Finansal Kriz Kuramları Dersi Yıl İçi Ödevi Konu: 1929 Dünya Ekonomik Krizi ve İktisat Okullarının Krize

Bakış Açısı Adı Soyadı: Koray YILMAZ Numarası: 08052501 Dersin Hocası: Yar.Doc.Dr. Senem ÇAKMAK ŞAHİN

1929 BUNALIMININ SEBEPLERİ .İÇİNDEKİLER .ROOSEVELT VE ‘’NEW DEAL’’ .1929 EKONOMİK BUNALIMINA GENEL BAKIŞ .KRİZİN PATLAK VERİŞİ: KARA PERŞEMBE .KEYNESYEN OKUL ve KLASİK OKULLA KARŞILAŞTIRMALI KRİZE YAKLAŞIMLARI .KRİZİN SONUÇLARI .KRİZİN TÜRKİYE’YE ETKİLERİ .

Talebin beklenmedik düzeyde düşmesi nedeniyle madencilik alanı buhranın en fazla etkilendiği sektörlerden biri olmuştur.yılı Özel Sayısı. 1 Gökçen Ahmet M Cumhuriyet Döneminde İktisadi Gelişme. ..1929 DÜNYA EKONOMİK BUNALIMINA GENEL BAKIŞ 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı. dünyanın geri kalanında da (özellikle de sanayileşmiş ülkelerde) yıkıcı etkiler yaratmıştır. Ankara 1998. Buhran. Bunalımdan etkilenen birçok ülkede inşaat faaliyetleri durmuş. Cilt 23-24. tarım ürünü fiyatlarındaki % 40-60’lık düşüş. Bu kentlerde bir işsizler ve evsizler ordusu yaratmıştır. Dünyada 50 milyon insanın işsiz kalmasına. 1929’da başlayan (etkilerini ancak 1930 yılının sonlarında tam anlamıyla hissettiren) ve 1930’lu yıllar boyunca devam eden ekonomik buhrana verilen isimdir. Yeni Türkiye Dergisi. Cumhuriyetin 75. çiftçileri ve kırsal bölge nüfusunu kötü etkilemiştir. Kuzey Amerika ve Avrupa’yı merkez almasına rağmen. yeryüzündeki toplam üretimin % 42 oranında ve dünya ticaretinin de % 65 oranında azalmasına neden olmuştur. O yıla kadar oluşan diğer krizlere bakıldığında dünya ticaretinin en fazla % 7 oranında düştüğü düşünülürse 1929 bunalımının ne derece etkili olduğu tahmin edilebilir. 1 Büyük bunalım farklı ülkelerde farklı tarihlerde sona ermiştir.

S:42. Bu da yatırımcılar açısından bilgi eksikliğine yol açıyordu. Şen Hüseyin. Bu da tek bir holdingin bile iflasının ekonomiyi sarsmaya yeteceğini gösteriyordu. Bankaların sermaye esaslarını. Ancak 1929 krizine müdahale etmemenin toplumsal maliyeti çok büyük olmuştu. Kredilerin mal ve hizmet 2 Aktan Can Coşkun.2 Üçüncü bir sebebin de. 2001. Ancak bunların genelinde yer alan ortak birkaç sebebi şöyle sıralayabiliriz : Birincisi. Yeni Türkiye Dergisi. başkan Hoover yönetiminin ekonomi alanındaki tecrübesizliği olduğu söylenebilir. . Başkan müdahaleye karar verdiğinde ise hem çok geç olmuştu.KRİZİN SEBEPLERİ Dünyayı etkileyen pek çok olay üzerinde olduğu gibi bu olayın da sebepleri üzerinde çok sayıda yorumlar yapıldı. C:2. Amerika’da irili ufaklı pek çok şirket varken 1. bankaların kötü yapılanmış olmasıydı. rezerv ve kredi oranlarını belirleyen yasalar yoktu. Dünya Savaşı’nın getirdiği zorluklar karşısında şirketler birleşmek zorunda kalmış ve tekeller oluşturmuşlardır. İkinci bir sebep de. hem de başarılı değildi. başta da belirtildiği gibi Amerika’nın baş kreditör olmasıydı. Vurgulanması gereken son sebep ise. Hoover yönetimi liberal ekonomi anlayışına göre ekonomiye devlet müdahalesi yapmamayı uygun görmüştü. Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri.

3 turkcebilgi. binlerce insanın mal varlığı yok olmuştur.2 milyar dolar yok oldu.com/1929_d%C3%BCnya_ekonomi_krizi/ansiklopedi . Ancak 3 Ekim 1929 tarihine gelindiğinde borsanın ilerlemesi durmuş ve ‘’ Kara Perşembe ‘’ olarak anılan 24 Ekim 1929 Perşembe günü borsa dibe vurdu. Bu süreçte 4000 kadar banka batmış. Piyasadaki para bir anda yok olduğu için insanlar ihtiyaçlarını karşılama da takas yoluna giderek bir nevi değiş-tokuş ekonomisine geri döndüler. Bu insanlar açlığa sürüklendi ve sebze-meyve yetiştirip satarak yaşamaya çalıştılar. Bunalımın etkileri 2. Dünya Savaşı’na kadar yaklaşık 10 yıllık bir periyotta devam etti. 3 KRİZİN PATLAK VERİŞİ : KARA PERŞEMBE New York Borsası 1928 yılının başından 1929 yılı Ekim ayının başına kadar olan süreçte yükseliyordu.olarak ödenmesi denense de sonuçta Amerika hesapsızca vermiş olduğu kredileri geri alamadı. 4.

İşe bankacılık sektörüyle başladı. 4 4 tarihdersnotlari. Amerikan ekonomisi tarihinde ilk kez devlet müdahalesine maruz kalıyordu. Devlet harcamalarının ekonomiyi canlandırmaya yetmediği. devlet yüksek sayılabilecek bir düzeyde minimum reel ücretleri belirledi.com/1929-dunya-ekonomik-krizi/4288436 .ROOSEVELT VE ‘’ NEW DEAL ‘’ Amerikan halkı bu büyük çöküşten Hoover yönetimini suçlu buldu. Onun yerine ekonomik sistemde köklü değişiklikler vadeden Roosevelt seçildi. Roosevelt ‘’ New Deal ‘’ ı 1930-1937 yılları arasında uygulama fırsatı buldu. ‘’ New Deal ‘’ programına bakıldığında çok da başarılı bir program olmadığı görüşü hakimdir.blogcu. Talep sorununu çözmek içinde. İlk kez merkez bankası kuruldu. devletin ekonomideki payının da artmadığı ve yeni yatırımlarının yetersiz kaldığı bilinir. Roosevelt’in devlet harcamaları politikası ise bir denge politikasıydı. Çalışma saatleri azaltılarak işsizlik sorunu çözülmeye çalışıldı. 500 kadar yeni düzenleme yapıldı. Devlet müdahalesine karşı olan sanayicileri karşısına almamak için özel sektörün ilgilenmediği büyük yatırımlar gerektiren alanlarda harcama yapılıyordu.

ödemeler dengesi açıkları ve parasal kriz olarak ortaya çıkmıştır. S. 5 TÜRKİYE’YE ETKİLERİ 1929 yılında dünya genelinde yaşanmış olan ekonomik bunalım. Ancak dünya pazarları Almanya’nın ihracatına açık değildi. enflasyonsuz orijinal finansman yöntemleriyle iç piyasayı canlandırmayı başarmıştır. Bu da 1933 yılından itibaren devletin gerek sanayileşme gerekse bankacılık alanlarında doğrudan girişimleri hızlandırmasına neden olmuştur. Bu yüzden malın malla mübadelesini gerçekleştirmek imkanını sağlayan bir counter-trading modelini benimsedi. Serbest döviz piyasalarında ihracat mallarına uygun fiyatla alıcı bulamayan ülkelerin müşterisi durumuna geçti. 2008. Almanya. S-12.Depresyonu yenerek tam istihdama ulaşan ilk sanayi ülkesi Almanya’dır. Bu da 2. Bundan dolayı kriz etkisini daha 5 İbrahim Bakırtaş ve Ali Tekinşen. Dünya Savaşı’nın başlıca nedeni sayılır. 88 . Türkiye’de özellikle. Türkiye’nin kuruluş yıllarında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına yer verilmediği için dış dünyaya olan bağlılık daha çok dış ticaret yoluyla olmuştur.Ü. s. Küçük imalat işletmelerinde iflaslar hızlı bir artış göstermiş. Dünya Savaşları Ve Büyük Buhran Arasındaki Etkileşimin Ekonomi Politiği. Almanya’da işsizler Nazi totalitarizmine kapıldılar. Planlama ve benzeri yöntemlere başvuran ABD ve Fransa gibi demokrasiler ılımlı çözümlere yönelirken. özel sektör sanayileşme yönünde beklentilerin altında bir performans göstermiştir.

gov. 6 Tablodan da görüldüğü gibi 1948 temel yılına göre sabit üretici fiyatlarıyla GSMH 2. cari fiyatlarla ise 953 milyon TL’dir.929 milyon TL. Ticaret şirketleri. Tezi.çok dış ticarette göstermiştir. Bu miktar yıllar itibariyle dalgalanmalar göstermekle beraber genel olarak artış yönünde eğilim göstermiştir. M. Tarımsal ürün fiyatlarında yaşanan büyük değer kayıpları dış ticaret hacmini daraltmış ve ekonomik krizle birlikte Türkiye’de iflasların yaşanmasına neden olmuştur.Ü.L.tr . 13 7 www. Bu durum da üretim gücünün oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Bu durum 1947 yılından sonra değişmekte ve dış ticaret dengesi ithalat yönünde bir artış göstermektedir. piyasa mekanizmasının artık kendiliğinden işlemediği görülmeye başlamıştır. s. Sanayileşme süreci hızlanmıştır. Y. Gerek sabit gerekse cari fiyatlarla GSMH oldukça düşük düzeylerde bulunmaktadır.tuik. Bu. Borçların yeniden yapılandırılması için yeni anlaşmalar imzalanmıştır. 1929 Ekonomik Krizinin İstanbul’a Etkisi. Dünya buhranını Türkiye ekonomisine yansımasıyla birlikte 1930-1933 yılları arasında ithalatta hızlı ve büyük daralma meydana gelmiştir. çiftçiler üretimi arttırmak üzere almış oldukları kredileri ödeyememe sorunuyla karşılaşmış. İstanbul. 6 7 Abit Cengiz. Merkez Bankası kurma kararı hızlanmış ve yeni dış kredi bulma gereksinimi artmıştır. sanayiciler. Türkiye ekonomisinde bir para krizinin yaşanmasına neden olmuştur. 2008.

6 7 864.5 5 393.6 8 192.4 223 1948 9 492.3 7 780.4 35 212.9 6 217.8 5.9 197 1944 6 684.6 81 1928 1 632.9 178 1945 5 469.4 6 063.5 115 1939 2 063.9 58 1934 1 216.4 91 1942 6 195.0 7 679.2 197 1949 9 054.1 168 1946 6 857.960.5 4 341.8 100 1940 2 403.7 8 537.7 7 412.8 94 1937 1 806. GSMH Reel GSMH İhr.0 6 233.1 6 429.6 73 1935 1 310.8 76 1936 1 695.7 60 1932 1 171.2 48 1933 1 141.2 3 909.2 75 1930 1 580. Büyük Buhran Yıllarında Türkiye Ekonomisi Yıl Nom.1 9 127.1 5 278.7 7 037.2 109 1938 1 895.6 5 865.9 37 065.4 8 677.2 5 235.Tablo 1.9 71 1931 1 391. (milyon TL) (milyon TL) (Milyon US) 1927 1 471.4 126 1943 9 231.9 81 1941 2 992.8 248 İth.5 7 798.3 88 1929 2 073.0 215 1947 7 542. (Milyon US) 108 114 124 70 60 41 45 69 71 74 91 119 93 50 55 113 155 126 97 119 245 275 290 .

5 52 460.1 54 090. 1930’lu yıllardan itibaren bütün dünyayı sarmıştır.0 62 994.1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 9 694. 1920’li yıllarda birçok iktisatçının .4 48 521. Özellikle İsveçli iktisatçı Knut Wikscell’in ekonomik dalgalanmalarla ilgili görüşleri.3 56 641.9 66 844. Aslında makro teoriye duyulan ilgi 1920’li yıllarda başlamış.5 19 117.0 29 309. İşsizlik ve durgunluk gibi iki büyük meseleyle karşı karşıya kalmış olan piyasa ekonomilerinin önü tıkanmıştır.3 15 607. iktisatçıların dikkatini Neoklasik iktisadın dışında makro ekonomiye ağırlık veren bir yöne kaydırmıştır. “Keynesyen Devrim” adı verilen teorik gelişme ile tartışmalar yeni bir boyut kazandı. 1921’de İngiltere’de başlayan kriz.6 263 314 363 396 335 313 305 345 247 354 321 286 402 556 533 478 498 407 397 315 470 468 KEYNESYEN OKULUN KRİZE YAKLAŞIMI Yirminci yüzyılın iki paylaşım savaşı arasında kalan dönemi. Para ve Faizin Genel Teorisi (The General Theory of Employment. Keynes bu akımın bir devamı olarak ortaya çıkmıştır. 1930’lu yıllarda.4 22 047.4 15 914.2 70 868.9 43 670.2 11 644.0 46 664.9 43 446.3 38 505.3 68 521. hem Avrupa hem de Amerika için bir buhran dönemi olmuştur.6 58 428.9 34 999. Money and Interest) adlı kitabı.3 13 389. John Maynard Keynes’in 1936 yılında yayınladığı “İstihdam. Neoklasik teori etrafında dolanan çeşitli fikir akımları tartışılırken.

dikkatini çekmiş ve ekonomik dalgalanmaların nedenleri ve bu dalgalanmaların kontrolünde para ve kredi politikalarının etkin olup olamayacağı konularında yoğun bir tartışma alanı oluşmuştu. 96. Ekonomik Sistemler (Uygulamada Kapitalizm ve Sosyalizm). Keynes. M. 1990. s. 8Ancak bu iktisatçılar. Bursa. Albertini. ekonomik gelişmede kısa dönemli istikrarsızlıkların giderilerek doğrudan doğruya kamu 8 J. toplam talebin ana unsuru yatırım harcamaları idi ve belirsizliklerle dolu bir dünyada. işte böyle bir ekonomik bunalım döneminde ortaya çıkmış ve ücretlerle fiyatların esnek olduğu bir ekonomide tam istihdamın kendiliğinden sağlanacağını öne süren Neoklasik teoriyi reddetmiştir. Ekonominin talep yönüne ağırlık veren politikaların düzenlenmesindeki amaç. ekonominin kendi kendine düzeleceğini öne süren görüşlere güveni zayıflatmıştır. Neoklasik teorinin genel yapısı içinde kalarak. bir durgunluk (depression) döneminden sonra. Keynes’in bu görüşleri iktisatçıları derinden etkilemiş ve bu teorinin Neoklasik teoriden tümüyle ayrı bir teori olduğu ve yeni bir entelektüel devrimi başlattığı düşünülmüştür. . Bu durum. yeniden tam istihdam dengesine döneceğine inanmışlardır. İngiltere ve Batı Avrupa ülkelerinde yaygın ve devamlı bir işsizlik ortaya çıkmıştır. Ancak bu dönemde meydana gelen ve “Büyük Dünya Bunalımı” adı verilen durgunluk dönemi yaşanmış ve ABD. Keynes’e göre. düşük faiz uygulamak suretiyle tam istihdama ulaşmayı amaçlayan bir politikaya güvenilemezdi. ekonomide kendi kendini düzenleyen bir mekanizmanın olduğuna ve ekonominin.

kaynakların alternatif kullanımlar arasında nasıl dağıtılacağı konusu değil. Ekonomi her zaman tam istihdamda değildir. Keynesyen görüşe göre genel fiyat seviyesini. Burada bazı bilgileri de eklemek gerektiğini düşünüyorum. gelir seviyesini ve istihdam seviyesini talep belirler yani talep arzı yaratır görüşünü benimserler. Denge. herkesin faiz oranının düşebileceği minimum seviyeye . Keynes’in kitabın ön sözünde belirttiği gibi. kaynakların tümünün kullanımının mümkün olup olmadığı konusu olmuştur. Klasikler ve keynesyenler ekonominin her zaman dengeye ulaşacağına hemfikirler ancak klasikler bunun tam istihdamda gerçekleşeceğini savunurken keynesyenler denge için tam istihdamın gerekli olmadığını savunur: aşırı istihdam. “bir bütün olarak üretim ve istihdam düzeyinde meydana gelen değişmeleri belirleyen güçlerin incelenmesidir”. toplam arz ile toplam talebin veya toplam yatırımla toplam tasarrufun eşitlendiği noktada gerçekleşir. eksik istihdam veya tam istihdamda denge sağlanabilir görüşündedirler. Talep yönlü iktisat 1929 Büyük dünya krizine çözüm bulmak amacıyla 1930’larda ortaya çıktığndan bahsetmiştik. yeniden iktisatçıların gündemine geldi. Böylelikle. ilgilenilen temel konu.harcamaları ve vergiler yoluyla istihdam ve üretim seviyesinin temel belirleyicisi olan efektif toplam talebin. Faiz oranı yüksekken düşeceği bekleniyorsa para talebi azalır tersi durumda artar. “Genel Teori”nin ortaya çıkmasıyla birlikte. Keynesyen teoride likitide tuzağı. “Genel Teori”nin temel amacı. Neoklasik teorinin unutturduğu makro analiz. tam istihdam üretim seviyesine uygun olarak etkilenmesidir.

Bu bağlamda yaşanan büyük kriz ortamından mevcut klasik anlayışla çıkılamayacağı anlaşılmıştır. Milli gelir arttıkça tüketimde artar ancak bu artış milli gelirdekinden az olur. işgücü arzı ise klasiklerin dediği gibi reel ücretlerin değil nominal ücretlerin bir fonksiyonudur. Tüketimi belirleyen unsur gelirdir.düştüğüne inanmasıdır. Keynesyen okulun savunucuları var olan duruma müdahelenin şart olduğunu belirtmişlerdir ve onların görüşüne göre de bu müdahele devlet tarafından yapılmalıydı. Keynesyen okulun klasik iktisat okulundan ayrıldığı noktalardan birini de burada görmekteyiz. para talebinin faiz oranına sonsuz esnek olduğu halidir. Ekonomide toplam talep toplam arzdan veya yatırımlar tasarruflardan fazlaysa enflasyonist açık söz konusudur. Keynesyenler bırakınız yapsınlar’a karşı çıkmaktadır. Devlet kamu harcamalarını azaltarak ve/veya vergi oranlarını arttırarak müdahale eder. Faiz oranı tüketim ve tasarruf fonksiyonlarını belirlemez. Klasik okul ekonomiye müdahele etmenin sakıncalı olduğunu söylemekte eğer müdahele gereketiren bir durum varsa bunu da para politikası kullanılarak yapılmasını savunur. Bu durum. İşgücü talebi ise klasiklerde olduğu gibi reel ücretlerin azalan bir fonksiyonudur. Ekonomide denge devlet müdahalesiyle gerçekleşir. Toplam talebin toplam arzdan veya yatırımların tasarruflardan az olduğu durumda da deflasyonist açık oluşur. Oysa keynesyen düşünce de devlet para politikası yerine maliye . Bunu ortadan kaldırmak için de devlet kamu harcamalarını arttırır ve/veya vergi oranlarını azaltır.

politikalarını kullanarak ekonomiye müdahale etmek gerektiğini savunur. Dünya Savaşı ile Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkeleri. ekonomik altyapılarını kaybettiler. dünya ülkeleri NATO Paktı etrafında kümelenmiştir. sermayenin reel yatırımlara yönelmesini engelledi. Bununla birlikte Rusya’yı dışarıda bırakmak ve Almanya’nın yeniden silahlanmasını durdurmak. milli parasını devalüe etmiştir. talep yetersizliğinin oluşması ve işsizliğin artması. 2. SONUÇ Ekonomik buhran ile oluşan güvensizlik ortamı. Türkiye’de 1930-1946 yılları arasında ekonomik ve siyasi olarak tamamen dışa kapalı bir politika izleyerek tarafsız kalmayı tercih etti. Ancak bu politikalar da 2. iktisatta devletin ekonomiye müdahale etmesini isteyen Keynesyen politikaların yükselmesine neden oldu. IMF ve GATT gibi uluslararası ekonomik örgütler kuruldu. Bu ülkelerin ekonomilerini yeniden inşa etmek için Marshall yardımları ve bu ülkelerin iktisadi politikaları üzerinde önemli etkileri olan Dünya Bankası. Dünya Savaşı sonrası meydana gelen üretim düşüşü ve yoksulluğu gidermek amacıyla ABD tarafından verilen dış yardımları almaya karar vermiş ve IMF ile 1946 yılında anlaşmaya vararak. Üretimin düşmesi. 2. Bu çerçevede. Dünya Savaşı sonrasında başlayan soğuk savaş döneminde. 2. . Dünya Savaşının meydana gelmesini engelleyemedi. Türkiye’de 1952 yılında NATO’ya üye olmuştur. Avrupa savunmasını ve güvenliğini ABD’nin garantisi altına almak amacıyla 1949 yılında askeri bir güç olan NATO kuruldu.

Yeni Türkiye Dergisi. 2006. Kısa vadeli dış borç ödemelerinin artması yanı sıra ihracatın giderek düşmesi nedeni ile 1958 yılında Türkiye dış kredi bulamayıp moratoryum ilan etmiştir. Cumhuriyetin 75. C:2. S: 213. İktisadi Krizler. GültenTürkiye Ekonomisinde Krizler (1929-2001). 27 Mayıs askeri darbesi ile kesintiye uğrasa da birçok iflasa neden olmuştur.tr • tarihdersnotlari. Bunun üzerine IMF ile yeni bir anlaşma yaptı. Üretim ve ihracat kabiliyeti düşen Türkiye 1956-1958 yılları arasında IMF ile anlaşma sağlayamadı. 2001. Refah Devletinin Gelişme ve Bunalım Dönemlerinde İş Piyasaları. • ortadogugazetesi.net/makale.1954 yılında tarım üretimindeki düşüş ihracattaki düşüşü izledi. İst. Cilt 23-24. 1998. Kocaeli.gov. Özgüven Ali. 2001. Ankara 1998.blogcu. • Gökçen Ahmet M Cumhuriyet Döneminde İktisadi Gelişme. Bilgi Üniv.com/1929-dunya-ekonomik-krizi/4288436 .php?id=4123 • Yılmaz Şiir. • Aktan Can Coşkun. S:42. 2005. İstanbul. TÜHİS. Temel Dinamikleri Ve Çelişkileriyle Üretim ve Bölüşüm Süreci. Mülkiyeliler Birliği Dergisi. Ekonomik Kriz: Nedenler ve Çözüm Önerileri. Baskı. Şen Hüseyin. • www. 2008 • Akyıldız Hüseyin.yılı Özel Sayısı. Yay. Bunun getirdiği yeni etkiler ekonomiyi daralmaya götürdü. S: 41. Yeni Türkiye Dergisi. • Kazgan. 2. Yeni Türkiye Dergisi. Cilt: XXII. KAYNAKÇA • Özdemir Süleyman.tuik. 1923'ten Bu Yana Ekonomi Politikaları: Devletçilikten Devletin Tasfiyesine.

İstanbul.• İsmet Alkan. 1948. s. Tufan Yazman. A.123-126. Buhranlar. 3. İktisat ve Ticaret Ansiklopedisi. C. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful