Finansal Kriz Kuramları Dersi Yıl İçi Ödevi Konu: 1929 Dünya Ekonomik Krizi ve İktisat Okullarının Krize

Bakış Açısı Adı Soyadı: Koray YILMAZ Numarası: 08052501 Dersin Hocası: Yar.Doc.Dr. Senem ÇAKMAK ŞAHİN

KRİZİN SONUÇLARI .İÇİNDEKİLER .ROOSEVELT VE ‘’NEW DEAL’’ .1929 BUNALIMININ SEBEPLERİ .1929 EKONOMİK BUNALIMINA GENEL BAKIŞ .KRİZİN PATLAK VERİŞİ: KARA PERŞEMBE .KRİZİN TÜRKİYE’YE ETKİLERİ .KEYNESYEN OKUL ve KLASİK OKULLA KARŞILAŞTIRMALI KRİZE YAKLAŞIMLARI .

1929’da başlayan (etkilerini ancak 1930 yılının sonlarında tam anlamıyla hissettiren) ve 1930’lu yıllar boyunca devam eden ekonomik buhrana verilen isimdir. çiftçileri ve kırsal bölge nüfusunu kötü etkilemiştir. 1 Gökçen Ahmet M Cumhuriyet Döneminde İktisadi Gelişme. Bu kentlerde bir işsizler ve evsizler ordusu yaratmıştır. O yıla kadar oluşan diğer krizlere bakıldığında dünya ticaretinin en fazla % 7 oranında düştüğü düşünülürse 1929 bunalımının ne derece etkili olduğu tahmin edilebilir. Cilt 23-24. Bunalımdan etkilenen birçok ülkede inşaat faaliyetleri durmuş. Dünyada 50 milyon insanın işsiz kalmasına. Talebin beklenmedik düzeyde düşmesi nedeniyle madencilik alanı buhranın en fazla etkilendiği sektörlerden biri olmuştur.1929 DÜNYA EKONOMİK BUNALIMINA GENEL BAKIŞ 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı. . Kuzey Amerika ve Avrupa’yı merkez almasına rağmen. dünyanın geri kalanında da (özellikle de sanayileşmiş ülkelerde) yıkıcı etkiler yaratmıştır. tarım ürünü fiyatlarındaki % 40-60’lık düşüş. Buhran. yeryüzündeki toplam üretimin % 42 oranında ve dünya ticaretinin de % 65 oranında azalmasına neden olmuştur. 1 Büyük bunalım farklı ülkelerde farklı tarihlerde sona ermiştir.. Ankara 1998. Cumhuriyetin 75. Yeni Türkiye Dergisi.yılı Özel Sayısı.

bankaların kötü yapılanmış olmasıydı. Şen Hüseyin. C:2. İkinci bir sebep de. başta da belirtildiği gibi Amerika’nın baş kreditör olmasıydı. Bu da yatırımcılar açısından bilgi eksikliğine yol açıyordu.2 Üçüncü bir sebebin de. Amerika’da irili ufaklı pek çok şirket varken 1. Hoover yönetimi liberal ekonomi anlayışına göre ekonomiye devlet müdahalesi yapmamayı uygun görmüştü. Vurgulanması gereken son sebep ise. S:42. Dünya Savaşı’nın getirdiği zorluklar karşısında şirketler birleşmek zorunda kalmış ve tekeller oluşturmuşlardır. Yeni Türkiye Dergisi. Ancak bunların genelinde yer alan ortak birkaç sebebi şöyle sıralayabiliriz : Birincisi. 2001. .KRİZİN SEBEPLERİ Dünyayı etkileyen pek çok olay üzerinde olduğu gibi bu olayın da sebepleri üzerinde çok sayıda yorumlar yapıldı. Bankaların sermaye esaslarını. başkan Hoover yönetiminin ekonomi alanındaki tecrübesizliği olduğu söylenebilir. rezerv ve kredi oranlarını belirleyen yasalar yoktu. hem de başarılı değildi. Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri. Kredilerin mal ve hizmet 2 Aktan Can Coşkun. Başkan müdahaleye karar verdiğinde ise hem çok geç olmuştu. Ancak 1929 krizine müdahale etmemenin toplumsal maliyeti çok büyük olmuştu. Bu da tek bir holdingin bile iflasının ekonomiyi sarsmaya yeteceğini gösteriyordu.

2 milyar dolar yok oldu. 3 KRİZİN PATLAK VERİŞİ : KARA PERŞEMBE New York Borsası 1928 yılının başından 1929 yılı Ekim ayının başına kadar olan süreçte yükseliyordu. Piyasadaki para bir anda yok olduğu için insanlar ihtiyaçlarını karşılama da takas yoluna giderek bir nevi değiş-tokuş ekonomisine geri döndüler. Bu süreçte 4000 kadar banka batmış. 4. Dünya Savaşı’na kadar yaklaşık 10 yıllık bir periyotta devam etti. Bu insanlar açlığa sürüklendi ve sebze-meyve yetiştirip satarak yaşamaya çalıştılar. binlerce insanın mal varlığı yok olmuştur. Ancak 3 Ekim 1929 tarihine gelindiğinde borsanın ilerlemesi durmuş ve ‘’ Kara Perşembe ‘’ olarak anılan 24 Ekim 1929 Perşembe günü borsa dibe vurdu.com/1929_d%C3%BCnya_ekonomi_krizi/ansiklopedi .olarak ödenmesi denense de sonuçta Amerika hesapsızca vermiş olduğu kredileri geri alamadı. 3 turkcebilgi. Bunalımın etkileri 2.

Çalışma saatleri azaltılarak işsizlik sorunu çözülmeye çalışıldı. devlet yüksek sayılabilecek bir düzeyde minimum reel ücretleri belirledi. Roosevelt’in devlet harcamaları politikası ise bir denge politikasıydı.com/1929-dunya-ekonomik-krizi/4288436 . Talep sorununu çözmek içinde. ‘’ New Deal ‘’ programına bakıldığında çok da başarılı bir program olmadığı görüşü hakimdir. Roosevelt ‘’ New Deal ‘’ ı 1930-1937 yılları arasında uygulama fırsatı buldu. 500 kadar yeni düzenleme yapıldı. Onun yerine ekonomik sistemde köklü değişiklikler vadeden Roosevelt seçildi. İşe bankacılık sektörüyle başladı. Amerikan ekonomisi tarihinde ilk kez devlet müdahalesine maruz kalıyordu. Devlet müdahalesine karşı olan sanayicileri karşısına almamak için özel sektörün ilgilenmediği büyük yatırımlar gerektiren alanlarda harcama yapılıyordu. Devlet harcamalarının ekonomiyi canlandırmaya yetmediği.blogcu.ROOSEVELT VE ‘’ NEW DEAL ‘’ Amerikan halkı bu büyük çöküşten Hoover yönetimini suçlu buldu. 4 4 tarihdersnotlari. İlk kez merkez bankası kuruldu. devletin ekonomideki payının da artmadığı ve yeni yatırımlarının yetersiz kaldığı bilinir.

Bundan dolayı kriz etkisini daha 5 İbrahim Bakırtaş ve Ali Tekinşen. Küçük imalat işletmelerinde iflaslar hızlı bir artış göstermiş. 2008. Almanya. Planlama ve benzeri yöntemlere başvuran ABD ve Fransa gibi demokrasiler ılımlı çözümlere yönelirken. özel sektör sanayileşme yönünde beklentilerin altında bir performans göstermiştir. ödemeler dengesi açıkları ve parasal kriz olarak ortaya çıkmıştır.Ü. Bu da 1933 yılından itibaren devletin gerek sanayileşme gerekse bankacılık alanlarında doğrudan girişimleri hızlandırmasına neden olmuştur.Depresyonu yenerek tam istihdama ulaşan ilk sanayi ülkesi Almanya’dır. S. Türkiye’nin kuruluş yıllarında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına yer verilmediği için dış dünyaya olan bağlılık daha çok dış ticaret yoluyla olmuştur. Almanya’da işsizler Nazi totalitarizmine kapıldılar. Dünya Savaşı’nın başlıca nedeni sayılır. Dünya Savaşları Ve Büyük Buhran Arasındaki Etkileşimin Ekonomi Politiği. Türkiye’de özellikle. Bu da 2. Ancak dünya pazarları Almanya’nın ihracatına açık değildi. s. 88 . 5 TÜRKİYE’YE ETKİLERİ 1929 yılında dünya genelinde yaşanmış olan ekonomik bunalım. Bu yüzden malın malla mübadelesini gerçekleştirmek imkanını sağlayan bir counter-trading modelini benimsedi. enflasyonsuz orijinal finansman yöntemleriyle iç piyasayı canlandırmayı başarmıştır. Serbest döviz piyasalarında ihracat mallarına uygun fiyatla alıcı bulamayan ülkelerin müşterisi durumuna geçti. S-12.

Bu miktar yıllar itibariyle dalgalanmalar göstermekle beraber genel olarak artış yönünde eğilim göstermiştir.tuik. 1929 Ekonomik Krizinin İstanbul’a Etkisi.çok dış ticarette göstermiştir.Ü.tr . 2008. cari fiyatlarla ise 953 milyon TL’dir. çiftçiler üretimi arttırmak üzere almış oldukları kredileri ödeyememe sorunuyla karşılaşmış.gov. Gerek sabit gerekse cari fiyatlarla GSMH oldukça düşük düzeylerde bulunmaktadır. Bu durum 1947 yılından sonra değişmekte ve dış ticaret dengesi ithalat yönünde bir artış göstermektedir. Bu.L. piyasa mekanizmasının artık kendiliğinden işlemediği görülmeye başlamıştır. 6 7 Abit Cengiz.929 milyon TL. 6 Tablodan da görüldüğü gibi 1948 temel yılına göre sabit üretici fiyatlarıyla GSMH 2. Y. Dünya buhranını Türkiye ekonomisine yansımasıyla birlikte 1930-1933 yılları arasında ithalatta hızlı ve büyük daralma meydana gelmiştir. Merkez Bankası kurma kararı hızlanmış ve yeni dış kredi bulma gereksinimi artmıştır. 13 7 www. Sanayileşme süreci hızlanmıştır. M. Türkiye ekonomisinde bir para krizinin yaşanmasına neden olmuştur. sanayiciler. Tarımsal ürün fiyatlarında yaşanan büyük değer kayıpları dış ticaret hacmini daraltmış ve ekonomik krizle birlikte Türkiye’de iflasların yaşanmasına neden olmuştur. Tezi. Borçların yeniden yapılandırılması için yeni anlaşmalar imzalanmıştır. Bu durum da üretim gücünün oldukça düşük olduğunu göstermektedir. İstanbul. s. Ticaret şirketleri.

8 5. (Milyon US) 108 114 124 70 60 41 45 69 71 74 91 119 93 50 55 113 155 126 97 119 245 275 290 .960.2 5 235.4 8 677.5 4 341.9 37 065.9 81 1941 2 992.0 7 679. GSMH Reel GSMH İhr. Büyük Buhran Yıllarında Türkiye Ekonomisi Yıl Nom.9 58 1934 1 216.Tablo 1.8 248 İth.2 75 1930 1 580.5 115 1939 2 063.5 5 393.7 7 037.6 81 1928 1 632.4 6 063.6 7 864.0 215 1947 7 542.7 60 1932 1 171.8 76 1936 1 695.4 126 1943 9 231.4 91 1942 6 195.1 6 429. (milyon TL) (milyon TL) (Milyon US) 1927 1 471.4 223 1948 9 492.1 5 278.3 88 1929 2 073.0 6 233.9 71 1931 1 391.9 6 217.1 9 127.2 48 1933 1 141.8 94 1937 1 806.4 35 212.2 3 909.2 109 1938 1 895.8 100 1940 2 403.7 8 537.2 197 1949 9 054.3 7 780.5 7 798.9 178 1945 5 469.6 73 1935 1 310.1 168 1946 6 857.7 7 412.9 197 1944 6 684.6 5 865.6 8 192.

9 34 999. İşsizlik ve durgunluk gibi iki büyük meseleyle karşı karşıya kalmış olan piyasa ekonomilerinin önü tıkanmıştır.9 43 446.1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 9 694.1 54 090. iktisatçıların dikkatini Neoklasik iktisadın dışında makro ekonomiye ağırlık veren bir yöne kaydırmıştır. Money and Interest) adlı kitabı.3 56 641.6 263 314 363 396 335 313 305 345 247 354 321 286 402 556 533 478 498 407 397 315 470 468 KEYNESYEN OKULUN KRİZE YAKLAŞIMI Yirminci yüzyılın iki paylaşım savaşı arasında kalan dönemi. 1920’li yıllarda birçok iktisatçının . Aslında makro teoriye duyulan ilgi 1920’li yıllarda başlamış. “Keynesyen Devrim” adı verilen teorik gelişme ile tartışmalar yeni bir boyut kazandı.9 66 844.9 43 670.2 70 868. Para ve Faizin Genel Teorisi (The General Theory of Employment. 1921’de İngiltere’de başlayan kriz.4 15 914. Neoklasik teori etrafında dolanan çeşitli fikir akımları tartışılırken.0 46 664.0 62 994. 1930’lu yıllarda.6 58 428.2 11 644. John Maynard Keynes’in 1936 yılında yayınladığı “İstihdam.5 19 117.3 68 521. 1930’lu yıllardan itibaren bütün dünyayı sarmıştır.3 38 505.4 22 047.3 13 389.4 48 521. hem Avrupa hem de Amerika için bir buhran dönemi olmuştur. Keynes bu akımın bir devamı olarak ortaya çıkmıştır. Özellikle İsveçli iktisatçı Knut Wikscell’in ekonomik dalgalanmalarla ilgili görüşleri.0 29 309.5 52 460.3 15 607.

Bu durum. Albertini. Neoklasik teorinin genel yapısı içinde kalarak. işte böyle bir ekonomik bunalım döneminde ortaya çıkmış ve ücretlerle fiyatların esnek olduğu bir ekonomide tam istihdamın kendiliğinden sağlanacağını öne süren Neoklasik teoriyi reddetmiştir. Keynes’e göre. s. düşük faiz uygulamak suretiyle tam istihdama ulaşmayı amaçlayan bir politikaya güvenilemezdi. toplam talebin ana unsuru yatırım harcamaları idi ve belirsizliklerle dolu bir dünyada. Ekonominin talep yönüne ağırlık veren politikaların düzenlenmesindeki amaç. . 96. M. 1990. ekonomide kendi kendini düzenleyen bir mekanizmanın olduğuna ve ekonominin. Ancak bu dönemde meydana gelen ve “Büyük Dünya Bunalımı” adı verilen durgunluk dönemi yaşanmış ve ABD. Keynes’in bu görüşleri iktisatçıları derinden etkilemiş ve bu teorinin Neoklasik teoriden tümüyle ayrı bir teori olduğu ve yeni bir entelektüel devrimi başlattığı düşünülmüştür. ekonomik gelişmede kısa dönemli istikrarsızlıkların giderilerek doğrudan doğruya kamu 8 J. Ekonomik Sistemler (Uygulamada Kapitalizm ve Sosyalizm). 8Ancak bu iktisatçılar. ekonominin kendi kendine düzeleceğini öne süren görüşlere güveni zayıflatmıştır. bir durgunluk (depression) döneminden sonra. Keynes. Bursa.dikkatini çekmiş ve ekonomik dalgalanmaların nedenleri ve bu dalgalanmaların kontrolünde para ve kredi politikalarının etkin olup olamayacağı konularında yoğun bir tartışma alanı oluşmuştu. yeniden tam istihdam dengesine döneceğine inanmışlardır. İngiltere ve Batı Avrupa ülkelerinde yaygın ve devamlı bir işsizlik ortaya çıkmıştır.

kaynakların tümünün kullanımının mümkün olup olmadığı konusu olmuştur. Ekonomi her zaman tam istihdamda değildir. Talep yönlü iktisat 1929 Büyük dünya krizine çözüm bulmak amacıyla 1930’larda ortaya çıktığndan bahsetmiştik. Faiz oranı yüksekken düşeceği bekleniyorsa para talebi azalır tersi durumda artar. tam istihdam üretim seviyesine uygun olarak etkilenmesidir. kaynakların alternatif kullanımlar arasında nasıl dağıtılacağı konusu değil. Neoklasik teorinin unutturduğu makro analiz. Böylelikle. Denge. Keynesyen teoride likitide tuzağı. ilgilenilen temel konu. eksik istihdam veya tam istihdamda denge sağlanabilir görüşündedirler. herkesin faiz oranının düşebileceği minimum seviyeye .harcamaları ve vergiler yoluyla istihdam ve üretim seviyesinin temel belirleyicisi olan efektif toplam talebin. Keynes’in kitabın ön sözünde belirttiği gibi. “Genel Teori”nin temel amacı. Burada bazı bilgileri de eklemek gerektiğini düşünüyorum. Keynesyen görüşe göre genel fiyat seviyesini. “Genel Teori”nin ortaya çıkmasıyla birlikte. gelir seviyesini ve istihdam seviyesini talep belirler yani talep arzı yaratır görüşünü benimserler. Klasikler ve keynesyenler ekonominin her zaman dengeye ulaşacağına hemfikirler ancak klasikler bunun tam istihdamda gerçekleşeceğini savunurken keynesyenler denge için tam istihdamın gerekli olmadığını savunur: aşırı istihdam. “bir bütün olarak üretim ve istihdam düzeyinde meydana gelen değişmeleri belirleyen güçlerin incelenmesidir”. toplam arz ile toplam talebin veya toplam yatırımla toplam tasarrufun eşitlendiği noktada gerçekleşir. yeniden iktisatçıların gündemine geldi.

Keynesyen okulun savunucuları var olan duruma müdahelenin şart olduğunu belirtmişlerdir ve onların görüşüne göre de bu müdahele devlet tarafından yapılmalıydı. Ekonomide denge devlet müdahalesiyle gerçekleşir. Toplam talebin toplam arzdan veya yatırımların tasarruflardan az olduğu durumda da deflasyonist açık oluşur. Keynesyenler bırakınız yapsınlar’a karşı çıkmaktadır. Bu durum. Keynesyen okulun klasik iktisat okulundan ayrıldığı noktalardan birini de burada görmekteyiz. Ekonomide toplam talep toplam arzdan veya yatırımlar tasarruflardan fazlaysa enflasyonist açık söz konusudur. Oysa keynesyen düşünce de devlet para politikası yerine maliye .düştüğüne inanmasıdır. Tüketimi belirleyen unsur gelirdir. Klasik okul ekonomiye müdahele etmenin sakıncalı olduğunu söylemekte eğer müdahele gereketiren bir durum varsa bunu da para politikası kullanılarak yapılmasını savunur. Bu bağlamda yaşanan büyük kriz ortamından mevcut klasik anlayışla çıkılamayacağı anlaşılmıştır. para talebinin faiz oranına sonsuz esnek olduğu halidir. İşgücü talebi ise klasiklerde olduğu gibi reel ücretlerin azalan bir fonksiyonudur. Faiz oranı tüketim ve tasarruf fonksiyonlarını belirlemez. Devlet kamu harcamalarını azaltarak ve/veya vergi oranlarını arttırarak müdahale eder. Bunu ortadan kaldırmak için de devlet kamu harcamalarını arttırır ve/veya vergi oranlarını azaltır. Milli gelir arttıkça tüketimde artar ancak bu artış milli gelirdekinden az olur. işgücü arzı ise klasiklerin dediği gibi reel ücretlerin değil nominal ücretlerin bir fonksiyonudur.

. Dünya Savaşının meydana gelmesini engelleyemedi. ekonomik altyapılarını kaybettiler. Bu çerçevede. Üretimin düşmesi. Türkiye’de 1930-1946 yılları arasında ekonomik ve siyasi olarak tamamen dışa kapalı bir politika izleyerek tarafsız kalmayı tercih etti. IMF ve GATT gibi uluslararası ekonomik örgütler kuruldu. Dünya Savaşı sonrasında başlayan soğuk savaş döneminde. 2. Avrupa savunmasını ve güvenliğini ABD’nin garantisi altına almak amacıyla 1949 yılında askeri bir güç olan NATO kuruldu. dünya ülkeleri NATO Paktı etrafında kümelenmiştir. Bununla birlikte Rusya’yı dışarıda bırakmak ve Almanya’nın yeniden silahlanmasını durdurmak. Bu ülkelerin ekonomilerini yeniden inşa etmek için Marshall yardımları ve bu ülkelerin iktisadi politikaları üzerinde önemli etkileri olan Dünya Bankası. Dünya Savaşı ile Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkeleri.politikalarını kullanarak ekonomiye müdahale etmek gerektiğini savunur. sermayenin reel yatırımlara yönelmesini engelledi. milli parasını devalüe etmiştir. Dünya Savaşı sonrası meydana gelen üretim düşüşü ve yoksulluğu gidermek amacıyla ABD tarafından verilen dış yardımları almaya karar vermiş ve IMF ile 1946 yılında anlaşmaya vararak. SONUÇ Ekonomik buhran ile oluşan güvensizlik ortamı. 2. iktisatta devletin ekonomiye müdahale etmesini isteyen Keynesyen politikaların yükselmesine neden oldu. 2. Ancak bu politikalar da 2. Türkiye’de 1952 yılında NATO’ya üye olmuştur. talep yetersizliğinin oluşması ve işsizliğin artması.

Refah Devletinin Gelişme ve Bunalım Dönemlerinde İş Piyasaları. C:2. Özgüven Ali. Yay. Bilgi Üniv.tr • tarihdersnotlari.1954 yılında tarım üretimindeki düşüş ihracattaki düşüşü izledi.com/1929-dunya-ekonomik-krizi/4288436 . S:42. • www.php?id=4123 • Yılmaz Şiir. Bunun üzerine IMF ile yeni bir anlaşma yaptı.yılı Özel Sayısı. • ortadogugazetesi. İst. 2001. Mülkiyeliler Birliği Dergisi. 27 Mayıs askeri darbesi ile kesintiye uğrasa da birçok iflasa neden olmuştur. 2005. • Kazgan. Bunun getirdiği yeni etkiler ekonomiyi daralmaya götürdü.tuik. İktisadi Krizler. Yeni Türkiye Dergisi. 2008 • Akyıldız Hüseyin. 2006. Cumhuriyetin 75. 1998. KAYNAKÇA • Özdemir Süleyman. Cilt: XXII. Cilt 23-24. Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri. • Gökçen Ahmet M Cumhuriyet Döneminde İktisadi Gelişme. 2. Temel Dinamikleri Ve Çelişkileriyle Üretim ve Bölüşüm Süreci.blogcu. Üretim ve ihracat kabiliyeti düşen Türkiye 1956-1958 yılları arasında IMF ile anlaşma sağlayamadı. Yeni Türkiye Dergisi.gov. 1923'ten Bu Yana Ekonomi Politikaları: Devletçilikten Devletin Tasfiyesine.net/makale. Kocaeli. • Aktan Can Coşkun. Ankara 1998. İstanbul. Kısa vadeli dış borç ödemelerinin artması yanı sıra ihracatın giderek düşmesi nedeni ile 1958 yılında Türkiye dış kredi bulamayıp moratoryum ilan etmiştir. S: 41. Baskı. Şen Hüseyin. GültenTürkiye Ekonomisinde Krizler (1929-2001). TÜHİS. 2001. Yeni Türkiye Dergisi. S: 213.

s. C. İstanbul. A. . Buhranlar.123-126. 1948.• İsmet Alkan. 3. İktisat ve Ticaret Ansiklopedisi. Tufan Yazman.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful