilinen en geliflmifl savafl makinelerinin kullan›ld›¤› kuflatma bir y›l sürdü. Gerçekten de Lysimakhos’un plan› iflledi. 305’te Demetrios. Antigonos’un o¤lu Demetrios’un baflar›l› mücadelesi sonunda. Yani Antigonos ve o¤lu Demetrios. Demetrios. Antigonos ve Demetrios’un gücü ile hemen hemen dengelenmifl olacakt›. Antigonos’un ortadan kald›r›lmas› için bir plan haz›rlam›flt›. Anadolu’yu istila edecek ve Kassandros üstündeki bask›y› hafifletecekti. Antigonos ve Demetrios kral kabul edildiler ve “Kurtar›c› Tanr›” olarak sayg› gördüler. Lysimakhos’un Hellespontos’tan (Çanakkale Bo¤az›) Anadolu’ya geçti¤i haberini alan Demetrios. Pencap’ta Kral Çandragupta (Eski Yun. Lysimakhos. Diadokhlar aras›ndaki mücadele daha da k›z›flt›. Kassandros Atina. Avrupa’n›n hükümdar› durumundaki Kassandros ile karfl› karfl›ya gelmek üzereydi ki. Demetrios bu uzun kuflatma harekât›ndan dolay› “Poliorketes” (kuflat›c›) lâkab›yla an›lmaya bafllad›. fakat ayn› zamanda Lysimakhos’un ordusuyla da u¤raflmak zorunda kalacakt›. K›sa bir sure sonra Lysimakhos. Fakat bu hesap tutmad›. k›fl› orada geçirdi. fakat Rhodos al›namad›. yaln›zca Kassandros ile de¤il. Kendisi. Ünite . Seleukos ve Ptolemaios’un Antigonos’a karfl› yeni bir koalisyon oluflturdu¤unu görüyoruz. Fakat sonunda Ptolemaios ile Demetrios bir anlaflma yap›p aralar›ndaki savafla son verdiler. Anadolu’ya girdi. Seleukos kral ile bir dostluk antlaflmas› yaparak bölgenin hükümranl›¤›n› ona b›rakt› ve karfl›l›¤›nda 500 savafl fili ald›. O s›ralar Suriye’deki yeni baflkenti Antigoneia’n›n kurulufl kutlamalar›nda bulunan Antigonos ise De- . Bir y›l sonra da Ptolemaios. Ptolemaios da kardefline yard›m için yola ç›kt›. Bu arada Seleukos. yeni savafllar kaç›n›lmazd›. M. Ertesi y›l da Seleukos’un ordusu gelip Lysimakhos’un ordusu ile birleflecek. Böylece taht›n yasal vârisi ortadan kalk›nca. Bundan böyle Büyük ‹skender’in devletini tek bir kral›n yönetiminde bütünüyle koruma politikas› kalmad›. Seleukos da filleriyle Kappadokia’ya geldi. böylece Seleukos ve Lysimakhos’un gücü. Bundan sonra Ptolemaios. Ptolemaios’u yenilgiye u¤ratt›. Ptolemaios’un müttefiki olan Rhodos Adas›’na sefer yapt›. kendisi vekil olarak imparatorlu¤un bafl›na geçecekti.4. Demetrios kendini Hellenlerin kurtar›c›s› olarak ilân etti. Bat› Anadolu kentlerini Antigonos’un egemenli¤inden kurtarmak için bölgeye bir ordu gönderdi. Fakat savafl olmad›. 306’da K›br›s’a gitti. Baktria’dan Hindistan içlerine kadar ilerlemiflti. M. Seleukos. Bu zaferden sonra Antigonos ve Demetrios resmen “kral” (basileus) unvan›n› ald›lar. Böylece Antigonos ve o¤lu Demetrios bat›da büyük bir güç oluflturdular. Adan›n yönetimi Ptolemaios’un kardefli Menelaos’un elindeydi. Bu kez Ptolemaios’un yapamad›¤›n› Antigonos yapmak istedi ve Kassandros’a savafl açt›. Ptolemaios. Antigonos’un o¤lu Demetrios. Lysimakhos ve Kassandros da ayn› unvan› kazand›lar. Megara ve Khalkis’i boflaltmak zorunda kald›.000 savafl filiyle onu bekliyordu. Ipsos Savafl› Ayn› y›l Yunanistan’› Kassandros’un elinden kurtarma plan›n› tamamlamak için Tesalya’ya giren Demetrios. Salamis aç›klar›nda yap›lan deniz savafl›nda Demetrios. Antigonos’un Filistin ve Suriye’deki güney kanad›na sald›racakt›. çok geçmeden Yunanistan’› ele geçirdi. Böylece stratejik aç›dan çok önemli olan K›br›s’› ele geçirdi. bu ordu ile savaflt›.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 69 kender’in o¤lu ile annesi Roksane’yi öldürttü. Sandrakottos) 3.Ö. Demetrios adaya ç›kt› ve Menelaos’u yendi. Bu arada Ptolemaios.Ö.

Antigonos Gonatas ise Keltleri Lysimakheia’da (Bolay›r) yenilgiye u¤ratt› (M. savaflta aktif rol almayan Ptolemaios’un bu pay›na karfl› ç›kt›. Bergama’da (Pergamon) Philetairos kenti teslim etti ve 9. Bithynia. 3. Antiokhos. 281 y›l›nda Anadolu’nun baz› kentleri Seleukos’u Lysimakhos’a karfl› yard›ma ça¤›rd›lar. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi. Ipsos Savafl›’ndan bir süre sonra (M. Toroslardan Indos’a kadar do¤u ülkeleri ve Yukar› Suriye düfltü. Seleukos ve Ptolemaios devletlerine. fakat Seleukos. büyük bir ordu ile Toroslar› aflarak Anadolu topraklar›nda ilerlemeye bafllad›. yüzy›lda olmufltur. Pyrrhos yönetimindeki Epeiros (Epir) Krall›¤›’n› da eklememiz gerekir. Yunanistan ve Makedonya Keltlerden kurtuldu. 280) Ptolemaios Keraunos taraf›ndan öldürüldü.Ö. Bu toprak sorunu Ptolemaioslar ile Seleukoslar aras›nda uzun süren mücadelelere neden olacakt›.Ö. hemen hemen M›s›r ve Hindistan d›fl›nda.Ö. Sardeis teslim oldu. Onun yerine. Seleukos’un pay›na da. Bu savaflta Seleukos’un filleri âdeta tank vazifesi görerek savafl›n kazan›lmas›nda çok etkili oldular. Son y›llarda Lysimakhos’un kötü yönetimine maruz kalan k›y› kentleri Seleukos’a kucak açt›lar.Ö. 283) Demetrios öldü. Bithynia’da Zipoites ordusu ile Seleukos’a kat›ld›. Pontos ve Kappadokia krall›klar›. Antigonos öldü. Yukar›da adlar›n› and›¤›m›z bu küçük Hellenistik krall›klara. 274 / 273’de bu kez I.Ö.000 talanton verdi. 281). Toros (Tauros) Da¤lar›’na dek Anadolu’nun büyük bir k›sm›n› Lysimakhos ald›. Anadolu d›fl›nda kurulmufl bir devlet olarak. Lysimakhos. M. Ptolemaios ise Afla¤› Suriye ve Filistin’i ald›. Seleukos da Lysimakhos’un kuvvetleriyle birleflti. Seleukos. Anadolu’da Seleukos egemenli¤inin bafllamas›yla birlikte daha küçük baz› krall›klar da kuruldu: Bergama (Pergamon). Art›k ‹skender’in üniter devlet politikas› tamamen ortadan kalkm›fl oldu. Seleukos.Ö. Antigonos ve o¤lunu oyalarken. Antiokhos Soter’in yönetiminde) • Makedonya’da. Antigonos Gonatas’›n yönetiminde) Bu arada kuzeyden Kelt ak›nlar› bafllad›. Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Antigonoslar (I. Ptolemaioslar (I. Kassandros’un Makedonya Devleti’ni de eklemeliyiz. Korupedion zaferinden sonra Seleukos. Anadolu’nun ve Indos’a de¤in Do¤u’nun egemeni oldu. devletin paylafl›lan topraklar›nda flu krall›klar oluflturuldu: • M›s›r’da.70 Hellen ve Roma Tarihi metrios ile birleflmek üzere Kilikia üzerinden Phrygia’ya girdi. Böylece. 277).Ö. Makedonya’ya giren Keltlere (= Keltoi) karfl› koymaya çal›flan Ptolemaios Keraunos öldü (M.Ö. Gerçekte bu krall›klar›n kurulufl y›llar› daha önceye gitmektedir. ancak tarih sahnesinde belirgin bir flekilde yer almalar› M.Ö. Ipsos Savafl›’ndan sonra Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’ndan do¤an Lysimakhos. SIRA S‹ZDE 3 KorupedionSIRA S‹ZDE sonucu ne olmufltur? Savafl›’n›n DÜfiÜNEL‹M S O R U DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT D‹KKAT . Ptolemaios Soter’in yönetiminde) • Önasya’da. Bu. Korupedion Savafl› galibi Seleukos. Korupedion Savafl› M. 301) Lysimakhos ve Seleukos’un birleflik ordusu. Demetrios ise kaçt›. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. Antigonos’un topraklar›n› paylaflt›lar. 279). Seleukoslar (I. Böylece. fakat Keltler (Galatlar) yine de Orta Anadolu’da (Galatia) yerlefltiler. ertesi y›l (M. Phrygia’n›n bat›s›nda Ipsos’ta (Sipsin / Çay›rba¤ Köyü) yap›lan savaflta (M. Keltleri bozguna u¤ratt›. Böylece. ‹skender’in fethetti¤i topraklara eflitti. Diadokhlar. Antigonos ve Demetrios’un ordusunu bozguna u¤ratt›.

Ünite . Siyasi ve askeri nitelikli bu birlik.Ö. Eski Yunanca onun zaman›nda yayg›n olarak kullan›lan bir dil oldu.Ö. üye kentlerin delegelerinden oluflan ve synhedrion ad›n› tafl›yan bir meclis taraf›ndan yönetilecek Birli¤in hegemon’u (lideri) seçildi. Philippos’un Hellen kent-devletleri üzerindeki egemenli¤ini aç›klayabilmek Delphoi’daki dinsel birli¤in Thebai’›n kontrolü ve korumas› alt›nda oldu¤u s›rada Philomelos komutas›ndaki Phokisliler. Philippos. Böylece. “Korinthos Birli¤i” olarak an›lmaktad›r. ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› M. 337 y›l›nda Philippos’un baflkanl›k etti¤i kongre Korinthos’ta topland›. Makedonyal›lar Eski Yunanca’n›n (Hellence) bir lehçesini konufluyorlar ve kendilerini “Hellen” olarak kabul ediyorlard›. Khalkidike’deki Hellen kentleriyle. M. Hellenistik Ça¤› aç›klayabilmek Hellenistik Ça¤ ‹skenderle bafllam›flt›r.56). Bir görüfle göre bu topluluktan arda kalanlar.Ö. ikincisi Issos’ta (M. Yunanistan’daki demokatik yap›daki kent-devletlerinin aksine. 334). Bu krall›¤›n en önemli krallar›ndan biri de ayn› zamanda Büyük ‹skender’in de babas› olan II. Philippos. 346’da Phokislileri yenilgiye u¤ratarak. Phrygia. Lykia. 331) oldu. Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda yer al›r. kuzeyde. A M A Ç 4 .Ö. savafla kat›larak büyük bir zafer ve prestij kazand›.Ö. 323’te. Balkanlar ile Yunanistan yar›madas› aras›nda monarflik yap›daki Makedonya Krall›¤› bulunuyordu. Lydia.Ö. Daha sonra Perinthos ve Byzantion üzerine yürüdü ama Byzantion’u alamad› (M. Bu zaferden sonra Tesalya Birli¤i’nin arkhon’u seçildi. 30 y›l› aras›ndaki dönem Hellenistik Ça¤ olarak adland›r›lmaktad›r. Pamphylia. 334’te Çanakkale Bo¤az›’ndan Anadolu’ya geçerek Do¤u Seferi’ne bafllam›fl oldu. Hepsinde Persleri yenilgiye u¤ratarak Pers Devleti’ne son verdi. M. Pers seferi s›ras›nda ‹skender’in yapt›¤› en büyük ifllerden biri de yeni kentler kurmas›d›r.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 71 Özet A M A Ç 1 Makedon Krall›¤›’n› aç›klayabilmek Makedonya. ‹skender. Amphiktion’daki oy hakk›n› da kendi üzerine ald›. Pisidia. 334 y›l› ile son Hellenistik krall›k olan Ptolemaioslar›n Roma taraf›ndan ortadan kald›r›ld›¤› M.Ö. M. 333). Daha sonra ordunun bir k›sm› deniz yoluyla. M.Ö. 359-336) idi. M. M. Karia. Hellen kültür ve uygarl›¤›n›n. Do¤u’daki kültür ve uygarl›klarla kaynaflmas› ve etkileflim Hellenistik Ça¤’›n karakterini belirlemifltir. 325 / 324).Ö. topraklar›na bir garnizon yerlefltirdi ve haraca ba¤lad›.Ö. Philippos’a de¤in Makedonya.Ö. yüzy›l içinde kuzey kökenli istila dalgas› Dorlar› da yerinden oynatm›fl ve Dorlar aras›nda “Makednon Ethnos” olarak bilinen topluluk güneybat› Makedonya’dan (Makednon bölgesinden) gelmiflti (Herodotos. Delphoi’u iflgal ettiler. M. 338 sonbahar›nda Atinal›lar ve Thebail›lar›n oluflturdu¤u orduyu Khaironeia’da yendi. 12. Perslerle.Ö. II. bir k›sm› da kara yoluyla Persia’ya döndü (M. Illyrial›larla.Ö. M. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Büyük ‹skender ve icraatlar›n› aç›klayabilmek Büyük ‹skender. I. II. ‹lk savafl Granikos’ta (M. Philippos (M. ‹skender.Ö.Ö. Trakya’daki Odryslerle. Atinal›larla ve Sparta ile mücadele etmek zorunda kald›. henüz 33 yafl›ndayken Babylon’da (Babil) öldü.Ö. ‹lk Makedon kral›. Klasik Dönem Makedonlar›n›n çekirde¤ini oluflturmufltur. toplant› yerinden dolay›. ‹skender iyi e¤itimli bir liderdi. Galatia ve Kilikia güzergâh›n› izleyerek ‹ran’a varan ‹skender Perslerle üç kez çarp›flt›. II. Hindikufl da¤lar›na kadar ilerledi.Ö. Burada al›nan karar gere¤ince Hellenler bir “Hellen Birli¤i” oluflturdular. 330-329 y›llar›nda. I. Aleksandros (Büyük ‹skender) Perslere karfl› büyük bir sefer yap›laca¤›n› ilân ettiler. Ionia. silahlar›na el koydu.üçüncü ve son çarp›flma Gaugamela’da (M. 327-325 y›llar› ‹skender’in Hindistan seferine ç›kt›¤› y›llard›r. Philippos ve o¤lu III. Perdikkas’t›r. Kuzeybat› Hindistan’da Paurava Kral› Poros’u Hydaspes Irma¤› yak›n›nda yenilgiye u¤ratt›. 340/339). M. 355 y›l›nda Phokis ile Thebai aras›ndaki “Kutsal Savafl” patlak verdi.4. Kendisinden sonra tahta o¤lu ‹skender geçti. Yukar› Makedonya’daki yar›-ba¤›ms›z kabilelerle.

Antigonos Gonatas’›n yönetiminde) idareyi ele ald›lar. Ptolemaios Soter’in yönetiminde). Seleukos ve Ptolemaios’un Antigonos’a karfl› yeni bir koalisyon oluflturdu¤unu görüyoruz. ‹skender. M›s›r’daki Aleksandreia (‹skenderiye) gelmektedir. Pers Devleti’ne son verdikten sonra da onlar›n idare sistemini sürdürmüfltür. . 301) Lysimakhos ve Seleukos’un birleflik ordusu. Seleukos.Ö. Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) Vadisi’ndeki Korupedion’da yap›lan savaflta. 323’teki ölümünden sonra ‹skender’in halefleri imparatorlu¤un bafl›na geçmek ya da belirli bölgelerde yönetimi ele almak için birbirleriyle mücadeleye bafllad›lar. ticaret ve ulafl›ma da önem vermifl. ‹lk konsey Babylon’da topland›.72 Hellen ve Roma Tarihi En önemlilerinin bafl›nda. Phalanks denen hareket yetene¤i yüksek askeri birlikler meydana getirmifltir.Ö.Ö. Hellen ve Makedonlarla Persleri kaynaflt›rmaya çaba göstermifltir. Korupedion Savafl› galibi Seleukos. 281). Böylece. Ptolemaioslar (I. Demetrios ise kaçt›. 312’de Ptolemaios ile Demetrios aras›nda. hiç kuflkusuz.Ö. beraberinde götürdü¤ü bilim adamlar›na. Daha sonra. Antiokhos Soter’in yönetiminde) ve Makedonya’da. Ancak sonraki olaylar meselenin halle- A M A Ç 5 dilmemifl oldu¤unu gösteriyordu. imparatorluk topraklar›n›n yönetimi meselesi ele al›nd›. ‹skender’in ölümünden sonraki iktidar mücadelerini tart›flabilmek Büyük ‹skender’in M. ertesi y›l (M.Ö. Para birli¤ini sa¤lam›fl. Filistin’deki Gaza’da (Gazze) yap›lan savafl› Ptolemaios kazand›. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. M. 321) Suriye’deki Triparadeisos’ta ikinci konsey topland›. çok say›da darphanede benzer tiplerle ‹skender sikkeleri bas›lm›flt›r. ‹skender’in halefleri aras›nda mücadele sürüyordu. Seleukoslar (I. M›s›r’da. K›sa bir sure sonra Lysimakhos. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi. Antigonos ve Demetrios’un ordusunu bozguna u¤ratt›. Ancak. Phrygia’n›n bat›s›nda Ipsos’ta (Sipsin/Çay›rba¤ Köyü) yap›lan savaflta (M. Bundan böyle.Ö. Önasya’da. ‹skender. Ayn› y›l (M. 280) Ptolemaios Keraunos taraf›ndan öldürüldü. Antigonos öldü. fethetti¤i ülkelerdeki hayvanlar ve bitkiler üzerinde gözlemlerde bulunma ve co¤rafi araflt›rmalar yapma olana¤› sa¤layarak bilimsel çal›flmalar› da desteklemifltir. Antigonoslar (I. Perslerin yol flebekesini daha da gelifltirmifltir.

Issos c. Philippos’un Hellen kentlerine savafl ilan etmesi 5. Antigonos d. Troas. Atina + Thebai ile II. M. Lejyon d. Philippos ile Atinal›lar aras›nda b. Seleukos’un. Lysimakhos . II. Ionia. Thebai ile Atinal›lar aras›nda c. M. Granikos d. 338’deki Khaironeia Savafl› kimler aras›nda oldu? a. ‹skender’in ölümünden sonra M›s›r’da hüküm süren krall›¤›n ad› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Lykia. Granikos. Kseonophanes d. Gaugamela. Phokislilerin Delphoi’u iflgal etmesi e. Atinal›lar›n. Büyük ‹skender’in Hellen Birli¤i’ne lider seçilmesi c. Ipsos d. Karia c. Lydia. Ionia. Granikos. 305’te.Ö. Gaugamela.Ö. Centurio b. Gaugamela e. Lydia. Isokrates c. Lydia. o zamana de¤in bilinen en geliflmifl savafl makinelerinin kullanarak Rhodos Adas›’n› kuflatan ve “Poliorketes” (kuflat›c›) lâkab›yla an›lan komutan (kral) afla¤›dakilerden hangisidir? a. Lykia b. Perslere karfl› yap›lacak savaflta Hellen ulusu birli¤inin bafl›na geçmesi için Makedon Kral› II.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 73 Kendimizi S›nayal›m 1. M. M. II. müttefiklerini Delos Deniz Birli¤i’ne üye yapmas› b. 281 tarihinde. Philippos’a mektup yazan Hellen hatip afla¤›dakilerden hangisidir? a. Phalanks c.Ö. Troas. Granikos. Issos c. Lydia. Granikos. Büyük ‹skender’in Perslere karfl› seferinde izledi¤i güzergâhta geçti¤i bölgeler afla¤›dakilerden hangisinde s›ras›yla verilmifltir? a. Seleukos c. 355 y›l›ndaki “Kutsal Savafl”›n patlamas›na yol açan olay afla¤›dakilerden hangisidir? a. Lysimakhos Krall›¤› c.Ö. hareket kabiliyeti yüksek. Demosthenes b. Lykia 7. Troas. Gaugamela 6. Toksotai e. Atinal›lar›n Delphoi’u iflgal etmesi 3. Atina’n›n Sparta’daki tap›naklar› ya¤malamas› b. Antigonoslar b. Ünite .4. Karia e. Korupedion 10. uzun m›zrakl› askerlerden oluflan birlik afla¤›dakilerden hangisidir? a. Troas. Ptolemaioslar d. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt›¤› ve öldürdü¤ü savafl afla¤›daki yerlerden hangisinde gerçekleflmifltir? a. Büyük ‹skender’in zaferlerinde büyük pay sahibi olan. Karia d. Lykia.Ö. Philippos’un Hellen Birli¤i’ne lider seçilmesi d. Lykia. Lydia. Philippos aras›nda e. Gaugamela. Ptolemaios b. Spartal›lar›n Atina Akropolisi’ndeki Athena Tap›na¤›’na sald›rmas› c. Troas. Thebai + II. Sparta + Korinthos ile Atinal›lar aras›nda d. Ionia. 337’de toplanan Korinthos Birli¤i’nde al›nan en önemli karar afla¤›dakilerden hangisidir? a. Issos. Karia. Korinthoslular›n komflular›n›n tap›naklar›na sald›rmas› d. Apollodoros 2. M. Phanes e. Demetrios Krall›¤› 8. Sparta + Korinthos ile II. Philippos aras›nda 4. Ionia. Gaugamela b. Karia. Seleukoslar e. Pelponnesos Birli¤i üyelerinin Delos Birli¤i’ne al›nmas› e. Gaza e. Ionia. Demetrios e. Issos. Issos. Issos b. Büyük ‹skender’in Perslere karfl› seferinde yap›lan üç önemli savafl afla¤›dakilerden hangisinde s›ras›yla verilmifltir? a. Hippeis 9.

sahneyi âdeta bir çerçeve içine almaktad›rlar. di¤erinde bir pars av› tasvir edilmifltir. Sahnenin geri kalan orta k›sm›nda ise Hellenlerle Persler aras›ndaki fliddetli mücadele betimlenmektedir. b 2. 4. M. Lahdin dar yüzleriden birinde bir savafl sahnesi. yani iki atl› figürün mücadelesi bu kez sa¤ uçta tekrarlanmaktad›r. Lübnan) Krallar Nekropolü’nde yap›lan kaz›larda ortaya ç›kar›lan ve üzerinde Büyük ‹skender’in tasviri oldu¤u için “‹skender Lahdi” olarak adland›r›lan lahit. o zamanki ‹stanbul Arkeoloji Müzeleri’nin Müdürü Osman Hamdi Bey taraf›ndan Sidon (flimdi Saida. b 7. 9. S›ra Sizde 3 Smyrna’n›n kuzeyinde Hermos (Gediz) vadisindeki Korupedion’da yap›lan savaflta. Pentelikon mermerinden yap›lm›fl olan lahit. Philippos’un ekonomik gücünün kayna¤›n› oluflturuyordu. Aslan av›ndaki atl› figürlerden birinin (soldaki) ‹skender. S›ra Sizde 2 Büyük ‹skender Anadolu’ya Çanakkale Bo¤az›’ndan (Hellespontos) geçti ve ilk önce Troia antik kentinin oldu¤u yere (Ilion) gelerek Troia kahramanlar›n›n an›s›na kurban kesti. Philippos” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Perslerle ilk karfl›laflma burada oldu. sayg› gösterdi. Abdalonymos. Lahit kapa¤›n›n dar yüzlerindeki al›nl›klarda savafl sahnesi yer almaktad›r. Böylece. yüzy›l›n sonlar›nda. 80 yafl›ndaki Lysimakhos’u yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ‹mparatorlu¤u’nun Yap›s› ve Niteli¤i “ konusunu yeniden gözden geçiriniz. gerçekte ‹skender’e ait de¤ildir. c 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Seleukos. Daha sonra yoluna devam ederek Granikos’a (Biga Çay›) vard›. yüzy›l›n son çeyre¤ine tarihlendirilmektedir. Benzer sahne.Ö. d 3. Korupedion zaferinden sonra Seleukos. tahta geçmesini ‹skender’e borçluydu. Sidon’un son kral› Abdalonymos’a ait olabilece¤idir. sa¤ taraf›nda geyik av› resmedilmifltir. . c 8.74 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› ‹skender Lahdi 19. Burada bir Makedonyal› süvari flahlanm›fl at›yla yine bir Persi öldürmektedir. Sahnenin sol taraf›nda aslan av›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korupedion Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. “Diadokhlar Savafl›” sona erdi.Ö. Sahnenin en solunda. Bugün için en güçlü olas›l›k. 281). Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük ‹skender ve Do¤u Seferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. lahdin. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kutsal Savafl” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Yunanistan’›n kuzeyindeki Krenides yöresinde yer alan Pangaion Da¤›’ndaki alt›n ve gümüfl madenleri II. bafl›nda aslan postuyla ve flahlanm›fl olan at›n›n üzerinde ‹skender yer almakta olup m›zra¤›n› öndeki Pers süvarisine f›rlatmak üzeredir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korupedion Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Lahdin öteki uzun yüzünde av sahnesi yer almaktad›r. Yüksek kabartmal› ve boyal› olan lahdin uzun kenarlar›ndan birindeki kabartmalarda Hellenlerin Perslerle olan savafl› (Gaugamela Savafl› ?) tasvir edilmifltir. Üzerinde herhangi bir yaz›t olmad›¤› için kime ait olabilece¤i konusunda ancak tahminler yürütülmüfltür. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹skender’in Haleflerinin Egemenlik Mücadelesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Anadolu’nun ve Indos’a de¤in Do¤u’nun egemeni oldu. d 6. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Korinthos Birli¤i” konusunu yeniden gözden geçiriniz. b Yan›t›n›z yanl›fl ise “Makedon Krall›¤› ve II. Dolay›s›yla sol uçtaki ‹skender ile sa¤ uçtaki Makedonyal› bir simetri oluflturarak. onun önündeki aslana sald›ran Pers k›yafetli atl› figürün ise Abdalonymos’u temsil etti¤i düflünülür. ‹skender’in ordusu Pers kuvvetlerini yenilgiye u¤ratt›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Khaironeia Savafl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 10. e 4.

Hammond. Shipley. (2005). –– Fisher. M. ‹stanbul. P. TTK. Exploring the World of the Ancient Greeks. G. Camp. (1992). (1971). O. Ankara.Tulunay. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl.L. Routledge. Bosworth. E. Bresson. Cambridge University Press. Clarendon Press. Armand Colin. ‹letiflim Yay›nlar›. The Greek World after Alexander 323-30 BC. Paris. Sartre. A. L’Anatolie hellenistique de l’Égée au Caucase. G. Ma. L’Anatolie.c. Davesne. (2010). Antiochos III and the Cities of Western Asia Minor. 1969. A. Paris. E.Büyük ‹skender ve Hellenistik Ça¤ 75 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Alexiou. (1969). The Macedonian State. S. N. J. (2004). la Syrie. . Le monde hellenistique. (2002).. Oxford. Oxford. (2008). Londra.4. Tekin. l’Egypt de la mort d’Alexandre au reglement par Rome des affairs d’Orient (323-55 av. A. Oxon. A. Breal. Minos Uygarl›¤›.T. Mansel. Ünite . (1991). çev. Thames and Hudson. Oxford University Press. J.G. ‹stanbul. Cambridge. J.B. M. Conquest and Empire. Les cités d’Asie Mineure occidantale au IIeme siecle a.. Descat (2001).Miroux. Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›. The Reign of Alexander the Great. Paris. Ausonius.C. ve R. (2004).. Leveque. Ege ve Yunan Tarihi. (1993).

Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri . Anahtar Kavramlar • • • • • • Kartaca Caesar Pompeius Octavianus Sulla Brutus ‹çindekiler • • • • • • • • • • • • ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹ KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ VE DEVLET ‹DARES‹ CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI. Roma’n›n küçük bir kent-devletinden imparatorlu¤a dönüflüm sürecini tart›flabileceksiniz. Roma’n›n yer ald›¤› ‹talya co¤rafyas›n› betimleyebilecek. hangi olaylar›n ve halklar›n Roma’n›n kuruluflunda rölü oldu¤unu aç›klayabilecek. yönetim merkezleri ve yöneticilerini aç›klayabilecek. Roma’n›n ne zaman ve nas›l kuruldu¤unu. Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi yönetimi. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR ON ‹K‹ LEVHA KANUNLARI ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI MÜTTEF‹KLER SAVAfiI MITHRADATES SAVAfiLARI ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI Hellen ve Roma Tarihi Roma: Kuruluflu.5 Amaçlar›m›z • • • • • • ‹talya Latinler Etrüskler Roma Patrici Pleb HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra.

kuzeyde Alp Da¤lar›’n›n hemen güneyindeki Po Ovas›’d›r. 10. ‹talya (Lat. yar›madan›n bat›s›ndaki deniz Tiren Denizi. Yar›madan›n do¤u k›y›lar› nispeten düz olup gemilerin yanaflmas›na elveriflli olan körfezler daha ziyade bat› ve güney k›y›lar›ndad›r. K›y› boyunca oval›k alanlar yer almakta olup yar›madan›n en büyük ovas›. biny›l›n bafllar›nda (bir görüfle göre de 2. yak. Tiber Nehri’nden güneyde Campania’ya kadar uzanan Latium bölgesine yerleflen bu insanlar Latince’nin ilkel bir flivesini konufluyorlard›. Demir Ça¤›’n›n bu Latin topluluklar›nda göçebeli¤in yerini giderek tar›ma dayal› yerleflik yaflam biçimi al›yordu. olas›l›kla ‹talik bir sözcük olan Vitulus’tan gelmekte olup Vitalia’ya (Danalar Ülkesi) dayanmakt›r. hemen güney ucunda ise Sicilya’d›r. yüzy›llar . ‹talya Yar›madas› ile Sicilya Adas›’n› Mesina Bo¤az› ay›rmaktad›r. Yar›madan›n kuzeyini Alp Da¤lar› s›n›rlamaktad›r. âdeta bir çizmeyi and›ran biçimde Akdeniz’e uzanan bir yar›madad›r. biny›l›n sonlar›nda) yeni göçlerin görüldü¤ü yeni bir evre bafllad›. ‹talya. ‹talya’n›n uzunlu¤u yaklafl›k 1000 km’yi. Yerleflik yaflama müsait olan bölge.Roma: Kuruluflu. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri ‹TALYA’NIN CO⁄RAFYASI Önce ‹talya ad›n›n nereden geldi¤i konusunda bir fleyler söylemek yerinde olacakt›r. 1.Ö. 650 km uzunlu¤undaki Po Nehri (Lat. Roma. Esquilinus ve Capitolium tepeleri de iskâna sahne oldu. bu gruplar savunmaya uygun Palatinus Tepesi ile Forum Vadisi’ne yerlefltiler. Tiber Nehri’nin Roma’ya yak›n olan kesiminde yer alan tepeler iskân edilmeye baflland›. baflka göçmenleri de çekti.Ö. ‹talya’n›n en verimli ovas›d›r. Apeninler yar›maday› do¤u ve bat› olarak ikiye ay›rmaktad›r. do¤usundaki deniz ise Adriya Denizi (Adriyatik) olarak adland›r›l›r. Yaklafl›k olarak M. Ölülerini yakan bu toplulu¤un hemen güneyinde yaflayan bir baflka topluluk ise ölülerini gömüyordu. Önceleri yar›madan›n güneyi (Bruttium bölgesi) bu ad› tafl›rken zamanla kuzeye do¤ru yay›larak tüm yar›maday› kapsam›flt›r. ‹talya’ya en yak›n büyük adalar. yüzy›lda. tunç iflçili¤inde ileri düzeydeydiler. Esas olarak Akdeniz’de yer alsa da. daha sonra Quirinalis. bat›da Korsika ile Sardinya. Latium ile Etruria’n›n birleflti¤i stratejik bir mevkide yer al›yordu.Ö. ROMA’NIN LAT‹NLERCE ‹SKANI Demir Ça¤›’n›n bafllad›¤› M. Apeninler ise yar›madada kuzey-güney do¤rultusunda uzanan da¤ silsilesidir. 10. Italia) ad›n›n kökeni.-8. Dolay›s›yla. geniflli¤i de (en genifl noktadan ölçüldü¤ünde) yaklafl›k 240 km’yi bulmaktad›r. Padus) ve kollar› taraf›ndan sulanan ova. M.

yüzy›l bafllar›nda. 8. yüzy›l bafllar›ndan itibaren 26 harften oluflan bir alfabe BRU TTI UM . Yerlileri kâh bask› uygulayarak kâh bar›flç›l yollarla ikna ederek buradaki tepelerde kent-devletleri kurdular. Nitekim. kendilerinin ya da en az›ndan yönetici s›n›f›n Do¤u kökenli oldu¤una inan›yordu. Ancak gerek gömme gerekse yakma uygulamas›nda her zaman kronolojik bir s›ra takip edildi¤ini söylemek zordur.Ö. bir k›sm›n›n da gömdü¤ü (inhumasyon) saptanm›flt›r. olas›l›kla M. Bir süre sonra. yeni göçmenler de Latium bölgesinin hemen kuzeyine (Etruria) gelip yerlefltiler.Ö. Etrüskler.1 ‹talya P AL I A R VENETIA ⁄L DA PO OV Po N ASI LIGURIA ehri A P E ET A N R D I R N er UMBRIA PI C R I L i Y U E A D E N Tib KORS‹KA SABINI Roma LA TI UM Ostia hr IA R EN U Ne M SA CA MN M IU M IA AP PA UL IA N ‹ Z ‹ CA LA BR SARDINYA T Y R R H E N D E N ‹ Z ‹ IA LUCANIA SICILYA TUNUS ETRÜSKLER‹N EGEMENL‹⁄‹ Latinler bölgeye en son gelenler olmad›lar. dinsel inan›fllar› ve kehanette bulunma tarzlar› da (disciplina Etrusca) onlar›n Do¤uyla veya Küçük Asya ile olan iliflkisini gösterir. Resim 5. Etrüskler M. Etrüskler’di.78 Hellen ve Roma Tarihi aras›nda Roma’n›n bulundu¤u mevkideki bu iskân› gerçeklefltirenlerin bir k›sm›n›n ölülerini yakt›¤› (kremasyon). 7. Anadolu’da ve Mezopotamya’da bilinen uygulamalard›r. Kufllar›n uçufluna ya da kurban edilen hayvanlar›n ba¤›rsaklar›na bakarak kehanette bulunmalar›. O s›ralar Etrüskçenin ilkel bir flivesini konuflan bu insanlar.

Ö. M. 510) ve yeni bir anayasa oluflturuldu. yak. Neticede Tarquinius ailesi Roma’dan kovuldu (M. Ancak Übu N E L ‹ M tamam›yla tarih mitolojik bir tarihtir. Etrüsk kökenli ilk kral Tarquinius Priscus (M.Ö. Senatus. 12 adet kent-devleti kuruyorlard›. Roma’n›n da aralar›nda oldu¤u birçok Latin yerleflimi. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 79 kullan›yorlard›. Etrüskler. Bu arada Aineias’›n o¤lu Askanios.Ö. Aeneas).Ö. burada. y›ll›k seS tarihini M. K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET ‹ç içe geçmifl efsanelere göre. Bir Etrüsk kral sülalesi olan Tarquiniuslar Roma’da denetimi ele geçirdi ve Roma’n›n köyden kente dönüflümü h›zland›. bir y›ll›¤›na seçilen iki consul’e (konsül) yetki verdi ve böylece Roma’da Cumhuriyet idaresi bafllam›fl oldu (M. o¤lu Askanios ve babas› Ankhises’i yan›na alarak Troia’dan kaçm›fl ve Orta ‹talya’daki Latium’a gidip yerleflmifltir.Ö. Alba Longa kentini kurmufltur. yak. yap›lan arkeolojik kaz› ve yüzey araflt›rmalar› ile antik co¤rafya çal›flmalar› bu 12 kent-devleti sisteminin her zaman böyle gerçekleflmedi¤ini göstermifltir. yak.5. 753’te kurulmufltu.Ö. 1. 7. yüzy›l sonlar›na do¤ru.Ö.S. Troia’n›n yak›l›p y›k›lmas› s›ras›nda Troial› prens Aineias (Lat. 753 çilen consul (konsül) listelerini temel alarak Roma’n›n kurulufl O R U olarak önerdi ve o zamandan itibaren bu tarih Roma’n›n geleneksel kurulufl tarihi olarak kabul edildi. yap›lacak ifller için. 616-579) idi.Roma: Kuruluflu. Ünite .Ö. Ancak. res. yüzy›lda yaflam›fl Romal› yazarlardan Varro.Ö. Efsaneye göre uzun . gelenek böyle dese de. 17). Roma’n›n son kral›n›n etnik kökeni ve ad› nedir? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D fiÜ Geleneksel inanca göre. bir ya da birkaç de¤il.2 SIRA S‹ZDE Difli kurt ve ikizler AMAÇLARIMIZ Kaynak: RamageAMAÇLARIMIZ Ramage (2008). Lucius Iunius Brutus önderli¤inde bir grup Roma aristokrat›n›n isyan etti¤ini anlat›r. 578-535) ve Tarquinius Superbus (M. Etrüsk kent-devletlerine tâbi oldu. gerçekte bu tarih tart›flmaya aç›k olup gerçe¤i yans›tmaD‹KKAT maktad›r.Ö. ROMA’NIN KURULUfi EFSANES‹ 1 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE Resim 5. yak. yak. yani Latium’da. Tarquinius Superbus’un o¤lu Sextus’un Lucretia’y› kaç›rmas› sonras›nda. 509 / 508). Romal› tarihçi Livius (M. 59-M. Fakat. M. Daha sonra s›ras›yla Servius Tullius (M. Etrüskler bir yüzy›ldan biraz fazla bir süre Roma’da egemen oldular. 1. kendi egemenlik bölgeleri olan Etruria’da kent-devleti kurmay› planlad›klar›nda. 535510) Roma taht›na geçti. Roma M.

SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Roma’n›n kurulufl efsanesindeki ikizlerin adlar› nedir? DÜfiÜNEL‹M S O R U KRALLIK DÖNEM‹NDE ROMA’NIN SOSYAL DÜZEN‹ DÜfiÜNE ‹M VE DEVLETL ‹DARES‹ Roma Devleti’nin bafl›nda Rex olarak adland›r›lan bir kral vard›. Bu arada sepet içinde k›y›ya sürüklendikleri yerde yeni bir kent kurmaya karar verdiler. Gelene¤e göre Roma. Kral›n dan›flma organ› olarak görev yapan D‹KKA Senatus ise 300 üyeden olufluyordu. burada hüküm süren krallardan Numitor. daha sonra da bir çoban taraf›ndan büyütüldüler. bir ara hem Roma hem de Sabin krallar› taraf›ndan yönetilmiflti. dini ve hukuki Tgücü elinde tutard›. Amulius hemen harekete geçerek Rhea Silvia’y› Tiber Nehri’ne att› ve ikizleri de bir sepet içine koyarak Tiber Nehri’nin sular›na b›rakt›. dedeleri Numitor’u tekrar Alba Longa taht›na ç›kartt›lar. Böylece Rhea. Ancak bir süre sonra sepet bir incir a¤ac›n›n dallar›na tak›l›p k›y›ya sürüklendi. SIRA S‹ZDE (Senato) d›fl›nda curia’lar›n oluflturdu¤u Comitia Curiata Senatus’un denen bir meclis vard›. kral taraf›ndan pater familias’lar aras›ndan seçilirdi. Ancak.Aeneis destan›nda anlat›l›r. adlar›n› Romulus ve Remus koydular. Romulus yeni kurulan kenti nüfusland›rmak için haydutlar. kaçaklar ve suçlu erkekleri toplayarak kente getirdi. böylece yeni kurulan kentte bir toplum yarat›ld›. k›z› Rhea Silvia’y› da Vesta Tap›na¤›’na rahibe yapt›. Senatus’un (SenaO R U to) teklifi ileS Curia Meclisi taraf›ndan seçilirdi. Kral›n seçimi. onlara göre daha az haklara sahip “s›n›rl› hukuklu” yurttafllar da (plebler) girebiliyordu. Üyeler. ‹kizler. Senatus gerçek gücüne ve anlam›na Cumhuriyet Dönemi’nde kavuflacakt›r. bir anlamda müstakbel vârislerin önü kesilmifl oluyordu. Bir Vesta rahibesinin hamile kalmas›n›n cezas› ölümdü. nas›l olduysa oldu. Krall›k döneminin sonuna do¤ru Comitia Curiata’n›n yerini yine benzer bir organizasyon olan Comitia E V ‹ Z Y O N T E L Centuriata (Yüzler Meclisi) ald›. Bu curia meclisi (Comitia Curiata) daha ziyade AMAÇLARIMIZ patricii (tek.80 Hellen ve Roma Tarihi y›llar Askanios’un soyundan gelenler Alba Longa’da hüküm sürmüfllerdi. hem baflkomutan. Numitor’un çocuklar›n› öldürttü. Her bir tribus 1000P piyade ve 100 süvari sa¤lamakla yükümlüydü. her bir curia 100 piyade ve 10 süvari sa¤l›yordu. Romal› ozan Vergilius’un -Roma’n›n ulusal destan› say›lan. Her ikisi delikanl›l›k ça¤›na gelince Amulius’u öldürüp. Roma’n›n kurulufl efsanesi. daha sonra da. böylece tüm Roma yurttafllar›. Emretme yetkisine (imperium) sahip olan kral. ileride sorun yaratmamas› için. Bu kez bu meclise sadece “tam hukuklu” patricii (veya patricius’lar) yurttafllar de¤il. ‹NTERNET D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Romulus bir çift beyaz s›¤›r›n (biri öküz. hem bafl “rahip”. hem de bafl hâkim olarak askeri. Curia sistemi ayn› zamanda Roma ordusunu oluflturmaktayd›. patricius) denen hukuktan tam olarak yararlanan yurttafllar›n oluflturdu¤u bir meclisti. Savafl Tanr›s› Mars’tan ikiz o¤ullar› oldu. di¤eri bo¤a) kofluldu¤u sabanla kentin s›n›r›n› çizmeye koyulmufltu ki kardefli Remus saban›n izinin üzerinden atlay›nca bir anl›k öfkeye kap›lan Romulus. Rhea Silvia’n›n. komflu Sabinleri bir ziyafete kat›lmaya ikna etti ve bu ziyafet s›ras›nda Romal›lar Sabinlerin kad›nlar›n› zorla kaç›rarak kendilerine efl yapt›lar. onlar› bulan difli bir kurt taraf›ndan emzirildiler. curia baz›nda K ‹ T A düflünüldü¤ünde ise. onu öldürdü. Kehanet uyar›nca kenti Palatinus Tepesi’nde kuracaklard›. Günlerden bir gün. Amulius tahta geçer geçmez. evlenemeyecek ve çocuk sahibi olamayacakt›. ister zengin ister fakir olsun tek meclis çat›s› alt›nda toplanm›fl oluyordu. kardefli Amulius taraf›ndan tahttan indirildi. kanunlar›n yap›lmas› ve savafl karar› almak bu meclisin görevleri aras›ndayd›.

Ayr›ca. Senatus’un üye say›s› bafllang›çta 300 iken daha sonra 600’e ç›kart›lm›flt›r. idari ve siyasal kararlarda consul’ler Senatus’a dan›fl›rlar ve oradan ç›kan karara (Senatus consultum) göre hareket ederlerdi. Özellikle M. çünkü Senatus.Ö. plebler. 2. Her bir consul. Bu iki meclisin yan› s›ra Comitia Tributa ve Concilium Plebis de Cumhuriyet döneminin önemli meclislerindendi. Consul’ler ve daha önceden consul’lük yapanlar do¤rudan Senatus üyesi olurdu. Senatus’un karar›yla. Senatus’a da baflkanl›k eden consul’ler. yapt›klar› kötü icraatlar›n hesab›n› ancak görev süreleri bitince verecek olmalar›. böylece tüm Roma yurttafllar›.Ö. yüzy›lda daha önemli bir duruma gelen Atl› S›n›f›’na belirli bir servete sahip 18 yafl›n› doldurmufl her özgürRyurttafl›n girme S O U hakk› vard›. Roma Cumhuriyet Dönemi’nde dictator’luk yapan en ünlü iki kifli Sulla ve Caesar idi. Rex Sacrorum (kutsal ifllere bakan kral) ad›n› tafl›yan bir görevli daha vard› ki onun da vazifesi dinsel törenlerin organizasyonunda bafl rahibe yard›mc› olmak ve kurban ifllerini düzenlemekti. Görev süresince dokunulmazl›klar› olan consul’ler Roma Halk Meclisi’nce (Comitia Centuriata) y›ll›k olarak seçiliyorlard›. Yaklafl›k 150 y›l sonra.Roma: Kuruluflu. Fakat her ikisince paylafl›lan bu güç. mutlak otoriteyle ve yaln›zca alt› ay süSIRA S‹ZDE reyle devletin idaresini ele al›rd›. y›ll›k seçilen ve praetor unvan› tafl›yan iki yüksek devlet memurunun (magistratus veya magistrat) yönetti¤i Cumhuriyet (Res publica) idaresi kuruldu (M. di¤erinin ald›¤› karara itiraz (veto) edebilirdi. iki kifliye (praetor denen iki magistrata) geçti. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 81 CUMHUR‹YET ‹DARES‹N‹N KURULMASI. devlet hazinesinden (aerarium) sorumlu olan ve quaestor ad›n› tafl›yan iki (say›lar› zamanla artm›flt›r) yard›mc›s› vard›. yetkilerini bir dictator’a devrederlerdi.Ö. yurttafll›k haklar›nda iyilefltirme elde edebilmek için Roma’y› terk edip kentin d›fl›ndaki Kutsal Da¤a (Mons Sacer) ç›kt›lar. onlar› kötü yönetimden uzak tutan bir unsurdu. YÖNET‹M fiEKL‹ VE KURUMLAR Son kral Tarquinius Superbus’un Roma’dan kovulmas›ndan sonra. Kanunlar›n yap›lmas› ve savafl karar› almak Comitia Centuriata’n›n görevleri aras›ndayd›. Praetor’lar ise adli ve hukuki ifllerden sorumlu yüksek devlet memurlar› olarak görevlerini sürdürdüler. D‹KKAT ‹lk Grev: M. SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Cumhuriyet idaresinin bafl›ndaki iki consul de eflit flekilde emretme ve hükmetme yetkisine (imperium) sahipti. 509 / 8). Sonuçta. 494’te. savafl ya da iç savafl gibi ola¤anüstü durumlarda. Comitia Centuriata’ya ise sadece tam hukuklu (patricii) yurttafllar de¤il fakat s›n›rl› hukuklu (plebler) yurttafllar da girebiliyordu. Curiata Meclisi daha ziyade patricii denen tam hukuklu yurttafllar›n oluflturdu¤u bir meclisti. Consul’lerin. Patricii s›n›f›ndan olanlar ise duruma müdahale edip bir tür grev niteli¤indeki bu hareketiS‹ZDE SIRA anlaflmayla sonland›rd›lar. Ayr›ca. consul’ler. Roma Cumhuriyeti’nde fiövalye S›n›f› olarak da tan›mlayabilece¤imiz Atl› S›n›f› DÜfiÜNEL‹M da (Equites) önemliydi. güç ve yetki tek bir kifliden (kraldan). hukuki ve mali âmirleriydi. Krall›k dönemindeki iki meclis Cumhuriyet Dönemi’nde de sürdürülüyordu. tek bir meclis çat›s› alt›nda toplanm›fl oluyordu. Roma Devletinin askeri. Ünite . s›n›rs›z ve karfl› konulmaz de¤ildi. dictator. Pontifex Maximus denen bafl rahibin sorumlulu¤undayd›. Cumhuriyet idaresinin merkezi durumundayd›.5. bu magistratlar praetor de¤il consul olarak adland›r›lmaya baflland›. Bazen. Bunlar Comitia Curiata ve Comitia Centuriata idi. Dinsel ifller ve yetki. meclislerden ç›kan tüm kararlar›n Senatus’da onaylanmas› gerekmekteydi.

327-304 aras›ndaki ‹kinci Samnit Savafl› Romal›lar›n lehine bir bar›fl antlaflmas›yla sonuçland›. 275’te Beneventum mevkiinde yap›lan savaflta Roma Pyrrhos’u yenilgiye u¤ratt› ve Pyrrhos. Böylece. Roma yurttafllar›n›n görev ve sorumluluklar›.82 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 3 Roma’da Krall›k S‹ZDE SIRA Döneminde baflta kral vard›r. kimilerine göre tunç. ülkesine döndü.Ö. Birinci Samnit Savafl› M. POn ‹ki Levha Kanunlar› patricii-pleb mücadelesini sonland›r‹ T A mam›fl. yurttafllar aras›ndaki hukuki iliflkiler gibi temel unsurlar› içeren levhalarda pek çok konuya aç›kl›k getirilmiflti. 272’de Romal›lar›n eline geçti. Savafl›n bafllama nedeni Lucanlar›n tehdidine maruz kalan Hellen koloni kenti Thurii / Sybaris’in Roma’dan yard›m istemesi ve Roma’n›n da bu kente bir garnizon yerlefltirmesiydi. 5. 343’te Orta ‹talya’n›n güneyindeki Samnitlerle üç kez karfl› karfl›ya geldi.Ö. 451’de decemvir’ler görevlendirildi. Güney ‹talya’daki Taras (Tarentum) kentiyle karfl› karfl›ya geldi. Pleblerin talebi üzerine.Ö.Ö.Ö.Ö.Ö. ancak iki taraf da kesin galibiyet alamad› ve bar›fl antlaflmas› yap›ld›.Ö. Romal›lar. özellikle ticaret alan›nda Akdeniz’de etkisini hissettirmeye bafllamas› Roma’n›n da dikkatinden kaçm›yordu. kimilerine SIRA S‹ZDE göre ise fildifli veya ahflap levhalar üzerine kaz›narak yaz›lan kanunlar Forum’da as›larak herkesin haberdar olmas› sa¤land›. Kartacal›lar›n zamanla büyüyüp güçlenerek. 343-341 aras›nda oldu. TELEV‹ZYON ROMA’NIN ‹TALYA’DA VE AKDEN‹Z’DE YAYILMASI ‹NTERNET NTERNET Samnit ‹Savafllar› Roma M. M. Güney ‹talya’ya da egemen oldu. 449’da decemvir’leri protesto için Plebler ikinci kez Kutsal Da¤’a ç›km›fllard›r. eski bir Fenike kolonisi olup M. 298-290) Roma. Baflkanl›¤›n› Appius Claudius’un yapt›¤› ve on D‹KKAT patricii’den oluflan bu komisyon kanunlar› ›slah edecek. Kanunlar›n U S O R yaz›l› hale getirilmesine iliflkin. Tarentum.Ö. Roma’n›n kendi nüfuz sahas›na müdahale etmesinden dolay› Roma’ya savafl ilân etti ancak Roma ile savaflacak kadar güçlü olmad›¤›ndan Yunanistan’›n kuzey bat›s›ndan Epeiros Kral› Pyrrhos’u yard›ma ça¤›rd›. Böylece Roma. Bu levhalar günümüze kalmam›flt›r ancak baz› kanun maddeleri veya cezai hükümler antik yazarlar arac›l›¤›yla günümüAMAÇLARIMIZ ze ulaflabilmifltir. yüzy›l sonlar›ndan beri Roma ile iyi iliflkiler içinde olan oligarflik yap›da bir kentdevletiydi. Ancak M. her iki devletin siyasal ve ekonomik ç›karlar› da zedelendi¤i için karfl› karfl›ya gelmeleri kaç›- . Samnitler ve müttefiklerine karfl› zafer kazanarak Latium’un yan› s›ra Orta ‹talya’n›n güneyinde de güçlü bir konuma geldi. Kartaca Savafllar› Bugün Tunus s›n›rlar› içinde kalan Kartaca. yüzy›l ortas›nda at›ld›. buralarda kolonileri bulunan Kartacal›lar› rahats›z etmifl. standart bir hale getirecek ve yaz›l› olarak kay›t alt›na alacakt›. 6.KAncak. consul’lerin atanmas› geçici olarak ask›ya al›nd› ve öncelikle kanunlar›n yaz›lmas› için M. Tarentum.Ö. Neticede decemvir’lerin görevine son verilmifltir. Romal›lar›n Güney ‹talya’da ve Sicilya’da egemenlik kurma giriflimleri. M. Üçüncü Samnit Savafl›’nda (M. plebler decemvir’lerden rahats›zl›klar›n› her f›rsatta dile getirmifller hatta M. Kartacal›lar› Punlar olarak adland›r›yorlard› (Türkçe literatürde bazen Pön olarak da geçmektedir). Daha sonra Roma. Cumhuriyet döneminde devletin bafl›nda kim vard›r? ÜfiÜNEL‹M ON ‹K‹ DLEVHA KANUNLARI DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Devam eden patricii-pleb mücadelesinde önemli bir ad›m M.

egemenlik alan›n› Makedonya’n›n kuzeyindeki Illyria bölgesine kadar geniflletmifl.Ö. Zama savafl›ndan yaklafl›k yar›m yüzy›l sonra. Ancak daha sonra.Roma: Kuruluflu. müttefiki Roma’ya karfl› düflmanca bir tav›r sergileyen Makedon Kral› Perseus’u Roma’ya flikayet etmesi üzerine. Sicilya. Roma’dan yard›m isteyince Roma da Makedon Krall›¤›’na savafl ilân etti (M. Kartacal›lar› yenilgiye u¤ratarak onlar› anlaflmaya zorlad›lar (M. Romal›lar yaklafl›k 20 y›l sonra. Böylece Üçüncü Makedon Savafl› bafllad› (M. Çok geçmeden P. Romal›lar. Böylece Makedonlar ile Romal›lar aras›nda. 200-197). tamamen tahrip etti. sonra da T. Pergamon Krall›¤›’n›n. Bunun üzerine Pergamon ve Rhodos.Ö. burada Afrika Eyaleti’ni (Provincia Africa) kurdu. hatta Apollonia ve Dyrrhakhion kentlerini iflgal etmiflti.202).Ö. ‹spanya’da iki ayr› praetor idaresinde iki ayr› eyalet oluflturuldu (M. Kartaca’y› iki y›l kuflatma alt›nda tuttu ve sonunda kenti ele geçirdi. Makedonlar Romal›lar karfl›s›nda baz› baflar›lar elde etmifl olsalar da Tesalya’daki Pydna mevkiinde yap›lan savaflta Romal›lar Makedonlar› büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (M. 171-168). üçüncü kez Kartacal›larla karfl› karfl›ya geldiler. Kartaca’l› ünlü komutan Hannibal. 197). Ünite . 197). 241). Makedon Savafllar› Roma. Yunanistan (Hellas) ve Küçük Asya’daki Eski Yunan kentlerinin özgürlüklerini tan›yacakt›. Hannibal kaçt›. Yunanistan’›n içlerine do¤ru ilerlemifl ve Tesalya’daki Kynoskephalai mevkiinde yap›lan savaflta Romal›lar Makedonlar› yenilgiye u¤ratm›fllard›r (M.Ö. Ptolemaioslar›n Trakya k›y›lar›ndaki topraklar›n› ele geçirmifl (M. 200). Quinctius Flaminius komutas›ndaki Roma ordusu Illyria’dan bafllayarak güneye. Böylece Üçüncü Kartaca Savafl› bafllad› (M. Yunanistan üzerinde egemenlik iddias›ndan vazgeçecek.Ö.Ö.Ö.Ö. 202). M. Romal›lar. Makedonlar s›n›rl› say›da asker d›fl›nda ordu bulundurmayacakt›. 218-201) bafllad›. Philippos.Ö. 216) yap›lan çarp›flmalarda Romal›lar› hezimete u¤ratt›.Ö. ufak çarp›flmalar ve manevralarla geçen Birinci Makedon Savafl› (M. 168). Makedonya d›fl›nda iflgal etti¤i yerleri geri verecekti. Birinci Kartaca Savafl›’n›n son bulmas›ndan yaklafl›k 20 y›l sonra ‹kinci Kartaca Savafl› (M.Ö. 218). Roma’n›n kendi nüfuz alanlar›na müdahalesi Makedonlar›n can›n› s›km›flt›. Roma’ya savafl tazminat› ödeyecekti.Ö.Ö. Böylece 23 y›l sürecek olan Birinci Kartaca Savafl› (M. Roma’n›n ‹talya d›fl›nda elde etti¤i ilk toprak parças›yd› ve buras› bir praetor (vali) idaresinde eyalet (Provincia Sicilia) yap›ld› (M. Makedonlarla Romal›lar aras›ndaki Birinci Makedonya Savafl›’n›n sonlar›na do¤ru Makedon Kral› V. sadece günümüz Tunus topraklar›n› kaps›yordu. komflusu Numidia ile Roma’n›n izni olmadan savafla girince Roma. 149-146). 146’da. Ege Adalar› ve Anadolu’daki Ptolemaios topraklar›n› da almak isteyince de Pergamon Krall›¤› ve Rhodos ile aras› aç›lm›flt›. 206).Ö. Böylece ‹kinci Makedon Savafl› bafllam›fl oldu (M. Roma Makedon Krall›¤›’na savafl ilân etti. Makedonya’y› Roma eyaleti statüsüne (Provincia Macedonia) dönüfltürdüler. tüm Afrika’y› de¤il.Ö. Trasimenus ve Cannae’da (M. Kartaca’ya savafl ilân etti. büyük bir ordu ve savafl filleriyle ‹spanya’dan yola ç›kt› ve Alpleri aflarak Kuzey ‹talya’ya girdi (M.5. Kartaca. Afrika Eyaleti: Roma Dönemi Afrika Eyaleti.Ö. Roma. Yap›lan anlaflma gere¤i.Ö. Philippos Romal›lar›n müttefiki olan Aitolia Birli¤i’ne karfl› bir zafer kazand› (M.Ö. Bir süre sonra Romal›larla anlaflma sa¤land›. 264-241) bafllad›. 215-205) bafllam›fl oldu. Bafllang›çta. . Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 83 n›lmaz olmufltu. 241). Hannibal. Sulpicius Galba. Hellenistik krall›klardan Ptolemaioslar›n M›s›r d›fl›ndaki topraklar›na göz diken Makedon Kral› V. Ancak Romal›larla Kartacal›lar aras›nda Kartaca yak›n›ndaki Zama mevkiinde yap›lan savafl› Romal›lar kazand› (M. Baz› çarp›flmalardan sonra.

123 y›l›nda Halk Tribunus’u seçildi. Köylüler giderek yoksullaflm›fl ve borçlanm›flt›. Teklif. Consul M. yine aristokratlardan geldi.Ö. Antiokhos. fiövalye) s›n›f›n›n yan› s›ra muhaliflerinin karfl› koymas›yla M.Ö. donanmas› Kilikia’daki Sarpedon Burnu’nun bat›s›na geçemeyecekti. Köylünün durumunu düzeltmek iddias›yla ortaya ç›kan ve soylu bir Roma ailesi mensubu olan Tiberius Sempronius Gracchus M. Anadolu’nun güneyindeki Toroslar›n gerisine çekilecekti. Ancak bir süre sonra Tiberius. Gaius’un bir amac› kardeflinin ortaya koydu¤u reformlar›n sürdürülmesi ve yeni reformlar yapmas› ise. fillerinin tamam›n› ve savafl gemilerinin büyük bir k›sm›n› Roma’ya b›rakacakt›. 190). Antiokhos. merkezi bölgeleri Suriye olan Seleukos Krall›¤›’n›n giderek büyümesinden ve Anadolu’da güçlenmesinden endifle duyuyordu. Bunun üzerine Tiberius. Acilius Glabrio komutas›ndaki Roma ordusu Yunanistan’a girerek Tesalya’da Thermopylai mevkiinde Antiokhos’un ordusunu yenilgiye u¤ratt› (M. Opinius’a verdi¤i yetki karfl›s›nda. . Seleukoslar›n terketti¤i topraklar Pergamon ve Rhodos aras›nda paylaflt›r›ld›. di¤er Halk Tribunus’u Octavius’un halk›n menfaatini gözetmedi¤i için görevden al›nmas›n› öngören yeni bir teklif getirdi. 192). 133’te Halk Tribunus’u (pleb tribunus’u) seçildi. 191). Senatus’un M. toplumun di¤er kesimlerini de etkiliyor ve bu duruma bir çare aran›yordu. Octavius taraf›ndan veto edildi.Ö. muhaliflerce öldürüldü.Ö. Roma ordusu ile Seleukos Kral› III. Buna göre. Roma’n›n kendisini uyarmas›na ald›r›fl etmeyen Antiokhos’u Aitoller Yunanistan’a davet edince Antiokhos. her zaman oldu¤u gibi. 122) tribunus seçildi. Çok geçmeden Romal›lar da Hellespontos’tan (Çanakkale Bo¤az›) Anadolu’ya geçti.Ö. Roma karfl›s›nda büyük bir yenilgi ald› (M. Prusias’›n yan›na kaçt› ve ard›ndan intihar etti.Ö. 121 y›l› consul’ü L. Bunun üzerine Roma. GRACCHUS KARDEfiLER‹N REFORMLARI Cumhuriyet Dönemi’nde ifllerin iyi gitmedi¤inin sinyali. Böylece Octavius görevden al›nd›.Ö. yeni Halk Tribunus’u tasar›ya olumlu bak›nca oylamaya geçildi ve tasar› meclisten geçti. 121 y›l› tribunus’lu¤una seçilmemifltir. Ancak Hannibal. Aventinus Tepesine s›¤›nm›fl olan Gaius ve taraftarlar› öldürülmüfltür. daha M. Çare.84 Hellen ve Roma Tarihi Seleukos Kral› III. Anadolu’ya geçerek Ephesos’a (Efes) geldi. Bithynia Kral› I.Ö. Phrygia’daki Apameia (Dinar) kentinde bir antlaflma imzaland› (M. 2.Ö. Roma toplumunun adeta bel kemi¤ini oluflturan köylü s›n›f›n kötüleflmesi. 188). Tasar›n›n yasallaflmas› köylü s›n›f›nda geçici bir rahatlama sa¤lad›. Halk tribunus’lar›n›n görev süresi bir y›l olmas›na ra¤men bir kanun de¤iflikli¤iyle ertesi y›l da (M. yüzy›l sonlar›nda ortaya ç›km›flt›.Ö. daha muhafazakâr bir yap›ya sahip Senatus’un müdahalesiyle di¤er Halk Tribunus’u M. Genifl arazilerden oluflan bu topraklar (latifundia) ihtiyac› olan köylülere veya çiftçilikle u¤raflanlara da¤›t›lmal›yd›. Antiokhos’a savafl ilân etti. Kardeflinin öldürülmesinden dokuz y›l sonra Gaius Sempronius Gracchus M. Antiokhos’un ordusu Sipylos Da¤› yak›n›ndaki Magnesia’da (Manisa) karfl›laflt›. bir süre önce kendisine s›¤›nm›fl olan Kartacal› komutan Hannibal’i Roma’ya teslim edecek ve savafl tazminat› ödeyecekti. Antiokhos. Tesalya’daki Demetrias mevkiinde Yunanistan’a ayakbast› (M. Roma’n›n ‹talya’da fethetmifl oldu¤u topraklar›n kullan›m›na iliflkin bir kanun tasar›s› haz›rlad›. Antiokhos ‹le Savafl Romal›lar. Tiberius. di¤er amac› da Senatus’a karfl› mücadele ederek kardeflinin intikam›n› almakt›. Gaius baz› reformlar› ç›karmada baflar›l› olduysa da Senatus ve Atl› (Equites.

Pontos Kral› VI. Hannibal’den sonra Roma’n›n en büyük düflman› idi. Fakat Murena bu sözlere kulak asmad› DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .000 Romal› ve ‹talya kökenli insan› öldürmesine de¤in. 91-88 y›llar› aras›nda cereyan eden ve tarihe “Müttefikler Savafl›” veya “Sosyal Savafl” olarak geçen bu savaflta (Bellum Italicum) müttefikler Roma’ya yenildiler ancak yine de istediklerini ald›lar. Çanakkale civar›ndaki Dardanos’taV Roma ile bir anTELE ‹ZYON laflma yapt› (M. 1. Bu savafllar hakk›nda en iyi bilgiyi M. Yunanistan’da önce Khaironeia’da. Müttefikler Savafl›’nda müttefik kentlerin Roma’dan talebi neydi? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE MITHRADATES SAVAfiLARI 4 M. Mithradates Eupator çoktan beri Anadolu’da büyük bir devlet kurmaA plan› yap›yor D‹KK T fakat Roma bir türlü bu krala müdahale etmiyordu. Halys (K›z›l›rmak) Nehri’ni geçti ve Mithradates’in egemenli¤indeki köyleri de ele geçirdi. Mithradates. Mithradates Eupator (M. ele geçirdi¤i ganimetle tekrar Küçük Asya’n›n bat›s›na çekildi. Mithradates.S. Buna göre. ‹ N T E R zaman vazgeçAncak. 83-81 y›llar› aras›nda süren ve ‹kinci Mithradates Savafl› olarak an›lan savaflta Romal›lar›n bafl›nda L. bu yüzden de Roma ile yapt›¤› anlaflmaya uymayarak Kappadokia’daki askerlerini çekmemiflti. Ancak daha sonra Senato. Mithradates’in silahland›¤›n› duyunca hemen harekete geçti. ard›ndan Orkhomenos’ta Pontos ordusunu yendi. elçilerinin Sulla’dan dönmelerini bekledi. Mithradates’e karfl› yürütülecek savafl›n komutanl›¤›n› Sulla’ya verdi.Ö. Mithradates Pontos d›fl›nda iflgal etti¤i yerlerden çekilecek. Sulla. Ünite . savafl›n sona ermesinden sonraki birkaç y›l içerisinde birço¤una yurttafll›k hakk› verdi. yüzy›lda yaS O R U flam›fl olan tarihçi Appianos’un Romaika (Roma Tarihi) adl› eserinde buluyoruz. 120-63) aras›nda üç büyük savafl oldu. Licinius Murena vard›. ‹talya’n›n güneyindeki Roma’n›n müttefiki kentler bir konfederasyon oluflturdular ve Roma’dan istedikleri yurttafll›k hakk›n› alma konusunda silaha sar›ld›lar.Ö.Roma: Kuruluflu. Mithradates ise onun bu ilerleyifline ses ç›karmad›. Sulla’n›n gönderdi¤i bir elçi ona Mithradates’in antlaflmaya sad›k kald›¤›n› bu nedenle de onu taciz etmemesi gerekti¤ini iletti.Ö. Bu katliamda Romal› komutan M. Önce Kappadokia’ya gelip Mithradates’in kontrolünde bulunan Komana kentine sald›rd›. Aquillius a¤z›na eritilmifl alt›n dökülerek katledildi. 88-85) bafllamas›na neden olan (casus belli) Mithradates’in M. komutanl›¤›n Sulla’dan al›narak Marius’a verilmesine onay verdi. M. 2. 86’da. Mithradates Anadolu’ya egemen olma arzusundan hiçbir N E T memifl. Sulla. Cornelius Sulla consul AMAÇLARIMIZ idi.Ö. yüzy›lda Roma ile Pontos Kral› VI. 91) müttefikler aras›nda bir ayaklanman›n bafllamas› için barda¤› tafl›ran son damla oldu. 85). M. M. Sulla’ya bir elçi göndererek Murena’y› flikayet etti. Livius Drusus’un öldürülmesi (M. O y›l. Murena. Bu arada Murena. Senatus.Ö. SIRA S‹ZDE 88’de Roma’n›n Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’ni istila edip 80. Bunu haber alan Sulla derhal Roma üzerine yürüdü ‹ve karar› kendi leK T A P hine çevirdi.Ö. Küçük Asya’da kontrolu sa¤lamak için Murena’y› orada b›rakm›flt›. Roma. Roma’da L. donanmas›n›n bir k›sm›n› Roma’ya teslim edecek ve savafl tazminat› ödeyecekti. Sonraki birkaç y›l içinde durumun aleyhine gitti¤ini gören VI. Burada.Ö.Ö. Murena. Bu soruna çözüm için giriflimde bulunan ve yeni bir reform paketi haz›rlam›fl olan M.Ö. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 85 MÜTTEF‹KLER SAVAfiI Italya’da (Italia) ve Roma’n›n müttefiki olan kentlerde yaflayanlara Roma yurttafll›k hakk› verilmemesi uzun zamand›r Roma içinde bir s›k›nt› yarat›yordu. Ta ki Birinci Mithradates Savafl›’n›n da (M. Mithradates.5.

Bir y›la aflk›n dictatorluk’tan sonra planlad›¤› ifllerin yoluna girdi¤ini gören Sulla. Romal›lar Mithradates’in ordusu karfl›s›nda tutunamad›lar ve da¤›ld›lar. 78). Nikomedes M. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NT PompeiusE R N E T Pompeius. Mithradates ise Armenia’ya kaçt›.Ö. ülkesi Roma topraklar›na ilhak edildi. 81). 74-62) bafllad›. Bithynia. donanman›n komutanl›¤›n› M. quaestor’lar›n say›s›n› 10’a ç›kard›. 80 veya 79) ve çok geçmeden de orada öldü (M. vasiyeti gere¤i. Mithradates. 74’te öldü¤ünde.Ö. Bithynia Kral› IV. Ancak. daha önce halk tribunus’u olarak görev yapanlar bundan böyle yüksek devlet memurluklar›na seçilemeyeceklerdi. Lucullus’un donanmas› Mithradates’in donanmas›n› Lemnos Adas› (Limni) aç›klar›nda yenilgiye u¤rat›nca Mithradates Pontos’a kaçt› (M. 66) onun Pontos’u terk etmesini sa¤lad›. 64). M.Ö. 82/81’de dictatorA seçilen Sulla.Ö. Pompeius. Böylece halk tribunus’lu¤u cazip bir görev AMAÇLARIMIZ olmaktan ç›kar›ld›. Halk tribunus’lar›n›n gücünü karar› k›rd›. Yaklafl›k alt› y›l sonra Üçüncü Mithradates Savafl› (M.Ö. di¤eri karada olmak üzere iki ordu haz›rlad›. askerleri taraf›ndan Magnus (“Büyük”) unvan›yla onurland›r›lan nadir komutanlardan biriydi. Mithradates de hemen harekete geçerek Bithynia’y› iflgal etti. Lucullus. SIRA S‹ZDE 5 Mithradates SIRA S‹ZDE bafllamas›na hangi olay neden oldu? Savafllar›n›n DÜfiÜNEL‹M S O R U ROMA ‹Ç SAVAfiI: ROMALILAR ROMALILARA KARfiI DÜfiÜNEL‹M Dictator Sulla ve Reformlar› D‹KKAT S O R Sulla aristokrat bir aileden geliyordu.Ö. Roma’n›n Mithradates ile savafl› böylece bir süre durmufl oldu.86 Hellen ve Roma Tarihi ve tekrar Pontos üzerine yürüdü. kral› takip etti. quaestor olanlar›n Senatus üyeli¤ine seçilmelerine K T A ayr›cal›k getirdi. Licinius Lucullus üstlendi.Ö. Ancak. Roma komutan› Cn. Ancak. Sulla. kendisine kendisine karfl› olanlara ac›mas›zca flidD‹KK T det uygulad›. ora- . Senatus’a eski gücünü kazand›rd› ve devletin en yetkili organ› yapt›. Bunun üzerine ordunun komutas›n› yürüten Lucullus da Kyzikos’u kuflatt› ve Mithradates kenti terk etti.‹ Ayn›Pzamanda. ordunun komutanl›¤›n› da L. Atl› s›n›f›ndan gelen Pompeius. Pompeius (Magnus). Mithradates ise K›r›m’a kaçt›. baz› Pontos kentlerini ele geçirerek Pontos’u Roma kontrolüne almay› baflard›. Roma biri denizde. kariyerindeki ilk baflar›lar› Sulla’ya borçluydu. ‹spanya’da da muhaliflerine karfl› baflar›l› oldu. 88’de consul oldu¤u Lucius Cornelius U s›rada Pontos kral› VI. Aurelius Cotta. 72). Murena Phrygia’ya kaçt› (M. 63). Pompeius. O s›rada K›r›m’da bulunan Mithradates ise intihar etti (M. Mithradates’e karfl› baflar›l› bir mücadele yürütmüfltü.Ö. Mithradates’i yenilgiye u¤ratarak (M.Ö. kendi isTELEV‹ZYON te¤iyle dictator’lu¤u b›rakarak Puteoli’deki evine çekildi (M. herhangi bir SIRA mecliste al›nan S‹ZDE veto etme yetkisini geri verdi. Pontos devletinin bat›s›n› bir eyalet haline getirerek Bithynia Eyaleti ile birlefltirdi ve yeni eyaletin ad› Pontos-Bithynia Eyaleti oldu (M. censor’lu¤u da kald›rd›. Atl› s›n›f›n›n mahkemelerdeki jüri üyeliklerini kald›rsa da o s›n›ftan sempatizan› olan 300 yeni üye daha alarak Senatus’un üye say›s›n› 300’den 600’e ç›kard›.Ö.Ö. Ayn› devlet memuriyetine ancak on y›l geçtikten sonra seçilebilinecekti. Roma donanmas›n› Kalkhedon’da (bugünkü Kad›köy) yenilgiye u¤ratt›ktan sonra Kyzikos’u (bugünkü Erdek) ele geçirdi. Roma eyaleti oldu. M. Sulla daha sonra anayasay› aristokratlar›n lehine yeniden düzenledi. Lucullus’un Mezopotamya’ya gitmesini f›rsat bilen Mithradates ise tekrar Pontos’a döndü.

Pompeius. Roma.Ö. Syria ve Filistin topraklar›n› da Roma topraklar›na katt› ve Syria. Caesar. 60). M. Ptolemaios’un sald›r›s›na maruz kald›. Ancak. Daha sonra Pompeius gözlerini Pontos Kral› VI. Bu arada.5.Ö. 67’de ç›kar›lan lex Gabinia ad›n› tafl›yan bir kanun ile Pompeius’a üç y›l için denizlerde ve denizden 80 km. Birinci Triumvir’lik ve Caesar Senatus karfl›s›nda güçlü olabilmek için C. korsanlar sorununu mutlaka çözümlemek istiyordu. Bu amaçla üç devlet adam› Triumvir’lik ad› verilen üçlü komisyonu oluflturdular (M. 58-50) bu döneme rastlar. 70 y›l› consul’lü¤üne seçildi. kadar içerilere kadar Ege ve Akdeniz k›y›lar›nda kay›ts›z flarts›z hükmetme yetkisi (imperium proconsulare maius) verildi. Ünite . Ptolemaios taraf›ndan öldürüldü. Caesar ile Kleopatra aras›ndaki iliflki neticesinde bir de çocuklar› oldu. Crassus ile birlikte M.27. Mithradates ile olan savafla çevirdi ve Mithradates’i yenilgiye u¤ratarak.3 Caesar’›n mermer büstü Kaynak: Harris (2003) .Ö. Crassus ile birlikte Sulla anayasas›n› de¤ifltirmek için de çal›flt›. Bu nedenle. Triumvir’lerin birbirlerine destek vermesiyle önemli kararlar al›nd› ve baz› kanunlar ç›kar›ld›. Pompeius’un cesedini almak üzere M›s›r’a geldi¤inde. Korsanlar Ege ve Akdeniz’de terör estiriyorlar ve onlara karfl› herhangi bir güç kullan›lam›yordu.Ö.Ö.Roma: Kuruluflu. Ancak Crassus’un Do¤u Anadolu’da bulundu¤u s›rada Parthlar taraf›ndan Kharrhai’da (Harran) öldürülmesi (M. 67 y›l› Mart ve May›s aylar› aras›nda yürütülen seferlerle Akdeniz korsanlardan temizlendi. 53) ile triumvir’lik son buldu. 66).Ö. Pompeius M›s›r’a kaçt›. ancak Pergamon prensi Mithradates’in yard›ma gelmesiyle kurtuldu. M. 63). M›s›r’dayken Kleopatra’n›n tahta geçmesini sa¤lad›. Gallia’n›n fethi de (M. Pompeius ile karfl› karfl›ya geldi. Pompeius.Ö. karaya ç›kar ç›kmaz M›s›r’da egemenlik süren XIII. M. 48 y›l›nda Caesar. Roma eyaleti yap›ld› (M. Pompeius ve Crassus birlikte hareket etmeyi ve bu sayede daha etkili olabileceklerini umuyorlard›. Roma’n›n Mithradates ile uzun y›llard›r sürdürdü¤ü savafla son noktay› da koydu (M.Ö. Ayr›ca büyük bir ordu ve donanma ile yüklü miktarda ödenek ayr›ld›. Resim 5. Iulius Caesar. s. .Ö. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 87 da da bar›fl› ve düzeni sa¤lad›. Tesalya’da Pharsalos mevkiinde yap›lan savafl› Caesar kazand›.

Ö. 15 Mart 44).Ö. Sulla ve Caesar idi. 46’da on y›l için dictator seçilen Caesar iki y›l sonra (M. ola¤anüstü hallerde üstlenilen ve alt› ay süreli bir memuriyetti. gördüm. Pompeius taraftarlar›n› önce Kuzey Afrika’da Thapsus mevkiinde (M. 43-38 ‹y›llar› Paras›). Kleopatra ve Antonius’a savafl ilân etti. Caesar katilleri olarak bilinen Cassius ile Brutus’u yenilgiye u¤ratt›lar (M.88 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U K›r›m’daki Bosporos Kral› Pharnakes ise Bithynia-Pontos Eyaleti’ni ele geçirme çabas› içindeydi. M. 13 Roma’da Dictatorluk. 42). o¤lu olmad›¤› için ye¤eni AMAÇLARIMIZ Atia’n›n o¤lu Octavianus’u evlat edinmifl ve kendine vâris b›rakm›flt›. Caesar. Octavianus her fleye ra¤men Antonius’u affetmifl ve onu ‹talya’ya legatus (legat) olarak göndermifltir. Caesar’›n. Antonius’un da Do¤u’nun hâkimi oldu¤u kararlaflt›r›lm›flt›r (M. 37-33). Anto- . Do¤u Akdeniz k›y›lar›n› izleyerek M›s›r’dan Kilikia’ya ve oradan da kuzeye yönelerek Zela mevkiine (Zile. Do¤u Makedonia’daki Philippi mevkiinde yap›lan bir savafl bafllatma O N savaflta. D‹KKAT SIRA S‹ZDE ‹kinci Triumvir’lik Caesar’›n öldürülmesinin ard›ndan 18 yafl›ndaki ye¤eni C. Brutus ve Cassius’un da aralar›nda bulundu¤u bir grup taraf›ndan suikast sonucu. Bir süre sonra eski triumvir’ler. Daha sonra Octavianus ile Antonius tekrar karfl› karfl›ya gelmifller ancak Güney ‹talya’daki Brindisi kentinde yap›lan anlaflmayla Octavianus’un Bat›’n›n. Bundan böyle. Fakat o. Her iki taraf da savafl haz›rl›klar›na bafllad›. yendim) sözleriyle ifade etmifltir. Roma’da SIRA faaliyeti bafllam›fl ve 365 gün esas›na dayanan M›s›r takvimi kabul büyük bir imâr S‹ZDE edilmifltir. sonra da ‹spanya’da Munda mevkiinde yenilgiye u¤ratt›¤›n› görüyoruz (M. Caesar’›n öldüS O R rülmesiyle Roma U y›l sürecek yeni bir iç savaflla karfl› karfl›ya kald›. 46).Ö. Anadolu’daki ilk Roma kolonilerinin kuruluflu da Iulius Caesar dönemine rastlamaktad›r. 44) bu kez yaflam boyu dictator seçildi. Octavianus M. Roma’n›n düflman›yd› ve yok edilmeliydi. Kleopatra’n›n yan›na gitti. çok h›zl› hareket ederek Pharnakes’i yenmesini veni. çok geçmeden triumvir’lerin aras› yeniden aç›ld›.Ö.Ö. Caesar.Ö. Nitekim. devlet yönetimindeki görevlerde baz› de¤ifliklikler yapt›. Ancak. Octavianus politik manevralarla Senatus’u ve Roma halk›n› o s›rada M›s›r’da Ptolemaioslar›n Kraliçesi Kleopatra’n›n yan›nda bulunan Antonius’a karfl› k›flk›rtt› ve Roma’da hava tamamen Octavianus lehine döndü. Tokat) geldii ve Pharnakes’i yenilgiye u¤ratt› (M. vici (geldim. Antonius.Ö.Ö. ‹ Bu arada. vidi. Octavianus’un kuvvetleri taraf›ndan kuflat›ld› ve Antonius teslim oldu (M. Caesar. 40). 47).Ö. Antonius ve Octavianus. Böylece Roma devletinin idaresi ikiye bölünmüfl oldu. Octavius (daha sonra Octavianus olarak bilinecektir) Roma’ya geldi. M›s›r’da bulunan kraliçe VII. 57 yafl›ndayken. DicD‹KKAT tatorluk yapan en ünlü iki kifli. Antonius ve Lepidus anlaflmayla triumvir’liklerini yenilediler (M. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Octavianus’un Zaferi Ancak. Antonius ve Lepidus befl y›l için ‹kinci Triumvir’li¤i oluflturdular K T A (M.Ö. Philippi savafl›ndan sonra Octavianus ile Antonius’un aras› aç›ld›. Onun zaman›nda Senatus’un üye say›s› 900’e ç›kart›lm›fl. 45). Bir süre sonra Octavianus. önce Cassius sonra da Brutus intihar etti. Caesar’›n muhalifleri onu yok etmenin f›rsat›n› bekliDÜfiÜNEL M yorlard›. Senatus. O s›rada Perusia ‹NTERNET kentinde bulunan Antonius. öldürüldü (M. Octavianus. Bu üç devlet adam› Caesar’› öldürenlere ve onun karfl›s›nda olanlara karfl› T E L E V ‹ Z Y karar› ald›lar. 31 y›l› consul’ü de seçildi. Bunu haber alan Caesar. 40).Ö.Ö. Birinci Triumvir’lik gizli bir anlaflmaya dayal› olmas›na ra¤men ‹kinci Triumvir’lik anlaflmas›n›n devletin bekas› için yap›lm›fl oldu¤u ilân edildi.

Ö. 29’da Roma’ya döndü. Ünite . 30).Ö. savafla girerse kaybedece¤ini düflündü ve Aleksandreia’ya (‹skenderiye) kaçt› (M. . Adriyatik k›y›s›ndaki Actium (Yun. 30). Octavianus büyük bir törenle M. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 89 nius. Yap›lan çat›flmada Antonius öldürüldü (bir görüfle göre intihar etti). Roma eyaleti yap›ld› (M. M›s›r donanmas›n›n deste¤ine de güveniyordu. Aktion) mevkiinde her iki taraf›n donanmas›n›n taktik ve manevralarla meflgul oldu¤u bir s›rada.Ö. Kleopatra’n›n Caesar’dan olan o¤lu ile Antonius’un o¤lu (Kaisarion) da öldürüldüler. Kleopatra’n›n Octavianus ile anlaflma çabalar› sonuç vermedi. Yunanistan’›n bat›s›nda. 31). Kleopatra ise intihar etti (M. art›k Akdeniz dünyas›n›n gerçek ve tek lideriydi. Kleopatra ile M›s›r donanmas›n›n savafl alan›n› terk etti¤ini gören Antonius.Ö.Roma: Kuruluflu. Octavianus. M›s›r.5. Antonius ve Kleopatra’y› izleyerek M›s›r’a geldi ve Aleksandreia’y› (‹skenderiye) kuflatt›.

çünkü Senatus. ‹talya’da ve Akdeniz’de yay›lmas›n› ve egemenli¤ini.Ö. kaçaklar ve suçlu erkekleri toplayarak kente getirmiflti. M. yüzy›l sonlar›na do¤ru.Ö. Tiber Nehri’nin Roma’ya yak›n olan kesiminde yer alan tepeler iskân edilmeye baflland›. Ancak ç›kan bir tart›flma sonucu Romulus. y›ll›k seçilen ve praetor unvan› tafl›yan iki yüksek devlet memurunun (magistratus veya magistrat) yönetti¤i Cumhuriyet (Res publica) idaresi kuruldu (M. 509 / 8). 4. geniflli¤i de yaklafl›k 240 km’yi bulmaktad›r. 64’te Pontus-Bithynia. ‹kizler delikanl› yafla gelince k›y›ya sürüklendikleri yerde yeni bir kent kurmaya karar vermifllerdi. yak. M. Roma eyaleti yap›ld›. Taras kenti ve Epeiros Kral› Pyrrhosla. uzunlu¤u yaklafl›k 1000 km’yi.Ö. hangi olaylar›n ve halklar›n Roma’n›n kuruluflunda rölü oldu¤unu aç›klayabilmek Latinler.Ö. biny›l›n sonlar›nda) Tiber Nehri’nden güneydeki Campania’ya kadar uzanan Latium bölgesine yerleflti. Samnitlerle. Kartaca Savafllar› ile Sicilya (M. ‹talya’n›n en verimli ovas›d›r. kuzeyde Alp Da¤lar›’n›n hemen güneyindeki Po Ovas›’d›r. 7. ‹spanya (M.Ö.Ö. 146) Roma eyaleti yap›ld›. Italia) ad›n›n kökeni. Yar›madan›n en büyük ovas›. 8. Meclislerden ç›kan tüm kararlar›n Senatus’ta onaylanmas› gerekmekteydi. M. Comitia Curiata ve Comitia Centuriata Cumhuriyet rejiminde de sürdürüldü. 650 km uzunlu¤undaki Po Nehri (Lat.197) ve Afrika (M. Kartacal›larla. güç ve yetki tek bir kifliden (kraldan). yönetim merkezleri ve yöneticilerini aç›klayabilmek Son kral Tarquinius Superbus’un Roma’dan kovulmas›ndan sonra. Antiokhos’la (M. Remus ve Romulus adl› ikiz bebekler bir sepet içine konularak Tiber Nehri’nin sular›na b›rak›lm›fl ve k›y›ya sürüklendikleri yerde difli kurt taraf›ndan emzirilerek büyütülmüfllerdi. Ayr›ca.Ö.Ö. M.Ö. yüzy›l›n›n ortalar›ndan 2. 2. Bir süre sonra. M. Roma’n›n küçük bir kent-devletinden imparatorlu¤a dönüflüm sürecini tart›flabilmek Roma. Makedonlarla ve Seleukos Kral› III. Roma’n›n da aralar›nda oldu¤u birçok Latin yerleflimi. 74’te Bithynia. 30’da M›s›r. yüzy›l›n ortalar›na kadar süren dönemde. Böylece Roma. Etrüsk kent-devletlerine tâbi oldu. A M A Ç 3 A M A Ç 2 A M A Ç 4 .Ö. kökenlerini Troia’ya ba¤l›yorlard›. Romal› ozan Vergilius’un –Ro- ma’n›n ulusal destan› say›lan– Aeneis destan›nda anlat›l›r. ‹talya. olas›l›kla M. ‹talya’ya en yak›n büyük adalar.90 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma’n›n yer ald›¤› ‹talya co¤rafyas›n› betimlemek ‹talya (Lat. biny›l›n bafllar›nda (bir görüfle göre de M. Cumhuriyet idaresinin merkezi durumundayd›. daha Cumhuriyet döneminde Akdeniz’deki imparatorlu¤unu ilân etmifl oluyordu. Apeninler ise yar›madada kuzey-güney do¤rultusunda uzanan da¤ silsilesidir.Ö. M. 1. Remus’u öldürmüfl ve yeni kurulan kenti nüfusland›rmak için haydutlar. Padus) ve kollar› taraf›ndan sulanan ova. 63’te Syria. âdeta bir çizmeyi and›ran biçimde Akdeniz’e uzanan bir yar›madad›r. 241). olas›l›kla ‹talik bir sözcük olan Vitulus’tan gelmekte olup Vitalia’ya (Danalar Ülkesi) dayanmakt›r. devlet hazinesinden (aerarium) sorumlu olan quaestorlar ile dini ifllerden sorumlu Pontifex Maximus da devletin önemli memurlar› aras›ndayd›. Etrüskler de Latium bölgesinin hemen kuzeyine (Etruria) gelip yerlefltiler. Bir Etrüsk kral sülalesi olan Tarquiniuslar Roma’da denetimi ele geçirdi ve Roma’n›n köyden kente dönüflümü h›zland›.Ö. Makedon Savafllar› ile de Makedonya (M. Demir Ça¤›’n›n bafllad›¤› M. Yar›madan›n kuzeyini Alp Da¤lar› s›n›rlamaktad›r. praetor (daha sonra consul) denen iki magistrata geçti. hemen güney ucunda ise Sicilya’d›r.Ö. 146). 190) yapt›¤› savafllar sonucunda elde etti. Roma’n›n ne zaman ve nas›l kuruldu¤unu. Geleneksel inanca göre. yüzy›l bafllar›nda. Roma’n›n kurulufl efsanesi. bat›da Korsika ile Sardinya. Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi yönetimi.Ö. Romal›lar.Ö.

709/708 d. M.Ö.Roma: Kuruluflu. Caesar’›n Pharnakes’i Zela’da yenmesi b. Yetkinin al›nmas› e. Emretme c. Pharsalos b. Roma’da Cumhuriyet idaresi ne zaman kuruldu? a.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan› öldüren afla¤›dakilerden hangisidir? a. Sorumluluk 6. Philippos e. Pompeius’un M. Antiokhos b. 67’de gerçeklefltirdi¤i en baflar›l› ifl afla¤›dakilerden hangisidir? a. vidi. Antiokhos’u Magnesia’da yenmesi 10. Roma tarihindeki “Veni. Makedonia Savafllar› c. Vergilius e. M. Kartaca Savafllar› b. Hannibal’in Romal›lar taraf›ndan yenilmesi d.Ö. M.Ö. Ksenophon b.Ö. Antonius ve Crassus e. 88’de Roma’n›n Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’ni istila edip 80. Pompeius’un Mithradates’i yenmesi c. 609/608 e. Kartaca komutan› Hannibal’i yenmesi e. Ünite . Antigonas c. I. 809/808 c. Samnit Savafllar› e. gördüm. 909/908 b. Ptolemaios 9. Mithradates d. Savunma b. Octavianus ve Pompeius 4. Roma’n›n Antonius ve Kleopatra’ya karfl› üstünlük sa¤lay›p. Pompeius ve Tarquinius b. Roma’n›n ulusal destan› Aeneis kimin eseridir? a. Horatius d. Sicilya Savafl› d. Samnit Savafllar› e. Sulla ve Caesar d.Ö.Ö. Zela Savafl› 8. Zela Savafl› 7. VI. Actium . Philippi d.5. Sicilya’y› Roma eyaleti yapmas› d. Tacitus 3. Makedonia Savafllar› c. Octavianus’un Caesar katillerini öldürmesi 5. Ordu reformu b. Cicero c. vici” (geldim. Cezaland›rma d. Roma siyasetinde kullan›lan “imperium” teriminin anlam› afla¤›dakilerden hangisidir? a. M. sonras›nda M›s›r’› Roma eyaleti yapt›¤› savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Octavianus’un Antonius ve Kleopatra’y› yenmesi e. Zela e. Akdeniz’i korsanlardan temizlemesi c.Ö. 509/508 2. Roma’n›n Orta ‹talya hâkimiyetini ele geçirdi¤i savafllar afla¤›dakilerden hangisidir? a. yendim) sözlerinin söylendi¤i olay›n nedeni afla¤›dakilerden hangisidir? a. Roma’n›n en ünlü dictator’lar› kimlerdir? a. M. Sonras›nda Afrika’n›n Roma eyaleti yap›ld›¤› savafl afla¤›dakilerden hangisidir? a. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 91 Kendimizi S›nayal›m 1. III. Cicero ve Octavianus c. Sicilya Savafl› d. Aleksandreia c. Kartaca Savafllar› b. III. V. M.

hamamlar Roma mühendisli¤inin en baflar›l› örneklerini oluflturur.92 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Roma Yollar› ve Su Kemerleri Romal›lar. e . Yan›t›n›z yanl›fl ise “Mithradates Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Egnatius’un idaresinde inflas›na baflland›¤› için onun ad›yla an›lan bu yol. yüzy›l sonlar›na kadar suyu kuyudan. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Cumhuriyet ‹daresi’in Kurulmas›. Traianus zaman›nda infla edilen su kemeri de imparatorun ad›yla an›lmaktad›r (Aqua Traiana). yüzy›l sonlar›nda infla edilen yollardan biri de Roma’y› Brundisium (Brindisi) Liman›’na ba¤layan 575 km. Romal›lar imparatorlu¤un çeflitli kentlerine. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Cumhuriyet ‹daresi’nin Kurulmas›. 98117) zaman›na kadar Roma’da on su kemeri infla edilmiflti. bölgelerine ve eyaletlerine ulafl›m› sa¤lamak için daha önceden olmad›¤› kadar genifl bir yol a¤› meydana getirmifllerdi. ‹mparatorlu¤un hemen bütün eyaletlerinde kentler su ihtiyaçlar›n› su kemerleriyle kaynaklardan getirilen suyla sa¤l›yorlard›. Adriyatik k›y›s›ndaki Dyrrhakhion’dan (bugün Durres) bafllay›p. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Pompeius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Roma’n›n Kurulufl Efsanesi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. uzunlu¤undaki Via Appia idi. Yer yer farkl›l›klar olsa da ortalama 6 m. Yönetim fiekli ve Kurumlar” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 4. Makedonya Eyaleti proconsul’ü (valisi) G. Özellikle tonoz ve kemeri s›k kullanarak arazi flartlar›n›n elveriflli olmad›¤› veya inflaat›n gerçeklefltirilmesinin zorunlu oldu¤u yerlerde bile inflaat sorunlar›n› pratik bir flekilde çözdüler. tiyatrolar. su kemeri (ve yukar›da bahsetti¤imiz ayn› tarihte infla edilen Roma yolu Via Appia da) onun ad›yla an›ld›.Ö.Ö. ‹nflaat. ‹mparator Traianus (M.Ö. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. su kemerleri. b 10. M. 4. Yollar. mühendislik alan›nda oldukça ilerlemifllerdi. b 6. M. c 9.Ö. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dictator Sulla ve reformlar›” ile “Birinci Triumvir’lik ve Caesar” konular›n› yeniden gözden geçiriniz.S. d 7. Censor Appius Claudius Caecus’un idaresinde gerçeklefltirildi¤i için. Mesafe veya mil tafllar› flekil de¤ifltirerek (fakat ayn› amaçla). M. Byzantion’a (bugün ‹stanbul) kadar ulafl›yordu. geniflli¤indeki yolun uzunlu¤u 1000 km. kaynaktan veya sarn›çlarda biriktirilen ya¤mur suyundan sa¤layan Romal›lar. Yönetim fiekli ve Kurumlar” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. imparator veya vali ad›n›n da yaz›l› bulundu¤u mesafe tafllar› vard›r. Bunlar›n üzerinde gidilecek yere olan uzakl›k veya ne kadar mesafe kald›¤›na iliflkin k›sa bir bilgi bulunurdu. 312’de ilk su kemeri Aqua Appia’y› infla ettiler. Roma ‹mparatorlu¤u döneminde ulaklar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Octavianus’un Zaferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz 2. 2. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Samnit Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz.’nin üstündedir. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Birinci Triumvir’lik ve Caesar” konusunu yeniden gözden geçiriniz. üzerinde gidilecek alana uzakl›¤› belirten yer ad› ve km. Romal›lar su kemerleri inflas›nda da önemli ilerleme katetmifllerdi. yaklafl›k 1000 km uzunlu¤unda bir yolu (diyelim ki ‹stanbul-Adana aras›) atla yaklafl›k bir haftada katedebiliyorlard›. yüzy›lda infla edilmifl olan Via Egnatia’y› gösterebiliriz. Roma’n›n egemen oldu¤u Akdeniz dünyas›n›n çeflitli bölgelerinde su kemerlerini görmek mümkündür. Romal›lar infla ettikleri yollar üzerine belirli aral›klarla sütun gibi yuvarlak formda mesafe tafllar› da (mil tafl›) yerlefltirmiflti. a 8. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Kartaca Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. bat›-do¤u do¤rultusunda. Bir di¤er önemli Roma yolu için M. a 5. M. c 4. d 3. cinsinden rakamlar›n yer ald›¤› metal levhalar fleklinde günümüz karayollar›nda da halen kullan›lmaktad›r. 312’den.Ö.

‹plikçio¤lu. The Cambridge Ancient History.. Conell. S›ra Sizde 2 ‹kizlerin adlar› Remus ve Romulus olup. 8. 9. ed.. Cambridge. ‹stanbul. T.Ö. ed. Londra-New York. The Cambridge Ancient History. ‹stanbul Üniversitesi. vol. E.E. The Beginnings of Rome. S›ra Sizde 3 Cumhuriyet döneminde Roma Devletinin bafl›nda eflit yetkiye sahip iki consul vard›r. Routledge. The British Museum Concise Introduction. (2004). Cambridge University Press. Roma Tarihi’nin Anahatlar›. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Harris (2003). I. K›s›m: Menflelerden Akdeniz Havzas›nda Hakimiyet Kurulmas›na Kadar. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. A. The Cambridge Companion to the Roman Republic. 146-43 BC. A.Garland. Rome and the Mediterranean to 133 BC. S›ra Sizde 4 Müttefik kentlerde yaflayanlar. B.000 Romal› ve ‹talya kökenli insan›n öldürülmesi (M. (2008). vol. Cambridge. Tekin. H. Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (c. (1990). O. (1953). N. K›s›m: Cumhuriyet. 1000-264 BC). (2007). ç›kan tart›flmada Romulus Remus’u öldürmüfl ve tek bafl›na Roma’n›n ilk kral› olmufltur. History of Ancient Greece. ‹letiflim Yay›nlar›.. Türk Tarih Kurumu. Cambridge University Press.H. Crook. Atlan.. Ancient Rome. . S. Londra. L.Roma: Kuruluflu. Dillon. (2005). Oxon. A. vd. (1994). (1997). kendilerinin de Roma vatandafl› olarak kabul edilmesini istiyorlard›. Rawson.5. Roma Tarihi I. S›ra Sizde 5 Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’nde 80. H. Cambridge. Ramage. Ünite .A. J. The Last Age of the Roman Republic. M. Ankara. cilt: Cumhuriyet. Demircio¤lu. I.J. ‹stanbul. Londra. Krall›k ve Cumhuriyet Dönemleri 93 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma’n›n son kral› Etrüsk kökenli olup ad› Tarquinius Superbus idi. Flower. Edebiyat Fakültesi Bas›mevi. Ancient Rome from the Early Republic to the Assasination of Julius Caesar. Cambridge University Press. (1970).I. -Ramage. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Astin. Lintott. Routledge. 88). ‹stanbul.

Roma’da imparatorluk dönemine geçifl ve yeni yönetim fleklinin karakteristik özelliklerini aç›klayabilecek. ‹lk Roma ‹mparatoru Augustus’un imparatorlu¤u nas›l yeniden organize etti¤ini ve faaliyetlerini aç›klayabilecek. Anahtar Kavramlar • • • • Senato Roma kolonileri Iulius-Claudius Hanedan› Flavius Hanedan› ‹çindekiler Hellen ve Roma Tarihi Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iul›us-Claud›us Hanedan›’ndan Flav›us Hanedan›’na • IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI • DÖRT ‹MPARATORLAR YILI • FLAVIUS HANEDANI .6 Amaçlar›m›z • • • • Principatus ‹mparatorluk Augustus Pax Romana HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Iulius-Claudius ve Flavius hanedanlar›n› aç›klayabileceksiniz.

31) ve nihayette M›s›r’a kaçan M. 27-M. SIRA S‹ZDE Roma.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na IULIUS-CLAUDIUS HANEDANI Augustus (M.Ö. ‹mparatora ba¤l› eyaletlerin bafl›nda kendisinin atad›¤› legatus’lar (legati SIRA S‹ZDE augusti veya legatus augusti propraetore) bulunurken. 27’de tüm askeri gücün lideri anlam›na gelen baflkomutan (imperator) unvan›yla birlikte “augustus” S O U (kutsal) unvan› da verdi.K clementia (merha‹ T A P met).Ö. Senatus’a ba¤l› eyaletlerin bafl›nda proconsul’ler (valiler) vard›. Augustus’un Roma’n›n en AMAÇLARIMIZ büyük ve tek lideri olarak kabul edilip onurland›r›lmas›yla. K›br›s) idaresini kendi üzerine ald›. Iulius Caesar’›n ye¤eni (daha do¤rusu ye¤eni Atia’n›n o¤lu) ve yasal mirasç›s› olan Octavius’un. Kleopatra’y› Yunanistan’›n bat›s›ndaki Actium mevkiindeki deniz savafl›nda kaçmaya zorlam›fl (M. Augustus ad› sonraki Roma imparatorlar› taraf›ndan da unvan olarak kullan›ld›. üzerinde imparatorun dört önemli erdeminin yani virtus (cesaret). Di¤er bir deyiflle “eflitler aras›nda birinciydi” (primus inter pares). 44’te öldürülmesinin ard›ndan onun intikam›n› almak ve devlet yönetimini ele geçirmek için yapt›¤› mücadeleye bir önceki ünitede de¤inilmiflti.Ö. Antonius ve Kleopatra’y› izleyerek onlar› kesin yenilgiye u¤ratm›flt› (M. 14) 23 Eylül 63’te Roma’da dünyaya gelen Augustus’un imparator olmadan önceki ad› Gaius Octavius idi. day›s›n›n M. Octavianus kendisini “birinci yurttafl” (princeps) olarak kabul ediyordu. Bu unvan kendisiyle öylesine bütünlefltiR ki âdeta onun ad› oldu. Augustus.Ö. M. di¤erleri Senatus’un idaresinde kald›. hangi savaflla son Hellenistik Krall›k olan Ptolemaioslar›n egemenli¤ine son verdi? 1 SIRA S‹ZDE Actium zaferi.Ö. Syria. askeri birliklerin (lejyon) bulundu¤u eyaletlerinK (‹spanya. 30). Octavius (Octavianus).S.Ö. Bu arada Roma takviminin alt›nc› ay› olan Sextilis’in ad› da Augustus (A¤ustos) olarak de¤ifltirildi. Senatus. Cilicia. GalliD‹ KAT a. 23’te tribuni‹NTERNET DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . M›s›r’dan Roma’ya dönen Octavianus’a M. son olarak. iustitia (adalet) ve pietas (dindarl›k) sözcüklerinin kaz›narak yaz›lm›fl oldu¤u alt›n bir kalkan da (clipeus virtutis) Curia’ya (Senatus) ithaf edildi. Marcus Antonius ile M›s›r’daki Ptolemaios Krall›¤›’n›n kraliçesi VII. Senatus’un Octavianus’u büyük yetki ve onursal payelerle donatm›fl olmas›na‹ Z Y O N T E L E V ra¤men. evinin kap›s› iki defne dal› ile mefle yapraklar›ndan yap›lm›fl bir çelenkle (corona civica) süslendi. Octavianus’u Roma dünyas›n›n ve Akdeniz’in tart›flmas›z lideri DÜfiÜNEL‹M yapt›. Augustus’a.

Bu yüzden askerlerin say›s›nda indirime gidildi. M. görevi. orduya eskisi kadar gerek duyulmuyordu. bir bölümü emekliye sevkedilerek kendilerine toprak verildi.Ö. principatus/imparatorluk idareD‹KKA si bafllad›. Muhaf›z Alay›’n›n görev yeri Roma idi. Galatia kral› Amyntas’›n öldürülmesi üzerine Galatia’n›n Roma eyaleti yap›lmas› (M. D‹KKAT Augustus’la birlikteTRoma’da Cumhuriyet idaresi kapand›. Augustus dönemi bir bar›fl dönemi oldu¤undan ve iç savafllar art›k geride kalm›fl bulundu¤undan. Ancak meclis. ancak üye say›s› giderek azalt›ld›. Muhaf›z Alay›’n›n bafl›ndaki kiflinin un- . Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). M. Varus komutas›ndaki Roma birli¤inin Teutoburg Orman›’nda Germanlarca pusuya düflürülüp yok edilmesi (M.Ö. 140. Arabia’n›n Roma’ya ba¤lanmas› (M. Böylece Augustus ile birlikte. Sikkenin AMAÇLARIMIZ Augustus’un sikke AMAÇLARIMIZ üzerinde yazan CAESAR. 12’de Pontifex Maximus‹ M (Devlet Dininin Lideri). ayr›ca. Syria (Suriye) ve Iudaea’n›n (Eski Filistin’in güneyi) Roma eyaleti olmas›n› sayabiliriz. güç art›k imparatora geçmiflti. Atl› s›n›f› üyelerinden yararlanma kapsam› geniflletildi. maafl ba¤land›. SIRA S‹ZDE SIRA Resim 6. eski gücünü kaybetmiflti. 14). Trakya’da vasal bir krall›k kurulmas›. imparatoru ve saray› korumakt›. Augustus’un day›s› K lulius Caesar’dan ‹ T A P dolay› tafl›d›¤› bir add›r ve bundan böyle unvan olarak T Eda V ‹ Z Y O N L E kullan›lacakt›r. ‹NTERNET K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Augustus M. kendisine ba¤l› “Praetorlardan oluflan bir Muhaf›z Alay›” (Praetoriani) kurdu.96 SIRA S‹ZDE Hellen ve Roma Tarihi DÜfiÜNEL‹M S O R U SIRA S‹ZDE cia potestas (tribunus’luk yetkisi ve ayr›ca veto hakk› da) ve imperium maius proconsulare (Senatus eyaletlerinin idaresine müdahale edebilme) yetkisi. Bu dönem.Ö. Buralarda bulundu¤u s›rada baz› düzenlemeler yapt›. Augustus zaman›ndaki di¤er baz› önemli olaylar aras›nda.Ö. Senatör olabilmek için 1 milyon sestertius’luk bir servete sahip olmak gerekiyordu. res. Atl›lar›n prestiji artt›. 24 y›l› bafl›nda Roma’ya döndü. varl›¤›n› korumas›na ra¤men.1 S‹ZDE portresi. 25). Augustus zaman›nda Senatus’un itibar› artt›. Principatus (princeps’ten) dönemi bafllam›fl oluyordu.Ö.Ö. Dominatus olarak adland›r›lan baflka bir idaS O R U re fleklinin bafllayaca¤› Diocletianus’a kadar bu flekilde devam etti. Augustus. 9). isyan eden kabileleri boyunduruk alt›na ald›.Ö. M. 24). 2’de de Pater Patriae (Vatan›n BaDÜfiÜNEL bas›) unvanlar› verildi. 27 y›l› yaz›nda Roma’dan ayr›larak yaklafl›k olarak bugünkü Fransa ve Belçika topraklar›na denk düflen Gallia’ya (Galya) ve ard›ndan da Hispania’ya (‹spanya) gitti. Bosporos Krall›¤›’n›n Roma’ya ba¤l› vasal krall›k yap›lmas› (M.Ö.

saraydakiler -silah tafl›malar›na ra¤men. Böylece kar›s› Livia’n›n önceki evlili¤inden olan üvey o¤lu Tiberius. Taht entrikalar›ndan rahats›z olan Tiberius. Böylece Tiberius. Ancak bir süre sonra Lucius ve Gaius’un iki y›l arayla ölmeleri üzerine Augustus. Gaius ve Lucius’u evlat edindi. Yak›lan cesedin külleri yak›ndaki büyük mausoleum’a (mozoleye) konuldu. M. Onlar›n yerine k›z kardefli Octavia’n›n o¤lu Marcellus’u vâris olarak seçti ve onu k›z› Iulia ile evlendirdi. Önceleri taht›n vârisinin kendisinin de mensup oldu¤u Iulius soyundan olmas›n› istiyordu. Cesedi Roma’ya getirildi ve Campus Martius’ta görkemli bir cenaze töreni düzenlendi. • Lykaonia’da: Colonia Iulia Felix Gemina (Lystra) • Galatia’da: Colonia Iulia Augusta Felix Germenorum (Germe) • Kilikia’da: Colonia Iulia Augusta Felix Ninica • Troas’ta: Colonia Augusta Troadensim (Alexandria Troas) • Mysia’da: Colonia Gemella Iulia Pariana (Parium) • Bithynia’da: Colonia Iulia Concordia Apamea (Apamea . Praetor’lardan oluflan Muhaf›z Alay›’n›n komutan› anlafl›lmal›d›r. dul kalan k›z› Iulia ile evlendirdi. M.Ö. ‹ktidar› zaman›nda yapt›¤› baflar›l› icraatlar› (Res Gestae) kaleme ald›. Colonia Iulia Augusta Felix Cremna (Cremnensium). Colonia Iulia Augusta Olbesena (Olbasa). Roma taht›n›n en güçlü vârisi oldu.6. Augustus. Colonia Iulia Augusta Parlais. tunç direklere yaz›l› olan bu icraat yaz›t› kendisi için yapt›rd›¤› mezar an›t›n›n (mausoleum) girifline konuldu. Augustus en büyük iki erkek çocu¤u. 76 yafl›nda. Colonia Iulia Augusta Comama (Comamenorum). 14 yaz›nda Tiberius ile birlikte Roma’dan ayr›larak Beneventum’a do¤ru yola ç›kt›. Üçüncü evlili¤inde. Tiberius’u evlat edinerek ona 10 y›ll›¤›na tribunica potestas yetkisi verdirdi (M. Augustus döneminde (ve bir k›sm› Augustus öncesinde) Anadolu’da kurulan baz› kolonileri flöyle s›ralayabiliriz: • Pisidia’da: Colonia Caesarea (Antiochia). Bir kopyas› da Ankara’da Hac› Bayram Cami’nin bulundu¤u yerdeki Roma-Augustus Tap›na¤› duvar›na kaz›nm›fl olarak yer almaktad›r. Agrippa ve Iulia’n›n üç erkek. Cumhuriyet Dönemi’nde oldu¤u gibi. Augustus Agrippa’y› kar›s›ndan ay›rarak k›z› Iulia ile evlendirdi.S. imparatorluk topraklar›n› kontrol alt›nda tutabilmek ve emekli olan askerlere (veterani) toprak verebilmek için. bir anlamda Gaius ve Lucius’un hamisi oluyordu.Myrlea) Augustus. Marcellus’un bir süre sonra ölmesi üzerine. Bu da Augustus’un Marcellus’u istemedi¤ini gösteriyordu. siyasi yaflamdan ayr›larak Rhodos’a çekildi. M. Praetor praefectus’u dendi¤inde.sivil k›yafetliydiler. Augustus’un çocu¤u olmad›¤›ndan kendisinden sonra Roma taht›na geçecek kiflinin kim olaca¤› bir sorun olmufltu. 12’de Agrippa öldü. 4). 23’te Augustus ciddi olarak hastalan›p ölece¤ini düflündü¤ünde iktidar yüzü¤ünü Marcellus’a de¤il fakat en yak›n dostu Agrippa’ya verdi.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 97 van› ise praefectus’tu. iki de k›z çocuklar› oldu. Augustus bir de itfaiye alay› (Cohortes vigilium) kurdu.Ö. imparatorlu¤un çeflitli bölgelerinde koloniler kurdu. Ünite .S. ancak Capri Adas›’na yaklaflt›klar›nda hastaland› ve 19 A¤ustos 14’te. Campania’daki Nola’da hayata veda etti. Roma içindeki praetor muhaf›zlar› z›rhl› görev yaparken. kar›s› Livia’n›n önceki kocas›ndan olan iki erkek çocu¤u (Tiberius ve Drusus) kendisine vâris göstermek istemiyordu. Bu s›rada 70 yafl›na yaklaflan Augustus art›k devlet ifllerinde fazla yer almamaya bafllad›. kar›s› Livia’n›n o¤lu Tiberius’u kar›s›ndan ay›rarak. . Augustus.

Her fleyin düzgün gitti¤i bir anda. bunlar ayr›ca ücretlerinde bir art›fl beklentisi içindeydiler. Caesar ve Augustus’la devam eden Iulius (Julius) soyu. Nitekim Seianus. 16 Kas›m 42’de Roma’da dünyaya geldi. 31 y›l› consul’lu¤ünü Tiberius ile paylaflt›. 33 y›l önce Karrhai’da (Harran) Crassus’un Parthlar taraf›ndan yenilgiye u¤rat›lmas› sonucu kaybedilen sancaklar›n geri al›nmas› zaferinde bizzat bulunmufltu. Augustus’un ölümünden sonra tahta geçen Tiberius’un ilk ifli Senatus’tan Augustus’un tanr›laflt›r›lmas› (divus) karar›n› ç›kartmak oldu. ileride Roma taht›na geçmesine yönelik önemli bir iflaretti. baflar›lar elde etmiflti. imparatorun izni olmadan M›s›r’a gitmek mümkün de¤ildi. Tiberius’un Roma’daki siyasal entrikalardan huzursuz oldu¤u için Capri Adas›’na çekilmesiyle Praetor Praefectus’u Seianus’un Roma’daki gücü daha da artm›flt›. kendisinden sonra tahta kimin geçece¤i sorununu da beraberinde getirmiflti. Ren bölgesine (Afla¤› Germania) evlatl›k edindi¤i ye¤eni Germanicus’u gönderdi. Roma taht›na geçmek için türlü entrikalarla Tiberius’un ailesini ve yak›nlar›n› onun çevresinden uzaklaflt›rd›.98 Hellen ve Roma Tarihi Tiberius (M. Taht için düflünülen Gaius ve Lucius’un zamans›z ölümleri Tiberius’a Roma’n›n ‹mparatoru olma f›rsat›n› verdi. 14 Eylül 23). Augustus taraf›ndan gönülsüzce Roma taht›n›n vârisi yap›lm›flt›. yani Augustus’un üvey o¤luydu. Augustus zaman›nda pek çok askeri sefere kat›lm›fl. Antiokheia’da (Antakya) öldü. Germanicus M. Germanicus ise Ren bölgesindeki ayaklanmay› güçlükle bast›rd› ve daha sonra bölgede kalarak Germanlara karfl› seferler gerçeklefltirdi (M. en büyük tehlikenin Germanicus’un dul kar›s› Agrippina (Büyük) ve çocuklar› Nero Caesar ile Drusus Caesar oldu¤u fikrini afl›l›yordu. Germanicus’un ölümü Roma taht› için gözlerin Drusus’a çevrilmesine neden oldu. Agrippina ve Nero Caesar’› tutuklatarak adalara sürgüne gönderdi. Ancak. Pannonia’ya o¤lu Drusus’u. rivayete göre Piso taraf›ndan zehirletilmiflti. Augustus’un ölüm haberini alan Pannonia ve Ren bölgesindeki lejyonlar k›p›rdanmaya bafllad›lar. 26 May›s 17’de büyük bir zafer alay› eflli¤inde Roma’ya giren Germanicus. Ancak. Seianus. Drusus’un.S.S. 17). Ancak Germanicus’un ölümünden birkaç y›l sonra o da Roma’da öldü (M.S. Tiberius. Cantabria. ‹ktidar› boyunca Augustus’un politikas›n› sürdürmeye çal›flan Tiberius gerçekte askeri deneyimi olan biriydi.S.Ö. Bu. do¤uda Parthlarla yap›lan savafl ve yürütülen diplomasi sonucu. Kilikia ise Syria Eyaleti ile birlefltirildi. ertesi y›l Tiberius ile consul’lü¤ü paylaflt›. Böylece.S. Germanicus büyük yetkilerle bu sefer Do¤u’ya gönderildi. 14-16). Germania ve Illyricum’da savaflm›fl. Drusus. Pannonia’daki kar›fl›kl›¤›n üstesinden geldi. kendisini savunmas› için mahkemeye ça¤r›ld› ve bask›lara dayanamayarak intihar etti. 14-37) Tiberius Claudius Nero ile Livia Drusilla’n›n o¤lu olan Tiberius. Ancak. Seianus’un entrikalar› Germanicus’un annesi An- . kendi kar›s› Livilla ve sevgilisi Seianus taraf›ndan zehirlenerek öldürüldü¤ü sekiz y›l sonra ortaya ç›kt›. k›sa süre önce atanm›fl olan Syria valisi Gnaeus Piso ile aralar›nda (Germanicus’un M›s›r’a gitmesi yüzünden) ciddi bir anlaflmazl›k ç›kt›. M. Tiberius.S. Kappadokia ve Kommagene eyalet yap›ld› (M. M. ‹mparatora. Piso. Pannonia. 10 Ekim 19’da. Tiberius. Bu nedenledir ki. Bu arada Do¤u’da da kar›fl›kl›klar vard› ve bu kar›fl›kl›klar›n üstesinden gelinmesi gerekiyordu. iktidar› Claudius soyuna b›rakm›fl oluyordu. Nitekim Augustus’un ölümüyle de Roma taht›na geçti. Augustus’un üçüncü efli Livia’n›n önceki eflinden olan çocu¤u idi. Tiberius. Augustus’un erkek çocu¤unun olmamas›. Germanicus’tan pahal›ya mal olan bu seferleri kesmesini istedi ve onu geri ça¤›rd›. Hatta. Drusus Caesar ise Roma’da hapishaneye kondu. çünkü. Iulius ailesi ile Claudius ailesi Iulius-Claudius sülalesi ad› alt›nda tek bir sülale olarak an›lmaktad›r.

önce Seianus’u praetor praefectus’lu¤undan alarak bu görevi yak›n dostu Macro’ya verdi. Capri Adas›’na çekildi¤inde Caligula ile Tiberius Gemellus’u ortak vâris tayin etmiflti. praetor praefectus’u Macro’nun da deste¤iyle Caligula. yak›nlar› ve yandafllar› da ayn› ak›bete u¤rad›. yani Gaius Caesar’› kullanm›flt›r. henüz 34 yafl›nda bir çocukken aya¤›na giydi¤inden kendisine caligula (küçük çizme veya çizmecik) lâkab› tak›lm›flt›. Caligula bu ata o kadar önem veriyordu ki koflum tak›mlar›nda en de¤erli mücevherler ve ipek kumafl kullan›l›yordu. ‹mparator. 16 Mart 37’de Misenum’daki villas›nda 78 yafl›nda öldü. Seianus hemen tutukland› ve daha Tiberius’un emri gelmeden öldürüldü (M.6. cesedi caddelerde sürüklenerek halk taraf›ndan parçaland› ve Tiber Nehri’ne at›ld›.S. Nitekim. Kardefli Gemellus ve Praetor Praefectus’u Macro da öldürüldüler. öldürülece¤inden korkuyordu. Bu kamplarda.S. 37-41) Germanicus ile Büyük Agrippina’n›n üçüncü çocuklar› olan Caligula’n›n as›l ad› Gaius Iulius Caesar Germanicus idi. Tiberius. Ancak. annesi ve kardeflinin cesedinin küllerini Roma’ya getirip Augustus Mausoleum’una koydurdu. Caligula. Hastal›¤›n zihinsel ve sinirsel bir araz b›rakt›¤› düflünülüyordu. kendisini her fleyin üstünde görüyordu. Tiberius son y›llar›n› Capri Adas›’nda geçirmifl devlet iflleriyle yo¤un olarak ilgilenememiflti.S. askerlerin giydi¤i caligae denen çizmeleri. Günümüz tarihçileri de onu halen lâkab›yla anmakta ve bu yüzden daha çok lâkab›yla. art›k hissedilir bir megalomani tüm benli¤ini kaplam›flt›. Nitekim. Baz› aile dostlar›na ve büyükannesi Antonia’ya onursal unvanlar verdirdi. Yapt›¤› icraatlar›n hiçbir mâkul taraf› bulunmuyordu. Senatus taraf›ndan princeps yani imparator ilân edildi. Bu arada hapiste olan Agrippina. Bu duygu ve düflüncelerle. Tiberius Gemellus ise o s›rada 16 yafllar›nda bir çocuktu. Böylece. Birçok muhalifi oldu. Caligula’n›n 25 yafl›nda olmas›. imparator olduktan sonra her zaman resmi ad›n›. Caligula’n›n bebekli¤i ve çocuklu¤u babas›yla birlikte Ren bölgesindeki askeri kamplarda veya ordugâhlarda geçmiflti. 31). yani Caligula olarak tan›nmaktad›r. Senatus’u ve senatörleri de küçümsüyor. o s›ralar 73 yafl›nda olan Tiberius her ikisini de meflru mirasç›s› olarak ilân etti. Caligula (M. Ancak imparator olduktan 6-7 ay kadar sonra (Ekim ay›nda) Caligula a¤›r bir hastal›k geçirdi. Onu tan›yanlar›n yazd›klar›na göre iyilefltikten sonra farkl› bir karaktere bürünmüfltü. Nero Caesar ve Drusus Caesar da birkaç y›l içinde öldü. Kendisine destek olan praetor’lar› ödüllendirdi. ‹ki aday vard›: Germanicus’un hayattaki tek o¤lu Gaius (Caligula) ve torunu Tiberius Gemellus. Seianus’un gücü k›r›lm›fl oldu. Tiberius M. Ancak. geride sadece Germanicus ve Agrippina’n›n en küçük o¤ullar› Gaius (Caligula) kald›. tahta en yak›n aday›n Caligula oldu¤unun iflaretiydi. verece¤i ziyafet için misafirleri onun ad›na davet ediyor ve atla beraber yemek yeniyordu. Caligula. Kendisine suikast tertipleyen Lepidus ve taraftarlar› da feci flekilde öldürüldü. çevresinde tehlike olarak gördü¤ü kiflileri birer birer öldürttü. Seianus’un ailesi. Tiberius öldü¤ünde Gemellus’un 18. Önceki imparator Tiberius. Yemi . Arenalarda kanl› gladyatör ve vahfli hayvan gösterileri s›kça düzenlenmeye baflland›.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 99 tonia’n›n Tiberius’a gönderdi¤i uyar› mektubuyla bozuldu. Kendisinden sonra tahta kimin geçece¤i hâlâ meçhuldu. Caligula’ya ait en ilginç öykülerden biri de “Incitatus” (h›zl›) adl› yar›fl at›na iliflkin oland›. daha sonra Seianus’a olan güvensizli¤ini ve kuflkusunu dile getiren mektubu Senatus’ta okuttu. Tiberius. taht›n vârisi olarak o s›rada 23 yafllar›nda bulunan Gaius (Caligula) görülüyordu. Ancak. Kendisini sürekli tehlike alt›nda hissediyor. bafllang›çtaki ›l›ml› yönetimi sonradan kat›laflm›flt›. Ünite .

Claudius. Palatinus Tepesi’ndeki saray›n alt›nda yer alan bir koridordan geçerken. ‹ktidardaki pozisyonunu sa¤lam tutabilmek ad›na ya- . bu seferine ve özellikle Britannia’y› istilas›na iliflkin. Bir yandan principatus’tan cumhuriyet idaresine dönülmesi tart›fl›l›rken öte yandan praetor’lar Iulius-Claudius sülalesine men-sup bir kifliyi tahta geçirmenin yollar›n› ar›yorlard›. Caligula’n›n bu çok sevdi¤i at›n› consul yapaca¤› bile söyleniyordu! Olmaz denilen fleyleri yapmak istiyordu. ‹mparatora karfl› olanlar onu yok etmek için zaman kolluyordu. Lykia (M.S. ye¤eni Caligula’n›n katillerini cezaland›rmak oldu. Napoli körfezinde Baiae’den Puteoli’ye uzanan ve gemilerin yan yana dizilmesiyle oluflturulan bir köprü bile infla ettirdi ve bir at arabas› üzerinde olanca h›z›yla bir uçtan öteki uca geçti. su kemerleri. hatta Britannia’y› istila etmek istedi. Sarayda bir yerlere gizlenmifl olan Caligula’n›n amcas› Claudius (tam ad› Tiberius Claudius Nero Germanicus) praetor muhaf›zlar› taraf›ndan görüldü ve do¤ruca praetor’lar›n kamp›na götürülerek ayn› gün imparator ilân edildi. Messalina haris yarad›l›flta ve k›skanç biriydi.000 sestertius ba¤›fllad› (donativum). baz›lar›na göre. Praetor Praefectus’u Cassius Chaerea’n›n bafl›n› çekti¤i bir grup. yo¤un bay›nd›rl›k faaliyetlerine imza att›: Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. Claudius’un Messalina’dan bir o¤lu oldu. 41-54) Caligula’n›n öldürülmesi. Dört evlilik yapan Claudius’un iyi yanlar› da vard› kuflkusuz. Caligula M. Claudius.S. Tiberius’un hazinede b›rakt›¤› büyük miktarda paradan eser kalmam›flt›.S. imparatora suikast düzenledi. “askerlerine Manfl k›y›s›nda istiridye kabuklar› toplamalar›n› emretmesi” d›fl›nda net ve kesin bilgiler mevcut de¤ildir. 50 yafl›nda Roma taht›na ç›kan Claudius. Roma taht›na kimin geçece¤i sorusunu bir an için yan›ts›z b›rakm›flt›. Ancak bu kaos çok geçmeden afl›ld›. imparatorlu¤unu borçlu oldu¤u praetor’lar›n herbirine 15.S. yollar ve Ostia Liman›’n›n inflas› gibi.100 Hellen ve Roma Tarihi alt›n kapta sunuluyor ve hiçbir lüksten kaç›n›lm›yordu.S. 43).S.S. kar›s› ve k›z›yla birlikte sald›r›ya u¤rayarak feci flekilde öldürüldü. 42). 40 y›l› yaz›nda Roma’ya döndü.S. Etrüsk ve Kartaca tarihi hakk›nda kitaplar yazm›flt›. ancak s›k› önlemler al›nd›¤› için bu suikast giriflimleri etkisiz hale getirildi. Caligula.S. Sa¤l›kl› bir fiziksel görünümü olmad›¤› gibi toplum içinde rahat hareket edemeyen. ayn› ak›bete u¤ramamak için önlemler almay› da ihmal etmedi. 10’da Lugdunum’da (Lyon) do¤mufltu. Bütün bunlar onun halk›n içine yeterince ç›kmas›na engel oldu. Claudius’un yapt›¤› ilk ifllerden biri. Dört evlilik yapan Claudius’un üçüncü kar›s› Messalina. Roma halk›na yapt›¤› kötülüklerin bedelini ödemiflti. hatta Roma / Latin alfabesine kazand›rd›¤› birkaç yeni harf de vard›. Yine de baz› suikast giriflimleri oldu. 39’da Germania ve Gallia’ya sefer yapt›. 37’de onu senatör ve consul yapm›flt›. Nitekim. Britannia (M. Claudius (M. içe kapan›k bir ruh yap›s› vard›. ‹sraf›n sonu gelmiyordu. M. konuflma s›ras›ndaki peltekli¤i anlafl›lmas›n› zorlaflt›r›yordu. oldukça iyi bir iç ve d›fl politika izledi. öyle ki. 43). 24 Ocak 41’de. Caligula’n›n zehir deposunu bile yok etti. Onun zaman›nda Mauretania (M.Ö. entrikalar› sayesinde kötü bir üne sahip oldu. 46) eyalet haline getirilerek Roma topraklar›na kat›ld›. Yine de ye¤eni Caligula M. Bir tören dönüflü. Baz› yazarlara göre Caligula M. Nero Drusus ile Genç Antonia’n›n çocu¤u olan Claudius M.S. 44) ve Trakya (M. Günümüze kalmam›fl olsa da Roma. Iudaea (M. Ancak. Hatta. Suikastin lideri Praetor Praefectus’u Cassius Chaerea ve onunla beraber hareket eden baz› kifliler öldürüldü. Claudius.

Claudius’un efli Agrippina’n›n türlü entrikalarla yaflça küçük olan Claudius’un öz o¤lu Britannicus’u ikinci plana iterek. bu nedenle Nero onun deste¤ini de al›yordu. Stoac› filozof Seneca’n›n da Nero’nun e¤itiminde pay› büyüktü. Bu nedenle annesi Agrippina’y› çevreSIRA S‹ZDE sinden uzaklaflt›rd›.S. Ancak. Ünite . Agrippina.S. annesinden de çekiniyordu. Evli olmas›na ra¤men sevgilileri de eksik olmuyordu. Nero. imparator ilân edildi¤inde henüz on yedi yafl›nda bir delikanl› oldu¤undan devletin idaresi gerçekte annesi Agrippina’n›n elindeydi. imparator seçilmesinin an›s›na. Agrippina’n›n önceki evlili¤inden L. Claudius öldü¤ünde 64 yafl›ndayd›. mantar yeme¤ine koydu¤u zehirle kocas› Claudius’u öldürdü (M. kocas› Claudius’u kendi o¤lunu manevi o¤lu olarak kabul etmesi için ikna etti. bu uygulama neredeyse bir gelenek haline gelmiflti. Ve.S. 15 Aral›k 37 y›l›nda Latium bölgesinde küçük bir sahil kasabas› olan Antium’da (bugünkü Anzio) do¤mufltu. Yine de Britannicus yafl›yordu ve taht için bir tehdit idi. Bu gelene¤in. Domitius Ahenobarbus adl› bir o¤lu vard›.S. Seneca ile Praetor Praefectus’u Burrus devlet idaresinde ön plana ç›kt›lar. ‹ki y›l sonra da Claudius’un k›z› Octavia ile evlendi¤inde veliahtl›¤› daha da güçlenmifl oldu (M. Nero. Lucius Domitius Ahenobarbus ile genç Agrippina’n›n o¤lu olan Nero. Roma’da siyaset. Ancak.‹ Nero’ya atfedilen K T A P DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON .S. Arkadafllar›yla tavernalara gidiyor. Messalina’n›n da içinde bulundu¤u bir darbe giriflimi olabilece¤ini düflünenler de vard›r. praetor muhaf›zlar›na yüklü miktarda para vermek oldu (donativum). Nero’nun imparator olur olmaz Senatus’ta yapt›¤› konuflman›n metnini de Seneca haz›rlam›flt›. kad›nlara sark›nt›l›k ediyor. Ancak. Augustus’un politikas›na sad›k kalaca¤›na ve Senatus’u daha etkin k›laca¤›na söz vermiflti. sevgilisi Gaius Silius ile gizlice evlenmesi barda¤› tafl›ran son damla oldu. her yerde ve her zaman oldu¤u gibi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndaki cülus bahflisi ile olan benzerli¤i dikkat çekicidir.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 101 k›n çevresindekileri öldürtmekte hiç sak›nca görmedi. bunu‹ K K A T D Nero’nun yapt›rd›¤› söylentisi ç›kt› ancak ispatlanamad›. Messalina’n›n. M. M. 51 y›l›nda Nero’ya Princeps Iuventutis (Gençlerin Lideri / Gençler Aras›nda Birinci) unvan› verilerek Roma taht›n›n meflru vârisi oldu¤u ilân edildi. Ancak.S. Hatta.S. 48 y›l› Ekimi’nde. 53). M. kocas› Ostia’da bulundu¤u bir s›rada. art›k kendi o¤lunun Roma taht›na geçmeye haz›r oldu¤unu gören Agrippina. S O R U kendi o¤lu Nero’yu imparatorlu¤a haz›rlamas› onun baflar›s›d›r. kendini daha pasif ifllere ve biraz da e¤lenceye verdi. Yapt›¤› ilk ifllerden biri. onun devlet yönetimine kar›flmas›n› istemiyordu. Nero. Bazen yaln›z kald›¤›nda bazen de toplant›larda lir çal›p müzikal icraatlarda bulunuyordu. Donativum ne demektir? SIRA S‹ZDE 2 SIRA S‹ZDE Gerçekte Roma taht›n›n as›l vârisi Claudius’un üvey o¤lu Nero de¤il. Nero (M. Nitekim bir süre sonra Britannicus bir akflam yeme¤i s›ras›nda zehirlenerek öldürüldü (11 fiubat 55).6. Birkaç ay sonra Claudius ye¤eni Agrippina ile evlendi (M. muhalefet ve menfi propagandadan ayr› düflünülmemelidir. Bedelinin ne olaca¤›n› bile bile. bu çocuk sonradan Nero Claudius Caesar Germanicus ad›n› alm›fl ve k›saca Nero olarak tan›nm›flt›r. Claudius’un yak›n dostu Narcissus sayesinde Messalina ve sevgilisi Silius öldürüldüler. böyle bir davran›flta bulunmas› anlafl›l›r bir durum de¤ildi. öz o¤lu DÜfiÜNEL‹M Britannicus olmas› gerekiyordu. Bunun. Claudius’un bütün bu olanlardan ya haberi yoktu ya da görmezden geliyordu. 54-68) Claudius’tan sonra Roma taht›na ç›kan Nero. Bir süre sonra. 49). 54 Ekim). eflcinsel davran›fllar içinAMAÇLARIMIZ de oluyordu.

bütün bu olumsuz tutum ve davran›fllar›n söylentiden ibaret olmas› da mümkündür. kendisi için infla ettirece¤i meflhur Alt›n Ev’e (Domus Aurea) yer açmak için yang›n› bizzat imparator ç›kartm›flt›. M. Nero. yemek sonras› evine dönece¤i gemi yar›yolda batacak flekilde infla edilmiflti. yang›n›n en fliddetli oldu¤u bir s›rada. Bir haftay› aflk›n bir süre devam eden yang›ndan sonra Roma adeta yeniden infla edildi. Bu kez Nero’yu ona karfl› k›flk›rtt› ve boflanmalar›n› sa¤lad›. ‹mparatorun kendini e¤lenceye vermesi ve iyi bir yönetim gösterememesine Roma’da ç›kan yang›n da eklenince art›k Nero’dan kurtulma zaman›n›n geldi¤ine inan›ld›. kalpazanl›kla mücadele. Bunlar aras›nda kamu düzeninin sa¤lanmas›. 59 Mart ay›ndaki Minerva festivali s›ras›nda Nero. annesi Agrippina’n›n kendisi için bir tehdit oldu¤unun fark›ndayd›. 43. yang›ndan H›ristiyanlar› sorumlu tuttu ve H›ristiyanlar çok büyük iflkencelere mâruz kalarak öldürüldüler. Domus Aurea’n›n da aç›l›fl› yap›ld›.S. Hemen Roma’ya döndü ve yang›n›n söndürülmesi için büyük çaba sarfetti.2 Nero’nun mermer büstü. 62). Ancak Nero kendisine yönelik suikast giriflimlerinden (en önemlilerinden biri Piso’nunki idi) kurtuldu ve suikasti tertipleyenler öldürüldü. nitekim Nero’nun yak›n›ndaki kad›nlar da (özellikle sevgilisi Poppaea Sabina) imparatoru annesine karfl› k›flk›rt›yorlard›. Yap›lan plana göre. çünkü imparator ile aralar›nda bir yak›nlaflma vard› ve beraberliklerini sürdürmelerinde Agrippina bir tehlike idi. Kentin merkezinin büyük bir k›sm› ile saray›n bulundu¤u Palatinus Tepesi yang›ndan büyük zarar gördü. Bu arada Nero da Poppaea’n›n kocas›n› Lusitania valili¤ine atayarak onu kar›s›ndan uzaklaflt›rm›flt›.102 Hellen ve Roma Tarihi fiekil 6. halk aras›nda ç›kan bir söylentiye göre. Ancak bu davran›fl halk aras›nda hiç de hofl karfl›lanmad›. annesinin öldürülmesinin zaman› geldi¤ini düflünüyordu. Nero. 64’te. Kaynak: Harris (2003). yüksekçe bir yere ç›k›p kendisine ait olan “Troia’n›n Ya¤mas›” flark›s›n› lir çalarak söyledi¤i bile kulaktan kula¤a dolafl›yordu. Ancak beraberlikleri için di¤er bir engel de Nero’nun kar›s› Octavia idi. Böylece iki sevgili daha rahat hareket etme imkân› buldular ve bir süre sonra da evlendiler (M. hazinenin ›slah›. Roma’da büyük bir yang›n oldu. Agrippina’n›n öldürülmesine en çok sevinenlerden biri de Marcus Otho’nun efli Poppaea Sabina idi. ‹ki y›l sonra. Yine de Seneca ve Burrus sayesinde devlet ve toplum düzeni aç›s›ndan baz› önemli ad›mlar at›ld›. . ancak Agrippina yüzerek sa¤ salim villas›na ulaflmay› baflard›. gladyatör gösterileri için valilerin halktan para toplamalar›n›n yasaklanmas›. Yang›n ç›kt›¤›nda Nero. annesi Agrippina’y› Baiae’da bir akflam yeme¤ine davet etti. Nero. Suikast istenildi¤i flekilde gerçekleflmeyince. Nero’nun adamlar› villas›na giderek onu öldürdü. Hatta. s. Ancak. M. Nitekim öyle de oldu. Antium’da bulunuyordu.S. dolayl› vergilerin tüm imparatorlukta kald›r›lmas› ve do¤rudan vergilerin art›r›lmas› bulunmaktad›r.S. Nero anne katili olarak kötü bir üne sahip oldu.

SIRA S‹ZDE Iulius-Claudius Hanedan› hangi imparatorla bafllad› hangi imparatorla son buldu? DÖRT ‹MPARATORLAR YILI Galba (M. Galba. Ordusunun yenilgi haberi kendisine ulaflt›¤›nda art›k yapacak bir fley kalmad›¤›n› gören imparator intihar etti. Nero. Nitekim. 61).Ö. . Taht› kaybetmekte oldu¤unu anlayan Galba hemen Calpurnius Piso’yu evlat edinerek vârisi ilân etti¤ini Senatus’a bildirdi. 3’te Terracina’da do¤mufltu. Yeni imparator ayn› y›l Ekim ay›nda Roma’ya geldi. Yahudiye) Yahudiler isyan etti.S. Vitellius’un subaylar› Caecina ve Valens komutas›ndaki ordu 14 Nisan 69’da Cremona’da yap›lan savaflta Otho taraftar› orduyu yenilgiye u¤ratt›.S. bo¤az›n› kesmek suretiyle henüz 30 yafl›ndayken hayat›na son verdi (M. Yunanistan’dan dönüflünde Gallia Lugdunensis valisi Iulius Vindex’in ayaklanmas›yla karfl› karfl›ya kald› (M. Haziran 68-Ocak 69) 3 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U S O R U Gaius Sulpicius Galba ile Mummia Achaica’n›n o¤lu olan Galba. Hispania Tarraconensis valisi Servius Sulpicius Galba da Vindex’e destek verdi. M. Nero öldü¤ünde Hispania Terraconensis valisiydi. ‹spanya) kendisini Roma Senatus’unun ve halk›n›n temsilcisi ilân etti.6. 2 Nisan 68’de Carthago Nova’da (Yeni Kartaca. Otho. 55-63).S. Nero’nun kar›s› Poppaea’n›n ilk kocas›yd›. Tüm umutlar›n› yitirmifl olan Nero. Bu s›rada Iudaia’da (Eski Filistin’in güneyi.S. Senatus. 9 Haziran 68) ard›ndan Senatus 73 yafl›ndaki Galba’y›‹ imparator ilân etK T A P ti.K Nero’nun ölüD‹K AT münün ard›ndan Roma’da bir kaos yaflanm›fl ve kimin imparator olaca¤› konusunda bir fikir birli¤i henüz oluflmam›flt›. isyan›n bast›r›lmas› pek kolay de¤ildi ve Nero’nun ölümüyle de gecikti.S.S. Galba’n›n ölümünden sonra imparator ilân edilen Otho’nun en büyük rakibi Afla¤› Germania ordular› taraf›ndan imparator ilân edilen Vitellius idi. Britannia’da Boudicca’n›n liderli¤indeki Britonlar›n isyan› bast›r›ld› (M. Nero ile birlikte Iulius-Claudius Hanedan›’n›n tahttaki iktidar› da bitti. Ancak kendisinin vâris olaca¤›n› umut eden Otho. Nero. Galba ve PisoE öldürüldü.S. Etraf›ndakilerin de kendisini terk etmesiyle yaln›z kalan Nero’ya son darbe Senatus’tan geldi. Bir süre sonra Gallia Lugdunensis valisi Vindex’in.S. Romal› komutan Corbula. 68 Mart). kendisini istemedi¤ini aç›kça ortaya koydu ve Nero’yu vatan haini ilân etti. 66-67). Nitekim çok geçmeden ikisi aras›nda bir mücadele bafllad›. bu duruma çok içerledi ve praetor muhaf›zlar›n› elde ederek onlar›n ‹NT RNET kendisini imparator olarak selamlamalar›n› sa¤lad›. Claudius zaman›nda Africa’da proconsul’lük yapm›flt›. 32 y›l›nda do¤an Otho. hayranl›k duydu¤u Yunanistan’a bir gezi düzenlemifl ve oradayken baz› festivallere kat›lm›flt› (M.S. Yukar› GerAMAÇLARIMIZ mania valisi Verginius Rufus’a Vesontio’da (bugün Fransa’n›n do¤usundaki Besançon) yenilmesinin (M.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 103 Nero zaman›nda baz› askeri baflar›lar da elde edildi. yaklafl›k üç ay Roma taht›nda kald›. Ancak kar›fl›kl›klar ve hoflnutsuzluk sona ermemiflti. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Otho (M. Yukar› ve Afla¤› Germania ordular› ayakland›lar hatta daha da ileri giderek Afla¤› Germania komutan› Vitellius’u imparator N T E L E V ‹ Z Y O ilân ettiler. Ocak-Nisan 69) M.S. 68 May›s sonu) ve bir-iki hafta sonra da Nero’nun ölümünün (M. Ünite . Otho’yu Lusitania valili¤ine atayarak onu kar›s›ndan uzaklaflt›rm›fl ve sonra kendisi de boflanarak onunla evlenmiflti. Parthlar ve Armenial›lara karfl› baflar›l› bir sefer yapt› (M. Nero’ya karfl› Vindex’in önderli¤inSIRA S‹ZDE de isyan hareketi bafllam›fl ve bir iç savafl halini alm›flt›. ‹yi bir e¤itim alan Galba. 9 Haziran 68).

Syria ve Tuna bölgesi lejyonlar›n›n deste¤ini alan Vespasianus. Gallia ve Britannia da Vespasianus’un taraf›nda yer ald›lar. Kaynak: Harris (2003). Daha sonra Vespasianus’un komutanlar›ndan Antonius Primus Roma’y› abluka alt›na ald›. flehre giren askerler Vitellius ve taraftarlar›n› öldürdüler (20 Aral›k 69). M›s›r. Amfitiyatrolarda gerçeklefltirilen oyunlar›n ço¤u ölümle sonuçlan›yordu. ancak kendisi Flavius Hanedan›’n›n kurucusu oldu¤undan. s. Vespasianus’u imparator ilân etti. sükûn sa¤lanana kadar Aleksandreia’da kald›. 110. Orada bulundu¤u s›rada askerleri taraf›ndan imparator olarak selamlanm›flt›. Senatus.104 Hellen ve Roma Tarihi Vitellius (M. Africa’da consul’lük ve proconsul’lük yapm›fl daha sonra da Galba taraf›ndan M. Capri’de büyümüfl. fiekil 6. Galba’n›n ölümünden sonra imparator olan Otho ile mücadeleye bafllam›fl ve 69 y›l› Nisan ay›nda Cremona’da yap›lan savaflta Otho’nun yenilmesiyle de Senatus taraf›ndan imparator ilân edilmiflti. Iudaia.3 Gladyatör Oyunlar› özellikle ‹mparatorluk döneminde çok yayg›nd›.S. birkaç ay sonra. 1 Temmuz 69’da Aleksandreia’daki lejyonlar Vespasianus’u imparator ilân ettiler. Flavius Hanedan› içinde verilmifltir. burada sadece ad› an›lm›fl ama kendisi hakk›ndaki bilgiler afla¤›da. Böylece. 15’te do¤an Vitellius iyi yetiflmifl bir devlet adam›yd›. Vespasianus’un kendisi Aleksandreia’dan ayr›lmad› fakat ona ba¤l› ordu. . kendisini art›k Roma taht›n›n tek sahibi olarak görüyordu. Vitellius’un cesedi caddelerde sürüklendi ve Tiber Nehri’ne at›ld›. Ancak kendisi hemen Roma’ya gelmedi.S. Tarihe “Dört ‹mparatorlar Y›l›” olarak geçen dönemin dördüncü imparatoru Vespasianus’tur. Ancak. Bu zafer sonras› Hispania. Nisan-Aral›k 69) M. 68’de Afla¤› Germania ordular›n›n komutanl›¤›na atanm›flt›.S. Vitellius taraftar› orduyu Cremona’da 24 Ekim günü büyük bir yenilgiye u¤ratt›.

S. Vespasianus da M.S. Bu arada Pannonia’daki lejyonlardan birinin komutan› olan Marcus Antonius Primus.S. M. Syria Valisi Mucianus da ordusunu Vitellius üzerine yönlendirmiflti. ‹ki y›l sonra da -krallar›n›n ölmesi üzerineKommagene (güneydo¤u Anadolu’da) de Roma’ya ilhak edildi (M. M. 9 y›l› 17 Kas›m›’nda Roma’n›n do¤usunda Reate yak›n›ndaki Falacrinae’de do¤an Vespasianus. art›k Vespasianus’un imparatorlu¤u Senatus taraf›ndan da onayland›. M. Kahramanmarafl ve Gaziantep illerinin kaplad›¤› topraklar üzerinde kurulmufltu (M.S. M. 72) ve Syria eyaletine dâhil edildi. Civilis kaçarak kurtuldu. Caligula zaman›nda praetor olmufltu. Kar›s› ve k›z› Domitilla. Civilis. Primus ise Roma’dan ayr›l›p Gallia’ya döndü. M. Bir süre sonra bu ifli o¤lu Titus’a devrederek kendisi Aleksandreia’ya (‹skenderiye. M.6. 162). kuzeyden ‹talya’ya do¤ru harekete geçti. Fakat Vitellius öldürüldü¤ünden ve Vespasianus imparator ilân edildi¤inden. sorunsuz bir flekilde Roma’ya girdi. Jerusalem’i (Kudüs) ele geçirdi (M. Antiokhos döneminde en parlak dönemini yaflam›flt›. Gallia halk› Civilis’e tam destek verdi. di¤er iki o¤lu ise Flavius Hanedan› üyeleri olarak s›ras›yla imparator oldular. Bu s›rada. Vespasianus imparator oldu¤unda 60 yafl›ndayd›. Britannia’n›n fethinde bulunmufltu. Ünite . Vespasianus henüz Aleksandreia’dayken German kabilelerinden Batavial›lar›n lideri Iulius Civilis Gallia’da isyan etti. 70 y›l› Ekim ay›nda Roma’ya döndü.S. 69-79) Vespasianus ile birlikte Roma taht›nda Flavius Hanedan›’n›n egemenli¤i bafllar.S. 20 Aral›k 69). M. Roma karargâh› Castra Vetera’y› da ele geçirdi. 43-44 y›llar›nda. Vespasianus’un Aleksandreia’ya gitmesinin amac›. . 63’te de Africa’da proconsul (vali) olarak görev yapm›flt›. Bu a¤›r kay›plar Romal›lar› Civilis’e karfl› harekete geçirdi. 39’da Flavia Domitilla ile evlenen Vespasianus’un Domitilla. M›s›r) geçti. Vespasianus Aleksandreia’da imparator olarak selamland›.S.S.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 105 FLAVIUS HANEDANI Vespasianus (M. Britannia’n›n kuzeyine do¤ru ilerleyerek bugünkü Galler ve ‹skoçya’y› kapsayan topraklar› kontrol alt›na ald›lar. 69 y›l›nda. Vetera yak›n›ndaki savaflta. Claudius zaman›nda. Romal› askerler öldürüldü. Titus ve Domitianus adlar›nda üç çocu¤u oldu. Bu arada imparatorun o¤lu Titus da Iudaia’n›n fethini tamamlad›. Vespasianus imparator ilân edildi¤inde Iudaia’da Yahudi isyan›n› bast›rmakla meflguldü. Ekim 70). Frontinus ve Agricola. babaannesi taraf›ndan büyütülmüfl ve sonra da Roma memuriyetinin çeflitli kademelerinde bulunmufltu.S. 67’de Nero taraf›ndan Iudaia valili¤ine atanm›flt›. çok say›da Yahudi öldürüldü. Nero’nun Yunanistan seyahatine kat›lm›fl. Ren s›n›r› boyunca Roma egemenli¤i tekrar kurularak sükûn sa¤land›. Burada bulundu¤u s›rada Birinci Yahudi ‹syan›’n›n bast›r›lmas›yla meflgul olmufltu.S. I. Daha sonra Cerealis. Girit ve Kyrene’de de quaestor olarak görev yapm›flt›. Kommagene Krall›¤›. Roma’ya bu¤day sevkiyat›n› kontrol alt›nda tutarak o s›rada Roma taht›nda bulunan Vitellius’u güçsüz b›rakmakt›. Romal›lar›n Civilis’in isyan›n›n bast›r›lmas›nda Romal› komutan Cerealis’in rolü büyüktü. Tiberius zaman›nda Thracia’da (Trakya) askeri tribunus.S. bugünkü Ad›yaman. Vespasianus’un o¤lu Domitianus Mucianus Vespasianus’un yoklu¤unda onun ad›na birtak›m düzenlemeler yapt›. Bedriacum’da Vitellius taraftar› orduyu yenilgiye u¤ratt› ve nihayette Roma’ya girdi. Vespasianus imparator olmadan öldü. 51’de consul.Ö. fiehre giren askerler Vitellius ve taraftarlar›n› öldürdüler (M.S.

kardefli Domitianus’tan yaklafl›k 10 yafl büyüktü. 71’de onu imparatorlu¤un yönetimineE L E V ‹ Z Yetti. 24 Haziran 79’da.K 71 Ty›l› P ‹ A Haziran) Roma’ya döndü ve babas›yla birlikte büyük bir zafer alay› düzenledi.106 Hellen ve Roma Tarihi Vespasianus M. E L ‹ M ri amac›na ulaflmad› ve suikastçiler öldürüldüler.S. çocuklar› Titus ve Domitianus’a ceasar ve princeps iuventutis unvanlar› vererek onlar›n Roma taht›n›n vârisi olduklar›n› gösterdi. Birkaç ay sonra da (M. Latince ve Eski Yunanca fliirler yaz›yor. Ancak suikastlerin hiçbiçok duyulanlar. büyük yank› uyand›ran bir zafer oldu. ‹mparatorun yafl› itibariyle sa¤l›k sorunlar› vard›. Senatus’a. R U S O Campania’da bulundu¤u s›rada hastalanan Vespasianus. imparatorun. o gün halk› için bir iyilik yapamad›¤›n› ve bu yüzden de o gününün bofla geçti¤ini söyledi¤ini aktar›r. 70 Eylülü’nde Hierousalem’i (Kudüs) almay› baflard›. Titus.S. Titus. ancak inflaat› Titus zaman›nda bitirilmifltir. Titus. 79-81) . SIRA S‹ZDE 4 Yahudi isyan›n› hangi imparator bast›rd›? SIRA S‹ZDE Vespasinus’a baz› suikast planlar› da yap›ld›. 61-63 y›llar› aras›nda Germania ve Britannia’da askeri tribunus olarak görev yapm›fl ve M. M. M. hayata gözlerini kapad›. Ünlü Colosseum amfitiyatrosunun inflas›na bafllanmas› da Vespasianus dönemine rastlar. ilk zamanlarda Titus’un son derece iyiliksever ve insanca davran›fllar›na tan›k olmufltu. müzikle u¤rafl›yor. Bütün bu askeri tecrübeleri ve baflar›lar› neticesinde babas› Vespasianus M. Titus (M. 69’da VespasiaAMAÇLARIMIZ nus taraf›ndan Yahudi ‹syan›n›n bast›r›lmas› için Iudaia’ya gönderilmiflti. 65’te quaestor olmufltu. M. Roma’da büyük bir imâr faaliyetine giriflti. tedavi için Roma’ya döndü ancak bir türlü iyileflemedi. Claudius’un o¤lu Britannicus’un yak›n arkadafl›yd›. kendisinden sonra Titus’un tahta ç›kaca¤›n› bildirdi. Bu.S. 30 Kas›m 39’da Roma’da do¤mufltu. bir y›l sonra.S.S. Bu suikastçiler aras›nda ad› en D Ü fi Ü N Helvidius Priscus ve Caecina Alienus idi.S. 70 y›l› Ekim ay›nda Roma’ya geldi¤inde büyük bir zafer alay› düzenlendi. Iudaia’da bulundu¤u s›rada kendisinden yaflça bir hayli büyük olan Iudaia prensesi Berenice’ye âfl›k olmufltu ama gerek babas› gerekse Roma halk› -yeni bir Kleopatra m› sorusuyla. ‹mparator. tarihçi ve biyografi yazar› Suetonius bir akflam yeme¤inde. iliflki uzun süreli olamad›. ta ki Britannicus’un Nero NTERNET taraf›ndan ‹zehirletilip öldürülmesine kadar. lir çalabiliyordu. D‹KKAT DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET SIRA S‹ZDE Babas› Vespasianus’un ölümü üzerine Roma taht›na geçen Titus. Titus.bu iliflkiye s›cak bakmad›¤›ndan. Halk.S.S. 70 yafl›na birkaç ay kala. Hatta. bu tarihten itibaren babas›ndan sonra tahta ç›kacak T ortak O N olan kifli olarak ilân edilmifl oluyordu.

Titus’a önemli görevler verilmesine karfl›n. consul. ard›ndan veba salg›n› halk›n bir bölümünün yok olmas›na neden oldu. Herculaneum ve Stabiae kentlerinin de aralar›nda oldu¤u Cumae körfezindeki yerleflimler lavlar›n alt›nda kald›. Ancak. Kaynak: Ramage & Ramage (2008).Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 107 fiekil 6. Günlerce süren gösterilerde Colosseum gladyatör oyunlar› ve vahfli hayvan gösterilerine sahne oldu. bir y›l sonra ikinci bir felaket daha yafland›. yang›ndan harap olan yerlerde yeniden imâr faaliyeti bafllat›ld›. Nitekim. her iki o¤luna da önemli unvanlar vermiflti. princeps iuventutis gibi. Neredeyse do¤umundan itibaren hep a¤abeyi Titus’un gölgesinde kald›. 81-96) Vespasianus ile Flavia Domitilla’n›n ikinci erkek çocu¤u olan Domitianus. a¤abeyi Titus’a k›skançl›k duyuyor ve bir gün durumun tersine dönece¤ini umuyordu. Domitianus (M.S. Bu kez Roma’da büyük bir yang›n ç›kt›. Bu arada. Ünite . Bu nedenle Domitianus. Gerçekte Vespasianus. M. Titus’un ölümü hiç kimsenin beklemedi¤i bir anda ve ani oldu. Vezüv felaketinin yaralar›n›n sar›lmas› için elinden gelen her türlü gayreti gösterdi. s. Titus. 24 A¤ustos 79’da Vesuvius (Vezüv) yanarda¤›n›n patlamas› sonucu Pompeii. praetor mu- . inflas›na babas› zaman›nda bafllan›lan Amphitheatrum Flavium olarak da bilinen ünlü Colosseum’un aç›l›fl› da yap›ld›.4 Roma’daki Titus Tak›. Domitianus sadece unvanlarla yetinmek zorunda b›rak›ld›.6. ancak ölümünde kardefli Domitianus’un da parma¤› olabilece¤i (zehirleterek) konufluluyordu. A¤abeyinin ölüm haberini alan Domitianus hemen Roma’ya geldi. büyük bir felaket yafland›.S. 41. Titus’un ani ve beklenmedik ölümü ona bu f›rsat› verdi. 24 Ekim 51’de Roma’da do¤mufltu.S. M. 81 y›l› yaz›nda Sabinler ülkesine yapt›¤› bir seyahat s›ras›nda atefllenerek hastaland› ve 13 Eylül’de 42 yafl›ndayken öldü. hatta arenan›n suyla doldurularak bir deniz savafl›n›n (naumachia) temsil edildi¤i gösteri bile yap›ld›. Ancak. Ölüm nedeni kimine göre s›tmayd›.S. M. yang›ndan zarar gören Jupiter Optimus Maximus Tap›na¤›’n›n yeniden inflas›na baflland›. Titus yine halk›n yan›ndayd›.

Domitianus’un ilk askeri baflar›s› Germania’da ayaklanan Chatti kabilesine karfl› oldu. Domitianus kamu ahlak›n› yüksek tutmak için çok çaba gösterdi. Ocak 89). Domitianus kendisine karfl› gelenleri birer birer yok etti. isyanc›lar› yenilgiye u¤ratt›. Zaman geçtikçe imparatorun muhalifleri de artmaya bafllad›. Saturninus’u yenilgiye u¤ratarak büyük bir tehlikeyi bertaraf etti (M. Dac kral› Decebalus ile Daclar lehine anlaflma yapmak zorunda kald› ve Daclara y›ll›k haraç vermeyi de kabul etti. en ciddi muhalefeti gösterdi ve Domitianus’a resmen cephe ald›.S. Domitianus art›k hep öldürülme korkusuyla yafl›yordu ve bu nedenle her kimden en ufak flüphe duyuyorsa onu hemen öldürtüyordu. Stephanus’un peflinden gelen di¤erleri de imparatoru b›çaklayarak öldürdüler. ondan bir o¤lu oldu fakat daha çocuk yafltayken onu kaybettiler. Ancak Tuna s›n›r›ndaki Daclar (bugünkü Romanya topraklar›nda yaflayan halk). Plana göre. Ordusuyla imparatorun üzerine yürümek üzereydi ki. ihbar edilme ve öldürülme korkusu yafl›yordu.S. 82’de) Domitia ile evlendi. sonra da Stephanus adl› bir azatl› kolundaki yara sarg›s›n›n içine saklad›¤› b›çakla imparatora sald›racakt›. Senatus’un önüne geçti. Ekim (October) ay›n›n ad›n› Domitianus’a çevirdi. 244.108 Hellen ve Roma Tarihi haf›zlar›n›n da deste¤ini alan Domitianus’un imparatorlu¤u ertesi gün Senatus taraf›ndan onayland› (M. Domitianus bir süre sonra (M. Nitekim öyle oldu. 14 Eylül 81). imparatorun kendisi ve saray. Bu zaferden sonra imparator. . 85’te Daclar Tuna Nehri’ni geçerek Roma valisi Sabinus’u öldürdüler. M. Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973). Afla¤› Germania valisi Luppius Maximus. imparatoru zor durumda b›rakt›lar. saray kahyâs› Parthenius imparatorun yast›¤›n›n alt›ndaki b›ça¤›n› önceden alarak imparatoru savunmas›z b›rakacak. Domitianus. res. Daclar› geri çekilmeye zorlasa da Daclar Romal›lar için bir tehdit olmaya devam etti.S. Herkes birbirinden flüphe ediyor.5 Domitianus’un sikke portresi. Bazen öyle ileri gitti ki. Ancak Yukar› Germania valisi Antonius Saturninus. Sonunda.S. Germanicus (German fatihi) unvan› ald› (M.S. ilk darbeyi alan Domitianus yast›¤›n›n alt›ndaki b›ça¤›n› almak istedi¤inde bofl bir k›n buldu sadece. Ahlaks›z tutum ve davran›fllar sergileyen baz› senatörleri cezaland›rd›. fiekil 6. Domitianus zaman›nda Senatus’un güç ve prestiji geriledi. 83). imparatorun bizzat komuta etti¤i ordu. imparatorun kar›s›n›n ve praetor muhaf›zlar›n›n da içinde oldu¤u bir suikast plan› haz›rland›. ‹mparator. ‹mparatorun kendisinde oldu¤u kadar çevresinde de bir paranoya bafllam›flt›.

Ünite . 42). Caligula. Principatus (princeps’ten) dönemi bafllam›fl oluyordu. M. Claudius. Tiberius. Yunanistan’a bir gezi düzenlemifl (M. Cumhuriyet döneminde devletin bafl›nda iki consul varken. 46) eyalet haline getirilerek Roma topraklar›na kat›ld›.S. onu da öldürtmüfltü. Iudaea (M. 25). Etrüsk ve Kartaca tarihi hakk›nda kitaplar yazm›flt›. kendisine ba¤l› “Praetorlardan oluflan bir Muhaf›z Alay›” (Praetoriani) ile ‹tfaiye Alay› (Cohortes vigilium) kurdu. 61). 43). ayr›ca.Claudius zaman›nda Mauretania (M. 14).Ö. imparatorluk dönemiyle birlikte tüm yetkiler imparatorun flahs›nda toplanm›fl oldu. Hanedan›n son üyesi Nero.S. 44) ve Trakya (M. Vespasianus.S. ‹mparatorluk yönetimi bafllad›. Roma’da büyük bir yang›n› Nero’nun ç›kartt›¤›na inan›l›yordu. Yahudi isyan›n› da o¤lu Titus ile bast›rd›.S. 43). Galatia’n›n Roma eyaleti yap›lmas› (M. devlet idaresindeki yetenekli kifliler sayesinde kamu düzeninin sa¤lanmas›. gladyatör gösterileri için valilerin halktan para toplamalar›n›n yasaklanmas›. Trakya’da vasal bir krall›k kurulmas›.Ö. Nero zaman›nda Parthlar ve Armenial›lara karfl› baflar›l› bir sefer düzenlenmifl (M. Ancak. Titus. Augustus’un yapt›¤› en önemli icraatlar aras›nda. 6667). Anadolu’daki Roma kolonilerinin önemli bir k›sm› Augustus döneminde kuruldu. e¤lenceye düflkün ve tutars›z davran›fllar› olan bir imparator olarak ün yapm›flt›. Augustus. hazinenin ›slah›.6.S. Augustus zaman›nda Senatus’un itibar› da artt›. kalpazanl›kla mücadele. ‹mparatorun son y›llar›nda ise Iudaia’daki (Eski Filistin’in güneyi. lejyon kuvvetleri olanlar ve olmayanlar flekilde düzenlemesi ve lejyon kuvveti bulunduran eyaletleri kendi üzerine almas›d›r. ‹ktidar›n›n bafl›nda Civilis’in Gallia’daki isyan› baflar›l› bir flekilde bast›r›ld›. Vespasianus ile birlikte Roma taht›nda Flavius Hanedan›’n›n egemenli¤i bafllar. Bu hanedan üyeleri genelde Augustus’un politikas›n› devam ettirmifllerdir. 64’te.S. Lykia (M. Güneydo¤u Anadolu’daki Kommagene de Vespasianus zaman›nda ilhak edilerek (M.S. Britannia’da Britonlar›n isyan› bast›r›lm›fl (M. Tiberius zaman›nda Kappadokia ve Kilikia eyalet yap›ld›. annesi Agrippina’n›n kendisi için bir tehdit oldu¤unu düflündü¤ünden. Claudius ile devam eder ve Nero ile son bulur. yo¤un bay›nd›rl›k faaliyetlerine imza att›: Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. Augustus’tan Diocletianus’a kadar devletin bafl›nda tek kifli bulundu¤undan bu dönem ayn› zamanda “Principatus Dönemi” olarak da bilinir. Britannia (M.Ö. Arabia’n›n Roma’ya ba¤lanmas› (M.S.Ö. Iudaia ilhak edildi (MS 70). Hatta.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 109 Özet A M A Ç 1 Roma’da imparatorluk dönemine geçifl ve yeni yönetim fleklinin karakteristik özelliklerini aç›klama Böylece Augustus ile birlikte. Bosporos Krall›¤›’n›n Roma’ya ba¤l› vasal krall›k yap›lmas› (M. su kemerleri. Yeni yönetim flekli ‹mparator Augustus’la bafllad›¤›ndan. Kilikia ve Syria tek eyalet alt›nda birlefltirildi. 24). Syria (Suriye) ve Iudaea’n›n (Eski Filistin’in güneyi) Roma eyaleti olmas›n› sayabiliriz. 69’da Vespasianus taraf›ndan Yahudi ‹syan›n›n bast›r›lmas› için Iudaia’ya gönderildi ve bir y›l sonra . Augustus zaman›ndaki di¤er baz› önemli olaylar aras›nda. Dominatus olarak adland›r›lan yeni idare fleklinin bafllayaca¤› Diocletianus’a kadar bu flekilde devam etti. Augustus dönemi bir bar›fl dönemidir.S. 55-63). Yahudiye) Yahudiler isyan etmiflti. Varus komutas›ndaki Roma birli¤inin Teutoburg Orman›’nda Germanlarca pusuya düflürülüp yok edilmesi (M. dolayl› vergilerin tüm imparatorlukta kald›r›lmas› ve do¤rudan vergilerin art›r›lmas› gibi faaliyetlere de imzas›n› atm›flt›. yollar ve Ostia Liman›’n›n inflas› gibi. Principatus dönemi asl›nda devletin bafl›nda tek kiflinin oldu¤u bir dönemdir ve bu nedenle genel olarak imparatorluk dönemi olarak bilinir. A M A Ç 3 A M A Ç 2 Iulius-Claudius ve Flavius hanedanlar›n› aç›klama Iulius-Flavius hanedan› Augustusla bafllar.S. M. Augustus’un imparatorlu¤u yeniden organize etmesi ve faaliyetlerini aç›klama Augustus’la birlikte Roma’da Cumhuriyet yönetimi son buldu. Günümüze kalmam›fl olsa da Roma. onun dönemindeki yönetim anlay›fl› ve karakteristik özelliklerine bir alttaki paragrafta de¤inilecektir. eyaletleri. Bu dönem. 9). 72) Syria eyaletine dâhil edildi. Cumhuriyet dönemi kapanm›fl.S.

nitekim suikast sonucu öldürüldü. . Roma’da büyük bir yang›n ç›kt›. Germanicus (German fatihi) unvan› ald› (M. Hanedan›n son üyesi Domitianus zaman›nda Senatus’un güç ve prestiji geriledi. Domitianus’un ilk askeri baflar›s› Germania’da ayaklanan Chatti kabilesine karfl› oldu. imparator. Roma’daki muhaliflerinin tehdidini her zaman hissetti. veba salg›n› halk›n bir bölümünün yok olmas›na neden oldu. 83).110 Hellen ve Roma Tarihi Kudüs’ü ald›. Romal›lar için bir tehdit olmaya devam eden Daclarla Romal›lar›n aleyhine anlaflma yapmak zorunda kald› ve Daclara y›ll›k haraç vermeyi kabul etti.S. ‹nflas›na babas› Vespasianus zaman›nda bafllan›lan ünlü Colosseum da Titus zaman›nda aç›ld›. Titus zaman›nda Vesuvius (Vezüv) yanarda¤› patlad›.

Augustus’un iktidar› zaman›nda yapt›¤› baflar›l› icraatlar› (Res Gestae) kaleme ald›¤› ve tunç direklere yaz›l› olan icraat yaz›t›n›n bir kopyas›n›n duvar›nda yer ald›¤›. Vitellius. Vitellius. Otho. 65 b. Augustus b. Galba. Vespasianus d. Tetrarfli e. Vitellius. M. Ephesos’ta Hadrian-Roma Tap›na¤› c. Vespasianus 8. Side’de Apollon Tap›na¤› b. Caligula d.Ö. Afla¤›daki olaylardan hangileri ‹mparator Titus zaman›nda gerçekleflmifltir? a. Claudius. Galba 10. At›yla beraber yemek yiyen. Iudaea ve Trakya’n›n eyalet haline getirilmesi. Colosseum’un aç›l›fl› ve Vezüv yanarda¤›n›n patlamas› 9. Tüm eyaletler Senato’ya ba¤land›. M. Vespasianus 7. Vespasianus 6.Ö. Claudius c.6. Augustus. Otho. Augustus iktidara geldi¤inde eyaletlerde esas olarak düzenlemelerden hangisini yapm›flt›r? a. Caligula d. . Tiberius e. Otho c. Otho. 55 c. Britannia.Ö. Actium Savafl› c. Fucinus Gölü’nün kurutulmas›. Vitellius. d. Ostia Liman›’n›n inflas› afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›nda oldu? a. Vespasianus 5. Claudius c. at›n› consul yapmay› bile düflünen. Kommagene afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›nda ilhak edilerek Syria eyaletine dâhil edildi? a. Miletos’ta Augustus-Roma Tap›na¤› d. Domitianus b. Dört ‹mparatorlar Y›l›’n›n imparatorlar›ndan biri olmas› e. M. Galba. Claudius b. Galatia’n›n Roma Eyaleti yap›lmas› b. Cumhuriyet b. Eyaletlerde Senato bulundurulmas›n› yasaklad›. Augustus’la birlikte bafllayan dönem afla¤›dakilerden hangisidir? a. Vespasianus. “Dört ‹mparatorlar Y›l›” afla¤›daki imparatorlardan hangilerini kapsar? a. Anadolu’daki tap›nak afla¤›dakilerden hangisidir? a. Galba. e. 64’teki Roma yang›n› d. 45 d. Nero e.Ö. Galatia’n›n Roma eyaleti yap›ld›¤› tarih afla¤›dakilerden hangisidir? a. Augustus’tan sonra Roma taht›na geçen afla¤›dakilerden hangisidir? a. Tiberius d. Domitianus d.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 111 Kendimizi S›nayal›m 1. Ünite . Principatus c. Mauretania. M. Domitianus b. Lejyon kuvveti sadece Senato’ya ba¤l› eyaletlerde olacakt›. M. Vespasianus b. Lykia. M. Tüm eyaletler imparatora ba¤land›. 25 3. 35 e. Tiberius. Domitianus e. Tiberius e. Monarfli d. Ankara’da Roma-Augustus Tap›na¤› 4. b. Tiberius e. Augustus c. Augustus.S.Ö. c. Nikomedeia’da Augustus Tap›na¤› e. Claudius c. Krall›k 2. Lejyon kuvveti sadece imparatora ba¤l› eyaletlerde olacakt›. gereksiz harcamalarla Roma devlet hazinesini tüketen imparator afla¤›dakilerden hangisidir? a.

Ptolemaioslar›n Kraliçesi VII. Roma ‹mparatorlu¤u’nun egemenli¤i alt›na girince. Onlardan sonra gelenler en fazla iki veya üç kez bu onura sahip olmufllard›r. tahta geçen imparatorun muhaf›z alay›na ve komutanlara bahflifl da¤›tmas›d›r. Bir kent-devletinde ‹mparator kültünün varl›¤›na. ‹mparator kültü. S›ra Sizde 2 Metinde geçen örneklerde. Roma’n›n Bat› Anadolu’da Asia Eyaleti’ni kurmas›yla.S. neokoros unvan›na sahip olanlar›n say›s› ise 100’ün üzerindedir. Büyük ‹skender ve ondan sonra gelen Hellenistik krallar (özellikle Ptolemaios ve Seleukos krallar›) ilahi güçleri ile de an›ld›lar. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Osmanl› Devleti’ndeki cülus bahflifliyle karfl›laflt›r›labilir. Romal›lar›n ortak bir inanç etraf›nda toplanmalar›na olanak sa¤lam›fl ve “Romal›l›k” bilinciyle imparatorlu¤un siyasal yap›s›n›n korunmas›nda önemli bir rol oynam›flt›r. ‹syan›. Augustus’tan önce Caesar için de bir kült oluflturuldu¤unu (Heros Iulius) biliyoruz. imparatorun o¤lu Titus bast›rd›. edebi kaynaklar ve sikkeler tan›kl›k eder. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augutus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Sikkelerde görülen neokoros yaz›s›. Kleopatra ile Romal› Antonius’u Actium Savafl›’nda yenerek M›s›r’a kaçmaya zorlad›. S›ra Sizde 3 Iulius-Claudius Hanedan›. b 7. isyan›n imparator Vespasianus zaman›nda bast›r›ld›¤›d›r. Anadolu’da tespit edilen ‹mparator kültü tap›naklar›n›n say›s› 100’e yak›nd›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Caligula” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma. Örne¤in Priene’de Büyük ‹skender’e adanm›fl bir kutsal alan (Aleksandreion) vard›. sikkenin bas›ld›¤› kent-devletinde imparator tap›na¤›n›n (kültünün) bulundu¤unu iflaret eder. imparatora adanm›fl tap›naklar›n ortaya ç›kart›lmas›n›n yan› s›ra yaz›tlar. Roma’n›n ilk imparatoru Augustus ile beraber tesis edilmeye bafllanm›fl ve M. tanr›ça Roma kültünün de önem kazand›¤› görülüyor. Keza. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. a 10. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Vespasianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Tiberius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e 9. e 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dört ‹mparatorlar Y›l›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yani. sözcük anlam› olarak tap›nak bak›c›s› / muhaf›z› demektir. Kleopatra intihar etti.112 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Anadolu’da Roma ‹mparator Kültü Anadolu’daki kent-devletleri. çok tanr›l› bir inanca sahip olan Roma ‹mparatorlu¤u’nda. c 8. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Neokoros. Roma imparator kültünün geçmifli Hellenistik döneme kadar gitmektedir. hükümdar kültünün tesis edildi¤i kent-devletlerinin say›s› hiç de az de¤ildir. 3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Augustus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Octavianus. d 5. Bu nedenle do¤ru ifade. Roma Eyaleti yap›ld›. Augustus’tan bafllayarak Roma imparatorlar›n› birer tanr› gibi kabul edip onlara tap›naklar infla ettiler veya varolan tanr› / tanr›ça tap›naklar›n› onlara ithaf ettiler. ‹mparator kültüne en fazla mazhar olan imparatorlar Augustus ve Tiberius’tur. b 2. e 3. imparatora adanm›fl bir tap›nak ve bu tap›na¤a tayin edilmifl din adamlar› (bir tür rahip) söz konusudur. yüzy›l›n ortalar›na kadar sürmüfltür. Vespasianus zaman›nda bast›r›ld›. Actium Savafl› ile son Hellenistik Krall›k olan Ptolemaioslar›n egemenli¤ine son verdi. M›s›r. Antonius öldürüldü. Kuflkusuz. ‹mparator kültü. S›ra Sizde 4 Nero zaman›nda patlak veren Yahudi isyan›. Titus o tarihte imparator de¤il. . Augustus ile bafllar Nero ile son bulur. c 6. veliaht idi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Claudius” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Titus” konusunu yeniden gözden geçiriniz.

Oxon. Chaplin. . Harris.Stylow. Karadeniz). (1988). M. Ritüel ve ‹ktidar.U. B. -Overbeck. ‹mge Kitabevi.. München. A. Ramage. Lintott (ed. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. O. A. Kent. Norfolk. (2005). B. Die römische Münze.K.Ramage.Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹lk Yüzy›l›: Iulius-Claudius Hanedan›’ndan Flavius Hanedan›’na 113 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. Bowman. Cambridge Ancient History Vol. (1996).. The Roman World 44 BC-AD 180. 10. O. D. 2003. ‹stanbul.F.C. T. J. ‹plikçio¤lu. Routledge. Londra. J. Roma ‹mparatorluk Tarihi. A. Chancellor Press. (1985). Price. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl.6.AD 69. Cornell. Rome and Its Empire.P. (2004). The British Museum Concise Introduction. A. T. Esin). Cambridge. ‹stanbul Üniversitesi. Shotter. ‹stanbul. Goodman.H.. 2005. S. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. (2007).R. N. Tekin. E. ‹stanbul. ‹letiflim Yay›nlar›.). Ankara. (2003). Ve Matthews. Ünite . Roma Dünyas› (çev. fi. (2008). N. Küçük Asya’da Roma ‹mparatorluk Kültü (çev. ‹stanbul. Ancient Roma. . (1973). Augustan Empire 43 BC . Londra. History of Ancient Rome.

Antoninus ve Severus hanedanlar›n›n Roma ‹mparatorlu¤u’ndaki icraatlar›n› aç›klayabileceksiniz. ‹mparator Hadrianus’un imparatorlu¤a hâkim olabilmek için uygulad›¤› politikay› aç›klayabilecek. Roma ‹mparatorlu¤u’nun büyüme ve güçlenme dönemini tart›flabilecek.7 Amaçlar›m›z • • • • • Daclar Parthlar Nerva Traianus Hadrianus HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Anahtar Kavramlar • • • • Antoninus Pius Severus Caracalla Geta ‹çindekiler Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na • EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR • ANTONINUS HANEDANI • SEVERUS HANEDANI Hellen ve Roma Tarihi .

97 y›l› Ekim sonunda o s›ralar popülaritesi bir hayli yüksek olan Yukar› Germania valisi Marcus Ulpius Traianus’u evlat edinerek tüm yetkileri onunla paylaflt› (M. Babas› senatörlük.S. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rd›. Nitekim. Örne¤in Vespasianus ve Domitianus dönemlerinde consul’lük yapm›flt›. Nerva. yafll› ve hasta olan Nerva 28 Ocak 98’de hayata veda etti. 8 Kas›m 30 (veya 35’te) Roma’n›n kuzeyindeki Narnia’da do¤mufltu. bu ifli devlet üzerine ald›. Syria Eyaleti valili¤i yapm›flt›. yaflam›n›n tehlikede oldu¤unu hissetti¤inden hem askerlerin hem de halk›n kabul edebilece¤i bir kifliyi evlat edinerek imparatorlu¤un yönetimini paylaflmay› ve böylece kendisinden sonra tahta ç›kacak olan vârisini belirlemeyi arzuluyordu. Hadrianus. 96-98) Nerva’dan itibaren Roma taht›na geçen befl imparatorun iktidar dönemlerinde istikrar ve refah hâkim oldu¤undan. nitekim öyle de yapt›. Ancak. Marcus Cocceius Nerva. consul’lük. köprüleri ve su kemerlerini tamir ettirdi. Askerlerle y›ld›z› bar›fl›k olmayan Nerva. Traianus. “en iyi ve baflar›l› . Çocu¤u olmayan Nerva. Yaklafl›k dört ay sonra. 18 Eylül 96’da. ‹talya dahilinde göreve giden memurlar›n yol masraflar›n› karfl›lamak zorunda olan yerel idareler bu zorunluluktan muaf tutuldular. Traianus (M. Antik Ça¤’da bu imparatorlar (Nerva.S. Nerva’n›n Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra taht›n vârisi yapmas› Principatus Dönemi siyasal tarihinde adeta bir dönüm noktas›yd›. Eylül 97).Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na EVLAT ED‹NEN YA DA ED‹N‹LEN ‹MPARATORLAR Nerva (M. M. ‹mparator oldu¤unda hiçbir senatörü öldürtmeyece¤ine yemin etmiflti.S. 18 Eylül 53’te Italica’da (‹spanya) do¤an Traianus. yoksullar›n (ve özellikle çocuklar›n) korunmas›na yönelik önlemler ald›. iyi bir asker ve idareci bir baban›n o¤luydu. Domitianus’un katillerinin (Petronius ve Parthenius) öldürülmelerine engel olamad›.S. önceki Roma imparatorlar›n›n aksine ‹talya d›fl›nda bir eyalette dünyaya geldi¤inden bu konuda da bir ilke imza atm›fl oluyordu. 98-117) M.S. halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirdi. Domitianus’un öldürülmesi ve Roma taht›na Nerva’n›n ç›kar›lmas›yla Flaviuslar sülalesinin iktidar› da son bulmufl oluyordu. Antoninus Pius ve Marcus Aurelius) “iyi imparatorlar” olarak da an›l›rd›. Traianus. zengin bir hukukçunun o¤lu olarak M. 66 (veya 61) yafl›ndayken Senatus taraf›ndan imparator ilân edilen Nerva’n›n askeri tecrübesi olmasa da siyaseten belirli bir geçmifle sahipti.S.

Decebalus intihara zorland›. Daclara karfl› baflar›l› olamam›fl hatta onlara y›ll›k haraç ver‹NTERNET meyi bile kabul etmiflti. 105 y›l› yaz›nda Dacia’ya ikinci bir sefer daha düzenledi.S.S. ‹mparator. Bu sefer sonucunda baflkent Sarmizegethusa ele geçirildi (M. s. Daclar› itaat alt›na ald›.116 Hellen ve Roma Tarihi bir kifliyi” evlat edinip taht›n vârisi yapm›flt›. 100’de consul seçilmesini D‹KKAT sa¤lad› ve o da Senatus’ta imparatora teflekkür konuflmas› yapt›. Senatus ile iliflkilerinde dikkatli davrand›. M. Traianus zaman›nda eyaletlerden de kaySIRA üye da de¤er say›daS‹ZDE Senatus’a girmeye bafllad›. TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Bu sistem sonraki birkaç imparatorun seçiminde de uyguland›.S. Kaynak: Harris (2003). ‹lkinde Traianus M. ‹mparator Domitianus. M. bu evlilikten çocuklar› olup olmad›¤›n› bilmiyoruz. Decebalus Roma için hâlâ bir tehdit oluflturuyordu ve üstelik baflkent Sarmizegethusa’daki Roma garnizonunu da ç›kartm›fllard›. imparator olmadan k›sa süre önce kendisinden yaklafl›k 17 yafl küçük PlotiAMAÇLARIMIZ na ile evlenmiflti.S. ertesi y›l da Decebalus’un bir sald›r›s›n› püskürttü. Plinius daha sonra Bithynia-Pontus valili¤ine de getirildi.S. Daha sonra Daclar›n baflkenti Sarmizegethusa’ya yönelen Traianus. Daclar› önce Tapae’da yenilgiye u¤ratt›. 105-106’da olmak üzere iki kez sefer yapt›. DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Resim 7. Bu nedenle kesin sonuç için Traianus M. Dac baflkenti Sarmizegethusa bundan böyle Roma kolonisi yap›larak Ulpia Traiana ad› verildi. Daclar› anlaflmaya zorlad›. Dac savafllar›n›n ve zaferinin an›s›na Roma’daki Forum’da bir an›t-sütun dikildi. Daclara karfl› biri M. 106). Dac kral› Decebalus’un itaat alt›na al›nmas› ve bu küçük düflürücü durumdan kurtularak Roma prestijinin yeniden kurulmas› gerekiyordu. Traianus. Genç Plinius’un da M. Ancak.S. 105’te Augusta unvan› verilen Plotina. Traianus. Sarmizegethusa’ya bir Roma garnizonu yerleflti.S. 101-102’de di¤eri M. O R U bafltan itibaren kudretli bir kiflilik sergilemeye bafllad›. Decebalus’un kesik bafl› Roma’da teflhir edildi. 123). Soya ba¤l› veraset sistemi terk edilmese de çocuksuz imparatorlar›n vâris meselesi sorunsuz ve ideal bir flekilde çözümlenebilecekti. önce vali olarak görev DÜfi NEL‹M yapt›¤› Yukar›ÜGermania’daki ifllerini düzene koydu. 53 yafl›nda. Traianus büyük bir zafer alay› eflli¤inde Roma’ya girdi. SIRA S‹ZDE 1 Kendinden sonra S‹ZDE geçecek kifliyi evlat edinerek belirleyen ilk Roma imparatoru kimdi? SIRA tahta Nerva öldü¤ünde Traianus hemen Roma’ya gelmedi.1 K ‹ T A P ‹mparator Traianus’un mermer büstü. 101 y›l› bafllar›nda Roma’dan ayr›larak Dacia’ya sefere ç›kt›. sütunun üzeri Romal›lar›n Daclar› yenilgiye u¤ratmalar›n› betimleyen kabartmalarla süslüydü. Bundan böyle Dacia’da Roma eyaleti oluflturuldu. Daclardan elde edilen ganimet Roma’ya getirildi. Kendisi de biri Domitianus zaman›nda olmak üzere alt› kez consul olmufltu.S. Böylece Daclar Roma’ya ba¤l› vasal bir krall›k statüsüne getirildiler. 99 yaz›nda Roma’ya geldi ve flehre at üzerinde de¤il alçakgönüllü bir davran›fl sergileyerek yürüyerek girS daha di. Traianus’un ilk askeri harekât› bugünkü TELEV‹ZYON Romanya s›n›rlar› içinde kalan Dacia’ya oldu. Senatus kendisine Dacicus (Dac Fatihi) unvan› verdi.S. hayata veda etti (M. Traianus’un ölümünK ‹ T A P den yaklafl›k 6 y›l sonra. 47.

Afla¤› Moesia ve Yukar› Germania’da lejyon subay› olarak görev ald›.S. M. imparatora Parthicus (Part fatihi) unvan›n› kazand›rd›. 9 A¤ustos 117’de öldü. 117-138) Publius Aelius Hadrianus M. imparator olana de¤in devletin çeflitli kademelerinde çal›flt›. çünkü imparatorlu¤un kuzeyinde de birtak›m k›p›rdanmalar bafllam›flt›. Yahudiler. Güçlükle bast›r›lan isyan s›ras›nda isyanc›lar da binlerce Yahudi olmayan insan› katlettiler. Roma’n›n vasal bir krall›¤› statüsündeki Armenia’n›n iç ifllerine müdahale ediyordu. Principatus döneminin bafl›ndan itibaren de Parthlar Roma’n›n do¤u s›n›r› için bir tehdit olmaya devam ettiler. Bu arada. 100’de Sabina ile evlenen Hadrianus.S. Hadrianus (M. Ktesiphon (Ba¤dat’›n güneyinde) ve Babylon gibi önemli kentlerin ele geçirilerek ezeli düflman Parthlar›n dize getirilmesi. ‹mparator. Traianus’un Do¤u’da oldu¤u s›rada.2 Traianus an›tsütunu. M. 24 Ocak 76’da Roma’da veya ‹spanya’n›n güneyindeki Italica’da dünyaya geldi. Üstelik bahane de haz›rd›: Parthlar. önce.S. Nitekim Seleukeia. Traianus. Bu kez hedef imparatorlu¤un do¤u s›n›rlar›n›n güvenli¤inin sa¤lanmas›yd›. sonra da Parth ülkesi de dâhil olmak üzere tüm eski Mezopotamya’y› ele geçirmek için Do¤u’ya bir sefer düzenledi (M.51.S. Afla¤› Pannonia. ‹mparator. Traianus. Dac savafllar›na kat›ld› ve M. res. Bölgedeki kontrolun devam› için imparator ordusunun bir k›sm›n› Syria’da b›rakarak Roma’ya dönmek istedi. Dac savafllar›ndan sonra Traianus yaklafl›k yedi y›l Roma’da kald›. Ünite . Do¤u seferi s›ras›nda Antiokheia’y› (Antakya) üs olarak kullan›yordu. katledilen “yurttafllar›n›” (dindafllar›n›) ve Kudüs’teki “Tap›nak”›n y›k›l›p yak›lmas›n› haf›zalar›ndan silemediklerinden intikam düflüncesi tafl›yorlard›.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 117 Resim 7. isyan K›br›s ve M›s›r’a da yay›ld›. Yüksekli¤i 38 metreyi bulan an›tsütun. nitekim Roma’ya dönme karar› ald›¤›nda Antiokheia’da bulunuyordu. 114’te yeniden savafl arenas›na ç›kmak zorunda kald›. art›k eski güçlerinin kalmad›¤›n› düflündü¤ü Parthlar› yenilgiye u¤ratarak Roma ‹mparatorlu¤u topraklar›na ilhak etmek istiyordu.6. 64 yafl›ndaki imparatorun cesedi yak›ld› ve külleri Roma’ya getirildi. M. güç kullanarak Armenia Krall›¤› topraklar›n› Roma topraklar›na ilhak etti. Kaynak: Stokstad (1995). . hatta baz› Roma imparatorlar› Parthlar karfl›s›nda yenilgiye u¤rad›lar.S. Kuzey Afrika’daki Kyrenaika’da (Libya) Yahudiler de isyan etti. Do¤u’da Parthlarla olan mücadele daha Roma’n›n Cumhuriyet Dönemi y›llar›na dayanmaktad›r. Birtak›m baflar›lar elde ettiyse de bunlar istenilen ölçüde olmad›. 115). Buradan yola ç›karak önce Selinus’a (Gazipafla) geldi ancak hiç beklenmedik bir anda inme inmesi sonucu k›smi felç geçirdi. Vespasianus ve Titus zaman›nda u¤rad›klar› kötü muameleyi.S. Roma.7. herhangi bir krize neden olmamak için hasta yata¤›nda yak›n dostu ve Syria Eyaleti’nin valisi Hadrianus’u evlat edinerek onun kendisinden sonra taht›n vârisi oldu¤unu Roma Senatus’una bildirdi. Traianus’un Daclara karfl› kazand›¤› zaferlerin an›s›na dikilmifl olup afla¤›dan yukar›ya do¤ru diagonal olarak devam eden frizde Dac Savafllar›’ndan sahneler yer almaktad›r. ancak Armenia ve Mezopotamya’n›n eyalet statüsünde organize edilmeleri dâhi Romal›lar için önemli icraatlard›.S.

Hadrianus Roma’da bulundu¤u süre içinde Traianus’un yoksul çocuklara yard›m projesini (alimenta) sürdürdü. Modern yazarlar Hadrianus’un eflcinsel e¤ilimine dikkati çekerler. ‹lk seyahat M. Hadrianus önceki Roma imparatorlar›n›n hiç yapmad›¤› bir fleyi yapt›. Hadrianus M.S. Bu nedenle Do¤u’daki askerleri F›rat’a kadar çekti ve F›rat s›n›r›n› güçlendirdi. kuzey s›n›rlar›nda baz› kar›fl›kl›klar›n oldu¤unu haber al›nca M. Ayn› y›l›n A¤ustos ay›nda Traianus’un kendisini evlat edindi¤ini ve taht›n vârisi ilân etti¤ini ö¤rendi. 125 y›l› sonlar›nda Roma’ya döndü. ‹ki y›l Roma’da kalan imparator M. Hadrianopolis. Traianus yay›lmac› bir politika izleyerek F›rat’›n ötesine geçmifl. 107’de Afla¤› Pannonia valisi. Almanya. Antik yazarlar ise bunu aç›k bir flekilde dile getirmezler ama imparatorun Antinoos adl› genç bir delikanl›ya olan yak›nl›¤›ndan söz ederler. Birkaç gün sonra imparatorun ölüm haberi Roma’ya ulafl›nca da Senatus taraf›ndan imparatorlu¤u onayland›. Dac savafl›ndaki baflar›s›ndan dolay› praetor yap›ld›. 121-133 y›llar› aras›nda imparatorlu¤u bafltan bafla dolaflt›. Bu bölgedeki k›p›rdanmalar yat›flt›r›ld›ktan sonra imparator M. Oradan güneye yönelerek Ephesos’a (Efes) geldi.S. 130) Antinoos’un da onun yan›nda oldu¤u ve oradayken öldü¤ü anlat›l›r. Hebros (Meriç) k›y›s›nda kendi ad›n› tafl›yan “Hadrianopolis” (Edirne) kentini kurdu. Bugünkü Avrupa’n›n kapsad›¤› pek çok ülkeyi (örne¤in Fransa. 106’da. M. 117 k›fl›nda Antiokheia’dan (Antakya) önce Bithynia’ya (Kocaeli yar›madas›) sonra da Tuna bölgesine geldi. 121-125 y›llar›n› kapsamakta olup befl y›l sürdü. iki büyük seyahat program›yla M. 118 Temmuz ay›nda Roma’ya gelerek burada iki y›l kald›. ‹mparatorun ziyaret etti¤i kentler Roma sikkelerinde adventus (var›fl) veya restitutor (onaran) yaz›lar›yla vurgulanm›flt›r. Rhodos adas›na geçerek oradan Ege Denizi’ni katedip Trakya’da karaya ç›kt›.muhafaza etmekti. Parthia ve Mezopotamya’y› fethetmiflti. Art›k dönüfl yolculu¤u bafllam›flt›. Hadrianus. Sonra Bithynia ve Mysia bölgelerine geldi. 117’de Syria (Suriye) valisi oldu. Syria valisi Hadrianus hemen imparatorun cesedinin getirildi¤i ve yak›ld›¤› Seleukeia (Silifke) kentine geldi. ‹sviçre. ‹ngiltere. Amaç imparatorlu¤u daha yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmekti. 2.S. M›s›r’da bulundu¤u s›rada (M. 127 y›l›nda ‹talya yar›madas›nda da k›sa bir seyahat yapt›. Trakya’dan Yunanistan’a geçen imparator burada bulundu¤u s›rada Atina’n›n imâr› için büyük ifller yapt›.S. Antinoos’un ölümüne çok üzülen imparator onun ad›na kent bile kurmufltu (Antinoopolis).S.118 Hellen ve Roma Tarihi Bugünkü Edirne kentinin yerinde daha önce Uskudama adl› bir Trak kenti vard›. Çanakkale yöresine gelerek Troia kahramanlar›n›n mezar›n› ziyaret etti. Hadrianus imparator Traianus’un yak›n dostuydu ve Hadrianus’un son anda verilen bir kararla vâris olarak seçilmesinde Traianus’un kar›s› Plotina’n›n rolü büyüktü.S. Roma’n›n s›n›rlar›n› Augustus’un belirledi¤i flekilde -kuzeyde Ren ve Tuna nehirlerinden do¤uda F›rat (Euphrates) Nehri’ne. Hollanda. Traianus’un fethetti¤i yerleri de bölgenin yerli krallar›na b›rakarak Roma’n›n vasal krallar› olarak kalmalar›n› sa¤lad›. Gerçekte.S. buradan Malatya üzerinden Karadeniz’e ç›kt›. .S.S. ‹spanya) dolaflt›ktan sonra Kuzey Afrika’ya oradan da Syria Eyaletinin baflkenti Antiokheia (Antakya) geldi. Hadrianus’un ilk dura¤› Gallia’ya idi. Armenia. Nil’deki bir gezinti s›ras›nda kay›ktan düflüp bo¤uldu¤u veya kendini Hadrianus’a kurban etti¤i söylenir. bu kente kendi ad›n› vererek yeniden kurdu. Hadrianus Hellen kültürüne ve diline hayrand›. “Hadrianus’un kenti” anlam›n› tafl›maktad›r. Antinoos’un ölümündeki s›r perdesi ise ayd›nlanmam›flt›r. Traianus’un Do¤u seferine kat›ld› ve M. M. Roma ‹mparatoru Hadrianus. Trapezus’tan (Trabzon) bat›ya do¤ru k›y› boyunca ilerleyerek iç kesimdeki Ankyra’ya (Ankara) u¤rad›. Buralarda kendi ad›n› tafl›yan (Hadrianopolis) kentler kurdu. imparatorlu¤un s›n›rlar›n›n bu kadar genifllemesi denetimi zorlaflt›r›yordu.S. 108’de de consul oldu. bu nedenle Yunanistan onun için ayr› bir önem tafl›yordu. Traianus’un külleri Roma’ya getirildi. Hadrianus’un politikas›.

Oradan Ephesos’a geldi ve güneye inerek Anadolu’nun güneyi boyunca (Karia. 136). Ünite . ‹mparator Hadrianus M. köprü ve an›tsal flehir kap›s›n›n yap›m›nda veya onar›m›nda onun imzas› vard›r. 130’da (veya 120’de) consul oldu.S. 133 / 34’te Roma’ya döndü fakat 60 yafl›ndaki imparator iki y›l sonra hastaland› (M. Taht›n vârisini de belirledikten sonra son nefesini huzur içinde vermek üzere Roma’dan ayr›larak Baiae’ya gitti ve çok geçmeden orada yaflam›n› yitirdi (M. Antoninus.S. Resim 7. Bu seyahatin ilk dura¤› ise Atina idi.S.S. Anadolu’da bulundu¤u s›rada buradaki kentlerin imâr ve bay›nd›rl›k faaliyetleriyle de yak›ndan ilgilenmiflti. . 138-161) Antoninus Pius. Pamphylia. Ancak tam bu s›rada Yahudilerin isyan etti¤i haberi imparatora ulaflt›. Kuzey Afrika’dan ayr›lan imparator Suriye üzerinden Do¤u Anadolu’yu katederek Karadeniz’e ulaflt›. Daha sonra. 19. Hadrianus taraf›ndan evlat edinilince kendisinden de Marcus Aurelius ve Lucius Ceionius Verus’u evlat edinmesi istendi.S. Antoninus adl› bir senatörü evlat edinerek vârisi ilân etti. Quaestor ve praetor’luktan sonra M. Antoninus delikanl›yken babas›n› kaybetti. Hadrianus daha sonra Suriye ve Filistin üzerinden Kuzey Afrika’ya geldi. Kaynak: Ramage & Ramage (2008). ölümünden sonra bir taht krizi ç›kmamas› için kendisine bir vâris seçmenin zaman› geldi¤ini düflündü. Kilikia) ilerledi. 133-136 aras›nda bir tarihte. 19 Eylül 86’da Latium’daki Lanuvium’da (Roma’n›n güneyinde) do¤du. pek çok tap›nak. Antoninus’un çocuklu¤u Roma’n›n bat›s›ndaki Lorium’da geçti. 10 Temmuz 138). Hadrianus’un hastal›¤› giderek kötüleflti. sayg›de¤er ve kadirflinas tutum ve davran›fl› nedeniyle. res. bir y›l sonra da cesedi.S. ac›s› o kadar fazlayd› ki bir an önce ölmek istiyordu. ‹syan kanl› bir flekilde bast›r›ld›. Hadrianus M. fakat Phrygia ve Kappadokia gibi biraz daha içeride olan bölgelere de u¤rad›. 20’li yafllardayken Faustina (Büyük) ile evlendi.Senatus taraf›ndan Pius lâkab› verildi. Pontos kentlerini ziyaret ettikten sonra Atina’ya gitti. Lykia. Bat› Anadolu’daki Asia Eyaleti’nin valisi (proconsul) oldu. ANTONINUS HANEDANI Antoninus Pius (M. 25 fiubat 138’de Antoninus’u evlat edinerek onun Roma taht› için vârisi oldu¤unu resmen ilân etmiflti. Nitekim bu kifliler de Antoninus’tan sonra imparator oldular.7. dedesi ve babas› da consul’lük yapm›fllard›. birkaç y›l önce ölen kar›s› Sabina ile birlikte Roma’daki an›tsal mezara (Mausoleum) nakledildi. Iudaia’n›n ad› Syria Palaestina olarak de¤ifltirildi.S. Hadrianus’un ölümü üzerine de imparator oldu ve çok geçmeden -Hadrianus’un ölümünden sonra gösterdi¤i dindar. Çocu¤u olmayan imparator. 128-133 / 4 y›llar›n› kapsamakta olup alt› y›l sürmüfltür. An›t mezar› henüz tamamlanmam›fl bulundu¤undan defin ifllemi geçici olarak yap›ld›.S. Üzerinde düflünülen adaylar›n ölmesi ve k›sa bir karars›zl›k dönemi sonras› Hadrianus.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 119 ‹kinci büyük seyahati ise M.S. bu lâkap onun ad›yla bütünleflti ve bundan böyle Antoninus Pius olarak an›lmaya baflland›. su kemeri. M. ‹mparator derhal Atina’dan Antiokheia’ya geldi ve isyan› bast›rmas› için bir subay›n› gönderdi.3 ‹mparator Antoninus Pius’un mermer büstü. Burada M›s›r ve Kyrenaika’y› (Libya) ziyaret etti. fakat büyükbabalar› ona sahip ç›kt›lar ve hatta onlar›n da ölümünden sonra kalan miras Antoninus’u Roma’n›n en zenginlerinden biri yapt›. Nemausus’lu (Nimes) seçkin bir ailenin çocu¤u olarak M.

M. 136). Roma yak›n›ndaki Lorium’da hayata gözlerini kapad›. 140’ta da consul oldu. Fakat yine SIRA S‹ZDE de Antoninus döneminin bir bar›fl dönemi oldu¤u söylenebilir. Birkaç ay sonra da ‹mparator Hadrianus. Hadrianus’un ölümü üzerine de Roma taht›na Antoninus Pius ç›km›flt›. Hadrianus surunun yerine. 139 y›l›nda caesar unvan› verildi. S O R U Mauretania (bugünkü Fas topraklar›). Aurelius’u büyükbabas› Marcus Annius Verus evlat edindi ve yetifltirdi. “filozof imparator” olarak da an›lmaktad›r.S. bundan böyle Marcus Aurelius’u hep gözetmifl onu önemli mevkilere getirmiflti. 25 fiubat 138). Bu önemli mevkilere getirildi¤inde Aurelius henüz on sekiz yafl›nda bir delikanl›yd›. Bu yüzdendir ki. Hadrianus gibi seyahatlere ç›kmam›flt›. Sa¤l›¤› gittikçe kötüye giden imparator. 161-169) Marcus Aurelius M. onu kendi k›z› Annia Galeria Faustina (Genç) ile evlendirdi (M.S. Germania. Antoninus Pius. kendisinin de Marcus Aurelius ile Lucius Ceionius Commodus’un o¤lu Commodus’u evlat edinmesi flart koflulmufltu (M. Antoninus Pius’u evlat edinmiflti. Babas›n› çocuk yaflta kaybeden M. imparatorun ölümü oldukça ani olmufltur. Ayr›ca M. M. 26 Nisan 121’de Roma’da do¤du.S. Her ne kadar yafll› da olsa. . Zaman›nda büyük savafllar olmasa da ufak çapl› çarp›flmalar ve isyanlar da eksik olmam›flt›. ‹mparator Hadrianus da onunla ilgilendi ve daha alt› (veya sekiz) yafl›ndayken atl› s›n›f›na ald›.S. 161-180) ve NTERNET Lucius Verus (M. Iudaia (eski Filistin’in güneyi) ve Yunanistan’daki ayaklanmalar› sayabiliriz.S. Fakat Antoninus’a.S. ünlü Colosseum’u da onartm›flt›r.S. ‹mparator Roma’da bay›nd›rl›k faaliyetlerinde bulunmufl. Antoninus suru infla edilmesini de belirtmeliyiz. M›s›r. 145 yaz›). kurulufl y›ldönümü görkemli bir fleAMAÇLARIMIZ kilde kutlanm›flt›r. Bu D‹KKA arada Britannia’daT Brigantlara karfl› yürütülen savafl sonras›. Marcus Aurelius’un Ceionia Fabia ile yapt›¤› niflan› bozdurarak. ancak k›sa süre sonra Commodus’un beklenmedik ölümü üzerine Hadrianus. Dacia (bugünkü Romanya).120 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE 2 SIRA ad›ndaki Pius. ne anlama gelmektedir? Antoninus Pius’n S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Antoninus Pius. Bu arada Marcus Aurelius’un felsefeye (özellikle stoac› felsefeye) ilgi duydu¤unu ve bu konuda çal›flt›¤›n› da belirtelim. devlet yönetimini evlatl›¤› Marcus Aurelius’a b›rakt›¤›n› aç›klad›kT E sonra. Bir akflam yeme¤inde fazla miktarda Alp peyniri yiyen imparator rahats›zlanm›fl ve sonK ‹ T A P raki birkaç günü ateflli ve hasta olarak yatakta geçirmiflti. M. ‹NTERNET Marcus ‹Aurelius (M. Pius. Commodus’u evlat edinerek vârisi yapm›fl. Örne¤in Britannia. daha kuzeyde. Aurelius ailesinin bu evlilikten tam 14 çocu¤u oldu.S.S. 148 (veya 147) y›l›na rastlayan Roma’n›n 900. tan bir süre L E V ‹ Z Y O N 7 Mart 161’de. Bu niflan Hadrianus’un iste¤i üzerine yap›lm›flt›.S. 23 y›ll›k iktidar› s›ras›nda imparatorlu¤u Roma’dan yönetmeyi DÜfiÜNEL‹M tercih etmifl. Daha sonra Hadrianus’un manevi o¤lu Lucius Ceionius Commodus’un k›z› Ceionia Fabia ile niflanland› (M.

Bafllar›nda III. 162 y›l›nda Yunanistan üzerinden Antiokheia’ya (Antakya) gitti ve savafl haz›rl›klar› tamamland›ktan sonra Romal›lar harekete geçtiler. Marcus Aurelius ad›yla bilinmesine ra¤men. Parth savafl›n›n idaresi Lucius Verus’da olmas›na karfl›n savafl esas olarak Verus’un komutanlar› taraf›ndan kazan›ld›. . Vologeses’in bulundu¤u Parthlar. 166-167).S.S. 20 ve 21. Augustus’tan bu yana ilk kez devlet yönetimi bu denli ortak bir yönetime sahne oluyordu. 168 bahar›). Marcus Aurelius ve Lucius Verus Germanlara karfl› birlikte sefere ç›kt›lar (M. Ancak Aquileia’ya vard›klar›nda Germanlar›n korkarak geri çekildiklerini ö¤rendiler. Ard›ndan Parthlar›n önemli merkezleri Seleukeia (Dicle k›y›s›ndaki) ve Ktesiphon (Ba¤dat’›n güneyinde) ele geçirildi.S. Do¤u’ya Lucius Verus gidecekti.S. M.4 Roma ‹mparatorlar› Marcus Aurelius ve Lucius Verus’un mermer büstleri. ‹ki imparator k›fl› Aquileia’da geçirmeye karar verdi. Armenia’daki Roma garnizonunu kovarak Armenia taht›na Roma aday› yerine kendi adaylar›n› ç›kartm›fllard›. Bahar geldi¤inde Roma’ya hareket ettiler ancak yolda Verus felç geçirdi ve birkaç gün içinde de öldü. Tuna s›n›r›ndaki German kabileleri Roma topraklar›na sald›rd›klar›ndan (M. Verus’un cesedi Roma’ya götürüldü ve öz babas› Lucius Ceionius Commodus ile manevi babas› Antoninus Pius’un da yatt›klar› Roma’daki Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü (M. Kuflkusuz Parth savafl› Roma için bir zaferdi ancak daha öncesinde Roma’da bafl gösteren k›tl›k ve hemen sonras›nda Syria’da bafl gösteren ve oradan dönen askerlerle Anadolu’ya. Yunanistan’a ve Roma’ya kadar yay›lan veba nedeniyle Romal›lar Parth zaferinin sevincini yaflayamad›lar.S. Ortak imparatorlar›n karfl› karfl›ya geldikleri ilk büyük savafl Parth Savafl› oldu. res. Nitekim Verus. Parth Savafl›’ndan sonra Romal›lar Germanlarla savaflt›lar. Verus savafl alan›nda de¤il hep geri planda kald›. Marcus Aurelius ve Lucius Verus duruma müdahale etmeye karar verdiler.7.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 121 Resim 7. ‹mparator Antoninus Pius’un M. 163). sikkelerde Antoninus ad›n› da kullanm›flt›r. 169 Ocak/fiubat).S. Kaynak: Ramage & Ramage 2008). Ünite . Böylece Marcus Aurelius ile daha çok bilinen ad›yla Lucius Verus imparatorlu¤u birlikte yöneteceklerdi. Önce Armenia’n›n baflkenti Artaksata’y› ele geçirdiler (M. Savafl›n nedeni Armenia’n›n kontroluydu. kendisi de Antoninus ad›n› ald›. 7 Mart 161’de ölmesi üzerine Marcus Aurelius manevi kardefli Lucius Ceionius Commodus’a caesar ve augustus unvanlar›n› vererek ortak imparator ilân etti ve ona Verus ad›n› da verdi.

S. Commodus iktidar› boyunca birkaç kez suikast giriflimine maruz kald›. 16 yafl›ndayken de augustus unvan› verilerek babas›na ortak imparator ilân edilmiflti (M. Yine de flartlar Roma’n›n lehine oldu¤undan 22 Ekim 180’de Roma’da büyük bir zafer alay› (triumphus) düzenlendi. Bunlar›n ilki k›z kardefli Lucilla taraf›ndan planlanm›flt› (M. Aurelius’un ölmemifl oldu¤unu ö¤renen Aurelius taraftar› askerler Avidius Cassius’u öldürdüler.S. o¤lu Commodus oldu¤unu belirtmiflti.122 Hellen ve Roma Tarihi Marcus Aurelius. “Bak! Bu b›ça¤› sana Senatus gönderdi!” diyerek sald›rmas›.S. 169 y›l› sonunda. Commodus (M. Commodus 3 A¤ustos 178’de babas› Marcus Aurelius ile birlikte Tuna s›n›r›na gitti ve burada Germanlarla (Marcomanlar) savaflt›. 17 Mart 180’de Sirmium yak›n›nda öldü ve Roma’da Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü.S. savafl›n uzamas›n›n getirece¤i zararlar› ve tam bir zafer elde edilse bile bunun neye mal olaca¤›n› düflünerek German kabilelerden Marcomanlarla Roma lehine bir anlaflma yaparak savafla son verdi ve Roma’ya döndü. Commodus ayn› y›l consul seçildi.S. Ancak Tuna boylar›ndaki k›p›rdanmalar bir türlü son bulmam›flt›. M. Marcus Aurelius. Marcus Aurelius M. Bir süre sonra praetor praefectus’lar›ndan Tar- . Yani yaklafl›k sekiz y›l Roma’dan uzak kalm›flt›. Cassius ise imparatorun öldü¤ü söylentisi üzerine kendini imparator ilân etmiflti. Bir y›l sonra da Crispina ile evlendi. taht krizi ç›kmamas› için o¤lu Commodus’u halefi ilân etti. Bunun üzerine Marcus Aurelius Syria’ya do¤ru hareket etti. anlaflma yap›lmamal› ve Germanlar kesin yenilgiye u¤rat›lmal›yd›. M.S. Ancak M. Babas›n›n ölümünden sonra tek bafl›na kalan Commodus. 169 y›l›nda Germanlara karfl› savaflmak üzere Roma’dan ayr›lm›fl ve sonra da Suriye’ye gelmiflti. 177). Ancak. Plana göre Lucilla’n›n ye¤eni Claudius Pompeianus Quintianus. 17 Mart 180). 176 sonbahar›nda Roma’ya döndü. Lucius Verus’un ölümünden sonra. Kimi Romal›ya göre anlaflma Roma’n›n prestijini azaltm›flt›. M.S. 177). Aurelius öldü (M. Commodus ile beraber tekrar babadan o¤ula geçen bir imparatorluk söz konusudur.S. Aurelius. 166).S. 5 yafl›ndayken caesar unvan›yla onurland›r›lm›fl (M. 180-193) Lucius Aurelius Commodus M. halefinin.S. b›ça¤› he-men saplamak yerine. 178 A¤ustos). Bu yüzden herhangi bir kriz yaflanmadan Senatus Commodus’un imparatorlu¤unu onaylad›. Bu arada M. Babas›ndan sonra Roma taht›na geçmesi beklendi¤inden Commodus sarayda büyümüfl ve yetiflmiflti. 31 A¤ustos 161’de Roma’n›n güneydo¤usundaki Lanuvium’da do¤du. kuzeydeki kabilelerle meflgulken Syria valisi Avidius Cassius’un isyan ederek kendisini imparator ilân etti¤ini ö¤rendi. giysisinin alt›na gizledi¤i b›çakla Colosseum’un kap›s›nda bekleyecek ve Commodus’a sald›racakt›. Baflar› kazansalar da son darbeyi vuramadan M. Commodus’un yaklaflt›¤›n› gören Quintianus. ona zaman kaybettirdi ve sald›r›n›n fark›na varan imparatorun muhaf›zlar› onu yakalad›lar. Daha sonra Quintianus ve imparatorun k›z kardefli Lucilla öldürüldü. ‹mparator ölmeden önce.S. Savafl baflar›l› bir flekilde Romal›lar lehine devam ederken Marcus Aurelius hastaland›. o s›rada 16 yafl›nda olan o¤lu Commodus’u ortak imparator ilân etti (M. uzun y›llard›r Roma imparatorlar› devlet içinde en iyiler veya güvenilir olanlar aras›ndan -evlat edinme yöntemiyle (adoptatio)seçiliyordu.S. fiuras›n› unutmamak gerekir ki. Bu bölgedeki kontrolu sa¤lamak üzere Aurelius o¤lu Commodus ile beraber Roma’dan ayr›larak kuzeye yöneldi (M. Buna ra¤men Marcus Aurelius Suriye’ye gitti ve ayaklanan kentleri ziyaret etti. 182). Aurelius. Germanlarla savaflmak üzere tekrar kuzeye yönelerek buradaki kabileleri yenilgiye u¤ratm›flt›r.

Ünite . 190’da Roma’da. Louvre Müzesi’nde. Ancak Cleandrus da.S. Praetor Praefectus’u Cleandrus’u getirerek devlet ifllerinin idaresini de ona verdi (M. Hatta sarayda kendisine bir harem bile kurdu¤u söyleniyordu. Roma halk›nda Cleandrus’a karfl› da bir hoflnutsuzluk bafl göstermeye bafllam›flt›. Gallia’dan Maternus adl› biri Roma’daki bir festival s›ras›nda Commodus’u öldürecekti. M. Praetor Praefectus’u Perennis’e çok güvenen imparator onu devlet yönetiminde de söz sahibi yapt›. Perennis’in kendi çocuklar›ndan birini tahta geçirmeyi planlad›¤› ve Perennis’in kendisi için de bir tehlike oluflturmaya bafllad›¤› haberini imparatora ulaflt›rd›lar. Özellikle bu¤day k›tl›¤› had safhadayd›. Fakat suikast plan› fark edildi ve festival öncesi Maternus öldürüldü (M. Mart 187). 181. Bu habere inanan Commodus. 186). devlet içinde rüflvet çark› dönüyordu. imparatorun emriyle di¤er Praetor Praefectus’u Tigidius Perennis taraf›ndan öldürüldü.7.S. ‹mparator. Bu arada Britannia’dan yola ç›kan 1500 kiflilik bir Roma elçi heyeti Roma’ya gelerek. Perennis ve çocuklar›n›n öldürülmesini emretti. Devlet ifllerinin yükünü Perennis’in üzerinde olmas›. Bu arada Commodus’a bir suikast plan› daha yap›ld›.5 ‹mparator seçiminde etkin rol oynayan Praetor Muhaf›zlar›n› gösteren bir kabartma. Restorasyonla eksik k›s›mlar tamamlanm›flt›r. imparatorun yak›n dostu Saoterus’un öldürülmesine kar›flmas› nedeniyle. imparatorun kendisini zevk ve sefaya vermesine neden oldu. Devlet memuriyetlikleri ve hatta askeri komutanl›klar para karfl›l›¤›nda verilmeye baflland›. O güne kadar hiçbir Praetor Praefectus devlet yönetiminde bu denli güç sahibi olmam›flt›. Cleandrus’un mevcut bu¤day› sat›n alarak . Resim 7.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 123 rutenius Paternus da. s. t›pk› Perennis gibi “kraldan çok kralc›” bir tutum içine girerek devlet idaresinde bafl›na buyruk davranmaya bafllad›. Bütün bu olaylar imparatorun kendisini güvende hissetmemesine ve paranoyaya kap›lmas›na neden oldu.S. Kaynak: Penrose (2005). bafllang›c› epey önceye giden bir k›tl›k söz konusuydu.

su ayg›r› gibi vahfli ya da baz› evcil hayvanlar› öldürdü. Iulia Domna seyahatlerinde efline refakat ediyor.S. ancak kusarak kendini toparlamaya çal›flt›. imparatora yak›n üç isim (Praetor Praefectus’u Quintus Aemilius Laetus. Gallia Lugdunensis valisi oldu¤u dönemde (M. Severus da onu çeflitli unvanlarla onurland›r›yordu. Pescennius Niger ve Clodius Albinus askerlerin deste¤iyle ‹mparator ilan edildiler. A¤ustos. hatta bazen bafl›nda aslan bafl› postu bafll›k ve elinde sopas›yla t›pk› Herkül gibi dolafl›yordu. tahta kalkan ve k›l›çla bir gladyatör gibi dövüfltü.124 Hellen ve Roma Tarihi suni bir k›tl›k yaratt›¤› söylentisi vard›. 192 y›l› sonlar›nda Kas›m festivalinde yine Herkül k›yafetiyle gladyatör oyunlar›na kat›ld›. 193-211) Septimius Severus M. Iulianus. ‹mparatorun bu durumu çevresindeki herkesi endiflelendiriyordu. Hercules gibi. ‹flte böyle bir ortamda.S. Öfkeli kalabal›k o s›rada Roma’n›n birkaç kilometre uza¤›nda bulunan Commodus’a giderek Cleandrus’un öldürülmesini istedi. Bast›rd›¤› sikkelerde de bu gözlenmektedir. fil. çeflitli askeri görevlerde bulundu. saraydaki bafl mabeyinci Electus ve imparatorun gözdelerinden Marcia) ona karfl› bir suikast plan› haz›rlad›lar. Halk. bazen arenaya inerek kaplan. Nitekim imparator M. Yun. SEVERUS HANEDANI Septimius Severus (M.S. Çiftin Antoninus (Caracalla) ve Geta adlar›nda iki o¤lu oldu. ‹lk kez yirmili yafllar›n›n bafl›nda consul olan Severus. heykelleri k›r›ld›. 193 y›l›ndan bafllayarak birkaç y›l içinde hanedan üyesi olmayan Pertinax. Krizin büyüyece¤ini ve kendi hayat›n›n da tehlikede oldu¤unu hisseden imparator. 185187) Syria’daki Emesa’da bir yüksek din görevlisinin k›z› olan Iulia Domna ile evlendi. Cleandrus’un bafl›n› keserek caddelerde dolaflt›rd›. Herakles) ile özdefllefltiriyor.S. Öldürdü¤ü bir devekuflunu göstererek senatörleri de bu flekilde öldürebilece¤ini ima etti. daha sonraki y›llarda da birkaç kez consul’lük yapt›. Cleandrus’u öldürttü. hiç kimse hayat›n› güvende hissetmiyordu. Hercules. Commodus.S.S. gizlice Commodus’un yeme¤ine zehir koyarak onu zehirledi. Senatus ve halk Commodus’un an›s›n› lanetledi. M. y›l›n aylar›n›n adlar›n› bile kendi unvanlar›n› vererek de¤ifltirmiflti. 31 Aral›k 192).S. M. Kendisini Herkül (Lat. ad› yaz›tlardan silindi. Örne¤in. Domna’n›n tafl›d›¤› unvanlardan biri de Mater Castrorum (Ordugâhlar›n Ana- . 190) ise Commodus’un megalomanisinin ne denli had safhada oldu¤unun göstergesidir. Yemek sonras› kendini iyi hissetmeyen imparator odas›na giderek yata¤›na uzand›. Ölümüyle Antoninuslar sülalesinin iktidar› da sona ermifl oldu. ‹mparator 1 Ocak günü gladyatör olarak bir gösteri yapmay› planlad›¤›ndan geceyi gladyatör okulu olarak hizmet veren Colosseum yak›n›ndaki Vectilianus Villas›’nda geçirmek istedi. 11 Nisan 145’te Kuzey Afrika’daki Lepcis Magna’da (bugünkü Libya sahilinde Lebda) dünyaya gelmiflti.S. Commodus’un öldürülmesiyle ‹mparatorluk yeni bir krizle karfl› karfl›ya kalm›flt›. Commodus son y›llar›nda psikolojik bir de¤iflim içindeydi. yüksekçe bir yerden vahfli hayvanlar› hedefleyen at›fllar yapt›. Ve halk Circus Maximus’ta toplanarak büyük bir protesto gösterisine kat›ld›. Zehirin etkisinin öldürücü olmayaca¤› endiflesine kap›lan suikastçiler. Ancak sonunda Septimius Severus taht›n tek hâkimi oldu. 31 Aral›k 192 gecesi Marcia. genç atlet Narcissus’u göndererek Commodus’u bo¤durdular (M. Son y›llar›nda zalim ve megaloman bir ruh hali sergileyen imparatorun cesedi sonradan Hadrianus Mausoleumu’na gömüldü. Eylül. Ç›kan bir yang›n sonras› imâr faaliyetlerine giriflilen Roma’n›n ad›n›n resmen Colonia Commodiana olarak de¤ifltirilmesi (M. Öyle ileri gidiyordu ki.

Ü N E L ‹ M unvan› vererek onun muhalefetini etkisiz hale getirmiflti. Severus. Severus ise o s›rada Roma’da di¤er devlet iflleriyle meflgul oluyordu. Byzantion cezaland›r›ld›. 193 y›l› Nisan ay›nda Roma’ya geldi ve kendisine Senatus taraf›ndan imparatorluk yetkileri verildi. Severus. Septimius Severus herhangi bir karfl› koymayla karfl›laflmadan M. Art›k Septimius Severus’un alt etmesi gereken iki rakibi vard›: Britannia valisi Clodius Albinus ve Syria’da askerler taraf›ndan imparator ilân edilmifl olan Syria valisi Pescennius Niger. en az›ndan bir süre için Albinus tehdit olmaktan ç›km›flt›. do¤uda kendisini emniyete ald›ktan sonra. 197 bafl›nda Roma’dan ayr›larak Albinus’un üzerine yürüdü. hatta Pertinax ad›n› da bir unvan gibi tafl›maya bafllad›. Clodius Albinus’un gücünü ve kudretini bilmesine ra¤men Roma imparatorlu¤una adayl›¤› konusunda ona flans vermek istemiyordu. Ünite . Ancak M. üstelik D‹KKAT taht›n vârisi olabilecek Caracalla ve Geta adlar›nda iki de o¤lu vard›. Severus. Severus. Caracalla’n›n kardefli Geta’y› annesi Domna’n›n kollar›nda öldürmesiyle sonuçlanacakt›r. Bu yüzden öncelikle Pescennius Niger tehdidinin ortadan kald›r›lmas› gerekiyordu. kent tahrip edildi.S. M. aksi halde gücü iki cepheye bölünS O R U müfl olacakt›. Nitekim Pertinax’›n öldürüldü¤ü haberi kendisine ulaflt›¤›nda Pannonia’daki askerler kendisini imparator olarak selamlad›lar. M. Niger taraftar› bir ordu Byzantion’u iflgal etti. tekrar Do¤u’ya çekilmek zorunda kald›. 196 y›l›nda büyük bir orduyla Britannia’dan Gallia’ya (Galya) geldi ve Lugdunum (bugünkü Lyon) kentinde karargâh›n› kurdu.S. Böylelikle Niger’e karfl› daha rahat mücadele etme imkân› bulmufltu. Bu arada Byzantion’da hâlâ Niger taraftar› bir ordu vard›.S. Niger’in taraf›n› tutan Do¤u’daki kentler ve Parthlar cezaland›r›ld›.S. Ancak daha sonra imparator olacak olan Severus’un o¤lu Caracalla Byzantion’un yeniden imâr› için çal›flacak ve kenti eski statüsüne getirecekti. Bu kötü haber imparatora ulaflt›¤›nda Severus Roma’dan ayr›larak bölgeye geldi ve biri Kyzikos (Erdek) yak›n›nda di¤eri Nikaia’da (‹znik) olmak üzere iki yerde Niger’in ordusunu yenilgiye u¤ratt› (M. Severus ordusuyla onu takip etti. 193 sonu). Dolay›s›yla taht için yat›r›m›n› çocuklar›na yapmas› kadar do¤al bir düflünce olamazd›. Severus. Niger. köy statüsüne getirilerek Perinthos’a ba¤land›. Septimius Severus’un. Kendisi henüz Byzantion’a ulaflmadan. Severus. ancak çok geçmeden Severus. Iulianus yaklafl›k iki ay Roma taht›nda kalm›fl oldu. Niger’in ordusu karfl›s›nda kesin bir zafer kazand›.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 125 s›) idi. lejyonlar› arkas›na alarak kendi pozisyonunu sa¤lamlaflt›rd›. BunSIRA S‹ZDE dan böyle askerleri taraf›ndan imparator ilân edilen Clodius Albinus M. Byzantion kentini yak›p y›karak cezaland›rmas›n›n sebebi neydi? SIRA S‹ZDE Niger’in ortadan kalkmas›yla Severus’un yegâne ciddi rakibi olarak Britannia D Ü fi Albinus’a caesar valisi Clodius Albinus kald›. K ‹ T A P SIRA S‹ZDE 3 DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Amac›.S. Pertinax zaman›nda Yukar› Pannonia valisi olarak görev yap›yordu. 194 bahar›nda Issos yak›n›nda yap›lan savaflta. kaçan Niger bir süre sonra yakalanarak öldürüldü. Yukar›da de¤indi¤imiz gibi. Niger. Byzantion’un kendine ba¤l› ordu taraf›ndan ele geçirildi¤ini ö¤rendi.S. ‹ki kardefl aras›ndaki husumet. Fakat ayn› s›rada do¤udaki lejyonlar da Pescennius Niger’i imparator ilân etmifllerdi. 1 Haziran 193’te de öldürüldü. Severus’un ilk ifli Pertinax’› öldürenlerden intikam almaya söz vermek oldu. Bo¤az’da stratejik bir noktada yer alan Byzantion’u ele geçirmek için yola koyuldu. Roma’ya girerek Senatus’a imparaAMAÇLARIMIZ torlu¤unu onaylatmakt›.7. Bu arada Pertinax’›n öldürülmesinin ard›ndan ortaya ç›kan ve imparator ilân edilen Didius Iulianus k›sa sürede halk›n ve askerlerin deste¤ini kaybetti ve Senatus taraf›ndan ölüme mahkûm edildi¤i aç›kland›. Albinus’a caesar unvan› vererek onu yan›na çekmifl.

197 y›l› yaz›nda Do¤u’ya hareket etti. Daha çok tan›nd›¤› Caracalla ad›n› ise Roma’da s›k s›k giydi¤i caracallus denen bir Gal pelerininden alm›flt›. Nitekim. Roma’n›n Do¤u’daki iktidar ve prestijinin kaybolmaya bafllamas›. ‹mparatorun cesedi yak›ld› ve külleri bir kap içinde Roma’ya getirilerek Hadrianus Mausoleumu’na konuldu. ‹ki imparatorun birlikte yönetimi daha önce Marcus Aurelius ve Lucius Verus zaman›nda da olmufltu. Birtak›m baflar›lar elde ettiyse de art›k fiziksel yorgunlu¤un yan› s›ra yafll›l›¤›n getirdi¤i zaaflar da söz konusuydu. 211) Caracalla. küçük o¤lu Geta’ya da caesar unvan› verdi (M.ad› Marcus Aurelius Antoninus’a çevrilmiflti (M. res.S. Severus daha sonra Geta’ya da augustus unvan› vermiflti. Severus daha sonra Filistin ve M›s›r’a u¤rayarak Roma’ya döndü (M. 202 yaz›).S. 198).S. Severus’u u¤raflt›ran Niger ve Albinus’u destekleyenlerin cezaland›r›lmas›na gelmiflti. Ayr›ca.S.S. Babalar›n›n ölümünden sonra Caracalla ve Geta Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›na geçti. imparatorlu¤un yönetimine ortak etmiflti. Mezopotamya’y› da kontrollar› alt›na alm›fllard›. Parthlar.S.126 Hellen ve Roma Tarihi ‹ki ordu Lugdunum civar›nda karfl›laflt› ve Severus kesin bir zafer kazand› (M. Septimius Severus ile Iulia Domna’n›n iki o¤lundan büyük olan›yd› ve M. Septimius Severus iki o¤lunu da halefi olarak haz›rlam›flt›. onlar›n da cezaland›r›lmas› gerekiyordu. Septimius Severus M. Caracalla’n›n resmi ad› Marcus Aurelius Antoninus idi. 22. Fakat Caracalla tek bafl›na imparator kalmak istiyordu. . S›ra. Do¤du¤unda kendisine Iulianus Bassianus ad› verilmiflti.S. M. Romal›lar›n birbirlerine düfltükleri bu iç savafl› f›rsat bilerek Do¤u’daki Roma egemenli¤ini zay›flat›yorlar ve Roma karargâhlar›n› tehdit ediyorlard›. binlerce kifli öldürüldü ve esir edildi. 211-217) ve Geta (M. Caracalla (M. Severus.S. 198). Severus M.S. 19 fiubat 197). M. Parth Savafl› sonras› Mezopotamya Roma eyaleti yap›ld›. yaz›tlarda ve sikkelerde bu flekilde an›l›r. Britannia seferindeyken babalar›- Resim 7. bu yüzden Geta’n›n ortadan kald›r›lmas› gerekiyordu. Severus Do¤u seferi s›ras›nda büyük o¤lu Caracalla’ya augustus. 4 fiubat 211’de 65 yafl›nda Britannia’da Eburacum’da (bugünkü York) öldü. Ertesi y›l Parthlarla bir antlaflma gerçeklefltirildi. Ancak fluras› da unutulmamal›d›r ki. bu nedenle yaz›flmalarda.S.S. Albinus ise intihar etmek zorunda kald›. 198 y›l› bafl›nda Parth baflkenti Ktesiphon ele geçirildi. Severus’un Do¤u’ya karfl› bir sefer yapmas›n› zorunlu k›l›yordu. 208 y›l› bafllar›nda Britannia’da düzenlemeler yapmak ve kuzey kabilelerin Britannia’ya yapt›klar› sald›r›lara son vermek üzere kar›s› ve iki o¤luyla birlikte yola ç›kt›. Parth savafl›ndan sonra Caracalla’ya augustus unvan› vererek (M. Kaynak: Ramage & Ramage (2008). Hat›rlanaca¤› üzere neredeyse iki yüz y›l önce Roma taht›nda bulunan Caligula da o flekilde tan›nmas›n› çocukken giydi¤i çizmelere (caligae) borçluydu. Do¤u’da da Niger’i destekleyenler vard›. Severus’un düflmanlar›n› destekleyen yirmi dokuz senatör ve çok say›da devlet adam› öldürüldü. ancak daha sonra babas› taraf›ndan caesar unvan› verilerek -Marcus Aurelius ailesiyle iliflkilendirilmesi ba¤lam›nda. 195).6 ‹mparator Caracalla’n›n mermer büstü. O¤ullar› Caracalla ile Geta aras›ndaki husumet ve k›skançl›k da imparatoru endiflelendiriyor ve huzursuz ediyordu. 188’de Lugdunum’da (Lyon) dünyaya gelmiflti.S.

213 y›l›n›n ilk aylar›nda German s›n›r›na gitti. Latince karfl›l›¤› nedir ve niçinSIRA S‹ZDE uygulamaya böyle bir gidilir? DÜfiÜNE ‹M Caracalla’n›n en önemli icraatlar›ndan biri M. Praetor Praefectus’u Marcus Opellius Macrinus’un k›flk›rtmas›yla Martialis adl› bir praetor muhaf›z› taraf›ndan öldürüldü (M.S.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 127 n›n ölmesi üzerine Caracalla ve Geta orada daha fazla kalmak istemediler ve Roma’ya döndüler. Caracallus denen Gal pelerini giymesinden dolay› Caracalla ad›n› alSIRA S‹ZDE mas› da. amac› Parthlar› kesin yenilgiye u¤ratmakt›. Avrupa ve Kuzeybat› Afrika’n›n idaresini. diyerek onlar› bu düflüncelerinden vazgeçirmiflti. ‹ki kardeflin ortak imparatorlu¤u sadece 10 ay sürmüfltü. Yüksek miktarda para karfl›l›¤›nda (donativum) praetor’lar›n r›zas› ve Senatus’un onay›yla olay kapat›ld›. 215 May›s).S. Ünite .S.7. Geta’y› destekleyenler de ayn› ak›bete u¤rad›. Bunun üzerine Caracalla.S. bu savafllar s›ras›ndad›r. M. 4 SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Elagabalus (M. Sald›r› an›nda Geta. oradan Aleksandreia’ya geçti. Troia ve Pergamon’u (Bergama) ziyaAMAÇLARIMIZ ret etti. M. annesinden kendisini korumas›n› istediyse de subaylar›n k›l›çlar›ndan kaçamad› ve annesi Iulia Domna’n›n kollar›nda öldürüldü (M.S.S. Geta’da Asya ve M›s›r’›n idaresini alacakt›. Iulia Domna.S. Senatus kendisine Germanicus Maximus unvan› verdi. M. 212 y›l›nda ç›kartt›¤› Lve “Yurttafll›k Yasas›” (Constitutio Antoniniana) olarak bilinen yasad›r. çocuklar›na “imparatorlu¤u bölebilirsiniz ama annenizi bölemezsiniz”. 204 y›l›nda Syria’daki Emesa’da do¤mufltu. birbirlerine olan güvensizlikten yaflad›klar› mekânlar›n giriflleri ayr› tutuldu ve birbirlerine geçifller mümkün olmayacak flekilde düzenlendi. ‹NTERNET yolda. Iulia Domna’n›n k›zkardefli Iulia Maesa’n›n k›z› Iulia Soaemi- . Bu yasa ile imparatorluk s›n›trlar› içindeki tüm özgür erkek ve kad›nlara Roma yurttafl› olma imkân› verildi. hem praetor’lara hem de senatörlere. Caracalla. Her iki kardefl Palatinus Tepesi’ndeki saraya yerlefltiler. Caracalla. Ancak annelerinin itiraz› üzerine bu plan sadece düflüncede kald›. K›fl›n yaklaflmas› üzerine VCaracalla. Önce Antiokheia’ya geldi (M.imparatorun öfkesine kurban gitti. ad› yaz›tlardan ve sikkelerden kaz›narak silindi.S. Ancak her ikisi de muhalifleri taraf›ndan öldürüldüler.S. EdesTELE ‹ZYON sa’ya (Urfa) çekildi ve burada bir taraftan kendini e¤lenceye verirken öte taraftan da ertesi y›l ç›kaca¤› Parth seferinin planlar›n› yapt›. Parth kentleri ele geçirilerek yak›l›p y›k›ld›. 215 y›l› bahar›nda Parthlar›n ülkesine do¤ru yola ç›kt›. 216 y›l›nda Parth seferi bafllad›. 8 Nisan 217).S. 218-222) Gerçek ad› Varius Avitus Bassianus olan Elagabalus. M. asl›nda Geta’n›n kendisini öldürmek istedi¤ini ve kendisini savunmak için onu öldürtmek zorunda kald›¤›n› anlatt›. Geta’n›n an›s› lanetlendi (damnatio memoriae). Alekasandreia katliam› uzun süre belleklerden silinmedi. M. Burada Roma’n›n düflmanlar› olarak ilk kez zikredilen Allamanlara (Alamanni) karfl› savaflt› ve onlaD‹KKAT r› Main Irma¤› civar›nda yenilgiye u¤ratt›. Hatta daha da ileri gidilerek imparatorlu¤un ikiye bölünmesi bile düflünüldü. 212). 214 y›l› bahar›nda Caracalla Do¤u’ya hareket etti. “An›n›n lanetlenmesi” ne demektir. Burada binlerce‹ kifli -provakosyoK T A P nun nedeni aç›k olmasa da. k›fl› Nikomedeia’da geçirdi.S. M. S O R U Caracalla. Dacia (bugünkü Romanya) ve Trakya üzerinden Anadolu’ya geldi. Caracalla’n›n öldürülmesinden sonra Roma taht›na Severus Hanedan› üyesi olmayan Macrinus geçmifl ve o¤lu Diadumenianus’a da imparatorluk yönetimine ortak etmiflti. 217 y›l› bahar›nda Karrhai’daki (Harran) Ay Tanr›s› Men’in Tap›na¤›’n› ziyaret için yola ç›kan imparator. subaylar›na kardefli Geta’y› öldürttü.

Emesa’daki kutsal siyah tafl› (lapis niger) da Roma’ya getirdi. kimilerini öldürdü.S. Macrinus taraftarlar›na karfl› ac›mas›zca davrand›. Roma’n›n . o s›ralar 13 yafl›nda olan kuzeni Alexianus’u vârisi ilân etmiflti. M. ‹mparator Macrinus’un tahttan indirilmesi sürecinde. o zaman kendisine Bassianus Alexianus ad› verilmiflti. Alexander zaman›nda Roma’da imâr ve bay›nd›rl›k faaliyetlerine h›z verildi. 226 / 227). Ancak imparatorun kad›ns› ve eflcinsel davran›fllar› halk taraf›ndan hofl karfl›lanm›yordu. Ancak askerler ve halk Alexander’i daha çok seviyordu. Çocuklu¤u Syria’da geçen Alexianus. Bu yeni ismi Caracalla’dan al›yordu. Daha sonra annesi Iulia Soaemias ve anneannesi Iulia Maesa ile birlikte Roma’ya do¤ru yola ç›kt›. kimilerini görevlerinden uzaklaflt›rd›. Ancak. aralar›ndaki husumet eksik olmad›. Ününü ve Elagabalus ad›n› ise Emesa’daki Günefl Tanr›s› El-Gabal’›n rahibi olmas›na borçluydu.S. Severus Alexander (M. Böylece. 222-235) Severus Alexander M. Elagabalus kuzenini öldürmeyi planl›yordu.S. Ancak Elagabalus ile Alexander aras›nda bir husumet vard›. Caracalla’n›n o¤lu oldu¤u söylentisi yay›lm›fl (daha do¤rusu kasten yayd›r›lm›fl) oldu¤undan kendisini bir flekilde ona ba¤lamak istiyordu.S. Bunu fark eden Elagabalus. Alexander henüz 14 yafl›nda oldu¤undan devlet idaresi esas olarak annesi Iulia Mamaea ile 16 kiflilik bir Dan›flma Meclisi’nin elindeydi. Marcus Aurelius Alexander ad›n› ald› (M. Iulia Maesa. Roma caddelerinde sürüklenerek teflhir edildiler. Artabanus’u yenerek ayn› topraklarda Sasani Hanedan›’n›n egemenli¤ini bafllatm›flt› (M.128 Hellen ve Roma Tarihi as’›n o¤luydu.S. Bir süre sonra Alexianus. Her ikisinin de bafllar› kesilerek. Parth sülalesi kral› V. S. Caracalla’n›n da resmi ad› bu flekildeydi. Yani Iulia Maesa’n›n torunu oluyordu. Severus Alexander hiçbir karfl› koymayla karfl›laflmadan Senatus taraf›ndan imparator olarak ilân edildi. Fakat Alexander’in annesi Iulia Mamaea ve anneannesi Iulia Maesa. 1 Ekim 208’de Phoenicia’da (Fenike) do¤du. 219 sonbahar›nda da Roma’ya vard›lar. Emesa yak›n›ndaki Raphanaia’daki III. 221). hemen Roma’ya gitmedi. Emasa’da Günefl Tanr›s› rahibiydi. Mamaea’n›n sa¤ kolu Domitius Ulpianus idi.S. K›fl› Nikomedeia’da (‹zmit) geçirdiler. Gallica lejyonu karargâh›nda askerler taraf›ndan Marcus Aurelius Antoninus ad›yla imparator ilân edildi (16 May›s 218). ‹mparatordan dolay› Günefl Tanr›s› kültü Roma’da da kabul gördü. Elagabalus. Bir süre sonra praetor praefectus’lar›n›n beklenmedik ölümünden sorumlu tutularak praetor muhaf›zlar› taraf›ndan öldürüldü. ayr›ca Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götürdü. Macrinus ve Diadumenianus’un öldürülmelerinden sonra imparator ilân edilen Elagabalus.S. birkaç ay Do¤u’da kald›. 11 Mart 222). Annesi de ayn› ak›bete u¤rad›. Ancak plan tersine döndü ve Elagabalus. Iulia Maesa’n›n arzusu üzerine Elagabalus. rejimin ve hanedan iktidar›n›n sürdürülmesi için Elagabalus’a o s›ralar 13 yafl›nda olan kuzeni Bassianus Alexianus’u (sonradan Severus Alexander ad›yla tan›nacakt›) halefi olarak ilân ettirmekte baflar›l› oldu. Praetor muhaf›zlar›n›n komutan› olan bu kifli as›l iki praetor praefectus’unun da üstünde bir pozisyondayd›. 11 Mart 222). çocuk yafltaki Alexander’i korumak için Elagabalus’tan önce davrand›lar ve Elagabalus Roma’daki praetor’lar›n karargâh›nda askerler taraf›ndan öldürüldü (M. Elagabalus ve Severus Alexander birbirini hiç sevmedi. Do¤u’da Ardaflir. Kuflkusuz S. Ardaflir. Alexander taraf›n› tutan praetor’lar taraf›ndan öldürüldü (M. Hakk›nda bir sürü ahlaks›z öyküler anlat›lmaya bafllanm›flt›. henüz 14 yafl›ndayken. imparatorun cesedi Tiber Nehri’ne at›ld›. kuzeni Severus Alexander’i öldürtmek için f›rsat kolluyordu. bu hoflnutsuzlu¤u k›rmak.

Alexander ile annesini öldürdüler (M. Severus Alexander’in öldürülmesiyle Severuslar sülalesi de son buldu. Romal›lar.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 129 Do¤u’daki topraklar›na da sald›rarak Roma için bir tehdit oluflturuyordu. k›fl› Antiokheia’da (Antakya) geçirdiler. para karfl›l›¤›nda bar›fl yapmak istemesi ve Romal› askerler nezdinde güven kaybetmeleri nedeniyle. 234). Daha sonra Vicus Britannicus’ta (Mainz) bulunan S. Alexander Roma’ya döner dönmez bu kez Germanlar›n Roma topraklar›na sald›rd›klar› haberini ald›.S. Alexander ve annesi. S. 25 Mart 235).S.S. Ünite . . yine annesiyle birlikte Germanlara karfl› sefere ç›kt› (M. annesi ile birlikte bu duruma müdahale için Do¤u’ya hareket etti (M. Sasaniler karfl›s›nda üstün geldiler ve Ardaflir’in ald›¤› topraklar› geri ald›lar (M. Severus Alexander. Alexander ve annesi Mamaea’n›n Germanlara karfl› çekingen bir tav›r izlemesi. askerler yeni bir imparator aray›fl›na girdiler ve Trakyal› bir asker olan Maximinus’u imparator ilân ettiler. Ancak.7.S. Bunun üzerine Severus Alexander. ertesi y›l Roma’ya döndü. 231 bahar›). 232).

iktidar› s›ras›nda imparatorlu¤u Roma’dan yönetmeyi tercih etti. Caracalla’n›n en önemli askeri faaliyeti. ‹ktidar› s›ras›nda ç›kan Yahudi isyan› kanl› bir flekilde bast›r›ld›. Niger’in taraf›n› tutan kentleri (örne¤in Byzantion’u) yak›p y›karak cezaland›rd›.S. Augustus’tan bu yana ilk kez Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetimi iki kifli aras›nda paylaflt›r›ld› ve Marcus Aurelius ile manevi kardefli Lucius Verus imparatorlu¤u birlikte yönettiler. Nerva’n›n Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra taht›n vârisi yapmas› Principatus Dönemi siyasal tarihinde adeta bir dönüm noktas›yd›. Severus.130 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun büyüme ve güçlenme dönemini tart›flma M. tutars›z ve ahlaks›z davran›fllar› nedeniyle halk›n tepkisini çekti. Afrika’da do¤mufltu. Ortak imparatorlar›n karfl› karfl›ya geldikleri ilk büyük savafl Parth Savafl› oldu. Daclar önce Roma’ya ba¤l› vasal bir krall›k statüsüne getirildiler. onu da yenilgiye u¤ratarak taht›n tek hâkimi oldu. German kabilelerden Marcomanlarla Roma lehine bir anlaflma yaparak savafla son verdi. 216). Armenia ve Mezopotamya’n›n eyalet statüsünde organize edilmeleri de Traianus zaman›na rastlamaktad›r.S. hanedana mensup olmayan bir imparatordu. Babalar›n›n ölümünden sonra Caracalla ve Geta Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›na geçti. Emesa’daki kutsal siyah tafl› (lapis niger) da Roma’ya getirdi. Septimius Severus ile Iulia Domna’n›n çocuklar›yd›. bir süre sonra kardefli Geta’y› öldürttü. Örne¤in Nerva Traianus’u. ‹mparator Hadrianus’un imparatorlu¤a hâkim olabilmek için uygulad›¤› politikay› aç›klama Traianus’un ölümünden sonra evlat edindi¤i Hadrianus Roma taht›na ç›kt›. Yoksullar›n ve çocuklar›n korunmas›na yönelik önlemler ald›. Hanedan›n di¤er üyeleri olan Caracalla ve Geta. Ç›kan Yahudi isyan› bast›r›ld›.S. Traianus Hadrianus’u. Roma ‹mparatorlu¤u’nda önemli geliflmelere sahne oldu. 1. Hadrianus önceki Roma imparatorlar›n›n hiç yapmad›¤› bir fleyi yapt›. Flavius Hanedan›’ndan sonraki birkaç imparator. Parthlara karfl› zafer kazan›lsa da ard›ndan ç›kan veba salg›n› nedeniyle çok say›da Romal› öldü. Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götürdü. Antoninus ve Severus hanedanlar›n›n Roma ‹mparatorlu¤u’ndaki icraatlar›n› aç›klama ‹mparator Hadrianus’un Antoninus’u evlat edinmesiyle. yüzy›l›n sonundan Severus Hanedan› sonuna kadar olan yaklafl›k 100 y›ll›k dönem. ondan sonra tahta kimin ç›kaca¤› belli olmufltu. Lucius Verus’un ölümünden sonra. Hatta. köprüleri ve su kemerlerini tamir ettirdi. sonunda askerler taraf›ndan öldürüldü. Antoninus Pius ile birlikte Antoninus Hanedan›’n›n iktidar› bafllam›fl oldu. Severus Hanedan› üyesi olan Elagabalus. evlat edinme yöntemiyle belirlendi. halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirdi. Traianus iktidar› s›ras›nda askeri baflar›lara da imza att›. M. ancak Germanlara karfl› izledi¤i baflar›s›z politika nedeniyle askerler Maximinus’u imparator ilân ettiler ve Alexander’i öldürdüler. Parthlara karfl› baflar›l› bir mücadele verildi. Germanlarla savaflt›. Böylece. Zaman›nda ufak çapl› çarp›flmalar ve isyanlar eksik olmad›. Hadrianus da Antoninus Pius’u evlat edinerek onlar›n imparator olmalar›n› sa¤lad›. Daha sonra Clodius Albinus üzerine yürüyen Severus.S. ‹talya dahilinde görev seyahati yapan memurlar›n yol masraflar›n› devlet üzerine ald›. Ancak tek bafl›na imparator olmak istiyen Caracalla. 193 y›l› y›l›nda Roma taht›na ç›kan Septimius Severus. Hadrianus gibi seyahatlere ç›kmad›. Sasaniler’e karfl› baflar›l› bir sefer yapt›. Commodus. en önemli siyasi icraat› ise “Yurttafll›k Yasas›”d›r. Marcus Aurelius. Parthlara karfl› yapt›¤› seferi (M. iki büyük seyahat program›yla M. Commodus son y›llar›ndaki ruhsal dengesizlik nedeniyle kendini efsanevi kahraman Herkül ile özdefllefltiriyordu. Ancak. Amaç imparatorlu¤u daha yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmekti. Kendisine karfl› yap›lan suikastleri zaman›nda önledi ve suikastçileri öldürttü. ‹ki y›l sonra da Germanlara karfl› sefere ç›kt›. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rd›. Fakat yine de Antoninus dö- A M A Ç 2 A M A Ç 3 neminin bir bar›fl dönemi oldu¤u söylenebilir. Antoninus Pius. Severus Alexander. böylece Severus Hanedan› son buldu. ‹ktidar› s›ras›nda Roma taht›na göz diken iki ciddi rakibi vard›: Clodius Albinus ve Pescennius Niger. ününü ve ad›n› Emesa’daki Günefl Tanr›s› El-Gabal’›n rahibi olmas›na borçluydu. önce Nigeri yenilgiye u¤ratt› ve öldürdü. Alexander. Onunla birlikte Severus Hanedan› bafllad›. ‹mparatorun ilgisinden dolay› Günefl Tanr›s› kültü Roma’da da kabul gördü. . Nerva. 121-133 y›llar› aras›nda imparatorlu¤u bafltan bafla dolaflt›. daha sonra da Dacia Roma eyaleti yap›ld›. Kabaca bugünkü Romanya s›n›rlar›n› kapsayan Dacia’ya iki kez sefer yapt›.

Geta e. Halka bu¤day da¤›t›m›na kolayl›k getirmesi . Daclara karfl› mücadelede baflar›l› olan ve bu baflar›s› an›s›na Roma’daki Forum’da üzeri Romal›lar›n Daclar› yenilgiye u¤ratmalar›n› betimleyen kabartmalarla süslü bir an›t-sütun dikilen Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ayn› iktidar döneminde Roma taht›n› paylaflan iki Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangileridir? a. ‹mparator olmadan önce Günefl Tanr›s› rahibi olarak görev yapan Roma imparatorunun ad› nedir? a. Roma ‹mparatoru Commodus’un. Herkül 9. Severus Alexander c. Traianus 4. Geta e. Apollo b. Severus Alexander c. “Zalim ‹mparatorlar” e. Traianus-Hadrianus c. ‹talya dahilinde göreve giden memurlar›n yol masraflar›n› karfl›lamak zorunda olan yerel idarelerin bu zorunluluktan muaf tutulmas› d. Caracalla b. Commodus 6. Yoksullar›n (ve özellikle çocuklar›n) korunmas›na yönelik önlemler almas› c. Ç›kartt›¤› “Yurttafll›k Yasas›” ile imparatorluk s›n›rlar› içindeki tüm özgür erkek ve kad›nlara Roma yurttafl› olma imkân› veren imparator afla¤›dakilerden hangisidir? a. Ünite .7. Hadrianus 8. Traianus c. Hadrianus-Antoninus Pius 7. Hadrianus d. Mars e. Hadrianus b. Antoninus Pius ve Marcus Aurelius nas›l an›l›rd›? a. Severus Alexander c. Antik Ça¤’da. Elagabalus d. Rakibi Pesennius Niger’i yenilgiye u¤ratt›ktan sonra onun taraf›n› tutan Byzantion’u yak›p y›karak cezaland›ran Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Septimius Severus e. Elagabalus d. Traianus. Marcus Aurelius d. Hektor d. Severus Alexander c. Traianus 5. “Filozof ‹mparatorlar” c. Traianus 3. Septimius Severus-Commodus e. Yurttafll›k Yasas›n› (Constitutio Antoniniana) ç›kartmas› b. Nerva-Traianus b. Traianus 2. Geta e. Nerva. Elagabalus d. Iuppiter c. Geta e. Caracalla b. Elagabalus’un Emesa’dan Roma’ya getirdi¤i kutsal siyah tafl› (lapis niger) tekrar Emasa’ya götüren Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Afla¤›dakilerden hangisi Nerva’n›n icraatlar›ndan biri de¤ildir? a. “‹yi ‹mparatorlar” 10. Hadrianus b. Hadrianus d. Hadrianus. Marcus Aurelius-Lucius Verus d. Nerva b. Severus Alexander c. Septimius Severus e. “Evlatl›k ‹mparatorlar” b. içinde bulundu¤u ruhsal dengesizlik nedeniyle kendisini özdefllefltirdi¤i efsanevi kahraman afla¤›dakilerden hangisidir? a. Yahudilerden al›nan vergiyi kald›rmas› e. Hadrianus b.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 131 Kendimizi S›nayal›m 1. ‹mparatorlu¤u yak›ndan tan›mak ve sorunlarla yak›ndan ilgilenmek amac›yla imparatorluk dahilinde seyahat eden Roma imparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. “Adil ‹mparatorlar” d.

Caracalla ve Geta’n›n annesi Iulia Domna’n›n mermer büstü. e 8. Bu dört kad›n. Syria do¤umlu olan Iulia Domna Roma’ya gelip o s›ralar Gallia Lugdunensis valisi olan Septimius Severus ile evlenmiflti.132 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› “Kad›nlar Hanedan›” birkaç y›l sonra Maesa da öldü. Bu evlilikten Antoninus (Caracalla) ve Geta adlar›nda iki çocuklar› dünyaya geldi. zalimli¤i ve kötü imaj›.S. Ancak. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Severus Alexander” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Commodus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Nerva” konusunu yeniden gözden geçiriniz. muhalifleri taraf›ndan o¤luyla birlikte M. Tüm yaz›flmalar elinden geçti¤i için. hiçbiri. Nitekim bunda da baflar›l› oldu. 96. öldürülmesi üzerine üzüntüsünden kendini aç b›rakarak ölüme terk etti. e 10. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Caracalla” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 217’de. Severus Alexander tahta geçtikten Yan›t›n›z yanl›fl ise “Traianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 235 y›l› Mart ay›nda öldürüldü. . onu.7 Septimius Severus’un efli. Severus Alexander’›n annesi Iulia Mamaea ise o¤lunun imparatorlu¤u yönetiminde önemli rol üstlendi. 222’de Elagabalus ve annesi Soaemias öldürüldü. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Elagabalus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Hadrianus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Marcus Aurelius ve Lucius Verus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. k›zkardefli Iulia Maesa ve onun iki k›z› Iulia Mamaea ile Iulia Soaemias idi. d 6. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. pek çok karar›nda onu yönlendirdi. M. Kocas› Septimius Severus’un M. ablas›n›n ölümünden sonra Syria’ya çekilmifl ve orada Macrinus’u tahttan indirip torununu yani büyük k›z› Iulia Soaemias’un o¤lu Elagabalus’u tahta geçirme plan› yapmaya bafllam›flt›. imparatorluk dahilinde olup bitenden haberdard›. a Roma siyasi tarihinde kad›nlar çok kez etkin rol oynam›fllard›r. Ancak. Yine de kardefli Geta’y› kendi kollar›nda öldürtmesine mani olamad›. c 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Septimius Severus” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Caracalla’n›n yerine Roma taht›na geçen Macrinus. yeni ‹mparator Elagabalus’un afl›r› zevk düflkünü olmas›. Bu rol öylesine afl›r›ya kaçmaya bafllam›flt› ki. Iulia Domna. kökenleri Syria’ya dayanan ve Severus Hanedan›’ndan olan dört kad›n kadar h›rsl› olmad›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Nerva” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Severuslar imparatorlar›n›n arka plan›ndaki “kad›nlar hanedan›” böylece noktaland›.S. s.S. 211’deki ölümünden sonra tahta geçen Caracalla üzerinde de çok etkili oldu. Maesa.S. di¤er torununa yani küçük k›z› Iulia Mamaea’n›n o¤lu Severus Alexander’a yaklaflt›rd›. M. Kaynak: Harris (2003). Caracalla’n›n Do¤u seferi s›ras›nda. Iulia Domna’n›n k›z kardefli Iulia Maesa’y› ortadan kald›rmamakla hata etti. e Resim 7. 2. b 3. e 9.

Oxon. Rome and Her Enemies. Histoire romaine. The Roman Emperors. (2009). Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. Ünite . Garnsey. S. (2003). M. (1995). ‹stanbul Üniversitesi.. S›ra Sizde 2 Senatus (Senato) taraf›ndan Antoninus’a verilen “Pius” lâkab› “dindar”. Stokstad. K. Traianus’u evlat edinerek kendisinden sonra Roma taht›na kimin geçece¤ini belirleyen ilk imparator olmufltur.H. Syria’da askerler taraf›ndan imparator ilân edilmifl olan Syria valisi Pescennius Niger ile olan savafl›nda Byzantionlular›n Niger’in taraf›n› tutmalar›d›r. Senato karar›yla. ‹mge Kitabevi. Bu karar.F.). Londra. D.-L. T. (ed. N. Rome and Its Empire. Voisin J. The British Museum Concise Introduction. J. (2007). ‹stanbul.. Ancient Rome. Routledge. Le (1995). ‹letiflim Yay›nlar›. Art History. Harris. Chancellor Press. The British Museum Press.R. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. (1985). (ed. Glay. C. “sayg›l›”.. . Ve Matthews. “kadirflinas” anlamla›n› tafl›maktad›r. (2000).) (1997). PUF. P. Chronicle of the Roman Emperors.. Scarre.AD 476. (2008). O. vol. Roma Dünyas› (çev. Esin). Oxford. Cornell. S›ra Sizde 3 Byzantion’un Septimius Severus taraf›ndan yak›l›p y›k›larak cezaland›r›lmas›n›n nedeni.Evlat Edinilen ‹mparatorlardan Severus Hanedan›na 133 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Roma siyasi yap›s› içinde. M. fi. 2005. P. Tekin. Cambridge University Press.Ramage. History of Ancient Rome. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. The World of Rome. ‹stanbul. T. Shotter. N. Norfolk. Goodman. New York. Rathbone. S›ra Sizde 4 “An›n›n lanetlenmesi” ifadesinin Latince karfl›l›¤› damnatio memoriae’dir. Çocu¤u olmayan Nerva. Osprey Publishing. Grant. Price. Karadeniz). J. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›.1.7. M. Cambridge. Bohec. Küçük Asya’da Roma ‹mparatorluk Kültü (çev. (2005). Ancak Nerva ile bu uygulama de¤iflmifltir. The High Empire AD 70-192. Londra. Y. D. söz konusu imparator veya devletin ileri gelen memurunun an›s› lanetlenirdi. (1988). Roth. J. Ankara. ‹stanbul. The Roman World 44 BC-AD 180. hanedan üyesi olanlar›n Roma taht›na geçece¤i önceden biliniyordu. M. söz konusu kiflinin ad›n›n veya resminin kaz›narak silinmesi veya büstünün k›r›larak yok edilmesiyle uygulan›rd›... Londra. XI. Genellikle Roma taht›na yeni geçen imparatorun önceki imparatorla veya devletin ileri gelen bir memuruyla aras›nda bir husumet varsa veya söz konusu kiflilerin tutum ve davran›fllar›n›n devlet için olumsuz bir imaj yaratt›¤› düflünülüyorsa. Ritüel ve ‹ktidar. Cambridge Ancient History Vol. ‹stanbul. A.. Bowman. ‹plikçio¤lu. O. Cambridge. Cambridge. Thames and Hudson. (ed. (1995). A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC . An Introduction to Roman Culture.) (2008). Roma ‹mparatorluk Tarihi. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Jones. A.K. Penrose. B. Cambridge University Press. Londra. Paris. Sidwell. 2003. (1998).(2008). Ramage. Roman Warfare. Severus’un.Le.

Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileyifl ve zay›flama sürecini tart›flabilecek. Dönemin siyasal koflullar› nedeniyle imparatorlar›n seçiminde askerlerin oynad›¤› rolün önemini aç›klayabilecek. Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lma sürecini. Anahtar Kavramlar Asker imparatorlar Tetrarfli / Tetrarkhia H›ristiyanl›k Germanlar Gothlar • • • • Constantinopolis Bat› Roma Do¤u Roma Bizans ‹çindekiler • ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI • CONSTANTINUS HANEDANI • VALENTINIANUS HANEDANI • THEODOSIUS HANEDANI Hellen ve Roma Tarihi Askeri Anarfli Dönemi’nden Theodosius Hanedan›na . Principatus ve Dominatus yönetimlerini karfl›laflt›rabilecek.8 Amaçlar›m›z • • • • • HELLEN VE ROMA TAR‹H‹ Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flabileceksiniz.

S.S. Gordianus. 235 yaz›nda Ren üzerindeki köprüden geçerek Germania’ya girdi. I. ancak bir süre sonra II. III. Maximinus sonraki iki y›l içinde de Daclara ve Sarmatlara karfl› savaflt›.S. Gothlara ve Sasanilere karfl› baflar›l› seferler D‹KKAT III. Pupienus.Sonun k›z› Tranquillina ile de evlendi. Gordianus ise intihar etti. 235-238) (M. Severus Alexander’in öldürülmesinin ard›ndan ordu taraf›ndan imparator ilân edilmifl ve Senatus da imparatorlu¤unu onaylam›flt› (M. ancak. Bu geliflme üzerine Senatus derhal toplanarak Maximinus’a karfl› mücadele etmek ve Roma’y› savunmak üzere iki yeni imparator seçti: Balbinus ve Pupienus. Gordianus’un isyan haberi imparatora ulaflt›. Bu arada savafllar›n Roma’ya pahal›ya mal olmas›. Gordianus. Gordianus imparator ilân edildi¤inde henüz 13 yafl›nda bir çocuk oldu¤undan devlet idaresi Timesitheus’un elindeydi. Gordianus. Daha sonra Pupienus ve Balbinus da öldürüldü. Maximinus. o¤lu Maximus da “caesar” unvan› ald›. “Dacicus” ve “Sarmaticus” unvanlar› ald›. Gordianus caesar ilân edildi. praetor’lar III. devlet idaresindeki kötü yönetim sonucu Maximinus’a karfl› her tarafta hoflnutsuzluklar bafllam›flt›. bu kiflinin praetor praefectus’u olarak O R U atanmas›ndan sonra (M. Balbinus) Trakya do¤umlu olan Maximinus’un önceki imparatorlar gibi seçkin bir aile geçmifli yoktu. hatta Senatus da art›k Maximinus’un karfl›s›nda yer al›yordu. Trakya bölgesinin bir yerlisi oldu¤undan Trakyal› anlam›nda “Thrax” soyad›n› alm›flt›. ‹mparator “Germanicus Maximus” unvan›. Gordianus’tan (M. ülkedeki yerleflimler yak›l›p y›k›ld›. 241) etkisi daha da artt›. askeri alanda tecrübesi vard› ve askerler aras›nda belli bir popülaritesi bulunmaktayd›. Bu s›rada askerler Maximinus’un çad›r›na giderek onu ve 23 yafl›ndaki o¤lu Maximus’u öldürdüler. Maximinus M. ‹flte bu s›rada Africa Eyaleti valisi 80 yafl›ndaki I. Askeri anarfli deyimi neyi ifade etmektedir? SIRA S‹ZDE 1 SIRA S‹ZDE III.S.S. 238-244) Aemilianus’aÜ(M. Gordianus’un torunu 13 yafl›ndaki III.S. Gordianus. I. Gordianus (Africanus) ile 46 yafl›ndaki o¤lu II. 253) DÜfi NEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ . 235 Mart / Nisan).Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na ASKER‹ ANARfi‹ DÖNEM‹ VE YEN‹ DÜZEN ARAYIfiI Maximinus Thrax (M. II.S. 238: I. Gordianus öldürüldü. Gordianus’u imparator ilân ettiler.

O¤lu Herennius Etruscus da ayn› ak›bete u¤rad›. 76. Gordianus. Gallus.136 Hellen ve Roma Tarihi yapt›. 249 Ekim) ve Senatus taraf›ndan imparatorlu¤u onayland›. Philippus’u yenilgiye u¤ratt›ktan sonra Roma’ya geldi (M. öte yandan Roma’daki veba salg›n› Romal›lar› bezdirmiflken. F›rat Nehri yak›n›nda askerler taraf›ndan öldürüldü (M. fiekil 8.S. Gothlara karfl› baflar›l› bir mücadele gösterdi ve onlar› yendi. askerler Trebonianus Gallus’u imparator ilân etti. Philippus’u imparator ilân etti (M. Philippus. Philippus öldürüldü. 244 fiubat / Mart). Ancak. Ancak III. Gallus’un iktidar› döneminde bir yandan Gothlar. 252’de Do¤u’daki Roma eyaletlerine sald›rd›. Afla¤› Moesia valisi Aemilianus. Decius. bu kez Sasani kral› I. Kuzey ‹talya’daki Verona’da yap›lan savafl› (M. Philippus önce Sasani kral› fiapur ile bar›fl antlaflmas› yapt›.S. 249 sonbahar›) Decius kazand›. Önceleri Gothlara karfl› baflar› kazand›ysa da Abritus mevkinde (Dobruca yak›n›nda) tuza¤a düflürülerek öldürüldü (M. Bu s›rada Gothlar Romal›larla yapt›klar› anlaflmay› bozmufl ve tekrar Roma topraklar›na sald›rmaya bafllam›fllard›. Gordianus’un sikke portresi. ordu I. 243). Gordianus’un askerler taraf›ndan öldürülmesinden sonra. Kaynak: Breglia (1968). düflmanla savafl›rken savafl alan›nda ölen ilk imparatordu. 251 Haziran / Temmuz). Do¤u’da Roma egemenli¤i tekrar tesis edildi (M. daha sonra Philippus ve Decius birbirlerine düfltü.1 ‹mparator III. III. Traianus Decius ve Herennius Etruscus’un Gothlarla savafl›rken ölmesi üzerine.S.S. onlar› fliddetli bir flekilde cezaland›rd›. 25 fiubat 244). ‹mparator.S. Syria’ya girdi ve baflkent Antiokheia’y› ele geçirdi. Bu zafer . Ancak koflullar Roma’y› memnun edecek nitelikte de¤ildi.S. Dac kabilelerinden Carplar›n (Carpi) Tuna’y› geçerek Roma topraklar›na sald›rmalar› üzerine onlar› yenilgiye u¤ratt›. H›ristiyanlara karfl› da mücadele etti. fiapur M. Decius. Gothlara haraç vererek bar›fl yapt› ve Roma’ya döndü.S. s. komutan› Decius da Gothlara karfl› baflar› kazand›. Verona’da I.

Do¤u’dayken bafl gösteren veba salg›n› nedeniyle ordusu zay›flayan Valerianus. 260 sonbahar›). Gallienus. Valerianus zaman›nda da imparatorluk her tarafta s›k›nt›l› bir dönem yafl›yordu. Aemilianus ve Gallus’un ordusu Roma d›fl›nda Interamna’da (bugünkü Terni) karfl›laflt›. kendinden önceki imparatorlar›n aksine. hoflgörülü davranan biri olarak an›lmaktad›r. D›fltan sald›r›lar ve içteki say›s›z ayaklanmalara. 253 sonbahar›). hemen Roma’ya do¤ru yola ç›kt›. Ebedi ve ezeli düflman Sasaniler (daha önce Parthlar) karfl›s›nda yaflanan bu utanç verici durum uzun y›llar Romal›lar›n haf›zalar›ndan hiç silinmedi.S. Aemilianus’un ordusu. ancak yaflam›n›n geri kalan›n› esir olarak sürdürüp öldü¤ü tahmin edilmektedir.S. üzerine askerler taraf›ndan imparator ilân edildi. Valerianus’un ak›beti bilinmiyor. 154. 270-275) Aemilianus’un kendi askerleri taraf›ndan öldürülmesinden sonra tek bafl›na imparator kalan Valerianus.2 ‹mparator Traianus Decius’un sikke portresi. . Kaynak: KentOverbeck-Stylow (1973).8. açl›k ve veba da eklenince. Ancak Aemilianus da sadece 88 gün tahtta kalabildi çünkü askerleri taraf›ndan öldürüldü. o¤lu Gallienus ile imparatorluk yetkilerini paylaflaca¤›n› ilân etti (M. Gallus ve o¤lu öldürüldü. Aemilianus Roma’ya do¤ru harekete geçti. Valerianus’tan (M. H›ristiyanlara karfl›. Valerianus. Valerianus’un Sasanilerin eline düflmesinden sonra yerine Gallienus geçti. 253 A¤ustos).S.S.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 137 fiekil 8. Zaten babas› taraf›ndan da augustus unvan› verilerek daha onun zaman›nda ortak imparator ilân edilmiflti. Ünite . Edessa’da (Urfa) Sasaniler taraf›ndan kuflat›ld› ve esir al›nd› (M. 253-260) Aurelianus’a (M. Roma’ya gelince Senatus’tan imparatorluk yetki ve unvanlar›n› ald›. imparatorluk oldukça sars›nt›l› günler geçirdi.S. Yine de imparatorlu¤un en s›k›nt›l› günleri onun zaman›na rastlamaktad›r. K›sa süre önce askerleri taraf›ndan imparator ilan edilen Valerianus taht›n tek hâkimi oldu. büyük bir zafer kazand› (M. Sasanilere karfl› savaflmak için Do¤u’ya hareket etti.

S. M.S. M. 259’da Iuthung kabilesi Tuna’y› aflarak kuzey ‹talya’ya girdi ve Roma’ya do¤ru ilerlemeye bafllad›. 271 bahar›nda (ya da 272 bahar›nda) Zenobia’ya karfl› sefere ç›kt› ve Palmyral›lar› yendi. Aurelianus. 254 y›l›nda Ren ve Tuna Nehirleri s›n›r›na giderek Germanlarla savaflt›. Carus (M. 276-282).S.S. ertesi y›lda Augsburg yak›n›nda yenilgiye u¤rat›ld›lar. Florianus (M. 286-305 ve 307-308) Bu karmafla S O R U döneminde. 275 Eylül / Ekim). Gallienus’u Bat›’daki meselelerle. Do¤u’dan kötü bir haber geldi: Gallienus’un babas› Valerianus. sonra da Gothlara karfl› büyük zaferler kazand›.S.S. Ancak.S. 270 Ocak). Aurelianus. 283-284) askerleri taraf›ndan imparator seçildiler. “Gothicus” lâkab›yla an›lmaktad›r. Fakat Gallienus’un ordusu taraf›ndan Mediolanum (Milano) civar›nda. Ancak burada.S. M. Bu yüzden Diocletianus “principatus” denen ve imparatorun tüm yetkileri üstlenerek “birinci yurttafl” statüsüyle sahip olTELEV‹ZYON D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . kendi subaylar› taraf›ndan öldürüldü (M. Sasanilerin eline esir düflmüfltü (M. Aurelianus’un öldürülmesinin ard›ndan on y›ll›k dönemde Tacitus (M. içteki ayaklanmalar ve ayn› anda birden fazla imparatoAMAÇLARIMIZ run ya da gas›p›n egemen olmas› büyük s›k›nt›lara neden olmufl ve imparatorlu¤un genifl s›n›rlar›n›n tek bir hükümdar taraf›ndan kontrol alt›nda tutulamayaca¤› K ‹ T A / yönetilemeyece¤iPgerçe¤ini de göstermiflti. 270). Romal›lar için önemli bir tehlike de Palmyra Kraliçesi Zenobia idi. Claudius önce Roma topraklar›n› istila eden Alamannlara. Claudius’un vebadan ölmesi üzerine Aurelianus askerleri taraf›ndan imparator ilân edildi.S. Aurelianus M. Gothlar ve di¤er German kabilelerle mücadele etmekle görevlendirmiflti. 275-276). Ayn› s›rada imparator ilân edilmifl olan Claudius’un kardefli Quintillus’un intihar›yla da Roma taht›n›n yegâne sahibi oldu (M. önceki y›llarda imparatorluk topraklar›na kuzeyden ve do¤udan yap›lan d›fl sald›r›lar (German kavimleri ve Parthlar / Sasaniler gibi). Claudius’u imparator ilân ettiler. Do¤u’ya yapt›¤› son seferi s›ras›nda. bir seri zaferle German kavimlerini bozguna u¤ratt›. Bu yüzden imparator.S. Do¤u eyaletleri Zenobia ve o¤lu Vabalathus taraf›ndan yönetiliyordu. 284-305) ve Maximianus (M. 284 Kas›m ay›nda Diocletianus askerleri taraf›ndan imparator ilân edildi.S. 283-285) ve Numerianus (M. Numerianus’un öldürülmesinin ard›ndan. II. Gallienus Bat›’da Roma’n›n düflmanlar›na karfl› baflar›l› bir mücadele yaparken. 282283). 260 sonbahar›).S. Ancak imparator bir süre sonra vebaya yakalanarak yaflam›n› yitirdi (M.138 Hellen ve Roma Tarihi Babas› Valerianus. 285 y›l› yaz›nda Diocletianus’un KCarinus’u Margum mevkiinde yap›lan savaflta yenilgiye u¤ratmas› D‹K AT ve Carinus’un kendi askerleri taraf›ndan öldürülmesi sonucu Diocletianus art›k Roma dünyas›n›n tart›flmas›z yegâne imparatoru olarak kald›. Probus (M. bu imparatorlar›n sadece adlar›n› anmakla yetinilecektir.S.S. Nitekim Gallienus M. Baflar›lar›ndan dolay› “Germanicus Maximus” ve “Dacicus Maximus” unvanlar›n› ald›. ‹mparator Gallienus’un Mediolanum d›fl›nda bir suikast sonucu öldürülmesinin ard›ndan askerler II. Roma eyaletleri tekrar Roma’n›n denetimine girdi.S.S.S. SIRA S‹ZDE 2 Sasaniler taraf›ndan esir al›nan Roma ‹mparatoru kimdir? SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: DÜfiÜNE M DiocletianusL ‹(M. 276). Roma’ya gelerek impaSIRA S‹ZDE ratorluk yetki ve unvanlar›n› Senatus’tan ald›. Ancak. Sasanilerle savaflmak üzere Do¤u’ya hareket etti¤inde. Carinus (M.

S. s.S. “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçimini benimsedi. Kaynak: Harris (2003). Ancak. Diocletianus imparatorlu¤un mutlak hâkimi olmas›na ra¤men. Venedik). Carausius. Diocletianus ve Maximianus M. fiekil 8. Bundan böyle Diocletianus Nikomedeia’da.S.S. yak. Britannia’y› ele geçirdikten sonra Gallia’n›n da bir k›sm›n› istila etti. Bu düflünceyle askeri ve idari alanda güvendi¤i bir dostuna. 300. Caesarlar› Galerius ve I. bu kez kendisi korsanl›k yapmaya bafllad› ve daha sonra da kendisini imparator ilân etti (M.3 Tetrarfli’yi temsil eden ‹ki Augustus ve ‹ki Caesar Heykeli.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 139 du¤u önceki yönetim biçimini terk ederek. 286-290 y›llar› aras›ndaki dönemi Bat›’da ve Do¤u’da Roma s›n›rlar›n›n güvenli¤i için savaflarak geçirdiler. ‹syanlardan en önemlisi Maximianus’un komutanlar›ndan Carausius’unkiydi. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi.8. Maximianus’a augustus unvan› vererek imparatorlu¤un yönetimine ortak yapt› (M. Constantius’u kucakl›yor (M. bu kadar genifl bir co¤rafyay› tek bafl›na yönetemeyece¤inin de fark›ndayd›. Ünite . korsanlara karfl› savafl›rken. 287). 55. ‹mparator Diocletianus ile ‹mparator Maximianus. . 286 Nisan). Maximianus ise Mediolanum’da ikamet etmeye bafllad›lar.

onlar da yeni caesar’lar seçeceklerdi. 313 y›l›nda hayata gözlerini kapad›. yüzy›l bafllar›nda Akdeniz dünyas›nda yüksek enflasyon oldu¤unu anl›yoruz. Constantius oldu. Fakat Diocletianus’un bu kararnamesi baflar›l› olmam›fl. Onlar›n yerini de Severus ve Maximinus ald›.S. Kararnamenin kopyalar› baz› Anadolu kentlerinde (Aphrodisias. büyük eyaletlerin idaresinin güç oldu¤unu ve idarecilerinin imparatorun aleyhine (isyana kalk›flmak gibi) büyük bir güç oluflturdu¤unun fark›na vard›¤›ndan eyaletleri küçülterek say›lar›n› neredeyse ikiye katlam›flt›r. Bu yeni rejimde iki augustus ile her birinin yan›nda birer caesar yer alacakt›. Diocletianus. tahttan feragat etme zaman› geldi¤ini düflündü ve bu düflüncesini Maximianus ile paylaflt›. Böylece M. Yay›mlad›¤› emirnamelerle H›ristiyanlar›n toplu olarak ibadet ettikleri yerler yak›l›yor. iki caesar’›. Maximianus’un caesar’› I. 293’te tetrarfli yönetiminin oluflturulmas›ndan sonra öncelikle düzene yönelik isyanlar bast›r›lmaya baflland›. enflasyonun durdurulmas›na iliflkin güzel bir örnektir. Say›lar› 12’yi bulan dioecesis’lerin her birinin idaresi de vicarius denen atl› s›n›f›ndan bir görevliye verilmifltir. Kendilerini emekliye ay›ran Maximianus M.S. Nysa. Kararnamede. . Tetrarfli (Tetrarkhia) denilen dörtlü bir yönetime b›rakt›. Aizanoi gibi) parçalar halinde ele geçmifltir. Bundan böyle imparatorluk yönetimi onlar›n elindeydi. Diocletianus. Ayr›ca sivil idare ile askeri idareyi birbirinden kesin çizgilerle ay›rm›flt›r. Fiyatlar›n anormal art›fl›n›n önüne geçmek için bir Narh Kararnamesi (edictum de pretiis) yay›mlam›flt›r. 310 Temmuz’da Marsilya’da öldürüldü veya intihar etti. Böylece M. H›ristiyanlar öldürülüyor ya da aslanlara yem olarak at›larak cezaland›r›l›yorlard›. caesar’› Galerius ile birlikte imparatorlu¤un Do¤u yar›s›nda hüküm sürerken. Constantius ile Galerius’u augustus’lu¤a yükselttiler.140 Hellen ve Roma Tarihi M. imparatorlu¤un birli¤inin sa¤lanmas›nda Roma’n›n geleneksel dinine önem veriyor ve tüm Romal›lardan pagan tanr›lar›na (özellikle Iupiter ve Hercules) tapmalar›n› istiyordu. 301’de yay›mlad›¤› Narh Kararnamesi. gittikleri yerlerde ihtiyaç duyduklar› mallar› ya da hizmetleri almak istediklerinde. Diocletianus ise olas›l›kla M. 4. imparatorluk hizmetindeki askerlerin. Diocletianus. Constantius ile Bat› yar›s›nda hüküm sürecekti. Caesar’lar augustus olacaklar. En önemli icraatlar›ndan biri de eyaletleri dioecesis’ler halinde gruplamak olmufltur. Do¤u’da Galerius ve caesar’› Maximinus Daia hüküm sürecekti. Diocletianus’un büyük bir çabayla kurdu¤u tetrarfli sisteminin bozulmas›. Diocletianus uzun ve yorucu iktidar y›llar›n›n ard›ndan imparatorlu¤un yönetimini caesar’lar›na b›rakarak.S. Bütün bu reform hareketlerinin finansman› için yeni bir vergi sistemi oluflturmufltur. Böylece Roma ‹mparatorlu¤u’nun yönetimi co¤rafi olarak resmen ikiye bölünmüfl oldu. Diocletianus’un caesar’› Galerius olurken.S. Bu kararnameden M. Diocletianus ve Maximianus kendilerine birer caesar seçeceklerdi. Diocletianus ordudaki asker say›s›n› da art›rm›fl. iç savafl›n bir türlü sona ermemesi ve akrabalar›na yap›lan zulüm nedeniyle üzüntüden ölmüfl olabilece¤i de ileri sürülür. Sonunda bu gidiflata dur demek için mallar ve hizmetler için en fazla ne kadar fiyat talep edilece¤ine iliflkin bir kararname yay›mlanmaya karar verilmiflti. Di¤er bir deyiflle. M.S.S. Bundan amaç augustus’lar›n ölümü halinde imparatorlu¤un bafls›z kalmamas›yd›. telafuz edilemeyecek oranlarda fahifl para talep edildi¤i ve bu yolla haks›z kazanç elde edildi¤inden dem vurulmaktad›r. yerini.S. Maximianus caesar’› I. 1 May›s 305’te Diocletianus ve Maximianus tahttan feragat ettiklerini bildirerek. fiyat art›fllar› durdurulamam›flt›r. Böylece Bat›’da Constantius ve caesar’› Severus. s›n›r güvenli¤ine özel önem vererek s›n›rlardaki karakollar›n ›slah›na gitmifltir. 293 y›l›nda iki bafll› yönetim biçimi. Stratonikeia.

27 fiubat 272 veya 273’te (veya ‹NTERNET 285’te) Naissus’ta (Yukar› Moesia) do¤mufltu. o¤lu Constantinus’u da Do¤u’daki Diocletianus’un saray›na göndermifl ve Constantinus orada yetiflmiflti. Constantius alm›fllard›.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 141 Roma ‹mparatorlu¤unda Dominatus Dönemi hangi imparatorla bafllar? S‹ZDE SIRA Licinius (M. ertesi y›l da öldürüldü. Constantius Britannia’da Eburacum’da (bugün York) öldü¤ünde. Maxentius ile savafl›rken onunla görüflmesi için Licinius’u Roma’ya göndermiflti (M. Ancak. 308). Licinius. Ünite . M. S O R U Galerius.S. .S.S. Constantius.4 Büyük Constantinus’un mermer büstü. 297). LiciD‹ KAT nius’a Bat›’n›n idaresi verildi. Constantius Chlorus. Carnuntum toplant›s›nda Galerius. Bat›’n›n augustus’u olarak Severus’u atad›. K ‹ T A P DÜfiÜNEL‹M DÜfiÜNEL‹M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P CONSTANTINUS HANEDANI I. onunla birlikte Sasani seferine kat›ld› (M. Dolay›s›yla. Licinius önce Nikomedeia’ya kaçt› fakat yakalanarak Thessalonike’ye (Selanik) getirildi. 3. Kaynak: Harris (2003).S. ‹NTERNET fiekil 8. Constantinus’a verilen bu unvan› kabul etmedi ve ona caesar unvan› verdi.S. Maxentius taraf›ndan öldürülen Severus’un yerine Licinius’a augustus payesi verdiK(M.8.S. yani Galerius ve I. 56. Constantius Chlorus ve Helena’n›n o¤lu olarak M. askerler o¤lu Constantinus’u augustus ilân etmifllerdi. yüzy›l ortalar›nda bir tarihte Dacia’da (Romanya) dünyaya geldi. Ortak imparator ilân etti¤i Martianus da ayn› ak›bete u¤rad›.S. Ancak Licinius’un Constantinus ile girdi¤i mücadele onun sonunu getirdi. M. 307). Constantinus (M. 308-324) 3 SIRA S‹ZDE Licinius M. 313). 293’te tetrarfli sistemi kuruldu¤unda Maximianus’un caesar’› olan I.S. Khrysopolis (Üsküdar) mevkiinde LiAMAÇLARIMIZ cinius’u yenilgiye u¤ratt› (M.S. Tarsos’a kaçan Maximinus birkaç ay sonra öldü. Martianus’u ortak imparator ilân etti.S. 305’te Diocletianus ve Maximianus tahttan feragat edince de onlar›n yerini caesar’lar›.S.S. Licinius Do¤u’nun idaresini Maximinus ile paylaflt›. 311’de Galerius’un ölümü üzerine. s. Galerius’un yak›n arkadafl›yd›. Ama daha sonra Maximinus’u da yendi SIRA S‹ZDE (M. 307-337) TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON Tarihte “Büyük” (Magnus) lakab›yla an›lan Flavius Valerius Constantinus. I. M. Constantinus art›k augustus olarak Do¤u’da hüküm süren Galerius’un gözetimi alt›nda bulunuyordu. 324’te Constantinus. Ertesi y›l. Bat›’n›n idaresini üstlenen augustus I.S. Do¤u’nun caesar’› Galerius. 18 Eylül 324). Britannia’da Pictlere karfl› sefere ç›kt›¤›nda Galerius’tan o¤lu Constantinus’u kendisine yard›m için göndermesini talep etmifl ve baba-o¤ul Britannia’da Pictlere karfl› birlikte savaflm›fllard›. M.

Savafl› kazand›¤›nda bu rüyan›n etkisi oldu¤unu düflündü.142 Hellen ve Roma Tarihi Ancak daha sonra Constantinus. ‹ki augustus.S. 312 de Constantinus. 313’te kendisiyle birlikte consul’lük verdi. fiekil 8. 313 bafl›). sonradan kendisine karfl› bir tutum içine giren Maximianus’u Massilia’da (Marsilya) yendi ve öldürdü (veya intihara zorlad›). M. Kaynak: Sotheby’s (June 19.S.S. Maxentius öldü ve an›s› lanetlendi. 315 y›l› consul’lü¤ünü de paylaflt›lar. ‹mparatorun. Constantinus ve Licinius Mediolanum’da H›ristiyanlara tam bir tolerans emirnamesini (Milano Emirnamesi) yay›mlad›lar (M.S. Milvius Savafl›’ndan yaklafl›k 6 ay sonra Licinius’un da Tzouroulon’da (Çorlu) yap›lan savaflta Maximinus Daia’y› saf d›fl› b›rakmas› sonras›nda imparatorluk sadece Constantinus ile Licinius’a kalm›flt›.S. 308 yaz›ndaki Carnuntum Kongresi’nde Constantinus tekrar caesar rütbesine indirildi. 154. 311’deki ölümünden sonra. Constantinus bu kez Maximianus’un o¤lu Maxentius ile savaflmaya bafllad›. Constantinus’un üvey k›z kardefli Constantia ile Mediolanum’da evlendi ve Constantinus ile Licinius aras›ndaki yak›nl›k perçinlendi. M.S. Constantinus ve Licinius M.S.5 ‹mparator Maxentius sikkesinin arka yüzünde. Alpler’den geçerek Roma’daki Maxentius’un üzerine yürüdü. onun augustus unvan›n› kabul etti. Constantinus.S. Ancak. Bu zaferden sonra Roma Senatus’u Constantinus’un augustus unvan›n› onaylayarak tüm imparatorluk yetki ve güçlerini ona verdi. ‹ki augustus aras›ndaki . Galerius’un yerine augustus olan Maximinus Daia’ya M. Tanr›ça Roma’dan dünya egemenli¤ini simgeleyen küreyi (globus) almas› tasvir edilmifltir. 1990). rüyas›nda askerlerin kalkanlar› üzerine ‹sa’n›n monogram›n› (khi ve rho) çizmeleri halinde savafl› kazanacaklar›n› görmüfl ve bu yüzden askerlerine bu monogram› kalkanlar›na çizmelerini emretmiflti. önceki augustus Maximianus’un k›z› Fausta ile evlendi¤inde. 313’te Licinius. 28 Ekim 312). Maxentius’un ordusunu yendi (M. Maxentius Roma’dan ayr›l›p Constantinus’un ordusunu flehrin d›fl›nda karfl›lad›. M. Do¤u’nun augustus’u Galerius’un M. Constantinus. Milvius Köprüsü yak›n›ndaki savaflta Constantinus. Maximianus. Savafl öncesinde Constantinus.

Yenilikçi imparator orduyu ripenses denen s›n›r birliklerine ve comitatenses denen merkezi saha ordusuna böldü. Licinius’un ordusunu önce Pannonia’daki Cibalae’da (M. yine de ikinci çarp›flma Constantinus için kesin bir zafer de¤ildi. ancak sonradan onlara karfl› düflmanca tavr›n› aç›kça belli etti. Licinius.S. Eskiden gelen baz› memuriyetler önemlerini kaybettiler. 18 Eylül 324) yap›lan savafllarla Licinius’a karfl› zafer kazand›. tek kiflinin yönetimi esas al›nd›. Kent kuflat›ld›. Bu yüzden M. 22 May›s 337’de Nikomedeia (‹zmit) yak›n›ndaki Ankyrona’da öldü.8. Büyük Constantinus. Khrysopolis zaferinden sonra Constantinus tek bafl›na imparatorlu¤un hâkimi oldu. 324’te büyük bir ordu toplad› ve Licinius’un üzerine yürüdü. 325 bahar›). 3 Temmuz 324) ve Khrysopolis’te (M. Art›k ikisi aras›ndaki savafl kaç›n›lmazd›. neredeyse birkaç kuflak sonra. sonra da Trakya’daki Campus Ardiensis’te yendi. Constantinus’un çocuklar› Crispus ve Constantinus ile küçük Licinius caesar ilân edildiler.S.S.S. 1 Mart 317 de Serdica’da (Sofya) bir anlaflma yap›ld›. Constantinus’un. Licinius’u k›zd›rd›. Constantinus M. kay›nbiraderi Bassianus’u caesar atamas› da iki augustus aras›ndaki anlaflmazl›¤› körükledi. ‹mparatorlu¤un alt›n sikkesi olan aureus’un yerine.S.S. Son plan› ise Sasanileri tam bir yenilgiye u¤ratarak bölgede Roma egemenli¤ini kurmakt›. Balkan eyaletlerinin ço¤unu Constantinus’a devretmek zorunda kald›. Constantinus’un. Alamannlar ve Sarmatlarla savaflt›¤›n› görüyoruz. Orduda iki yeni görev oluflturuldu: Süvari komutanl›¤› (Magister equitum) ve Piyade komutanl›¤› (Magister peditum). ondan biraz daha hafif olan solidus ad› verilen yeni bir alt›n sikkeyi tedavüle soktu. Hadrianopolis (M.S.S. imparatorlu¤un baflkentini Roma’dan Byzantion’a tafl›mas› ve kentin ad›n› -kendi ad›na izafetenConstantinopolis’e çevirmesidir (M. H›ristiyanlar› devlet görevlerinden ve ordudan uzaklaflt›rmak istedi.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 143 denge politikas› fazla uzun sürmedi ve iki augustus aras›nda savafl patlak verdi. Licinius Nikomedeia’ya kaçt›. Constantinus’un en önemli icraatlar›ndan biri de hiç kuflkusuz. belki Constantinus’a hofl görünmek için önceleri H›ristiyanlara hoflgörü ile yaklaflmaya bafllad›. Bir süre iki taraf da sessiz kald›. 8 Ekim 316). Constantinus. 11 May›s 330). Bu arada Gothlar› püskürtmeye çal›flan Constantinus’un. Fakat Constantinus sözünde durmad› ve bir süre sonra onu öldürdü (M. Licinius’un kontrolu alt›ndaki topraklara geçmesi. Constantinus üstün olmas›na ra¤men Licinius’un ordusu geri çekilerek tam bir yenilgi almaktan kurtulmufltu. Constantinus. Hatta Sasanileri de H›ristiyanlaflt›rmak istiyordu. Ancak. Licinius hayat›n›n ba¤›fllanaca¤› sözü üzerine teslim oldu ve Thessalonike’de (Selanik) gözalt›nda yaflamaya bafllad›. Büyük Theodosius zaman›nda Roma’n›n resmi devlet dini olacak ise de. herhangi bir mücadeleye girmekten kaç›nd›lar. Ölmeden önce Nikomedeia piskoposu Eusebius taraf›ndan vaftiz edildi¤i söylenmektedir. Comitatenses esas olarak s›n›r›n arkas›nda konufllan›yordu. Aureus zamanla tedavülden kalkarak yerini tamamen solidus’a b›rakt›. Licinius. daha sonra Gothlar. Her ne kadar H›ristiyanl›k. H›ristiyanl›¤›n imparatorluk dahilinde kabul edilip desteklenmesi Constantinus zaman›nda olmufltur. Constantinus devlet idaresinde ve memuriyetlerde baz› de¤ifliklikler ve yenilikler yapm›flt›r. Ünite . Bu durum.S. 316’da Constantinus Balkanlar› istila etti ve Licinius’u saf d›fl› b›rakmak istedi. yapt›¤› icraatlarla Roma imparatorluk tarihine damgas›n› vuran birkaç imparatordan biridir. M. Constantinus ekonomik alanda da baz› de¤ifliklikler yapt›. Constan- . Constantinus imparatorlu¤un giderek a¤›rlaflan yükünün karfl›lanmas› için vergileri de art›rd›. Constantinus ile birlikte Diocletianus’un çoklu yönetimi ifade eden tetrarfli sistemi sona erdi. Fakat Do¤u seferine ç›kamadan hastaland› ve M. Constantinus’u endiflelendiriyordu.

bu baflar›lar askerlerin ona daha çok güvenmelerine vesile oldu ve II Constantius’un korktu¤u bafl›na geldi: Iulianus.S.S. Babalar›n›n ölümünden birkaç ay sonra Büyük Constantinus’un üç o¤lu II. Böylece Constans. Constantinus’un ordusunu Aquileia’da bozguna u¤ratt› ve II.S. M. M. Iulianus. bu yüzden “Apostata” (= Dönme) lakâb› ile tan›n›r. 337) ve ertesi y›l bir toplant› yaparak imparatorluk topraklar›n›n yönetimini aralar›nda paySIRA S‹ZDE laflt›lar (M. Bundan böyle art›k inanc›n› gizleme gere¤i de duymad›.Rüçü de öldürüldü. 338). Constantius.S.S. fakat Constans’›n ordusu II. Constantius ve Constans augustus unvan› ald›lar (M. Constantius’un Tarsos yak›n›ndaki Mopsoukrenai’da ölmesi üzerine onun yerine Roma taht›na geçti. 337’deki ölümünden sonraki katliamda kaybetmiflti. Constantinus egemenlik alan›n› geniflletmek amac›yla Constans’›n egemenlik alan›nda bulunan ‹talya’ya girdi. . Pergamon ve Ephesos’ta ald›¤› pagan yanl›s› derslerin de etkisiyle H›risK ‹ T A P tiyanl›¤›n egemen olmaya bafllad›¤› imparatorlukta eski pagan tanr›lar›na tap›nmaya bafllad› ve bunu herkesten saklad›. Ancak aralar›nda rekabet ve taht kavgas› nedeniyle iktidarlar› uzun S O U ömürlü olmad›. devlet dinini paganizmden H›ristiyanl›¤a dönüfltürme sürecini bafllatan imparatordur.S.S.360’da Lutetia’da (Paris) augustus ilân edildi.S. Çocuklu¤u ve gençli¤i H›risAMAÇLARIMIZ tiyan dinini ö¤renmekle geçen Iulianus giderek H›ristiyanl›ktan uzaklaflmaya bafllad›. Do¤umundan hemen sonra annesini kaybetti. aile ve akrabalar›n›n bir k›sm›n› Büyük Constantinus’un M. Orada baflar›l› oldu.144 Hellen ve Roma Tarihi SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M S O R U tinus.S. imparatorun H›ristiyanl›¤› kabullenmesinde bir dönüm noktas› olmufltur. H›ristiyanlara karfl› cephe alarak paganizmi yeniden canland›rmaya çal›flt›. s. Constantinus DÜfiÜNEL‹M öldürüldü. Bir y›l sonra. Roma ‹mparatorlu¤u’nda H›ristiyanlara hoflgörü. Milano Emirnamesi’yle resmen bafllad›. 362 IulianusSIRA S‹ZDE361-363) (M.6 T E L“Dönme” EV‹ZYON ‹mparator Iulianus’un mermer büstü. Milvius Köprüsü Savafl› (M. Sasanilere karfl› mücadelede kesin zafere ulaflmadan ölmüfltü. TERNET Iulianus M. Kaynak: Penrose ‹ N (2005). 313) H›ristiyanlar›n art›k inançlar›n› serbestçe yaflayabilecekleri bir ortam› haz›rlam›flt›. 331’de Constantinopolis’te do¤mufltu. M. Constantinus’un pay›na düflen topraklar›n da egemeni oldu. M. 355’te TELEV‹ZYON II. 255. Constantinus. II. M. Constantius taraf›ndan caesar unvan› verildi ve German sald›r›lar›na karfl› mücadele etmesi için ‹NTERNET Gallia’ya gönderildi. 361’de II. 340’da II.S. 312).S. D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P fiekil 8. Bir y›l sonraki Milano Emirnamesi de (M.

Yaklafl›k sekiz ay hüküm sürmüfltü. onun ölümünün arSIRA S‹ZDE d›ndan yaflanan k›sa bir karars›zl›k döneminden sonra ordu K ‹ T A P Nikaia’da taraf›ndan imparator ilân edildi. 364). Kendisi Mediolanum’da ikamet ederken Valens. N l›nda ayaklanarak kendisini imparator ilân eden Procopius. Iulianus’un Sasani seferi s›ras›nda ölmesinin ard›ndan ordu taraf›ndan imparator ilân edildi (M. 364 y›l› fiubat ay›nda çad›r›nda yanan S‹ZDE sobadan duman SIRA zehirlenmesi nedeniyle beklenmedik bir zamanda Ankyra’da (Ankara) öldü. Iulianus’un hayat›na mal oldu (M. iktidar›na s›¤an tek olay. 363 Mart’›nda yola ç›kt›. Valentinianus Bat›’n›n yönetimini üzerine al›rken kardefli AMAÇLARIMIZ Valens’i ortak imparator olarak Do¤u’da görevlendirdi (M.S. Hangi Roma imparatoru paganizmi yeniden canland›rmaya çal›flt›? SIRA R U S O S‹ZDE Paganizm.S.S. M. 367’de hastalan›nca çocuk yafltaki o¤lu Gratianus’u Bat›’n›n augustus’u olarak atad›.S. Fakat bir süre sonra askerleri taraf›ndan terk ‹edilen Procopius yine onlar taraf›ndan öldürüldü. Kendisini D ‹ K K A T asker olarak yetiflAMAÇLARIMIZ tirmifl. Ünite .8. 321’de Pannonia’da do¤mufltu. Iovianus (M. ‹mparatorun cesedi Constantinopolis’e getirildi. Tigris (Dicle) Nehri’nin do¤usundaki topraklar› Sasanilere terk ettiler. M. 364-375) Valentinianus M.S. II. Sasani Kral› II. Iovianus öldü¤ünde muhaf›z alay› komutan›yd›. M. Constantius zaman›nda Mesopotamia’da askeri tribunus olarak görev yapm›flt›. genel olarak çoktanr›l› inanca verilen add›r. s›n›rlaTELEV‹ZYON r› emniyete almaya çal›flt›. Valentinianus zaman›n›n büyük bölümünü Ala‹NTERNET mannlara ve di¤er German sald›r›lar›na karfl› mücadele etmekle geçirdi. 363 Haziran). M. Iulianus’un paganizmi canland›rmaya çal›flmas›n›n ard›ndan H›ristiyan kilisesini tekrar güçlendirdi. fakat Quadlarla yapt›¤› bir görüflmede felç geçirerek Brigetio’da öldü (M. Valentinianus (M.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 145 Temmuz’da Antiokheia’da Sasani seferine haz›rl›k yapmaya bafllad› ve M. M›zrak yaras› iyileflmedi ve Iulianus k›sa süre içinde öldü. Romal›lar. 331’de Singidunum’da do¤mufltu. DD ‹ K K E L ‹ M ÜfiÜNA T S R U SIRAO S‹ZDE SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M 3 SIRA R U S O S‹ZDE D D fi K N E LT‹ M Ü‹ ÜK A S O R U SIRA S‹ZDE VALENTINIANUS HANEDANI I. 365 y›T E L etti.S. Tigris (Dicle) k›y›s›nda Maranga mevkiindeki bir çarp›flmada nereden geldi¤i belli olmayan bir m›zrak.S. Roma ordusunu Persia DÜfiÜNEL‹M batakl›¤›ndan kurtar›p geri çekilmek oldu.S. Iulianus’un ölümüyle Büyük Constantinus ile bafllayan Constantinus sülalesi de son bulmufl oldu. TKendisi H›ristiyan ‹N ERNET olmas›na ra¤men paganlara da hoflgörülü davrand›. fiapur ile Roma’n›n aleyhine a¤›r flartlarla 30 y›l süreli bir bar›fl anlaflmas› yaparak orduyu geri çekti. Iovianus. Sasani baflkenti Ktesiphon’a kadar baflar›l› bir flekilde ilerledi ama kente girmeye muvaffak olamad›.S. Iulianus zaman›nda imparator muhaf›z komutanl›¤›na kadar yükselmiflti. 17 Kas›m 375). 363-364) Önceki Constantinus sülalesi ile hiçbir ba¤› bulunmayan Iovianus. Constantinopolis’i tercihE V ‹ Z Y OM.S. D‹KKAT AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE K ‹ T A P AMAÇLARIMIZ TELEV‹ZYON K ‹ T A P ‹NTERNET TELEV‹ZYON ‹NTERNET .S. M›zra¤›n düflman taraf›ndan de¤il de ordusundaki H›ristiyan askerlerinden biri taraf›ndan f›rlat›lm›fl olabilece¤i söylentisi bile yay›ld›.S. 375’te dikkatini Pannonia’ya çevirdi. Trakya ve BithyniK T A P a’y› iflgal etti. 363 Haziran).S.

378). mesiyle çarp›flmaya gerek kalmadan Procopius saf d›fl› b›rak›lm›fl oldu.S. 383 A¤ustos). Gothlar›n yeni ve büyük çapl› sald›r›lar› üzerine Bat›’ya geri ça¤r›ld› (M. yard›ma gidemedi ve Valens.S. 378). Valentinianus’un kardefli olan Valens. M. Vizigotlar taraf›ndan öldürüldü (M. I.S.7 ‹mparator Valens’in sikke portresi.146 Hellen ve Roma Tarihi Valens (M. Gallia. daha sonra da Do¤u’da Sasanilere karfl› savaflt›. Ertesi y›l Valens’in yerine Theodosius’u Do¤u’nun augustus’u olarak atad› (M. Ancak. 376). 711. Britannia ve ‹spanya’da egemen oldu. 364). Valens’in saray›n›n bulundu¤u yer oldu¤undan ikisi aras›ndaki çarp›flma kaç›n›lmazd›. 365’te Procopius isyan edip kendisini Constantinopolis’te imparator ilân etti. Gratianus (M. Valens önce Trakya’da Gothlara karfl›. 375’teki ölümünden sonra Bat›’da idareyi eline ald›. 359’da Sirmium’da (Mitrovica) do¤mufltu. Gratianus Lugdunum’a (Lyon) kaçt› fakat yakalanarak öldürüldü (M.S. 367-383) I. Valens. M. Babas›n›n M.S. nedendir bilinmez.S. Çocuk yafltayken babas› taraf›ndan augustus’lu¤a yükseltildi.S. Magnus Maximus. kendisi Bat›’n›n yönetimini üzerine alm›flt›.S.S. 383’te Britannia’da Magnus Maximus’un isyan›n› bast›rmak için harekete geçti¤inde askerleri savaflmak istemediler ve onu terk ettiler.S. Hadrianopolis’te (Edirne) Vizigotlarla savafl›rken yenildi ve öldürüldü (M.S. Valentinianus’un o¤lu olan Gratianus M. 328’de Pannonia’da do¤mufltu. a¤abeyi taraf›ndan ortak imparator ilân edilerek Do¤u’da görevlendirildi (M.S. Antiokheia’dayken paganistlere zalimce davrand›. . Costantinopolis. 379). 364-378) Valens M. Valens’in Hadrianopolis (Edirne) yak›n›nda Vizigotlarla savafl›nda ona yard›ma gelece¤ine söz vermesine ra¤men. Kaynak: Kent Overbeck-Stylow (1973). yak.S. Traianus Decius’tan sonra savafl alan›nda düflman taraf›ndan öldürülen ikinci Roma imparatorudur. Procopius’un kendi askerlerince öldürülfiekil 8.

hatta onlara Trakya’da toprak bile verdi.S. Valentinianus da askerleri taraf›ndan Aquincum’da ortak imparator ilân edildi. M.S. Theodosius birkaç y›l ‹talya’da kald›ktan sonra Constantinopolis’e döndü (M. 17 Ocak 395’te Mediolanum’da öldü. 371’de Treveri’de dünyaya geldi. Bat›’n›n idaresini 10 yafl›ndaki küçük o¤lu Honorius’a. THEODOSIUS HANEDANI I.S.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 147 II. 379-395) H›ristiyanl›¤› yüceltmeye çal›flmas› ve koyu bir H›ristiyan olmas› nedeniyle “Büyük” lâkab›yla an›lan I. babas›n›n ölümünden sonra Bat›’n›n imparatoru oldu. Frigidus Nehri k›y›s›nda Arbogast ve Eugenius’un ordusunu yendi ve Eugenius’u öldürttü. Gratianus onun yerine Theodosius’u Do¤u’nun augustus’u olarak atad› (M. fakat çok geçmeden. onun yerine. Theodosius’a atfedilir. 346’da ‹spanya’n›n kuzeybat›s›nda Cauca’da do¤mufltu. 19 Ocak 379). 391).S. 395 y›l› olarak tarihlenir ve I. 387) ‹talya’dan kaçt› fakat Theodosius’un yard›m› ve onun Magnus Maximus’un ordusunu yenip Maximus’u öldürmesiyle tekrar kontrolü eline ald›. 393-423) ve Arcadius (M. Do¤u’nun idaresini 17 yafl›ndaki büyük o¤lu Arcadius’a verdi.S. M. Theodosius tekrar tüm imparatorlu¤un tek imparatoru olarak kald›. M.S. 394 Eylül ay›nda Theodosius. Theodosius. Bundan böyle imparatorlu¤un Bat› ve Do¤u’su bir daha birlefltirilmedi. Valentinianus’un ölümünün ard›ndan.S. daha önceden retorik ve Latince ö¤retmenli¤i yapan ve yüksek devlet memurlu¤una kadar yükselen Eugenius’u augustus ilân etti ve Bat›’n›n idaresini ona b›rakt›. ‹stanbul. Theodosius (M.S. M. Theodosius Vizigotlarla savaflt› fakat ne yaz›k ki baflar›l› olamad›.S.S.S. Theodosius zaman›nda getirilmifltir. Valentinianus’un ‹talya’y› terk etmesine neden olan Magnus Maximus’u Aquileia’da yenerek öldürdü. Ölümüyle Valentinianus sülalesinin iktidar› da sona ermifl oldu.S. M. ölümünden hemen önce imparatorlu¤un idaresini fiilen iki çocu¤u aras›nda Bat› ve Do¤u olmak üzere paylaflt›rarak. Önceleri I. ‹ktidar›nda idare esas olarak üst düzey komutanlar ve devlet adamlar›n›n elindeydi. Fakat kendisi de M.S. Dolay›s›yla imparatorlu¤un resmen ikiye bölünmesi M. II. 375). Valentinianus’un o¤lu olan II. 393’te augustus unvan› verilen Honorius. Her ne kadar imparatorluk genifl bir co¤rafyaya yay›lmas› nedeniyle uzun zamand›r Bat› ve Do¤u olarak yönetiliyorsa da. 393-423) ise M. Valentinianus (M. M. 387’de ‹talya’y› istila etmeye bafllayan ve II.S. 373-374’te Yukar› Moesia’da valilik (dux) yapt›. Bat›’n›n idaresini German komutan› Arbogast’a b›rakt›. Ünite . Arbogast ise savafl s›ras›nda kaçt› ve ard›ndan da intihar etti. Valentinianus’un ölümünden de sorumlu tutulan bir kifliydi. Babas› öldü¤ünde Gratianus Bat›’n›n imparatoru olarak ilân edilmiflti (M. Magnus Maximus ‹talya’y› istila etmeye bafllad›¤›nda (M.S. 392 May›s’ta subaylar›ndan Arbogast taraf›ndan öldürüldü. 382’de onlarla bir anlaflma yaparak imparatorluk s›n›rlar› içinde federatif bir statüde bulunmalar›n› kabul etti.S. Valentinianus M.S. Honorius (M. 395-408) Bat›’n›n ilk imparatoru Honorius (M.S. II. Arbogast ba¤›ms›z bir flekilde hareket ederek. 375-392) I. Hat›rlanaca¤› üzere Arbogast. Zaman›nda Gothlar Ro- .S. II. Valens’in Vizigotlar taraf›ndan öldürülmesinin ard›ndan. Theodosius’un küçük o¤luydu. 384’te do¤mufltu ve I. Sultanahmet Meydan›’ndaki (park›n içinde yer alan) an›t-sütunlar I. M.S.8.

408’de hayata gözlerini kapad›. Iulius Nepos (M. 473-474).S. 410). Avitus (M. din ve kültür bak›m›ndan farkl› olmas› nedeniyle Bizans olarak adland›r›lan imparatorluk gerçekte Roma ‹mparatorlu¤u’nun Do¤u yar›s›d›r. Theodosius Hanedan› üyelerinden Bat› Roma ‹mparatoru III.S.S. 474-475) ve Romulus Augustulus (M. Roma ‹mparatorlu¤u’nun bafl›nda bulunan Iulius Nepos.S. Hun imparatoru Attila.S. Severus (M. .S.S. ancak kendisi henüz çocuk yaflta oldu¤u için devlet idaresi gerçekte babas› Orestes’in elindeydi. Valentinianus’tan sonra Bat› Roma taht›na s›ras›yla Maximus (M. 98. Germanlar Bat› Roma için sürekli tehdit ve tehlike unsuruydu. 472).148 Hellen ve Roma Tarihi ma’ya sald›rd› ve ilk kez Roma yabanc› bir düflman›n istilas›na sahne oldu (M.S.S. 467472). Roma için en büyük tehlikelerden biriydi.S. 455-456). 455’te öldürüldü. Valentinianus M. 425-455) döneminde imparatorluk toprak kaybetti. ‹mparator M. Honorius M. Do¤u’nun idaresini alan I.S. Germanlar›n eline geçmiflti (M. 455). yüzy›lda Hieronymus Wolf) taraf›ndan kullan›lan bir add›r. 476). Olybrius (M. 457-461). Mehmet (Fatih) taraf›ndan y›k›l›ncaya kadar yaflamaya devam etmifltir.S.8 ‹mparator Arcadius’un sikke Portresi. 461-465). Bizans ad› Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u için çok sonralar› modern tarihçiler (ilk kez 16. Hepsi de bir veya birkaç y›l tahtta kalabildi. Anthemius (M. Maiorianus (M. Theodosius’un büyük o¤lu Arcadius zaman›nda pek fazla savafl olmad›.S. bir darbeyle Romulus’u taht› terk etmeye zorlam›fl ve Honorius’tan bu yana devam eden Bat› Roma. yani Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’dur.S. 423’te hastaland› ve öldü. fiekil 8. Glycerius (M. Bugün tarihçiler taraf›ndan Roma ‹mparatorlu¤u’ndan dil. 475-476) geçti.S. Valentinianus (M. Bu kez de German komutan› Odoaker. Kaynak: Breglia (1968). Orestes taraf›ndan tahttan uzaklaflt›r›lm›fl ve kendi o¤lu Romulus Augustulus tahta geçirilmiflti. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u ise 1453’te Osmanl› Sultan› II.

450-457).S.S. Obeliskin kaidesinin dört taraf›n› kuflatan kabartmalarda I. 402’den de¤il. Iustinianus yasalar› da modern Avrupa hukukunun temelini teflkil etmifltir.Tekin). 408’den itibaren de bafllat›lmaktad›r. 425). Theodosius’tur. 457’de öldü. iktidar dönemi bu unvan› ald›¤› M. Theodosius döneminde M›s›r’daki Karnak’tan getirilip Sultanahmet’teki Hipodrom’a yerlefltirilmiflti. M›s›r Firavunu III. II. II. 450’de bir av kazas›nda öldü. ‹stanbul’un kara surlar› onun zaman›nda Do¤u Valisi Anthemius’un gözetiminde infla edildi. M.S.9 II. Roma tarihinde tahtta en uzun süre kalan imparator. daha bebekken babas› taraf›ndan augustus ilân edildi. Bu külliyat daha sonraki I.S. Ünite . Theodosius’un gerçeklefltirdi¤i önemli ifllerden biri. . 408’de ölümünün ard›ndan Do¤u’nun idaresini ald›. Constantinopolis’te “H›ristiyan Yüksek Okulu” ad›yla bir okul kurmas›d›r (M.S. II.S. Theodosius’un k›zkardefli Pulcheria ile evlenmiflti. Theodosius ve ailesinin betimlendi¤i imparator locas› ile törenlere iliflkin sahneler yer al›r (Foto: O.S. 402-450) ‹mparatorlu¤un do¤u yar›s›n›n hakimi olan Arcadius’un o¤lu II.S. Iustinianus yasalar›n›n temelini oluflturmufl. Theodosius Sütunu. 49 y›l ile II.S. Theodosius (M. Bu okul gerçek anlamda tarihteki ilk üniversite olarak kabul edilmektedir. Dördüncü ökümenik kilise konseyi onun zaman›nda Kalkhedon’da (Kad›köy) topland› (M. 402-450). Arcadius’un M.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 149 fiekil 8.8. Augustus unvan›n› ald›¤›nda henüz bir yafl›nda oldu¤undan. ‹mparator M.S. 438). Theodosius’un çok önemli bir di¤er hizmeti de “Codex Theodosianus” ad›yla an›lan kanun külliyat›n› yay›mlatmas›d›r (M.S. 451). fiilen imparatorlu¤a bafllad›¤› M. Theodosius (M. Thutmosis’in obeliski ‹mparator I. Theodosius Hanedan› üyelerinden Do¤u Roma imparatoru Marcianus (M.

Do¤u’nun idaresini büyük o¤lu Arcadius’a verdi. Traianus Decius (M.S.S. Eldeki sikkenin al›m gücünün azalmas›. neredeyse idare edilemez bir hal söz konusu oluyordu. tek kifli taraf›ndan yönetilemeyece¤ini gösteriyordu. yüzy›l›n bafllar› “Askeri Anarfli Dönemi” veya “Asker ‹mparatorlar Dönemi” olarak adland›r›l›r. 268270) idi. kabaca M. 476’da idari aç›dan ikiye ayr›lan imparatorlu¤un neredeyse son iki yüz y›l›. Böylece ayn› anda hem Senato taraf›ndan hem de askerler taraf›ndan ilan edilmifl birden fazla imparator söz konusu olmufltur. krizin çözümü aray›fl›yla geçmiflti. Ancak. Bat›’n›n idaresini küçük o¤lu Honorius’a. 3. Bu nedenle. tek kifli taraf›ndan yönetilmesinin art›k mümkün olmamas›d›r.S.S. Dönemin siyasal koflullar› nedeniyle ‹mparatorlar›n seçiminde askerlerin oynad›¤› rolün önemini aç›klama Bilindi¤i üzere. 253-260). Diocletianus’un Narh Kararnamesi’dir. imparatorlu¤un fiziki olarak bölünmedi¤idir. Ancak. Bu durum imparatorluk genelinde kaosa ve anarfliye neden olmufltur.S. Dönemin ad› en çok duyulan imparatorlar› Maximinus Thrax (M. 253-268) ve II. Diocletianus ve Maximianus örneklerinde oldu¤u gibi. ‹mparatorlu¤un ikiye ayr›lma süreci. resmen ikiye ayr›lma Theodosius Hanedan›’n›n kurucusu I.S. 244-249). ‹mparatorlu¤un içine düfltü¤ü ekonomik kriz. Denebilir ki. Bu sürecin en önemli nedeni. Ancak. M. ‹mparatorlar›n seçiminde tek yetkili organ›n Senato olmas› gerekirken. M. I. III. co¤rafi bölünme sadece idare aç›s›ndan gerçeklefltirilmifltir. imparatorlar›n meflrulu¤una gölge düflürüyordu. 238-244). “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçimini benimsedi. 3. Caracalla ve kardefli Geta. Roma ‹mparatorlu¤u’nda iktidardaki hanedan üyelerinin taht adayl›¤› normal bir uygulamayd› ve imparator seçiminde Senato’nun (Senatus) karar› gerekliydi.150 Hellen ve Roma Tarihi Özet A M A Ç 1 Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileyifl ve zay›flama sürecini tart›flma Roma ‹mparatorlu¤u’nun gerileme ve zay›flama süreci. ‹mparatorlu¤un bat› yar›s› ise German bask›s› sonucu M. nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flma Roma ‹mparatorlu¤u’nun co¤rafi büyüklü¤ü. yüzy›l›n ikinci çeyre¤inden itibaren taht ve iktidar kavgas› artm›fl. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. Gordianus (M. imparatorlu¤un gerileme ve zay›flama süreciyle paralel giden bir süreçtir. 395). Gallienus (M. dikkat edilmesi gereken nokta. yüzy›l ile 4. imparatorluk topraklar› bat› ve do¤u olmak üzere iki kifli aras›nda paylaflt›r›lm›flt›r. Bu konu asl›nda daha önce de üzerinde durulan bir konuydu.S. Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lma sürecini. A M A Ç A M A Ç 2 4 .S. yüzy›lla birlikte bafllam›flt›r. 476’da ortadan kalkt›. Claudius Gothicus (M. Valerianus (M. imparatorlar daha ziyade askerler taraf›ndan belirlenmeye bafllanm›flt›r. eyaletlerin idaresini zorlaflt›r›yor. Philippus (M. Bundan böyle imparatorlu¤un bat› ve do¤usu bir daha birlefltirilmedi. “parçalanma” söz konusu de¤ildir.S. 3.S. Ekonomik krizin en önemli göstergelerinden biri. Sonuçta. K›sa bir süre sonra da Diocletianus ve Maximianus taraf›ndan Tetrarkhia (Tetrarfli) denilen dörtlü bir yönetim oluflturuldu. genel olarak M. içteki ayaklanmalar ve ayn› anda birden fazla imparatorun ya da gas›p›n egemen olmas› büyük s›k›nt›lara neden olmufl ve imparatorlu¤un genifl s›n›rlar›n›n tek bir hükümdar taraf›ndan kontrol alt›nda tutulamayaca¤› / yönetilemeyece¤i gerçe¤ini de göstermiflti. Theodosius zaman›nda gerçekleflti (M. kuflkusuz devasa s›n›rlara sahip bir imparatorlu¤un. 235-238).S.S. ‹mparatorluk s›n›rlar›n›n çok genifl bir alana yay›lm›fl olmas›. Bu yüzden Diocletianus “principatus” denen ve imparatorun tüm yetkilerle “birinci yurttafl” statüsüyle sahip oldu¤u önceki yönetim biçimini terk ederek. 249-251). develuasyonu gerektiriyor ve enflasyonu önlenemez bir noktaya getiriyordu. A M A Ç 3 Principatus ve Dominatus yönetimlerini karfl›laflt›rma Önceki y›llarda imparatorluk topraklar›na kuzeyden ve do¤udan yap›lan d›fl sald›r›lar (German kavimleri ve Parthlar / Sasaniler gibi). d›fl müdahalelerin olmas› ve artmas›.S. Theodosius. al›nan önlemlere ra¤men bir türlü giderilemiyordu.

8. 312’de yap›lan ve Constantinus’un zaferiyle sonuçlanan savafl nerede oldu? a. Honorius d. Theodosius d. M. Gothlara karfl› kazand›¤› zaferlerden dolay› “Gothicus” lâkab›yla an›lan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Praetorluk b. II. Claudius c. ‹mparatorluk s›n›rlar› içinde yaflayanlara yurttafll›k hakk› verilmesi b. Gordianus b. Remus Severus c. M. M. Theodosius b. Testimonia 7.Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 151 Kendimizi S›nayal›m 1.S. Philippus e.S. 375: II. I. Tetrarfli d. II. Diocletianus 8.S.S. Valens 5. II. Verona’da e. Censorluk c. 395: Valens e. ‹mparatorluk yönetiminde bundan böyle caesar’lar›n da görev almas› c. Fiyatlar›n anormal art›fl›n›n önüne geçmek için M. I. I. Diocletianus b. Maximinus e. Roma Devletinin H›ristiyanlara karfl› hoflgörülü tutum ve davran›fl sergilemesi e. Romulus Augustulus 4. Gratianus 2. Romulus Tiberius e. Valens d. III. M. Milvius Köprüsü civar›nda d. 476 y›l›nda yar›s› Germanlar›n eline geçti¤inde tahtta olan çocuk yafltaki “Son Bat› Roma ‹mparatoru” afla¤›dakilerden hangisidir? a. Sasanilere karfl› Roma dost ülkeleriyle ittifak oluflturulmas› d. ‹mparator Diocletianus zaman›nda oluflturulan ve iki augustus ile iki caesar’dan oluflan dörtlü yönetime ne ad verilir? a. Roma ‹mparatorlu¤u’nun Do¤u ve Bat› olarak ikiye ayr›lma karar› 10. Roma civar›nda 9. 301’de yay›mlanan Narh Kararnamesi afla¤›daki imparatorlardan hangisi zaman›na tarihlenmektedir? a.S. Odaeker b. Traianus Decius c. Roma ‹mparatorlu¤u kaç y›l›nda ve hangi imparator zaman›nda Do¤u ve Bat› olarak ikiye ayr›ld›? a. 445: II.S. 313’te yay›mlanan Milano Emirnamesi veya Ferman›’n›n içeri¤i afla¤›dakilerden hangisidir? a. Constantinus ile Maxentius aras›nda M. “Thrax” lâkab›n› tafl›yan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a.S. Valentinianus b. Licinius c. Philippus 6. M. Theodosius e. Valentinianus d. Arcadius b. Abritus mevkinde (Dobruca yak›n›nda) tuza¤a düflürülerek öldürülen (M. M. Theodosius c. Claudius c. Traianus Decius 3. M. Augustus Forumu yak›n›nda c. Valens d. I. Roma ‹mparatorlu¤u’nun bat› yar›s›. I. Triumvirlik e. Maximianus b. Palatinus Tepesi yak›n›nda b. 395: I. Honorius c. I. Ünite . Arcadius d. Maximinus e.S.S. Maximinus e. 251 Haziran / Temmuz) ve böylece düflmanla savafl›rken savafl alan›nda ölen ilk imparator olarak an›lan Roma ‹mparatoru afla¤›dakilerden hangisidir? a. Valens d. 495: Constans .S. Roma ‹mparatorlu¤u’nda mutlak idareyi ifade eden “Dominatus Dönemi” afla¤›daki imparatorlardan hangisi ile bafllam›flt›r? a.

S. Constantinus (M. 253260) Aurelianus’a (M.S. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M. Kenti yeniden büyük ve görkemli bir hale getirmek için imar faaliyetlerini bafllatm›fl. 253)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Cumhuriyet Dönemi’ne kadar Kostantiniyye ad› kullan›lm›flt›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Valerianus’tan (M. yüzy›lda ‹slambol olarak de¤iflmesine karfl›n). Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M.S. e 4.S. ad› da bir süre korunmas›na karfl›n. c 9.S.S.S. 238244) Aemilianus’a (M. e 8. 284-305) ve Maximianus (M. Fatih Sultan Mehmet’in Constantinopolis’i almas›ndan sonra da kentin ad› de¤ifltirilmemifl (18. Yan›t›n›z yanl›fl ise “III. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Dominatus Dönemi ve Tetrarfli: Diocletianus (M. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Honorius (M. b 5. 11 May›s 330’da Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikinci ya da yeni baflkenti olarak aç›l›fl› yap›lm›fl. Yan›t›n›z yanl›fl ise “II.S.S. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 284-305) ve Maximianus (M. Constantinus (M.S. 402450)” konusunu yeniden gözden geçiriniz.152 Hellen ve Roma Tarihi Okuma Parças› Roma ‹mparatorlu¤u’nun Yeni Baflkenti: Constantinopolis “Büyük” lakab›yla da an›lan I. Constantinus. e 3.S.S. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d Yan›t›n›z yanl›fl ise “Askeri Anarfli ve Yeni Düzen Aray›fl›: Maximinus Thrax” konusunu yeniden gözden geçiriniz. 284-305) ve Maximianus (M. 307337)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Kent t›pk› Roma gibi 14 idari bölgeye (mahalleye) ayr›lm›flt›r. 2. Theodosius (M. imparatorun ad›ndan dolay› Constantinopolis olarak de¤ifltirilmifltir. 395-408)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. M.S. 270-275)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Constantinus. c .S.S. kentte bay›nd›rl›k faaliyetlerini yo¤unlaflt›rarak onu an›tlarla donatm›fl ve dönemin en görkemli merkezlerinden biri yapm›flt›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “I. Roma’n›n imparatorlu¤un baflkenti olarak zay›fl›¤›n› ve emniyetsizli¤ini gördü¤ünden yeni bir baflkent ihtiyac› duymufl ve stratejik mevkii itibariyle Byzantion’u seçmifltir. 286-305 ve 307-308)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d 10. Yan›t›n›z yanl›fl ise “I. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. a 6. c 7. 307337)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Gordianus’tan (M.S. 393-423) ve Arcadius (M.

N. New York.-Overbeck. Tekin. A. S›ra Sizde 3 “Principatus” denen ve imparatorun tüm yetkilerle “birinci yurttafl” statüsüyle sahip oldu¤u önceki yönetim biçiminin terkedilerek. Cameron. AD 337425. ‹stanbul. Le (1995). Garnsey.. Garnsey. B. J. (1998). (ed. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akflit. 2003. ‹letiflim Atlasl› Büyük Uygarl›klar Ansiklopedisi. Ve Matthews. Rome and Her Enemies. Valerianus idi (M. L. Kent. fi.) (1998).Askeri Anarfli Döneminden Theodosius Hanedan›na 153 S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 “Askeri anarfli”. Thames and Hudson. PUF. Voisin J.-L. A. Bu yeni yönetim biçimi monarflik yap›ya daha yak›n bir rejimi ifade etmekteydi. c. O. Oxford. Cambridge. Chronicle of the Roman Emperors. (2008). O. Rome and Its Empire. ‹plikçio¤lu. Roman Imperial Coins. Ünite .. S›ra Sizde 2 Edessa’da (Urfa) Sasaniler taraf›ndan kuflat›lan ve esir al›nan Roma ‹mparatoru. Histoire romaine. Die römische Münze..S. Osprey Publishing. (1968).) (2008). J. (1973).8. (ed. The Cambridge Ancient History. C.) (2005). Roma imparatorlar›n›n yasal bir flekilde ve Senato karar›yla de¤il de. Londra. 13: The Late Empire. M. Cameron. T. Y. D. ‹stanbul.Le. The Roman Emperors. ‹letiflim Yay›nlar›. The Cambridge Ancient History. Chancellor Press. Their Art and Technique. Shotter. Norfolk. Breglia. A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC . ‹stanbul. J. Karadeniz). B. Grant. Londra. (1995).. (2003). “dominatus” denen ve imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yeni bir yönetim biçiminin benimsenmesi Diocletianus zaman›nda oldu. P. Edebiyat Fakültesi Yay›nlar›. Hellen ve Roma Tarihinin Anahatlar›. askerler taraf›ndan belirlenmesi ve böylece ayn› anda Roma Devleti’nde birden fazla imparator bulunmas›n›n neden oldu¤u karmaflay› ifade eder. Cambridge. Glay. (ed.C.-Stylow. ‹mparatorun ak›beti bilinmiyor. 12: The Crisis of Empire. 260 sonbahar›). Harris. ‹stanbul Üniversitesi. (2007). Scarre. ‹stanbul. Eski Yunan ve Roma Tarihine Girifl. Cornell. Bohec. A. Roma ‹mparatorluk Tarihi. Londra. Paris. History of Ancient Rome. (1988).U. AD 193337. (1985). ancak yaflam›n›n geri kalan›n› esir olarak sürdürüp öldü¤ü tahmin edilmektedir. Roma Dünyas› (çev. Penrose. M.AD 476. c.P. . Hirmer Verlag München. P.

.

Sözlük

155

Sözlük A
Aedilis (Lat.): Roma’da kamu ifllerinin kontrolü, çarfl› ve pazarlarda a¤›rl›k ve ölçülerin denetimi, güvenlik, itfaiye teflkilat› ve festivallerin düzenlenmesinden sorumlu devlet görevlisi (magistrat). Aerarium (Lat.): Roma devlet hazinesi. Aes grave (Lat.): Döküm tekni¤iyle üretilen Roma’n›n ilk bronz sikkeleri; ana birim as. Ager publicus (Lat.): Roma’da devlet arazisi. Esas olarak savafl neticesinde elde edilirdi. Agon (Yun.): Yar›flma, mücadele. Her türlü alandaki yar›flma için kullan›l›r. Agora (Yun.): Toplanma alan›. Bir kent-devletinde pazar, çarfl› veya sosyal yaflam›n merkezi. Agoranomos (Yun.): Ço¤. Agoranomoi. Çarfl›-pazarda görev yapan, ölçü, a¤›rl›k ve mallar›n kalitesini denetleyen memur. Akhaimenid: Ad›n› Akhaimenes’ten alan Pers sülalesi (Akhaimenidai). Akropolis (Yun.): Bir kent-devletinde kamu binalar›n›n (ve tap›naklar›n) bulundu¤u etraf› surla çevrili yüksek tepe. Alimenta (Lat.): Fakirlere ve kimsesiz çocuklara yard›m sistemi. Amici Principis (Lat.): ‹mparatorun dostlar›. Yar› resmi bir unvan. Amphiktion (Yun.): Dinsel birlik. Anayasa: Bir devletin yönetim biçimini, temel kurumlar›n›n nas›l iflleyece¤ini belirten ve halk taraf›ndan genel kabul görmüfl temel hukuk kurallar› ile yasalar bütünü. Roma’da krall›k ve cumhuriyet dönemlerinden itibaren oluflturulan anayasaya, Sulla döneminde yeni bir flekil verildi. Annales (Lat.): Roma’da y›llara göre düzenlenmifl resmi kay›tlar. Annona (Lat.): 1. Hububat (bu¤day, arpa vb.); özellikle bu¤day, 2. Roma’n›n y›ll›k bu¤day üretimi, 3. ‹mparator Septimius Severus zaman›nda konan do¤rudan ayni vergi, 4. Hububat tanr›ças›. Antitetik: Karfl›l›kl›. Apeiron (Yun.): Felsefi görüflte “sonsuzluk”. Apella (Yun.): Sparta’da Halk Meclisi. Apodyterion (Yun.): Palestra ve hamamlarda soyunma odas›. Apoikia (Yun.): Koloni. Apostata (Yun.): Din de¤ifltirenler için kullan›lan lâkap, “dönme” (özellikle Roma ‹mparatoru Iulianus için). Aprilis (Lat.): Roma takviminde Nisan. Ara Pacis Augustae (Lat.): Augustus Bar›fl Suna¤› (Roma’da). Areopagos (Yun.): Sözcük anlam› Ares Tepesi olan ve daha önce arkhon’luk yapanlar›n oluflturdu¤u en eski meclis. Aristokrasi: Soylular›n, en iyilerin (aristoi) yönetimi. Arkhon (Yun.): Yüksek devlet memuru; baz› durumlarda devletin bafl›. As (Lat.): Roma bronz sikkelerinde ana birim. Asklepieion: Sa¤l›k Tanr›s› Asklepios’a adanm›fl sa¤l›k merkezi. Asty (Yun.): Kent (özellikle merkezi alan, çekirdek k›sm›). Atl›lar: Lat. Equites. fiövalye S›n›f›. Belirli bir servete sahip kiflilerden oluflurdu. Augustus (Lat.): Sözcük anlam› “kutsal”. Roma’n›n ilk imparatoru Augustus’tan dolay› Roma imparatorlar›n›n tafl›d›¤› unvan. Augur (Lat.): Ço¤. Augures. Kufllar›n uçufluna bakarak kehanette bulunan din adam›. Aureus (Lat.): Roma alt›n sikke birimi. Auspicium (Lat.): Roma’da tanr›lar›n görüfl ve r›zas›n›n al›nmas›. Autarkeia (Yun.): Bir kent-devletinin kendine yeterli¤i, ekonomik ba¤›ms›zl›¤›. Autonomia (Yun.): Bir kent-devletinin d›fl güçlerin müdahalesi olmadan kendi kanunlar›n› yapabilmesi. Auxilia (Lat.): Esas olarak Roma’n›n ‹talya d›fl›ndaki Roma yurttafl› olmayan müttefiklerinden oluflturulan yard›mc› askeri kuvvetler.

B
Barbaros (Yun.): Ço¤. barbaroi. Hellenlerin Hellence (Yunanca) konuflmayan toplumlara verdikleri isim. Basileus (Yun.): Kral. Bema (Yun.): Kürsü. Bule (Yun.): Boule. Hellen kent-devletinde dan›flma ve idare meclisi. Buleutes (Yun.): Bouleutes. Bule üyesi yurttafllar.

C
Caesar (Lat.): Roma Consul’ü ve Dictator Julius Caesar’dan dolay› Roma ‹mparatorluk döneminde veliaht ya da prens için kullan›lan unvan. Caligae (Lat.): Çizme. ‹mparator Caligula ad›n› caligae’dan alm›flt›. Catilina nutuklar›: Consul Cicero’nun Catilina ayaklanmas›n› ortaya ç›karmak için Senatus’da verdi¤i nutuklar. Böylece Catilina, deflifre olmufl ve vatan haini ilân edilmifltir (M.Ö. 63).

156

Hellen ve Roma Tarihi Cursus honorum (Lat.): Soylu bir Roma yurttafl›n›n, memuriyet görevlerinde (kariyerinde) ilerleme kaydetme aflamalar›. Curul Aedilisi (Lat. Aedilis Curulis): Bkz. Aedilis.

Censor’lar (Lat.): Roma’da befl y›lda bir yurttafllar›n ve onlar›n sahip olduklar› servetlerin say›m›n› (census) yapan, kayd›n› tutan, senatörlerin listesini belirleyen memurlar; imperium yetkileri yoktu. Daha önce consul’lük yapm›fl kiflilerden seçilirlerdi. Centuria (Lat.): Roma lejyonunda 100 kiflilik bölük. Centurio (Lat.): Roma lejyonunda 100 kiflilik birli¤in komutan›. Cippus (Lat.): Mimari ifllevi olmayan ufak, k›sa sütun. Civitas Romana (Lat.): Roma Yurttafl›. Civitas Libera (Lat.): Özgür kent. Clementia (Lat.): Sözcük anlam› merhamet; ayn› zamanda personifikasyon. Cliens (Lat.): Ço¤. Clientes. Yanaflma. Cloaca Maxima (Lat.): Roma’daki kanalizasyon sistemi. Clupeus Virtutis (Lat.): Onurland›r›lacak kifliye sunulan (veya kap›s›na as›lan) “alt›n kalkan”. Cognomen (Lat.): Roma yurttafllar›nda aile (familia) ad›. Cohors (Lat.): Ço¤. chortes. Roma’da askeri birlik. Comitatenses (Lat. ço¤.): Büyük Constantinus zaman›nda esas olarak s›n›r›n hemen gerisinde oluflturulan mobilize saha birli¤i. Ayn› zamanda bkz. Comitatus. Comitatus (Lat.): Seyrü sefer (mobilize) halindeki ordu. Büyük Constantinus’tan itibaren oluflturuldu. Bkz. Comitatenses. Comitia Centuriata (Lat.): Roma’da patricii ile pleblerin görev yapt›¤› “Yüzler Meclisi”. Comitia Curiata (Lat.): Roma’da 30 curiae’y› kapsayan ve sadece patricii s›n›f›na aç›k meclisti. Comitia Tributa (Lat.): Pleb Meclisi. Aedilis’lerin, tribunus’lar›n ve quaestor’lar›n seçimini yapar, pleb kararlar›n› oylard›; oylama kabilelere göre olurdu. Concilium Plebis (Lat.): Roma’da pleblerin oluflturdu¤u meclis, Pleb Meclisi. Consecratio (Lat.): Tanr› mertebesine eriflme, tanr›laflt›rma. Consul (Lat.): Roma Cumhuriyet döneminde y›ll›k olarak atanan devletin en yüksek devlet memuru; devletin bafl›nda iki consul bulunurdu. ‹mparatorluk döneminde imparator unvanlar›ndan biri. Conubium (Lat.): Roma’da evlenme hakk›. Roma yurttafl›n›n sahip oldu¤u haklardan biri. Conventus (Lat.): Bir eyalet içindeki adli (hukuksal) bölge veya bölge merkezi. Corona civica (Lat.): Defne dal› ile mefle yapraklar›ndan yap›lm›fl çelenk. Curia (Lat.): Büyük aile birli¤i; Forum’daki Senato’nun toplant› yeri, meclis.

D
Damnatio memoriae (Lat.): An›n›n lanetlenmesi. Dareikos (Yun.): Pers alt›n sikkesi. December (Lat.): Roma takviminde Aral›k. Decemvir (Lat.): 10 üyeli komisyonun üyelerinden biri. Roma Cumhuriyet döneminde On iki Levha kanunlar›n› decemvir’ler (ço¤. decemviri) haz›rlam›fllard› (Decemviri Legibus Scribundis). Dekret (Lat. Decretum): Meclis karar› (kararname). Delos Deniz Birli¤i: Atina taraf›ndan M.Ö. 478 / 477’de Perslere karfl› mücadele etmek için kurulan birlik. Demiurgos (Yun.):Bir kent-devletinde yüksek devlet memuru, bafl magistrat. Demokrasi: Halk Egemenli¤i, yönetimde halk›n egemen oldu¤u sistem. Demokratia (Yun.): Demos (halk) ve kratia (yönetim) sözcüklerinden oluflan ve “Halk Yönetimi” anlam›n› tafl›yan sözcük. Bkz. Demokrasi. Demos (Yun.): Birkaç anlam› vard›r: 1. Halk, 2. Sadece erkek yurttafllar›n oluflturdu¤u topluluk, 3. Aristokratlar›n d›fl›nda kalan fakir halk, 4. Atina’daki demokratik devlet, 5. Ekklesia’y› oluflturan halk. Denarius (Lat.): Roma’da esas gümüfl sikke birimi. Dikasterion (Yun.): Ço¤. Dikasteria. Halk Mahkemesi. Ayn› zamanda bkz. Heliaia. Diadokhos (Yun.): Ço¤. Diadokhoi. Büyük ‹skender’in ard›l›, onun generallerinden biri. Dictator (Lat.): Roma’da kriz veya ola¤anüstü hal gerektiren zamanlarda alt› ay süreyle devlet yönetimini üstlenen en yüksek görevli (Örne¤in, Sulla ve Caesar). Dioecesis (Lat.): Diocletianus (M.S. 284-305) zaman›nda oluflturulan idari eyaletler; önceleri 13 adet idi, sonradan say›lar› artm›flt›r. Dioecesislerin yönetimi praetor praefectus’u veya vicarius’un elindeydi. Divus (Lat.): Tanr›. Diva (Lat.): Tanr›ça. Dominatus (Lat.): Roma’da imparatorun mutlak hükümdarl›¤›n› tart›flmas›z kabul eden yönetim biçimi; ‹mparator Diocletianus (M.S. 284-305) ile bafllar. Domus Aurea (Lat.): ‹mparator Nero’nun Roma’da kendisi için infla ettirdi¤i yap› (Alt›n Ev).

Sözlük Donativum (Lat.): Parasal arma¤an (bir tür cülus bahflifli); Roma imparatorlar› tahta geçmek için destek gördükleri praetor muhaf›zlar›na para vaat ederler ve tahta geçtikten sonra da onlara para da¤›t›rlard›. Drahmi: Hellen sikkelerinde gümüfl sikke birimi. Dupondius (Lat.): Roma bronz (pirinç) sikke birimi. Dux (Lat.): Geç Roma ‹mparatorluk döneminde vali.

157

Gregorien takvimi: 16. yüzy›l sonlar›nda Papa XIII. Gregorius taraf›ndan gelifltirilen ve günümüzde halen kullan›lan takvim.

H
Hegemon (Yun.): Lider, önder. Hekatombaion (Yun.): Hellen takviminde Temmuz’a denk gelen ay. Heliaia (Yun.): Hellen kent-devletinde bir tür halk mahkemesi. Ayn› zamanda bkz. Dikasterion. Hellen (Yun.): Yunan halk›ndan olan. Yunanlar kendilerini bu flekilde adland›r›yorlard›. Hellenistik: Büyük ‹skender’in Do¤u seferiyle birlikte Hellen kültürünün Do¤u’ya yay›lmas› ve Do¤u kültürüyle kaynaflmas›. Büyük ‹skender’in Do¤u seferine bafllad›¤› (veya Pers Krall›¤›’na son verdi¤i) tarihten Roma’n›n son Helenistik Krall›k olan Ptolemaioslar› ortadan kald›rd›¤› tarihe kadar süren dönemin ad› (M.Ö. 334 / 330 – 30). Hellanodikai (Yun.): Festival düzenleyicileri. Hellenotamiai (Yun.): Delos Deniz Birli¤i’nde hazine görevlileri. Helot (Yun. heiolos veya heioletes): Sparta’da topra¤a ba¤l› köle. Herme (Yun.): Üst k›sm› Tanr› Hermes’in büstü fleklinde sona eren dikdörtgen tafl blok; blo¤un orta yerinde phallos tasviri bulunurdu. Hierothesion (Yun.): Mezar an›t›. Hiereus (Yun.): Din adam›, “rahip”. Hippeis (Yun.): Atl›lar (Atina’da toplumun s›n›flar›ndan biri). Homonoia (Yun.): Sözcük anlam› “uyum”, “dostluk”; ayn› zamanda personifikasyon. Homo novus (Lat.): Yeni kifli. Bkz. Novus homo Hoplit (Yun. hoplites): Tam teçhizatl› (kalkan, m›zrak, k›l›ç, z›rh) Hellen piyade askeri. Hostis Publicus (Lat.): Vatan haini, devlet düflman›. Höyük: Suni tepe; üst üste yerleflimler nedeniyle oluflan suni tepe.

E
Eisphora (Yun.): Mal ve varl›ktan al›nan özel vergi; özellikle savafl gibi ola¤anüstü dönemlerde yurttafllardan ve yabanc›lardan (metoikoi) al›n›rd›. Ekklesia (Yun.): Hellen kent-devletlerinde Halk Meclisi. Elektron (Yun.): Alt›n ve gümüfl alafl›m› metal; ilk sikkeler elektrondan bas›lm›flt›. Eleusis Misterleri: “Eleusis Gizem Dinleri” olarak da ifade edilen bir kült. Devlet kontrolunda, Attika’daki Eleusis’te daha ziyade Demeter, k›z› Persephone ve Dionysos onuruna tesis edilmiflti. Emporion (Yun.): Küçük ölçekli ticaret merkezi. Epheroi (Yun.): Devlet denetçileri. Epigrafi: Yaz›tbilim. Epistates (Yun.): Hellen kent-devletinde Prytaneis’in baflkan›. Eponim (Yun. eponymos): Y›la ad›n› verme. Epos (Yun.): Kahramanl›k destan›. Equites (Lat.): Eski Roma’da Atl› S›n›f› (fiövalyeler). Era: Takvim bafl›. Ethnos (Yun.): Halk. Euergetes (Yun.): Bir kent-devletinde yararl› ifllerde kullan›lmak üzere para ba¤›fllayan, imâr faaliyetlerine katk›da bulunan, festival masraflar›n› üstlenenler kiflilere verilen onurland›rma s›fat›. Eupatridai (Yun.):Soylular (Soylu do¤anlar). Exercitus (Lat.): Ordu.

F
Familia (Lat.): Aile. Fasces (Lat.): Aras›na balta yerlefltirilmifl de¤nek demeti asa. Lictor’lar tafl›rd›. Februarius (Lat.): Roma takviminde fiubat. Fibula (Lat.): Ço¤. Fibulae. Çengelli i¤ne.

I
Ianuarius (Lat.) (Januarius): Roma takviminde Ocak. Idus (Lat.): Ay›n 15. günü (baz› aylar›n 13. günü). Imperium (Lat.): Roma’da “emretme” yetkisi. Imperator (Lat.): 1. Komutan, 2. ‹mparator. Imperium Propraetore (Lat.): Imperium yetkisine sahip propraetor. Imperium Romanum (Lat.): Roma ‹mparatorlu¤u Incitatus (Lat.): ‹mparator Caligula’n›n yar›fl at›n›n ad›.

G
Gens (Lat.): Klan veya büyük aile. Gerusia (Yun.): Yafll›lardan oluflan bir tür Dan›flma Meclisi. Gizem Dinleri: Bkz. Eleusis misterleri. Grammatistes (Yun.): E¤itimciler.

Lex (Lat. Lictor (Lat.): Komutan. imparator vekili.): Sahne’de gerçeklefltirilen oyun türü.): Roma’da kral öldü¤ünde yenisi seçilinceye kadar devletin bafl›na geçen kifli. Linear A ve B: Tunç Ça¤›nda Girit ve Miken uygarl›klar›nda kullan›lan çizgisel yaz›. gidilecek yere olan uzakl›¤›n belirtildi¤i yuvarlak tafl. Klerukhia (Yun. mitoloji gibi insanlar›n ilgisini çeken konular› rhapsodos’lar gibi fliir diliyle de¤il. Kolonizasyon: Bir kavmin ya da bir kent halk›n›n tar›msal veya ticari faaliyetlerde bulunmak için kendi s›n›rlar› d›fl›nda elveriflli topraklarda üsler kurup. Maius (Lat. Zengin yurttafllar›n kamusal alandaki imâr faaliyetlerini.Ö. Imperium maius (= daha büyük bir emretme yetkisi). süvari kuvvetlerine komuta ederdi. Komedia (Yun. legio): Roma askeri birli¤i. ayn› zamanda personifikasyon.S. imparatorluk eyaletinde do¤rudan imparatora ba¤l› vali (Legatus Augusti).): Ço¤. festival düzenlenmesini.): Ölçek. Lejyon komutan›.): Roma’da büyük araziler. imparatorluk döneminde 5200 kifliden olufluyordu. Mesogeia (Yun. Keruks (Yun.): Ço¤. Mil tafl›: Mesafe tafl›. Isonomia (Yun. Megaron (Yun. Kupel: Ocak çukuru. Kutsal Savafl: Phokislilerin Delphoi Apollon Tap›na¤›n› iflgal etmeleri üzerine Phokis ile Thebai aras›ndaki patlak veren savafl (M. kerukes. Adlar›n› bildi¤imiz logographos’lar aras›nda her ikisi de Miletoslu olan Kadmos ile Hekataios’u sayabiliriz. Leiturgia (Yun.): Tanr› Hermes’in asas›. Magister Peditum (Lat. 38 kilogram veya 50 litre. Martius (Lat. 1 medimnos. takvimi. Magnus (Lat. Mausoleion: Mezar an›t›. 313). haberci. Kupelasyon: F›r›nlama.): Ço¤. Lavagetas: Akha kral›n›n yard›mc›s›.): Koloni kurucusu.): ‹ç bölge.): Kent-devletinin k›rsal›.): Kanun.): Sözcük anlam› “Daha büyük”.): Sözcük anlam› “adalet”. düz yaz› (nesir) fleklinde yazan kifli. Medimnos (Yun. Kült: Tanr› veya kahraman tap›n›m›. Milano emirnamesi (ferman›): I.): Hellen kent-devletinde herkesin her makama gelebilme hakk›. J Jülyen takvimi: Iulius Caesar zaman›nda haz›rlanan Roma K Kalendae (Lat. Kleros (Yun.): Lat. baflka bir yerden gelip oraya yerleflmifl.): Sahip olunan toprak parças›n›n “hisse / pay” anlam›n› tafl›yan Hellence ad›.158 Hellen ve Roma Tarihi Legatus (Lat. ön avlulu basit yap›. Lejyon (Lat. Kapsad›¤› asker (lejyoner) say›s› cumhuriyet döneminde 4500. Metoikos (Yun. Hellen kent-devletlerinde de yüksek devlet memurlar› bu flekilde an›l›r. kahramanl›klar. metoikoi.): Sözcük anlam› “Büyük”. Asur gibi Do¤u toplumlar›nda). Magister Militum (Lat.): Consul’lere refakat eden görevli. Mart ay›. Iunius: Roma takviminde Haziran. M Magister Equitum (Lat. Kral Yolu: Susa’dan Sardeis’e uzanan ticari ve askeri amaçl› yol (daha çok Pers döneminde).): Roma takviminde ay›n ilk günü. Ulak. Yabanc›. mesaj götüren. Kitharistes (Yun. Constantinus ve Licinius taraf›ndan H›ristiyanlara hoflgörü gösterilmesini isteyen emirname (M. 355).): Askeri komutan. Logographos (Yun. kent-devleti yurttafl› olmayan. oray› yurt edinme süreci. –devletin iste¤i üzerine– zorunlu olarak finanse etmeleri.): Hellen kent-devletinde mecliste konuflma özgürlü¤ü. Kiklopik: Mitolojideki Kyklops adl› devlerin tafl›yabilece¤i kadar büyük-iri (özellikle tafl). Klerukhia’larda yerleflenler Atina yurttafll›k haklar›na sahiptiler. Isegoria (Yun. Ya da Atina’n›n fethetti¤i topraklarda fakir yurttafllara verdi¤i toprak parças› (kleros). Ktistes (Yun. Kerykeion (Yun. gemi inflas›n› vb. Iustitia (Lat. Lictor’lar omuzlar›nda fasces denen bir de¤nek demeti tafl›rlard›. Ayn› zamanda s›n›rdaki süvari birli¤i komutan›. Kent tarihi.): Bir tür zorunlu sponsorluk. Logographoi. ancak zaman içinde farkl› say›lar da söz konusudur. L Latifundia (Lat.): Dikdörtgen planl›. Magistrat (Lat. Isotimia (Yun. Khora (Yun.): Hellen kent-devletinde yasalar karfl›s›nda eflitlik. .): Piyade askerlerin komutan›. kile. çiftlik arazisi.): Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Dictator’un yard›mc›s› (imperium yetkisine sahip). Karum: Pazar yeri (Hitit.): Müzik ve lirik fliir e¤itimcileri. mozole. Magistratus): Roma’da yüksek devlet memuru.): Atina’n›n deniz k›y›s› ve adalar gibi stratejik mevkilerde kurdu¤u özel koloniler. Interrex (Lat. özel devlet görevlisi.

Pax Romana (Lat. do¤ufltan soyluluk esas de¤ildir.): Bar›fl. patricii): Soylu. zengin Roma yurttafllar›. Daha ziyade Hellenistik krallar›n kulland›klar› unvan. Kas›m ay›.): Roma kenti (ve yurttafll›¤›) statüsü verilerek Roma’n›n korumas› alt›na al›nan fakat iç ifllerinde özgür (otonom) olan ‹talya’daki kent-devletlerine ya da bu flekilde tesis edilmifl kentlere ve kapsad›klar› topluma verilen isim. yeni kifli) derlerdi.): Roma yurttafl› olmayan bir kifliyi himayesine al›p onu koruyan. P Paideia (Yun. ad. Parasang: Pers uzakl›k ölçüsü. N Naumakhia (Yun. Paidagogos (Yun. Krall›k). onlar› kötü al›flkanl›klardan uzak tutan ve okula götürülmesinden sorumlu bir tür ev kölesi. ostraka.2 km. dolaflarak ders verdi¤inden bu flekilde an›l›rd›.): E¤itim.): Özellikle Sparta’da kentin civar›nda oturan yar›-yurttafllar.) Nous: Ak›l. Panhellen: Hellen birli¤i. 247’de Arsakes taraf›ndan kurulan Pers hanedan› Arsakidlerin genel ad›. üyelerinin esas olarak patricii veya soylu s›n›f›na mensup kiflilerden olufltu¤u Senatus’a. Pater Patriae: “Vatan›n Babas›” unvan›.): Deniz savafl›.): Ço¤. organize olmam›fl ama belirli bir siyasal görüfl etraf›nda toplanm›fl grup. Monophthalmos (Yun. Numismatik: Sikke bilimi. günü (baz› aylar›n 7.): Yaz›l› yasalar.): Olgunluk ça¤›na gelinceye kadar çocuklar›n e¤itimlerinin aksamamas›n› sa¤layan. Oikist (Yun. Pater Familias (Lat.Ö. özellikle Antigonos için.): Roma takviminde ay›n 5. 1 parasang yaklafl›k 5. O October (Lat. Pentakosiomedimnoi (Yun. 91-88). Alt tabakadan gelip aristokrasi s›n›f›na yükselen kifli. genellikle muhafazakâr nitelikli aristokratlar ve senato üyele- .): “Tek gözlü” anlam›nda lâkap.): K›y›. Phallos (Yun. Philoromaios (Yun. Patricius’lar (Ço¤.): Çanak çömlek parças› kullanarak oy verme.): Atletizm e¤itimcileri. ailesinde veya sülalesinde daha önce senatörlük yapm›fl olmayan bir kifli girdi¤inde. Nus (Yun.): Roma takviminde Ekim.): Roma dostu.Sözlük Monarfli: Tek kifli egemenli¤ine dayal› yönetim sistemi (ör.): Roma Bar›fl›. günü). optimates): Roma’da.): Avam Yönetimi.): Sözcük anlam› “tap›nak muhaf›z›”. Arsakidler (Parthlar) ve Sasaniler olarak üç büyük hanedan olarak ‹ran ve çevresinde hüküm sürmüfllerdir. Paralia (Yun. Neokoros (Yun. Nomothetai (Yun. Paidotribes (Yun. daha çok bereket ile ilgilidir.Oligarkhia): Bir grubun (az›nl›¤›n) yönetimi. imparator tap›na¤›n› (kültünü) iflaret eder. Ostrakismos (Yun.):Lat. Bir görüfle göre municipium’lar›n oy verme hakk› bulunmuyordu.): Atina’da 500 medimnoi ve üstü geliri olan s›n›f. Optimat’lar (Lat. Okhlokratia (Yun. haklar›n› gözeten kifli. Perioikoi (Yun. Oligarfli (Yun. Daha ziyade Roma imparatorlar› bu unvan› al›rd›. ‹talya’n›n güneyindeki Roma müttefiki kentler ile Roma aras›ndaki savafl (M. Persler: Çekirdek bölgeleri ‹ran olan halk. Pax (Lat. Ostrakophoria (Yun. Phoros (Yun.): Çanak Çömlek Mahkemesi.): Vergi. Ostrakon (Yun. Panionion (Yun. Nomoi (Yun. Parth: M. Eski Ça¤’da Akhaimenidler. Phalanks: Sarissa ad›n› tafl›yan uzun m›zrakl› “hoplit” denen askerlerden oluflan hareket yetene¤i yüksek askeri birlik. Müttefikler Savafl›: Ayn› zamanda “Sosyal Savafl” olarak da bilinir. vergi. November (Lat. Novus Homo (Lat.): Deyim. Patronus (Lat.): Kanun.Ö. Nonae (Lat. sonradan görme. Nomen: Lat. halk yönetiminin yani demokrasinin bozulmufl biçimi. Roma’da.): Yasa koyucular. Genellikle zengin olmalar›na ra¤men. Municipium (Lat. di¤er Senatus üyeleri –o kiflinin Senatus gelene¤inden gelmedi¤ini ima etmek için– ona novus homo (yeni insan. senato üyeleri bu s›n›ftan ç›kard›. Peripatetik Okul: Aristoteles’in okulu (Lykeion). 159 rinden olufluyordu ve halk›n afla¤› tabakalar›yla (populares) çat›flma halindeydi.): Roma’da aile babas› (evin reisi). Nomos (Yun. Keramik parças›. oikistes): Koloni kurucusu.): Ion Birli¤i.): Erkek cinsel organ›n›n tasviri.

Plebler (Lat. Provincia (Lat.): Köken itibariyle. Phyle (Yun. Proletarii (Lat.): Sözcük anlam› “kuflat›c›”. tribuni plebis. imperium yetkisine sahipti.): Kutsal ifllere bakan kral. Poliorketes (Yun.): Küçük kabile. esas olarak patrici s›n›f›ndan olanlar›n yapt›¤› bir görevdi.): Praetor’un yerine geçen. Phratria (Yun.): Sözcü¤ün kökeni princeps’e (birinci kifli) dayanmakta olup “birinci kiflinin yönetimi” anlam›ndad›r.): Sözcük anlam› “önder” veya “birinci kifli”.): Kral.): Tek. Prytaneis’in toplant› yeri Prytaneion ad› verilen yuvarlak planl› (tholos) bir mekând›. proletarya. Ancak. Sabinler) olabilirlerdi. ‹mparatorlar s›fat olarak da kullanm›fllard›r. ‹mparator Augustustan itibaren Roma imparatorlar› Tribunicia Potestas (Tribunluk Gücü) unvan› almaya bafllad›lar.): Bafl Rahip. Pleb haklar›n› koruyan on kiflilik memur grubu. ölüme mahkum edilenlerin liste halinde ilân edilmesi. Prytaneis (Yun. Praetor: Roma’da yüksek devlet memuru. tek. Pontifex Maximus (Lat.): Siyasal ve sosyal olarak örgütlenmifl kent-devleti. 2. Polis (Yun. Esas olarak Makedon Demetrios’un unvan›. Rex Sacrorum (Lat. Politeia (Yun. ‹mparator Antoninus Pius. Roma imparatorlar› da bu unvan› alm›fllard›r.): “Eflitler aras›nda birinci”.): Devlet düflman› veya vatan haini ilân edileni yarg›lamadan ölüme mahkum etmek.): Sözcük anlam› “consul’ün yerine görev yapan” demek olan proconsul bir tür promagistrat idi.): Roma takviminde Temmuz ay›. Cicero. plebes): Roma’da siyasal olarak örgütlenmifl ve patricii’ye muhalif olan grup. Princeps senatus (Lat.): Kent Praetor’u. yerel Romal› veya yabanc› (ör. Daha sonra ileride tahta geçecek prensler için de ayn› unvan kullan›ld›. Q Quaestor (Lat. afla¤› halk tabakas›ndan olanlara pleb denilmifltir. Prostates (Yun. Birinci Triumvir’li¤i oluflturan Caesar. Devletin tüm acil iflleri önce Prytaneis taraf›ndan ele al›n›rd›.): Roma’da mali ifllerden ve devlet hazinesinden sorumlu devlet memuru. esas olarak sosyal ve dinsel birlik. R Res Publica (Lat.): Yurttafll›k. Praetor Urbanus (Lat. tribunus plebis): Ço¤. Atl› S›n›f› (Equites) Augustus’un torunlar› Gaius ve Lucius’u princeps iuventutis ilân ederek Atl› S›n›f›’n›n liderleri olarak tan›mlam›flt›. Pleb tribunu (Lat.160 Hellen ve Roma Tarihi Princeps Iuventutis (Lat.): Kent Prefekti. . dinsel törenlerin organizasyonundan ve kurban ifllerinin düzenlenmesinden sorumlu.. ayn› kariyeri paylaflan kiflilerden biri oldu¤u ve geçmiflinde ayn› kariyere sahip di¤er kiflilerin de ayn› mevkiye gelebileceklerinin imkân› bulundu¤unu imâ etmek için kullan›lan bir ifade. Keza. Zengin veya fakir.): Cumhuriyet (Roma Devleti). plebs. Ancak. Proscriptio (Lat. Populus Romanus (Lat. ço¤. Cumhuriyet Dönemi sonlar›nda. Imperium yetkisine sahip olan praetor’luk görevi. Propraetor (Lat.): Senato’nun lideri. Publicani (Lat.): Patricii ve Pleblerin oluflturdu¤u Roma halk›. Principatus (Lat. bir metoikos’un patronus’u. Bule’nin alt komisyonu olarak görev yapan Bule’nin 50 üyesi. Sonradan. Roma’da vergi mültezimleri. ‹mparatorluk Dönemi’nde imparator da bu unvan› tafl›yordu. Praefectus Urbanus (Lat. Roma’da principatus dönemi ayn› zamanda Diocletianus ile bafllayan Monarfli yönetimine kadar imparatorluk dönemini ifade eder. Pompeius ve Crassus’u principes (= birinci yurttafllar) olarak adland›rm›flt›. devlet dininin bafl›. prytanis): Hellen kent-devletinde. Görevleri hukuki meselelerde (yarg›) consul’lerin yükünü hafifletmekti. Proconsul (Lat. yanaflma (cliens).): “Gençler aras›nda birinci”.) (tek. kabilenin (phyle) alt bölümü.): 1. Primus inter pares (Lat. Veto haklar› vard›. Quintilis (Lat. yine de. Principatus yönetiminde özellikle imparatorun. Pius (Lat. Atina’da. Örne¤in.): Kabile. Rex (Lat. devlete ve aileye sayg›l›. demos lideri. Princeps (Lat. Daha önce consul’lük yapm›fl kiflilerden seçilen kifli. daha sonra günümüzdeki anlam›na yak›n olarak “eyalet” anlam›nda kullan›lm›flt›r. Tacitus da Principatus Dönemi’ni (‹mparatorluk Dönemi) bafllatan Augustus’u princeps olarak tan›mlam›flt›. publicanus. proconsul unvan›yla bir eyaletin yönetiminde görevlendirilirdi.): Roma’da halk›n en alt tabakas›.): Tanr›lara. klan. primus inter pares s›fat›n›n yüklendi¤i kiflinin di¤erlerinden üstün oldu¤u ya da en az›ndan öyle görülmesi gerekti¤i gerçe¤i de vard›r. onun yetkilerine sahip yüksek devlet memuru. belirli bir co¤rafi alan› yönetmek (imperium) için seçilen veya atanan üst düzey bir Roma magistrat›n›n görev tan›m›d›r. Patricii ile ayn› haklara sahip olmak için mücadele etmifllerdir. Ptolemaion: Ptolemaioslara iliflkin kült yap›s›.

Sosyal Savafl: Bkz. yasal olmayan bir flekilde ele geçiren kifli.): Komutan. ayn› zamanda eski Hellen kentdevletinde yüksek devlet memuru (bafl magistrat).): Senato. Roma devletini ima eder. bafl magistrat. Senatus consultum (Lat. Trittys (Yun. Soter (Yun. Thesmoi (Yun. Timokrasi (Yun.): Kurtar›c›. T Talanton (Yun.): Hellen kent-devletinde (Atina’da) toplumun en alt s›n›f›. siyaset) ders veya e¤itim amaçl› veren kifliler de Sofist olarak adland›r›lm›fllard›r. tyrannos): Oligarfli ile yönetilen kent-devletlerinde.): Halk Tribunus’unun (Tribunus Plebis) gücü. Müttefikler Savafl›. Roma’da esas olarak optimatlardan (optimates) seçilen üyelerden oluflurdu.): Yükten. 161 S.): Kentten kente dolaflarak. Symmakhia (Yun. Rhetor (Yun.): Üçte bir anlam›n› tafl›yan bölüm / bölge (özellikle Solon ve Kleisthenes zaman›nda Atina’da). Thetes (Yun. Sikkelerde ve yaz›tlarda SC olarak k›salt›l›r. Tributus (Lat. hitabet.): Geç Roma’da tedavüle ç›kan alt›n sikke. Aç›l›r kapan›r makam koltu¤u. genel olarak 600 senatör görev yapard›. Ripenses (Lat. Bu kifli Atina’daki Stoa Poikile’de ders verdi¤inden dolay› onun felsefesi de stoac›l›k olarak adland›r›lm›flt›.): Devletin yüksek magistrat›.Q.): Ço¤. Sympoliteia (Yun. ‹lgilendikleri bafll›ca konular ahlak ve mant›k idi.S. Cumhuriyet Dönemi’nde önemli olmas›na karfl›n. Stephanephoros (Yun.) (tetrarfli): Diocletianus (M.Ö. Strategos (Yun. bilge kifli anlam›n› tafl›maktad›r. üzerinde kendisini bas›p tedavüle sokan devletin yaz› ve iflareti (tip) bulunan metalden yuvarlak ödeme arac›.): Curul sandalyesi. Servus (Lat.): Geç Roma’da s›n›r birlikleri. Sasani: Parth Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Ardaflir ile birlikte ‹ran’da kurulan devlet. Solidus (Lat. Stoac›l›k: Kurucusu Kitionlu Zenon olup Hellenistik dönemde ortaya ç›km›flt›r. Köle. Siglos (Yun. servi. Sementasyon: Elektronda bulunan alt›n ve gümüflü birbirinden ay›rmak için kullan›lan tavlama yöntemi. Sofist (Yun. Synoikismos (Yun. M. borçlar›n silinmesi (özellikle Solon zaman›nda). yüzy›ldan itibaren kentten kente dolaflarak para karfl›l›¤› yaflamda gerekli olan bilgileri (gramer.S.): Pers gümüfl sikkesi.): Vergi. Sophistes): Sözcük anlam› herhangi bir alanda usta. Tetradrahmi: Dört drahmi de¤erinde gümüfl sikke birimi. külfetten kurtulma. Sextilis (Lat. Sestertius (Lat. 5.): Hoplitlerin kulland›¤› uzun m›zrak. Tholos (Yun. Sikke: A¤›rl›¤› ve çap› önceden ayarlanm›fl. yönetimi zorla. Tribunicia potestas (Lat. Hellen kent-devletinde (Atina’da) Prytaneis’in toplant› yeri. felsefe.P. . 284-305) ile birlikte bafllayan dörtlü yönetim sistemi: iki augustus ve iki caesar. Sella curilis (Lat. Synhedrion (Yun.): Varl›kl› kiflilerin iktidarda önemli pozisyonlara geldi¤i yönetim sistemi. Tiran (Yun.): Hatip Rhetorik: Hitabet. Tetrarkhia (Yun.): Meclis. Satrap: Pers ‹mparatorlu¤u’ndaki belirli yönetim bölgelerinin bafl›ndaki kifli (vali). Hellen felsefesinde Sofistler. Tetrakhia.): Sözlü yasalar.): Senatus Populusque Romanus (Roma Senatosu ve Halk›). S Sarissa (Yun.): Roma’da kabile. (M.): Roma takviminde A¤ustos. Tetrarfli: Bkz. ‹mparator Augustus’tan itibaren Sextilis. Tribus (Lat.): Senatus karar›. September (Lat. Augustus olarak de¤ifltirilmifltir. Senatus (Lat.Sözlük Rhapsodos (Yun.): Birlik. ellerindeki de¤nekle ritm tutarak kahramanl›k ve mitoloji içerikli fliirler okuyorlard› (Örne¤in.R (Lat. Tragedia (Yun. Homeros).): Birkaç kent-devletinin bir araya getirilmesi. insan› “yaflam›n merkezi” ve “her fleyin ölçüsü” olarak kabul etmifllerdi. ‹mparatorluk Dönemi’nde imparatorun ön planda olmas› Senato’nun önemini azaltm›flt›.): Roma’n›n çap› en büyük bronz sikke birimi. 224).): A¤›rl›k birimi.): Roma takviminde Eylül. Zaman içinde üye say›s›nda baz› farkl›l›klar görülse de. Seisakhtheia (Yun. sözcük anlam› “keçi flark›s›”.): Birkaç ufak yerleflim biriminin (örne¤in köylerin) bir araya gelerek bir kent-devletini meydana getirmesi.) (trajedi): Edebiyat›n önemli bir türü. Halk Meclisi’nin ald›¤› kararlar Senato taraf›ndan onaylanmadan yasalaflmazd›.): Yuvarlak yap›.

Vigintiviri (Lat. Caesar ve Crassus.Ö. Triumviri Rei Publicae Constituendae: Cumhuriyeti (devleti) kurmakla görevli üçlü (triumvir’ler). Spartal› Khilon. Triumvir’lik (M. Bu konuda bilgi veren kayna¤a göre de¤ifliklik gösterse de ad› en fazla geçenler flunlard›r: Miletoslu Thales. Z Zeugitai (Yun. yak. veteranus): Ço¤. Prieneli Bias. Tümülüs: ‹çinde mezar odas› bulunan y›¤ma tepe. 1 as = 12 uncia. I.): Solon’un Atina toplumunu s›n›fland›rmas›nda küçük çiftçilerden oluflan üçüncü s›n›f. ayn› zamanda personifikasyon. Vicarius (Lat. Octavianus ve Lepidus. Viminalis. V Vabartum: Do¤u toplumlar›nda. Lindoslu Kleobulos. Aventinus. U Uncia (Lat.): Maximinus’a karfl› mücadele edildi¤i s›rada Senatus taraf›ndan oluflturulan 20 kiflilik meclis / komisyon. Yedi Tepe: Roma’da Palatinus. Capitolium. Triumviri): Roma’da devlet yönetimini üstlenen üçlü komisyon. Atinal› Solon. özellikle Asur’da. Caelius.Ö. II. 43): Marcus Antonius. veterani. 60): Pompeius.): Dioecesis yöneticisi. 620-550 aras›ndaki dönemde ak›l ve bilgeliklerinden dolay› öne ç›kan kiflilere verilen ad. küçük ölçekli konaklama yeri.): 1 / 12 de¤erinde sikke veya a¤›rl›k birimi. Quirinalis. Y Yedi Bilge: M. Triumvir’lik (M. Mytileneli Pittakos. . Vanaks: Akhalarda kral.): Erdem. Roma’da emekli asker. Veteran (Lat. Esquilinus.Ö. Khenail› Myson. Virtus (Lat.162 Hellen ve Roma Tarihi Triumvir’ler (Lat.