BETONARME ELEMANLARDA DONATI DÜZENLEME

Prof. Dr. Melike Altan

Prof. Dr.Nahit Kumbasar

İ.M.O. Seminer Notları 2004

1.GİRİŞ

Betonarme beton ve çelikle oluşturulan bir yapı malzemesidir. Betonun çekme dayanımının basınç dayanımına göre çok düşük olması nedeni ile bu zayıflığın çelik donatı ile giderildiği bilinmektedir. Ancak donatının statik hesabın sonucu olarak elde edilen çekme gerilmelerini taşımanın yanında sargılama, basınç gerilmesi taşıma vb. gibi ayni derecede önemli başka işlevleri de vardır. Yapı elemanları için gerekli olan donatının doğru hesaplanması kadar doğru yerde ve biçimde konması da önem taşır. Yapının dayanımını sağlayan donatı, miktarının yeterliliği ile değil etkin olan donatı miktarının yeterliliği ile belirir. Etkin, yani gerekli yerde, doğru biçimde ve yeterince kenetlenmiş donatı. Betonarme bir elemanda donatı olarak çelik çubuklar, hasır donatılar ve demet donatılar kullanılır. Betonun donatılmasının birçok amacı vardır. • Eğilme ve çekme ile zorlanan yapı elemanlarında donatının görevi çekme kuvvetlerini almaktır. Betonun çekme dayanımı çok düşük olup bu dayanıma göz önüne alınmadığı için betonarme kesit hesabında betonun çekme gerilmelerini alamadığı, çekme kuvvetlerinin donatı tarafından taşındığı kabul edilir. Bu tip yapı elemanlarında donatılar genellikle çekme gerilmelerinin bulunduğu çekme bölgelerine yerleştirilir. Ayrıca kesit hesabının gerektirdiği durumlarda basınç bölgelerine de donatı yerleştirilebilir. (kolonlar, basınç donatılı kirişler) • • Donatı, sıcaklık değişimi, rötre gibi etkilerden oluşan çekme gerilmelerinin taşınması ve çatlak genişliklerinin sınırlı kalmasını sağlamak için de kullanılır. Kolonlarda donatı basınç kuvveti ile zorlanan betonun taşıma kapasitesini arttırır. Narin kolonlarda burkulmaya karşı güvenlik sağlar. Büyük çatlakları önler ve ortaya çıkan eğilme momentlerini karşılar. • • Basınç donatısı olarak betonun sünme ve rötre şekil değiştirmelerini azaltır. Sadece basınç gerilmeleri ile zorlanan ve burkulma tehlikesi olmayan yapı elemanlarında betonun yüksek basınç dayanımı nedeniyle donatının önemi fazla değilse de yüksek basınç gerilmelerine maruz betonarme elemanlarda yarılmalara karşı enine donatı veya fret donatısı kullanılır. Enine donatı betonun göçme şekil değiştirmesinin büyümesini sağlar ve böylece sünekliği artırır.

2

08 0. Çeşitli donatı sınıflarının TS708 de verilen mekanik özelliklerinden bazıları Tablo1 de gösterilmiştir.12 0.40 değerini geçmemelidir.Betonarme bir taşıyıcının en uygun şekilde davranabilmesi için teorik olarak donatının gerilme yörüngelerine paralel olarak yerleştirilmesi gerekirse de bu yörüngelerin değişken olması ve uygulama kolaylıkları nedeniyle donatı doğrultuları gerilme yörüngelerinden sapmaktadır.10 0. TS500 ve Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar hakkında Yönetmelik ülkemizde yapılacak betonarme ve öngerilmeli beton yapılar için gerekli konstrüktif kuralları içermektedir. Kaynak yapılacak doğal sertlikteki donatı çeliklerinde ise TS708 de tanımlanan karbon eşdeğeri %0. TABLO 1 TS 708 e Göre Donatı Çeliklerinin Mekanik Özellikleri Çelik sınıfı Minimum akma sınırı fyk .GENEL BİLGİLER 2.18 0. 2.1 DONATI ÇELİKLERİ Betonarme donatısı olarak kullanılacak çelikler TS708 e uygun olmalıdır.05 S220(a) Doğal sertlikte düz yüzeyli beton çeliği S420(a) Doğal sertlikte nervürlü beton çeliği S420(b) Soğukta işlenmiş nervürlü beton çeliği S500(bs) Doğal sertlikte çelik hasır S500(bk) Soğukta işlenmiş çelik hasır Donatı çeliğinin elastisite modülü Es=2x105 MPa dır.2 BETON ÖRTÜ TABAKASI KALINLIĞI (net beton örtüsü) 3 . Soğukta işlem görmüş donatı çeliklerine kaynak yapılamaz. f0. 2.2 (MPa ) 220 420 420 500 500 Minimum çekme dayanımı fsu ( MPa) 340 500 500 550 550 Minimum kopma uzaması εsu 0. Betonarme bir taşıyıcıya donatı yerleştirilirken betonarme hesabın yanısıra konstrüktif kurallara da uyulması gerekir.

Donatısı altta bulunan bir yapı elemanı doğrudan doğruya (temel plaklarında olduğu gibi) zemin üzerine yapılacaksa.Betonarme bir elemana yerleştirilecek donatının dış etkilere karşı korunması gerekir.3 MİNİMUM DONATI ARALIĞI Aynı sıradaki donatı çubukları arasındaki net aralık donatı çapından. etkili gazlarla temasta ise beton. 4 . zemin türü gözönüne alınarak. enaz 50mm kalınlığında beton bir tabaka oluşturulmalıdır. katkı maddeleri ile korunabilirse de donatının korunması ancak yeterli örtü tabakası kalınlığı ile sağlanabilir.ve iki sıra arasındaki net açıklık en az 25mm veya donatı çapı kadar olmalıdır. Donatının iki veya daha fazla sıra olarak yerleştirilmesi gereken durumlarda . maksimum agrega çapının 4/3 ünden ve 25mm den daha az olamaz. 2. Donatının TS500 de öngörülen minimum beton örtü tabakası (en dış donatının diş yüzü ile beton kenarı arasındaki uzaklık) kalınlıkları Tablo 2 de verilmiştir TABLO2 Beton örtü tabakası kalınlıklar (TS500) Eleman Zeminle doğrudan ilişkide olan elemanlarda Hava koşullarına açık kolon ve kirişlerde Yapı içinde dış etkilere açık olmayan kolon ve kirişlerde Perde duvar ve döşemelerde Kabuk ve katlanmış plaklarda cc ≥ 50mm cc ≥ 25mm cc ≥ 20mm cc ≥ 15mm cc ≥ 15mm Betonlama sırasında beton örtü tabakası kalınlığının korunabilmesi için kalıpla donatı arasına beton takozlar ve iki sıra donatı arasına çelik çubuk parçaları konur veya bu amaçla hazırlanmış plastik elemanlar kullanılabilir. Betonarme elemanlar buhar. su. Bu sınırlar bindirmeli eklerin bulunduğu yerde de geçerlidir. Elverişsiz çevre koşulları durumunda ve daha fazla yangın güvenliği gerektiren durumlarda bu değerler arttırılmalıdır. bu etkilere karşı uygun çimento seçimi. üst sıradaki çubuk alt sıradakilerle aynı düşey eksen üzerinde sıralanmalı.

Şekil 1 2. Büküm yarıçapı ne kadar fazla olursa ortaya çıkacak basınç gerilmeleri de o kadar azalacaktır. (Şekil 1) Bu bölgede basınç gerilmelerinin betonun müsaade edilen basınç gerilmelerini aşmaması gerekir. TS500 e göre minimum büküm çapı dm Boyuna donatı kancalarında .4 BÜKÜM YARIÇAPI Fabrikada düz olarak üretilen çelik çubuklar şantiyede projesine uygun olarak bükülür. c≥ 12φ 2.4 DONATININ GÖSTERİMİ 5 . Ayrıca bükülme sırasında donatıda gözle görülemeyen kılcal çatlakların oluşmaması için de büküm yarıçapının belli bir değerden daha az olmaması istenir. Büküm noktasında çelikte iki kolda kuvvetlerin doğrultu değiştirmesinden dolayı beton ile donatı arasında ilave basınç kuvvetleri doğar. dm ≥ 6φ Etriye ve çiroz kancalarında. dm ≥ 6φ Fiyonglarda dm ≥ 12φ. a ≥ 12φ.

konum II de bulunmayan donatılar Konum I de bulunmaktadır. kesit şekilleri ve yerleri ile gösterilmelidir.1 Çekme donatısının kenetlenmesi Düz kenetlenme Kenetlenme donatının gereksinme duyulmayan noktadan itibaren düz olarak kadar uzatılması ile sağlanır.5. Bükülmüş bir donatıda boyların ayrı ayrı ve toplam boy olarak yazılması gerekir. uzunluğu. sayısı veya aralığı yazılır. 6 . Donatının konumuna göre kenetlenme koşulları Şekil 2 de gösterilmiş olup. 2. 2. TS500 e göre KONUM I ve KONUM II olmak üzere iki konum mevcuttur.5 DONATININ KENETLENMESİ Donatı ve betonun birlikte çalışabilmesi ve kuvvetleri taşıyabilmeleri için donatının betona iyice gömülmesi ve yeterince kenetlenmesi gerekir. Düz yüzeyli çubuklarda bu boyun iki katı kullanılması öngörülmüşse de düz kenetlenmenin ancak nervürlü çubuklarda yapılabileceği kaydedilmiştir. Donatının üstüne. Donatılara poz numarası verilirse metraj kolaylaşır. Kenetlenme boyu kesitteki donatının betonlama sırasındaki konumuna bağlıdır. TS500 de Konum II de bulunan donatı çubuklarının düz kenetlenmesi için gerekli boy lb=( 0. donatı çapı.Donatı çubukları betonarme elemanın yatay ve düşey kesitlerinde. Bu gösterilimde donatının bükülmesi ve kancası köşeli olarak çizilir. Donatı çubuğunun zorlanış şekline bağlı olarak kenetlenme boyu değişmektedir.12fyd/fcd)φ≥ 20φ (1) bağıntısı ile verilmiştir. Kenetlenme -düz kenetlenme(nervürlü donatıda) -kanca ile kenetlenme (düz veya nervürlü donatıda) -kaynaklı enine donatı ile kenetlenme (hasır çeliklerde) -fiyong ile kenetlenme (düz veya nervürlü donatıda) -mekanik kenetlenme (düz veya nervürlü donatıda) ile yapılabilir.

Ancak bu azaltma ile bulunan kenetlenme boyu (1) bağıntısı ile bulunan boyun yarısından ve 20φ den az olamaz.H.Y de tanımlanan süneklik düzeyi yüksek çerçeve elemanlarında ve perdelerin kritik yükseklikleri içinde bu azaltma yapılamaz. A.4 katsayısı ile arttırılmalıdır. (1) bağıntısı ile hesaplanan kenetlenme boyları 1. 7 . Beton örtüsünün donatı çapından az olduğu veya sıradaki donatı çubukları arasındaki net uzaklığın donatı çapının bir buçuk katından küçük olduğu durumlarda.B.Y. Donatının hesapla bulunan gerekli donatıdan fazla olduğu durumlarda hesaplanan kenetlenme boyları bu oranda azaltılabilir. Tablo3 de donatı ve beton cinsi ve donatının konumuna göre düz kenetlenme boyları donatı çapına bağlı olarak verilmiştir.2 katsayısı ile çarpılarak arttırılmalıdır.Şekil 2 Konum I deki donatıların düz kenetlenmesinde bu boy 1.Y.

Nokta kaynaklı hasır donatı için TS500 e göre kenetlenme için gerekli enine çubuk sayısı ve minimum boyutlar verilmiştir. TS500 de tarif edilen standart kancaların bulunduğu durumlarda kenetlenme boyu (1) formülü ile bulunan değerin 3/4 ü olarak alınabilir Kaynaklı Enine Çubuk İle Kenetlenme Gerekli kenetlenme boyu çubuğa kaynaklanmış enine çubuklar ile sağlanır.5 8. Bu tür kenetlenmenin kullanılabilmesi için özel izin gereklidir. 8 .2 Basınç donatısının kenetlenmesi Donatı çubuğu bütün yük düzenlemeleri altında basınca çalışıyorsa. kenetlenme boyu (1) bağıntısı ile bulunan kenetlenme boyunun ¾ üne kadar azaltılabilir. Basınç donatısına kanca yapılmaz. Dinamik ve çok değişken yüklerin sözkonusu olduğu durumlarda çizelge değerlerine bir çubuk ve 100mm eklenmelidir.5 ≤ φ <12 Konum 2 1 2 1 2 1 2 1 Kaynaklanmış enine donatı sayısı ve kenetlenme boyu 3 enine çubuk ≥ 4 enine çubuk ≥ 4 enine çubuk ≥ 4 enine çubuk ≥ 2 enine çubuk ≥ 3 enine çubuk ≥ 3 enine çubuk ≥ 4 enine çubuk ≥ 350mm 460mm 400mm 500mm 250mm 350mm 350mm 450mm Nervürlü Özel durumlarda kenetlenme donatı ucuna kaynaklanan veya vidalanan plakalarla sağlanabilir.5 8.5.5 ≤ φ <12 8. Öngörülen düzenle laboratuvarda denenmeli ve projede kullanılacak çubuk hesap kuvveti. Bu tür kenetlenme genellikle nokta kaynaklı hasır çeliklerde kullanılmaktadır. Mekanik kenetlenme özel manşonlarla da sağlanabilir. Donatı yüzeyi Düz yüzeyli veya profilli Boyuna donatı Tek Çift Çift Çift Tek Çift Çift Çift φ (mm) φ < 12 φ < 8. kırılma yükünün %70 inin geçmemelidir.5 ≤ φ <12 8.Kanca veya Fiyongla Kenetlenme Donatının ucu bükülerek kanca veya fiyong yapılıyorsa gerekli kenetlenme boyu azaltılabilir.5 ≤ φ <12 φ < 12 φ < 8. 2.

00 metredir. 9 .5. Şekil 3 Şekil 3 Düz Bindirme ile Kenetlenme Deprem ve burulma etkisi altında olan elemanlarda kullanılamaz.2. Donatı ekleri projesinde gösterildiği yerde ve biçimde olmalıdır. Ülkemizde bu boy 12. Genellikle donatıların eğilme momentlerinin minimum olduğu bölgelerde eklenmesi uygundur. Donatı boyunun bu boyu aşması durumunda eklenmesi gerekir. 2.6 DONATININ EKLENMESİ Donatı olarak kullanılan çelik çubuklar belli bir boyda imal edilirler.3 Etriyelerin kenetlenmesi Kanca ile kenetlenme Bu tür kenetlenme 1350 ve 900 lik kancalarla sağlanmalıdır. Kaynaklı Enine Donatı İle Kenetlenme Ancak hasır donatıda uygulanır.

25fyk kadar gerilme taşıyabileceği kanıtlanmalıdır. Bindirmeli eklerde. Deneylerle. Bütün kesiti çekmeye çalışan elemanlarda α1=1. ekli donatının 1. Kancalı bindirmeli eklerde bindirme boyu (2) bağıntısı ile hesaplanan boyun 3/4ü olarak alınabilir.2 katı olmalıdır.5r bağıntısı ile hesaplanır. Kaynaklı Ekler: Kaynaklı ekler TS708 e uygun olmalıdır. aralık bindirme boyunun 1/6 sından ve 100mm den fazla olmamalıdır. manşonla bağlanan donatı çubuğu için hem basınç hem çekme altında standartta öngörülen minimum karakteristik akma dayanımının 1. demetteki tüm donatılar aynı kesitte eklenmemelidir. bindirme boyunca çapı enaz eklenen donatı çapının 1/3 ü veya φ8 olan sargı (2) 10 .8alınır.1 Çekme Donatısının Eklenmesi Bindirmeli Ekler Çekme donatısının bindirmeli ekleri kancalı veya kancasız yapılabilir. Burada “r” aynı kesitte eklenen donatının kesitteki toplam donatıya oranıdır. Aralık olması gerekli olan durumlarda. Demet donatıda ek yapıldığında. Demetteki herbir çubuk için gerekli bindirme boyu bağıntısından bulunan değerin 1. 2.25 katı dayanıma sahip olduğu deneylerle kanıtlanmalıdır.6.5lo ise ek şaşırtılmış sayılır (Şekil 4). İki ekin merkezleri arasındaki uzaklık 1. Kancasız durumda bindirme boyu ℓo ℓo = α1ℓb α1=1+0.Bindirmeli Ekler: Bindirmeli eklerde donatı çubukları bitişik olarak yerleştirilir. Konum I e giren donatılarda (2) bağıntısıyla hesaplanan bindirme boyu 1.4 katı arttırılır. Birden fazla çubuğa ek yapılması gereken durumlarda ek yerleri şaşırtılmalıdır. Manşonlu Ekler: Manşonlu eklerin dayanımının. Kaynakla yapılan eklerde her elli taneden en az beşine çekme deneyi uygulanır.

5 8. Bindirme boyunca sargı donatısı aralığı d/4 den az olmamalıdır.5xgerekli donatı kesit alanı/kesitte bulunan donatı kesit alanı kadar arttırılır. Çapı 30mm den büyük olan donatı çubuklarına bindirmeli ek yapılamaz. Hasır donatının eklenmesinde kesitte bulunan donatı gerekli donatıdan en az %50 fazla ise TS500 de ilgili tabloda verilen değerler kullanılır. Boyuna donatı φ (mm) Konum Kaynaklanmış enine donatı sayısı ve bindirme eki boyu 4 enine çubuk ≥ 5 enine çubuk ≥ 5 enine çubuk ≥ 6 enine çubuk ≥ 3 enine çubuk ≥ 4 enine çubuk ≥ 4 enine çubuk ≥ 5 enine çubuk ≥ Donatı yüzeyi Düz yüzeyli veya profilli Tek Çift Çift Çift Tek Çift Çift Çift φ < 12 φ < 8.5 8.donatısı kullanılır. Basınç donatısındaki bindirmeli eklerde kanca yapılmamalıdır.6.5 ≤ φ <12 8.5 ≤ φ <12 8.5 ≤ φ <12 φ < 12 φ < 8. Aksi halde tablo değerleri (bindirme boyu ve enine çubuk sayısı) 1.5 ≤ φ <12 2 1 2 1 2 1 2 1 400mm 500mm 500mm 600mm 300mm 400mm 400mm 400mm Nervürlü Şekil 4 2.2 Basınç Donatısının Eklenmesi Bindirmeli eklerde bindirme boyu (1) bağıntısı ile hesaplanan ℓb boyundan ve 300mm den daha az olamaz. Bindirme boyunca enaz 6 sargı donatısı bulunmalı ve sargı donatısı aralığı eleman yüksekliğinin1/4 ünden ve 200mm den fazla olmamalıdır. Bu çubuklar özel manşonlarla eklenmelidir. 11 .

Herhangi bir yük birleşiminde kolon boyuna donatısında çekme oluşuyors a.1 DÖŞEMELER Döşemeler iki boyutlu düzlemsel taşıyıcılar olup. Uzun kenara paralel doğrultuda ise konstrüktif dağıtma donatısı yerleştirilir. 3-BETONARME YAPI ELEMANLARI 3.50ℓb (temelden çıkan kolon filizlerinde de bu koşula uyulacaktır. boyuna donatıda kolon alt ucunda yapılacak bindirmeli eklerde: 1. yük taşıma şekilleri döşeme kenar oranlarına bağlı olarak değişir. Hiçbir yük birleşiminde kolon boyuna donatısında çekme oluşmuyorsa. Bir Doğrultuda Çalışan Döşemeler (lbüyük/lküçük≥ 2) Bu Tip döşemelerde yük (kısa kenara paralel mesnetlerden belli bir uzaklıktan sonra) kısa kenar doğrultusunda bir kiriş gibi taşındığı için esas donatı kısa kenara paralel olarak yerleştirilir.) 2.3 Kolon boyuna donatısının bindirmeli ekleri • Kolon boyuna donatısı kolon orta bölgesinde ekleniyorsa ℓo ≥ ℓb olmalıdır.1. Süneklik düzeyi yüksek kolonlarda bu ek boyuncea sargı bölgeleri için öngörülen enine donatı kullanılacaktır.1. Aynı kesitte boyuna donatının yarısından daha fazlası ekleniyorsa olur. • • • Aynı kesitte boyuna donatının yarısı veya daha azı ekleniyorsa ℓo ≥ 1.2.25ℓb ℓo ≥ 1. 3. Kısa kenar üzerine yerleştirilecek mesnet donatısı uzunluğu: ≥ lkısa/4 Bir doğrultuda çalışan döşemelerde donatı düzeni Şekil 5 te gösterilmiştir. 12 . φ8/300 (S420) ve φ5/150 (S500) den az olamaz. 3. φ8/200 (S220). bindirmeli eklerde basınç donatısının eklenmesi için verilen kurallar uygulanır.6.

1.002 S420.003 S220 ρ≥ 0.5h t ≤ 200mm (kısa doğrultuda) t ≤ 250mm (uzun doğrultuda) 3. S500 Basit mesnetli döşemelerde alt donatının 1/2 si.5h t ≤ 200mm Asd ≥ As/5 td ≤ 300mm Kısa kenar üzerine yerleştirilecek mesnet donatısı: 0. sürekli döşemelerde alt donatının 1/3 ü mesnetten mesnede kesilmeden uzatılmalıdır.2 İki Doğrultuda Çalışan Kirişli Döşemeler 13 .60xaçıklık donatısı alanı olmak aralıkları t ≤ 1.Donatı ile İlgili Kurallar: Esas donatı oranları ρ≥ 0. Esas donatı aralıkları Dağıtma donatısı alanı Dağıtma donatısı aralığı üzere donatı t ≤ 1.

Donatı ile İlgili Kurallar: Iki doğrultuda çalışan kirişli döşemeler gibidir.1. 3. dikdörtgen kesitli kolonlarda 4∅16 veya 6∅14. Mesnetlendirildikleri bölgelerde zımbalama dayanımını temin etmek amacıyla tabla/başlık/tabla+başlık yapılabilir. perde) arada kiriş olmadan doğrudan doğruya eğilmeye dayanıklı şekilde mesnetlendirilen döşemelerdir. S500 Şekil 5 3. Açıklıkta momentin büyük olduğu doğrultuda donatı alta diğer doğrultudaki donatı ise bu donatının üstüne yerleştirilir.0035 S420.004 S220 ρx+ρy ≥ 0. En az donatı.2.1. 3. Her iki durumda kolon kesme dayanımının hesabı farklı olup.0015 olmak üzere ρx+ρy ≥ 0.SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK KOLONLAR Boyuna Donatı Koşulları Kolonlarda boyuna donatı brüt alanı kesitin %1’inden az.3 Kirişsiz Döşemeler Düşey taşıyıcılara (kolon. %4’ünden fazla olmayacaktır.Bu tip döşemelerde yük her iki doğrultuda taşınmaktadır. ρy≥ 0. Bu döşemelerde donatılar kolon şeridi ve açıklık şeritleri için ayrı ayrı hesaplanarak bu şeritler donatılır. Donatı ile İlgili Kurallar: Iki doğrultuda donatı oranları toplamı: ρx. konstrüktif kurallar ve minimum değerler aşağıda açıklanmıştır.2 KOLONLAR Afet Bölgelerinde Yapılacak yapılar hakkında Yönetmelik Esaslarına göre betonarme çerçevelerin düşey elemanları olan kolonlar Süneklik düzeyi yüksek kolonlar Süneklik düzeyi normal kolonlar Olarak tanımlanmıştır. 14 . dairesel kolonlarda ise 6∅14 olacaktır.

Boyuna Donatının Düzenlenmesi Kolon boyuna donatılarının bindirmeli ekleri için TS-500’de kolon boyuna donatısının bindirmeli ekleri için verilen kurallar geçerlidir.20 Ac fck olması durumunda sarılma bölgelerindeki minimum toplam enine donatı alanı aşağıda verilen koşulların elverişsiz olanını 15 . Katlar arasında kolon kesitinin değişmesi durumunda.5 ℓb e ≥ 40 φ (a+b+c) ≥ 1. (Şekil 10). tanımlanan özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları kullanılacaktır. b ≥ 6 1 a e c b a e (a+b) ≥ 1. Her iki bölgede de ∅8’den küçük çaplı enine donatı kullanılmayacaktır.5 ℓb (a+b) ≥ 40 φ b ≥ 12 φ e ≥ 1.Bindirmeli ek yapılan kesitlerde boyuna donatı oranı % 6’yı geçmeyecektir. boyuna donatının kolon-kiriş birleşim bölgesi içinde düşeye göre eğimi 1/6’dan daha fazla olmayacaktır. Bindirmeli ek boyunca sarılma bölgeleri için tanımlanan minimum enine donatı kullanılacaktır. Kesit değişiminin daha fazla olması durumunda veya en üst kat kolonlarında donatı düzeni ve gerekli boylar Şekil 9da gösterilmiştir.5 ℓb (a+b+c) ≥ 40 φ c ≥ 12 φ Şekil 6 Enine Donatı Koşulları Süneklik düzeyi yüksek kolonlarda kullanılacak minimum enine donatıya ilişkin koşullar. kolon sarılma bölgeler ve kolon orta bölgesi için ayrı ayrı verilmiştir. Kolon Sarılma Bölgeleri (a) Etriyeli kolonlarda Nd > 0. Yanyana boyuna donatılarda yapılan manşonlu veya kaynaklı eklerin arasındaki boyuna uzaklık 600 mm’den az olmayacaktır. Tüm kolon boyunca.

Ash ≥ 0.sağlayacak şekilde hesaplanacaktır.075 s bk ( fck / fywk ) (b) Spiral donatılı kolonlarda Nd> 0. Bu hesapta kolonun çekirdek boyutu bk .20 Ac fck olması durumunda sarılma bölgelerindeki enine donatının minimum hacımsal oranı aşağıdaki koşulların elverişsiz olanını sağlayacak şekilde hesaplanacaktır.45 [(Ac / Ack ) − 1] ( fck / fywk ) 16 . her iki doğrultu için ayrı ayrı gözönüne alınacaktır (Şekil ). ρ s ≥ 0.30 s bk [(Ac / Ack ) − 1] ( fck / fywk ) Ash ≥ 0.

17 .20 Ac fck olması durumunda. 3.60 ila 0. B1 düzensizlik durumunda.2 SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL KOLONLAR Boyuna Donatı Koşulları Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için belirtilen koşullar. Dayanım Düzensizliği Katsayısı’nın 0. süneklik düzeyi yüksek kolonlarda bindirmeli ekler için verilen koşulların enine donatı koşulu hariç olmak üzere süneklik düzeyi normal kolonlar için de geçerlidir.Şekil 7 kiriş birleşim bölgesinde enine donatılar kuşatılmış ve kuşatılmamış birleşim bölgeleri için Şelil 7 de gösterilmiştir Kolon sarılma bölgesine konulan enine donatı.12 ( fck / fywk ) (c) Nd ≤ 0. aşağıdaki durumlarda kolon orta bölgesinde de aynen devam ettirilecektir.80 arasında değiştiği katta yer alan bütün kolonlar.2. minimum enine donatı olarak kullanılacaktır. ek boyunca süneklik düzeyi normal kolonlarda sarılma bölgesi için tanımlanan minimum enine donatı kullanılacaktır. Boyuna donatı bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması durumunda. kolon sarılma bölgelerinde yukarıda ile verilen enine donatıların en az 2/3’ü. perde içine kenetlenme boyu kadar uzatılan kolon donatıları boyunca devam ettirilecektir ρ s ≥ 0. B3 düzensizlik durumunda üst katlardaki perdelerin altta oturtulduğu kolonlar (Ayrıca bu durumda enine donatı. Enine Donatı Koşulları Kolonlarda kullanılacak minimum enine donatıya ilişkin koşullar. Tüm kolon bölgelerinde özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları kullanılacaktır. kolon sarılma bölgeleri ve kolon orta bölgesi için verilmiştir.

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerindeki taşıyıcı sistemlerde. Yükseklik/açıklık oranı ¼ ten büyükse. Açıklık ve mesnetlerdeki çekme donatısı oranı As bw c ≥ ρ min=0. 3. Süneklik düzeyi normal kolon-kiriş birleşimleri için koşullar süneklik düzeyi yüksek kolon-kiriş birleşimleri için verilen koşullar gibidir. Gövde yüksekliği 600mm den büyük olan kirişlerde en az Asl =0. üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde bu oran %30’a indirilebilir. (ρ.02 . aralığı ise 300 mm’den fazla olmayacaktır. sağ veya sol mesnet kesitlerinde üst ve alt boyuna donatı alanları toplamının en büyüğünün %30’undan daha az olmayacaktır.8 f ctd f yd (TS500) ρ≤ 0. Ancak. Toplam gövde donatısı alanı. Gövde donatısı çapı 12 mm’den az. Süneklik düzeyi normal olan kolonlarda sarılma bölgesinde enine donatı aralığı kolon orta bölgesinde uygulananın yarısı kadar olacaktır.Süneklik düzeyi yüksek kolonlar için tanımlanan sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu. kiriş açıklığı boyunca sürekli olarak bulunacaktır. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK KİRİŞLER Boyuna Donatı Koşulları Kiriş mesnetlerinde üstteki çekme donatısının minimum oranı için aşağıda verilen koşula uyulacaktır. gövde donatılarının 18 .1. kiriş mesnedindeki alt donatı. Kirişin alt ve üstünde en az iki donatı çubuğu. kiriş gövdesinin her iki yüzüne. süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir. kiriş yüksekliği boyunca gövde donatısı konulacaktır.ρ’) ≤ ρ max=0. Boyuna donatıların kenetlenmesine benzer biçimde. ρü ≥ fctd / fyd Boyuna donatıların çapı 12 mm’den az olmayacaktır.85 ρb (TS500) olmalıdır.3. aynı mesnetteki üst donatının %50’sinden daha az olamaz.3 KİRİŞLER 3.001 bw d (TS500 kadar gövde donatısı bulundurulur.

ek boyunca özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. En büyük mesnet üst donatısının 1/4’ ü (Diğer yerleştirme kuralları için Bkz.kenetlenmesi için de boyuna donatının düzenlenmesi için açıklanan kurallar uygulanacaktır.4 ℓb b ≥ 12φ Şekil-8 Enine Donatı Koşulları 19 . donatının akma durumuna ulaşma olasılığı bulunan kritik bölgelerde bindirmeli ek yapılmayacaktır. Bu etriyelerin aralıkları kiriş derinliğinin 1/4’ünü ve 100 mm’yi aşmayacaktır. kolon-kiriş birleşim bölgeleri ve açıklık ortasında alt donatı bölgeleri gibi. Bu bölgeler dışında bindirmeli eklerin yapılabileceği yerlerde. Boyuna Donatının Düzenlenmesi Boyuna donatıların yerleştirilmesi ve kenetlenmesine ilişkin koşullar Şekil-8 de: görülmektedir. bir kesitte ancak birer donatı atlayarak uygulanacak ve birbirine komşu iki ekin merkezleri arasındaki boyuna uzaklık 600 mm’den daha az olmayacaktır. TS-500) ≥ ℓb ≥ ℓ b ℓn Komşu açıklık alt donatısı Perde ≥ ℓb ≥ ℓb ≥ 5 0φ Komşu açıklık alt donatısı a b b (a+b) ≥ ℓb a ≥ 0.Boyuna donatıların eklenmesine ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir: (a) Kiriş sarılma bölgeleri. (b) Manşonlu ekler veya bindirmeli kaynak ekleri.

etriye aralığının minimum değeri 150mm yerine 200 mm alınabilmektedir.4 PERDELER 3.) Mesnetlenmenin.4.2 SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL KİRİŞLER Boyuna Donatı Koşulları Boyuna donatı ve boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için belirtilen koşullar.3. Sarılma Bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. kiriş alt yüzünden daha yukarıda düzenlendiği durumlarda ve diğer bir kirişe mesnetlenen kirişlerde kesme kuvvetini kiriş üstüne taşıyan askı donatısı düzenlenmelidir. Sarılma bölgesinde etriye düzeni süneklik düzeyi yüksek kirişler için verilen şekilde olup. 3. süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir. TS500 e gore enine donatının sağlaması gerekli minimum koşullar: sk ≤ hk / 2 (Vd≥ 3Vcr ise etriye aralığı sk ≤ hk / 4 alınmalıdır.1 SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK PERDELER 20 . ≤ 50 mm sk hk Kiriş sarılma bölgesi = 2 hk Kiriş sarılma bölgesi = 2 hk Kiriş orta bölgesi (minimum enine donatı TS-500’ e göre) sk ≤ h k / 4 Şekil 9 sk ≤ 8φ (φ = en küçük boyuna donatı çapı) sk ≤ 150 mm 3.Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki bölge. Enine Donatı Koşulları . Hesapla daha elverişsiz bir değer elde edilmedikçe etriyeler için minimum değerler Şekil -9 da verildiği gibi uygulanır.

Perde uç bölgeleri.0 olan perdelerin planda her iki ucunda perde uç bölgeleri oluşturulacaktır (Şekil-10). perdeye birleşen diğer bir perdenin veya perdenin ucunda genişletilmiş bir kesitin içinde de düzenlenebilir.Perde Uç Bölgeleri ve Kritik Perde Yüksekliği Hw / ℓw > 2. Şekil 10 21 .

2ℓw değerini aşmamak üzere. Hw / ℓw ≤ 2. 50 mm’den daha az olmayacaktır. Düşey doğrultuda etriye ve/veya çiroz aralığı perde kalınlığının yarısından ve 100 mm’den daha fazla. düşey ve yatay donatıların her biri için. Uç bölgeleri dışında. (b) Kritik perde yüksekliği boyunca perde uç bölgelerine. uç bölgeleri dışındaki beher metrekare perde yüzünde en az 10 adet özel deprem çirozu kullanılacaktır. Etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık. Çirozların çapı. Bu donatılar. ABYYHY 7.Temel üstünden itibaren kritik perde yüksekliği. perde uç bölgelerinin arasında kalan perde gövdesi brüt enkesit alanının 0. Gövde Donatılarının Düzenlenmesi Perdelerin yatay gövde donatıları düzenlenmesi Şekil-10 da gösterilmiştir. Perde uç bölgelerinin her birinde düşey donatı miktarı 4∅14’ten az olmayacaktır Perde uç bölgelerindeki düşey donatılar. en az yatay donatının çapı kadar olacaktır. perdenin tüm kesiti olarak gözönüne alınacaktır. 22 .002’ye çıkarılacaktır. aşağıda verilen koşulların elverişsiz olanını sağlayacak biçimde belirlenecektir.001’den az olmayacaktır. Ancak kritik perde yüksekliği boyunca. düşey donatı toplam alanının perde brüt enkesit alanına oranı 0. a. perde gövdelerinin her iki yüzündeki donatı ağları. düşey ve yatay toplam gövde donatısı oranlarının herbiri 0.0 olması durumunda perde gövdesi.14 bağıntısı ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı binalarda.0025’inden az olmayacaktır. etriye ve çiroz çapının 25 katından fazla olmayacaktır. Perde Uç Bölgelerinde Donatı Koşulları Perde uç bölgelerinin her birinde. beher metrekare perde yüzünde en az 4 adet özel deprem çirozu ile karşılıklı olarak bağlanacaktır. kritik perde yüksekliği boyunca perde uç bölgelerine konulacak sargı donatısının belirlenmesinde hesaba katılabilir. Hcr ≥ ℓw Hcr ≥ Hw / 6 Gövde Donatısı Koşulları Perdenin her iki yüzündeki gövde donatılarının toplam enkesit alanı. aşağıdaki kurallara uyularak. Perde gövdesinde boyuna ve enine donatı aralığı 250 mm’den fazla olmayacaktır. kolonlarda olduğu gibi etriyeler ve/veya çirozlardan oluşan enine donatılarla sarılacaktır (a) Uç bölgelerinde kullanılacak enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. kolonların sarılma bölgeleri için belirlenen enine donatıların en az 2/3’ü konulacaktır. Ancak kritik perde yüksekliği boyunca bu oran 0.0015’e indirilebilir. Ancak bu durumda donatı aralığı 300 mm’yi geçmeyecektir. temelin içinde de en az perde kalınlığının iki katı kadar bir yükseklik boyunca devam ettirilecektir. Bu şekilde düzenlenen yatay gövde donatıları.

düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılarak donatılacaktır.3. hiçbir zaman perde gövdesindeki yatay donatıdan az olmayacaktır. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL PERDELER Süneklik düzeyi normal perdeler. bağ kirişli perdeleri oluşturan perde parçalarının her biri için de geçerlidir. Ancak.5 ℓb kadar uzatılacaktır. 3. Süneklik düzeyi yüksek perdelerde tanımlanan kritik perde yüksekliği’ne ilişkin olarak verilen tanım ve koşullar hariç olmak üzere. Çapraz donatı demetlerinde en az dört adet donatı bulunacak ve bu donatılar perde parçalarının içine doğru en az 1. Donatı demetleri özel deprem etriyeleri ile sarılacak ve kullanılacak etriyelerin çapı 8 mm’den. (b) koşulların her ikisinin de sağlanamaması durumunda. bağ kirişlerinin kesme donatısı hesabı süneklik düzeyi yüksek kirişlerin kesme donatısı hesabı gibi yapılacaktır.5 bw d fctd (a) yukarıdaki koşulların herhangi birinin sağlanması durumunda. süneklik düzeyi yüksek perdeler için verilen diğer tüm kural ve koşullar.BAĞ KİRİŞLİ (Boşluklu) PERDELERE İLİŞKİN KURAL ve KOŞULLAR Perdeler için yukarıda verilen tüm kural ve koşullar. bağ kirişine konulacak özel kesme donatısı. perde duvar kalınlığından ve 200 mm’den daha fazla olmayacaktır. süneklik düzeyi normal olan perdeler için de geçerlidir.4.2. 3. Bağ kirişlerinin kesme donatısına ilişkin kurallar aşağıda verilmiştir: ℓ n > 3 hk Vd ≤ 1.4. Her bir çapraz donatı demetindeki toplam donatı alanı Asd = Vd / (2 fyd sin γ ) bağıntısı ile ile belirlenecektir.(c) Kritik perde yüksekliğinin dışında kalan perde uç bölgelerinde düşey doğrultudaki etriye ve/veya çiroz aralığı. aralığı ise çapraz donatı çapının 6 katından ve 100 mm’den daha fazla olmayacaktır 23 . geçerliliği deneylerle kanıtlanmış yöntemlerle belirlenecek veya bağ kirişindeki kesme kuvvetini karşılamak üzere çapraz donatılar kullanılacaktır (Şekil-11). perde uç bölgelerindeki enine donatının çapı ve aralığı.

1 YÜZEYSEL TEMELLER Donatı ile İlgili Koşullar Tekil Temeller Her iki doğrultu için hesapla bulunan donatılar.5 TEMELLER 3. Donatı çubukları eşit aralıklarla düzenlenebilir. herbir doğrultuda. Çekme donatısı oranı. Sürekli ve Radye Temeller Sürekli temeli oluşturan bütün elemanlardaki minimum boyuna ve enine donatı oranları TS500 ün kirişler ve plaklar için öngördüğü oranlar olarak gözönüne alınacaktır.5.Şekil -11 3. çekme donatısının enaz 1/3 ü kadar basınç donatısı bulundurulacaktır. Eğilme etkisindeki bütün kesitlerin basınç bölgesinde.002 t≤ 250mm 24 . Kalınlığı nedeniyle farklı zamanlarda beton dökülmesi zorunlu olan yüksek kiriş ve kalın plakların yatay döküm derzlerinde. hesapta gözönüne alınan kesite göre donatı aralığı olmalıdır. kullanım sırasında oluşacak tasarım kesme kuvvetlerini karşılıyabilecek yeterli sürtünme kesmesi dayanımı oluşturabilecek düşey donatı yerleştirilecektir. temel tabanında bir ızgara oluşturacak biçimde yerleştirilir. ρ≥ 0.

Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde. öngerilmeli prefabrike çakma kazıklarda da aynen uygulanacaktır.5.H.Y. burkulma etkisi gözönüne alınmayabilir.01’den az olamaz. çekme kuvvetinin sadece donatı tarafından taşındığı varsayılacaktır.Y 1997) Betonarme binalarda tekil temelleri veya kazık başlıklarını her iki doğrultuda. ayrıca üstten en az iki kazık çapı kadar yükseklikte spiral donatı adımı 100 mm’ye indirilecektir. Çekme donatısı kazıklar üzerindeki kenet bölgelerinde büyük düşey kuvvetlerle zorlanır.Y.BAĞ KİRİŞLERİNE İLİŞKİN MİNİMUM KOŞULLAR KOŞULUN TANIMI Deprem Bölgesi Zemin Grubu (A) 25 Zemin Grubu (B) Zemin Grubu (C) Zemin Grubu (D) . kazık başlığının altındaki kazık boyunun üstten 1/3’ünde enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. bağ kirişlerinin sağlaması gereken minimum koşullar Tablo 5’te verilmiştir. Bu bölgeye konulacak spiral donatı çapı 8 mm’den az ve spiral adımı 200 mm’den fazla olmayacak. Bu bölgede. sürekli temelleri ise kolon veya perde hizalarında birbirlerine bağlayan bağ kirişleri düzenlenecektir.Y. Zemin ya da taban betonu tarafından sarılan bağ kirişlerinin basınca çalışması durumunda.2 h) yüksekliğinde çok katlı olarak düzenlenmesi ve kenet bölgesinde sargı donatısı düzenlenmesi uygun olur.3. kuyu temeller ve kazıklı temellerdir.1-0.B. TEMEL BAĞ KİRİŞLERİ (A. Betonarme prefabrike çakma kazıklarda boyuna donatı oranı 0. ayrıca üstten en az iki kazık çapı (dikdörtgen kesitli kazıklarda en büyük boyutun iki katı) kadar yükseklikte etriye aralığı ya da spiral donatı adımı 100 mm’ye indirilecektir. hem de çekme kuvvetlerine çalışacağı gözönünde tutulacaktır.H. etriye aralığı veya spiral donatı adımı 200 mm’den fazla olmayacak. Bağ kirişlerinin etriye çapı 8 mm’den az ve etriye aralığı 200 mm’den fazla olmayacaktır. Temel zemini (A) grubuna giren zeminlerde bağ kirişleri yapılmayabilir veya sayısı azaltılabilir. kazık başlığının altındaki kazık boyunun üstten 1/3’ünde boyuna donatı oranı 0. Bu bölgelerde donatı oranı fazla ise donatının (0.Y.008’den az olamaz. Kazıklı Temellere İlişkin Koşullar (A.Y.2 DERİN TEMELLER Derin temeller keson temeller.B.1997) Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde. TABLO 5 . 3 metreden az olmamak üzere. Binanın bulunduğu deprem bölgesine ve zemin gruplarına bağlı olarak. Kesit hesabında bağ kirişlerinin hem basınç. Çekme durumunda ise. Enine donatı koşulları. kılıflı ya da kılıfsız yerinde dökme fore kazıklarda.

[12]. 2 3. 2 3. Birsen Kitabevi. 4 %6 %4 25 25 625 625 4∅14 4∅14 %8 %6 25 25 750 625 4∅16 4∅14 %10 %8 30 25 900 750 4∅16 4∅16 %12 %10 30 25 900 750 4∅18 4∅16 Bağ kirişinin bağlandığı kolon veya perdelerdeki en büyük eksenel kuvvetin yüzdesi olarak (**) Minimum enkesit boyutu. Minimum enkesit alanı (cm2) 4. K. bağ kirişinin serbest açıklığının 1/30’undan az olamaz.Böhme. 2 3. N.Altan.S.J. 1973. N. [9]. 1997.H. Bağ kirişinin minimum eksenel kuvveti (*) 2. 1993. Bau Verlag. 1988.Kumbasar Betonarme Yapılar. 1986.Z.Schlaich. [11]. Döşemenin ve içine konulan donatının. D. M.R.İ. KAYNAKLAR [1].Arda Betonarme Yapı Elemanları. Özkardeş Matbaası.Kumbasar Deprem Mühendisliğine Giriş.Özden.K.Keskinel. T. 26 . [6]. Minimum enkesit boyutu (cm) (**) 3. 4 1. Design and erection of Reinforced Concrete Structures. 2004. T. [5].Wild Stahlbeton Konstruktionen. Minimum boyuna donatı (*) 1. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı. [10].TS500/ Şubat 2000.Celep. döşeme kalınlığı 150 mm’den az olmayacaktır. 2001. 1992.Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik. Bu durumda. Bewehrung der Stahlbeton Konstruktionen. 4 1.Köseoğlu Temeller.C. Springer Verlag. l977.S. [7]. 1987.Celap. Tablo 5’te bağ kirişleri için verilen yatay yüklere eşit yükleri güvenli biçimde aktarabildiği hesapla gösterilecektir. Mir Publishers. Leonhardt Vorlesung über Massivbau Band III. Sema Matbaacilik.Aydoğan Betonarme Elemanların Boyutlandırılması. Beton Kalender. 4 1.Z. Uran Yayınları.Aka. [8]. [2]. 2 3. [4]. [3].Schaeffer Konstruiren im Stahlbetonbau.Goldad.1. l986. Verlag für Bauwesen.V.F. F. Bağ kirişleri yerine betonarme döşemeler de kullanılabilir.Promislov. M. Sema Matbaacılık.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful