T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

HARİTA-TAPU-KADASTRO

KESTİRME HESAPLARI
581MSP142

Ankara, 2012

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

• •

...... 20 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................. 4 UYGULAMA FAALİYETİ .......1............................... 21 CEVAP ANAHTARLARI ...... 17 3.................................................................................2..... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ...................................................................................................................................... 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ....................................... 19 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .....................................1............................ YANDAN KESTİRME ................................................................................................................................................ 3 1.......................................... 22 KAYNAKÇA ...................................................................... 9 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ................................................................................................. İleriden Kestirme Hesabı ve Örnekler................................................................... Elektronik Ölçme Aletiyle Geriden Kestirme ......İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR ............................................................................................ 10 2..................................................... 7 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ...................................................................................... 3 1....................................1.......... İLERİDEN (ÖNDEN) KESTİRME ....................................................................................................................................... 25 i ...................................................................................................................................................... ii GİRİŞ .............. Arazide Yandan Kestirme ........................................................................................................ 16 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 . 18 UYGULAMA FAALİYETİ .... Arazide İleriden Kestirme ............................................................................................................................................................................... Yandan Kestirme Hesabı ve Örnekler.................................................... 11 UYGULAMA FAALİYETİ ........................ 3 1............................................................................................................................................. 10 2................................ Geriden Kestirme ................................................................................................................................ 17 3..2.... 10 2..

2. 3. jalon sehpası. boşluk doldurma. fonksiyonlu hesap makinesi. doğru-yanlış testi. silgi Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz. arazi gözlüğü. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . Kadastroculuk Kestirme Hesapları Kestirme hesapları ile ilgili bilgilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. 40/32 Bu modülün ön koşulu yoktur. mira. Kestirme hesapları yapmak Genel Amaç Arazi ortamında işin niteliğine uygun aletleri kullanarak kestirme hesapları ile ilgili işlemleri Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun bir şekilde yapabileceksiniz. arazi botu. Öğretmen modül sonunda ölçme aracı (çoktan seçmeli test. Amaçlar 1. nivo. eşleştirme vb. reflektör. Ortam: Sınıf ve arazi (uygun hava koşullarında) Donanım: Elektronik ölçüm aleti. kurşun kalem. jalon. Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun olarak yandan kestirme hesabını ve uygulamasını yapabileceksiniz. Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun olarak geriden kestirme uygulamasını yapabileceksiniz.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek sizi değerlendirecektir. kâğıt. baret. Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun olarak ileriden kestirme hesabını ve uygulamasını yapabileceksiniz.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 581MSP142 Harita Tapu Kadastro Haritacılık. çelik şerit metre.

1 . yandan. geriden kestirme işlemlerini yapma yeteneği kazanacaksınız. Bundan dolayı yer kontrol noktalarının koordinat hesabının mesleğinizdeki önemi çok büyüktür. Bilgi ve pratiğinizi geliştirerek bu alanda iyi bir harita-kadastro teknik elemanı olmanız dileğiyle başarılar dileriz. Bu modülle ileriden. yandan. tünel yapımı. Öğrendiğiniz bilgi ve beceriyi daha sonraki dönemlerde göreceğiniz derslerde ve meslek hayatınızda kullanacaksınız.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. demir yolu. Bu modülü tamamladığınızda ileriden. Birçok altyapı ve üstyapı projelerinin (yol. temiz ve pis su nakli. Haritacılık ve kadastroculuk mesleğinde yatay yer kontrol noktaları ne kadar önemliyse bu noktaların koordinatlarının hesabı da o kadar önemlidir. geriden kestirme işlemlerinin nasıl yapıldığını öğreneceksiniz. enerji nakil hattı. bina yapımı gibi) uygulanmasında yer kontrol noktaları hep karşınıza çıkacaktır.

2 .

1: İleriden kestirme  Uygulama için α + β yatay a çılarını ölçebilen elektronik teodolit. Arazi ölçme aletlerini ve ileriden (önden) kestirmeyi araştırınız. ARAŞTIRMA     İleriden kestirmenin mesleğinizdeki önemini araştırınız. alet sehpası. 3 . Şekil 1. 1. Konuyla ilgili yönetmelikleri inceleyiniz.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun olarak ileriden (önden) kestirme hesabını ve uygulamasını yapabileceksiniz. koordinatları hesaplanmak istenen P noktasına bakılarak ve β çılarının ölçülmesi suretiyle yapılan α a nokta tayinidir. İLERİDEN (ÖNDEN) KESTİRME 1. Arkadaşlarınızla üçer ya da beşerli gruplar oluşturunuz.1. P noktası zeminde de olabilir. Arazide İleriden Kestirme İleriden kestirme. Öğrendiklerinizi sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız. Önden kestirme de denir (Şekil 1.1). koordinatları bilinen A ve B gibi iki noktadan. iki jalon ve jalon sehpası bulundurunuz. ulaşılmayan bayrak direğinin tepe noktası gibi bir noktada da olabilir.

(AB) semti ve α açısı kullanılarak (AP) semti bulunur. (BA) semti ve β açısı kullanılarak (BP) semti bulunur. bir tane ağaç ya da demir kazık ve bunları çakacak çekiç bulundurunuz. B’nin koordinatlarından (BA) semti ve AB uzunluğu hesaplanır. Hesap şu şekilde yapılır:      A. A ve B noktalarının koordinatlarından AB uzunluğunu şu formülle hesaplayınız: AB=√(Yb-Ya)2+(Xb-Xa)2 formülünden kenar uzunluğu hesaplanır. (AB)=(BA) ± 200 grad kuralından (AB) bulunur. ölçüleri yazacak kişileri belirleyiniz. Grup içerisinde iş bölümü yaparak açı ölçecek. α + β + γ =200grad γ = 200. Arazide aşağıdaki gibi kroki çiziniz. A’ya elektronik aleti kurup ölçüye hazır hâle getirdikten sonra aleti P noktasındaki jalona yatay açıyı sıfır ile yönlendirip saat ibresinin yönünde çevirerek B jalonuna düşey kılağı çakıştırılıp α yatay açı okunur. 4 . P noktasını ise ağaç kazık veya demir boru ile koordinatları belirlenecek nokta olması için işaretleyiniz. AB/sinγ = BP/sinα = AP/sinβ formülünden.(α + β) formülünden γ’yı hesaplayınız.2: Arazide ileriden kestirme      Şekildeki A ve B noktalarını nirengi ya da poligon noktası gibi koordinatları bilinen noktalar olacak şekilde seçiniz. Şekil 1. BP ve AP uzunlukları hesaplanır.   Her bir grup için gerekli bir tane elektronik teodolit. jalonları yerleştirecek. 1. Sonraki işlem adımları için yukarıda ileriden kestirme hesabı konusunda verilen örneğin çözümündeki adımları aynen uygulayınız ve P noktasının ortalama x.2. γ açısı ölçülmemiş ise bu açıα ve β a çıları toplamı 200 grada tamamlanarak bulunur. y değerlerini hesaplayınız. İleriden Kestirme Hesabı ve Örnekler İleriden kestirme için yalnız koordinatları bilinen A ve B noktalarındaki açıların ölçülmesi yeterli ise de ölçülen açıların doğruluğunu kontrol edebilmek için koordinatları hesaplanacak P noktasındaki γ açısı da ölçülür. Sonra aleti B noktasına kurup ölçüme hazır hâle getirdikten sonra A noktasındaki jalona yatay açıyı sıfır ile yönlendirip saat ibresinin yönünde çevirerek P jalonuna düşey kılağını çakıştırarak β yatay açısı ölçülür.

06-7175.64)2+(7934.5321 grad (BP) = (BA)+β=233.3845/sin56.82 m x b =7934.06-7175.82) = 0.64 m y b =3947.sin(AP) xp2= xa+AP.2636 grad AB/sinγ=AP/sinβ => AP=AB.06 İstenen yp= ? xp= ? Şekil 1.8791+82. y port =(y p1 +y p2 )/2 ve Örnek: Ölçülenler α = 61.93 m tan(AB) = (3947.cos(BP) yp2= ya+AP.64)/(7934. yp1= yb+BP.sin(BP) xp1= xb+BP.8791 grad (BA) = (AB)±200 = 33.2685 grad AB=√(3947.12 x a =7175.3845=316.3845) = 56.3470-33.cos(AP) formüllerinden elde edilen sonuçlar kullanılarak.82)2 = 879.3845 Verilenler y a =3500.     Birinci temel ödevden faydalanılarak.8791] = 372.75 m 5 .3470+82.(sin82.12-3500.3470 grad β = 82.12-3500.8791 grad (AP) = 400-[α-(AB)]=400-[61. P noktasının koordinatları A noktası ve B noktasına dayalı olarak hesaplandıktan sonra bulunan iki ayrı sonucun aritmetik ortalaması alınır.8791+200 = 233.93. x port =(x p1 +x p2 )/2 ortalama formülüyle hesaplanır.(sinβ/sinγ) =879.58884 Shift tan (AB)= 33.2685)=1094.3: Örneğe ait şekil Çözüm: α+β+γ = 200 grad γ =200-(α+β)=200-(61.

64+1094.AB/sinγ=BP/sinα => BP= AB.cos(BP)= 7934.81 x p2 =x a +AP.(sin61.2636= 3042.64 m y p1 = y b +BP.24 y port = 3042.12+934.75.81 m.93.81 x p1 =x b +BP.(sinα/sinγ)= 879.cos372.cos(AP)= 7175.3470/sin56.64.5321=8170.sin372.64.75.82+1094.06+934.24 y p2 =y a +AP.2636= 8170.5321=3042.sin316.sin(AP)= 3500.24 m 6 .cos316.2685)= 934. x port = 8170.sin(BP)= 3947.

 Arazide ileriden kestirme uygulaması konusundaki örneğe bakınız.  Yatay açıları silsile veya iki yarım silsile şeklinde ölçünüz. 7 . her iki noktadan da hesaplayınız. Koordinatı bilinmeyen noktanın koordinatlarını bulunuz.  Koordinatları bulunmak istenen noktanın koordinatlarını.  Üçgendeki iç açıların hesaplanmasını hatırlayınız.  Koordinatları bilinen noktalar arasındaki semt açısını ve uzunluğu hesaplayınız.  Ölçülen açıların hesabını yapınız.  Silsile veya iki yarım silsile şeklindeki açı hesabını hatırlayınız.  Açıları ölçülmesi gereken noktaların üzerine aleti kurarak yatay açılarını ölçünüz. İkinci temel ödevi hatırlayınız.  Temel ödevi hatırlayınız.  Hesap için gerekli olan kenarları hesaplayınız.  Sinüs teoremini hatırlayınız. İleriden kestirme hesabı konusundaki bilgilerden yararlanınız. İşlem Basamakları  Arazide yer kontrol noktaları ile kestirme hesabı için gerekli üçgeni oluşturunuz. Öneriler  Kestirme hesaplarındaki örnekleri inceleyiniz.  Noktaların koordinat değerlerinden faydalanınız.  Kontrollü olunuz.  Bulduğunuz koordinatların ortalamasını alarak nirengi noktasının kesin koordinatlarını bulunuz.  Hesap için gerekli olan semt açılarını hesaplayınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Okulunuzda bulunan yer kontrol noktalarına ait teknik dosyadan faydalanarak arazide (okul bahçesinde) ileriden kestirme hesabı için gerekli yer kontrol noktalarını oluşturunuz.  Ölçülemeyen diğer iç açıyı hesaplayınız.

Bütün cevaplarınız “Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”’ye geçiniz. 5. 9. Evet Hayır 1. 4. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. 8 .KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet. 2. 6. kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. 8. 7. her iki noktadan da hesapladınız m? Bulduğunuz koordinatların ortalamasını alarak nirengi noktasının kesin koordinatlarını buldunuz mu? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. 3. Değerlendirme Ölçütleri Arazide yer kontrol noktaları ile kestirme hesabı için gerekli üçgeni oluşturdunuz mu? Açıları ölçülmesi gereken noktaların üzerine aleti kurarak yatay açılarını ölçtünüz mü? Ölçülen açıların hesabını yaptınız mı? Ölçülemeyen diğer iç açıyı hesapladınız mı? Koordinatları bilinen noktalar arasındaki semt açısını ve uzunluğu hesapladınız mı? Hesap için gerekli olan semt açılarını hesapladınız mı? Hesap için gerekli olan kenarları hesapladınız mı? Koordinatları bulunmak istenen noktanın koordinatlarını.

yanlış ise Y yazınız. 2.82 m x b =57934. 3. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere.3845 Verilenler y a =83500. Aşağıda verilen değerlere göre ileriden kestirme hesabını yapınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki “Öğrenme Faaliyeti”’ne geçiniz. Şekil 1. ( ) Koordinatları belli iki noktadan koordinatları bilinmeyen bir noktaya rasat (açı okuması) yaparak koordinatsız noktayı da koordinatlı hâle getirmeye ileriden kestirme denir.4: Örneğe ait şekil DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. ( ) İleriden kestirme uygulamalarında düşey açılar ölçülmelidir. Ölçülenler α = 61. cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D.06 yp= ? xp= ? 1.12 İstenen x a =57175.64 m y b =83947.3470 grad β = 82. 9 .

Arazide Yandan Kestirme     Uygulama için arkadaşlarınızla üçer ya da beşerli gruplar oluşturunuz. Öğrendiklerinizi sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız. ölçüleri yazacak kişileri belirleyiniz. YANDAN KESTİRME Yandan kestirme şeklindeki nokta tayini de ileriden (önden) kestirmenin aynıdır. Arazi ölçme aletlerini ve yandan kestirme hesabı metotlarını araştırınız. ARAŞTIRMA     Yandan kestirmenin mesleğinizdeki önemini araştırınız. 2. koordinatları bilinen noktalardan birindeki açı ölçülememektedir. Grup içerisinde iş bölümü yaparak açı ölçecek. Her bir grup için gerekli teodolit ve sehpasını. Ancak burada hesaplanmak istenen noktadaki açı yerine. 2.1. Konuyla ilgili yönetmelikleri inceleyiniz. jalonları yerleştirecek. Şekil 2.1: Arazide yandan kestirme 10 .ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun olarak yandan kestirme hesabını ve uygulamasını yapabileceksiniz. Arazide aşağıdaki şekli oluşturunuz. ağaç ya da demir kazıkları ve en az iki jalonu hazırlayınız.

öğretmeninizden yardım isteyiniz.2: Yandan kestirme Bu hâlde α açısı. Şekil 2. Teodolitle önce P’ye sonra da A’ya bakışlar yaparak β açısını belirleyiniz.(γ + β) formülünden α’yı hesaplayınız. P’ye teodoliti. A ve B’ye jalonları yerleştiriniz. A ve B noktalarının koordinatlarından AB uzunluğunu hesaplayınız. y değerlerini hesaplayınız. 2. A. (AB) ve (BA) hesaplanır. Önce teodolitle A’ya sonra da B’ye bakışlar yaparak γ açısını belirleyiniz.3) ölçmek mümkün değildir.(β + γ) bulunur. P noktasının ortalama x. x p1 = x a + AP. Yandan Kestirme Hesabı ve Örnekler Örneğin A noktasının bir minare olduğunu düşünürsek bu noktadaki açısını (Şekil α 2.       Şekildeki A ve B noktalarını nirengi ya da poligon noktası gibi koordinatları bilinen noktalar olacak şekilde seçiniz. AB = BP Sinγ sinα = AP sinβ den AP ve BP uzunlukları hesaplanır.2. y p1 = y a + AP. P noktasını ise ağaç kazık veya demir boru ile koordinatları belirlenecek nokta olması için işaretleyiniz. Sorun yaşarsanız. B’nin koordinatlarından AB = √(yb -y a )2 + (x b -x a )2 . cos(AP) 11 . Sonraki işlem adımları için yukarıda yandan kestirmenin hesabı konusunda verilen örneğin çözümündeki adımları aynen uygulayınız. Bu defa B’ye teodoliti. sin(AP) . A ve P’ye jalonları yerleştiriniz. α + β + γ =200 grad α =200. Bundan sonraki hesap aynen ileriden kestirmede olduğu gibi yapılır. Hesap şu şekilde yapılır: α + β + γ = 200 olduğundan α = 200 . β ve γ a çılarının toplamı 200 grada tamamlanarak bulunur. (AP) ve (BP) semtleri hesaplanır.

02.61582 => (AB) = 35.7347 γ=67.09 m sinγ sin67.45 m 12 .7347 = 1349.sin(BP) .02.64 m sinγ sin67.(70. y port = (y p1 + y p2 )/2 Örnek: Ölçülenler β=70.00 y b =30686.00 .7347 + 67.0749 BP = AB. sin70.y p2 = y b + BP. cos(BP) formüllerinden elde edilen ve x port = (x p1 + x p2 )/2 elde edilerek hesap tamamlanır. sin62.1397 – 70.0749 x p2 = x b + BP.0749) = 62.00 + 1349. Verilenler y a =30000.0749 (AP) = (AB) + α = 35.1904 = 1248.64.1397 + 62.(β+γ) = 200 .1904 grad AB = √(y b -y a )2+(x b -x a )2 = √(686.41)2+(1114. sonuçlardan. tan (AB) = 686.41 / 114.3301 = 31348.1904 = 97. sinβ = 1309.62)2 = 1309.3: Örneğe ait şekil Çözüm: α + β + γ = 200 => α = 200 .62 İstenenler y p =? x p =? Şekil 2.7347 =164.41 .3301 grad (BP) = (BA) – β = 235. sinα = 1309.1397 grad (BA) = (AB) ± 200 = 235.62 = 0.sin97.1397 grad AB = AP sinγ sinβ AB = BP sinγ sinα AP = AB.sin(AP) = 30000. x a =30000.4050 grad y p1 = y a + AP.02 m (AB) için. x b =31114.

cos164.64.cos(BP) = 31114.sin(BP) = 30686.3301 = 30056.59 m x port = (y p1 + y p2 )/2 = 31348.x p1 = x a + AP.45 m x p2 = x b + BP.09.59 m y p2 = y b + BP.41+1248.4050 = 31348.cos(AP) = 30000.4050 = 30056.09.cos97. x port = (x p1 + x p2 )/2 = 30056.00 + 1349.sin164.45 m.59 m 13 .62 + 1248.

 Üçgendeki iç açıların hesaplanmasını hatırlayınız.  Silsile veya iki yarım silsile şeklindeki açı hesabını hatırlayınız.  Ölçülen açıların hesabını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Okulunuzda bulunan yer kontrol noktalarına ait teknik dosyadan faydalanarak arazide (okul bahçesinde) yandan kestirme hesabı için gerekli yer kontrol noktalarını oluşturunuz. İleriden kestirme hesabı konusundaki bilgilerden yararlanınız.  Hesap için gerekli olan semt açılarını hesaplayınız.  Temel ödevi hatırlayınız.  Kontrollü olunuz. İkinci temel ödevi hatırlayınız.  Noktaların koordinat değerlerinden faydalanınız.  Arazide ileriden kestirme uygulaması konusundaki örneğe bakınız.  Koordinatları bulunmak istenen noktanın koordinatlarını.  Açıları ölçülmesi gereken noktaların üzerine aleti kurarak yatay açılarını ölçünüz. 14 . İşlem Basamakları  Arazide yer kontrol noktaları ile yandan kestirme hesabı için gerekli üçgeni oluşturunuz.  Ölçülemeyen diğer iç açıyı hesaplayınız.  Koordinatları bilinen noktalar arasındaki semt açısını ve uzunluğu hesaplayınız. Koordinatı bilinmeyen noktanın koordinatlarını bulunuz.  Bulduğunuz koordinatların ortalamasını alarak nirengi noktasının kesin koordinatlarını bulunuz.  Yatay açıları silsile veya iki yarım silsile şeklinde ölçünüz.  Sinüs teoremini hatırlayınız.  Hesap için gerekli olan kenarları hesaplayınız. her iki noktadan da hesaplayınız. Öneriler  Kestirme hesaplarındaki örnekleri inceleyiniz.

9. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. her iki noktadan da hesapladınız m? Bulduğunuz koordinatların ortalamasını alarak nirengi noktasının kesin koordinatlarını buldunuz mu? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Bütün cevaplarınız “Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”’ye geçiniz. 7. kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. 5. 15 . 3. 8. Evet Hayır 1. 6. 2. Değerlendirme Ölçütleri Arazide yer kontrol noktaları ile yandan kestirme hesabı için gerekli üçgeni oluşturdunuz mu? Açıları ölçülmesi gereken noktaların üzerine aleti kurarak yatay açılarını ölçtünüz mü? Ölçülen açıların hesabını yaptınız mı? Ölçülemeyen diğer iç açıyı hesapladınız mı? Koordinatları bilinen noktalar arasındaki semt açısını ve uzunluğu hesapladınız mı? Hesap için gerekli olan semt açılarını hesapladınız mı? Hesap için gerekli olan kenarları hesapladınız mı? Koordinatları bulunmak istenen noktanın koordinatlarını.KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet. 4.

x a =40000. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Ölçülenler β=75. 3. 2. Aşağıda verilen değerlere göre yandan kestirme hesabını yapınız.7547 γ=65. ( ) Koordinatları bilinmeyen bir noktadan koordinatları bilinen noktalara rasat yaparak durulan noktanın koordinatlandırılması işlemine geriden kestirme denir. 4.4: Soruya ait şekil DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.00 y b =50686.00 . x b =38885. ( ) İleriden. 16 . yanlış ise Y yazınız.5749 Verilenler y a =50000.41 .38 İstenenler y p =? x p =? 1. cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere. Şekil 2. geriden ve yandan kestirme hesapları klişe (tablo) üzerinde yapılır. geriden ve yandan kestirme uygulamalarının hepsinde de nivo ile ölçüm yapılır. ( ) İleriden. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.

Arazi ölçme aletlerini ve geriden kestirme hesabı metotlarını araştırınız. Geriden kestirmede hesabın yapılabilmesi için bilinmeyen noktalardan en az üç noktaya bakılarak açıların ölçülmesi gereklidir. çevredeki uygun koordinatlı noktalar yardımıyla koordinatları bilinir hale getirmektir. Konuyla ilgili yönetmelikleri inceleyiniz. Geriden kestirme noktası koordinatlarının kontrollü olarak hesaplanabilmesi için bu noktadan koordinatları bilinen en az dört noktaya bakılarak bunların aralarındaki açılar ölçülmelidir. 3. Ancak bu şekilde yapılan bir geriden kestirme ve hesabı kontrolsüzdür. ARAŞTIRMA      Geriden kestirmenin mesleğinizdeki önemini araştırınız. GERİDEN KESTİRME Geriden kestirme şeklinde nokta tayini. 17 . Şekil 2. Uygulama çalışmalarında kullanacağınız araç gereçleri belirleyiniz. Öğrendiklerinizi sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız. koordinatları bilinen iki noktadan alet kurulan noktanın koordinatlarının hesaplanmasına geriden kestirme denir.4: Geriden kestirme Amacı: Koordinatları bilinmeyen noktayı. Bu araç gereçlerin okulunuzda olup olmadığını araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-3 Büyük Ölçekli Haritaların Yapım Yönetmeliği’ne uygun olarak geriden kestirme uygulamasını yapabileceksiniz.

Elektronik Ölçme Aletiyle Geriden Kestirme Eğer reflektör (prizma) ile geriden kestirme yapılacak ise iki poligon noktası yeterlidir.1. Alette menüden aplikasyon programına girilir. Geriden kestirme işlemi tamamlanmış olur.1 gibi) girilir. açı modunda çalışır.” demektir.  İşlem sırası • • • • • A noktasına total station kurulur. Ekrana çıkan yeni nokta dediği alet kurduğumuz A noktasının ismi (P. Optik şakulden bakılarak alet noktaya merkezlenir. İlk noktanın koordinatlarını girdikten sonra kabul edilir ve o poligona reflektör gönderilerek MESAFE tuşuna (pilye’de çalışılınca AÇI tuşuna) basılır. Yani “Geriden kestirme yapacağın ikinci poligonun koordinatlarını gir. Koordinatlar girildikten sonra kabul edilir ve o poligona reflektör gönderilerek MESAFE tuşuna basılır. Aletin ekranında (002) gibi rakam çıkar. Alet mesafe modunda çalışır.1) noktayı HESAPLA tuşuna bastığımızda koordinatlandırmış oluruz.” demektir. Yani “Geriden kestirme yapacağın ilk poligonun koordinatlarını gir. Kabul edildikten sonra bir arka pencereden yeni nokta kabul edilir.3. • • • 18 . Elektronik aletimiz şimdi hafızasındaki bu iki poligonun koordinatlarından faydalanarak alet kurduğumuz (P. Eğer pilyede (nirengide) geriden kestirme yapılacak ise üç pilyeye bakılır. A noktasına kurulan alet görebileceği bir poligon ya da pilyede sıfırlanır. Alet. Daha sonra Geriden Kestirme butonuna basılır. Açılan pencerede yeni bir dosya adı girilir. Düzeçlenerek ölçüme hazır hâle getirilir. Kabul ettikten sonra ekran köşesinde (001) gibi rakam çıkar.

19 . Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. 3. İşlem Basamakları  Arazide yer kontrol noktaları ile üçgen oluşturunuz.  Öğrenme Faaliyeti-3’deki Elektronik Ölçme Aleti İle Geriden Kestirme konusunda belirtilen işlem sırasını takip ediniz. kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.  Ölçme aleti üzerinde gerekli işlemleri takip ederek geriden kestirme hesabını sonuçlandırınız Öneriler  Arazide iki koordinatı bilinen ve koordinatları hesaplanacak üçüncü noktayı tayin ediniz  Ölçme aletini koordinatları bilinmeyen noktaya kurarak düzeçledikten sonra aleti sıfırlayınız. Evet Hayır 1. Değerlendirme Ölçütleri Arazide yer kontrol noktaları ile üçgen oluşturdunuz mu? Ölçme aletini koordinatları bilinmeyen noktaya kurdunuz mu? Ölçme aleti üzerinde gerekli işlemleri takip ederek geriden kestirme hesabını sonuçlandırınız mı? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Bütün cevaplarınız “Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”’ye geçiniz. UYGULAMA FAALİYETİ KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet.UYGULAMA FAALİYETİ Okulunuzda bulunan yer kontrol noktalarına ait teknik dosyadan faydalanarak arazide (okul bahçesinde) geriden kestirme hesabı için gerekli yer kontrol noktalarını oluşturunuz. 2.  Ölçme aletini koordinatları bilinmeyen noktaya kurunuz. Koordinatı bilinmeyen noktanın koordinatlarını bulunuz.  Kontrollü olunuz.

koordinatları bilinen iki noktadan alet kurulan noktanın koordinatlarının hesaplanmasına geriden kestirme denir. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki “Öğrenme Faaliyeti”’ne geçiniz. ( ) Amacı: Koordinatları bilinmeyen noktayı. yanlış ise Y yazınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere. ( ) Eğer pilyede (nirengide) geriden kestirme yapılacak ise iki pilyeye bakılır. 20 . 3. cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. 2. çevredeki uygun koordinatlı noktalar yardımıyla koordinatları bilinir hale getirmektir. ( ) Geriden kestirme şeklinde nokta tayini. 1.

Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz.64 m y b = 13947. ileriden kestirme hesabıyla bulunuz.3845 Verilenler y a = 13500.12 İstenen x a = 27175. MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki şekilde A ve B noktalarından gözlemler yaparak P noktasının koordinatlarını. Yandan Kestirme Hesabında hangi noktadaki açı ölçülememektedir?Açıklayınız Geriden Kestirme Yönteminde amaç nedir? Açıklayınız DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve cevaplayınız.3470 grad β = 80. Ölçülenler α = 60. 21 .06 yp = ? xp = ? 2. 1. 3.82 m x b = 27934. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.

sin(AP)= 83500.2636= 83042.8791 grad=(AB) (BA)=(AB)±200=33.3845) = 56. sorunun cevabı α+β+γ=200 grad γ=200-(α+β)=200-(61.8791+200=233.sin316.5321=83042.(sinβ/sinγ) AB/sinγ=BP/sinα => BP= AB.2636= 58170.2636 grad AB/sinγ=AP/sinβ =879.93.06-7175.3845/sin56. 2.64.(sin82.24 m ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1.2685)=1094.8791+82.24 y p2 =y a +AP.58884 α=33.81 x p2 =x a +AP.sin(BP)= 83947. CEVAP ANAHTARLARI Doğru Yanlış 3.64)/(7934.12-3500. Yanlış Doğru Yanlış 22 .3470+82.64+1094.93.(sinα/sinγ)= 879.cos316. 3.75 m => AP=AB.64.cos(BP)= 57934.81 m.3470-33.8791]=372.5321=58170. 2.12+934.cos372.75.75.06-7175.82+1094.3845=316.(sin61.5321 grad (BP)=(BA)+β=233.12-3500.06+934.8791 grad (AP)=400-[α-(AB)]=400-[61.CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1. x port = 8170.93 m (AB) için tanα=(3947.81 x p1 =x b +BP.2685 grad AB=√(3947.2685)= 934.24 y port = 3042.82)=0.64)2+(7934.3470/sin56.sin372.cos(AP)= 57175.82)2 =879.64 m y p1 = y b +BP.

62 = 0.25.38 + 1216. α + β + γ = 200 => γ = 200 .02 m (AB) için.6704 grad AB= √(y b -y a )2+(x b -x a )2=√(686.41+1216.24)2 = 879.sin40.sin(AP) = 50000.25 m sinγ sin65.6150 = 39862.cos106.93 m (AB) için.α = 164.37 m y p2 = y b + BP.8603 grad (BA) = (AB) ± 200 = 364. Doğru Doğru Yanlış MODÜL DEĞERLENDİRMENİN CEVAP ANAHTARI 1.8603 .1899 = 51410.5888373074 = 33.3470 + 80.78 m x p2 = x b + BP.(α +β) = 200 .sin(BP) = 50686.24 = 0.1899 grad (BP) = (BA) + β = 364.4.41)2+(1114.78 m. sin58.8791 grad 23 .6704 = 106.61582 => (AB) = 164.1899 = 39862.3845) = 59.00 + 1417.7547 + 65.25.6150 = 51.02.58. x port = (x p1 + x p2 )/2 = 39862.46.410.41 / -114.2685 grad AB= √(y b -y a )2+(x b -x a )2=√(446. sinβ = 1309.77 m x p1 = x a + AP.00 + 1417.48)2+(758.cos(BP) = 38885.sin106. 2.46 m sinγ sin65.6150 grad y p1 = y a + AP.62)2 =1309.8791grad (BA) = (AB) ± 200 = 233.48 / 758. tan (AB) = 446.(60. sin75. tan (AB) = 686. 7547 = 1417.8603 + 75.39 m x port = (y p1 + y p2 )/2 = 51.5749) = 58.cos(AP) = 40000.(β+γ) = 200 .8603 grad AB = AP sinγ sinβ AB = BP sinγ sinα AP = AB.6704 = 1216.46 .5749 BP = AB.7547 = 40.410.cos40. 3. sorunun cevabı α + β + γ = 200 => α = 200 .(75.02.5749 (AP) = (AB) .38 m ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1. sinα = 1309.

çevredeki uygun koordinatlı noktalar yardımıyla koordinatları bilinir hale getirmektir.sin 373.8791 + 400 – 60.cos(AP) = 27175.12+890. sinβ = 879.49 m.90 m sinγ sin59.cos314.64 + 1045.5321 = 28132.cos 373.01 m y p2 = y b + BP.8791 + 80.AB = AP sinγ sinβ AB = BP sinγ sinα AP = AB. Koordinatları bilinmeyen noktayı.06+ 890. sin80.sin314.3470 = 373. sin60.2636 grad y p1 = y a + AP.90.93.49 m x p1 = x a + AP.cos(BP) = 27934.5321 grad (BP) = (BA) + β = 233.23.93.00 m x port = (y p1 + y p2 )/2 = 13078.01 m Koordinatları bilinen noktalardan birindeki açı ölçülememektedir.49 m x p2 = x b + BP.5321 = 13078.3845 = 1045.α = 33.82 + 1045.2685 (AP) = (AB) + 400 . 3.3470 = 890.23 m sinγ sin59.3845 = 314. 24 .23.2685 BP = AB.2636 = 13078.sin(BP) = 13947.2636 = 28132.sin(AP) = 13500. x port = (x p1 + x p2 )/2 = 28132. 2. sinα = 879.90.

Ölçme Bilgisi (Cilt 2). MEB Yayınevi. Ölçme Bilgisi ve Uygulaması. İstanbul. Türkay TÜDEŞ. 1994. SONGU Celal. Kadastro Bilgisi. İstanbul. 2000. 25 . Ölçme Bilgisi (Cilt 1). 2000. SONGU Celal.KAYNAKÇA KAYNAKÇA     BIYIK Cemal. İstanbul. Birsen Yayınevi. Trabzon. 2005. Birsen Yayınevi. SARIBIYIK Tahsin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful