Finansal Kriz Kuramları Dersi Yıl İçi Ödevi Konu: 1929 Dünya Ekonomik Krizi ve İktisat Okullarının Krize

Bakış Açısı Adı Soyadı: Koray YILMAZ Numarası: 08052501 Dersin Hocası: Yar.Doc.Dr. Senem ÇAKMAK ŞAHİN

İÇİNDEKİLER .KRİZİN PATLAK VERİŞİ: KARA PERŞEMBE .1929 EKONOMİK BUNALIMINA GENEL BAKIŞ .1929 BUNALIMININ SEBEPLERİ .KRİZİN TÜRKİYE’YE ETKİLERİ .ROOSEVELT VE ‘’NEW DEAL’’ .KRİZİN SONUÇLARI .KEYNESYEN OKUL ve KLASİK OKULLA KARŞILAŞTIRMALI KRİZE YAKLAŞIMLARI .

Yeni Türkiye Dergisi. Buhran. Cumhuriyetin 75.. 1929’da başlayan (etkilerini ancak 1930 yılının sonlarında tam anlamıyla hissettiren) ve 1930’lu yıllar boyunca devam eden ekonomik buhrana verilen isimdir. Bu kentlerde bir işsizler ve evsizler ordusu yaratmıştır. O yıla kadar oluşan diğer krizlere bakıldığında dünya ticaretinin en fazla % 7 oranında düştüğü düşünülürse 1929 bunalımının ne derece etkili olduğu tahmin edilebilir. Dünyada 50 milyon insanın işsiz kalmasına.1929 DÜNYA EKONOMİK BUNALIMINA GENEL BAKIŞ 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı. Bunalımdan etkilenen birçok ülkede inşaat faaliyetleri durmuş. yeryüzündeki toplam üretimin % 42 oranında ve dünya ticaretinin de % 65 oranında azalmasına neden olmuştur. Talebin beklenmedik düzeyde düşmesi nedeniyle madencilik alanı buhranın en fazla etkilendiği sektörlerden biri olmuştur. 1 Büyük bunalım farklı ülkelerde farklı tarihlerde sona ermiştir. . tarım ürünü fiyatlarındaki % 40-60’lık düşüş. Kuzey Amerika ve Avrupa’yı merkez almasına rağmen.yılı Özel Sayısı. dünyanın geri kalanında da (özellikle de sanayileşmiş ülkelerde) yıkıcı etkiler yaratmıştır. çiftçileri ve kırsal bölge nüfusunu kötü etkilemiştir. Cilt 23-24. Ankara 1998. 1 Gökçen Ahmet M Cumhuriyet Döneminde İktisadi Gelişme.

Başkan müdahaleye karar verdiğinde ise hem çok geç olmuştu. C:2. başkan Hoover yönetiminin ekonomi alanındaki tecrübesizliği olduğu söylenebilir. hem de başarılı değildi. Yeni Türkiye Dergisi. S:42. Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri. . Bu da yatırımcılar açısından bilgi eksikliğine yol açıyordu. rezerv ve kredi oranlarını belirleyen yasalar yoktu. Hoover yönetimi liberal ekonomi anlayışına göre ekonomiye devlet müdahalesi yapmamayı uygun görmüştü. Kredilerin mal ve hizmet 2 Aktan Can Coşkun. Vurgulanması gereken son sebep ise. 2001. bankaların kötü yapılanmış olmasıydı. Amerika’da irili ufaklı pek çok şirket varken 1.KRİZİN SEBEPLERİ Dünyayı etkileyen pek çok olay üzerinde olduğu gibi bu olayın da sebepleri üzerinde çok sayıda yorumlar yapıldı. İkinci bir sebep de. Şen Hüseyin. Bu da tek bir holdingin bile iflasının ekonomiyi sarsmaya yeteceğini gösteriyordu. Ancak bunların genelinde yer alan ortak birkaç sebebi şöyle sıralayabiliriz : Birincisi. Dünya Savaşı’nın getirdiği zorluklar karşısında şirketler birleşmek zorunda kalmış ve tekeller oluşturmuşlardır. başta da belirtildiği gibi Amerika’nın baş kreditör olmasıydı. Ancak 1929 krizine müdahale etmemenin toplumsal maliyeti çok büyük olmuştu.2 Üçüncü bir sebebin de. Bankaların sermaye esaslarını.

com/1929_d%C3%BCnya_ekonomi_krizi/ansiklopedi . Bunalımın etkileri 2. Dünya Savaşı’na kadar yaklaşık 10 yıllık bir periyotta devam etti. 3 turkcebilgi. binlerce insanın mal varlığı yok olmuştur. 4. Ancak 3 Ekim 1929 tarihine gelindiğinde borsanın ilerlemesi durmuş ve ‘’ Kara Perşembe ‘’ olarak anılan 24 Ekim 1929 Perşembe günü borsa dibe vurdu.olarak ödenmesi denense de sonuçta Amerika hesapsızca vermiş olduğu kredileri geri alamadı. Bu süreçte 4000 kadar banka batmış. Bu insanlar açlığa sürüklendi ve sebze-meyve yetiştirip satarak yaşamaya çalıştılar. 3 KRİZİN PATLAK VERİŞİ : KARA PERŞEMBE New York Borsası 1928 yılının başından 1929 yılı Ekim ayının başına kadar olan süreçte yükseliyordu. Piyasadaki para bir anda yok olduğu için insanlar ihtiyaçlarını karşılama da takas yoluna giderek bir nevi değiş-tokuş ekonomisine geri döndüler.2 milyar dolar yok oldu.

Çalışma saatleri azaltılarak işsizlik sorunu çözülmeye çalışıldı.blogcu. Devlet müdahalesine karşı olan sanayicileri karşısına almamak için özel sektörün ilgilenmediği büyük yatırımlar gerektiren alanlarda harcama yapılıyordu. devlet yüksek sayılabilecek bir düzeyde minimum reel ücretleri belirledi. İşe bankacılık sektörüyle başladı. İlk kez merkez bankası kuruldu.com/1929-dunya-ekonomik-krizi/4288436 . Talep sorununu çözmek içinde. ‘’ New Deal ‘’ programına bakıldığında çok da başarılı bir program olmadığı görüşü hakimdir. Roosevelt’in devlet harcamaları politikası ise bir denge politikasıydı. Amerikan ekonomisi tarihinde ilk kez devlet müdahalesine maruz kalıyordu. Devlet harcamalarının ekonomiyi canlandırmaya yetmediği.ROOSEVELT VE ‘’ NEW DEAL ‘’ Amerikan halkı bu büyük çöküşten Hoover yönetimini suçlu buldu. 4 4 tarihdersnotlari. Onun yerine ekonomik sistemde köklü değişiklikler vadeden Roosevelt seçildi. Roosevelt ‘’ New Deal ‘’ ı 1930-1937 yılları arasında uygulama fırsatı buldu. devletin ekonomideki payının da artmadığı ve yeni yatırımlarının yetersiz kaldığı bilinir. 500 kadar yeni düzenleme yapıldı.

88 . 2008. enflasyonsuz orijinal finansman yöntemleriyle iç piyasayı canlandırmayı başarmıştır.Ü.Depresyonu yenerek tam istihdama ulaşan ilk sanayi ülkesi Almanya’dır. Bundan dolayı kriz etkisini daha 5 İbrahim Bakırtaş ve Ali Tekinşen. s. Bu da 1933 yılından itibaren devletin gerek sanayileşme gerekse bankacılık alanlarında doğrudan girişimleri hızlandırmasına neden olmuştur. Dünya Savaşı’nın başlıca nedeni sayılır. Almanya. Bu yüzden malın malla mübadelesini gerçekleştirmek imkanını sağlayan bir counter-trading modelini benimsedi. Küçük imalat işletmelerinde iflaslar hızlı bir artış göstermiş. 5 TÜRKİYE’YE ETKİLERİ 1929 yılında dünya genelinde yaşanmış olan ekonomik bunalım. Planlama ve benzeri yöntemlere başvuran ABD ve Fransa gibi demokrasiler ılımlı çözümlere yönelirken. Ancak dünya pazarları Almanya’nın ihracatına açık değildi. Türkiye’nin kuruluş yıllarında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına yer verilmediği için dış dünyaya olan bağlılık daha çok dış ticaret yoluyla olmuştur. Serbest döviz piyasalarında ihracat mallarına uygun fiyatla alıcı bulamayan ülkelerin müşterisi durumuna geçti. ödemeler dengesi açıkları ve parasal kriz olarak ortaya çıkmıştır. Türkiye’de özellikle. özel sektör sanayileşme yönünde beklentilerin altında bir performans göstermiştir. S-12. Bu da 2. Almanya’da işsizler Nazi totalitarizmine kapıldılar. S. Dünya Savaşları Ve Büyük Buhran Arasındaki Etkileşimin Ekonomi Politiği.

Y. Türkiye ekonomisinde bir para krizinin yaşanmasına neden olmuştur. piyasa mekanizmasının artık kendiliğinden işlemediği görülmeye başlamıştır.929 milyon TL. Bu. Gerek sabit gerekse cari fiyatlarla GSMH oldukça düşük düzeylerde bulunmaktadır. 2008. İstanbul. Tezi.L. Dünya buhranını Türkiye ekonomisine yansımasıyla birlikte 1930-1933 yılları arasında ithalatta hızlı ve büyük daralma meydana gelmiştir. Bu durum 1947 yılından sonra değişmekte ve dış ticaret dengesi ithalat yönünde bir artış göstermektedir.tr . 6 Tablodan da görüldüğü gibi 1948 temel yılına göre sabit üretici fiyatlarıyla GSMH 2.tuik.çok dış ticarette göstermiştir. 13 7 www. Sanayileşme süreci hızlanmıştır.gov. Tarımsal ürün fiyatlarında yaşanan büyük değer kayıpları dış ticaret hacmini daraltmış ve ekonomik krizle birlikte Türkiye’de iflasların yaşanmasına neden olmuştur. Bu miktar yıllar itibariyle dalgalanmalar göstermekle beraber genel olarak artış yönünde eğilim göstermiştir. 1929 Ekonomik Krizinin İstanbul’a Etkisi. çiftçiler üretimi arttırmak üzere almış oldukları kredileri ödeyememe sorunuyla karşılaşmış. M. Ticaret şirketleri. cari fiyatlarla ise 953 milyon TL’dir. 6 7 Abit Cengiz. Bu durum da üretim gücünün oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Merkez Bankası kurma kararı hızlanmış ve yeni dış kredi bulma gereksinimi artmıştır.Ü. sanayiciler. Borçların yeniden yapılandırılması için yeni anlaşmalar imzalanmıştır. s.

3 88 1929 2 073.1 168 1946 6 857.1 6 429.7 60 1932 1 171.1 9 127. (Milyon US) 108 114 124 70 60 41 45 69 71 74 91 119 93 50 55 113 155 126 97 119 245 275 290 .0 215 1947 7 542.2 109 1938 1 895.9 71 1931 1 391.1 5 278.2 75 1930 1 580.6 7 864.9 6 217. GSMH Reel GSMH İhr.9 197 1944 6 684.8 76 1936 1 695.960.6 73 1935 1 310.4 35 212.2 197 1949 9 054.6 8 192.9 37 065.Tablo 1. (milyon TL) (milyon TL) (Milyon US) 1927 1 471.5 7 798.5 115 1939 2 063.8 5.0 7 679.9 81 1941 2 992.4 6 063.2 5 235.8 248 İth.5 5 393.0 6 233.8 100 1940 2 403.7 7 037.7 8 537.3 7 780.6 81 1928 1 632.8 94 1937 1 806.4 91 1942 6 195.4 8 677.4 223 1948 9 492.2 3 909.4 126 1943 9 231.2 48 1933 1 141.5 4 341.7 7 412. Büyük Buhran Yıllarında Türkiye Ekonomisi Yıl Nom.9 178 1945 5 469.6 5 865.9 58 1934 1 216.

3 38 505. iktisatçıların dikkatini Neoklasik iktisadın dışında makro ekonomiye ağırlık veren bir yöne kaydırmıştır.6 58 428.0 46 664. Neoklasik teori etrafında dolanan çeşitli fikir akımları tartışılırken.9 34 999. John Maynard Keynes’in 1936 yılında yayınladığı “İstihdam. “Keynesyen Devrim” adı verilen teorik gelişme ile tartışmalar yeni bir boyut kazandı.4 48 521.0 29 309.1 54 090. 1921’de İngiltere’de başlayan kriz.0 62 994.4 22 047. 1930’lu yıllarda.5 52 460. 1930’lu yıllardan itibaren bütün dünyayı sarmıştır.3 15 607.2 11 644.1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 9 694.9 43 446. Keynes bu akımın bir devamı olarak ortaya çıkmıştır.6 263 314 363 396 335 313 305 345 247 354 321 286 402 556 533 478 498 407 397 315 470 468 KEYNESYEN OKULUN KRİZE YAKLAŞIMI Yirminci yüzyılın iki paylaşım savaşı arasında kalan dönemi. Money and Interest) adlı kitabı.3 56 641. Aslında makro teoriye duyulan ilgi 1920’li yıllarda başlamış.9 43 670. Özellikle İsveçli iktisatçı Knut Wikscell’in ekonomik dalgalanmalarla ilgili görüşleri.2 70 868.5 19 117. Para ve Faizin Genel Teorisi (The General Theory of Employment. hem Avrupa hem de Amerika için bir buhran dönemi olmuştur.3 13 389.4 15 914.3 68 521. İşsizlik ve durgunluk gibi iki büyük meseleyle karşı karşıya kalmış olan piyasa ekonomilerinin önü tıkanmıştır. 1920’li yıllarda birçok iktisatçının .9 66 844.

yeniden tam istihdam dengesine döneceğine inanmışlardır. 1990. Neoklasik teorinin genel yapısı içinde kalarak. Ekonomik Sistemler (Uygulamada Kapitalizm ve Sosyalizm). Albertini. düşük faiz uygulamak suretiyle tam istihdama ulaşmayı amaçlayan bir politikaya güvenilemezdi. Keynes’e göre.dikkatini çekmiş ve ekonomik dalgalanmaların nedenleri ve bu dalgalanmaların kontrolünde para ve kredi politikalarının etkin olup olamayacağı konularında yoğun bir tartışma alanı oluşmuştu. M. Ekonominin talep yönüne ağırlık veren politikaların düzenlenmesindeki amaç. ekonomide kendi kendini düzenleyen bir mekanizmanın olduğuna ve ekonominin. s. işte böyle bir ekonomik bunalım döneminde ortaya çıkmış ve ücretlerle fiyatların esnek olduğu bir ekonomide tam istihdamın kendiliğinden sağlanacağını öne süren Neoklasik teoriyi reddetmiştir. Keynes. . İngiltere ve Batı Avrupa ülkelerinde yaygın ve devamlı bir işsizlik ortaya çıkmıştır. Bu durum. Keynes’in bu görüşleri iktisatçıları derinden etkilemiş ve bu teorinin Neoklasik teoriden tümüyle ayrı bir teori olduğu ve yeni bir entelektüel devrimi başlattığı düşünülmüştür. ekonomik gelişmede kısa dönemli istikrarsızlıkların giderilerek doğrudan doğruya kamu 8 J. ekonominin kendi kendine düzeleceğini öne süren görüşlere güveni zayıflatmıştır. toplam talebin ana unsuru yatırım harcamaları idi ve belirsizliklerle dolu bir dünyada. Ancak bu dönemde meydana gelen ve “Büyük Dünya Bunalımı” adı verilen durgunluk dönemi yaşanmış ve ABD. Bursa. 8Ancak bu iktisatçılar. bir durgunluk (depression) döneminden sonra. 96.

Keynesyen görüşe göre genel fiyat seviyesini. toplam arz ile toplam talebin veya toplam yatırımla toplam tasarrufun eşitlendiği noktada gerçekleşir. gelir seviyesini ve istihdam seviyesini talep belirler yani talep arzı yaratır görüşünü benimserler. Talep yönlü iktisat 1929 Büyük dünya krizine çözüm bulmak amacıyla 1930’larda ortaya çıktığndan bahsetmiştik. Ekonomi her zaman tam istihdamda değildir. “Genel Teori”nin ortaya çıkmasıyla birlikte. Klasikler ve keynesyenler ekonominin her zaman dengeye ulaşacağına hemfikirler ancak klasikler bunun tam istihdamda gerçekleşeceğini savunurken keynesyenler denge için tam istihdamın gerekli olmadığını savunur: aşırı istihdam. Burada bazı bilgileri de eklemek gerektiğini düşünüyorum. “bir bütün olarak üretim ve istihdam düzeyinde meydana gelen değişmeleri belirleyen güçlerin incelenmesidir”. kaynakların tümünün kullanımının mümkün olup olmadığı konusu olmuştur. Denge. ilgilenilen temel konu. Böylelikle. Keynes’in kitabın ön sözünde belirttiği gibi. “Genel Teori”nin temel amacı. Keynesyen teoride likitide tuzağı. Faiz oranı yüksekken düşeceği bekleniyorsa para talebi azalır tersi durumda artar. herkesin faiz oranının düşebileceği minimum seviyeye . Neoklasik teorinin unutturduğu makro analiz.harcamaları ve vergiler yoluyla istihdam ve üretim seviyesinin temel belirleyicisi olan efektif toplam talebin. eksik istihdam veya tam istihdamda denge sağlanabilir görüşündedirler. yeniden iktisatçıların gündemine geldi. tam istihdam üretim seviyesine uygun olarak etkilenmesidir. kaynakların alternatif kullanımlar arasında nasıl dağıtılacağı konusu değil.

Keynesyenler bırakınız yapsınlar’a karşı çıkmaktadır. Bunu ortadan kaldırmak için de devlet kamu harcamalarını arttırır ve/veya vergi oranlarını azaltır. Devlet kamu harcamalarını azaltarak ve/veya vergi oranlarını arttırarak müdahale eder. Bu bağlamda yaşanan büyük kriz ortamından mevcut klasik anlayışla çıkılamayacağı anlaşılmıştır. Toplam talebin toplam arzdan veya yatırımların tasarruflardan az olduğu durumda da deflasyonist açık oluşur.düştüğüne inanmasıdır. Bu durum. Tüketimi belirleyen unsur gelirdir. Milli gelir arttıkça tüketimde artar ancak bu artış milli gelirdekinden az olur. Oysa keynesyen düşünce de devlet para politikası yerine maliye . Ekonomide toplam talep toplam arzdan veya yatırımlar tasarruflardan fazlaysa enflasyonist açık söz konusudur. işgücü arzı ise klasiklerin dediği gibi reel ücretlerin değil nominal ücretlerin bir fonksiyonudur. para talebinin faiz oranına sonsuz esnek olduğu halidir. Keynesyen okulun klasik iktisat okulundan ayrıldığı noktalardan birini de burada görmekteyiz. Keynesyen okulun savunucuları var olan duruma müdahelenin şart olduğunu belirtmişlerdir ve onların görüşüne göre de bu müdahele devlet tarafından yapılmalıydı. Faiz oranı tüketim ve tasarruf fonksiyonlarını belirlemez. Klasik okul ekonomiye müdahele etmenin sakıncalı olduğunu söylemekte eğer müdahele gereketiren bir durum varsa bunu da para politikası kullanılarak yapılmasını savunur. Ekonomide denge devlet müdahalesiyle gerçekleşir. İşgücü talebi ise klasiklerde olduğu gibi reel ücretlerin azalan bir fonksiyonudur.

dünya ülkeleri NATO Paktı etrafında kümelenmiştir. ekonomik altyapılarını kaybettiler. Üretimin düşmesi. Dünya Savaşı sonrası meydana gelen üretim düşüşü ve yoksulluğu gidermek amacıyla ABD tarafından verilen dış yardımları almaya karar vermiş ve IMF ile 1946 yılında anlaşmaya vararak. Dünya Savaşının meydana gelmesini engelleyemedi.politikalarını kullanarak ekonomiye müdahale etmek gerektiğini savunur. 2. Bununla birlikte Rusya’yı dışarıda bırakmak ve Almanya’nın yeniden silahlanmasını durdurmak. Bu çerçevede. talep yetersizliğinin oluşması ve işsizliğin artması. Bu ülkelerin ekonomilerini yeniden inşa etmek için Marshall yardımları ve bu ülkelerin iktisadi politikaları üzerinde önemli etkileri olan Dünya Bankası. Avrupa savunmasını ve güvenliğini ABD’nin garantisi altına almak amacıyla 1949 yılında askeri bir güç olan NATO kuruldu. Dünya Savaşı ile Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkeleri. milli parasını devalüe etmiştir. 2. Türkiye’de 1930-1946 yılları arasında ekonomik ve siyasi olarak tamamen dışa kapalı bir politika izleyerek tarafsız kalmayı tercih etti. SONUÇ Ekonomik buhran ile oluşan güvensizlik ortamı. . Dünya Savaşı sonrasında başlayan soğuk savaş döneminde. Türkiye’de 1952 yılında NATO’ya üye olmuştur. IMF ve GATT gibi uluslararası ekonomik örgütler kuruldu. iktisatta devletin ekonomiye müdahale etmesini isteyen Keynesyen politikaların yükselmesine neden oldu. Ancak bu politikalar da 2. 2. sermayenin reel yatırımlara yönelmesini engelledi.

Bunun getirdiği yeni etkiler ekonomiyi daralmaya götürdü. • www.net/makale.php?id=4123 • Yılmaz Şiir. Üretim ve ihracat kabiliyeti düşen Türkiye 1956-1958 yılları arasında IMF ile anlaşma sağlayamadı. Mülkiyeliler Birliği Dergisi. 1923'ten Bu Yana Ekonomi Politikaları: Devletçilikten Devletin Tasfiyesine. 2006. Şen Hüseyin. İst.com/1929-dunya-ekonomik-krizi/4288436 . • Kazgan. Baskı. • Aktan Can Coşkun. 1998. Bilgi Üniv. 27 Mayıs askeri darbesi ile kesintiye uğrasa da birçok iflasa neden olmuştur.1954 yılında tarım üretimindeki düşüş ihracattaki düşüşü izledi. Yeni Türkiye Dergisi. Refah Devletinin Gelişme ve Bunalım Dönemlerinde İş Piyasaları.tuik. 2001.blogcu. S: 213. C:2. 2. 2005. Yeni Türkiye Dergisi. Kısa vadeli dış borç ödemelerinin artması yanı sıra ihracatın giderek düşmesi nedeni ile 1958 yılında Türkiye dış kredi bulamayıp moratoryum ilan etmiştir. İktisadi Krizler. Kocaeli. Ankara 1998.yılı Özel Sayısı. TÜHİS. Cumhuriyetin 75. S:42. İstanbul.gov.tr • tarihdersnotlari. GültenTürkiye Ekonomisinde Krizler (1929-2001). Cilt 23-24. Cilt: XXII. Özgüven Ali. KAYNAKÇA • Özdemir Süleyman. Yay. 2001. • ortadogugazetesi. S: 41. • Gökçen Ahmet M Cumhuriyet Döneminde İktisadi Gelişme. Temel Dinamikleri Ve Çelişkileriyle Üretim ve Bölüşüm Süreci. Yeni Türkiye Dergisi. 2008 • Akyıldız Hüseyin. Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri. Bunun üzerine IMF ile yeni bir anlaşma yaptı.

Buhranlar. İstanbul. .123-126. İktisat ve Ticaret Ansiklopedisi. C. 1948. Tufan Yazman. s. A.• İsmet Alkan. 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful