P. 1
24 Saatte Coğrafya.pdf

24 Saatte Coğrafya.pdf

|Views: 124|Likes:
Yayınlayan: marikaki6

More info:

Published by: marikaki6 on Jun 01, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/14/2013

pdf

text

original

Coğrafi Konum Türkiye'nin Yer sekilleri Türkiye'nin iklimi Türkiye'de NÜfus ve Yerle$me Türkiye'nin Ekonomik

Coğrafyası Bölgeler Coğrafyası Çıkml$ Sorular Deneme Sınavları

&i ED ID ELI

-ımı cm
ID

\

TÜRKiYEINiN COGRAFi KONUMU
Matematiksel Konum Enlemin Sonuçları
56"42· Kuzey Paralelleri Arasında Olmasının Getlrdlği Sonutlar
Kuzey Yarım Küre'de Olmasının

Özel Konum
iklim Özellikleri Jeopolitik Jeostratejik Konum Konum Faaliyetleri

Boylamm Sonuçları
26°45. DOğuMeridyenıeri Arasında OlmasIDınSonutları 11(> Yerel
~ saati Başlangıç Merldyenl'nln yerel saatinden ileridir. Ortak saat olarak tek saat dilimi kullanılır. Doğusuyla batısı arasında 19 meridyen farkı vardır. Doğusuyla batısı arasında 19x4 = 76 dakikalık yerel saat farkı vardır. Doğusuyla batısı arasında 1 saat 16 dakika zaman farkı bulunur. 2. ve 3. saat dilimleri bulunur. arasında

Ekonomik

Bitki Örtüsü

sonuçıarı
Orta Kuşakta Olmasının Sonuçları Dönenceler Sonuçları Dışında Olmasının

4f"ı. 4f"ı.
~ ~

Tarım Ürünleri Toprak Tipleri Ulaşım Yer şekilleri Hayvan Türleri

TÜRKiYEINiN BULUNDUCU ENLEMiN SONUCLARı
A. TURKivE'NIN KUZEV VARıM KURE'DE VER ALMASıNıN SONUÇLARI

Güneyden kuzeye doğru idildikçe, g

•••

Şafak ve Gurup süresi uzar .
ı/o" En uzun Smop, en kısa Hatay'da yaşamr.

•••

21 Hazirandaki gündüz durumu.

.p Güneş ışınlarının geliş açısı daralır.
•••

Gece gündüz süre farkı artar.
6 ay gece. 6 ay gündüz

\X..----,~ 12 saat gece-gündüz
••• .,. .,. .,. Sıcaklıklar azalır. GÖlge boyu uzar. Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi uzar . .,. Akdenil'den karadenlz'e doğru gidildikçe, • Deniz suyu sıcaklığı azalır. • Deniz suyu buharlaşması azalır. • Deniz suyu tuzluluğu azalır. • Deniz turizmi süresi kısalır. Bakı yönü güneydir.
(Bakı: Bir dağın daha fazla çüneşıenen yönüdür. ) 6 ay gündüz, 6ay gece

i
+

-

Guneyden kuzeye doğru gıdildıkçe gunduz suresı uzar. en uzun gunduz Smop'ta, en kısa gunduz Hatay'da yaşomr.
• J •

+

•••

21 Aralıktaki gündüz durumu .

Türkiye'de kuzeyden esen rüzgarlar soğuk, güneyden esen rüzgarlar sıcaktır.
YILDIZ

••• ••• •••

II

N (24 saat gündüz) NaL: Güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi kısalır. en uzun gündüz Hatay'da,en kısa gündüz Sinop'tayaşanır.

GÖlge yönü asla tam güneyi göstermez. Çizgisel hız azalır.
(çizgisel Hız: Dünyanın dönüş hızıdır. ) O·KKN- O km/saat 1674 km/saat
II I'
ii

Kalr~ka~,novı

sı",nUm
36' Kuzey
Sıcaklıklar güneyden kuzeyedoğru azalır.

SAM

YELI Güney

Kuzey

KIBLE ---. , '0 • En Soğuk yerel rüzganar ->Sıcak yerel rüzgarlar

i
-

~

fazla çızgısel hız Hatay'da, en azçızgisel hızıse Smop'tadır.

, 'o' Kalıcı kar alt smlf/sıcakllklarm aza/masma bağıl %rak azalır. Bu da orman, yerleşme ve tanm ust smlf/nın azalmasmm sebep olur.

2

TÜRKiYEINiN BULUNDUCU ENLEMiN SONUCLARı

Güneş ışınlarının geliş açısı yıl boyunca çok fazla değişir. Yıllık sıcaklık farkları belirgindir. Dört mevsim belirgin olarak yaşanır. Türkiye Akdeniz iklim kuşağında yer alır. .,... Cephesel yağışlar görülür. Kıyılarda buzul aşındırması ve biriktirmesi Sürekli rüzgarlardan batı rüzgarları etkilidir. görülmez.

~ ~

Güneş ışınları asla 90° ile gelmez Güneş ışınları dik gelmiyorsa gölge boyu asla"O" olmaz.

90"

Orta Kuşak Ekvatoral Kuşak Dönenceler Arası Orta Kuşak 3'27' Yengeç Dönencesi
O'
L'I!!-· ...•• IIIiit;:··

23'27'Oğlak Dönencesi

III. ZAMAN

Masif alanlar oluştu.

Masif Alanlar
Menteşe, Kırşehir, Zonguldak, Mardin Eşiği, Yıldız Dağları
.,. ii. Zamanda oluşmuş peneplen alanları yan basınçlarla toptan vükselmeslvle olarolar Oluştu .

.,.

Linyit, petrol, bor ve tuz yatakları oluştu.

ıv.
iii. Zaman sonu bloklar hiilinde parçalanma ve volkaniıma

ZAMAN

.,.

Kıbrıs adası oluştu. Ege Denizi oluştu. Çanakkale ve istanbul boğazları oluştu.

K1RlKU

DAGLAR

••

Sert olan tortul tabakaların yan basınçlarla kınlarak yükselmesi sonucunda oluşur. Kırılarak yükselen yerler horst (dağ), graben (ova) özelliği gösterir .

aıçakta

kalan yerlerse

••

Yeraltında bulunan magmanın yer kabuğunun ince olan verıernoen yüzeye çıkması olayıdır.

VOlkanik Dağlar
•• •• iç Anadolu: Hasan, Karacadağ, Karadağ, Erciyes, Melendiz . DOğu Anadolu: Ağrı, suonan. Tendürek, Nemrut. Anadolu: Karacadağ

.,.. Güneydoğu •• Ege: Kula

o

~
~ Bir akarsuyun taşıdığı alüvyonlan deniz içine biriktirmesiyle deltalar oluşur.

A. Karstik Onlar (POlye)
Karstik Arazi: Kalker, kaya tuzu, jips gibi eriyebilen ve geçirimli arazilerdir. En fazla Akdeniz Bölgesi'ndedir. Karstik arazilerin erimesine bağlı olarak çevresine göre çukurlaşmış alanlardır.

Deıta DIU$um $artları
Akarsular bol aıuvvon taşımalı Gel - git etkisi fazla olmamalı Dalga ve akıntılar şiddetli olmamalı Kıta sahanlığı geniş olmalı

Delta Dvalarımız
Drta Karadeniz Bölurnü'nde: Çarşamba, Bafra Ege Bölürnu'nde: Bakırçay, Gediz (Menemen), K. Menderes, B. Menderes (Balat), Adana Bölümü'nde; Çukurova, Silifke. ~
~prakıar)dlr.

B. Voıkanlk Ovalar
Tektonik çökrne alanlarının volkanik malzemelerle dolmasıyla oluşur. Kayseri'nin Develi Ovası örnek gösterilebilir. t Tektanlk OValar Fay kırıkları boyunca görülürler. En çok görülen ova türüdur. Deprem riski altındadırlar.

~ ~

CENEL OZEWKLERI

•••

Plato: Akarsularta derince yarılmış çevresine göre yüksek olan düz arazilerdir .

.,.. ıı. Zamanda oluşmuş alanların, ııı. Zamanın

peneplen sonu iV Zamanın başında toptan yükselmesine bağlı olarak platolar oluşmuştur.

Boylan kısadır. Çünkü TÜrkiye bir yanmadadır. Rejimieri düzensizdir. En fazla suyu ilkbaharda taşırlar. Bunun sebebi kar erimeleridir . .,.. Ulaşımda kullanılmazlar. Çünkü rejimieri düzensizdir ve yüksekten akarlar . .,.. Turizm potansiyelleri yüksektir. (Raftıng --> Çoruh, Manavgatl
<tl> Balıkçılık potansiyeli yüksektir.

Yüksekten akarlar, Bunun sonucunda,
.,.. Hızları fazladır . .,.. Derine aşındırırlar. Yatak derinlikleri fazladır.

ot'> Sulamada doğrudan kullanılamazlar .
.,.. Baraj yapımına uygundurlar.
<tl> Hidroelektrik potansiyelleri yüksektir . .,.. Denge profiline uzaktırtar.

TÜRKIYE'NIN AKARSULARı

KivEINiN HAV
AÇiKHAVZA

••

Bir akarsuyun sularını denizlere ulaştıramaması durumunda kapalı havza oluşur.

iç Anadolu Kapalı Havzası
•• Çevresinin yüksek sıradağlar ile çevrili olması ve kuraklığın şiddetli olması oluşumunda etkilidir. En büyük kapalı havza alanıdır.

•• ••

Göller Yöresi Kapalı Havzası
Karstik erime alanlarıın varlığı oluşumunda etkilidir.

c=:ı c=:ı

Basra Körfez; Havzası Kapalı Havzalar

Van Cölü Kapaıı Havzası
•• Akarsuyun önünün lav setiyle kapanması sonucunda oluşur.

Aras ve Kura Nehirleri
•• Okyanusa çıkışı olmayan Hazar Denizi'ne döküldüı<ıeıi için kapalı havza özelliği gösteıiı1er.

l' TEKTONIK

GOu.ER

.,... Tektonik çökme alanlarına suların dolmasıyla oluşurlar.

.,... Volkanların ağızlarındaki krater çukurlarına ve maarlara suların dolmasıyla oluşur .

.
~~
"

~~ e,~A ~~ '"

,

~

,'o ~ ,
~.A

~

~'Jı

~~ ~

41 BUZUL COu.ERI

.,... Karstik erime çukurlarına suların dolmasıyla oluşur. Tamamı Akdeniz Bölgesi'ndedir.

••• Buzul aşıncırrnasıvıa oluşmuş çukur alanlarına suların dolmasıyla oluşur. .,... kaçkar. Bey, Bolkar. Buzul gibi dağları üst kesimlerinde görülür.

51 SET COu.ERi

/ al Heveıen

set

Gölu

~ ~

Bir akarsuyun önünün heveıan setiyle kapanması sonucu oluşur. Tortum, Sera, Abant. Yedigöller, Borabay ülkemizde nevelan set göllerine örnek gösterilebilir.

~

Bir akarsuyun kendi vadisinin önüne taşıdığı alüvyonları biriktirmesi sonucunda oluşur. Ege Bafa (Çamiçil Marmara

Alıdenız
Köyceğiz

Karadenız
Uzungöl

~

Volkanlardan çıkan lavların bir akarsuyun önünü kapatması sonucunda oluşur.

51 SET COu.ERI

/

dı Kıyı set Cölu (Lagun!

~

Bir koy veya körfezin önünün dalgaların sürüklediği malzemelerle kapanması sonrasında oluşur. Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos (Durusu)gölleri kıyı set göllerine örnektir.

~

11

Bir akarsuyun önünün beşert etmenlerle kapatılması sonucunda oluşan göllerdir.

Barajlardan Faydalanma Yolları,
Sulama suyu temini içme suyu temini Kullanma suyu temini Elektrik üretimi Balıkçılık
AKDENIz

SEL W TAŞKIN #if'>

Toprağın verimli olan üst kısmının akarsular, sel suları ve rüzgarlarla süpurulrneslne denir. Eğim • Sağanak yağış Orman tahrlbl • Anız yakımı Nadas uygulaması Meraların tahribi Tarlaların eğim doğrultusunda

~

Sel: Sağanak yağışlar ve ani kar erimeleri ile oluşur En fazla iç Anadolu Bölgesi'ndedir. Taşkın: Yatak derinliği az olan akarsuların sağanak yağışlar ve ani kar erimeleri ile yatağının dışına çıkması olayıdır. En fazla Karadeniz ve Marmara'da görülür.

Hızlandıran etmenler:
• • • • •

#if'>

sürürmest

Korunma Yolları:
• • • • • Taraçalandırma (Teraslama) Ağaçlandırma Nöbetleşe ekim Tarlaların eğimin tersine sürülmesi Akarsu ıslahı
ORMAN YANCINI

Çıt:
~ Aşırı kar birikmelerinin olduğu eğimli yamaçlarda fazladır. En fazla DOğu Anadolu Bölgesi'nin Hakkari Bölümü'nde görülür.

sonuçla";
• Çölleşme • Deltalann genişlemesi • Göç • Barajların erken dolması

~
En fazla erozyon ıÇAnadolu bolgesmded" Sebebı sağanak yağışlar ve bitkı omsunden yoksunluktur.

#if'>

Akdeniz ve Ege gibi kuraklık endeksinin yüksek olduğu bölgelerde görülür.

TÜRKiYEINiN

iKLiMi

iKLiMi ETKiLEYEN FAKTÖRLER
OZELKONUM

•• •• •• ••

Türkiye'nin

KYK'de yer alması ••

Yükseltinin

Etkısı azalır.

Yerden yükseldikçe; Türkiye'nin Orta Kuşakta yer alması Türkiye'de dört mevsimin gönülmesi Bakı yönünün Bakı durumundaki •• ~ ~ ~ •• •• Güneşlenme güney olması ,amaçlarda, süresi fazladır. Sıcaklık ortalaması Sıcaklık farkı artar . Karasallık artar . Mekanik ufalanma artar. Karın yerde kalma süresi uzar. Tanm ününlerinin olgunlaşma süresi uzar . Tarım ürünlerinin çeşidi azalır. Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark fazladır. Dağların Doğu· Batı Yönünde Uzanısının EtkisI Nemli hava kütlesi iç kesimlere giremez. Kıyılar yamaç yağışı alır . Karasallığın yayıliş alanını genişletir. Çevresindeki Denizierin Etkisi Denizler nem kaynağıdır . Denize kıyısı olan yerlerde az, yağış miktarı fazladır. Çevresindeki •• Karaların Etkisi sıcaklık farkları

Güneş ışınları daha dik gelir. Ortalama sıcaklık yüksektir Kalıcı kar alt sınırı yüksektir. Onman, yerieşme ve tanm üst sının yüksektir Tanm ününleri daha çabuk olgunlaşır. •• •• •• •• ••

Yazın Türkiye'nin daha sıcak olmasına kışın ise daha sOğuk olmasına sebep olurlar.

14

17~ 18°

I .•. i .,. i .,.

GO"Vdeo kuzeve dogru enlernoen d"'"

'''Ok ""'m'"",c.

En sıcak yerler, enlem ve denizeilikten KıYıdan iç kesimlere iç kesimlerden doğru karasanıktan

dolayı Akdeniz kıyılarındadır. dolayı Erzurum-Kars nedeniyle Bölümü'ndedir. dolayı sıcaklık azalmaktadır. denizeilik sıcaklıklar artmaktadır.

En sOğuk yerler, karasallık ve sOğuk rüzgarlardan kıyılara coöru gidildikçe

En yüksek sıcaklıklar;enlem, karasallıkve sam yeli rüzgan nedeniyle Güneydoğu Anadolu'da görülür. En düşük sıcaklıklar ise, karasallık ve soğuk rüzgaı1ardan dolayı Erzurum - Kars Bölümü'ndedir.

cv

ot-

Güneyden kuzeye coöru gidildikçe enlem faktöründen En sıcak yerler; enlem, karasallık ve sıcak rüzgarlardan En soquk yerler ise enlem ve nemlilikten

dolayı sıcaklık azalmaktadır. dolayı Güneydoğu Anadolu'dadır.

-ııo -ııo
ii/'>

Nemin fazla olmasından

dolayı yıllık sıcaklık farkı en az, Karadeniz kıyılarındadır.

Karasallık nedeniyle yıllık sıcaklık farkı en fazla, Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Kıyıdan Iç kesimlere ve batıdan dOğuya doğru gidildikçe karasallık nedeniyle yıllık sıcaklık farkı artmaktadır.

dolayı Batı Karadeniz kıvuandır.

••• 60° enlemlerinde lzlanda çevresinde oluşmuştur. Yazın ülkemizde yağmura, kar yağışına neden olur. Adası ••• kışın

Sibirya'da kışın aşın soğumaya bağlı olarak oluşur. Kışın özellikle Doğu Anadolu'da soğuk, kuru, ayazlıgünlere ve donma olayına neden olur.

A50R

DINAMIK

YUKSEK

BASıNCı

••• 300 enlemlennde Atıas Okyanusu'nda Asar Adalan çevresinde oluşmuştur. ••• Ülkemizde yazın kuraklığa neden olur. ••• Kışn ise Akdeniz üzennden gelirse yağmura, Avrupa üzennden gelirse kar yağı~na neden olur.

•••

Basra KÖrfezi çevresinde, özellikle yazın aşın ısınmaya bağlı olarak oluşur . Özellikle Güneydoğu Anadolu'da, yazın yüksek sıcaklık ve şiddetli bunartaşmava neden olur.

••

~Kuzeydoğudan ~

esen SOğuk rüzqardır.

Kışın sert ve soğuk, yazın ise serin ve kuru eser.

~ ~ ~ ~

Güneybatıdan

esen sıcak rüzçarcr. Güneydoğudan esen sıcak rüzgartann ortak adıdır. ~Güneyden esen sıcak rüzçarcu. ~ ~Akdeniz Bölgesi'ne denizden estiği için, sıcak ve nemli bir etki bırakır. Sam yeli; güneydoğu Anadolu'ya Suriye ve Irak çöllerinden esen güneydoğu yönlü, sıcaklığı ve buharlaşmayı artıran rüzgardır.

Akdeniz, Ege ve Mamıara bölgelerinde etkili olur. Denizden nemli havayı alarak yağış getirir. Kışınbaca zehifienmelerine ve ani kar erimelerine sebep olarak sellere yol açar.

18

YAMAÇ YAGISI (OROCRAFlKl

YUK5WM

YAGISI (KONVEK5IYONELI

CEPHESEL YAGIS (FRONTALI

~ ~ ~

Dağ yamacına yükselen hava kütlesinın varnaçta soğumasıyla oluşur. Dağlann kıyıya paralel uzandığı yerlerde yaygındır. En fazla Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde görülür.

~ ~ ~ ~

Isınan havanın soğumasıyla oluşur. Karasal iklim şartlarda görülür. En fazla iç Anadolu Bölgesi'nde ilkbaharda, Erzurum - Kars Bôlürnu'nde yazın görülür. Halk arasındaki ismi "Kırkikindi"dir.

~ ~ ~ ~

Sıcak ve soquk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında görülür. Matematik konumla ilgilidir. Türkiye'de en geniş alanda görülür. görülür.

En fazla Akdeniz ve Ege bölgelerinde

D) NEM ve YAGIS
NEM KAVRAMLARı

•••

Deniz kıyısında fazla, iç kesimlerde azdır. Yerden yükseldikçe azalır.

••• •••

••• Sıcaklık azaldıkça hava kütlesi küçülür ve nem taşıma kapasitesi " (maksimum nem) azalır. Bu da havanın doymasına (bağıınem % 1(0) ve daha sonra yağışın gerçekleşmesine sebep olur.

1 m3 havanın içinde bulunan nemin gram olarak ağırlığıdır.

MAKSIMUM NEM

•••

Bir hava kütlesinin taşıma kapasitesini

nem ifade eder.

•••

Sıcaklık arttıkça havanın nem taşıma kapasitesi artar. En fazla maksimum nem Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir.

•••

20

EN FAZlA

YAtıS

ALAN YERLER

•• •.•• Yıldız Dağları ••

Batı Karadeniz Menteşe vöresı Toroslar

•.•• Teke ve Taşelipatoları ••

Nur: Çevresine gore yuksek olan yerler daha fazla yağış alir.

s •
EN AZ YACI$ ALAN YERLER

*fo Iğdır Ovası •• •• Develi Ovası Karapınar Yöresi

*fo Malatya Ovası .,. .,. Tuzedi ve çevre:i Ergene 1200 mm daha yukarısı

Nur: Çevresine gore alçak olon yerler daha az yağış olir. 1101: Tiırkıye'nln en az yağış olan bolgesılç Anodolu~ur. Fakat en kurak olan bolge Guneydoğu Anadolu~ur. Bunun sebebı şıddetli buharlaşmanın yaşanmasıdır.

D 800

- 1200 mm arası

D 600 D 300

- 800 mm arası - 600 mm arası

Yazları serin, kışları ılık geçer. Nem fazla olduğu için sıcaklık farkı azdır. Yıllık sıcaklık ortalaması Bulutlanma Yağış rejimi düzenlidir. En fazla yağışı sonbaharda Yağış tipi yamaç yağışıdır. alır. yaklaşık 1S°C'dir. Yağış tipi konveksiyoneldir. Kışlar daha sOğuk ve uzun, yazlar kısa ve serindir. En fazla yağışı yazın alır. Erzurum-Kars Bölümü'nde görülür. ve sis en fazladır.

Bitki örtüsü yaz yağışlarına bağlı olarak oluşan çayırlardır.

AKDENIZ

lKUMI

~
~ ~ ~ ~ ~ Yaz mevsimi sıcak ve kurak, kış mevsimi ılık ve vaöışnoır. En fazla yağışı kışın, en az yağışı yazın alır. Yıllık yağış miktarı 700-2000 Bitki örtüsü makidir. cephe yağışı şeklinde görülür. mm. arasındadır.
tt('> iç Anadolu,

iç Batı Anadolu, Ergene ve DOğuAnadolu'da

görülür.
tt('> Kış mevsimi soğuk ve yağışlı, yaz mevsimi sıcak ve kuraktır. tt('> En yağışlı mevsimi ilkbahardır.

~

Doğal bitki örtüsü kısa boylu otlardan oluşan bozkırdır.

Yağışlar genellikle

YERU TOPRAKLAR

••

Ana kayanın bulunduqu yerde iklimin etkisiyle çözülmesi sonucunda oluşur.

Nemli bölge toprakları:
•• •• •• •• •• ••• •• •• Kahverengi orman toprağı Laterit Terra rossa Podzol Tundra (Ülkemizde voktur.)

Kurak Bölge topraklan:
Çemezyom Kahverengi ve kestane rengi step topraklar Çöl toprakları (Ülkemizde bulunrnaz.)

_Çoraklopıaklar _Kah~ll!ngiOrınanropraklan

TA$INMI$

TOPRAKLAR

_çernozyom(Kara)Topraklan _KahverenglveKe5taneRengilopraklar

••• •• ~ •••

Dış kuvvetlerin etkisiyle aşındınhp. taşırup biriktirilen topraklardır . Alüvyon (Akarsular tarafından oluşturulurlar.I Lös (Rüzgarlar tarafından oluşturulurlar.ı

Moren (Suzullar tarafından oluşturulurtar.r
': Bu toprak/arm ıklım hakkmda herhangı blt bı/gı vermez/er.

TURKiYE!DE NÜFUS ve YERLESME
~ Sınırları belirli bir alanda yaşayan insan sayısına nüfus denir,

Nüfus Artısı
~ DOğumların ölümlerden durumunda gerçekleşir, daha fazla olması

NUFU5

ARI'IS HızıNı

ARTıRAN

ETMENU;R

Doğumların

artması azalması

••• •••
iii/'>

Savaşlar Göçler Doğal afetler ve salgın hastalıklar Kentleşme ve sanayileşme Kadının çalışma hayatına girmesi Evlilik yaşının YÜkselmesi Aile planlaması Eğitim seviyesinin artması

Bebek ölümlerin

Ortalama yaşam süresinin artması Sağlık hizmetlerinin gelişmesi

••• ~ ••• ••• ~

Eğitim seviyesinin düşük olması Gelenek ve görenekler Din1 inanışlar Göçler

24

NÜFUS ARTISININ SONUCLARı

OWM5UZ

SONUÇLARI

~

lşçl ücretleri Vergi artar .

azalır.

•••

•• ~ ••

Mala ve hizmete talep artar. Askeri güç artar. Genç ve üretken nüfus artar .

•• •• •• ••• •• ••

Demografi (nüfusa bağlı) yatırımlar artar. Kalkınma hızı azalır . Çevre kirliliği artar . ithalat artar, ihracat azalır . Göç artar . iŞSiZlikartar .

NÜFUS ARTıŞ HIZI

NU~US ARTı 5 HIZI

CRA~ICI

•••

ilk nüfus sayımı 1927 yılında yapıldı. Bunun sebebi 2. Dünya savaşına bağlı olarak erkek nüfusun silah altına alınması ve işsizliktir.

<1'* 1935 --45 arası nüfus hızı azaldı.

<1'* 1945 -- 55 arası nüfus artış hızının
artmasının sebebi savaşın sona ermesi ve iş imkanlarının artmasıdır.
o.oz

1---------

--i

<1'* 1960 --65 arası Avrupa'ya işçi göçünden
dolayı nüfus artış hızıazalmıştır. 1985'den sonra nüfus artış hızı sürekli azalmıştır. Bunun sebebi sanayileşme, kentleşme. aile planlaması ve kadının çalışma hayatına girmesidir.

0,01

-----.·-----+-·----·-+-----+----·----1:------+-----+-------,------·---+---------+------+--------+'-------+-----+--------t-1

NÜFUS YOGUNLUGU

A.N.Y.
1tU

F. .Y. : ---=.'-'='-'--N

13 648 273 20947188

16,8

25,7
43,7

••

""
""
~ ••

""

35605116 62 86S 514 67803927 70586256

1927 - 2000 yılları arasında nüfusun artması AN.Y'nin artmasını sağladı.

" ee "

En fazla fizyolojik nüfus YOğunluğu Marmara, en az iç Anadolu ve Güney DOğu Anadolu bölgelerindedir. Türkiye'de fizyolojik nüfus yoğunluğunun aritmetik nüfus yoğunluğundan fazla olması yüz ölçüme göre tarım alanlarının' dar olmasıyla ilgilidir.

T.N.Y.:

En fazla AN.Y Mamnara Bölgesi'nde, En az A.N.Y Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir

.

Çiftçi :ÇiftÇV1 km' TanmAlanı Tanm alanı

••

••

Tarım alanlarının dar ve parçalı Olduğu dağlık ve engebeli alanlarda tarımsal nüfus YOğunluğu fazladır . En fazla Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. En az iç Anadolu Bölgesi'ndedir.

•• ••

NÜFUSUN

DAGILISINI

ETKiLEYEN FAKTÖRLER

-t'> Yer şekilleri: Dağlık ve engebeli olan yerler seyrek nüfuslanır.
Yıldiz Dağları, Menteşe Yöresi, Teke ve Taşeli platoları. Çanakkale, Doğa Anadolu Böıgesi engebeli olduğu için az nüfusludur.
Kırklareli •. Istanbul
.lo

-t'> iklim: iklimin ılıman olduğu yerler çok nüfuslanır. -t'> Su Imkanları: Türkiye yarı kurak bir iklime sahip olduğu için
temiz su kaynaklarının çevresi çok nüfuslanır.

Edirne" 306.4$2

333256 336.942
Teklrdag ••. 728.395

aamn .•.
Kocaeli •. Zonguldak .•. 18~,131 Kastamonu .•. samsun e

394,644

'170.772
Canakkale'" 476.128 474.791 Balıkesir. t,118,313 1.130.276 Manisa Y

12.573.836 1,437.926 615.8~ 619 1 12.697.164 1,490.358 . ;)1 Yalova. Sakarya... DüzeeA
181-758 197.4'12 ~~;~6 2.507.963 835.222 851.292 ~~~:~~~ Bolu""

185.368 300.366 Sinop it" Karabük'" 3ôO.424 198.412 218.463 200.791
216.248~~~.~1~t' 176.093 Ankara. 4,466.756

~;c;~7" ::~~
193.169

;~~~a'"
545.444 222.735 Nevşehir...

~~~~~;~ Ordu. Giresun.•. Trabzon.•. 715409 417.505 740,569 1!.278 421.766 Amasya y TOk:ı 748.982
328.614 323.675 620.722 617.158 Sivas Gümüşhane. ~~~::~

Artvin T Ardahan" Rize. 168.092 112.721 316.252166.584 112.242 319.410 Entınırn'" Kars'"

~~.:rt.
75.675

784,941

ESkişehir.
724.849 741.739

BE$ERl FAKTöRLER ızmir...

Kütahya" 583.910
565.884

4.548,939

Kınkkale" ~~.;~
'

Yozgat...
492.127 484.206

T

Erzincan 213,538

Y

774,967

~;iı~i~"
1.1&t386
~:~~~~:

~;~:~~

Muş"
••. Bıngöl,., 251.552 405.509 84.022

312,205 312.128 ıgdlf. Agn. 181.866 530.879 184.025 532.180
Van ••• 979.671

210.645 Tunceli
~2~:~'" Elazı§ .86.449

1.319.920

Afyon"
~~;:;~

~

Sanayı:

Sanayileşmiş yerler çok nüfuslanır. izmir, Manisa,istanbuI, izmit, Bursa,Ankara, Eskişehir Adana, Mersin, iskenderun, Karabük, Ereğli, Gaziantep, Kayseri sanayileşmiş kentlere örnek gösterilebilir.

'3.739,353 1.316.750
:P95.978

~~~

~i

~y~;~~
1.029,298

404,309 ~tjl.~ 326.897

256.091
Diyarbakır... ~::~:~~: :;~;; 485.616

1.004.369

:::,1;7~ 965.500

:;~:i5·

334.111

Burdur'"

~~%a:a2

Aksaray.•. ~~~:~~~
NIOde.4. ~~::~;

733.789~;

:~~~

~;;:!:i
Antalya.
~:~~~:~;

1,969.368 ::~: Karaman... 226.049
230,145 Mersin.

Adıyaman... ~~:~~ Gaziantep .••

ı..

~7~8
299,819

917.836 ıspartaT

Tarım: Verimli
~

kıyı ovaları çok nüfuslanır.

Muı'lla.4 766.156
791.424

:6;:~~

Adana •. Osmanıye. 2.006.650452.880
2.026.319 464.704

1560023
1:612.223

Sanıtum... 1,52:-1:.099
1.574.224

~4a5~i:t !;~.~~t
750.697

Hakkari. 246.469 258,590

429.287

Maden: Maden yatakları çevresi çok nüfuslanır. Zonguldak, Batman, Elazığ ve Soma gibi kentler örnek gösterilebilir.

1.585.938
1.602.908

'Hatay..
'1.38$.224 10413.287

Kl!is. 118.457
120.991

Ulasım: ~

Ulaşımın geliştiği kavşak noktaları ve hinterlandı geniş limanlar çevresi çok nüfuslanır.

ttt

.•. Nüfusuartan .., Nüfusuazaıan

Turızm: Yıl boyunca

turist çeken bölgeler çok nüfuslanır. Antalya, Alanya, Nevşehir, Muğla gibi kentlerde turizm gelişmiştir.

NÜFUSUN YAPıSı

A) YAS ve CiNSiYET ~URUMU
1927 NUFUS PlRAMIDI 2010 NUFUS PlRAMIDI NUFUSUN
'tiIşGruplan

YAŞ CRUPLARlNA

CÖRE DACIUŞI

=Ertıel<
=Kadın

....
1>+ 7H9 7IH4 6H9

1 = Erkek

j ::::Kadın _ _ _ 0-14yaş lS-64yaş 6S+yaş

sc.••

,," .,..,
ss-ss

SB9

....
3'.
L>~

,.L<

Nüfus artış hızı fazladır. Doğum oranı yüksektir. Bebek ölümü fazladır. Gelişmemiş bir ülkedir. Tarım ülkesidir. Sanayi ve hizmet sektörü gelişmemiştir. Eğitim ve sağlık hizmetleri gelişmemiştir. Kağıt ve elektrik tüketimi azdır. •
J

*t'" Nüfus artış hızı azalmaktadır.
•• Aile planlaması yapılır.

o - 14 yaş arası genç

ve bağımlı nüfus nüfus

*t'" Nüfus artışı hala fazladır. *t'" Ortalama yaşam süresi
artmaktadır.

15 - 64 yaş arası olgun ve aktif olabilecek 65+ yaşlı ve bağımlı nüfus

*t'" Gelişmekte olan bir
gelişme gösterir.

ülkedir.

*t'" Tüm veriler olumlu yönde
- . Turkıye'de kadın erkek nufusu dengededır Çocuk ve genç mifusta erkek fazla ıken yaşlı nufusta kadın fazladır Kadınlann ortalama yaşam sure" erkeklerden fazlad"

o

NÜFUSUN YAPıSı B) EGiTiM DURUMU
OKURYAZAR NUFUSUN MEZUNIYET DURUMU CINSIYETE CORE OKURYAZAR DURUMU •
(%)

ilkokul Ortaokul lise

(milyon kişi) • 30252015105• Kadın Erkek

10080604020•

Üniversite ve yüksek okul

02000 Eğitim Yılı 1927 1935 1960 1980 2000

/'
TURKIYE'DE EGITIM

~ ~ ~ ~ ~ ~

Okuma yazma oranı yüksektir ve artmaktadır. Erkeklerin okuma yazma oranı kadınlardan yüksektir. Batıdan doğuya dOğru gittikçe okuma yazma oranı azalır. En çok ilkokul mezunu vardır. Okullaşma oranı yüksektir. Okuma yazma oranının en yüksek Olduğu bölge Marmara Bölgesi'dir.

NÜFUSUN YAPıSı C) CALISAN NÜFUSUN SEKTÖREL DAGILIMI
CINSIYETE GORE SEKIOREL DACIUM

(DiE2003)

%44,8

Aktif olmayan

AKTIF NUFUSUN

CINSIYETE DAtıUMI

~ •••

Gelişmişlik düzeyi hakkında en fazla bilgiyi çalışan nüfusun sektörel dağılımı verir . Hizmet sektöründeki istihdam ne kadar artarsa gelişmişlik düzeyi de o kadar artar.
(DiE2003)

~ ••• Aktif nüfus içinde erkek nüfus daha fazladır . ••• ••• Türkiye'de tarımda çalışan nüfus oranının azalması, makineleşmenin hizmet sektöründeki istihdamın artmasından kaynaklanır . artması, sanayi ve

1927 ve 2000 yılları arasında aktif nüfus oranı azalırken bağımlı nüfus oranı artmıştır. Bunun sebebi; öğrenci sayısının artması, öğrenim. süresinin uzaması, emekli sayısının artması, ortalama yaşam süresinin uzaması ve nüfus artış hızının kalkınma hızından fazla olmasıdır.

NÜFUSUN YAPıSı D) NÜFUSUN KıRSAL KENTSEL DURUMU
%
70- --i 60-

-Kentsel

nüfus

_

Kırsal nüfus

80- - - - - - - - - - - - - - - -- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -i

--I

i

50- --I 40- 30- -2010
i

TURKivE'DE KIR ve KENT VERLESMELERININ ÖZELLiKLERi

•• ••

Kırsaldan kentlere dOğru yapılan göçlerden oranı artmıştır .

dolayı kırsalda yaşayan nüfus oranı azalırken kentlerde yaşayan nüfus sebebi yer şekillerinin dağlık ve engebeli olmasıdır.

En fazla kırsal nüfus Karadeniz Bölgesi'ndedir.Bunun

*i'" Türkiye'de toplam nüfusun % 65'i kentlerde % 35'i kırsal kesimde yaşamaktadır. *i'" Türkiye'deki kentsel nüfusun bölgelere göre dağılımında dafarklılıklar görülür. iş olanaklarının fazla olduğu böıçeterımızoe göçler nedeniyle kentsel nüfus oldukça fazladır. *i'" Kentsel nüfus oranı en fazla olan bölgemiz Marmara Bölgesi'dir. iş olanaklarının sınırlı olduğu, sanayileşmemiş
bölgelerimiz ise göç verdiklerinden kentsel nüfus oranları düşüktür.

NÜFUS HAREKETLERi
KAUcllÇ COC:LER

~
.,. .,. Belirli süreliğine yapılan göçlerdir . Mevsimlik göç alan yerıerde yıl içindeki aritmetik nüfus yoğunluğu çok fazla değişir.

Sebepleri
.,. ~ DOğal Faktörler: Kuraklik, erozyon, doğal afetler, yer şekilleri ve iklim. Ekonomik Faktörler: işsizlik, tarım alanlarının miras yoluyla bölünmesi, tarımda makineleşme. Sosyal Faktörler: Terör, töre, kan davası, kız kaçırma, eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanma isteği, şehrin çekiciliği.

Tanm I(ln
.,. Pamuk tcplamak için ŞUfa ve Adanaya, kayısı toplamak için Malatya'ya, çay toplamak için Rize'Ye, fındık toplamak için Ordu ve Giresun'a, yapılan göçlerdir.

.,.

SOnuçlan
.,. Cecekcnrtulaşrna.sanavl tesislerinin kent içinde kalması, altyapı sorunları, sosyal sorunlar, nüfusun yurt içine dengesiz dağılması, devlet yatırımlarının dengesiz dağılması, lşsizllk. eğitim ve sağlık hizmetlerinin aksarnası.

'ii.

Hayvancılık ıçın
.,. .,. Yaylalara yapılan göçlerdir.

Turızm için
Antalya, Alanya, Muğla, Nevşehire yapılan göçlerdir.

ilirsal Kesimden GÖ(ÜÖnlemekI(ln;
~ Sulamayı artırma, hayvancllığı destekleme, tarım ve hayvancıllğa dayanan sanayiyi kırsal kesime kavoırrna eğitim ve sağlık hizmetlerinin artırılması gerekir.

~....-,..,~

ÖğrenCi göçlerı inşaat 1$(isl gÖ(lerı

----~ ;~l.• :--'I~~~ '.~--

.,. .,. .,. ~

1930: Yunanistan ile nüfus mübadelesi (siyasi göç) 1939: Hatay'ın anavatana katılması (siyasi göç) 1960: Avrupa'ya işçi göçü (ekonomik göç) 1989: Bulgaristan'dan yapılan göç

Beyin Göçü
.,. Yetişmiş elemanların daha fazla para kazanmak ve daha iyi eğitim almak için yaptığı göçlerdir.

YERLESME

TOPW

YERLEŞME

Yerşekillerinin dağlık ve engebeli, yağışın ve su imkanlarının fazla Olduğu yerlerde görülür. •• Dağınık yerleşmeler en fazla Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde görülür.

•• •• •• ~

Yer şekillerinin sade ve su imkanlarının kısıtlı olduğu karasal yerlerde daha fazla görülür . iç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri en fazla görüldüğü yerlerdir. Her bölgede görülür. Orta Karadeniz Bölümü'nde düz ve geniş tarım alanları olduğu için toplu yerleşmeler görülür.

o

-t-t-t-

Çamur ve saman karışımından oluşur. lkllrrun yarı kurak olduğu ve bitki örtüsünün bozkır olduğu yerlerde görüıür. En fazla iç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da görülür.

-t-

Orman örtüsünün fazla olduğu yerlerde görülür.

En yaygın Karadeniz BölgesI'ndedir.

-t-t-

Karstik malzemenin yaygın olduğu yerlerde daha fazla görüıür En fazla Akdeniz, Ege ve DOğu Anadolu bölçeıerlnce görülür.

-t••

Volkanik malzemelerin yaygın olduğu yerlerde görüıür. Kolayaşınan bir malzemedir.

••• Nevşehir ve çevresinde en fazla görülür .

••• Depreme dayanıklıdır.

-t-

Turistik önem taşır.

YERLESME

J KÖY ALTı
-r Köyden
~ Nüfusları azdır.

YERLEŞMELERi

küçük yerleşmelerdir.

-r Dağınık
görülür. En önemli ve en yaygın köy altı yerleşme tipidir. ~

yerleşmeler

sıklıkla

Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanır. merkezlerine uzaktır.

-r Kent

-r -r
Akdeniz Bölgesi'nde vavıaıaroa görülen çadır yerıeşmeleridir.

DOğu Anadolu Bölgesi'nde hayvancılık yapılan yerlerdir.

Yerleşmenin içinde, hayvan barınakları ve çoban evleri bulunur.

-r -r

Tarım ve hayvancılığın yapıldığı verterdir. ;:..- '-,-, . DOğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygındır.
-,
~-

:~~- ~.'
J-'"
4 -"

J-_
_,,,

i

Hayvancılık yapılır.
.:.t" ••

- _~~. i .~ ,< , le. _,O ~

SAL YÖNTEM~ER
-to
Birim alandan elde edilen üretim veriminin yüksek olmasını amaçlar. •• •• iklime bağımlılık fazladır. Tarımsal üretimi dalgalanma gösterir . Yağışın az Olduğu yerlerde nadas tarımı yapılır.

••• iklime bağlımlııık azdır. ••• Üretimde dalgalanma azdır. Sulama, gübreleme, tohum ıslahı, zirai mücadele (ilaçlama) ve çiftçinin eğitimi yaygındır. ••

••• Nadas en fazla iç Anadolu'dadır. •• Tarım alanları genişletilerek üretim artışı sağlanır.

••• ilkel tarım en fazla Karadeniz, Doğu Anadolu ve iç Anadolu'da yapılır.

DESTEKLEME AUMLARllTABAN

FIYAT UYCULAMASI)

BIR YERDE SULAMANIN ARTMA51Y1A CE~EKLE$EN

UNSURLAR

Devletin bazı tarım ürünlerine

alma garantisi vermesidir.

••• ••• ~ ••• ••• ••• ~

iklime bağımlılık azalır. Nadas oranı azalır. Üretimdeki dalgalanma azaıır.'r~!i=a;;:'~~JirJl Göç azalır. ~ Sanayi bitkileri üretimi artar. Sebze üretimi artar. Yağlı bitkiler üretimi artar. (Mısır, soya fasulyesi, ayçiçeği)

Genel Amaçlan;
Çiftçinin ürettiği ürünün elde kalmasını engellemek. Ani fiyat artış ve azalışlarından üreticinin etkilenmesini engellemek.

ve tüketicinin

Aynı ürünün tüm yurtta benzer fiyat la satılmasını sağlamak ihracata yönelik tarım ürünlerini desteklemek. Temel tüketim maddelerinin üretimindeki dalçalanmavı engellemek.

o

TARIM ÜRÜNLE
auCOAY • ARPA • CAVDAR • YULAF

.,. .,.

ilkbaharda yağış ya da sulama, yazın kuraklık ister. En fazla iç Anadolu'da yetişir.

.,. ••• .,. ••• ••• •••

Bol su ve sıcaklık ister . DOğal üretim alanı en dar olan tahucır. Sağlık şartlarından dolayı üretimi devlet kontrolü ile sınırlandırılmıştır . Üretiminde el emeğine duyulan ihtiyaç fazladır . Üretim alanları akarsuların dağılışı ile paralellik gösterir . En fazla üretildiği yerler; Ergene Bölümü, Samsun, Kastamonu (Tosya) ve Çorum rosmancık Bayat)'dur. Üretimi tüketimi ithal edilir . karşılamaz bu yüzden

••• Üretim alanları geniştir. .,. Karadeniz kıyı şeridinde üretilmez. ••• Havanın soğuk olduğu yerlerde buğdayın yerini arpa alır. .,. Ege ve Akdeniz bölgelerinin kıyı şeridinde üretiminin az olması çiftçinin ürün tercihiyle Ilgilidir

•••

••• DOğal yetişme alanı Karadeniz Bölgesi'dir . .,. .,. Sulamayla her yerde yetişir . Yağ üretiminde kullanılır . ham madde olarak

••• En fazla Akdeniz Bölgesi'nde yetiştirilir.

~

Nohut, fasulye, yeşil mercimek en çok iç Anadolu Bölgesi'nde yetişir. Kırmızı mercimek ise; • Kurakllğa en dayanıklı tarım ürünüdür. ""'~.;U~ • En fazla GüneYdoğu Anadolu'da üretilir. • Sulamayla birlikte dOğal üretim alanı daralmıştır. • ihraç edilir.

~ ~ ~

Kış ıllmanllğı ve güneşli gün ister. En fazla Akdeniz Bölgesi'nde yapılır. Kış Ilıkllğı olmasına rağmen güneşli gün az olduğu için Karadeniz'de yaygın değildir.

==::::.=t=;z:t::-

Seralara zarar veren unsurlar;
Kış sıcaklığının ani bir şekilde düşmesi Seller

~ •• ~

Güneşli gün sayısının fazla olmasını ve sulama ister . En fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilir.

iç Anadolu'da sulama azıığından dolay üretimi azdır .

••• Karadeniz'de güneşli gün sayısı az olduğu için üretimi azdır.

39

TARIM"ÜRÜNtERi Fl SANAVi BiTKiL'E'Ri
~
.,. DOğal üretim alanı geniştir. Sulanabilen karasal alanlarda üretimi fazladır, .,. .,. .,. .,. .,. Karadeniz kıyı şeridinde yağış fazla olduğu için üretimi azdır. Akdeniz ve Ege kıyı şeridinde çiftçinin ürün tercihinden dolayı üretimi yoktur. Fabrikaların çevresine üretim izni verilir. En fazla iç Anadolu'da Tek üretilmediği Anadolu'cur. üretilir . Mikroklima alanında üretilir. Üretim alanı en dardır. Rize ve çevresinde % 100'ü üretilir . Nem isteği fazladır . Kış Ilımanlığı ister . Toplanırken el emeğine duyulan ihtiyaç fazladır .

bölge ounevcoöu

.,. ~ Güneşli gün sayısının fazla olmasını ve surama ister. En fazla Ergene Bölümü'nde üretilir. Karadeniz kıyı şeridinde üretimi azdır. Yağ sanayisine ham madde oluşturur. •••

Doğal üretim alanı geniştir. Kaliteli üretimin devamı için üretim alanları devlet tarafından sınırlandırılmıştır . Üretilmediği tek bölge iç Anadolu Bölgesi'dir. ihraç edilir. En fazla Ege Bölgesi'nde üretilir. lzmlr, Manisa, Samsun, Tokat, Bitlis ve Malatya en çok üretildiği yerlerdir

TARIM ÜRÜNLE F) SANAYi BiTKiLERi
~
-t'o Yağlı -t'o -t'o
bir bitkidir. Doğal üretim alanı Karadeniz Bölgesi'dir. Sulanabilen alanlarda üretilir. Yağ üretiminde yetişir. kullanılır . En fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilir. ılıman iklimierde yetişir.

.,.. Hafif bünyeli, kumlu topraklarda

En fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilir.

.,.. .,..

ilkbahar ılımanlığı ve yaz kuraklığı ister. Sulamayla yetişir. En fazla Güneydoğu Anadolu'da üretilir. Üretimde ikinci Ege, üçüncü Akdeniz Bölgesi'dir Pamuklu dokuma endüstrisinin ham maddeye yakın kurulma zorunluluğu yoktur.

-t'o
.,.. .,..

Doğal üretim alanı qenlştlr, En fazla Ege Bölgesi'nde Afyon'da üretilir. Üretimi devlet kontrolü sınırlandırılmıştır. ihraç edilir. ilaç yapımında kullanılır. ile

Keten
.,.. Tekstil sanayisinde kullanılır.

-t'o -t'o -t'o -t'o -t'o 41

En fazla Kocaeli - Sakarya'da üretilir.

KeRe"r
iıaç yapımında kullanılır. DOğal üretim alanı geniştir. En fazla Batı Karadeniz'de üretilir. Üretiminde devlet kontrolü vardır.

TARIM ÜRÜNLERi C) MEYVELER
••• ••• ••• ••• 50ğuğa en dayanıklı meyvelerdendir. En geniş üretim alanına sahiptir. En fazla iç Anadolu Bölgesinde yetiştirilır. ihraç edilir. ••• Mikroklima alanlarında üretilir. ••• Üretim alanı en dardır . .,.. .,.. .,.. Kış ılımanlığı ister ve Karadeniz iklim sahasında üretilir. % 80'i Karadeniz Ordu ve Giresun'da, % zos Adapazarı'nda üretilir. Üretiminde ve ihracatında dünya birincisiyiz.

.,..
.,.. 50ğuğa karşı dayanıklıdır. En fazla Ege Bölgesi'nde Üretim alanı en geniştir. Karadeniz kıyı şeridinde güneşlenme az olduğu için üretimi ekonomik değildir üretilir. Kuru üzüm ihracatında dünya birincisiyiz.

ithal edilir. Kış Ilımanlığı ister. En fazla Ege, ikinci Güney Marmara, üçüncü Akdeniz söıoesrnoe üretilir. Akdeniz Bölgesi'nde çiftçinin ürün tercihinden dolayı üretimi azdır. .,.. Yağ fabrikalarına ham madde oluşturur.

#('>

Kış Ilımanlığı ister . Karadeniz dahil tüm kıyışeridinde üretilir. En fazla Ege Bölgesi'nde üretilir. .,.. Kış Ilımanlığı ister . .,.. •• En fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilir.

.,..
#('>

50ğuğa dayanıklıdır. Doğal üretim alanı geniştir. En fazla Malatya'da üretilir. ihracatında dünya blrinclslvlz.

.,..

Kuru incir ihracatında dünya blrlndslvlz.

Güney Marmara Bölümü'nde üretilmez. Bunun sebebi kışlann soğuk geçmesidir . .,.. ihraç ederiz. ••• Turunçgilin % 2'si Rize'de üretilir.

BAZI TARIM ÜRÜN ERiNi TÜRKi ElDEKi COGRAFi DAGILIMI
BUğday

BAZI TARIM ÜRÜN ERiNi . Ki COCRAFi DACILIMI

G

MERA HAYVANCIUCI

BESIlAMIRI HAYVANClUCI

.,.

Yazyağışının balalduğu yerlerde gür çayırların varlığına bağlı olarak gelişir. ilkel bir yöntemdir. Et ve süt üretimi yağışlarla dOğru orantılıdır . Et ve süt üretimi dalgalanma gösterir .

.,.. iklimden bağımsız olarak y;'a~p:ııı~r.""~~~~~~~~~~ .,.. Üretimde dalgalanma yaşanmaz. .,.. Birim hayvandan elde edilen üretim . fazladır.

lif'>

.,..

.,..

.,..

45

HAYVANCıLıK
BUYUKBA$ HAYVANLAR KUMES HAYVANLARı

TÜRLERi
IPEK BOCEKÇlutı

••

Mera hayvancıliğı olarak gelişen büyükbaş hayvancılık en fazla Erzurum - Kars ve DOğu Karadeniz bölümlerinde görülür. Besi hayvancılığı olarak gelişen büyükbaş hayvancılık en fazla tüketici nüfusun fazla olduğu Marmara Bölgesi'nde qelişrniştir. Canlı büyükbaş hayvan ithal ederiz.

•• •• •• ••

Üretim iklimden etkilenmez, çevrelerinde gelişir.

şehir

•• ••• ••• •••

Üretim iklimden etkilenir. Dut yaprağıyla beslenir. En fazla Bursa ve çevresinde yapılır. Suni ipek üretiminden azalmıştır . dolayı üretimi

En fazla Marmara Bölgesi'nde görülür Tüketici nüfusa yakın şehir çevrelerinde gelişir. ihraç edilir.

••

••

•••

Karadeniz'de balığın çok olması; sularının soğuk olması, oksllenin fazla olması, planktonun çok olması ile ilgilidir. Türkiye'nın üç tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen balıkçılığın gelişmemesi; ",' açık deniz balıkçılığının yapılmaması, ı: kıyı balıkçılığının yapılması, teknoloji eksikliği, sOğuk hava deposu eksikliği, tüketim aZlığl ile ııgilidir.

KUçUKBA$

HAYVANLAR

••• •• Bozkır örtüsünün yaygın olduğu yerlerde küçükbaş hayvancılık daha fazla gelişmiştir. Konya BölümÜ'nde koyun, Akdeniz Bölgesi'nde kıl keçisi ve Yukarı Sakarya Bölümü'nde tiftik keçisi üretimi yaygındır. ••• ••

Bitki örtüsünün çeşitli, havanın temiz olduğu yerlerde gelişir . Menteşe Yöresi dünya çam balı üretiminde birinci sırada yer alır. DOğu Karadeniz, Erzurum - Kars, Sivas ve Hakkari arıeılığın geliştiği diğer yerlerdir. Tarım alanlarının dar ve parçalı olduğu yerlerde gelişme göstermiştir.

••

ORMANLARıN

coGRAFI

DACIUS

HARITASı

•••• Yağış miktarıyla ormanıarın dağılışı doğru orantılıdır . •••• Karadeniz bölgesinde ormanlar deniz seviyesinden başlar. Bunun sebebi yağış rejiminin düzenlı olmasıdır . •••• Ormanıara zarar veren unsurlar: Yangınlar, kaçak kesim, tarla açma, keçi otlatma olarak sıralanabilir.

R Ile EN Ilıi KAYNAKLA

ttı'"

Maden, yer kabuğunda bulunan ekonomik değeri yüksek minerallere denir.

Mllıtarlarına Göre Madenierimiz:

ttı'" ttı'" ttı'"

Rezervi fazla olanlar; bor, mermer, krom ve tuzdur. Rezervi veten olanlar; manganez, kükürt, bakır, linyit, kurşun-çinkodur.
;;'Çrriaı C<ta_
;! T~

Ji

kömürü.

Rezervi az olanlar; petrol, doğal gaz, taş fosfat ve valframdır.

Bir Iadenin isletllleye KO$ullar $unlardır:

AçılabIImesi için Gereklı

ttı'" ttı'"

Rezervi yeterli olmalıdır. Tenör oranı yüksek olmalıdır.

-t"> Pazarlama ve ulaşım yeterli olmalıdır. -t"> Gerekli teknoloji, sermaye ve yetişmiş
eleman vb. fazla olmalıdır.

ttı'"

Enerji kaynağı ekonomik olmalıdır.

li
linyit
Kö~~rfi

p,"+t/
Mermer Kç~~on Fosfat Krom

~

DoğalGaz

Rafinerisi

Petrol

L--

*
Bor

~, i::::
Demir "".

Tuz

.

(L~ 4"
Altın Boksit

..t:.v~

MADENLER

~ ~

Elektronik sanayisine ham madde oluşturur.

~~s~es~~
,~ ~ ~ Demir - çelik fabıikalarına ham madder.~~~'-""~-""'; oluşturur. Sivas (DivriğD, Malatya (Hekimhan, Hasançeebü, Balıkesir (Eymin çıkanldığı verterdir. ••• En fazla DOğu Anadolu Bölgesi'nde çıkartılır. ••• ihraç edilir. ••• Demir - çelik fabrikalarının ham maddesi' . demir, enerji kaynağı taş kömürüdür. Demir· çelık Fabrikalan: ~ Karabük - Ereğli D.Ç. taş kömürüne yakınlı faktörüne bağlı olarak kurulmuştur . ••• Sivas D.Ç. ham maddeye yakınlık faktörüne bağlı olarak kurulmuştur. ••• Kırıkkale D.Ç. ulaşım ve silah fabrikaları faktörüne bağlı olarak kurulmuştur. ~

~ ~ ~

Paslanmaz çelik yapımında kullanılır. Fethiye, Köyceğiz ve Elazığ (Gulemarn'oa çıkartılır. En fazla Doğu Anadolu Bölgesi'nde çıkarılır. ihraç edilir. Antalya ve Elazığ (Guleman) ferro krom fabrikaları ham maddeye yakın olarak kurulmuşlardır .

Artvin (Murgull, Kastamonu (Küre), Elazığ (Maden), Diyarbakır (Erganj)'da çıkartılır. En fazla Karadeniz Bölgesi'nde çıkarılır.

~

ihraç edilir. Bakır fabrikaları: Samsun Bakır fabrikası ham maddeye yakın olarak kurulmayan tek bakır fabrikasıdır. Murgul ve Maden bakır fabrikaları ham maddeye yakın olarak kurulmuştur.

-r -r

~ , •••

GÜbre fabrikalarında olarak kullanılır.

ham madde

Elektronik sanayide kullanılır. Bursa (Uludağ)'da çıkartılır. Üretim tükemi ithal edilir. karşılamadığı için

iskenderun ve izmir D.Ç. fabıikalannın kurulum faktörü enerji temin kolaylığı ve ihracat şartlandır.

Mardin (Mazidağı), Adıyaman rsesru. Oölbaşn'oa çıkartılır. Samsun, Kütahya, Karabük, Mersin, ıZmit, Elazığ, Mardin, Balıkesir gibi illerde gubre fabrikaları vardır.

•••

ithal edilir.

ENERJi KAYNAKLARI
TÜKENEBiLiR
.,. .,. .,. .,.
.,.

ENERJi KAYNAKLARI
.,. Kırklareli (Hamitabat), Mardin (Çarnurlul. Düzce (Akçakocarda çıkartılır. Üretim ihtiyacı karşılamadığı için ithal edilir . DOğal gaz çevrim santralleri;

Demir - Çelik fabrikalarında enerji kaynağı olarak kullanılır. % 100'ü Zonguldak'ta çıkartılır. Üretimi yetersizdir ve ithal edilir. Çatalağzı Termik Santrali taş kömürü ile çalışan tek termik santraldir.
i. Zamanda oluşan bir enerji kaynağıdır.

Bu yüzden çıkartım alanı dardır.

<\~~ ~ .. ~
~
-~

~~~~ ~"a~
~

.

~

~~ ~ ~

.,.

3. Zamanda oluşmuş bir enerji kaynağıdır. Çıkartım alanı en geniş enerji kaynağıdır. En fazla Ege Bölgesi'nde çıkartılır. Manisa tsornaı. Muğla tvataöanı. Kütahya (Tunçbilek, Değirmisaz, Tavşanlı, sevıtörnerı. Afşin - Elbistan, Çanakkale (Çan), Amasya (Çeltek), Ankara (Çayırhan) önemli linyit yataklarıdır.

Petrol rafineleri:
.,. .,. .,. izmit (Tüpraş) .,. izmir (Aliağa) Mersin (Ataş) .,. Batman (Batman) Kırıkkale (Orta Anadolu)
i

.,.

Termik santrallerde olarak kullanılır.

ham madde

ENERJi KAYNAKLARI
TÜKENMEYEN ENERJi KAYNAKLARI

~ ~ ~ ~

Güneşli gün sayısının fazla olduğu yerlerde görülür. En fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilir. Potansiyel en fazla Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Ülkemizde son yıllardagelişme gösterrniştr

~

Sürekli rüzgardan olan Batı rüzgarlarına açık kıyılarda potansiyel yüksektir. izmir.(Alaçatl), Manisa, Aydın rDidim), Çanakkale, Muğla (Milas), Hatay rüzgar enerjisinden faydalanılan yerlere örnek gösterilebilir Üretim iklim şartlarındaki değişimlerden etkilenir.

~

••• Üretim iklim şartlarındaki değişimlerden etkilenir.

~

HIDROELEK'IRIK IAKARSU cucuı

JEOTERMAL !SıCAK su cuaiı

••• Yatak eğimi fazla olan akarsularda potansiyel yüksektir. ~ En fazla üretim DOğu Anadolu Bölgesi'nde, en az üretim ise Marmara Bölqeslndedlr. Üretim iklim şartlarındaki değişimlerden etkilenir. Bu da üretimde yıllar arasında dalgalanmalara sebep olur.

~ ~ ~ ~

Fay hatlarının yaygın olduğu yerlerde potansiyel yüksektir. Jeolojik yapının kırıklı olrnasıvla ilgilidir. Üretim iklimden etkilenmez. Denizli (Sarayköy), Aydın (Germencik), lzrnlr (Salçova), Afyon (Sandıklı)'da jeotermal enerjiyle elektrik üretilir.

~

SANAYi
SANAYi TESisLlERiNiN KURUllMASı iCiN GEREKLi 'ARTLlAR
_:J.liıl;,i:,'.I;I~
~ Sanayi tesisleri genellikle ham madde ihtiyacının karşılanabildiği alanlarda kurulur. Ham maddeye yakın olarak kurulan sanayi tesislerinde üretim maliyetleri düşüktür. Genellikle tarım ürünlerine dayalı sanayi kuruluşları ham maddeye yakın yerlere kurulur. ~ ~ ~ Sanayileşme için gerekli şart enerji teminidir Özellikle elektrik enerjisi, sanayinin lokomotifidir Enerji olmadan sanayi düşünülemez. Fakat sanayi tesislerinin eneıji kaynağına yakın olma zorunluluğu yoktur Marmara Bölgesi sanayileşmeden dolayı, enerji tüketiminin en fazla olduğu bölgedir.

~

~

~

iS GUCU

~Sanayi tesislerinin büyümesi, I(ıı\"~ıt teknolojinin gelişmesi, makine ve ,';' donanımların kurulması ve ~ kullanılması nitelikli iş gücüne bağlıdır: ~ Türkiye'de iş gücü sorunu oımamasına\, rağmen nitelikli iş gücü sorunu vardır. ~ "

~t , ~~
••.• -<
• .\

ı

,:ı
1/1
ULAŞıM· PAZAR

;

•• ~

Sanayinin her aşaması için öncelikle sermayenin olması gerekir. Krediler, devlet destekleri veya özel sermaye ile tesisler kurulur. En fazla sermaye birikimi Marmara Bölgesi'nde, en az ise Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir

•• Sanayinin kurulması ve büyütülmesi için ulaşımın kolayolması ve üretilen malın pazarıanabilmesi gerekir. ~ Ulaşımın en fazla geliştiği bölge Marmara iken, en az geliştiği bölge DOğu Anacolurıur.

TURKivEIDE ENDUST i KOLLARı
BESiN (GIDA) SANAVisi
ET URUNLERi ENDU5IRISI

-t"> Büyük şehirler çevresinde ve Doğu
Şeker pancan, bekletilmeden işlenmesi gerektiği için, birçok ilimizde şeker fabrikası kurulmuştur. En çok şeker fabıikası iç Anadolu Bölgesi'nde bulunur. Şeker fabrikasının olmadığı tek bölge Güneydoğu Anadolu'dur. Anadolu'daki bulunur. illerin birçoğunda ~ Sebze ve meyve tarımının yoğun olduğu, Akdeniz ve Ege bölqeiertnln kıyı kesimleri ile Güney Marmara'da yoğunlaşmıştır.

-t"> Adana, Antalya, Bursa ve izmir önemli
konserve üretim merkezleridir.

-t"> Peynir, yoğurt, terevaöı.
pastörize süt vb. ürünlerin elde edildiği sanayi kuruluşları, özellikle pazarlamanın kolayolmasından dolayı şehirlerin çevresinde toplanmıştır.

BinaSEL

YAG ENDU5IRISI

Çavın yetiştirildiği DOğu Karadeniz ııölümü kıyılarında, çayendüstrisi de qcllşrntştır.
çay çabuk bozulduğu için fabrikaları ham maddeye yakın yenere kurulmuştur. Rıze, Trabzon, Giresun ve Artvin'de ÇdYfabrikaları vardır.
UNW MAMULLER ENDU5IRISI

-t"> Ayçiçeği, zeytin, soya fasulyesi ve
mısır tarımının yapıldığı alanlarda daha yoğundur.

-t"> Bitkisel yağ fabrikaları Edirne,
Tekirdağ ve Balıkesir (Marmara); izmir (Ege), Adana (Akdeniz Bölgesil'da toplanmıştır.

-t"> Un, makarna, yem vb. sanayi
kosarı. iç Anadolu Bölgesi'nde daha yoğundur.

TÜRKiYEIDE ENDÜSTRi KOLLARı
SICARA ve ALKOL ENDUSTRlSI

~ ~ ~ •••

Sigara fabrikaları tütün tarımının yapıldığı yerlerde yoğunlaşmıştır. Sigara fabrikasının olmadığı tek bölge Güneydoğu Anadolu'dur. oluşur.
DOKUMA • DERI ve GMM ENDU5l'RlSI

Alkollü içkiler sanavlsl Şarap fabrikaları

bra.

rakı, şarap vb. içki fabrikalarından

-tt> Ülkemizde en yaygın ve en gelişmiş
sanayi koludur.

üzüm tarımının

yapıldığı yerlerde yoğunlaşmıştır.

-tt> Bira ve rakı fabrikaları ise Ege ve Marmara bölgelerinde daha yoğundur.

-tt> Pamuklu, yünlü, ipekli, halı, kilim
dokuma ve deri gibi birçok sanayi kolu vardır.

Pamuklu DokUma
ORMAN URUNLERI ENDUSTRlSI

-tt> Orman alanlannın fazla olduğu yerlerde kağıt fabrikalarına rastlanır.
••• Kağıt üretimimiz yeterli olmadığı için ithal ederiz.

••• Adana, Antalya, izmir, Bursa, Konya, Kayseri, istanbul ve Malatya önemli pamuklu dokuma sanavisl alanlandır.

Yünlü Dokuma
••• Hereke rlzrnıtı. Bünyan (Kayseril, Bursa ve Diyarbaklr'da yaygındır.

Halı ve Kilim DOkumaeılığl

la·Balıkesir

--

••• Uşak, Denizli,lsparta, Burdur, Manisa, Kayseri, Nevşehir, Niğde, Sivas, Konya ve Erzurum'da yoğundur.

ipekll DOkumaCılık

la.MUğla Dalaman

-

la·Afyon çay

-

••• Bursa, istanbul ve Gemlik çevresinde

yaygındır.

a••

Derl·Glylm ve Ayakkabı sanayisi
••• istanbul, izmir, Bolu ve cereoeoe voöundur.

TÜRKiYEIDE ENDÜSTRiKOLLARı

ULAŞıM ~LARI

ENDusrRISI

TA$ ve TOPRAK ENDlisTRısl

Tra~ör Fabrıkalan
izmir, Ankara, lzrnlt. istanbul, Kayseri, Adapazarı ve Konya'da bulunur.

"fo

Çimento Sanayisi
Çimento sanavısı ülkenin bütününde dağıııma sahiptir. Türkiye'nin gelişmiştir. dengeli bir çimento sanavis

Otomobıl Fabrikaları

-r
-r

neredeyse tüm kentlerinde

"fo

lzmlr. lzmıt. Bursa, istanbul, Adana'da bulunur.

Türkiye'de en çok yaygınlık gösteren sanayi kolu çimentodur. Çimento sanayisinin ham maddesi taş ve toprak olduğu için ham madde sıkıntısı vaşanrnaz ve her yerde çimento fabrikası açılabilir. Cam sanavts genellikle deniz kıyılarında bulunmaktadır. Cam, kaliteli deniz kumundan yapılır. Sinop, izmit, istanbul, Kırklareli ve Mersin'de cam fabrikaları bulunur.

ıcamyon·ıcamyonet·otobüs Fabrikalan
istanbul, Aksaray, izmir ve lzrnit'te bulunur.

-r
-r
"fo

Demir Yolu Tasıtı Fabrikaları
Eskişehir, Sivas, Ankara ve Adapazarı'nda bulunur.

cam sanayısı

-r
"fo

seramik ve Porselen Sanayisi
istanbul, Kütahya, izmir, lzrnlt. Çanakkale, Uşak ve Bilecik illerinde yer alır.

TÜRKiYE'DE ULASIM
.,. Yer şekillerinin dağlık ve engebeli olduğu yerlerde yol yapım maliyeti yüksektir. .,. .,. En yüksek maliyet Doğu Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz bölgelerindedir. Dağların uzanışından dolayı ulaşım DOğu - Batı istikametinde gelişmiştir.

••• Yer şekileri dağlık ve engebeli olduğu için qelişmerniştir. ••• Karadeniz kıyı şeridinde Zonguldak ve Samsun dışında demir yolu ulaşımı yoktur. En çok maden taşımacılığında kullanılır . Marmara Bölgesi'nde Çanakkale ve sursava. Ege Bölgesi'nde Muğla'ya, Akdeniz Bölgesi'nde Antalya'ya demir YOlu ulaşımı yoktur.

••• Akdeniz ve Karadeniz kıyılarından iç kesimlere ulaşım dOğal geçitlerle sağlanır.

iili.::::

HAVAYOW

DENIZYOW

••• Her yere ulaşım imkanı sağlamaz. En çok turizmde kullanılır.

En çok dış ticarette çünkü ucuzdur.

kullanılır,

••• Marmara ve Ege limanlarının hinterlandı geniş olduğu için deniz yolu ulaşımı önemlidir. ••• Yük taşıma kapasitesi en fazla olan taşıma yöntemidir.

Özel sektör sayesinde son yıllarda ülkemizde hızlı bir şekilde gelişme göstermiştir.

10.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000

i
i i
i

_
_

S~rmayeMaııan
AnaMallar wketimMal1an

..
DISTICARET

ihracat
~ Bir ülkenin dışarıya mal satmasıdır.

~ ~

Maden imalat Sanayisi

~

Iatım

ithalat
~ Bir ülkenin dışarıdan mal almasıdır.
OiE2004

01$ Tıcaret Açığı
Ana Mal Gruplanna Göre Türkiye'nin Dış Alımı (Ithalat) 2004 DIE

~

ithalatın ihracattan fazla olmasıdır.

01$ Ticaret Fazlası
~
MilyonOolar .lhracailt Ithalat

ihracatın ithalattan

fazla olmasıdır.

Dı$ Ticaret Hacmi
-

100 000 ~ - - - - - 90000· 80000 -------------------------

- - - - - -

~

ihracat ve ithalat toplamıdır.

..
~Maden ~ imalat Sanayisi ~Taf/m

~jı
30.000 20.000 . 10.000

-~~~~~=~~~
57

O~~~~~~~~~2!004~ Türkiye'de Yıllara Göre Dış Salim Geliri ve Dış Alım Gider;

OiUOO4

TÜRKiYE~DE TicARET
TÜRKiYE'DE DI' TicARET
iHRACAT
•• •• Otomobil Tekstil Beyaz eşya Mobilya Çimento Silah Kağıt ~ Optik aletler GÜbre Ülkemizde iç ticaretin gelişmesinde büvükşehlner. sanayi alanları, turistik alanlar, fuar ve panavırlar. tarım alanları ve ulaşımın çok geliştiği yerler etkili olmuştur.

TÜRKiYE'DE iC TicARET

iTHALATı
"Ülkemizin bölgeleri, bölümleri, yöreleri ve kentleri arasında yapılan ticarete iç ticaret denir.

•• •• •• •• ~

üzüm Kiraz K. kayısı Haşhaş incir

~Pamuk #if'>Fındık ~Çiçek ~Tavuk ~GÜI yağı

•• ~

Petrol DOğal gaz

.,.. Taş kömürü ~ ~ Fosfat Volfram

#lf'>Türkiye'de canlı bir iç ticaretin olmasında bölgeler arası gelişmişlik farkı, bölgeler arası iklim ve tarım ürünü farklılığı, alım gücünün artması, ' sanayi üretiminin artması, ulaşırnın gelişmesi, teknolojinin gelişmesi ve nüfusun bölgelere dengesiz dağılması etkili olmuştur. •• TürkiYe'de iç ticaretin en fazla olduğu bölge Marmara Bölgesidir.

Demir Bakır

#if'>Krom #if'>Bor

#if'> Pirinç #if'> Muz #if'> Kauçuk #if'>Kahve

~

Iroplkal meyveler

YER $EKluıiRl

ot"

Kuzey Anadolu Dağları, bölgeyi dOğu-batı doğrultusunda tamamen kaplar ve kıyıya paralelolarak uzanır. Yükselti Orta Karadeniz Bölümü'nde en az, DOğu Karadeniz Bölümü'nde en fazladır. Dağlar kıyıyaparalel uzanır. Bunun sonucunda; • • • • • • • Boyuna kıyılar oluşur. Falezler yaygındır. Kıta sahanlığı dardır. Kıyılarda girinti çıkıntı vı: doğal liman Iç kesimlerle ulaşım dogal geçitlerle saglanır. Limanların hinterlandı (ard bölgesi) dardır. Nemli hava kütlesi iç kesimlere giremez.

••• Yazlanserin, kişlan ılık,her mevsim yağışlıolan Karadeniz iklimi gönülür. ••• En fazla yağışı sonbaharda, ise ilkbaharda alır. en az yağışı

ot" ot"

••• Bulutluluk oranı yüksek, güneşlenme süresi azdır. ••• Yıllık ve günlük sıcaklık farkları azdır. ••• Yamaç yağışları görülür. ., ••• DOğu Karadeniz, KaradeniZ Bölgesi'nin en fazla yağış alan bölümüdür. Bunun sebebi ortalama yükseltinin fazla olmasıdır. ••• Orta Karadeniz Bölümü'nde yükselti ortalaması" az Olduğu için iklimin yayıliş alanı geniştir. ••• Bitki örtüsü ormandır. Bu ormanlar deniz seviyesinden başlar. Bunun sebebi düzenli yağış rejiminin çörüımesıdtr.

-= ~; -..,7

••• Batı Karadeniz Bölümü'ndeki Abant ve Yedigöller, Doğu Karadeniz Bölümü'ndeki Tortum ve sera gölleri heyelan set gölüdür. ••• Orta Karadeniz Bölümü'ndeki Çarşamba ve Bafra deltalarının içinde kıyı set gölleri vardır . ••• Doğu Karadeniz Bölümü'ndeki set gÖlÜdÜr. Uzungöl alüvyal

59

HAYVANClUK

"f' çevresinde yoğunlaşmıştır. Oüzce Ordu, Giresun, Trabzon ve Çay: "f' Rize'deki mikroklima alanlarında üretilir.
ttı"
Tütün: Mısır:
ot'> Tüm kıyı boyunca yetiştirilir. Samsun, TOkat, Düzce ve Trabzon çevresinde yetiştirilir.

Fındık:

ttı" ttı"

Yazların yağışlı geçmesinden dolayı DOğu ve Batı Karadeniz bölümlerinde büyükbaş mera hayvancılığı yapılır. DOğu ve Batı Karadeniz bölümlerinin vavıalarında arıcılık yapılır. DOğu Karadeniz'de Anzer balı dünyaca ünlüdür. balık besin maddelerinin fazla, oksijen in bololmasından dolayı balık miktarı fazladır. Balıkçılığın yaklaşık %67'si Karadeniz Bölgesi'nde yapılır. DOğu Karadeniz Bölümü'nün dağlık ve engebeli olması tarım alanlarının dar olmasına neden olur. Bu da hayvancılığın önemini artırmıştır.

"f'

ttı" ttı" ttı"

Plrlnç:
Amasya, Kastamonu, Samsun ve Çorum'un taşkın ovalarında yetiştirilir. Çorum, Kastamonu, Bolu, TOkat ve Amasya çevresinde önemlidir. Kastamonu, Sinop, Çorum ve Samsun'da devlet kontrolü altında yetiştirilir. Rize ve çevresinde kış ılıklığının belirgin olmasına bağlı olarak yetiştirilir.

*f'o Karadentz'de.

$eker pancarı:

"f' "f'

lIeten-IIenevir:

ttı"

Turunçgil:

nıRlZM

•..• vavıa turizmi gelişmiştir.
MADENClUK

Tas Kömürü Zonguldak-Kozlu Havzası'nda çıkarılır. BÖlge Türkiye üretiminin tamamını karşılar. Bakır Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu)'de çıkarılır. Bölge, TÜrkiye üretiminin yansını karşılar. Unyit Çeltek (Amasyal'te çıkarılır.

Kağıt Fabrikaları -to çaycuma (Zonguldak), Iaşköprı (Kastamonu), Aksu (Giresun)'da yer alır. Sigara Fabrikaları -to Samsun ve Tokat'ta yer alır. Bakır isietmeleri ~ Samsun'da Karadeniz Bakır işletmeleri ve Artvin'de Murgul Bakır Işletmeleri bölgenin zengin bakır yataklarından çıkarılan bakırı işlemektedir.

~

Sümela Manastırı (Trabzon), Kartalkaya (BOlU) ve Ilgaz kaya merkezleri, Amasya'daki Kral Kaya Mezarıarı Safranbolu evleri, Abant ve Yedigöller (BOlU) önemli turizm alanlandır. Güneşlenme süresi az ve deniz sOğuk Olduğu için deniz turizmi gelişmemiştir. Havza'datermal turizm yapılır.

-to

-to samsun

-to -to

Demlr-Celik Fabrikaları Karabük ve Ereğli'dedir. ••• Doğu Karadeniz'de tarımsal nüfus YOğunluğu ve kadın nüfus fazladır.

DOğal gaz Akçakoca'da denizden

GÜbre Fabrikalan Karabük ve Samsun'dadır.

çıkartılır.

-to

Yayla yerleşmeleri

görülür . görülür .

•..• Orta KaradeniZ'de toplu yerleşmeler ••• Nüfus kıyı şeridinde yoğunlaşmıştır .

•..• Ev yapımında doğal malzeme olarak ahşap kullanılır.

-to

Bakı yönüne ters yerleşmeler

yaygındır.

MARMARA BÖLCESi
lKUM ve Bmo aınvsli Marmara Bölgesi, özel konumundan kaynaklı bir geçiş iklim bölgesidir. Çatalca - Kocaeli ve Yıldız Dağları bölümlerinde Karadeniz, Ergene Bölümü'nde karasal. Güney Marmara Bölümü'nde Akdeniz iklimi görülür iklim çeşitli Olduğu için; bitki örtüsü, toprak tipi, tarım ürünü, yerleşme tipi v akarsu rejimi çeşitlilik gösterir.

YER ŞEKiLLERi

ot'> Yer şekilleri genelolarak sadedir. En
yüksek yeri Uludağ'dır.

~

GÖller " ot'> Güney Marmara'da iznik, Sapanca. Kuş'
ve Ulubat tektonik gölleri bulunur. Büyük Çekmece, Küçük Çekmece ve Terkos (Durusu) gölleri ise kıyı set gölleridir.

Bölgenin yer şekillerinin sade olması ekili dikili alan oranının yüksek (%30'u) olmasına neden olmuştur. Üretilen tarım ürünü bölge ihtiyacını karşılamamaktadır.

~

Ayçiçeği
~ Ergene Havzası'nda voöuncur. Türkiye üretiminin % SO'ini karşılar.

Atarsalar
~ Trakya'da Meriç ve Ergene, Güney Marmara'da ise Susurluk ve Sakarya bölgenin en önemli akarsutaner.

Zeytin ot'> Gemlik ve Erdek kıyılarında yoğunlaşmıştır Fındık
~ Sakarya ve Kocaeli, Türkiye üretiminin % 22 'sini karşılar.

Pirinç ot'> Ergene Nehri çevresinde üretilir. Bölge
üretimde birinci sıradadır.

MARMARA BÖLGESi
MADENClUK

Bor
~ ~ Balıkesir, Susurluk ve Bigadiç'te çıkarılı

Volfram
Sadece Uludağ'da çıkarılır.

Mermer
*f'o Marmara Adası, Kapıdağ Yarımadası ve Bilecik yataklarından elde edilir.

Doğal gaz
~ Hamitabat (Kırklareli) 'ta çıkarılır.

linyit
*f'o Çanakkale Çan'da çıkartılır.

HAYVANClUK

ENERJI URETlMI

Tüketici nüfus fazla olduğu için besi (ahır) ve kümes hayvancılığında birinci sıradadır. Bursa ve çevresinde ipek böcekçiliği gelişmiştir. Çanakkale ve istanbul boğazlarında yaşanan balık göçlerinden dolayı balıkçılı

Doğaı gaz çevrim santralleri
Ovaakça (Bursa) Hamitabat (Kırklareli) Ambarlı (istanbul) ~ Marmara Bölgesi elektrik üretim ve tüketiminde birinci sırada yer alır.

çeuşmlştır.
Çanakkale çevresinde kültür balıkçılığı gelişmiştir.

Termiksantraller
••• Çanakkale Çan termik santrali linyitle çalışır. *f'o Hidroelektrik bölgedir. üretiminin yapılmadığı tek

MARMARA BÖLGESi
•• Türkiye'deki büyük sanayi kuruluşlarıran yaklaşık %6S'i Marmara Bölgesi'ndedir.

NUFUS

otomobil
•• •• ~ •••

sanayisi:

••• istarıbuI, Bursa ve Adapazarı

••• Nüfus miktarı, aritmetik ve fizyolojik nüfus YOğunluğu en fazla olan bölgedir. ••• Nüfusun en sevrek olduğu yerler engebeli olduğu için Yıldız Dağları BÖlümü ve ulaşım yollarına sapa olduğu için Gelibolu ve Biga yarımadalarıdır. ~ •• En fazla göç alan ve şehirleşme oranı en yüksek bölgedir. Sanayi ve hizmet sektöründe oranı en fazla olan bölgedir. çalışan nüfus"

Petrol Rafinerisi:
lzrnlt'tekl Tüpraş

Gübre Fabrıkalan:
Bandırma ve Yarımca

ıtağıt Fabrıkası:
izmit ve Balıkesir

Dokııma ve Konfeksiyon Sanayisı:
istanbul, Bursa, Hereke dzmttı. Çerkezköy (Tekirdağ) ve Adapazarı

Sigara Fabrikaları:
••• istanbul

Konserve Fabrikaları:
•• istanbul, Çanakkale, Bursa ve sahkesır

..,.
it l,"
~

Seker Fabrikaları:
TURiZM

••• Susurluk, Adapazarı ve Alpullu

Bitkisel yağ Fabrikaları:

•••Türkiye
•• ••

turizm gelirinin yaklaşık % SO'sini sağlamaktadır. devam eder.

••• Edirne ve Gemlik

süt Ürünleri fabrikaları:.
•• ••• Çanakkale ve Bozüyük

.

Turizm tüm mevsimlerde

Tekirdağ, Edirne, Istanbul ve Kırklarelı

seramik Fabrıkalan: cam Fabrikalan:

istanbul'da inanç, kültür ve kongre turizmi gelişmiştir.
çellşmlştir.

••• Bursa'da inanç, kayak ve termal turizm •• •• Çanakkale'de tarih turizmi gelişmiştir. Yükseltisi az olduğu için yayla tuıizmi gelişemez.

~

Bursa ve istanbul

Yagon sanayisı:
••• Adapazarı ve izmit

Gemi Yapım Sanayl51:
~ Tuzla, Pendik ve GÖlcük

ECE BÖLCESi
YER ŞEKILLERI

Dağlar kıyıya dik uzanır. Bu yüzden enine kıyılar görülür. ot'> Kıyılarda girinti çıkıntı fazla olduğu için

~

ot'> ot'> ot'> ot'>

koy ve körfez sayısı fazladır. Deprem riski fazladır. Kırıklı dağlar yaygındır. Akarsular menderes oluşturarak akar. Menteşe Yöresi, bölgenin en dağlık ve engebeli yeridir Ayrıca dağlar kıyıya paralel uzanır.

\._~iLiIiII"-=~~~1

TARIM

zeytin: ot'> Bölgenin kuzeyindeki Edremit KÖrfezi
ve Ayvalık Yöresi'nde yetiştirilir. Üzüm: ot'> izmir ve Manisa çevresinde üzüm üretimi yaygındır. ~ Haşhaş: iç Batı Anadolu Bölümü'nde Afyon çevresinde devlet kontrolünde yetiştirilir.

ot'> Ege Bölümü'nde

Akdeniz, iç Batı Anadolu Bölümü'nde karasal iklim görülür. gittikçe karasallık artar.

Tütün: ot'> Gediz Havzası, Manisa ve Bakırçay çevresinde
yoğun olarak vetiştirilir.

ot'> Ege Bölgesi'nde batıdan ooöuva doöru ot'> BÖlgenin en fazla yağış alan ve orman
alanlan en fazla olan verı Menteşe Yöresi'dir.

incir: ot'> Aydın-Germencik'te
~

vetiştirilir. Pamuk: Özellikle Büyük Menderes ve Küçük Menderes havzalarında vetiştirilir.

EGE BÖLGESi
ENERJI URETlMI

~

BÖlge Batı rüzgarlarına açık olduğu için rüzgar gücünden elektrik elde etmede birincidir. rüzgar gücünden elektrik elde edilir.

~ Ataçatı. Didim, Milas ve Manisa'da
~ Kırıkll hatlar yaygın olduğu için jeotermal enerji üretiminde birincidir. Sarayköy, Germencik, Balçova ve Sandıklrda jeotermal enerjiden elektrik elde edilir. Bölgedeki linyit üretimi termik santrallerde kullanılır.

-t'"
~

~

Linyit: Kaliteli linyitin yaklaşık %85'i bu bölgeden çıkarılır. Tavşanlı, Tunçbilek, sevıtörner. Yatağan, Gökova ve soma'ca çıkarılır. ve AYdın'dan çıkarılır. çıkarılır.

HAYVANaUK

zımpara Ta$l: -t'" izmir, Muğla
Ava:

-t'"
~ ~ ~

Kıyı Ege Bölümü'nde besi, kümes ve ahır hayvancılığı yaygındır. Menteşe Dağlık Yöresi'nde (Muğla) ancınk faaliyeti yaygındır. iç Batı Anadolu Bölümü'nde hayvancılık yapılır. küçükbaş

••• Karaburun - Ödemiş (izmin'den

Bor:
••• Emet (Kütahyanen çıkarılır.

Demır:

-t'"

Eymir <Balıkesirl'den çıkarılır. çıkarılır.

BÖlge kültür balıkçılığında birinci sıradadır.

Ilermer:
••• Afyonkarahisar'dan

tuz:

-t'" 66

Çamaltı Tuztası (lzrnlr). Türkiye tuz üretiminin yaklaşık % 25'ini karşılar.

EGE BÖLGESi
•.• Efes, Milet. Sart ve Selçuk gibi ören yerleri önemli oranda turist çeker . •.• Pamukkale'de karstik oluşuma sahip travertenler bulunur . •.• Bedrum. Marmaris, Çeşme ve Kuşadası gibi yerlerde deniz turizmi qellşmtşttr. •.• Meryem Ana'da inanç turizmi gelişmiştir . •.• Bölgenin her iki bölümünde de termal turizm gelişmiştir . •.• Kayak ve rafting turizmi gelişmemiştir.

GÜbre Fabrikası:
•.• Kütahya ve lzrnlr

Petrol Rafinerisi: •.• Aliağa dzmır: Sigara Fabrikası:
ii

•.• •.• •.• •.• •.• •.• •.•

lzrnlr ve Akhisar (Manisa) izmir (Torbalil

Demır-Çelık Fabrikası:
NUFUS

•.• Marmara Bölgesi'nden sonra şehirleşme ve göç alma oranı en yüksek olan bölgedir. •.• Nüfus Kıyı Ege Bölümü'nde YOğundUr. daha

Elektrikli Eı Aletleri FabrikaSı:
Manisa, Aydın, lzrnlr ve Denizli lzrnlr, Aydın, Muğla ve Manisa Afyon, Uşak ve Kütahya lzmlr. Uşak, Aydın ve Denizli izmir ve Kütahya

~

Bitllisel Yağ sanayisi: Seker Fabrikası: Dobıma EndüstriSi: Seramik EndüstriSi:

-t'o Menteşe

Yöresi bölgenin en az nüfuslanmış yeridir. Fakat turizmde dolayı mevsimlik göç alır.

AKDENiz BÖLGESi
YER $EKlLLERI
lKUM ve alTKl ORTUSU

",.

Dağlar kıyıya paralel uzanır. ",. GÖller Yöresi hariç Akdeniz iklimi görülmektedir. ~ Yazlar sıcak ve kurak, kışlar Ilikve yağışlıdır. ",. SUğla karstik ~ ",. Nur Dağları ve torostar Türkiye'nin alan yerlerindendir. en fazla yağış

",. Antalya-Kaş arasında Dalmaçya kıyı tipi görülür. ",. ",. ~ Karstik araziler geniş yer kaplar. Kestel, Elmali, Kızılören, gÖlleridir.

saıoa Avlan,

Tefenli, Acıpayam, Kestel, Korkuteli, Elmali karstik ovatarcır.

Torosların arkasında kalan Göller Yöresi'nde nemli hava iç kesimlere sokulamadıqı için karasal iklim gönülür. Bitki örtüsü makidir. Yağış rejimi düzensiz olduğu orman örtüsü 800 metreden sonra başlar. için -~:'

",. GÖller Yöresi hem kapaıı havza alanıdır, hem de göl sayısı bakımından Türkiye'de birincidir. ",. Adana BölümÜ'nde Çukurova ve Silifke deltalan bulunur. ",. Çukurova Deltası içinde Akyatan ve Akyayan kıyı set gölleri bulunur.

ı'

Muz:
",. Tamamı Alanya-Anamur arasında

Gül: Turuntgıı:
",. Antalya-Mersin

vetıştırnr.

",. GÖller Yöresi'nde Isparta çevresinde yetiştirilir.

Yer Fıstığı:

ve Dörtyoı arasında YOğundur. çevresinde yetiştirilir.

",. Adana-Osmaniye

Soya:

~Adana'da

vetıştınür,

Anason:
",. GÖllerYöresi'nde yetiştrilir. iç~ ve ilaç yapımında kullanıh . Pamuk: ",.Adana (Çukurova), Amik, Silifke ve Antalya ovaları önemli yetişme alanlandır.

zeytin:
",. Uygun şartlara rağmen fazla yetiştirilmez. Bunun nedeni çiftçinin ürün tercihidir.

Mısır:
",. Türkiye'de en fazla Akdeniz Bölgesi'nde

vetıştmnr.

AKDENiz BÖLGESi
HAYVANClUK

"i'" "i'"

Bölgenin Teke ve Taşeli platolarında üretimi yaygındır.

kıl keçisi

Adana'da az da olsa ipek böceği üretimi vardır.

Petrol Rafinerlsi:
.". Mersin (Ataş)

"i'"
MADENClUK

Dokuma 5anayisl:
Adana, Hatay ve Mersin

otomotiv
.". Adana

Sanayisi:

Boksit (Alümınyum):
.". .". Akseki (Antalya) 'de çıkarılır. Dalaman, Köyceğiz, Fethiye'de çıkartılır. Keçiborlu (Isparta) 'da çıkarılır.

Demır-Çelık 5anaylsi:
.". iskenderun

Krom:

Sigara Fabrikası:
.". Adana

"i'"

Kükürt:

Alüminyum isletmesi:
.". Seydişehir (Konya)

Ferro-Krom isıetmesi:
.". Antalya

Kağıt Fabrıkası:
.". Dalaman, Taşucu (Mersin)

GÜbre Fabrikası:
.". Mersin

seker Fabrıkası:
.". Isparta ve Burdur

yağ Fabrikası:
.". Adana

"i'"

Halı Dokumacılığı
Isparta

ve Gül sanayisı:

AKDENiz BÖLGESi
NUFU5 ULASIM

~ ~

Antalya Bölümü turizm, Adana Bölümü tarım nedeniyle mevsimlik işçi göçü alır, Tekke ve Taşeli platoları dağlık, engebeli ve arazinin karstik olmasına bağlı olarak az nüfuslanmrşttr. vavla ve aba yerleşmeleri görülür, Ev yapımında taş malzeme kullanılır, Çukurova'da çiftlik yerleşmeleri yaygındır,

Akdeniz Bölgesi'nde

t.Ok

SaYıda
e~

Geçit

Bulunur.
~~

--------Göller vörestnı Antalya'Ya bağlar.

~6q.f

~

---------

~.f

---------

iç Anadolu'YU iç Anadal uvu Mersin'e bağlar, Adana'Ya bağlar,

Adana'yı Hatava bağlar,

~ ~ ~

Perge, Aspendos, Olimpas ve Sagalasos gibi ören yerleri vardır, Damlataş, Karain, insuyu gibi karstik mağaralar çok sayıda turist çeker, Manavgatta raftıng turizmi yapılır, Davraz (Isparta) ve Saklıkent (Antaya)'de kaya turizmi yapılır, Aziz Piyer Klilisesi (Hatay) ve Ashab-: Keyf (Mersin) inanç turizmi için önemli verlerdir.

••• Cennet ve Cehennem obrukları Merslrroedlr, ~

70

GÜNEYDOGU ANADOLU BÖLGESi
~ ••• Türkiye'nin en düz yüzey şekillerine sahip bölgesidir. ••• ••• BÖlgenin en yüksek yeri Karacadağ volkanıdır. BÖlgenin kuzeyine doğru yükselti artar. BÖlge; kırmızı mercimek, pamuk ve Antep fıstığı üretiminde birincidir.

GAP'ln Tamamlanmasıyıa; ••• Nadasa ayrılan alanlar azalacaktır . Sebze, pamuk, mısır gibi su isteği fazla olan ürünlerin üretimi artacaktır . ••• Tarıma dayalı sanayi artacaktır. ~ ~ ~ Tahıl ve kırmızı mercimek üretimi ise azalacaktır. Sulu tarım artacaktır. Tarımın bölge ekonomisindeki önemi artacaktır . yeri ve

••• Yüzey şekilleri sade, kuraklık şiddetli olduğu için doğal qölün olmadığı tek bölgedir.

••• Dışarıya yapılan göç azalacaktır.

,~

lKUM ve BITKI oınusu

••• Gaziantep ve çevresinde Akdeniz iklimi görülür. Bitki örtüsü de makidir . ••• Bölgenin geri kalanında karasal iklim görülür. Yıllık ve yaz sıcaklık ortalamasının en fazla olduğu bölgedir. Bunun sebebi enlem, karasallık ve sıcak çöl rüzgarlarının etkisidir. ~ Orman örtüsünün en az olduğu bölgedir. Bunun sebebi buharlaşmanın şiddetli olmasıdır.

71

GÜNEYDOGU ANADOLU BÖLGESi
HAYVANClUK MADENCIUK

Petroı:
Bozkırlar geniş yer kapladığı için meralarda koyun ve tiftik keçisi üretimi yaygındır. •• Bölgenin en önemli yer altı kaynağıdır. Batman, Adıyaman (Kahta), Siirt, Mardin ve Şanlıurfa çevresinde çıkarılır.

Doğalgaz:
•• Çamurlu (Mardin)'da çıkarılır.

Fosfat:
•• •• MaZidağı (Mardin) yataklarından elde edilir.

Unyit:
Adıyaman, Diyarbakır yataklardan çıkarılır.

ve

Şırnak'taki

DOkuma Sanayisi:
•• •• •• ~ ~ Gaziantep ve Diyarbakır

Et Kombinası:
Diyarbakır, Şanlıurfa

ve

Mardin

Fosfat iSletmesl:
MaZidağı (Mardin)

Deterjan ıe Plastik Fabrikası:
Gaziantep

Bitkisel Yağ Fabrikası:
Gaziantep

72

GÜNEYDOCU ANADOLU BÖLGESi
NUFUS

•••• Aritmetik nüfus yOğunluğu Türkiye ortalamasının üstündedir. Bunda yüzölçümünün küçük olması etkilidir . •••• Kuraklık endeksinin yüksek olması, nüfusu su kaynaklarına yöneltmiştir .

•••• Nüfus Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır gibi büyük şehirler çevresinde yoğunlaşmıştır . •••• Kerpiç evler ve toplu yerleşme görülür.

nıRlZM

•••• Turizm çok gelişmemiştir. ••• Adıyaman'da Nemrut Dağl'ndaki tarihi eserler. Diyarbakır'daki surlar, Şanlıurfa'daki Halil'ür Rahman Gölü (Balıkıı Göl) ve Harran şehri kalıntıları, Mardin evleri en önemli turistik alanlardır. •••• Gaziantep'te Belkıs Harabeleri ve Zeugma Antik Kenti görülmeye değerdir.

L_

DOGU ANADOLU BÖLGESi
~
••• ••• ••• ••• ••• ••• ••• Büyük ve Küçük Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut bölgenin volkanik dağlarıdır . Erzurum-Kars, Ardahan platoları bulunur . Aras ve Kura, Hazar Denizi'ne döküldükleri için kapalı havza niteliğindedir . Van

coıo

kapalı

havzadır.

Çıldır, Erçek, Nazik, Balık ve Van Gölü volkanik set gÖlÜdür Hazar Gölü tektonik oluşumlu bir gÖldür. Nemrut Gölü krater gölüdür .

••• Erzurum-Kars Bölümü, yüksek ve denizel etkilere kapalı olmasından dolayı sert karasal iklim özelliklerinin en belirgin görÜldüğü yerdi ••• Erzurum-Kars Bölümü'nde en fazla yağış konveksiyonel yağış şeklinde yazın düşer. Bu yüzden bitki örtüsü çavıroır. ••• Diğer bölümlerde ise ılıman karasal iklim görÜldüğü için en fazla yağışı genellikle ilkbaharda alır. Bu yüzden bitki örtüsü bozkırdır.

71' .. ···:

)

.". Tarım alanlarının dar ve iklimin sert karasal olması tarımı olumsuz yönde etkilemiştir.

ot-

t.J\~~l!L"

'!1ı,;j'.'~~.'.f';; -. '..-.

".

ototot-

BÖlgenin en fazla yağış alan bölümü Hakkari'dir.

Buğday, arpa, kayısı, şeker pancarı, nohut, patates, tütün ve üzüm en önemli tarım ürünleridir. Bölge kayısı üretiminde dünyada birincidir.

Iğdır'daki mıkro kılma alanında pamuk üretilir.

••• Yaz yağmurlarından dolayı gür otlakların bulunması nedeniyle Erzurum-Kars Bölümü'nde büyükbaş hayvancılık yaygındır. Diğer bölümlerde ise hem büyükbaş hem de küçükbaş hayvancılık yapılır. Tarım alanları az, iklim sert olduğu için hayvancılık faaliyetinin en yoğun olduğu bölgedir. Hakkari, Bingöl, Erzurum ve Erzincan'da ve bal üretimi yaygındır. arıeılık

Demır:
Divriği (Sivas), Hekimhan. Hasan Çelebi (Malatya)'de çıkarılır.

Krom:
Elazığ, Guleman ve Palu'da çıkarılır. Elazığ'da tşlenır.

Bakır:
Maden (Elazığ), Ergani (Diyarbakırl'de çıkarılır. ~; ••• •••

Et lIomblnaları:
Van, Kars ve Erzurum

Un,lt:
Afşin, Elbistan ve Aşkale'de çıkarılır.

Sigara Fabrikası:
Bitlis

Oltu bsl:
Oltu (Erzurum) 'da çıkarılır.

Termik santraı:
#('o Afşin - Elbistan

Kursun-ÇInko:
Keban (Elazığl'da çıkarılır.

Kursun, Bakır ve Ferro·Krom isletmeıerl:
#('o

Elazığ

75

DOGU ANADOLU BÖLGESi
<t'" Turizm gelirleri en düşük olan bölgedir. <t'" Uzun ve soöuk kışlar. ulaşımın zor olması
turizmi olumsuz etkilemiştir. Van Gölü, şelaleıer. Doğu Beyazıt'taki lsnakpaşa Sarayı, Erzurum'da Çifte Minareli Medrese, Van'da Akdamar Adası, Van ve Kars . ----.~ kaleleri, Ani Harabeleri, Erzurum (Palandöken) , ·.'·:'~l1;"i"~""lIIIiiiiıııll_~ ve Kars (Sarıkamış) kayak merkezleri önemli ' turistik alanlardır.

NUFUS

<t'" Malatya, Elazığ, Erzurum ve Erzincan gibi
ovalık ve çöküntü alanlarda iklim insan yaşamına uygun olduğu için nüfus daha fazladı

<t'" Nüfusun en az olduğu yer, Hakkari
Bölümü'dür. ~ ~ Nüfusun yaklaşık %75'i tarım ve hayvancılıkla uğraşır. Doğum oranı yüksek olmasına rağmen göçlerden doıayı reel nüfus artışı azdır. YOğunluğu fazladır.

<t'" Tarım alanları dar Olduğu için tarımsal nüfus <t'" Yüz ölçümü büyük nüfusu az Olduğu için aritmetik
nüfus YOğunluğu azdır.

76

lKUM ve Bma oınusu

-t'> iç Anadolu Bölgesi'nin etrafının
dağlarla çevrili olmasından dolayı nemli hava sokulamaz. Bu yüzden karasal iklim şartları görülür.

-t'> Türkiye'de yağışın en az olduğu bölgedir.
Yaz mevsimi sıcak ve kurak, kış mevsim sOğuk ve kar yağışlıdır.

-t'> En fazla yağışı ilkbaharda konvekslvonel
yağışlar şeklinde, en az yağışı ise yazın alır.
ii/'> insanların ormanıarı tahrip etmesi sonucu

oluşan antropojen

bozkırlar görülür.

YER SEKILLERI

-t'> Karadağ, Karacadağ, Hasan Dağı, Melendiz
ve Erciyes bölgenin volkanik dağlarıdır. Bölgede iii. Zamanın sonu iV. Zamanın başında toptan yükselmiş Cihanbeyli, Obruk, Haymana, Bozok ve uzunvavta gibi oıato alanları yaygındır. Tuz Gölü Türkiye'nin ikinci büyük gölüdür. Suları tuzludur ve kapalı havzadır. Tektonik oluşumtucur. Akşehir ve Eber gölleri bölgenin batısında bulunan tektonik oluşumlu göllerdir. Erozyonun ve selin en yoğun olduğu bölgedir.

Buğday· Arpa· cavdar
ii/'> Türkiye üretimininde bilinci sırada yer alır.

Şeker Pancarı
•• Sulanabilen akarsu boyları ve ovalarda yetişir. Türkiye'de % SO'lik üretimle birincidi

Elma
•• Niğde, Nevşehir ve Kayseri'de üretimi yoğundUr. Türkiye üretiminde birincidir.

NOhut· Yesil Mercımek· Fasulye -t'> Türkiye üretiminde birincidir. Patates -t'> Konya, Nevşehir ve Niğde'de üretimi
YOğundUr. Volkanik arazilerde toplam üretimin yaklaşık % 50 'si vetiştinlir.

HAYVANClUK

~

Bozkırların geniş yer kaplaması, küçükbaş hayvancılığın gelişmesine neden olmuştur .

••• Konya ve Karaman çevresinde koyun, Ankara ve Sivas çevresinde tiftik keçisi yaygındır.

MADENClUK

LÜle Ta$1
••• ••• Eskişehir Kırşehir, Çankırı

Kaya Tuzu Linyit
••• Ankara ve Sivas

Demir
~ Sivas ve Kayseri Civa sarayönü (Konya), Çamardı (Niğde)

tinko
~ Niğde, Konya ve Kayseri

ıırom
••• xavserı. Eskişehir

Bor
'1If' Seyitgazi

(Eskişehir>

78

TURIZM

Turızm gelirlnde Marmara, Ege ve Akdenitden sonra gelir.

Tarihi Eserler ıe ııalıntılar:
AlacaMyük (Çorum), Kültepe (Kayseri) ve Polatlı ıcoroıor»

-t'> Tarımsal nüfus YOğunluğu azdır. Çünkü
tarım alanları geniştir.

-t'> Nüfus genellikle bölge sınırlarındaki
dağların yamaçlarına toplanmıştır. Bunun sebebi yağışın daha fazla olmasıdır. Toplu yerleşmeler ~ görülür.

Müzeler: -t'> Mevlana Müzesi (Konya), Etnografya,
Atatürk ve Anadolu Medeniyetleri muzelen (Ankara)

Doğal Güzelli~er: -t'> Peri oacalan (Nevşehin, Ihlara Vadisi
(Aksaray) önemli dOğal güzelliklerdir.

Ev yapımında dOğal malzeme olarak kerplç kullanılır. Nevşehir ve çevresinde malzeme kullanılır. ev yapımında tüf

~

Kı$ Turizm Alanları: -t'> Erciyes (Kayseri) ve Elmadağ (Ankara)
kayak merkezleri

Tuz Gölü ve çevresi kurak olduğu için az nüfuslanmıştır.

5. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Kuzey Yarı'" Küre'de yer aldığının 1. Türkiye'nin 16 dakikalık hangisinin en doğu ucu ile en batı ucu arasında 1 saat zaman farkının olması aşağıdakilerden Al Akdeniz Bölgesi'ndeki doğru akması Bl Al Bl CL D) Asya ve Avrupa kıtalarında topraklarının olmasının Yüzey şekillerinin engebeli olmasının Başlangıç meridyeninin doğusunda olmasının En doğusu ile en batısı arasında 19 meridyen farkı olmasının El Kuzeyi ile güneyi arasında 6 paralel farkı olmasının El CL Karadeniz Bölgesi'nde, aralık ayında, gündüz süresinin iç Anadolu Bölgesi'nden daha kısa olması Marmara Bölgesi'nin yıl boyunca güneş ışınlarını Ege Bölgesi'nden daha eğik alması D) Toros Dağları'nın güneye bakan yamaçlarının yamaçlarından daha sıcak olması Coğrafi bölgelerin tümünde kuzey sektörlü rüzgarkuzey akarsuların kuzeyden güneye bir göstergesi olamaz?

Aşağıdaki haritada Ankara, Iğdır ve Başkale'nin coğrafi koordinatları verilmiştir. 33° , 44° ,

,

sonucudur?

-3 -~

-+~-------- -----:
i)

- - -19dl

)L
+:

-40"

1"

-Baş~

-38"

1-,"-'-' ,/

'.'~~,~/:
,

Yalnızca

haritadaki hangisine

bilgilerden ulaşılamaz?

yararlanarak

aşağıdaki

ların sıcaklığı düşürmesi yargılardan

Al

21 Aralıkta Başkale'de gündüz süresi Ankara'dan uzundur.

4. Bl Artvin'( Aşağıda verilenlerden Karadeniz hangisinin Akdeniz özellik Bölgesi'yle taşıması en.

21 Haziranda lğdır'da Başkale'den daha uzun gündüz yaşanır.

Bölgesi arasında farklı

lem etkisine bağlanamaz?

..

ı:;r\

--J
i..,

CL

Verilen kentlerin hepsinde 23 Eylülde Güneş doğduktan 12 saat sonra batar.

ı==>
Al Bl CL O) El Orman üst sınırı Deniz turizmine uygun sürenin uzunluğu Yağışın mevsimlere göre dağılışı Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi Gündüz süresinin uzunluğu Al Bolu Dl Siirt Bl Sinop r

~~./"./"'-'()

D)

En uzun günle en kısa gün arasındaki farkın en fazla olduğu yer Başkale'dir.

Haritada gösterilen illerin hangisinde 21 Haziranda, Kırşehir'e göre hem gündüz süresi daha kısadır hem de güneş daha erken doğar?

El

Iğdır'ın yerel saati Ankara'nınkinden

daha ileridir.

CLArtvin El Antalya

= =

1.

Doğu Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerindeki

sı-

3.

Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden nin fazla olmasının sonucu değildir?

hangisi, yükselti·

radağlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

5. A) B) C) D) E) Etkin volkanlara rastlanır. Alp orojenezi döneminde oluşmuştardır. Genelde yükseltileri 1500 m'yi geçer. Bazıları 4. zaman buzullaşmasından etkilenmişlerdir. D) Genelde doğu-batı yönünde uzanırlar. E) Yaylacılığın önemli bir etkinlik olması Nüfusun düzensiz dağılması A) B) C) Bitki türleri açısından zengin olması ii. Kara ve demiryolu yapım maliyetlerinin yüksek olması iii. Sıra dağların genelde doğu batı yönünde uzanması

Yamaç eğiminin fazlalığı Orman üst sınırı Yıllık yağış tutarı

iV. Körfez ve yarımada sayısı Dağların kıyıya göre uzanışlarının Ege Bölümü ile Doğu Karadeniz yukarıdakilerden etkilidir? farklı olması, Kıyı Bölümü kıyılarının farklı olmasında

hangileri bakımından

A) i ve ii
D)

B) i ve iii ii ve iV

C) ii ve iii E) III ve LV

4. 2. Topraklarının mineral bakımından genellikle zengin olması ii. Turizm açısından önemli yer şekillerinin bulunması iii. Aktif volkanların bulunması kayaçların olduğu yerlerde

Bir Türkiye

fiziki

haritasında

kahverengi

tonlarının

fazla kullanıldığı alanlarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) B) C) Karın yerde kalma süresinin uzun olduğu Yıllık sıcaklık farkının az olduğu Gerçek alanla iz düşürnsel alan arasındaki farkın fazla olduğu hangisi yaygın olarak görülür? Yukarıda verilenlerden hangileri Türkiye'deki volkanik arazilerin tümü için ortak bir özelliktir?
D)

LV. Fay hatları ve püskürük bulunması

6.

Türkiye'nin kıyı ovalarında aşağıdaki toprak türlerinden

Akarsuların çağlayanlar oluşturduğu Ulaşımda güçlüklerle karşılaşıldığı A) Tüfiü topraklar Bl Kırmızı topraklar D) Kahverengi topraklar

E) A) i ve ii
D)

B) i velV II ve LV

C) ii ve iii E) III ve LV

cı Alüvyal

topraklar E) Lösler

11. istanbul ve Bolu kentlerinin deprem riski taşımalarına kar1. Aşağıdakilerden bozan etkenlerden hangisi, Türkiye'de ekolojik dengeyi şın, bu kentlerde ve aralarında kalan yerlerde nüfus yoğunluğu Türkiye ortalaması üzerindedir.

Aşağıdaki taşınan tur?

göllerden

hangisi,

bir koy örıünün

dalgalarla

kumlar

tarafından

kapatılması

sonucu oluşmuş-

biri değildir?

A) Beyşehir Gölü A) B) C) D) E) Tarımda sulama için göllerin aşırı kullanılması Birçok hayvan türünün bilinçsiz avlanması Kentlerin hızlı ve plansızca büyümesi Yer altı sularının kontrolsüz bir şekilde çekilmesi Akarsu ağızlarındaki deltaların genişlemesi Bu yerlerin aşağıdaki yoğunluğunun yüksek değildir? özelliklerinden hangisi nüfus olmasının nedenlerinden biri C) Büyük Çekmece Gölü E) Kuş Gölü A) B) C) D) E) Verimli ovaların varlığı Endüstri kuruluşlarının çokluğu Orman alanlarının varlığı iklim koşullarının elverişliliği Ulaşım olanaklarının çeşitliliği ii. iii. 12. Türkiye'deki sulama, elektrik enerjisi elde etme, ulaşım, su sporları yapma, akarsulardan;

B)Tortum Gölü D) iznik Gölü

ıv.
10. Türkiye'de akarsuların genellikle en fazla suyu ilkbahan-

gibi amaçlardan yararlanılmaktadır?

hangilerinden

daha

çok

harda taşımalarının Yukarıda verilen Türkiye haritasındaki içinde Çığ olasılığının fazla olmasında; mutlak nem oranının az olması, ii. arazinin eğimli olması, iii. ortalama yükseltinin fazla olması, kar yağışının fazla olması D) faktörlerinden hangileri etkilidir? E) A) i ve ii D) ii ve iV B) i ve iii E) iii ve iV C) ii ve iii taralı yerde yıl gisidir?

temel sebebi aşağıdakilerden

A) i ve ii D) livelV

B) i ve iii E) iii ve

C) ii ve iii

ıv

A) B) C)

Barajlardaki fazla suların boşaltılması Taban suyu seviyelerinin yükselmesi Buharlaşmanın azalması Akarsuların taşıdığı madde miktarının artması Ilkbahar yağışları ve kar erimeleri

ıv.

83

1.

Aşağıdaki haritada, Türkiye'nin ocak ayı ortalama indirgenmiş sıcaklık dağılışı gösterilmiştir.

3.

Hava durumu

haberinde, Türkiye kıyılarında rüzgarın kahızla estiğini 5. Bağıı nem sıcaklıkla ters orantılı, yükseltiyle doğru orantılı olarak artar.

rayel ve poyrazdan saatte 40-50 kilometre söylemiştir.

•• _ .v-; ; ••••••

r:,,·:

V Al i Bl ii CLiii DlIV

~iii LV ElV

Bu haritadan ulaşılamaz?

yararlanarak

aşağıdakilerden

hangisine

Buna göre, haritada numaralanmış hangisinin esiş yönü yanlış verilmiştir?

rüzgarlardan Buna göre, haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisinde yaz mevsiminde bağıı nemin en az olduğu söylenebilir?

Al Bl CL

En düşük sıcaklıklar Kuzeydoğu Anadolu'dadır. Tüm kıyı kesimlerinde sıcaklıklar 6 "C'nin üzerindedir. 4. Sıcaklıklar genelde mektedir. batıdan doğuya gidildikçe düş-

Al i

Bl ii

CLiii

DlIV

ElV

Devlet Meteoroloji işleri Genel Müdürlüğünden "lstanbul'da yarın kuvvetli kara yel ve şiddetli kar yağışı beklenmektedir:' uyarısı yapılmıştır. Bu ifadenin, istanbul'da kuzey sektörlü rüzgarların hakim olması, II. kış mevsiminin yaşanması, iii. kuzeybatı yönünden gelen bir hava kütlesi olması hangilerine dayanarak yapılmış olması 6. Türkiye'de iklim tiplerinin aşağıdakilerden hangisi üzerin-

D) El

En yüksek sıcaklıklar Akdeniz Bölgesi'ndedir. Kıyılardan iç kesimlere gidildikçe sıcaklıklar düşmektedir.

de etkisi olduğu söylenemez?

2.

iklim özellikleri

göz önüne alındığında, tarımsal

aşağıdaki

ova-

verilerinden beklenir?

Al Bl

Tarımsal etkinliklerin

çeşitlilik göstermesi

Akarsu rejimierinin düzensiz olması Deniz turizmine elverişli sürenin bölgeler arasında farklılık göstermesi

lardan hangisinde,

ürün çeşidinin

diğerlerinAl Yalnız i Bl Yalnız ii Dl Ive iii El ii ve iii CLYalnız iii

CL

den daha az olması beklenir? D) Al Gediz D) Çarşamba Bl Bursa CLKonya El El Çukurova

Bitki örtüsünün çeşitlilik göstermesi Jeolojik yapının çeşitlilik göstermesi

9.

Yurdumuzda

12 bini aşkın bitki çeşidine rastlanmaktadır.

11.

Coğrafi lümlerin

konumları hangisinde

göz önüne alındığında.

aşağıdaki

bö-

i.

Buğday, Akdeniz kıyılarında Doğu Anadolu platolarından daha erken hasat edilir. Bu durum üzerinde etkili olan etmenler hangisinde birlikte verilmiştir? aşağıdakilerin

Yosun, ot, ağaçcık ... vb. Aşağıdakilerden olamaz? hangisi bu bitki çeşitliliğinin nedeni

en sıcak ay ile en soğuk ayarasındaki

farkın en fazla olması beklenir?

A) Güney Marmara A) Kıtalar arası doğal geçiş alanı olması Toprak türlerinin çeşitli olması Yer şekillerinin çok çeşitli olması iklimin bölgeler arasında farklılık göstermesi Akarsu rejimierinin farklılık göstermesi C) Orta Karadeniz

B) Antalya D) Kıyı Ege E)Yukarı Murat-Van

A) Yağış tutarı - Enlem C) Yağış tutarı - Bakı E)Yükselti - Bakı

B) Enlem - Yükselti B) D) Bakı - Enlem C) D) E)

10.

Kıyı kesiminde, dağların denize bakan yamaçlarında sık ve gür bitki örtüsü görülür. Kıyının hemen gerisindeki dağ yamaçlarında yükseldikçe geniş yaprakhlara, daha da yükseklerde de alpin çayırlara rastlanır. Bu şekilde bitki örtüsü özelliği seçeneklerden hangisidir? olan bölüm aşağıdaki

H.

iklimieri lümlerin beklenir?

göz önüne hangisinde

alındığında.

aşağıda verilen

böA) Ergene C) Güney Marmara B) Doğu Karadeniz D) Ege E) Adana

nemli bölge toprakların

görülmesi

A) Orta Fırat C) Ege

B) Orta Kızılırmak D) Doğu Karadeniz E) Erzurum - Kars

1.

3.

Aşağıdaki tabloda 1950 ve 2000 yıllarında Türkiye'nin aritmetik, fizyolojik ve tarımsal nüfus yoğunlukları verilmiştir. 5. 1950 Aritmetik nüfus yoğunluğu Fizyolojik nüfus yoğunluğu Tarımsal nüfus yoğunluğu 26 2000 89 282 98 Al Bl CL istanbul'un kapladığı alanın daha küçük olması Benzer topoğrafik ve klimatik özelliklere sahip olmasına karÇanakkale kentinin 50 şın istanbul kentinin nüfus yoğunluğu katıdır. Bu yoğunluk farkının oluşmasmda aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerinden daha fazladır?

Bl
107

Yukarıdaki haritada gösterilen nüfus artışı doğurganlığın bağlanabilir?

alanların hangisinde, yüksek olmasına

Yukarıdaki

grafikte

verilen bilgiler,

2000 yılında kırsal kesimde yaşayan insan sayısı 1950 yılındakinden azdır. DlIV ElV

istanbul'da ticaret ve endüstrinin çok gelişmiş olması Çanakkale Boğazı'nın batı yakasını oluşturan Yarımadası'nın milli park olması Gelibolu

All

Bl ii

CLiii

ii. iii.

1950 - 2000 yılları arasında Türkiye'nin nüfusu üç kattan fazla artmıştır. 2000 yılında tarım alanlarının toplam yüz ölçümü, 1950 yılındakinden daha azdır. hangilerine

D) El

İstanbul'da kültür ve sanat etkinliklerinin daha fazla olması Çanakkale'de tarım alanlarının geniş yer tutması

yargılarından Al Yalnız i

ulaşmak için yeterlidir?
CLYalnız III

Bl Yalnız II

r» i ve II
2. A~ağıda belirtilen dönem ve olayların hangisi, Tür4. A~ağıdakilerin bölgenin Al kiye'de nüfus artış hızının azalmasında daha az etkili

El ii ve iii

olmuşturr
Al Bl 1918-1923 yılları arasında savaşların yaşanması 1940-1945 yılları arasında ii. Dünya Savaşı nedeniyle seferberlik ilan edilmesi

hangisinde

verilen

bölge

özellikleri

o

nüfusunu

artırıcı roloynar? Bölgesi'nde volkanik dağların geniş 6. A~ağıdakilerden de en az etkilidir? hangisi, Türkiye'de nüfus dağılı~ı üzerin-

Doğu Anadolu alan kaplaması

Bl CL

Karadeniz Bölgesi'nde engebenin fazla olması Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yaz kuraklrqınm şiddetli olması

CL

1960-1965 yılları arasında özellikle yetişkin erkek nüfusun işçi olarak yurt dışına gitmesi D) El

Al Bl CL D)

Ulaşımın gelişmişliği Endüstri kuruluşlarının dağılışı Enerji üretim merkezlerine yakınlık Ticaretin gelişmişliği Verimli tarım alanlarının genişliği

Akdeniz Bölgesi'nde karstik alanların yaygın olması Ege Bölgesi'nde akarsuların vadi tabanıarının geniş olması

D)

1970-1980 yılları arasında

kırsal kesimden kentlere

olan iç göçün yoğunluk kazanması El 1985-2010 yılları arasında eğitim seviyesinin yükselmesi ve kadınların iş hayatına daha fazla katılması El

11. Aşağıdaki grafik 2000 yılında Türkiye nüfusunun cinsiyete ve yaş gruplarına göre dağılışını göstermektedir. 7. Ülkemizde nüfus yerleşim yoğunluğu değişiklik gösterir. Aşağıdaki etmenlerden etkiler? hangisi nüfus dağılışını en az -bölgeden bölgeye Yaş Grupları
65+ 60-64

Çalışma çağında (15-64 yaş arası) olan, iş arayan ve bir işte çalınan nüfusa aktif nüfus denir. Türkiye'de 1955 yılında nüfusun % 82'si aktifken bu oran 2005 yılında % 45'e düşmüştür. Türkiye'de, kalkınma hızının ve kişi başına düşen milli gelirin artmasına rağmen aktif nüfusun azalmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi olduğu savunulamaz?

Al Ulaşım kolaylığı CLiklim koşulları

Bl Doğal göllerin varlığı D) iş imkanları El Turizm faaliyetleri

55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9
0-4

.:Kad~n qErk~k

Al Bl CL D)

Kadınların çalışma hayatında daha fazla yer alması Nüfusun bir kısmının çalışmak üzere yurt dışına göç etmesi 15-25 arası yaş grubundaki öğrenci sayısının artması iş olanaklarındaki artışın nüfus artışından az olması Makineli tarıma geçilmesiyletarımda azalması çalışan kişi sayısının

8.

Türkiye'nin coğrafi bölgelerinin

nüfus yoğunluklarının hangisi-

O

500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 Bin Kişi

El

birbirinden farklı olmasında, aşağıdakilerden

nin diğerlerinden daha az etkili olduğu söylenebilir? Yalnızca bu grafikten yararlanarak erden hangisine ulaşılamaz? Al Bl CL Doğal bitki örtüsünün Yüzey şekillerinin iklim koşullarının Endüstri kuruluşlarının Coğrafi konumlarının Al Bl CL D) El Aşağıda verilen akarsularımızdan hangisinin geçtiği 25-29 yaş arasındaki nüfus miktarına Toplam nüfus sayısına Kadın nüfusun toplam nüfus içindeki oranına On beş yaşın altındaki nüfusun toplam nüfustaki payına Nüfus yoğunluğuna Aşağıda verilenlerden olduğu söylenebilir? hangisinin bu azalmaya sebep 12. Türkiye'de, çalışan nüfus içinde tarım sektörünün oranı 1980 yılında % 60 iken, bu oran 2000 yılında % 48'e düşmüştür. aşağıdaki bilgil-


El

Al Bl CL

Dış satımında tarım ürünleri payının azalması Tarımda makineleşmenin Kent sayısının artması Ulaşım olanaklarının artması Yetiştirilen tarım ürünü çeşidinin artması artması

bölgelerin yerleşim ve endüstrileşmesi

dikkate alındı-

ğında kirlilik oranının en az olması beklenir?

Al Kızılırmak CLSusurluk çayı

Bl Sakarya Nehri D) Aras Nehri El Menderes Nehri D)

®

El

13.

Aşağıdaki grafikler, 2004 yılında Türkiye'de çalışan erkek ve kadınların ekonomik göstermektedir. etkinliklere göre oransal dağılımını

14.

Milyon Kişi

3 3
15. Yurdumuzda kimi yerleşim birimleri, ilk konumunda bırakıl2 2 1 1 Al Yeni ulaşım yollarına sapa kalması Yapılacak baraj gölünün altında kalması Doğal afetlerin tehdidinde olması Yeni endüstri kuruluşlarına uzak kalması idari bölümlemelerde değişiklik olması mamış, yer değişikliğine gidilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi, bu tür değişikliklere etkenlerden olmaz? neden olan

ERKEK

KADıN

1950
Grafiklerdeki bilgilere hangisine ulaşılabilir? Al dayanarak aşağıdakilerden

1960

1970

1980

1990

Bl

1950-1990 yıllarındaki sayım sonuçlarına göre, kırsal ve kentsel nüfus yukarıdaki grafikte gösterilmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden olmaz? hangisini söylemek doğru --

CL
D)

Tarım sektöründe çalışan kadın sayısı erkeklerden fazladır.

El

Bl

Hizmet ve endüstri

sektörlerinde

çalışan kadınların

Al

1950 yılında kırsal nüfusun payı toplam nüfus içinde en fazladır.

toplam oranı, hizmet sektöründe çalışan erkek oranından fazladır. Bl

1950 - 1980 yılları arasında kent nüfusundaki artış, kır nüfusundakinden fazladır.

CL

Çalışan kadın ve erkeklerin sektörlere oransal dağılımı birbirine yakındır.


Dl

Birbirini izleyen sayım dönemleri dikkate alındığında, kent nüfusundaki en fazla artış 1990 sayımındadır. 1950 - 1990 yılları arasında kır nüfusundaki artış hızı değişmemiştir. 16. Ergene

D)

Hem kadınlarda hem de erkeklerde, hizmet sektöründe çalışanlar çoğunluktadır.

ıı. ııı.

Aras Zap

El

Tarım ve hizmet sektörlerinde çalışan erkeklerin toplam oranı, aynı sektörlerde çalışan kadın oranından azdır.

El

1950 - 1980 yıllarındaki sayımlarda nüfusun yarıdan fazlasını kır nüfusu oluşturmaktadır.

iV. Gediz Havzalardaki sanayi ve kentleşme göz önüne alınırsa, yukarıda verilen nehirlerin hangilerinde kirlilik oranı daha az olur?

Aliveli Dlllvelll

Bl i ve iii El ii ve LV

CL Ive LV

Türkiye'de 1950 yılından sonra etkili olmaya başlayan 17. 80 70 60

20.

Eğitim, sağlık, trafik hizmetlerinin II. Çevre kirliliği iii. Alışveriş merkezlerinin azlığı

yetersizliği

%

iç göçlerle ilgili olarak aşağıdakilerden nemez?

hangisi söyle-

~
r-r--«

Al

Denize kıyısı olan coğrafi bölgelerin tamamında nüfus artışının başlıca sebebi bölge dışından göç alınmasıdır. Yukarıdakilerden hangileri istanbul, Ankara, izmir, Bursa gibi büyük şehirlerin önemli sorunları arasında değildir?

50
40

~

~

~

30
20

~
r-t-'

Bl

iç göçlerin olmaktadır.

büyük bir bölümü

ekonomik

ve sosyal

Al Yalnız i Dl i ve ii

Bl Yalnız ii El ii ve iii

cl Yalnız iii

alanlardaki değişimler ve doğal afetler gibi nedenlerle

Lo
O
CL Göç hareketi genelolarak maktadır. D) El Göç veren illerde doğum oranı genellikle yüksektir. Türkiye'de nüfus hareketlerinin göçler oluşturmaktadır. göre şehirleşme Buna göre, Ürgüp, Avanos ve Nevşehir çevresindeki konutlarda yapı malzemesi olarak aşağıdakilerden hangisinin en çok kullanılması beklenir? 19. Bir bölge içinde yer alan ii ve ilçe nüfusları değişiklik göstermektedir. Örneğin, iskenderun'un nüfusu yerleşik olmasına Al Şehirleşme oranı bölgelerin orantılıdır. Bl iç Anadolu Bölgesi'nin şehirleşme oranı Karadeniz yüz ölçümleriyle doğru karşın, Hatay ilindeki nüfus mevsimlik göçlere göre değişir. DlJips Hatay ilindeki bu durumun hangisi olabilir? nedeni aşağıdakilerden El Granit Al Kalker Bl Kum taşı CLVolkan tüfü önemli bir kısmını iç 21. Türkiye'de konutlarda yapı malzemesi olarak kullanılan malzemeler konutların bulunduğu yerin iklim, bitki örtüsü ve jeolodoğudan batıya doğru ol-

" ~ "-l
ol bil

::E

ol

E

" "o "o
ol

'a
"o

N

~

"'" <c

"

" "o "o
ol

"o " "o
ol

·c c
"o

N

<c

c

çi d

<c

c;

" o cı

~ ~

jik yapısına bağlı olarak değişir.

Yukarıdaki grafikte, coğrafi oranları gösterilmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden

bölgelere

hangisi doğrudur?

Bölgesi'nin şehirleşme oranından daha azdır. Al CL Şehirleşme oranı en az olan bölge iç bölgelerden biridir. CL D) Kıyı bölgelerinin tamamında şehirleşme oranı D) El El Marmara Bölgesi'nde şehirleşme oranı % 70'ten fazladır. Turizm hareketliliği Seracılığın yaygın olması Yol kavşağında bulunması Bl Sanayinin gelişmiş olmaması Sanayinin gelişmiş olması

22.

Aşağıdakilerden

hangisi, Türkiye'de dağınık yerleşme göbiridir?

rülen yerlerin ortak özelliklerinden

Al Bl CL D) El

Tarım alanlarının geniş olması Engebenin fazla olması Endüstrinin yaygın olması Ticaretin gelişmiş olması Ulaşım olanaklarının fazla olması

% SO'nin üstündedir.

23.

Aşağıdakilerden kapsamında

hangisi, Türkiye'de Yeşil Kuşak Projesi içinin ve çevrelerinin biri olamaz? ağaçlandırıl-

25.

Türkiye'de oranının ğildir?

kırsal nüfus oranı azalırken artmasında aşağıdakilerden

kentsel

nüfus 27. Menderes Havzası ii. Karadeniz Ereğlisi

kentlerin

hangisi etkili de-

masının amaçlarından

A) B)
C)

Kentlerin çevresinde erozyonu önlemek Hava kirliliğini azaltmak Tarihi eserleri korumak Kent çevresinde dinlenme alanlarını çoğaltmak Gecekondulaşmayı önlemek

A) B) C) D) E)

Tarımda makineleşmenin Tarım gelirlerinin artması

hızlanması iii. Gemlik Körfezi iV. Zonguldak Yöresi Taşeli Platosu kıyı bölgelerimizde iç böl-

Kentlerde iş olanaklarının fazla olması V. Kentlerde eğitim ve sağlık kuruluşlarının fazla olması Arazinin miras yoluyla parçalanması Türkiye'de, nüfus yoğunluğu gelerimizden daha fazladır. Bu bilgiye uymayan hangisidir?

D) E)

kıyı yöremiz

yukarıda

verilenlerden

A)V

B) LV

C) iii

D) ii

E) i

26.

®
24. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de biri değildir? köyaltı yerleşmelei

),
eS' .
IV/J~

rinin özelliklerinden

®,
,,~~

28. ii.

işsizlik oranının yüksek olması Erkek oranının yüksek olması tarımla uğraşanların oluşturması

A)

Ekonomik etkinliklerinin olması

tarım ve hayvancılığa dayalı

®
;

1---/

iii. Çoğunluğunu

B) C) D) E)

Dağınık tip yerleşmenin yaygın olması Su kaynaklarına yakın olması

Haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisinde doğurganlık oranı diğerlerinden daha yüksektir?

LV. Yaşlı oranının yüksek olması Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri, Türkiye göç eden nüfusun özelliklerinden biri değildir? içinde

A) i Genellikle küçük ve az nüfuslu olması

B) ii

C) iii

D)IV

E)V A)Yalnız i B)Yalnız ii D) Ivell E) ii ve iii C) Yalnız LV

Kent merkezlerine yakın olması

®

30. 29. Aşağıdaki grafik, Türkiye'deki bir coğrafi bölgenin iki sayım dönemi arasındaki nüfus artış ve doğum oranlarını göstermektedir. %o 25

Aşağıdaki grafikte, 1997 genel nüfus sayımına göre Türkiye nüfusunun coğrafi bölgelere dağılışı verilmiştir.

31.

Aşağıdaki grafik Türkiye'deki beş bölgenin çümlerini göstermektedir.
Alan (km2 20000 18000 16000 14000 12000

nüfus ve yüz öl-

Vii %9

)c:::::ı

_

Nüfus

(bin kişi)
20000 18000 16000 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000

_

Nüfus

c:::::ı Alan

20 15 10
5

V % 12

10000 8000 6000 4000 2000 iii

LV

O V

0+---~NLÜ7fu-s-Ar~tıLş--~D~o~ğ-u-m-O~raLn-ı--~ Oranı
Buna göre, bu bölgeyle ilgili olarak aşağıdaki lardan hangisine kesin olarak gidilebilir? yorumGrafikte i numaralı hangisidir? coğrafi bölge aşağıdakilerden A)

Bölge

III % 13

Aşağıdakilerin hangisi sonuçlardan biri değildir?

bu

grafikten

çıkarılabilecek

ı. bölgenin

nüfus yoğunluğu

ııı. bölgenin

nüfus yoğunlu-

ğunun iki katı dolayındadır. B) Marmara C) Karadeniz E) Akdeniz B) C) Alanı en küçük olan bölge V. bölgedir. Nüfusları birbirine en yakın olan bölgeler, lerdir. D) LV. Bölgenin nüfus yoğunluğu luğundan fazladır. E) Nüfus yoğunlukları V. bölgelerdir. birbirine en yakın olan bölgeler, iii. ve

A) B) C) D) E)

Bölge dışından göç almıştır. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalaması üzerine çıkmıştır. Okuryazar nüfus oranı yükselmiştir. Kent çevresinde dinlenme alanları çoğaimıştır. Genç nüfus oranı yükselmiştir. A) Ege D) iç Anadolu

ıı. ve V. bölgenüfus yoğun-

ııı. bölgenin

Tarımsal nüfus yoğunluğ~

bir ülkede veya bir bölgede ta-

34.

Aşağıdakilerden

hangisinin Türkiye'de kırsal kesimden

rım ve hayvancılıkla geçinen nüfusun o ülke veya bölgedeki tarım için kullanılan alana bölünmesiyle elde edilir. Bu açıklamaya göre, Doğu Anadolu Bölgesi'nde tarımsal nüfus yoğunluğunun fazla olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

kentlere göçe neden olduğu söylenemez?

A)

Geleneksel tarım yöntemlerinin tarımın yoğunlaşması

terk edilerek makineli

B)
A)

Tarımı yapılan ürünlerin çeşitlenmesi Kırsalkesimde iş olanaklarının çok kısıtlı olması Eğitim ve sağlık hizmetlerinin olması kırsal kesimde yetersiz

Genç nüfusun fazla olmasıyla Bölge dışına göçün fazla olmasıyla Sebze tarımının yaygın olmasıyla Tarıma elverişli alanların az olmasıyla Endüstrinin belirli yerlerde toplanmış olmasıyla

c)
D)

B)
C) D)

E)

Tarım topraklarının

miras yoluyla parçalanması

E)

33.

Doğu Anadolu Bölgesi'nde nüfus yoğunluğunun kiye ortalamasının

Tür-

altında olmasında aşağıdakilerden

hangisinin etkisi yoktur?

A) B) C) D) E)

Çeşitli toprak türlerinin olmasının Yükseltisinin fazla olmasının Ulaşım olanaklarının kısıtlı olmasının Ekim alanlarının sınırlı olmasının iş olanaklarının yetersiz olmasının

®

Türkiye'de tarımda 1, Türkiye'nin Orta Kuşak'ta bulunması, hangisini aşağıdaki ekono-

makineleşme

ne kadar yaygınlaşırsa insan

5.

Akdeniz

Bölgesi'nin

kıyı kesiminde

bazı yıllar

tarımsal

yaygınlaşsın yine de bazı ürünlerin yetiştirilmesinde emeğine duyulan yoğun gereksinim devam edecektir.

üretimin az olmasında, Don olaylarının olması,

mik özelliklerden

etkilemiştir?

Bu yargının doğru olduğunu Al Bl Tarih! eserlerin ve doğal güzelliklerin olması çeltik, Kişi başına düşen mill! gelirlerin yüksek olması CL işletilen ve işletmeye açılacak çeşitli madenierin olması D) El Çeşitli tarım ürünlerinin yetiştirilmesi Kara ve deniz yolu transit taşımacılığının gelişmiş olması Al Ive ii Dlllvelll büyük illerde daha ii. iii. iV. buğday,

kanıtlamak

için öncelikle,

ii. iii. LV.

Yağışların sellere yol açması, En yağışlı mevsimin kış olması, Yaz sıcaklıklarının yüksek olması hangileri etkilidir? CLii ve iii El iii ve LV

çay, nedenlerinden mısır hangilerinin yetiştirilme şartları Al i ve ii Dl ii ve LV

Bl i ve iii

tarım ürünlerinden örnek gösterilebilir?

Bl i ve III El iii ve IV

CLIvelV

2,

Aşağıdakilerden

hangisi, Türkiye'de

tarımsal

etkinlik-

lerle ilgili doğru bir bilgidir? 4, Al Üretimi fazla olduğundan ülkelere satılır. Bl Sulama olanaklarının artmasıyla birlikte pamuk üretiminde Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin payı artmıştır. CL iklim koşulları nedeniyle şeker pancarı yalnızca iç bölgelerde yetiştirilir. D) Tarımda makineleşmenin deniz Bölgesi'dir. El iklimi uygun olduğu için incir üretiminde Akdeniz Bölgesi ilk sıradadır. en yaygın olduğu alan KaraAl Bl CL D) El Tarımsal etkinliklerin iklime bağımlılığında Tarımsal nüfus yoğunluğunun Tarımsal ürünleri pazarlama imkanlarında ii. Tarımsal ürünlerin iç piyasadaki tüketiminde iii. Tarıma dayalı endüstri kuruluşlarının sayısında özelliklerinden Tarımdan elde edilen gelirde Al Yalnız i Dllvell Bl Yalnız ii El ii ve iii CLYalnız iii hangileri etkili olmuştur? Denize göre konum Yer şekillerinin çeşitli olması, fazla olması, tahıl ürünlerinin çoğu dış Son yıllarda, Türkiye'de tarımdaki hangisinde gelişmelere bağlı

olarak aşağıdakilerden lenebilir?

azalma olduğu söy6. Türkiye'de çeşitli bölgelerde fındık, muz, buğday, çay, zeyyetiştirilmesinde;

tin gibi çeşitli tarım ürünlerinin

7.

Türkiye'de ekili alanların

artmasının

aşağıdakilerden

9.

Engebenin çok fazla olduğu yerlerde makineli tarım yapılması zordur. Buna göre, aşağıdaki illerin hangisinde tarımın en az yapılması beklenir? makineli 11. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'de tarımın gelişmesini biri değildir? sağlayacak yaklaşımlardan A) Samsun B) Malatya E) Artvin B) C) D) Gübreleme ve ilaçlamanın bilinçli yapılması iyi cins tohum kullanımının yaygınlaştırılması Toprağın, uygun koşullarda sulanması Dönüşümlü ürün ekimiyle toprak kalitesinin korunması C) Aydın A) D) Şanlıurfa Toprağın nadasa bırakılması

hangisine yol açması beklenmez?

A) B) C) D) E)

Sulama ağın ın genişlemesi Küçükbaş hayvancılığın yaygınlaşması Makineli tarımın artması Tarımsal gelirin artması Gübre tüketiminin artması

10.

Türkiye'nin tarım politikalarıyla

ilgili önemli uygulamala-

E)

rından biri de destekleme alımlarıdır. Bu politikanın temeli, devletin üreticiye önceden ilan ettiği taban fiyattan ürününü satın alma garantisi vermesidir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin destekleme alım yapmasının amaçlarından biri değildir? 12. A) 8. Türkiye tarımının özelliğine uymayan seçenek aşağıdakilerden hangisidir? B) ham madde olarak kullaC) Ürünlerin uygun fiyatlarla piyasaya sunulması ve keyfi fiyat artışlarının önüne geçilmesi B) C) D) E) Tarımsal ürün çeşidinin artması D) Tarımla uğraşan nüfusun giderek artması Tarımsal üretimin giderek artması iç ve dış ticarette tarım ürünlerinin önemli yer tutması E) Arpa üretim miktarının en fazla olduğu ile E) Aynı tarım ürünlerinin ülke genelinde benzerfiyatlarla satılmasını sağlaması Pazarlarda belli tarımsal ürünlere olan talebin artırılD) B) C) Türkiye'nin yıllık toplam arpa üretimine Buğday üretimi için hangi illerin daha uygun iklim koşullarında sahip olduğuna Buğday ve arpanın hangisinden daha yüksek verim alındığına Üreticinin
mesi

Türkiye'de bir yıl içindeki buğday ve arpa üretim miktarları ile ekim alanlarının kentlere göre dağılışını gösteren bir grafikten ulaşılamaz? yararlanılarak aşağıdakilerden hangisine

ürettiği

ürünlerin

elde kalmasını engelle-

Üreticinin fiyatlardaki ani iniş ve çıkışlardan zarar görmesini engellemesi

A)

Pek çok ürünün endüstride nılması

A)

Buğdaydan en yüksek verimin hangi ilde alındığına

17.

Aşağıdaki haritada iki farklı tarım ürününün Türkiye'de yetiştirildiği belli başlı yöreler _ ve

O işaretleriyle

göste-

13.

Türkiye'de,

aşağıdaki

ürünlerden

hangisinin

ekim ala-

rilmiştir.

nının sınırlı oluşu sadece iklime bağlı değildir?

Al çay D) Haşhaş

Bl Zeytin El Fındık

CLincir

't,
o
",. __ o /'

O ı:;'f
.----./"' ••• /)/~

i

Haritada numaralarla gösterilen yerlerde yetiştirilen ve Türkiye ekonomisinde önemli yeri olan tarım ürünleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? 14. Bir ürünün herhangi bir yerde üretilmesi her zaman mümkün olsa bile, o üründen ekonomik değer taşıyacak ölçüde yüksek verim alınması iklim koşullarına bağlıdır. Buna göre, aşağıdaki illerin üzümde verimlilik ekonomik değildir? hangisinde yetiştirilen değer taşıyacak ölçüde Al Bl CL CLDenizli El Artvin Dl El Üzüm Zeytin Pamuk Zeytin Fındık Zeytin Pamuk Fındık Üzüm Pamuk III Pamuk Fındık Zeytin Pamuk Üzüm iV Fındık

Bu işaretler hangi tarım ürünlerine

Al Üzüm Üzüm Fındık Zeytin Bl CL

Turunçgil Zeytin Tütün Pamuk

-

ait olabilir?

O
Tütün Fındık Zeytin Mısır Turunçgil

Al Nevşehir DlTekirdağ

Bl izmir


El

Soya fasulyesi

1S.

Türkiye'de zeytinliklerin

çıkabildiği

yükselti sınırı kuzeye 18. Türkiye'de verdiği aşağıda verilenlerden hangisinin ormanıara söylene-

bakan yamaçlarda genelde 200-250 metreye kadarken güneye bakan yamaçlarda 500-600 metredir. Bu duruma sidir? neden olan faktör aşağıdakilerden hangi-

zararın diğerlerine

göre daha az olduğu

bilir?

Al Tarım alanı açma Al Bakı durumu CLGündüz süresi El Su kaynakları Bl Bağıı nem oranı CLYangınlar D) Toprak türü El Kaçak kesim

Bl Keçi otlatma Dl Heyelan

19.

Aşağıdaki tabloda dört bölgede yetiştirilen dört farklı tarım ürününün, Türkiye üretimindeki Bölgeler Akdeniz Güneydoğu Anadolu Marmara Doğu Anadolu payları verilmiştir. Oran% 100 93 77 64

21.

Türkiye'nin kıyı bölgelerinin tarımsal özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 23. bir Bin Ton Ege Aşağıdaki grafikte Türkiye'de dört tarım ürününün, 2000-2004 yılları arasındaki üretimleri ton olarak gösterilmiştir. A) Dış satımda önemli payı olan tarımsal ürünlerin bölümü kıyı bölgelerde üretilmektedir. B) Tarımsal sulamaya, Akdeniz Bölgesi'nde

Bölgesi'nden daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır. C) Tarımsal etkinliklerin yıl boyunca en uzun süre yapıldığı yerler Akdeniz Bölgesi'nin kıyı kesimleridir.

Bu bilgilere göre tabloda, aşağıda ürünlerden hangisi bulunmaz?

D)

Kıyı bölgelerin

tümünde,

kuzey yamaçlardaki

tarım

alanlarının oranı güney yamaçlara göre daha azdır. A)Tütün D) Ayçiçeği B) Kırmızı mercimek E) Kayısı C) Muz E) Bölge yüz ölçümlerine göre ekili dikili alanlar oranının en fazla olduğu bölge Marmara Bölgesi'dir.

20000r················································ , 18000 zeytin 16000 14000 --,"~-:-f.~Co-=~,="c::-:;~~' portakal 12000 . yaş çay 10000 : yaprağı 8000~--~~-------6000 'fındık 4000 2000 ------------------------------. O~----+_----r_--~----~ 2002 2003 2004 2001 2000
Yıl Buna göre, aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

A) 22. Türkiye'nin büyükbaş hayvancılığıyla ilgili olarak aşaB)

En büyük dalgalanma zeytin üretiminde görülmektedir. Yaş çay yaprağı üretimindeki yılları arasında olmuştur. en belirgin artış 2003-2004

ğıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur? C) D)

20.

Karadeniz Bölgesi'nde fındık ve çay tarımı genelde 500600 metrelerden daha yüksekte yapılmamaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A)

Et ve süt verimleri yüksek olan hayvan ırkıarı çoğunluktadır.

2002 yılında tüm ürünlerin üretimi en fazladır. Yıllara göre en az dalgalanma, portakal üretiminde görülmektedir.

B)

Büyükbaş hayvancılık için uygun otlar giderek artmaktadır. E)

2001 yılından itibaren fındık üretiminde düşme olmuştur.

A) B) C) D) E)

Farklı tarım ürünlerinin yetiştirilmesi Ormanıarın sıklaşması Yerleşim yerlerinin seyrekleşmesi Sıcaklık ve yağış koşullarının değişmesi Ulaşım koşullarının zorlaşması

C) D)

Küçükbaş hayvancılığa göre daha yaygın bir etkinliktir. Besicilik ve ahır hayvancılığı, kentlerin yakın çevresinde gelişmiştir.

E)

Dış satımda canlı büyükbaş hayvanların payı fazladır.

28. Türkiye'de, belli bir yılda sağılan hayvan sayısını ve bun24. baş hayvancılığın yaygın olarak yapılmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenebilir? lardan elde edilen süt miktarının dört hayvan türüne göre oransal dağılımını gösteren grafik aşağıda verilmiştir.

Aşağıdaki grafikte, 1988-1998 yılları arasında Türkiye'de tatlı su balıkçılığındaki üretim gösterilmiştir. Üretim (Ton)

6000(} 5000(}
-r-e-e- ....•.•......•

. _..- ,.:.:..:.:.: _._ . -..-. --.-- ..
1988 1990 1992 1994 1996 1998 Yıl

~~
Al Bl Elverişli çayırların bulunması Nüfus yoğunluğunun fazla olması

4000(} 3000(} 2000(}
Süt miktarı hayvan türü

. = .. =

~~

Sağılan hayvan sayısı

1000(}

CL
D)

Tarım alanlarının sınırlı olması Kente göçün fazla olması Akarsu ağının sık olması Bu grafikte 4 numara ile gösterilen aşağıdakilerden hangisidir?

El

AlKoyun
D)

Bl Kıl keçisi inek

CL Tiftik keçisi
El Manda

Yalnızca grafiğe ulaşılamaz?

bakılarak

aşağıdakilerden

hangisine

Al Bl 2S. Türkiye'de koyun, kısa boylu otluk alanların bulunduğu düzlüklerde yaygın olarak yetiştirilir.
D)

Üretimin en fazla olduğu yıla Yıllar arasındaki üretim değişimine Üretimden elde edilen gelire Hangi yıllarda üretimin azaldığına 10 yıllık toplam üretime

27.

CL

El

~eııı
eLi Haritada numaralarla gösterilen hangisinde, arazinin engebeli olması balıkçılık önemli bir geçim kaynağıdır? bölümlerin nedeniyle,

Buna göre, yukarıdaki haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisi koyun yetiştirilmesi için daha az elverişlidir? ---

Al i

Bl ii

ElV

All

Bl ii

ClIII

DlIV

ElV

®

1.

Aşağıdakilerden

hangisi Türkiye'de

maden ve maden3. Aşağıdaki grafikte Türkiye'nin 1975-2000 yılları arasındaki taş kömürü üretim ve tüketim miktarları gösterilmiştir. 4.

cilikle ilgili yanlış bir ifadedir?

A) B)

Madenierin, endüstrinin gelişmesine katkısı vardır. Maden yataklarının oluşumu Türkiye'nin jeolojik yapısıyla ilgilidir.

Bin Ton

C)

Türkiye, maden çeşitliliği bakımından zengin bir ülkedir.

D)

Türkiye, bazı madenierin rezervi bakımından dünyada ilk sıradadır.

11000 10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000
1000F:"::';:'';;'';;'':c.;..=.;:..::..;:.;:..::...:c::..:;..:..::..;:..::;: LO o LO o LO o i'-ro ro (j) (j) o (j) (j) (j) (j) (j) o
N

Tüketim

Haritada numaralarla mik santral vardır?

gösterilen

yerlerin

hangilerinde

ter-

E)

Dış satımda madencilik en büyük paya sahiptir.

A) Ivell
D)

B) Ive iV ii ve LV

cı ii ve iii
E) III ve LV

Yalnızca aşağıdaki

grafikte

verilen

bilgilerden

yararlanılarak

sonuçlardan

hangisine

ulaşılabilir?

A) 2. Türkiye'nin çeşit ve rezerve bakımından sahip coğrafi bölümü en zengin yer aşağıdakilerB) C)
D)

Taş kömürü rezervinde azalma olmuştur. Taş kömürü üretim teknolojisinde Tüketimde diğer kömür türlerinin değişme olmuştur. payı artmıştır. 5.

altı kaynaklarına den hangisidir?

Üretimin tüketimi karşılama oranı düşmüştür. Taş kömürünün kullanım alanları artmıştır. .IV
Afşin - Elbistan

E) A) B) C) D) E) Yukarı Fırat Bölümü Konya Bölümü Ergene Bölümü Adana Bölümü

Haritada numaralarla gösterilen yerlerin doğalgazla çalışan termik santral vardır? A) i ve ii B) IveV D) III ve IV E) IVveV

hangilerinde

C) ii ve III

Orta Karadeniz Bölümü

6.

Aşağıdaki grafikte, Türkiye'de 1999 ve 2003 yıllarında üretilen elektriğin miştir. (10' KWh) enerji kaynaklarına göre dağılışı gösteril-

7.

Aşağıdaki grafikte, 2000 yılında Türkiye'deki petrol tüketiminin sektörlere dağılışı gösterilmiştir.

8.

Samsun - Bakır işletmesi

ıı. ııı.

iskenderun - Demir-çelik tesisleri Aliağa - Petrol rafinesi Seydişehir - Alüminyum tesisleri Murgul - Bakır işletmesi ham mad-

.1999

02003

70 60 50
40 30 20
10

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ulaştırma %43

Tarım %9 Rafıneri %4 Jr---rEnerji Dışı %7

iV.
V.

Yukarıdaki endüstri kuruluşlarından hangileri desinin çıkarıldığı yerde kurulmuştur?

A) Ive ii

B) i ve iII D) IIlveV E) IVveV

C) IvelV

ısıtma

%10
Doğal gaz Su gücü aşağıdaki Al Tüketilen petrolün yarısına yakını ulaştırma sektöründe kullanılmaktadır. B) Tüketilen petrolün bir kısmı yerli kaynaklardan sağlanmaktadır. 9. Yalnızca bu grafikteki yargılardan hangisine bilgilere ulaşılamaz? dayanarak aşağıdaki

O

Yalnızca grafikteki bilgilerden yararlanarak yorumlardan hangisine ulaşılamaz?

Al

1999 yılında doğal gaz, su gücü ve linyitten elde edilen enerji miktarları birbirine yakındır.

Petrol

ıı. ııı.

Jeotermal Taş kömürü

B)

En büyük artış miktarı doğal gazla üretilen enerjide olmuştur. C) D) Petrolden elektrik enerjisi sağlanmaktadır. Petrolün bir kısmı ham petrol arıtımında kullanılmaktadır. Isıtmada tüketilen tüketilene yakındır. petrol miktarı, tarım sektöründe

IV. Akarsu
V.

C)

Su gücünden elde edilen enerji miktarındaki artış, taş kömüründen elde edilenden fazladır. El Güneş kaynakların hangilerinden iklim koşullarına bağlı olarak

D)

2003 yılında, yalnızca linyitten elde edilen enerji üretiminde azalma olmuştur.

Türkiye'de yukarıdaki sağlanan enerji miktarı değişir?

E)

2003 yılında, taş kömürü ve akaryakıt kullanılarak elde edilen enerji miktarı birbirine yakındır. A)lvell D) IIlveV B) iI ve III E) IVveV C) ii ve IV

10.

Jeotermal II. Petroki mya III. Termik santral LV. Hidroelektrik Yukarıdakilerden hangilerinin, kullanılan ham maddenin çıkarıldığı yerin yakınına kurulması zorunludur?

12.

Sanayileşme ve teknolojik

ilerlemelerin

ortaya 14. ii. iii. Yer altı kaynaklarının çeşitliliği Nüfusun bölgelere dağılışı

çevre sorunlarından biri de hava kirliliğidir.

LV. Yerleşim yeri sayısı V. Kişi başına düşen milli gelir

Al i veli ol 1,11 III ve

Bl Ive LV

CL ii ve iii
El II, iii ve LV Buna göre, haritada numaralarla gösterilen liman kentlerinin hangisinde sanayileşmeye bağlı olarak hava kirliliğinin daha fazla olması beklenir? Yukarıdakilerden hangileri Türkiye'nin gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi verebilir?

Al i ve ii

Bl i veV DllllvelV El IVveV

CL ii ve LV

All

Bl ii

CL iii

DlIV

ElV

11.

Bir yerde sanayinin gelişebilmesi, ham maddenin enerji kaynaklarına yakınlık, iş gücü temininin

varlığı, kolaylığı, 13. ii. iii. Afyonkarahisar - Et ve süt ürünleri Kırıkkale - Petrokimya Zonguldak - Orman ürünleri

1S.

Aşağıdakilerden

hangisi, endüstrinin Türkiye ekonomisiiçin alınması gereken önlemlerden

ne katkısını artırmak biri değildir?

ulaşımın kolaylığı, üretim araçları ve ham maddenin temin kolaylığı gibi etmenlere bağlıdır.

Al Bl

iç ve dış pazarların gereksinimlerine

göre üretim yapmak

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinde verilen yerdeki endüstri kolu diğerlerinden farklı bir nedene bağlı olarak gelişmiştir?

LV. istanbul - Pamuklu dokuma Yukarıdaki kentlerden hangileri, eşleştirildiği endüstri kolu için gerekli ham madde bakımından zengindir?

Ham maddesi yeterli olan endüstri kuruluşlarına öncelik vermek

Al Bl

Adana ve çevresinde dokuma endüstrisi Edremit-Ayvalık ve çevresinde sıvı yağ endüstrisi Çanakkale'de konserve balık endüstrisi Seydişehir'de alüminyum endüstrisi Bursa ve çevresinde otomotivendüstrisi


OL

Endüstri kuruluşlarında mak

modern teknolojiden

yararlan-

Aliveli DlllvelV

Bl i ve III

CL ii ve III
Endüstri kuruluşlarının elektrik enerjisi üretim merkezlerine yakın olmasını sağlamak El Belli standartlara mek uygun kaliteli endüstri ürünleri üretEl iii ve LV

CL OL
El

16.

Türkiye'de

hangi endüstri

kolu diğerlerine

göre sayı

19.

Aşağıdaki endüstri kıyı bölgelerinin

kuruluşlarından vardır?

hangisi Türkiye'nin

21.

Karadeniz

ve Akdeniz

bölgelerini

iç kesimlere

bağlayan aşa-

olarak daha azdır?

tümünde

kara yollarının ğıdakilerden

yapım maliyetinin hangisinin

yüksek olmasında

etkili olduğu söylenebilir?

A) Dokuma sanayisi C) Demir-çelik endüstrisi E) Şeker endüstrisi

B) Yem endüstrisi D) Çimento endüstrisi

A)Otomotiv D) Demir-çelik

B) Çimento

C) Petrokimya A) E) Seramik B) C) D) E) Bitki örtüsünün çeşitliliği Kar yağışlarının çokluğu Tarım etkinliklerinin Engebenin fazlalığı fazlalığı Yerleşim merkezlerinin çokluğu

17.

Konfeksiyon

endüstrisi

aşağıdaki

illerimizden

hangi-

sinde en fazla gelişmiştir?

A) Kayseri D) Bursa

B) Denizli E) istanbul

Cl lzmir

22. 18. 20. iskenderun'un, bir liman kenti olarak Sinop ve Trabzon'a göre daha fazla gelişmesindeki aşağıdakilerden hangisidir? temel etmen

izmir'in merkez ilçesine bağlı bir köye kara yoluyla ulaşabilmek için ortalama on kilometre yol almak gerekirken Kütahya'da kuş uçumu mesafesi aynı olan bir köye on beş kilometre yol almak gerekmektedir. Bu durum, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

A) B) C) Aşağıdakilerden hangisi haritada zierde bulunan endüstri koludur? gösterilen merkeD) E) A) Kağıt D) Kimya B) Cam C) Seramik

Korunaklı liman olması Eski bir yerleşim yeri olması Gelişmiş ulaşım ağının olması Ağır endüstri kuruluşlarının bulunması Verimli tarım alanlarının bulunması

A) B) C) D) E)

Yerleşme birimlerinin

sık olmasıyla

Doğal bitki örtüsünün farklı olmasıyla iklim koşullarının farklı olmasıyla Tarım alanlarının geniş olmasıyla Yer şekillerinin engebeli olmasıyla

E) Otomotiv

23.

Türkiye'nin sektörüyle

doğal koşulları düşünüldüğünde, ilgili aşağıda verilen

ulaşım

2S.

Aşağıdaki haritada, Türkiye'deki demir yolu ağı görülmektedir. 26. Sinop, doğal bir limana sahip olmasına karşın, Samsun liman kenti olarak daha çok gelişmiştir.

karşılaştırmalardan

hangisi yanlıştır?

Al

Doğu Anadolu

Bölgesi'nde kış aylarında kar yüzünAnadolu Bu durum, bu iki kentin aşağıdakilerin hangisi bakımında farklı olmasına bağlanabilir?

den kapanan kara yolu sayısı, Güneydoğu Bölgesi'nden fazladır. Bl

Karadeniz Bölgesi'nde havaalanı yapımı için uygun alanlar, Ege Bölgesi'nden fazladır.

Al Bl

Çevresinde yetişen tarım ürünlerinin çeşitliliği Deniz turizmine uygun alanların çokluğu iç kesimlerle ulaşımın kolaylığı Balıkçılık etkinliğinin yoğunluğu

CL

Akdeniz rü

Bölgesi'nde

kara yollarında

tünel ve köpAnadolu Bu haritadan, ulaşılamaz? aşağıdaki yargılardan hangisine

CL DI El Al Demir yolları tüm komşu ülkelerin sınırlarına kadar ulaşmaktadır. Bl Doğu Karadeniz'de demir yolu yokken Orta ve Batı Karadeniz'de vardır. cı istanbul, izmir, iskenderun, Mersin limanları demir yollarıyla bağlantılıdır. Dı Yer şekilleri demir yolu ağının dağılışında çok etkili olmuştur. El Menteşe ve Teke yörelerine demir yolu ulaşımı yoktur. Al Bl CL Dı El 27.

yapma

zorunluluğu,

Güneydoğu

Bölgesi'nden fazladır. Dı Marmara Bölgesi'ndeki doğal limanların sayısı, Karadeniz Bölgesi'nden fazladır. El Akdeniz Bölgesi'nde demir yollarının kilometre başına yapım maliyeti, iç Anadolu Bölgesi'nden fazladır.

Tarım alanlarının genişliği

Türkiye'ye gelen turistlerin kara ve deniz yolu yerine hava yolunu tercih etmelerinin sidir? nedeni aşağıdakilerden hangi-

24.

Aşağıdakilerden özelliklerinden

hangisi Türkiye'deki demir yolu ağının biri değildir?

Al Bl CL Dı El

Engebeli alanlarda akarsu vadilerini izlemesi Çoğunlukla doğu-batı doğrultusunda uzanması

Yolculuk süresi Ulaşım araçlarının taşıma kapasitesi Araçların konforu Yolculuk için ödenen ücret Ulaşılabilen merkez sayısı

Bazı liman kentlerini art bölgelerine bağlaması Bütün il merkezlerine ulaşması Komşu ülkelerle bağlantı sağlaması

Aşağıdakilerden 28. Aşağıda haritada, Selçuklu Dönemi'nde Anadolu'daki ker-

hangisinin

Türkiye'de

su kirliliği

üze-

32.

Türkiye'de

iç ticaret hacminin diğerlerinden

büyümesinde

aşağıdakiler-

rindeki etkisi en azdır?

den hangisinin nebilir?

daha az etkili olduğu söyle-

van ticaretinin yapıldığı yollar gösterilmiştir. A) B) C) D) E) Hidroelektrik santraller

A) Endüstriyel atıklar B) Tarım ilaçları C) Kanalizasyon atıkları D) Kent çöplükleri E) Haritada verilen bu durum dikkate alındığında, Anadolu'daki ulaşımla ilgili aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?

Pazarlama koşullarının iyileşmesi Endüstri ürünlerinin çeşitlenmesi iı sayısının artması Ulaşımın gelişmesi Tarım ürünlerinin çeşitlenmesi

A)

Akdeniz kıyılarına ulaşmada Toroslar üzerindeki doğal geçitierin kullanıldığı

B) C) D) E)

Kıtalar arasında ulaşımın gelişmiş olduğu 33. Deniz taşımacılığında Ege limanlarının kullanıldığı 31. Kıyı boyunca ulaşımın gelişmiş olduğu ii. Tüm yolların akarsu vadilerini izlediği iii. iklim koşullarının elverişli olması A) Sanayi kuruluşlarının belirli bölgelerde toplanmasıyla Bölgeler arasında yetişen tarım ürünlerinin
termesi

Türkiye sınırları içerisinde bölge, bölüm ve yöreler arasında yapılan ticarete "iç ticaret" denir. Buna göre, Türkiye'de hareketli bir iç ticaretin aşağıdakilerden hangisiyle ilgili değildir? olması

Endüstrinin gelişmiş olması Ulaşım olanaklarının çeşitli olması

29.

Aşağıdaki

körfezierin

hangisinde,

endüstri

kuruluşlarıdeniz turizmi

istanbul ve izmir limanlarının Türkiye'nin diğer limanlarından daha fazla gelişmesinde yukarıdakilerden hangileri doğrudan etkilidir?

B)

farklılık gös-

nın oluşturduğu diğerlerinden

çevre kirliliği

nedeniyle

daha az gelişmiştir?

A) Yalnız i D) Ivell

B) Yalnız ii E) ii ve iii

C) Yalnız iii

C) D) E)

Nüfus artış hızının yüksek olmasıyla insanların satın alma gücünün artmasıyla Bölgelerin yüz ölçümlerinin farklı olmasıyla

A) izmit D) Antalya

B) Gökova

C) Edremit E) iskenderun

34.

Türkiye'de endüstri ürünleri dış satımı yıldan yıla artmaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

36.

Bir ülkenin dış alımı (ithalat) dış satımından (ihracat) fazla olursa dış ticaret açığı vardır. 38. Dış pazarlara rekabet gücü yüksek ürünler sunmak ii. iii. Tarımsal ürünlerin dış satımını artırmak Sanayi ürünlerinin dış satımını artırmak Aşağıdakilerden hangisi, son yıllarda Türkiye'ye yurt dışından gelen yabancı uyruklu etkili olamamıştır? turist sayısının artmasında

A) B) C) D) E)

Yurt içi tüketimin azalması Taşımacılığın hızlı ve gelişmiş olması Kalifiye işçi sayısının artması Ham madde üretiminde artış olması Ürünlerin uluslararası standartlara ulaşması

A) B)

Birinci sınıf turistik tesislerin yaygınlaşması Metropol
zenlenmesi

Buna göre, yukarıdakilerden hangileri Türkiye'nin dış ticaret açığının kapanmasına katkıda bulunabilecek gelişmelerdendir?

kentlerde uluslararası kongre ve fuarların dü-

A) Yalnız i D) Ivelll

B)Yalnız ii E) ii ve iii

C) i ve ii

C) D)

Turistik bölgelerdeki

nüfusun iç göçlerle artması

Formula 1 gibi tekrarlanan büyük spor organizasyonlarının yapılması

3S.

Türkiye'de, 1990 yılında tarımsal

ürünlerin

ihracatından

E)

Yamaç paraşütü,

rafting, kano gibi etkinliklerin yaygınlaş-

yaklaşık 2,4 milyar Amerikan doları gelir elde edilmiş ve bu değer toplam ihracatın % 18,1'ini oluşturmuştur. 2007 37. Türkiye'nin dış ticaretiyle ilgili olarak aşağıdakilerden

ması

yılında ise yaklaşık 11,4 milyar Amerikan dolarlık tarımsal ürün ihracatının, toplam ihracattaki payı % 10,7 olmuştur. Buna göre, 1990-2007 yılları arasında Türkiye ekonomisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

hangisi söylenemez? A) Avrupa Birliği ülkeleri hem dış alırnda hem de dış satımda önemli bir paya sahiptir. B) Toplam dış satım gelirlerinin yarıdan fazlasını endüstri ürünleri oluşturur. 39. Türkiye'de iç turizme katılan kişi sayısı 1950 yılından günümüze yaklaşık 30 kat artmıştır. payı giderek azalsa da Aşağıdakilerden azdır? hangisinin bu artış üzerindeki etkisi en -

A)

Dış satımda madenierin ve endüstri ürünlerinin artmıştır.

payı C) Dış satımda tarım ürünleri, önemli bir yere sahiptir.

B) C) D)

Türkiye'nin tarımsal ürünlerine olan talep azalmıştır. D) Dış ticaret açığı azalmıştır. Tarımda modern tekniklerin mıştır. uygulanması yaygınlaşE) Türkiye'nin coğrafi konumu transit ticaretin gelişmesine elverişlidir. Turizm gelirleri dış ticaret açığını kapatabilecek düzeye gelmiştir. A) B) C) D) E) Ulaşım olanaklarının artması Turistik değerlerin tanıtımının artması Eğitim düzeyinin yükselmesi Kişi başına düşen ulusal gelirin yükselmesi Sağlık hizmetlerinin gelişmesi

E)

Ulusal gelir yükselmiştir.

43. 40. Aşağıdaki ören yerlerinden hangisi, iç Anadolu Böl·

Güneydoğu Anadolu'nun

kimi yerlerinde yetiştirilebilmesi, bir kanıtıdır.

46.

Aşağıdaki grafikte 1988-1995 yılları arasında, Türkiye'de zeytin ağacı sayısı ile zeytin üretim miktarı gösterilmiştir.
Üretim Miktarı -Ağaç Üretim Sayısı Miktarı Ağaç Sayısı

bu bölgede Akdeniz iklimi görüldüğünün gesi'nde yer almaz? Al Çatalhöyük Bl Gordion El Kültepe Sözü edilen ürün aşağıdakilerden

hangisidir?

(bin ton)

(bin adet)

CL Göreme

Al Mercimek

Bl Buğday El Üzüm

CL Kayısı

100 90 80

1600

OL Perge

OL Zeytin

,..

1400

70
60 50 41. Marmara Bölgesi'nde en az görülen turizm etkinliği 40 30 44. Al Deniz turizmi Bl Sağlık turizmi Aşağıdaki madenierden hangisi, yurdumuzda en az 20 10

1\ \ i

j'1i ,/

-, 1\
1995

/

1200 1000 800 600 400 200

aşağıdakilerden

hangisidir?

yerde çıkarılmaktadır?

O
Bl Bakır

1988198919901991199219931994 aşağıdaki sonuçlardan

O

CL Kış turizmi
El Kültür turizmi

OL Yayla turizmi
AlDemir

CL Linyit
Bu grafikten hangisi çıkarılamaz? El Taş körnürü Al Bl En fazla ürün 1994 yılında alınmıştır. 1989 ve 1993 yıllarında üretim toplamı üretimden azdır. 1994 yılındaki

OL Krom

42. ii. iii.

Çevresinde önemli yerleşim merkezlerinin bulunması Karstik oluşumların yer alması Tarihi değerlerin bulunması Selçuk, Efes, Milet turizmi için önemli 45. Aşağıdakilerden dir? hangisini Türkiye ihraç etmemekte-

CL

Ağaç sayısının fazla değişmemesine karşın, üretim değişmektedir.

OL

Üretimde bir önceki yıla göre düşüş görülen yıllar 1989, 1991, 1993 ve 1995'tir.

Yukarıdaki özelliklerden hangileri ve Perge gibi merkezlerin Türkiye olmasında etkilidir?

Al Çay

Bl Fındık

CL Tütün
El incir

El

Üretimdeki dalgalanmalar giderek azalmıştır.

OL Pamuk
Al Yalnız i Bl Yalnız ii c) Yalnız iii El ii ve iii

OL Ivell

47.

Türkiye'de seracılık en çok Akdeniz

Bölgesi'nin

ve Ege

SO.

Ham madde olarak orman ürünlerinden yan endüstri kolu aşağıdakilerden

yararlanılma-

Bölgesi'nin kıyı kesimlerinde yapılmaktadır. Bunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? Al Bl CL D) El ısıtma giderinin düşük olması Sulama olanaklarının yeterli olması Yağış miktarının fazla olması Toprak türlerinin çeşitli olması Düzlüklerin çok yer tutması

hangisidir? 53.

Al Kağıt Dl Kozmetik

Bl Suni gübre El Mobilya

CLilaç

V %16

51.

Türkiye'nin aşağıdaki Avrupa ülkelerinden

hangisiyle Yukarıdaki grafik Türkiye'de şeker pancarı üretiminin gelere göre dağılımını göstermektedir. Grafikte Vi ile gösterilen bölge aşağıdakilerden olabilir? böl-

olan dış ticareti diğerlerine göre daha fazladır? 48. Aşağıdaki hangi tarım ürününün Türkiye'deki toplam üretiminin % 80'den fazlasını Ege Bölgesi karşılar? Al italya OLHollanda Al Pamuk D) Elma Bl Turunçgil El Mısır CLincir Bl Portekiz CLBelçika El Almanya

hangisi

Al Karadeniz CLMarmara El Doğu Anadolu 52. 49. Türkiye'de yetiştirilen hayvan türleri, yörenin iklimine ve bitki örtüsüne göre değişmektedir. Buna göre, yaz yağışlarının fazla olduğu ve gür otlakların bulunduğu yörelerde aşağıdaki hangi hayvancılık türünün en yaygın olması beklenir? Al Bl CL Al Bl CL Büyükbaş hayvancılık OL Küçükbaş hayvancılık Arıcılık Kümes hayvancılığı ipek böcekçiliği El Yöresel özelliklerin tanıtılması Al Mısır OLZeytin Bl Fındık Bankacılık hizmetlerinin hızlandırılması Turizm eğitimine önem verilmesi Ulaşım olanaklarının geliştirilmesi Tarihi eserlerin korunması 54. Türkiye'de iç ve dış turizmi n gelişmesinde aşağıdakilerden hangisinin katkısı diğerlerine göre daha azdır?

Bl Güneydoğu Anadolu Dl iç Anadolu

Marmara Bölgesi'nde, aşağıdaki tarım ürünlerinden gisinin üretimi en azdır?

han-

CLAyçiçeği El Pirinç


El

58. 56. 55. Aşağıdaki grafikte, 1980-1995 yılları arasında Türkiye'de ekilen ve nadasa bırakılan tarım toprakları ile orman alanlarının yüz ölçümleri gösterilmiştir. Yüzölçümü (~in hektar) Al Nüfus yoğunluğunun Enerji tüketiminin fazla olması Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'de aynı bölgede budiğerin-

Aşağıdaki

illerin hangisinde

dokuma

endüstrisinin

bir

kolu olan hazır giyim diğerlerinden daha fazla gelişmiştir?

lunan iki kentten birinin endüstri bakımından den daha fazla gelişmiş olduğunu göstergesidir?

gösteren en güçlü

Al istanbul OLAntalya

Bl Samsun El Malatya

Cl lzmir

500
Bl fazla olması

000 500 500 5000 1980 1985

CL D) E)

Ulaşım olanaklarının çeşitli olması Yer altı ve yer üstü kaynaklarının çeşitli olması Eğitim seviyesinin yüksek olması

1990
Nadas

1995

D Ekilen

El Orman
57. Aşağıdakilerden hangisi Orgüp-Göreme Yöresi'nin

Grafikteki bilgilere göre, aşağıdaki yargılardan hangisi doğru olmaz? A) 1980'de nadas alanları ekilen alanların yarısından azdır. B) Verilen yıllarda, orman alanlarının büyüklüğü memiştir. değiş-

turizm açısından önemli olmasını sağlayan bir etken değildir?

A) Bl C)

Peri bacalarının bulunması Hristiyanlığın ilk dönemlerine ait kiliselerin bulunması Yer altı şehirlerinin bulunması EI sanatlarının çeşitli olması Çok sayıda termal tesis bulunması

CL

Verilen yıllarda nadas alanları sürekli azalırken, ekilen alanlar sürekli artmıştır. OL El

D)

1990 ve 1995 yıllarında nadas alanlarının bu üç alanın toplamı içindeki payları birbirine çok yakındır.

El

Orman alanlarının yüz ölçümü ile ekilen alanların yüz ölçümü arasındaki farkın en fazla olduğu yıl 1980'dir.

107

1.

Karadeniz Bölgesi'ndeki yerleşim bölgeleri çok dağınıktır. Bunun en tipik örneği Rize ve çevresinde görülür. Ancak, aynı coğrafi bölgede olan Samsun ve çevresinde, yerleşimin daha az dağınık olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? 3. 5. Buna göre, yurdumuzun diğerlerine göre ortalama yükseltisi daha az, tarım alanlarının payı daha yüksek ve sulama olanakları daha çok olan bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?

Al Bl CL

Yağışların az ve düzenli olması Yol kavşağında bulunması Tarihi bir şehir olması Alüvyalovada kurulması ve az engebeli olması All Bl ii CL iii DlIV ElV Haritada numaralarla gösterilen hangisinde, arazinin engebeli olması balıkçılık önemli bir geçim kaynağıdır? bölümlerin nedeniyle,

Al Karadeniz CL Doğu Anadolu El Akdeniz

Bl Marmara D) iç Anadolu


El

Sanayinin gelişmiş olması

6.

Aşağıdaki alanların hangisinde, Marmara Bölgesi'nin Türkiye ekonomisine katkısı en azdır?

Al Petrokimya endüstrisi 2. Orman örtüsü bakımından zengin olması II. Tarla tarımına elverişli alanların sınırlı olması iii. Yaz kuraklığının az olması CL Konserve sanayisi 4. Aşağıdakilerin hangisi Orta Karadeniz Bölümü'yle Adana Bölümü'nün ortak özelliklerinden biri değildir?

Bl Hidroelektrik enerji üretimi D) Bankacılık hizmetleri

El Turizm

Al Bl CL
D)

Sulamaya duyulan gereksinimin az olması Nüfusun ovalarda yoğun olması 7. Maden işleyen endüstri kuruluşlarının olması Endüstriyel tarım ürünlerinin yetiştirilmesi Hidroelektrik enerji üretilmesi Türkiye'de bazı balıklar mevsimine göre Karadeniz ile Ege Denizi arasındaki göçleri sırasında avlanmaktadır. Coğrafi konumları göz önüne alındığında, aşağıdaki yerlerin hangisinde mevsimlik göçleri sırasında avlanan balık miktarının diğerlerinden daha fazla olması beklenir? Al Yalova DlGemlik Bl Mudanya CL Gelibolu El Bandırma

iV. Dağınık yerleşmenin yaygın olması Yukarıdakilerden hangileri, Doğu Karadeniz Bölümü'nde büyükbaş hayvancılığın önemli bir ekonomik etkinlik olmasının nedenidir?

Al i ve ii

Bl i ve iii

CL ii ve III El iii ve LV

El

r» livelV

Marmara Bölgesi'nde en az görülen turizm etkinliği
8.

13.

Türkiye'nin

coğrafi bölgelerinin

sınırları belirlenirken

fiziki,

Aşağıdakilerden hangisi Kocaeli, Bursa ve Sakarya kentlerin ortak özellikleri arasında yer almaz?

aşağıdakilerden hangisidir?
Al Deniz turizmi Bl Sağlık turizmi D) Yayla turizmi El Kültür turizmi

beşer1 ve ekonomik özellikler göz önünde bulundurulmuştur. Fiziki özellikler içerisinde de yer şekilleri daha belirleyici rol oynamıştır.

Al

Nüfus yoğunluklarının olması

Türkiye ortalamasının üzerinde

CLKış turizmi

Buna göre, Ege Bölgesi'nin sınırlarının, diğer kıyı bölgelerinin aksine iç kesimlere daha fazla sokulması, bölgedeki dağların hangi özelliğiyle açıklanabilir?
Al Kıyı çizgisine uzanış doğrultularıyla Yükselti değerleriyle Kayaç özellikleriyle Oluştukları dönemle Üzerlerindeki doğal bitki örtüsüyle

Bl CL D) El

Ulaşım imkanlarının gelişmiş olması Petrokimya endüstrisinin gelişmiş olması 11. Dışarıdan göç alması Aynı coğrafi bölgede topraklarının bulunması

Aynı bölgede bulunan Bursa'nın Bilecik'ten sanayi yönünden daha fazla gelişmiş olduğunu aşağıdakilerden hangisi daha iyi kanıtlar?
Al Bl CL D) El Tarımsal üretimin fazla olması

Bl CL D) El

Nüfus yoğunluğunun Enerji tüketiminin

fazla olması

fazla olması

Yer altı ve yer üstü kaynaklarının çeşitli olması Ulaşım olanaklarının çeşitli olması

p.

Turizm geliri en yüksektir. Sanayi kolu çeşitliliği en fazladır. Enerji tüketimi en fazladır. Okullaşma oranı en yüksektir.

14. 12. Ege Bölgesi'nde kıyı şeridi boyunca güneyden kuzeye doğru turistik amaçlı gezi yapan bir grup, aşağıdakilerden hangisine rastlamaz? sahip olan bölge
Al Antik kentlere CLMarmara CLYat limanlarına El Kaplıcalara Bl Milli parkıara D) Kayak merkezlerine

Aşağıdakilerden hangisi Ege Bölgesi'ndeki delta ovalarının ortak özelliği değildir?
Al Bl CL D) El Nüfus yoğunluğunun fazla olması

Yukarıda verilenlerin tümüne aşağıdakilerden hangisidir?
Al Akdeniz D) iç Anadolu Bl Karadeniz

Tarımsal etkinliklerin yoğunlaştığı alanlar olması Endüstri bitkilerinin daha fazla yetiştirilmesi Önemli turizm merkezlerinin bulunması Kıyılarda büyük göllerin bulunması

El Ege

ii. 15. Aşağıdaki yoğunluğu eşleştirilmiş bölgelerden fazladır? hangisinde nüfus iii. iV. Al Bl CL
D}

Çok sayıda ve çeşitli endüstri kuruluşunun bulunması 19. iklim koşullarının elverişli olması Çok sayıda sulama tesisinin bulunması ii. iii. Ege Bölgesi'nin da, akarsu, linyit. rüzgar, elektrik üretimi göz önünde tutulduğun-

diğer yerlerden

Marmara - Ege Karaden iz - iç Anadolu Ege - Akdeniz Marmara - Doğu Anadolu iç Anadolu - Güneydoğu Anadolu Al Yalnız i Bl Yalnız ii CL ii ve III El iii ve LV LV. jeotermal enerji kaynaklarından hangilerinin payı daha fazladır? Ege Bölümü'nde endüstri bitkilerinin çok çeşitli ve verimin yüksek olmasında, yukarıdakilerden hangilerinin önem taşıdığı savunulamaz?

El

r» ii ve LV

Aliveli

Bl i ve iii

CL ii ve iii El iii ve LV

t» ii ve LV

16.

Ege Bölgesi'nin kıyı kesimiyle iç kesiminde yetişen ürünler benzerlik gösterirken, Akdeniz ve Karadeniz Bölgesi'nin kıyı kesiminde yetişen birçok ürüne kıyıdan 75 - 100 kilometre içerilerde rastlanmaz. Ege Bölgesi ile Akdeniz ve Karadeniz bölgeleri arasında görülen bu fark, bu bölgelerin kıyı kesimlerinin aşağıdakilerden hangisi bakımından farklı olmasından kaynaklanmaktadır? -18. Türkiye'deki de en büyük hangisidir? üzüm, zeytin ve tütün üretiminin üçünde 20. Menteşe Yöresi'nin rilenlerden turizm merkezlerinde, aşağıdaki vedaha

hangisinde

yıl içerisinde görülür?

diğerlerinden

büyük oranda farklılık

paya sahip olan bölge aşağıdakilerden Al Bl Güneydoğu Anadolu Bl Yaz aylarının sıcaklık değerlerinde Deniz suyu sıcaklığında Aritmetik nüfus yoğunluğunda Tarımsal etkinliklerde Kültür balıkçılığında

Al Bl CL D) El

Dağların uzanış yönü Tarımsal nüfus yoğunluğu Deniz akıntıları Hakim rüzgar yönü Toprak türü

Al Doğu Anadolu CL Akdeniz El Karadeniz

r» Ege


D) El

Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Çukurova ve Isparta Ovası, 21. izmir'in merkez ilçesine bağlı bir köye kara yoluyla ulaşabilmek için ortalama on kilometre yol almak gerekirken Aynı bölgede yer alan bu iki ovanın gösterilmesinin nedeni aşağıdakilerden farklı renklerle hangisidir? fiziki haritada farklı renklerle gösterilmektedir.

25.

Akdeniz morfolojik

Bölgesi'nin özellikleri,

dağlık ve platolut;

kesimlerinin

jeo-

yaylacılık,

Kütahya'da kuş uçumu mesafesi aynı olan bir köye on beş kilometre yol almak gerekmektedir. Bu durum, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

ıı. ııı. ıv.

ticaret, turizm, ulaşım hangilerini olumlu olarak etkilemiştir?

A) B)

Yükseltilerinin farklı olması Yıllık metrekareye düşen yağış miktarı Enlem derecelerinin farklı olması Bitki örtülerinin farklı olması

A) B) C) D) E)

Yerleşme birimlerinin

sık olmasıyla C)

faaliyetlerinden

Doğal bitki örtüsünün farklı olmasıyla D) iklim koşullarının farklı olmasıyla E) Tarım alanlarının geniş olmasıyla Yer şekillerinin engebeli olmasıyla Akarsu rejimierinin farklı olması
D)

A) i ve ii ii ve iV

B) i ve iii E) iii ve

c) ii ve III

ıv

22.

Aşağıda verilenlerden Anadolu bölümlerinin

hangisi Orta Karadeniz ve iç Batı ortak özelliği değildir? 26. Akdeniz Bölgesi'nin ekonomik hangisinin olarak gelişmesinde aşadaha

ğıdaki verilenlerden A) B) C) D) E) Sıcak su kaynaklarının yaygın olması 24. Fındık, mısır ve tütün üretiminin fazla olması linyit rezervlerinin zengin olması A) Erzincan Büyükbaş hayvancılığın yaygın olması D) Ergene Kara yolu ulaşımında önemli kavşak noktalarına sahip olması E) E) Konya B) Bafra C) Çukurova Aşağıdaki ovalardan hangisi yıl içinde birden fazla A) B) c) D) ürün almaya diğerlerinden daha elverişlidir? azdır?

etkisi diğerlerinden

Kıyı balıkçılığının yapılması Tarıma dayalı endüstri kuruluşlarının bulunması Turfanda meyve ve sebze üretiminin fazla olması Turizm etkinliği ve potansiyeli bakımından zengin olması Dış ticarette önemli yeri olan büyük limanlara sahip olması

·1

29. 27. Toprağı işlemeye ve ekime elverişli süre uzundur. Aynı yıl içinde iki kez ürün alma olanağı vardır.

Türkiye'de seracılığın yaygın olarak Ege ve Akdeniz bölgelerinde yapılmasının temel nedeni aşağıdakiler31. Aşağıda verilenlerden hangisi, Güneydoğu Anadolu

den hangisidir?

Bölgesi'nde nüfusun yoğun olduğu yerler arasında yer Al değeri Bl CL aşağıdaki coğrafi bölümD) El Al Yukarı Fırat Bl Adana El Ergene CLKonya Geniş ovaların bulunması Uygun toprak türünün olması Al Gübrelemenin kolayolması Bl CL D) El Su kaynaklarına yakın alanlar Sulama olanakları iyileşen ovalar Ulaşım açısından önemli kavşaklar Endüstrinin yoğun olduğu yerler Hidroelektrik enerjinin üretildiği yerler almaz?

Elde edilen ürünlerin yüksektir.

çeşidi fazla, ekonomik

Tarımla ilgili bu özellikler, lerden hangisine aittir?

Isı kaybının az olması Ulaşım imkanlarının kolayolması

D) Orta Kızılırmak

32.

Güneydoğu

Anadolu

Projesi'nin hayata geçirilmesi,

bu

bölgede yoğun olarak yetiştirilen ürünlerden hangisinin üretim miktarının artmasında daha etkili olmuştur?

Al Antep fıstığı CLPamuk El Buğday 28. Yurdumuzda denize kıyı sı olan bölgelerimizin ortak 30. Aşağıdaki beş bölgemizden hangisinde, yaz aylarında buharlaşma en fazcoğrafi konum dikkate alındığında Al Bl CL D) El Dağların kıyıya paralel uzanması Kıyı kesiminde nüfusun iç kesimden fazla olması Tarım gelirinin endüstri gelirinden fazla olması Halkın temel geçim kaynağının balıkçılık olması Al Antep fıstığı Kıyı boyunca geniş kumsalıarın bulunması D) Pamuk Bl Zeytin la olur? 33. Al Güneydoğu Anadolu CLDoğu Anadolu Bl Ege Güneydoğu Anadolu

Bl Kırmızı mercimek DlTütün

özelliği hangisidir?

Bölgesi'nde sulanabilen

alanların

genişlemesi sonucunda, aşağıdaki endüstri bitkilerinden hangisinin ekim alanındaki genişlemenin diğerlerinden

r» Karadeniz

daha fazla olduğu söylenebilir?

CLTütün El Üzüm

Türkiye'nin en büyük yüz ölçümüne sahip bölgesi olan Doğu Anadolu Bölgesi'nde tarımla uğraşan nüfus, Türkiye ortalamasının altındadır. 34. Aşağıdakilerden hangisinin Güneydoğu Anadolu'nun Bu durumun nedeni aşağıdakilerden Al iklimi görüldüğünü n bir kanıtıdır? Bl Al Mercimek
D)

39.

Aşağıdakilerden

hangisi iç Anadolu Bölgesi'nde görülen

iklimin özelliklerindendir?

Al hangisidir? Bl CL D) El El Tarım alanlarının dar olması ve tarım mevsiminin sürmesi kısa

Yağışlar en çok sonbaharda görülür. Yazlar serin, kışlar soğuktur. Yağışlar en çok ilkbaharda görülür. Yaz-kış sıcaklık farkı azdır. Yıllık yağışlar yeterli düzeydedir.

kimi yerlerinde yetiştirilebilmesi,

bu bölgede Akdeniz Orman alanlarının çok yer kaplaması Tarım alanlarının baraj gölü altında kalması Kış aylarının çok sert geçmesi Yaz - kış sıcaklık farkının çok olması

Bl Buğday Zeytin El Üzüm

CL Kayısı

CL
D)

37.

Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum-Kars Bölümü'nde, geniş platoların ve geniş meraların olması, bu bölgede hangi hayvancılığın gelişmesini sağlamıştır?

AlKoyun
D)

Bl Sığır Manda

CL Keçi 40. El Kümes hayvancılığı

35.

Aşağıdakilerden

hangisi

Güneydoğu

Anadolu

Böl~i 38. Türkiye'nin çeşit ve rezerv bakımından altı kaynaklarına den hangisidir? en zengin yer sahip coğrafi bölümü aşağıdakiler-

V~

gesi'nin özelliklerinden

biri değildir?

Al Bl CL
D)

Nüfus bölge içinde dengeli dağılmıştır. Güneye doğru düzlükler genişler.

~
Bl Konya Bölümü
D)

iV

Al Yukarı Fırat Bölümü Türkiye petrol üretiminin yaklaşık tamamını karşılar. Tarımda sulama gereklidir. Orman örtüsü en az olan bölgedir. CL Ergene Bölümü

Adana Bölümü

Yukarıda verilen iç Anadolu Bölgesi haritasında numaralarla gösterilen tarım alanlarının hangisinde, çoraklaşma nedeniyle yüksek verim almak daha zordur?

El Orta Karadeniz Bölümü All Bl ii CL III DlIV ElV

El

41.

A~ağıdakilerin

hangisinde bir bölüm, yer aldığı bölge· katkısı az olan bir etkinlikle birlikte

44.

nin ekonomisine verdmiştir?

"'L.•
ı:SV'j
1---/
)

46 .

A~ağıdakilerden

hangisi, Türkiye'nin kıyı bölgelerinin tü-

i"'

münde görülen bir özelliktir?

A) B) C) D) E)

Ege Bölümü - Ticaret Antalya Bölümü - Turizm Çatalca-Kocaeli Bölümü - Endüstri Konya Bölümü - Madencilik Hakkari Bölümü - Hayvancılık All Bl ii Yukarıdaki haritada numaralanrmş yerlerden si, yer ~ekillerinin sade olması nedeniyle diğerlerinden daha elveri~lidir?

.._·.I" ....

":
J"),~

Al Bl

Hidroelektrik potansiyelinin yüksek olması Deniz etkisinin iç kesimlere kadar sokulabilmesi Dağların kıyıya paralel uzanması Yaz ve kış sıcakları arasındaki farkın iç bölgelere göre az olması

hangitarıma

CL
DI

CL iii

DI LV

ELV El Mevsimlerin yağış tutarları arasındaki farkın iç bölgelere göre az olması

42.

A~ağıdakilerden olan bölümüdür?

hangisi yurdumuzun daha az geli~mi~

A) B) C) D) E)

Yukarı Kızılırmak Bölümü Güney Marmara Bölümü iç Batı Anadolu Bölümü Ege Bölümü Adana Bölümü 45. Mente~e Yöresi ile Ege Bölümü aşaqıdakilerden bakımından farklılık gösterir? hangisi 47. Doğu Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerindeki dağlarla ilgili a~ağıdaki ifadelerden hangisi yanlı~tır? sıra-

43.

Kimi ürünler farklı ovalarda yetişir. Buna göre, Gediz Ovası'nın iklim ve toprak koşullarmda yeti~tirilebilen bir tarım ürününün, a~ağıdaki ovaların hangisinde yeti~tirilebilmesi mümkündür?

Al Bl cı Dı

Yıllık sıcaklık ortalaması Yağışların yıl içindeki dağılımı Ulaşım ağı sıklığı Güneşlenme süresi Denizlere uzaklık

Al Bl

Etkin volkanlara rastlanır. Alp orojenezi döneminde oluşmuşlardır. Genelde yükseltileri 1500 m'yi geçer. Bazıları LV.Zaman buzullaşmasından etkilenmişlerdir. Genelde doğu-batı yönünde uzanırlar.

CL
Dı El

A) Çarşamba Dı Elazığ

Bl Ergene El Malatya

CL Çukurova
El

48.

Doğu Karadeniz ile Hakkari Bölümü için, akarsuların akış hızının yüksek olması,

50.

Aşağıda bazı kentler ve kent merkezleriyle özdeşleşmiş deler verilmiştir: Gündüz seyranlık, gece qerdarılık - Mardin

ifa-

ıı. ııı.

tarımsal ürün çeşidinin az olması, Tahıl ambarı - Konya yayla ve dağ turizminin gelişmiş olması, Serhat şehri - Edirne

iV. bölüm dışına göçün fazla olması Güller ve göller şehri - Isparta gibi verilen özelliklerinden hangileri ortaktır? Ege'nin incisi - izmir Al i ve ii Bl Ive iii C)lvelV El iii velV Bu ifadelerde, özelliklerinden kent ve kent merkezlerinin hangisi vurgulanmamıştır? aşağıdaki

r» ii ve iii

A)Turizmi

Bl iklimi konumu El Yer şekilleri DlTarıml

cı Jeopolitik
49. Aşağıda beş kente ait bazı beşeri ve ekonomik verilmiştir: Bolu'da kümes hayvancılığının yaygınlaşması özellikler

ıı. ııı.

Kars'ta kış turizminin gelişmesi Elazığ'da Keban Barajı'nın işletmeye açılması

LV. Eskişehir'in bir üniversite ve kültür kenti olması V. Burdur'da insuyu Mağarası'nın turizme açılması Buna göre, yukarıdaki kentlere ait beşeri ve ekonomik özelliklerden hangisi, o kentin sosyoekonomik yapısında diğerlerine göre daha büyük değişime neden olmuştur?

All

Bl ii

CLiii

DlIV

ElV

1.

Sıcaklıkların güneyden kuzeye azalması Çizgisel hızın kuzeyden güneye artması Yer çekiminin güneyden kuzeye artması

3.

5.

Karadeniz kıyılarının

yağış rejiminin

düzenli olmasıyla,

güneşlenme süresi, ii. yer altı kaynakları,

~
Gölge boyunun güneyden kuzeye uzaması Yukarıda verilen durumların temel nedeni aşağıdakilerden Türkiye'de yaşanmasının hangisidir? Haritada numaralanmış lan riski daha fazladır? iii •

ii • iii. yer yapısı, iV. nem miktarı hangileri arasında bir ilişki kurulamaz?

özelliklerinden alanlardan hangisinde heyeA)Yalnız ii C) iii D)IV E)V
D)

A) B) C) D) E)

Orta Kuşak'ta yer alması Dağlık ve engebeli olması

B) ii ve iii ii ve LV E) iii ve LV

C) i ve iii

A)I Kuzey Yarım Küre'de yer alması Üç tarafının denizlerle çevrili olması iklim çeşitliliğinin zengin olması

B) ii

2.

Türkiye, depremin sık ve şiddetli yaşandığı bir ülkedir. Yaşanan bazı depremler ciddi can ve mal kayıplarına neden olmaktadır. Türkiye'deki deprem riskinin fazla olduğu alanlarla aşağıdakilerden hangisi arasında birilişkisi kurulamaz?

4.

Toprağın türü ve yapısal özellikleri o yerin iklimi hakkında bilgi verebilmektedir. Aşağıda verilen Iemeye uymaz? toprak tiplerinden hangisi bu genel6. Kişi başına düşen milli gelir ii. Demografik yatırımlar A) Terra rossa Laterit Alüvyal Step (Bozkır) iii. LV. V. Enerji tüketim miktarı Yaşlı nüfus oranı Nüfusun cinsiyete göre dağılımı

A) B) C) D) E)

Fay hatları Sıcak su kaynakları Karstik araziler Bitki örtüsü Yeryapısı

B) C) D)

Yukarıda nüfusla ilgili verilen bilgilerden hangisi ülkelerin gelişmişlik düzeylerini ayırt etmede kullanılamaz?

A)I

B) ii

C) iii

D)

LV

E)V

9.

i.

_.

__ . /_ .. .-/·.ı"

.... :,,·.,: r

: : c:::::::::::::= : :§'
iiii

ı 55-590 ERKEK: , 50-54~:, : : : c=::ı45---49c:::::J 40---44
i i

: : CB :
,
, ; , :

Yaş Grupları

'c:::::::::==ı c:::::::::::::: 65+ 60-64 c:::ı ,
10. KAb, IN :,

c:::=:::::=ı:
iii

,
: , : : ;i ; i

1-·
Haritadaki numaralanmış Türkiye'de nüfusun yoğun gösterilemez? alanlardan olduğu yerler hangisi arasında

: : : i:

; i:
: i

:

;

:i (,i
J

35-39§' 30-34 25-29 , 120----241 ; 115-191; 110-141 ---49i 0 i

15-

'i

i: ; i
Şeker pancarının Türkiye'deki ekim alanlarının gösterildiği haritadan çıkarılabilecek en doğru yargı aşağıdakilerden hangisidir?

4321001234
Milyon Kişi Al i Bl ii Milyon Kişi

CL iii

DlIV

ElV

Türkiye'nin 2000 yılı nüfus piramidi Yukarıda verilen nüfus piramidinden yararlanarak aşağıdaki yorumlardan hangisine ulaşılamaz?

Al

Şeker pancarının kireçli topraklardaki geniştir.

ekim alanı daha

Al

Çalışma çağındaki nüfusun çoğunluğu ründe istihdam edilmiştir.

sanayi sektö-

Bl

Şeker pancarı Türkiye'nin iklimine uyum sağlamıştır. Şeker pancarının Türkiye'nin her bölgesinde üretimi yapılabilmektedir.

CL
Bl Kadın ve erkek nüfus miktarları birbirine yakındır. Son yıllarda çocuk nüfusunda azalma yaşanmıştır. Son yıllarda yaşlı nüfusta artış yaşanmıştır. 65 ve üstü yaşta kadın nüfus miktarı erkek nüfus miktarından fazladır.
D)

CL
D)

Şeker pancarının kıyı bölgelerinde ekimi daha fazladır. Şeker pancarı tüketici nüfusa yakın yerlerde daha fazla üretilir.

El

El

8.

Tarımda her ne kadar makine kullanımı artsa da bazı tarım ürünlerinin hasadında makine kullanılamamaktadır. Aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin hasadında insan emeğine duyulan ihtiyaç daha azdır?

Al Üzüm Dl çay

Bl Buğday El Fındık

CL Pamuk

14. 11.

Ülkeler Almanya ABD

ihracat (milyon dolar) 9.681 5.060 6.812 6.552 4.604 3.720 3.236 693

ithalat (milyon dolar) 14.637 6.216 5.108 8.592 7.208 3.811 17.523 9.590

iç Anadolu

ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde koyun

13.

Aşağıda Türkiye'nin ulaşımı ile ilgili verilen yargılardan hangisi yanlıştır?

yetiştiriciliğinin fazla olmasında, iklim, ii. volkanik arazi, iii. yer şekilleri özelliklerinden hangileri etkili olmamıştır?

Al Bl

Kara yolu Türkiye'de en fazla gelişen ulaşım yoludur. istanbul ve izmir limanları Türkiye'de hinterlandı geniş limanlardır. en

ingiltere italya Fransa

CL
D)

Türkiye'de son yıllarda hava limanı sayısı artmıştır. Türkiye'nin yer şekilleri ulaşımı olumsuz etkilemektedir.

ispanya Rusya Çin

Al Yalnız i D)lvelll

B)Yalnız ii E) ii ve iii

C) Yalnız iii E)

Türkiye'deki

demir yolu ağı Avrupa'nın

demir yolu Türkiye'nin bazı ülkelerle yaptığı dış satım ve dış alımı (TÜiK 2007) Türkiye'nin dış ticaretine ait verilerin yer aldığı tablodan yararlanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

ağından geniştir.

A)

Almanya ile yapılan ticaret hacmi diğer ülkelerden fazladır.

B)

ihracatın ithalatı karşılama oranının en düşük olduğu ticaret Çin ile yapılmıştır.


12. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi Türkiye'de daha geniş bir alanda yayılış gösterir? D) A) B) C) D) E) Sigara fabrikaları Demir - çelik fabrikaları Şeker fabrikaları çay fabrikaları Otomobil fabrikaları E)

Grafikte verilen sektir.

ülkelerin

tamamıyla

yapılan ticarette yük-

Türkiye'nin dış alım giderleri dış satım gelirlerinden

Rusyayla yapılan ticarette dış alım giderleri dış satım gelirlerinden oldukça yüksektir. ingltere ile yapılan ticarette dış ticaret fazlası verilir.

lS.

Bin kişi
4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500

16. 17.

O~-L __~ __~L-~-L
Alm. Rusya ing.

__ ~ __

~ı-~-L
iran Fransa Yukarıdaki Ege Bölgesi haritasında numaralanrmş yerler ve ekonomik faaliyet kolları eşleştirmelerfnden hangisi yanlı~tır? Yer A) Ekonomik Faaliyet Sanayi ipek Böcekçiliği iii LV V Jeotermal Yünlü Dokuma Termik Santral A) i B) ii C) iii D) iV E)V

BuL.

Hol.

Türkiye'ye en çok turist gönderen ülkeler (DiE 2004) Grafikteki bilgilerden yararlanarak yargılardan hangisine ulaşuamazr

a~ağıdaki

Haritada mımaralanmış bölümlerden hangisi Türkiye'de göç alan yerler arasında gösterilemez?

A)

Fransa'dan gelen turist sayısı Almanya'dan gelen turist sayısının yarısından azdır. B) C) D) E)

B)

Rusya ve ingiltere'den

gelen turist sayısının toplamı

Almanya'dan gelen turist sayısından fazladır. C) ingiltere, Bulgaristan ve Hollanda'dan gelen turist sayıları birbirine yakındır. D) Almanya'dan gelen turist sayısı her dönem en fazla olmuştur. E) Türkiye'ye en az turist Fransa'dan gelmiştir.

18.

Haritadaki numaralanmış alanlarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Al Bl CL D) El

i numaralı yerde nüfus yoğunluğu fazladır. ii numaralı yerde topraktaki tuz oranı fazladır. iii numaralı yerde turizm faaliyetleri gelişmiştir. iV numaralı yerde nüfus yoğunluğu azdır. V numaralı yerde kuraklık en fazladır.

1.
TÜRKIYE'NIN COClRAFI KONUMU

3.

4.

Türkiye haritasında taranmış aşağıdakilerden hangisidir? Türkiye'nin Coğrafi konumunun gösterildiği kavram haritasındaki yanlışlık kaç numaralı ögelerin yer değiştirmesiyle düzeltilmiş olur?

alanların

ortak

özelliği

Al Bl

Dağlık alanlardır. Verimli alanlardır. Platoluk sahalardır. Eski Masif alanlarıdır. Şiddetli deprem alanlarıdır.

Türkiye'nin yıllık sıcaklık farkı haritasından yararlanarak aşağıdaki yargılarından hangisine ulaşılamaz?

AllvelV DllllvelV

Bl ii ve IV El III veV

ClllveV

CL

Al Bl

Kıyıdan iç kesimlere gidildikçe sıcaklık farkı artar. Sıcaklık farkının en fazla olduğu bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir.

ı»
El

CL

Ege ve Akdeniz kıyılarındaki sıcaklık farkı birbirine yakındır.

D)

iç bölgelerdeki midir.

sıcaklık farklarının tek nedeni yağış reji-

2.

Türkiye hem iklim türleriyle

hem yer şekilleriyle hem de

El

Sıcaklık farklarının en az olduğu yer Karadeniz kıyılardır.

tarihi zenginliği ve daha sayılamayacak nice özellikleriyle her insanın yaşamak için can attığı nadir ülkelerdendir. Yukarıdaki parçada Türkiye'nin yapılmamıştır? hangi özelliğine vurgu

Al Bl CL

Özel konumuna Matematik konumuna Fiziki özelliklerine Tarihi değerlerine Kültürel özelliklerine


El

Türkiye'de yaşanan iç göçlerin sosyo-ekonomik 5. bebi vardır. Türkiye'de yaşanan iç göçlerin aşağıdakilerden hangisidir? en

bir çok se-

9.

Tarımda uygulanan çeşitli yöntemler vardır. Elbetteki bu yöntemlerden hepsinin ortak amacı verimi artırmaktır.

önemli

sebebi

Aşağıdakilerden

hangisi Türkiye'de uygulanan tarım yön-

temleri arasında yer almaz? A) Nadas tarımı Ekstansif tarım Plantasyon tarımı Seracılık Organik tarım

A) B) C) D) E)

Doğal nedenler Siyasi nedenler Sosyal nedenler Sağlık nedenleri Ekonomik nedenler 10.

B) C) D) E)

Milyon Ton

4
3,5

Yukarıda oluşum şekli verilen yağış türü Türkiye haritasında numaralanmış alanlardan hangisinde görülebilir?

3
2,5

2
1,5

A)I

B) ii

C) iii

D) LV

E)V 8. Türkiye'nin nüfus verilerindeki, cinsiyet, ii. yaş,

1 0,5 O

ro~~~~~~f:8m~cr;~goı;~
ın m m m ın m

6.

Nüfus ve yerleşmeyi etkileyen en önemli doğal faktör ikIimdir. Bir yörede yaşanan iklim şartları; iii. konut yapısı, ii. yerleşme dokusu, iii. idari yapısı

~ ~ ~ ~ ın ın ~ ~ m ~ ~ ~~m m ~m m
üzüm

m

m

Türkiye'de yıllara göre üzüm üretimi Yukarıdaki grafik incelendiğinde arasında fazla değişmediği görülür. ekonomik Üzüm üretiminde dalgalanmanın dakilerden hangisiyle ilgilidir? A) Üretimindeki devlet kontrolü üretiminin yıllar

eğitim

özelliklerinden hangilerine bakarak gelişmişlik hakkında yorum yapılamaz?

az olması

aşağı-

A)Yalnız i gibi özelliklerden hangisi üzerinde etkili değildir? D) Ivell A) Yalnız i D) Ivell B) Yalnız ii E) ii ve iii C) Yalnız iii

B) Yalnız II

C) Yalnız iii E) I, ii ve III

B) C) D) E)

Uygulanan modern yöntemler Üzümün Anadolu iklimine tam uyumu Üzüm üretim alanlarının gitgide genişlemesi Sulama suyundaki kalite artırımı

11.

Doğu Karadeniz Bölümü'nde balıkçılığın önemli bir gelir kaynağı olmasında, tarım alanlarının dar olması, II. bitki örtüsünün orman olması, iii. iV. sanayinin gelişmemesi, su kaynaklarının yeterli olması hangileri etkili olmuştur?

13.

'(~
,>

14.

%4

Malatya

Biııis \" D ı:;? , ' ../.

D AB ÜLKELERi
% 53

D
Adana D
)

1-/- /'

Z ,_ , ,,>
kolu

D AMERiKA D ASYA-UZAK
~ORTADOGU ~

DOGU

faktörlerden

Türkiye'de kuruluş yerleri gösterilen aşağıdakilerden hangisidir? C) ii ve LV

endüstri

DOGU AVRUPA

A) i veli D) III ve LV

B) Ive iii

A) B) C) D) E)

Demir - çelik fabrikaları Bakır işleme tesisleri Sigara fabrikaları Petrol rafınerileri Otomotiv fabrikaları Bl

Türkiye'nin Tıcaret Bölgelerine Göre ihracatı (DIE 2001) Türkiye'nin ihracat grafiğinden yararlanarak yargılardan hangisine ulaşılabilir? aşağıdaki

E) i, iii ve LV

A)

Türkiye en az ihracat gelirini Doğu Avrupa ülkelerinden elde etmektedir. Türkiye'nin ihracatında en fazla payı tarım ürünleri oluşturur.

CL
D) 12. Madenierin oluşum süreci ve türüyle Jeolojik zamanlar arasında sıkı bir ilişki vardır. Türkiye'de aşağıdaki maden gruplarından aynı jeolojik zamanda oluşmuştur? hangileri El

Türkiye'nin dış ticaret açığı giderek artmaktadır. Türkiye'nin ihracatında en fazla pay AB ülkelerine aittir. Türkiye'nin ihracat gelirlerinde artış yaşanmıştır.

Al B) C) D) E)

Taş kömürü, tuz, demir Petrol, doğal gaz, taş kömürü Linyit, bor, tuz Petrol, taş körnürü, tuz Bor, demir, taş kömürü

15.

Doğu Karadeniz ve Antalya bölümlerinin benzerturizm faaliyetleri arasında,
deniz turizmi,

ii.

i. ii. iii. rafting, tarih turizmi, karstik yapı hangileri yer almaz? Güneydoğu Anadolu Bölgesi haritasında numara lanmış alanlar için yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

ıv.

özelliklerinden

Al cl ii velll Bl

i numaralı alanda Akdeniz iklimi'nin etkisi görülür. ii numaralı alanda kışlar daha sert geçer. i numaralı alan daha fazla göç verir. ii numaralı alanda petrol çıkarılmaktadır. i numaralı alan ekonomik olarak daha fazla gelişmiştir.

Al Ive ii

Bl i ve

ıv

ı» livelV

El iii ve LV

CL
D) El

16.

Enlem farkı en fazla olan bölgedir. En önemli yer şekilleri dağlardır. En yüksek volkanik dağ bu bölgededir. Turizm potansiyeli oldukça düşüktür. Al Özellikleri verilen bölge aşağıdakilerden hangisidir? Bl Al Bl Güneydoğu Anadolu iç Anadolu Doğu Anadolu Karadeniz Akdeniz Bor madenine sahip olma Denizlerdeki tuzluluk oranı Kaplıcaların varlığı Zeytin tarımı Yaşanan iklim koşulları 18. Marmara ve Ege bölgeleri birçok açıdan benzerlik gösterir. Aşağıdakilerden hangisi iki bölge arasındaki benzerIikiere örnek gösterilemez?

CL

ı»
El

CL


El

1. ii. iii.

Orta Kuşak'ta yer alması Dağlık ve engebeli olması Ekvator'un kuzeyinde yer alması

3. ii. iii.

Batıdan doğuya yükseltinin artması Dağlık ve engebeli bir ülke olması 5. i. jeolojik zamana ait arazilerin geniş yer kaplaması Buzul Devri'nden pek etkilenmemesi

iV. Maden çeşidinin fazla olması Yukarıda verilenlerden muyla ilgilidir? hangisi Türkiye'nin özel konu-

ıv.

V. Yüksek düzlüklerin geniş yer kaplaması Yukarıda Türkiye'nin yer şekilleri için verilen lfadelerden hangisi yanlıştır?

···(v>· \fS

Al Yalnız i

Bl i ve ii

CL livelV
El iii ve LV

oıuve uı

Al i

Bl ii

CL iii

DlIV

ElV

Haritada numaralanmış bölümlerden hangisinde turizm faaliyetlerine bağlı olarak yaz ve kış ayları arasında aritmetik nüfus yoğunluğu daha fazla değişiklik gösterir?

All

Bl ii

cı iii

DlIV

ElV

4.

Maksimum nem ile sıcaklık doğru orantılıdır.

2.

Tuz Gölü, Türkiye'nin en büyük kapalı havzasıdır. Tuz Gölü kapalı havzasının oluşmasında,

6.

Türkiye'de yerleşmeyi etkileyen faktörler arasında, bitki örtüsü,

yer şekilleri, ii. iii. iklim, matematik konum hangileri etkili olmuştur? Buna göre, haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisinde kış mevsiminde maksimum nem daha fazladır?

ii. iii.

su kaynakları, yer altı kaynakları,

LV. sanayi faaliyetleri verilenlerden hangileri gösterilemez?

özelliklerinden

Al Yalnız i Dllve ii

Bl Yalnız ii El ii ve iii

CL Yalnız iii

All

Bl ii

cı iii

DlIV

ElV Al Yalnız i Bl Yalnız LV

CL ii ve iii
El iii velV

r» livelV

Binton 7. (milyon kişi) DErkek DKadın

Portakal DMandalina

DLimon

9.

Milyon Ton

D

Arpa

D

Mısır

30 25 20 15

-----------------------

.i-

--------

1~

O.••..•'--'-

~nr
•....
1927

r-_r-

•....•. ....ı..-L.-'-"-

•....•. ....ı..-L.-'-I....Jı......;~ Yılla r

1650 1500 1350 1300 1050 900 750 600 450 300 150 O .ı......"!"19""'9:1:::- .L
9

o'>

00

ın

r-,
00

o'>

00 00

n

o'>o'>

00

o'>

o
o'> o'>

nh
cr; o'>
o'> o'>
N

c') o'> o'>

o'> o'>

-e- ın

o'> o'>

o'> o'> o'>

ın

....

h h
o'>
00

~ ~

o'> o'> o'>

o o o

N

2001
Yıllar

2002

2003

1935

1950

1970 1990

Yukarıdaki grafikte arpa üretimindeki dalgalanmanın mısır üretimindeki dalgalanmadan fazla olduğu görülmektedir. Ürünlerin dalgalanma sebebi aşağıdakilerden oranlarındaki hangisidir? farklılığının temel

Türkiye'de erkek ve kadın nüfusu Yalnızca grafikten yararlanarak hangisine ulaşılabilir? aşağıdaki yargılardan

Türkiye'nin portakal, mandalina ve limon üretiminin yıllara göre değişimi Yalnızca grafiğe bakılarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Al Bl

Mısır üretimine uygulanan kota müdahalesi Arpa üretimindeki dalgalanmanın kasıtlı olması

Al

Verilen yılların tamamında kadın sayısı erkek sayısından fazladır.

Al

Her dönem portakal üretimi limonüretiminden olmuştur.

fazla

Bl

1927 yılında erkek nüfusun uzun süren savaşlardır.

az olmasındaki

sebep Bl limon ve mandalina üretimi hiç bir dönem portakal fazla olmamıştır. üretiminden

CL

Mısıra nazaran arpa üretiminin pılması

doğal koşullara bağlı ya-

CL

Kadın ve erkek nüfusu arasındaki farkın en az olduğu yıl 19S0'dir.

D)

Mısırın yem ve yağ sanayisinde ham madde olarak kullanılması

CL

Portakal üretimindeki na üretimindeki

dalgalanma limon ve mandaliEl

D)

Son yıllarda erkek nüfusun fazla olmasındaki sebep geleneklere olan bağlılıktır.
D)

dalgalanmadan fazladır.

Mısıra nazaran arpanın birim alandaki veriminin daha fazla olması

Üretilen portakalın büyük bir kısmı ihraç edilir. limon üretimi 2000 - 2001 yılları arasında mandalina az olmuştur.

El

19S0 yılındaki erkek nüfusta en fazla pay O - l4 yaş arası gruba aittir. El üretiminden

iklim, ii. jeolojik yapı, iii. DEkiii alan D Nadas D Dikili alan oldukça fazla Al Yalnız i temel -Dlllvelll Bl Yalnız ii El I, II ve iii CLi ve iii yer şekli hangileri etkili olmuştur?

14.

Türkiye genel itibariyle dağlık ve engebeli bir ülke olduğu için ulaşımda geçitierin önemi büyüktür. Türkiye'de bulunan aşağıdaki geçitierden bir bölgede yer almaktadır? hangisi farklı

gibi özelliklerden

Al Bl CL
D)

Sertavul Belen Çubuk Kop Gülek

Grafik incelendiğinde olduğu görülmektedir.

nadas alanlarının

Türkiye'de nadas alanlarının fazla olmasındaki sebep aşağıdakilerden hangisidir? Al Bl CL Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer alması Türkiye'nin dağlık ve engebeli olması Türkiye yüz ölçümünün

El

büyük bir kısmında kurak ve

yarı kurak iklimin egemen olması Dl El Nadas yönteminin tarımda verimi artırdığı düşüncesi Türkiye'nin Orta Kuşak ülkesi olması

11.

Kümes hayvancılığı, tüketici nüfusun fazla olduğu büyükşehirlerin etrafında yoğunlaşmıştır. Üretim yerinin seçiminde en önemli faktör pazar alanlarına yakın olmaktır. Aşağıdaki hayvancılık türlerinden hangisinin yapıldığı yerin seçiminde tüketici nüfusa yakınlık faktörü etkili olmuştur? Arıcılık Balıkçılık Besicilik El Dl El ipek böcekçiliği Koyun yetiştiriciliği Cam 13. Türkiye, aşağıda verilen sanayi kuruluşlarının hangi-

15.

Kıyı turizminin

Akdeniz ve Ege bölgelerinde

Karadeniz

Bölgesi'ne göre daha fazla gelişmesinde, güneşlenme süresi,

sinde kullanılan ham madde açısından daha zengindir?

Al Bl

Petrokimya Kağıt Şeker çay

ii. iii.

bakı yönü, deniz suyu sıcaklığı,

Al Bl CL

CL Dl

iV. yağış rejimi faktörlerden hangilerinin etkisi olduğu savunulamaz?

Al Yalnız ii DllllvelV

Bl i ve ii El i, ii ve iii

ClllvelV

Aşağıdaki bölgelerden hangisinde yer alan akarsuların 16. Aşağıda Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne ait haritada iki her mevsim su taşıyabilmesi yağış rejimiyle daha fazla ilgilidir?

farklı yöre numaralandırılmıştır.

A)

iç Anadolu Karadeniz Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu Akdeniz

ii. i •

B) C) D) E)

Haritada gösterilen i ve ii numaralı yerler için, iklim, ii. yağış rejimi, 18. iii. yer şekli hangileri farklılık gösterir? Türkiye'nin coğrafi bölgeleri arasında benzer özelliklerin yanında farklı özelliklerin de olması, bölgeleri birbirinden ayırmada kullanılan önemli bir kriterdir. Aşağıda verilen özelliklerden farklı bir bölgeye aittir? hangisi diğerlerinden

özelliklerinden

A)Yalnız i D) ii ve iii

B)Yalnız iii

C) Ive ii E) I, II ve III

A) Bl C) D) E)

En dağlık bölgedir. Maden türünde en zengin bölgedir. Tarım ürünlerinin ilk olgunlaştığı bölgedir.

Nüfus miktarı en az olan bölgedir. En büyük yüz ölçüme sahip bölgedir.

5.

Aşağıdakilerden

hangisi Türkiye'de yer şekillerinin arazi

kullanımına etkileri arasında gösterilemez?

A) B) Güneş Çanakkale'de yukarıda verilen şekildeki konumda iken Iğdır için aşağıdakilerden hangisi geçerlidir? Şekilde görülen dev kazanı oluşumuna aşağıdaki yerlerden hangisinde rastlanma olasılığı en fazladır? A) B) C) D) E) Gece yarısıdır. E) Cihanbeyli Platosu Konya Ovası Ergene Bölümü Çukurova Yöresi Batı Toroslar C) D) E) B) C) D) Güneş henüz doğmamıştır. Şafak sökmektedir. Akşam vaktini yaşar.

Ovalardaki yerleşme ve tarımsal faaliyetler Yüksek yaylalarda yürütülen hayvancılık Kayalık ve bataklık arazilerde seyrek nüfuslanma Engebeli sahalardaki dağınık tarzda yerleşme örnekleri Kurak alanlarda tarımsal verimde düşüklük

A)

Öğleden sonra yaşanmaktadır.

4. 2. istanbul ve Çanakkale boğazları Asya ve Avrupayı ayıran değil aksine bu iki kıtayı birleştiren konumdadır. Aşağıdakilerden hangisi boğazlarımızın üstlendiği bu konumun sonuçları arasında gösterilemez? V A) B) Önemli ticaret gemilerinin geçiş üssü olması
)

iii

iV

1-·
6. 10 Nisan tarihinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün yapmış olduğu şiddetli don ma olayı uyarısını aşağıdaki yörelerden hangisindeki çiftçilerin daha fazla dikkate al-

Enerji nakil hatlarının planlanması

Türkiye

üzerinden

geçişinin

Haritada numaralandırılmış ben içine yerleşmiştir?

ovalardan hangisi bir gra-

C) D)

Transit ticarette Türkiye'nin öneminin artması Çevresinde ulaşım imkanlarını artırıp sanayiyi canlandırması

A)I

B) ii

C)III

D)

LV

E)V

ması gerekir?

A)Göller D) Diyarbakır

B) Antalya

C) Iğdır E) Erzurum

E)

Bölgesinde iklim ve bitki örtüsü çeşitliliği ni artırması

132

Aşağıdaki grafikte kadın ve erkek nüfusun ekonomik faaliyetlere göre istihdam oranları verilmiştir. 7. Aşağıda verilen yerlerden hangisinin az nüfuslanma• Sanayi

10.

Ergene Bölümü'nde

tarım alanlarının büyük bir kısmı sula-

maya elverişlidir ancak sebze tarımı bu bölümde ön planda değildir. Daha çok sebze üretimi Güney Marmara Bölümü'ne kaymıştır . Sebze üretimininin Güney Marmara Bölümü'nde daha fazla olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

sında etkili olan faktör diğerlerinden farklıdır?

Al Bl CL D) El

Hakkari Bölümü Yıldız Dağları Bölümü Tuz Gölü ve çevresi Erkek Teke ve Taşeli platoları Doğu Karadeniz'in iç kesimleri Kadın

o

D Hizmet
Tarım

TüiK- 2009

Al

Güney Marmara Bölümü'nde sulama imkanları daha fazla gelişmiş olması.

Bl

Ergene Bölümü'nde toprak yapısı sebze üretimine uygun olmaması.

Grafikten yararlanarak aşağıdaki bilgilerden hangisine ulaşılamaz?

CL

Güney Marmara Bölümü'nün

sıcaklık ortalaması ve gü-

neşlenme süresinin sebze tarımına daha uygun olması. Al Gerek kadın gerekse erkek nüfusta en büyük pay hizmet sektörüne aittir. Bl Kadın ve erkek nüfusun tarımda çalışanlarının oranı birbirinden farklıdır. CL 8. Karadeniz Bölgesi 1970'lere kadar gerek nüfus, gerekse nüfus yoğunluğu açısından Türkiye'de ilk sıralarda iken günümüzde Türkiye'nin aritmetik nüfus yoğunluğu ortalamasının altında yer alır. El Bu değişimin nedeni olarak, kentlere yapılan göçler, ii. iii. salgın hastalıkların nüfusu azaltması, doğum oranının çok düşük olması hangisi gösterilebilir? Erkek nüfusta tarım, kadın nüfusta da sanayi sektörü oransalolarak son sırada yer alır.
D) D)

Ergene Bölümü'nde makina kullanımının az olması. Her iki bölümdeki çihçilerin ürün tercihleri farklıdır.

El

Sanayideki istihdamda erkek nüfus oranı kadın nüfus oranına göre daha fazladır. Tarımda çalışan erkek nüfus miktarı kadın nüfus miktarından azdır.

durumlarından

Al Yalnız i

Bl Yalnız ii

CL i ve III El i, ii ve iii

r» ii ve III

Aşağıdakilerden

hangisi Akdeniz Bölgesi'nin Türkiye 13. Batman 1927'de köy iken 1937'de bucak, 1957'de ilçe ve 1990'da il statüsüne kavuşmuştur. Mevcut nüfusu cum15. Türkiye'de kar kalınlığının fazla, topoğrafik şartların uygun olduğu bazı dağlık alanlarda kış sporları gelişmiştir. Aşağıdakilerden hangisinde yapılan kış sporlarının geliştiği merkez ve bulunduğu il eşleştirilmesi yanlıştır?

üretiminde ilk sırayı aldığı ürünler arasında yer almaz?

A) Anason C) Yer fıstığı E) Zeytin

B) Soya fasülyesi D) Turunçgil

huriyetin ilk yıllarında 1000'i bulmazken bugün SOObin'e ulaşmıştır. Batman'da yaşanan bu hızlı nüfus artışı ve büyümede aşağıdakilerden hangisinin etkisi daha fazladır?

A)Tarım D) Madencilik

B)Ticaret E) Ulaşım

C) Turizm

A) B)
C)

Uludağ - Bursa Kartalkaya - Bolu Palandöken - Erzurum Erciyes - Kayseri Sarıkamış - Ağrı

D) E)

14.

Fiziki faktörler

göz önünde

bulundurulmadan

yapılacak

16.

Bir bölümün en gelişmiş ili, o bölüm için aynı zamanda iç ticaret merkezi konumundadır. Buna göre Doğu Karadeniz Bölümü'nün iç ticaret merkezi için yapılan, Yayla turizmi gelişmektedir. ii. iii. Demir yolu bağlantısı vardır. iran transit ticaretinde etkin bir limana sahiptir. hangisilerine ulaşılabilir?

her türlü yatırım emek ve zaman kaybı olarak karşımıza çıkacaktır. 12. Güneşli gün sayısı en azdır. Yaz sıcaklığı Türkiye'de en yüksektir. Karın yerde kalma süresi en uzundur. A) Güney Anadolu Fay Hattı üzerindedir. Verilen özellikler eşleştirilemez? aşağıdaki illerden hangisiyle B) C) D) A) Rize C) Erzurum E) Konya B) Kahramanmaraş D) Şanlıurfa E) Hakkari'de hidroelektrik Sinop'ta nükleer santral Mersin'de hava alanı Rize'de güneş enerjisi tesisi santrali Türkiye'de yatırımlardan yapılması planlanacak aşağıdaki hangisi bu görüşü destekler niteliktedir?

yorumlarından

A) Yalnız i Çanakkale'de rüzgar türbinleri C) i ve iii E) 1,11 ve iii

B)Yalnız iii
D)

ii ve iii

17.

18.

Türkiye'ye

düşen yağış ortalamasının

ne az olduğu

mevsimde, aşağıdaki bölümlerden en fazla yağışını alır?

hangisi yıl içindeki

Al Bl

Yukarı Kızılırmak Orta Fırat

CL

iç Batı Anadolu
Erzurum - Kars Doğu Karadeniz


Haritada taranarak gösterilen bölümlerin ortak özelliği olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir? El

Al Bl

Ortalama yükseltileri Akarsu rejimieri Arazi yapısı Turizm etkinlikleri Ekili dikili arazi oranları

CL


El

1.

Aşağıdakilerden

hangisi

dünyanın

şeklinin 3. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de dış kuvvetlerin et5. Yıl boyunca karların erimeden tuıunduğu kalıcı kar sınırı denir. Türkiye'de kalıcı kar sınırının yaklaşık 3000 - 3500 metre yükselti seviyesine kisiyle şekillenmemiştir?

üzerindeki sonuçlarına örnek gösterilebilir?

A) B) C) D) E)

Batıdan doğuya gidildikçe yükseltinin artması A) 21 haziranın yaz, 21 aralığın kış başlangıç tarihi olması B) Hatay'dan Sinop'a gidildikçe yer çekiminin artması
C)

Antalya falezleri Elmalı polyesi Damlataş Mağarası

olmasında,
enlem, D) Gediz grabeni ii. yükselti, E) Kapıdağı Yarımadası iii. iV. bitki örtüsü, sıcak ve soğuk su akıntıları

Ankara'da yerel saatin izmir'den ileri olması Dağ yamacı boyunca yükseldikçe bitki örtüsünün kuşaklar oluşturması

unsurlarından hangisi etkili olmuştur?

A)Yalnız i D) ii ve LV i. Zamanda başkalaşıma uğrayan oldukça sert kara parçalarına masif adı verilir.

B) Yalnız ii

C)

Ive III

4,

E) II, III ve LV

2.

Aşağıdakilerden

hangisi Türkiye'nin oluşum açısından kanıtları arasında gösteri le-

genç bir ülke olduğunun mez?

III

~t:J
LV
___ ".1" ....

A) B)

Denge profiline ulaşmış akarsuların olmaması Arazisinin önemli bir kısmının aktif faylarla kaplı ol-

J:,.~

r-"-'-'/
Haritada taralı alanlardan hangisi Türkiye'deki araziler arasında gösterilemez? masif

ması
C) Ortalama yükselti, olması D) Linyit, krom, bor gibi yer altı kaynakları bakımından zengin olması E) Fiyort ve haliçli kıyı örneklerinin görülmemesi A)I
B)

eğim ve engebe derecesinin fazla

ii

C) LLL

D) LV

E)V

Aşağıda verilen örnek olaylardan hangisi Türkiye'deki 6. Büyük Menderes Nehri ve Manavgat çayı'nın aylara göre akım grafiği aşağıda verilmiştir. A) Akım (m'/s) Akım (m'/s) B) Merve Hanım'ın KPSSile memur olarak atanıp izmir'e yerleşmesi Erzurumlu Ahmet'in Zonguldak Kömür işletmelerinde işe başlaması c) Suat Bey'in tarlasını ve koyunlarını yerleşmesi D) Sevgi Hanım'ın tedavisine devam edebilmek Ayşeyi de okutmak için köyü terk etmesi El Selçuk Bey'in ailesiyle birlikte fındık hasadı için ve kızı satıp istanbul'a mevsimlik göçlerin nedenleri arasında gösterilebilir?

9.

Aşağıdaki grafikte Türkiye'de 1935 - 2003 yılları arasındaki kadın - erkek okuryazar oranları verilmiştir. (%) • Toplam

O Erkek

O Kadın

210 700 180 600 150 500 120 400 90 300 60 200 30 100 O O Ş~M~N~M~H~T-A......ı.E~E~K~A- O OL...o.Ş-M~N~M-H"""'T-A""""E-E"""'K~A~ •••••••
B.

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0~~~~~~~~~~~~1~9~95~2~00~3
Grafikten yararlanarak ulaşılamaz? aşağıdakilerden hangisine

Menderes Nehri'nin aylara göre akım grafiği

Manavgat çayının aylara göre akım grafiği

Ordu'ya yerleşmesi

Aynı iklim bölgesinde yer almalarına karşın Manavgat çayı'nın B. Menderes nehrine oranla taşıdığı su miktarının daha az değişim göstermesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Al 8.

Okuryazar oranının en fazla olduğu yıl 2003'tür. erkek ve kadın arasındaki oransal fark giderek

BlOkuryazar

azalmaktadır. A) B) c) D) El Yağış miktarının fazla olmasıyla Kar erimelerinin etkisiyle Kaynak sularıyla beslenmesiyle Vadi yapısının farklı olmasıyla Yağış rejiminin düzenli olmasıyla Haritada numaralandırılmış alanlardan hangisi Türkiye'nin yoğun nüfuslu yerleri arasında gösterilemez? E) Kadın nüfusun okuryazarlık oranı erkeklere göre daha hızlı artmaktadır. Dl
C)

Okuryazar erkek nüfus oranı kadın nüfus oranından daha fazladır. Doğu ve Güneydoğu illerinde okuryazar oranı batı bölgelerine göre daha düşüktür.

Al Yalnız ii

B) Ive LV D) IIveV E) ii, IlIveV

CL

ii

ve iii

Türkiye'de sındaki,

yaşanan kuvvetli

erozyonun

nedenleri

ara12. Aşağıdaki tabloda 2003 yılına ait kesilen hayvan sayısı, et üretimi ve hayvan başına et verimi verilmiştir. 13. Hayvan Kesilen Hayvan Sayısı 3554078 607,006 1,591,045 9,521 Et Üretimi (ton) 63,006 11,487 290,456 1,450 DiE (2003) Yalnızca tablodaki bilgilerden yararlanarak yorumlardan hangisi yapılamaz? aşağıdaki E) Eğimli arazilerdeki heyelanı önleyerek can ve mal kayıplarını engellemesi Et Verimi (kg) 22,66 15,89 182,56 179,50 D) A) B)
C)

meraların aşırı otlatılması, ii. arazi eğiminin fazla olması, iii. bitki örtüsünün tahrip edilmesi, Türü Koyun Keçi Sığır V. sağanak yağış Manda durumlarından hangisine yapılacak insan müdahalesi, erozyonu önlemede daha etkili sonuç verecektir?

Aşağıdakilerden

hangisi

Türkiye'de

ormanıarın

yararları

arasında gösterilemez?

Yaban hayatını sürdürülebilir

kılması

ıv. yaşanılan yarı kurak iklim,

Erozyon ve su taşkınlarını önlemesi Atmosferdeki olması Sığla yağı, reçine, çıra ve tomruk gibi ana ve yan ürünleri ekonomiye kazandırması nem dengesinin korunmasına yardımcı

A) Yalnız ii
D)

B)Yalnız ıv livelV E) IVveV

cı i ve iii

A) B)

Kesilen hayvanlar içinde en büyük pay koyuna aittir. Büyükbaş hayvanın et verimi küçükbaş hayvandan daha fazladır. 14. ilaç, boya ve kimya sanayi, Fotoğrafçılık, iç Porselen, gübre, elyaf sanayisi, ısıya dayanıklı cam üretimi, Roket ve Jet yakıtı elde etme gibi kullanım alanı geniş bir yelpaze çizen bor madeninin çıkarım sahaları arasında aşağıdaki merkezlerden hangisi gösterilebilir?

11.

Mevsiminden önce veya mevsiminin sona erdiği dönemlerde devam edilen sebze üretim faaliyetine turfanda sebzecilik denir. Akdeniz ve Ege bölgelerinin kıyı kesimlerinde liyetlerin fazlaca yapılmasında, sıcaklık değerlerinin erken yükselmesi, ii. yaz mevsim süresinin uzun olmasından dolayı havanın geç soğuması, iii. yaz kuraklığının yaşanması, bu faa-

C)
D)

Sığır ve mandanın et verimi birbirine yakındır. Kesilen koyunun en fazla yetiştirildiği bölge

Anadolu'dur. E) Kesilen koyun sayısı, kesilen diğer hayvanların toplamından fazladır.

A) ıv. yağış miktarının yeterli olması B) durumlarından hangisi etkili olmuştur? C) A)Yalnız i D) ii ve LV B) Yalnız iii

Kütahya - Emet Antalya - Akseki Çanakkale - Çan Giresun - Tirebolu Yozgat - Akdağmadeni

cı i ve ii
E) iii ve LV

D)

138

E)

ıs.

Türkiye'de demir yolu ulaşımı, olması gereken düzeyin oldukça altındadır. 1925 - 1945 yılları arasında demir yolu ulaşımına önem verilmiş ancak daha sonraki yıllarda gerekli yatırımlar yapılmamıştır. Buna rağmen önemli merkezlere demir yolu ile ulaşım mümkündür. Aşağıda verilen yerlerden hangisine Türkiye'de demir yolu ile ulaşılamaz?

17.

Aşağıdakilerden

hangisi Türkiye'nin coğrafi bölgeleriy-

le ilgili yanlış bir bilgidir?

Al Bl

En fazla göç Marmara Bölgesi'ne yapılır. Ege, deprem riski fazla olan bir bölgedir. Akdeniz Bölge nüfusunun yarıdan fazlası Adana

CL

Bölümü'nde toplanmıştır. Al Bl Antalya Bölümü Menteşe Yöresi Göller Yöresi iskenderun Limanı Van Yöresi El iç Anadolu Bölgesi'nde en az yağış Konya Bölümü'ne düşer. D) Doğu Anadolu Bölgesi'nin en engebeli bölümü Erzurum - Kars'tır.

CL


El

16.

Aşağıdakilerden

hangisi Yukarı Fırat ve Erzurum - Kars 18. Aşağıdakilerden hangisi

bölümlerinin benzer bir özelliğidir?

Anadolu Bölgesi'ne ait bir

turizm değeri değildir? Al Pamuk yetiştirilen alanların varlığı yükseltileri Al Kültepe Bl Alacahöyük D) Saklıkent

BlOrtalama

CL
D) El

CL Erciyes Dağı
Yağışın mevsimlere dağılışı Yer altı kaynaklarının çeşitliliği Tarım imkanları

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->