You are on page 1of 6

DOSYA

trkiyede din politikalar ve eitime etkileri

Cumhuriyetin lk Yllarndaki

Din Politikalarnn ifresi


Ahmet Faruk KILI*

yllarndaki din politikalarnn en nemli ynlerinden birisi de bu politikalarn ynetici sekinlere gre deimesi olmutur. zellikle uygulamalarda kkten batc sekinlerle muhafazakr ve liberal batc sekinlerin din politikalar byk farkllklar gstermitir. Bir toplumda uygulanan din politikalar arasnda uurumlar olumas, hi de salkl bir durum deildir.

rkiyede Cumhuriyetle birlikte yeni bir din-devlet ilikisi modeli kurulmutur. Bu modelin kurulmas hi de kolay olmamtr. Bir tarafta geleneksel yap, dier tarafta modernleme abalar bu modele damgasn vurmutur. Cumhuriyetin ilk

>>
Bu durum gerek din, gerekse din mensuplar asndan byk olumsuzluklar oluturmutur. Trkiyede ynetici sekin zmrelerinin siyasi rakiplerini diskalifiye etmek ya da ypratmak iin dini kullanmalar byk sosyal problemlere yol amtr. Bunlarn etkileri gnmze de yansmaktadr. Ayn hatalara dmemek iin Cumhuriyetin ilk yllarndaki din politikalarna ynetici sekinler asndan ksa bir gz atmann faydal olacan dnyoruz.

Siyaset Kurumunun Dini Ynetmesi


Din politikalar kavram, daha ok modern toplumlarda siyaset kurumunun din kurumu zerindeki tasarruflarn ifade etmektedir. Bu toplumlarda siyaset kurumunun din, eitim ve iktisat gibi dier kurumlar zerinde belirgin bir hkimiyeti vardr. Aslnda bu durum, modern toplumun temel vasflarndan birisidir. Gnmzn modern toplumlarnda da birbirinden olduka farkl olan din-devlet ilikileri ve laiklik uygulamalar ayn tasarruflarn bir sonucudur. Trkiyede siyaset kurumunun din kurumunu ya da siyasi otoritelerin dini otoriteleri ynetmesi anlay Cumhuriyete zg bir durum deildir. Osmanl ve dier Trk-slam devlet geleneinde de bu anlay hkimdir. Onlar kendi siyasal ve sosyal artlarna gre bir din-devlet ilikisi modeli oluturmulardr. Bu durum, Trk-slam geleneinde mutlak teokrasinin olmadnn nemli gstergelerinden birisidir. Trkiyede stiklal Mcadelesi ve akabinde ilan edilen Cumhuriyetten sonra, yeni bir din-devlet ilikisi modeli ya da dengesi kurulmaya allmtr. Yeni modelde de siyaset kurumu gelenee uygun bir ekilde
S AY I 2

* Yrd. Do. Dr., Sakarya niversitesi lahiyat Fakltesi Din Sosyolojisi Ana Bilim Dal. akilic@sakarya.edu.tr

18

DEM DERG | YIL 1

Din politikalar kavram, daha ok modern toplumlarda siyaset kurumunun din kurumu zerindeki tasarruflarn ifade etmektedir. Bu toplumlarda siyaset kurumunun din, eitim ve iktisat gibi dier kurumlar zerinde belirgin bir hkimiyeti vardr. Aslnda bu durum, modern toplumun temel vasflarndan birisidir.

baat bir konumdadr. Bu model, o dnemdeki ynetici sekin zmreleri arasnda kurulan bir denge zerine ina edilmitir.

mi olmayan davranlar olarak yorumlamak doru deildir.

Kurtulu ve Kuruluta Dinden stifade Edilmesi


stiklal Mcadelesi (1918-1923) esnasnda phesiz ki, en aktif kurumlardan birisi din olmutur. Bu dnemde din; daha ok btnletirici ve kurtarc bir fenomen olarak ortaya kmtr. (Bkz. Kl, 2005: 47-52). lkenin her yerinde kurulan Mdafai Hukuk cemiyetlerindeki ortak karakter; cokun dini duygulardr. Nitekim I. Dnya Sava Mslman halk arasnda ehli salip ile hilalin kavgas eklinde alglanmtr. Bata Mustafa Kemal olmak zere, mcadelenin nderleri bu byk motivasyon gcnden samimiyetle istifade etmilerdir. Onlarn bu tutumlarn bir eit kandrmaca ya da takiyye olarak yorumlamak doru deildir. nk bu nderler, o dnemde verdikleri dini mesajlarda da samimi olduklarn bizzat kendileri ifade etmilerdir. rnein Atatrk, bir konumasnda yle demektedir: Milletimizi imdiye kadar sylediim szlerle ve harekatmla aldatmam olmakla mftehirim. (ASD, II, 1989: 74). Bununla birlikte Atatrk, gelecee ait hangi dncelerini zamann artlar gerei syleyemediini kendisi ifade etmitir. Bunlar; saltanatn kaldrlmas, Cumhuriyetin ilan, hilafetin ilgas, medrese ve tekkelerin kaldrlmas (Bkz. Atatrk, 1996: 718) gibi balklardr. Bu balklar arasnda verilen dini referanslar yoktur. Dolaysyla, stiklal Mcadelesi ve daha sonraki dnemde kendilerinden istifade edilen onlarca dini mesaj; rol icab yaplm, sami-

Ynetici Sekinler Aras Mcadele ve Din


Kurtulu ve kurulu dnemlerinin en nemli sosyal dinamiklerden birisi olan dinin bu yn ou zaman grmezden gelinmitir. Bunda, ynetici sekinler arasnda yaanan iktidar mcadelelerinin rol byktr. stiklal Sava sonras sekin zmreleri birbirlerini diskalifiye etme yolunda maalesef dini de kullanmlardr. Bunun kanlmaz bir sonucu olarak din kurumu ypranm, rakip gruba ynelik saldr ve basklardan haksz yere nasibini almtr.

Muhafazakr Sekinler ve Din


stiklal Mcadelesinde en aktif ve etkili olan sekin gurubu, muhafazakrlar olmutur. Bunlarn ou asker ve ordu komutandr. Mcadelenin lideri M. Kemal Paann en yaknnda yer almlardr. Bu yaknlk ve teklifsiz konuma durumu, daha sonra liderle aralarnn bozulmasnn gerekelerinden birisi olmutur. Bu sekinlerin genel olarak dini hassasiyeti yksektir. Bunlar modern Bat kurum ve deerleriyle geleneksel mirasn terkip olabilecei inancndadrlar. Bat karsnda, onu tamamen almak yerine faydal olan seme tavrn benimsemilerdir. Bu artla bunlar batc olarak tanmlamak da mmkndr. Milli devleti, cumhuriyeti ve demokratik bir toplum modelini savunmulardr. Rauf Orbay, Kazm Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Fevzi akmak bu ynetici sekin halkasnn nde gelen isimleridir.
YIL 1 S AY I 2 | D E M D E R G

19

Muhafazakr sekinler 1919un balarndan 1923n sonlarna kadar ok etkili olmulardr. Bu dnemde lider de genellikle onlarla uyumlu davranm, yasal ve karizmatik otoritenin yannda geleneksel otoriteden de genie istifade etmitir. rnein, onlarlar birlikte olduu dnemde M. Kemal Paa, stiklal Mcadelesinde dinin fonksiyonel nemini yle vurgulamtr: ...Umuru eriye vekaletince btn mahallerdeki mfti ve kad ve sair ulemay kirama umumi tebligat mahsusa yaplmtr. Her yerde, camilerde halk tenvir ve irat iin vaz ve nasihatler yaplmas hakknda talimat verilmiti ve filhakika her tarafta camilerde vaz ve nasihat edilmitir. (ztrk, I, 1992: 312). M. Kemal Paa, bu irat faaliyetlerinin belli bir dnemde ordu kadar, hatta ondan bile nemli ilevler grdn yle ifade etmitir: Hakikaten bendeniz de dndm; bu irat ve tenvir, propaganda me-

hakknda bize nemli veriler sunmaktadr:Maarif ilerindeki gayemiz; ocuklarmza verilecek terbiyeyi her manasyla dini ve milli bir hale koymak ve... (Dal, Aktrk, 1988: 4). Muhafazakr sekinler, hilafet gibi geleneksel kurum ve deerlere bal, hilafet ile saltanatn ayrlamayaca dncesinden dolay, nceleri saltanata da taraftar, fakat bu tezin doru olmadna ikna olduktan sonra; saltanat kart bir grnm sergilemilerdir. Batnn gzelliklerine ak, cumhuriyeti ve demokratik bir izgide yer alan bu sekinlerin en dikkate deer zelliklerinden birisi de; halk ile iktidar arasnda tampon ve denge grevi grmeleridir. Bunlar Ankarann meruiyet kazanmasna nemli katklar salamlardr. Sava sonras ise bir taraftan muhafazakr halkn ar tutucu tavrlarna yeni almlar salamaya alr-

Muhafazakr sekinler, modern Bat kurum ve deerleriyle geleneksel mirasn terkip olabilecei inancndadrlar. Bat karsnda, onu tamamen almak yerine faydal olan seme tavrn benimsemilerdir. Bu artla bunlar batc olarak tanmlamak da mmkndr.

selesi gayet mhimdir, ordu kadar mhimdir, hatta ordudan daha mhim bir meseledir. (ztrk, I, 1992: 317). Yine M. Kemal Paa, 24 Nisan 1920de mecliste yapt mehur konumasnda yeni dnemde milli ve dini geleneklerle ilgili takip edilecek politika konusunda unlar sylemitir: Milletimizin adat, muktaziyat diniyesi ve memleketimizin icabat vardr ki, biz her ne yaparsak kendimizi, kendi adetimizi, muteziyat diniyemizi nazar dikkatte tutmak, ona gre kendimize mahsus esaslar vazetmek mecburiyetindeyiz. (TBMM, GCZ, I, 1985: 4). Nitekim bu anlay hkmet programlarna da yansmtr. Bakanln M. Kemal Paa, Maarif Vekilliini nce Rza Nur, daha sonra Hamdullah Suphinin yapt I. cra Vekilleri Heyeti (3 Mays 1920 - 24 Ocak 1921) Program, dnemin ynetici sekinlerinin takip edecekleri din politikalar
20

ken, dier taraftan da kkten batc sekinlerin gelenei ve manevi deerleri toptan reddetme isteklerini frenleme gayretine girmilerdir. Fakat bunlarla lider arasndaki ittifak, stiklal Sava sonras yava yava bozulmaya balamtr. Bu sekinler, yeni rejimin kaldrlan saltanata bedel bir diktatrle dnebilecei endiesine kaplmlardr. Siyasi kararlarda kendi grlerine yeterince mracaat edilmediini dnmlerdir. rnein, Cumhuriyetin ilan edilmesi esnasnda kendilerinin dlandn hissetmilerdir. zellikle Lozan grmelerinin sonlarna doru smet nn ile Babakan Rauf Orbayn aras iyice almtr. Anlamann imzalanmasndan sonra M. Kemal Atatrk tercihini smet nnden yana kullanmtr. Sivil kanattan Hseyin Cahit Yaln, Adnan Advar, Halide Edip Advar gibi aydnlar da bu sekinlere destek vermilerdir.

DEM DERG | YIL 1

S AY I 2

Ynetici sekinler arasndaki iktidar ya da etkinlik mcadelesinin bir sonucu olarak muhafazakr sekinler, 17 Kasm 1924te Terakkiperver Cumhuriyet Frkasn kurmulardr. Kendilerinin cumhuriyet kart olarak itham edilmesine ramen, parti isminde cumhuriyete atf yapmalar ok dikkat ekicidir. Bu srada rakip partinin ismi Halk Partisidir. Bu partinin bana cumhuriyet kelimesinin eklenii muhtemelen Terakkiperver Cumhuriyet Frkas sebebiyledir. Yeni partinin Halk Partisinin en zayf damarlarndan birisine vurgu yaparak yani, dnce ve dini inanlara sayg parolas ile ortaya k, iktidar mcadelesinde dinin de kullanlmasna sebep olmutur. 1924 ylnn Aralk aynda Bursa vekillii iin yaplan ara seimleri, bamsz aday olarak (Sakall) Nurettin Paann kazanmas ve TCFnin halk nezdinde taban bulma eilimi; kkten batc sekinleri telalandrmtr. Muhafazakr sekinlerin yerini almaya alan kkten batc sekinler, btn bunlar yeni rejime kar bir i tehdit olarak alglamtr. Tam bu esnada patlak veren eyh Sait ve zmir Suikast gibi olaylar bu algy krklemitir. 4 Mart 1925 tarihinde yrrle giren Takrir-i Skn Kanunu ile birlikte muhafazakrlar, siyasi etkinlik alanndan tamamen dlanp pasiflie itilmilerdir. Yalnz Fevzi ak-

mak, Ankara ile aktan bir atmaya girmedii ve tercihini ordudan yana kulland iin yerini koruyabilmitir.

Kkten Batc Sekinler ve Din


Bu sekin halkas, stiklal Mcadelesinde muhafazakr sekinler kadar etkin deildir. Bir iki isim dnda liderle ancak ikinci dereceden bir yaknlk kurabilmilerdir. Temel eilim olarak kkten batc bir tavr sergilemilerdir. Bunlarn dini hassasiyeti zayftr. Siyasi rakiplerini dlamak iin sk sk irtica bahanesini kullanmlardr. Geleneksel deerlere nem vermemilerdir. adalamay gelenein reddi, Batl deerlerinin aynen nakledilmesi eklinde alglamlardr. te yandan slami gelenek ve kltr yok kabul ederek, slam ncesi Trk tarihine sarlmlardr. Trkiyedeki etkinlikleri daha ok 1925-1935 yllar arasnda olmutur. Bu sre iinde, devlet ynetiminde kat devleti ve otoriter bir politika izleyerek halka ramen halk iin anlayn benimsemilerdir. Fakat uygulam olduklar politikalar ve zellikle din politikalar halktan byk tepkiler almtr. Bata Recep Peker olmak zere Mahmut Esat Bozkurt, kr Kaya, Yunus Nadi gibi isimler bu sekinlerin nde gelen isimlerindendir. smet nn, nceleri bu sekinlerYIL 1 S AY I 2 | D E M D E R G

21

le mesafeli bir birliktelik iinde olmasna ramen daha sonra, onlarla bozumu; hatta onlarn siyasi hkimiyetlerinin bitmesine katk salamtr.

zgn Bir Din-Devlet likisi Modeli


Trkiyede 1923-1925 yllar arasnda bir gei dnemi yaanmtr. Trkiyede din-devlet ilikilerini belirleyen ana kanunlar, kkten batclarn glendii ve muhafazakrlarn zayflad bu gei dneminde karlmtr. Bundan dolay bu kanunlar belli lde karlkl dengelere dayanmaktadr. Bu modelde, eski sistemin beynelmilel yapsna karlk yeni sistem millete zg bir yapda oluturulmutur. Burada dnyadaki btn Mslmanlar temsil etme siyasetinden vazgeilmitir. Buna karn milli snrlar ierisindeki Mslmanlarn dini ihtiyalarnn eksiksiz bir ekilde karlanmas hedeflenmitir. Bu balamda halifelik ve eriyye-Evkaf Vekletinin btn milli fonksiyonlar yeni modelde kendilerine yer bulmutur. rnein, hilafet makamnn temsil ettii geleneksel otorite hkmet ve cumhuriyet mefhumlarna intikal ettirilmitir. eriyye Vekletinin nemli fonksiyonundan birisi olan muamelat- nasa dair ahkmn teri ve infaz TBMM ve hkmete havale edilirken, itikadat ve ibadata dair grevler yeni kurulan Diyanet leri Reisliine braklmtr. 3 Mart 1924 tarihinde kanunlaan bu modeli, eski yapnn tamamen reddedilmesi ya da yeni devletin dinle ilikisini tamamen kesmesi eklinde yorumlamak doru deildir. Burada geleneksellik ile modernlik, muhafazakr sekinler ile kkten batc sekinler ve liderin eilimleri arasnda bir denge oluturulmaya allmtr. Bu model, genel olarak Batdaki laiklik eilimlerinin Trkiye artlarna gre dzenlenmesi anlamna gelmekle beraber, oradaki modellerle de birebir ayn deildir. Kkten batc sekinlerin etkin olduu 1925-1935 yllar arasnda, dine daha nceden tasarlanan nem verilmemitir. M. Kemal Atatrkn arzulad, dinin bilimsel temeller zerinde inkiaf ettirilmesi projesi ihmal edilmitir. stelik kkten batclar Bat modelini aynen taklit, hatta tercme anlay gerei, Lutheri Trkiyeye uyarlamaya almlardr. Camilere sra ve ork konulmas teklifleri bu balamda deerlendirilebilir. M. Kemal Atatrk de bu dorultuda ynlendirmeye al22
DEM DERG | YIL 1 S AY I 2

mlar fakat ondan bekledikleri destei grememilerdir. Kkten batc sekinlerin bu tutumlarndan hareketle baz yorumcular, Trk inklaplarnn dini dlad ya da dlama temaylnde olduu sonucuna varmlardr. Bize gre, bu gr doru kabul etmek mmkn deildir. nk din karsnda olumsuz politikalar takip eden sadece belli bir sekin zmresidir. Dahas, gerek 3 Mart 1924 tarihli kanunlar gerek M. Kemal Atatrkn dinle ilgili ifadeleri dikkate alndnda, Trkiyede dlanann sahih din deil, dine mal olan hurafe ve yanlglarn olduu aka grlmektedir. Kendisi bir din alimi olmamasna ramen, M. Kemal Atatrkn Trkiyede dinin, bilimsel temeller zerine oturmasn arzulad gayet aktr. Bunun iin Diyanet leri Bakanl, lahiyat Faklteleri ve mam Hatip okullar almtr.

Liberal Batc Sekinler ve Din


Bunlar da lidere yaknlk itibariyle ikinci hatta nc derecedeki sekinlerdir. Genel eilimleri itibariyle zgrlk, kkten batclara kyasla dine ve geleneksel deerlere daha saygl bir tutum sergilemilerdir. Bunlar Batl deerlerin yozlatrlmadan ve bask arac olarak kullanlmadan Trk toplumuna aktarlmas taraftarydlar. Bu balamda laiklie daha liberal bir alm getirmilerdir. Tek parti ve baskc zihniyete kar ok partili ve zgrlk bir modeli savunmular ve din-devlet ilikilerini de bu erevede dzenlemeye almlardr. Onlara gre bylesi bir anlay rejim iin bir tehdit deildir. Aksine rejimin halkla btnlemesini hzlandracak bir tavrdr. Bu halkann en nemli temsilcileri arasnda Ali Fethi Okyar, Mahmut Celal Bayar, Fuat Kprl ve Adnan Menderes saylabilir. Muhafazakr sekinlerle aras alan Atatrkn onlara alternatif olarak dnd ilk tercih liberal batclar olmutur. Nitekim V. cra Vekilleri Reisliine (14 Austos 1923 - 27 Ekim 1923) Ali Fethi Okyar getirilmitir. Daha sonra iki defa smet nn bu greve getirilmi ve bu denemelerden sonra, Ali Fethi Okyar 22 Kasm 1924te tekrar hkmet reisliine getirilmitir. (Dal, Aktrk, 1988: 8, 26). Bu durum sanki bilinli bir karar ifade etmektedir. Buna gre Atatrk seimini liberallerden yana yapmtr. Fakat kkten batclar, 13 ubat 1925te patlak veren eyh Sait Olay ve mu-

hafazakr sekinler karsnda yumuak davranmakla itham ettikleri Ali Fethi Okyar hkmetini drmlerdir. Bylece 1935lere kadar iktidar ellerinde tutmulardr. Geri Atatrk, 1930lardan itibaren, kkten batc sekinlerin yerine tekrar liberalleri ne karmay denemitir. 12 Austos 1930da Atatrkn tasvipleriyle kurulan liberal eilimli Serbest Frka bunun bir gstergesidir. Ekonomiyi n plana karan Serbest Frka, halktan byk destek grmtr. Yerel seimlerde ok baarl olmutur. Bu durum yeni partinin genel seimleri de kazanabileceini gsteriyordu. Fakat kkten batclar, olay yine bir rejim sorunu haline getirmilerdir. Be yl nce muhafazakr sekinlerin partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Frkasna ynelttikleri mrteci sulamasn Serbest Frkaya da tekrarlamlardr. Neticede Serbest Frka, kendisini feshetmek durumuna getirilmitir. Btn bunlara ramen liberal batc sekinler, bsbtn diskalifiye edilememitir. M. Kemal Atatrkn de etkisiyle liberallerin nde gelen ismi Mahmut Celal Bayar 1932den itibaren ktisat Bakanl grevine getirilmitir. 1937ye gelindiinde Celal Bayar hala ktisat Vekilidir. Atatrk, lmeden nce 1 Kasm 1937de hkmeti kurmakla grevlendirdii son babakan Celal Bayar olmutur. te yandan bu sralarda kkten batclarn etkinlii de aama aama krlmtr. 1936da Recep Pekerin Atatrk tarafndan istifaya zorlanmas, bu balamda deerlendirilebilir. Atatrkn lm, kkten batc sekinlerin dlanmas srecini yavalatmtr. Hatta bu dnemde kkten batclar, yeniden g tazelemeyi baarmlardr. Bunlar ok partili hayata geii scak karlamamlardr. Bu sefer, siyasi rakip olarak grdkleri Demokrat Partiyi her zaman kullandklar ve yzde yz baar elde ettikleri irtica silahyla vurmay denemilerdir. Fakat bu kez, nceleri kendilerinden grnen smet Paaya taklmlardr. smet nn, muhtemelen Atatrkn bu konudaki tutumunu doru okumann bir neticesi olarak, kkten batclara frsat vermemitir. Hatta mehur 12 Temmuz 1947 beyannamesi ile dnemin CHPli babakan Recep Pekerin aksi iddialarna ramen; Demokrat Partinin devrimci bir parti olmadn, yasal bir hareket olduunu radyo vastasyla ilan ederek onlara ldrc darbeyi vurmutur. Bylece halka ramen halk iin dncesinin savunucular olan ve kat devleti politikalaryla

dini alandaki zgrlklere engel olan bu sekinler, aristokratlar mezarlna gnderilmitir. Liberal batc sekinler dneminde din-devlet ilikileri daha zgrlk bir atmosferde ele alnmtr. Halkn talepleri dorultusunda, dini alandaki baz yasaklar kaldrlmtr. Okullarda din eitiminin yaplabilmesi, imam hatip okullarnn ilerlik kazanmas, ezann Trke okunmas zorunluluunun kaldrlmas, baz trbelerin ziyarete almas, cami inalarnn hzlandrlmas gibi tutumlar bunlardan bazlardr. Liberaller halkn taleplerine deer veren politikalar sonucu iktidarlarn pekitirmilerdir. 1950-1960 yllar arasnda girdikleri genel seimden arka arkaya zaferle kmlardr. Bu durum kkten batc zihniyet taraftarlarnn karamsarla dmesine sebep olmutur. Uzun vadede kendilerinin siyasi etkinlik alanndan tamamen dlanacaklar endiesine kaplmlardr. Bunlar, her zaman sarldklar irtica gerekesiyle, gerek CHPdeki lmllar gerekse DPlileri ar bir dille eletirmilerdir. CHP ierisindeki arl yeniden ele geirerek, DP ile iddetli bir ekimeye girmilerdir. Oluan kaos ortamndan da yararlanarak seimlerde alt edemedikleri liberal batc sekinleri darbe yoluyla bertaraf etmeye almlardr. Buna ramen 1960 Askeri Darbesi, dinden kaynaklanan endieler sebebiyle yaplmamtr. Darbeye anak tutan kkten batc zihniyet; iktidarn tamamen kendilerine devredilecei beklentisi iine girmitir. Buna kavuamaynca da davetiyesini kardklar darbe aleyhine gemekten ekinmemilerdir. Hatta darbenin dinsel gericilii desteklediini iddia ederek, dolayl yoldan onlar da irtica ile sulamlardr.

Kaynaka
Atatrk, M. K. (1996). Nutuk, II, stanbul: MEB Yaynlar. Atatrkn Sylev ve Demeleri, I-III, (1989). Ankara: Atatrk Kltr, Dil ve Tarih Yksek Kurumu Atatrk Aratrma Merkezi Yaynlar. Dal, N., Aktrk, B. (1988). Hkmetler ve Programlar-I, Ankara: T.B.M.M. Basmevi. Kl, A. F. (2005). Trkiyede Din-Devlet likilerinde Ynetici Sekinlerin Rol, stanbul: Dem Yaynlar. ztrk, K. (1992) Atatrkn TBMM Ak ve Gizli Oturumlardaki Konumalar II, Ankara: Kltr Bakanl Yaynlar. TBMM Gizli Celse Zabtlar, I, (1985) Ankara: Trkiye Ban. Kltr Yaynlar.

YIL 1

S AY I 2 | D E M D E R G

23