P. 1
Orman Biyokutlesi ve Biyoenerji Calistay Raporu

Orman Biyokutlesi ve Biyoenerji Calistay Raporu

|Views: 246|Likes:
Yayınlayan: Ziya Nisanoglu
Uploaded from Google Docs
Uploaded from Google Docs

More info:

Published by: Ziya Nisanoglu on May 14, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/07/2013

pdf

text

original

İklim Değişikliği ve Biyoenerji Çalışma Grubu Müzakere Belgeleri: 1

ORMAN BİYOKÜTLESİ VE BİYOENERJİ ÇALIŞTAYI
25-26 ŞUBAT 2010 KASTAMONU

Hazırlayan Dr. Işık TAŞKIRAN

8 Mart 2010 -ANKARA

İÇİNDEKİLER ġEKĠLLER LĠSTESĠ .......................................................................................................... 2 TABLOLAR LĠSTESĠ ........................................................................................................ 2 KISALTMALAR ................................................................................................................ 3 Birimler ............................................................................................................................... 3 ÖZET .................................................................................................................................. 4 ABSTRACT ........................................................................................................................ 4 YÖNETĠCĠ ÖZETĠ ............................................................................................................. 5 1. GĠRĠġ .................................................................................................................................. 7 1.1. 1.2. 2. 2.1 2.2 ÇalıĢtayın GeçmiĢi ....................................................................................................... 7 Raporun Amacı .......................................................................................................... 10 AçılıĢ KonuĢmaları .................................................................................................... 10 Sunumların Özeti ....................................................................................................... 11

SUNUMLAR .................................................................................................................... 10

2.2.1 Kastamonuda biyokütle potansiyeli ve yeni bir uygulama-dikili satıĢ yöntemi ile genç meĢcere bakımları. .................................................................................................... 11 2.2.2 2.2.3 2.2.4 Orman iĢletmeciliğinde biyoenerji ..................................................................... 13 Biyokütleden enerji üretimi ................................................................................ 15 Ormancılık çalıĢmalarının enerji ve çeĢitli yönlerden ele alınması ................... 16

2.2.5 Yenilenebilir enerjide kullanılmak üzere ormanlarımızdan sürdürülebilir biyokütle temini ile maliyet analizi ................................................................................... 17 2.2.6 2.2.7 2.2.8 2.2.9 Biyomas yakıtlı endüstriyel tip ısı merkezleri ve yakma sistemleri ................... 18 Biyokütle yakıt üretimi, biyokütle yakma sistemleri, yardımcı ekipmanlar. ..... 20 Enerji Enstitüsü’ nde biyokütle gazlaĢtırma ve yakma çalıĢmaları. ................... 22 Orman biyokütlelerinin gazlaĢtırılması 0,5 MW elektrik üretimi ..................... 24

2.2.10 Orhaneli linyiti-biyokütle karıĢımının akıĢkan yatakta yakılmasında kirletici emisyonların incelenmesi ve çevreye etkileri ................................................................... 28 2.2.11 2.2.12 Biyokütle Enerjisi ............................................................................................... 31 Yenilenebilir Enerji Kaynakları ......................................................................... 33

2.2.13 Orman Biokütlesinden Enerji Üretiminin Köy Kalkınma Kooperatifleri Açısından Değerlendirilmesi ............................................................................................ 38 3 SONUÇLAR .............................................................................................................. 42 EK 1 KATILIMCILAR ................................................................................................... 44

1

ŞEKİLLER LİSTESİ ġekil ġekil 2.1 ġekil 2.2 ġekil 2.3 ġekil 2.4 ġekil 2.5 ġekil 2.6 ġekil 2.7 ġekil 2.8 ġekil 2.9 ġekil 2.10 ġekil 2.11 ġekil 2.12 Sayfa Üretim artıklarının yongalama iĢlemleri ................................................................ 12 Yıllar itibariyle OGM’nin endüstriyel odun üretimi .............................................. 14 OYKA Çaycuma Kağıt Ambalaj Fabrikası’nın enerji tesisi .................................. 19 Odun briketi presi ve odun briketi ......................................................................... 20 Odun peleti presi .................................................................................................... 21 TalaĢ biriktirme sistemleri ..................................................................................... 21 Türkiye’de bitkisel alanların dağılımı .................................................................... 22 Katran temizleme iĢlemi ile ilgili donanım örnekleri ............................................ 26 Ekolojik Enerji GazlaĢtırma tesislerinde gazlaĢtırılan orman biyokütlesi ............. 27 Birincil enerji üretiminin kaynaklara göre dağılımı (2007) ............................... 29 Ġthal Enerjinin Kaynaklara Göre Dağılımı ............................................................. 29 2009 Yılı Üretim Verileri (Yakıt/Kaynak)............................................................. 35

TABLOLAR LİSTESİ Tablo

Sayfa

Tablo 2.1 Üretim artıklarından yonga üretim miktarı ............................................................ 12 Tablo 2.2 Odun Peleti ve Briketinin Özelliklerinin KarĢılaĢtırılması .................................... 15 Tablo 2.3 Türkiye’de biyokütle potansiyeli. .......................................................................... 23 Tablo 2.4 Biyokütle dönüĢüm teknolojileri............................................................................ 23 Tablo 2.5 ÇeĢitli Odunsu Biyokütle Örneklerinin Elemental Analiz Sonuçları .................... 24 Tablo 2.6 GazlaĢtırmanın temel reaksiyonları ....................................................................... 25 Tablo 2.7 Kemerburgaz orman bölgesi çam ve meĢe ağaç artıklarının analiz sonuçları ....... 27 Tablo 2.8 Dünya enerji profili ................................................................................................ 28 Tablo 2.9 Orhaneli Linyiti ve Tatlı Sorgumun Elemental Analizi ......................................... 30 Tablo 2.10 Kurulu Güç(Yakıt/Kaynak) dağılımı ................................................................. 34 Tablo 2.11 Kurulu gücün üreticilere göre dağılımı .............................................................. 34 Tablo 2.12 2009 Yılı Üretim Verileri (Yakıt/Kaynak) ......................................................... 35 Tablo 2.13 2009 Yılı Ġthalat-Ġhracat-Tüketim Verileri ......................................................... 36 Tablo 2.14 Kooperatif tarafından hesaplanan yarı mamul maliyeti ..................................... 41

2

KISALTMALAR AB ABD ASME BESYAD C CH4 CO CO2 EN
EĠE EPDK

Avrupa Birliği Amerika BirleĢik Devletleri Amerikan Makina Mühendisleri Derneği Biyokütle Enerjisi Santralleri Yatırımcıları Derneği Karbon Metan Karbonmonoksit Karbondioksit Avrupa Birliği Standardizasyon kuruluĢları tarafından hazırlanan standartlar
Elektrik ĠĢleri Etüt Ġdaresi Genel Müdürlüğü Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu

H2 H.G.Ġ.T H.G.Y.T IEA ĠTÜ MAM MCPFE N NOx ODTÜ OGM ORKÖY S TBMM TEDGEM TRD TÜBĠTAK YARDOP
YEK

Hidrojen Hızlı GeliĢen Ġbreli Türler Hızlı GeliĢen Yapraklı Tür Uluslararası Enerji Ajansı Ġstanbul Teknik Üniversitesi Marmara AraĢtırma Merkezi Avrupa Ormanlarının Korunması Bakanlar Konferansı Azot Azot oksitler Ortadoğu Teknik Üniversitesi Orman Genel Müdürlüğü Orman Köy ĠĢleri Genel Müdürlüğü Sülfür, Kükürt Türkiye Büyük Millet Meclisi Tarım ve KöyiĢleri Bakanlığı TeĢkilatlanma ve Destekleme Alman Kazan, Basınçlı Kap Standartları Türkiye Bilimsel Teknolojik AraĢtırma Kurumu Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Ormanlar Tesisi Projesi
Yenilenebilir enerji kaynakları

Birimler o C Ha J KA Kcal/m2 Kw KWh m3 MJ Mw
Gw

Derece Santigrat Sıcaklık birimi Hektar Jul Enerji birimi 2,778x10-7 KWh Kuru Ağırlık Metrekareye düĢen ısı miktarı Kilovat Güç birimi 1.000W Kilovatsaat Enerji birimi Metreküp Mega Jul Enerji birimi 1.000 Kj Megavat 1000 KW
Gigavat 1.000.000 KW

3

Birimler Ster 1 m3 hacime istif edilen odun miktarıdır. Ağaç türüne ve nem oranına göre değiĢmekle birlikte 1 ster kuru odun 350 kg , yaĢ odun 500 kg kabul edilebilir. Ton eĢdeğer petrol 1 tep = 41.855 MJ 1 tep = 10.000.000 kcal. 1 tep = 11.626 kWh ... Ağırlık birimi =1.000 kg Vat

TEP

Ton W ÖZET

25-26 ġubat 2010 tarihlerinde Kastamonu’da düzenlenen Orman Biyokütlesi ve Biyoenerji çalıĢtayından sonra hazırlanan bu rapor, konunun geçmiĢi hakkında bilgi sağlamakta ve çalıĢtayda ele alınan baĢlıca sunumları ve tartıĢmaları özetlemektedir. Ayrıca Türkiye’deki odun kaynaklarının odun gibi karbonu etkisiz kaynaklardan daha fazla enerji üretmek isteyen biyoenerji sektörünün ve hayatta kalmak, rekabet edebilmek isteyen ahĢap üreticilerinin ihtiyaçlarını karĢılamak üzere nasıl kullanılacağı konusunda yapılan müzakerelerden çıkarılan sonuçları ve önerileri de sunmaktadır. Anahtar Sözcükler: Yenilenebilir Enerji, biyoenerji, biyoyakıt, gazlaĢtırma, orman artıkları, odun enerjisi ABSTRACT This report which were prepared after the workshop on Forest Biomass and Bioenergy in Kastamonu 25-26 February 2010 provide background information and summarize the main presentations given at the event as well as the discussions. They also present the conclusions and recommendations from the discussions on how to use wood resources in Turkey to meet the needs of the bioenergy sector, who would like to produce more energy from carbon neutral sources such as wood and, wood manufacturers, who want to remain vital and competitive. Keywords: Renewable energy, bioenergy; biofuel, gasification, forest residues, wood energy;

4

YÖNETİCİ ÖZETİ Ġnsanoğlunun ilk enerji kaynağı odundur. Ġnsan odunu yakarak ateĢ elde etmiĢ, bu ateĢte ısınmıĢ, yemeğini piĢirmiĢ, odun çırasını aydınlatma aracı olarak kullanmıĢtır. Bu süreç sanayi devrimine kadar hemen hemen oduna dayalı olarak süregelmiĢtir. Kömür ve petrolün bulunması, ardından doğal gazın yoğun Ģekilde kullanılması ile insanoğlunun enerji ihtiyacını karĢılayan kaynaklar değiĢmiĢ ve geliĢmiĢtir. Ancak bu fosil yakıtların neden olduğu çevre kirliliğinin insanlığın geleceğini tehdit eder hale gelmesi ve konunun vahametinin anlaĢılmaya baĢlanması ile tekrar alternatif enerji kaynakları aranmaya baĢlanmıĢtır.Yenilenebilir enerji kaynakları adı altında zikredebileceğimiz bu enerji kaynaklarının en önemlilerinden birisi biyokütledir. Hattı zatında dünyaya baktığımızda genel olarak kullanılan enerji kaynağının önemli bir kısmı hâlâ odundur. Avrupa Birliğinde tüm enerjinin %40’ından fazlasının ısınmada kullanıldığı ifade edilmektedir. Bu oranın ülkemizde daha fazla olduğu aĢikârdır. Köylerimizde, kasabalarımızda, birçok küçük Ģehrimizde odun hala birinci ısınma kaynağıdır. Bu insanlarımızın odun yerine; doğalgaz, kömür ve petrol kullandığını varsayarsak ortaya çıkacak maddi külfet ve çevresel kirlilik katlanamaz seviyelerde olacaktır.AĢık Veysel’in dediği gibi; dost dost diye, enerji enerji diye nicelerine, nice kaynaklara sarılsak da bizim sadık enerji kaynağımız halâ odundur.Ancak bu kullanımın büyük bir kısmı, geleneksel usullerle yapılmakta, bir taraftan israfa neden olunurken diğer taraftan sunulan imkânlardan, dünyanın kullandığı teknolojilerden istifade edilememektedir. Ülkemiz ormanlarını sürdürülebilir Ģekilde yönetip geliĢtirmekle sorumlu Orman Genel Müdürlüğü aynı zamanda ülkemizin en büyük hatta tek orman ürünleri, odun üreticisidir. Varlığını sürdürmesi bir taraftan ormanları en iyi Ģekilde koruyup geliĢtirmeye, diğer taraftan ürettiği, piyasaya arz ettiği tüm emvali en verimli Ģekilde değerlendirmeye bağlıdır. Ülkemizde orman ürünleri genel hatları ile yapacak veya yakacak olarak kullanılmaktadır. Evlerde, iĢ yerlerinde mobilya ve inĢaat malzemesi olarak kullanılırken, lif yonga sektöründe iĢlenmekte ve birçok kullanım alanı bulmaktadır. Yakacak olarak ise basitçe sobalarda, fırınlarda, Ģöminelerde yer bulmaktadır. Halbuki dünyada farklı alanlarda kullanılmaya baĢlanmıĢ ve bu trend hızlı bir artıĢ göstermiĢtir. Odun bir çok geliĢmiĢ ülkede çok önemli bir elektrik üretim kaynağıdır. Bir ay kadar önce Almanya’da ziyaret ettiğimiz bir fabrikanın yılda yaklaĢık 5.000 ton yakacak odun, ve 10.000 metreküp kağıtlık odun ile bir sene boyunca fabrikasının ihtiyaç duyduğu elektriği ürettiğine Ģahit olduk. Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğünün yıllık üretiminin 1,5 milyon metreküp civarında olduğunu dikkate alırsak sadece burada 150 adet 1 MW’ın altında küçük elektrik santrali kurma potansiyeli bulunmaktadır. Tabi ki üretilen tüm emvali elektrik üretiminde kullanma gibi bir hedefimiz yoktur. Hatta birinci hedefimiz normal olarak kullanmadığımız, maliyeti nedeni ile ormandan çıkaramadığımız emvali ekonomiye kazandırmaktadır. Burada amacımız potansiyeli ifade etmek, dünyadaki geliĢmeleri sizlerle paylaĢmaktır. Ormanlar sadece odun kaynağı değildir. Bir yaĢam bütünlüğü, bir çok canlı ve cansız varlığa ev sahipliği yapan yaĢayan bir organizmadır, ekosistemdir. Elbette bunun farkındayız ve 5

Orman Genel Müdürlüğü olarak birinci amacımız bu sistemin bozulmadan, hatta güçlendirilerek devam etmesidir. Ama ürünlerinden en iyi Ģekilde istifade etmek, en iyi teknolojiyi kullanmak hem bir ülke görevi, hem de iĢletmeciliğin gereklerinden birisidir. Genel Müdürlük tarafından bu konuda birçok çalıĢma yapılmıĢ, dünyadaki uygulamalar yerinde incelenmiĢ, bu teknolojinin ülkemize has versiyonunun geliĢtirilmesi için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile birlikte, ODTÜ’nün proje yöneticisi olduğu bir TÜBĠTAK Projesine ortak olunmuĢtur. GeliĢtirilen pilot tesis Gebze TÜBĠTAK Marmara AraĢtırma Merkezi’nde kurulmaya baĢlanmıĢtır. Odunun yakıt olarak diğer bir teknolojik kullanımı, pelet ve yonga haline getirilmesidir. Batılı Ülkelerde oldukça yaygın olan bu teknoloji henüz ülkemize tam manâsı ile gelmemiĢtir. Ġlginç olan ülkemizde bir çok yerli firma pelet ve yonga yaka kazanları imal ederek Avrupa Ülkelerine ihraç etmektedir. Genel Müdürlük olarak bu iki teknolojiyi halkımıza tanıtmak, orman ürünlerinden maksimum Ģekilde istifade etmek öncelikli alanlarımızdan biridir. Pelet üretimi konusunda da önümüzdeki aylarda bir projeye baĢlanacaktır. Hollanda Hükümeti bu konuda maddi destek vermekte olup, Genel Müdürlüğümüz öncülüğünde Muğla’da pilot ölçekte bir pelet üretme tesisi kurulacaktır. Bu sayede ormanların yangın riski de azaltılacaktır. Orman Genel Müdürlüğü bu iki konuda uzun zamandır çalıĢmaktadır. Ġki yılı aĢan bir zamanda hazırlanan “Yenilenebilir Enerjide Orman Biyokütlesinin Durumu” isimli rapor büyük bir emeğin ürünüdür. Doğal olarak konunun bir çok tarafı bulunmaktadır. Avrupa ülkelerinde odundan elde edilen elektrik enerjisi diğerlerine göre daha fazla desteklenmekte, devletler tarafından satın alınmaktadır. Ülkemizin bu konudaki mevzuatı henüz yerleĢmemiĢtir. Bizimle görüĢen yerli ve yabancı firmalar hammadde garantisi istemektedir. Bu konuda da mevzuat geliĢtirilmelidir. Mütevazi Ģartlarda Kastamonu’da hazırladığımız bu çalıĢtay, geçen sene, Ankara ve Bolu’da yaptığımız daha küçük çaplı çalıĢtayların devamı niteliğinde olup, buradan elde ettiğimiz bilgiler ve kazanımlar çerçevesinde yine muhtemelen bu sene içinde ulusal seviyede bir sempozyum düzenlemeyi hedefliyoruz. ÇalıĢtayımıza yerli ve yabancı özel sektör temsilcilerini, akademisyenlerimizi, teĢkilatımız mensuplarını davet ettik. Biz özel sektörün bu iĢe girmesine, araĢtırma ve çalıĢmalarımıza, projelerimize ortak olmasına büyük önem veriyoruz. Diğer taraftan ülkemizin orman varlığının önemli bir kısmına ev sahipliği yapan Kastamonu’ nun, odundan pelet ve elektrik üretimi teknolojisine öncülük yapmasını, Sinop, Zonguldak, Muğla, Ġzmir, Bolu ve Giresun Bölge Müdürlüklerimizin bu yarıĢa katılmasına önem veriyoruz. Bu itibarla, “Orman Biyokütlesi ve Biyoenerji” ÇalıĢtayı’ nın düzenlenmesinde emeği geçenlere en kalbi duygularımla teĢekkür eder, çalıĢtayımızın amacına ulaĢmasını ve baĢarılı geçmesini dilerim. 25.02.2010 Ġsmail BELEN Genel Müdür Yardımcısı 6

1. GİRİŞ Orman Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen “Orman Biyokütlesi ve Biyoenerji ÇalıĢtayı 25-26 ġubat 2010 tarihleri arasında Kastamonu’da gerçekleĢtirilmiĢtir. ÇalıĢtayın amacı: Türkiye’de biyoenerji teknolojilerinin gerekliliği konusunda hemfikir olan enerji cihazları ve enerji üretim sektör temsilcilerini, uygulamacı ve tedarikçileri, yatırımcıları, karar vericileri, üniversite, araĢtırma ve kamu kurumlarının temsilcilerini ortak görüĢler çerçevesinde bir araya getirerek, enerji üretiminde değerlendirmek üzere orman biyokütlesi potansiyelini ortaya koymak; orman endüstrisinde ihtiyaç duyulan ısı ve elektrik enerjisinin odunsu biyokütleden üretilmesini tartıĢmak, orman biyokütlesinden enerji üretiminin Orman Genel Müdürlüğü, özel sektör ve kırsal kalkınma açısından yarattığı fırsatları ele almaktır. 1.1. Çalıştayın Geçmişi Son yıllarda özellikle Avrupa Birliği ülkelerinde yenilenebilir enerjiler için konulan iddialı hedefler, yükselen enerji fiyatları ile birleĢerek odun talebinde bir artıĢa yol açmıĢtır. Bu talep Türkiye’yi de dolaylı olarak etkilemektedir. Bazı Avrupalı firmaların Türkiye’de odunsu biyokütleden yakıt üretme tesisleri kurma yönünde giriĢimlerinin olması Orman Genel Müdürlüğü’nü bu alanda çeĢitli çalıĢmalar yapmaya yönlendirmiĢtir. Orman Genel Müdürlüğü’nün ormanlarda atıl vaziyette duran orman artıklarını enerji üretiminde değerlendirme planı son yıllarda özellikle Akdeniz Bölgesi’nde meydana gelen felaket boyutlarındaki orman yangınlarıyla, ayrıca Orman Genel Müdürlüğü’nün iklim değiĢikliğini azaltma, ormansızlaĢmadan kaynaklanan sera gazı emisyonlarını azaltma, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerjiyi kullanma, yangınlarla mücadele, orman bakımı ve orman kurma faaliyetleriyle yakından ilgilidir. Türkiye’nin taraf olduğu, 5 incisi 5-7 Kasım 2007 tarihinde VarĢova’da düzenlenen “Avrupa Ormanlarının Korunması Bakanlar Konferansı” (MCPFE), sonucunda alınan “Ormanlar Odun ve Enerji” kararında, imza sahibi devletler ve Avrupa Topluluğu’nun yapmayı taahhüt ettiği bazı maddeler Ģunlardır: 1. Ġklim değiĢikliğinin hafifletilmesi, amaçlarının desteklenmesi ve enerji arz güvenliğinin artırılması. 2. Orman biyokütlesi, odun iĢleme artıkları ve geri kazanılan odunun, fosil yakıtların yerini almasıyla sera gazı emisyonlarını azaltabilecek önemli yenilenebilir bir enerji kaynağını ifade etmesinin vurgulanması. 3. Biyoenerji üretimindeki ve tüketimindeki enerji ve kaynak verimliliğinin geliĢtirilme ihtiyacının farkına varılması. 4. Orman ekosistemlerinin rolü hakkındaki bilgiyi artırma ihtiyacının yanında, ormana dayalı ürünlerin 2012 iklim rejimi bağlamında uzun vadede karbon tutumu sayesinde iklim değiĢikliğini hafifletmek için bir katkı oluĢunun farkına varma. 5. Avrupa ormancılığı ve ormana dayalı endüstrilerin öneminin farkına varmanın yanında, bunların uzun dönem ekonomik yaĢayabilirliğini ve rekabet edebilirliğinin sağlanmasının önemi ve ormanların ormana dayalı sektör yanında enerji için de hammadde sağladığının öneminin vurgulanması. 7

6. Yenilenebilen bir hammadde ve yenilenebilir enerji taĢıyıcısı olarak oduna olan artan rekabetçi talebin ve farklı son kullanımlar arasındaki rekabetin aĢırı bozulmasının önlenmesine duyulan ihtiyacın belirlenmesi. 7. Oduna artan bir talebin olmasının, orman sahipleri, giriĢimciler ve yöneticiler için ve ayrıca sermaye, meslekler ve ekonomik büyüme için, özellikle kırsal alanlarda, yeni gelir fırsatları meydana getirdiğinin farkına varılması. 8. Orman yangını riskinin azaltılmasında odunsu biyokütlenin kullanılmasının tamamlayıcı rolünün farkında olunması. 9. Evvelki Bakanlar konferansı taahhütleri üzerine bina edilerek, uluslararası sözleĢmeler, organizasyonlar ve süreçler tarafından yürütülen ormanlar, odun ve enerji alanlarındaki devam eden iĢlerin farkında olunması. 10. Enerji üretiminde odunsu biyokütle kullanımını artırmak için sürdürülebilir orman yönetimi çerçevesinde etkili önlemler alma, imalat artıkları ve geri kazanılan odunların yenilenebilir enerji kaynakları olarak önemini göz önünde bulundurma. 11. Enerji için odun üretiminin toprak, su, biyolojik çeĢitlilik ve besin zinciri üzerindeki etkilerini içeren çevresel etkilerinin değerlendirilmesi. 12. Biyoenerji üretimine ve dağıtımına yönelik yatırımları, artan hareketliliği, etkili odun ve enerji kullanımını teĢvik eden, imkân veren durumları desteklemek için araĢtırma ve geliĢtirmeyi içeren politikaları ve araçları düzenleme. 13. Sektörler arası enerji hakkındaki sorunlarda orman sektörünün durumunu güçlendirmek, mevcut değerler hakkında iletiĢimi geliĢtirerek ve orman sektöründeki mevcut potansiyel ve odunun yakıt olarak kullanılmasının çok yönlü faydaları konusundaki farkındalığı artırmak. 14. Kamu ve özel orman sahipleri, ormana dayalı endüstriler, ve biyoenerji üretimi için pazar geliĢtirmeyi amaçlayan enerji üreticileri arasındaki iĢbirliğini teĢvik etme. Alınan bu kararlardan anlaĢıldığı üzere Avrupa ülkeleri baĢta olmak üzere Dünya’da ormana dayalı endüstrilerin geliĢtirilmesi ve bunun yanı sıra, biyoenerji için odun üretimi ve endüstri için odun üretimi arasındaki giderek artan rekabetin kontrol altına alınarak dengelenmesi önem kazanmaktadır. OGM, 5. Avrupa Ormanları Konferansı’nda alınan kararların doğrultusunda 2008 yılında Biyoenerji konusunda çalıĢmalara baĢlamıĢtır. Ġlk etapta endüstriyel olarak değerlendirilemeyen üretim artıklarının idare binalarının ısıtma sistemlerinde yakıt olarak kullanılması hedeflenmiĢtir. Bu amaçla Bolu Orman Bölge Müdürlüğü’nde Aydınpınar ve Aladağ, Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü’nde Kızılcasu, Ġzmir Orman Bölge Müdürlüğü’nde Kozak, Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü’nde Gelibolu ġeflik binalarına hem orman biyokütlesi hem de kömür yakan çift yakıtlı kalorifer kazanları yaptırılmıĢtır. Üretim artıklarını parçalayabilmek için ağaç öğütme makinaları satın alınmıĢtır. Elektrikle ya da bir traktörün motorundan aldığı hareketle çalıĢan bu makinalar ile ağaç dalları, kozalaklar, kökler öğütülmüĢ, odun yongası elde edilmiĢtir. Ormanlardaki üretim artıkları ile süceyrat, çalı, çırpı gibi ince materyallerin biyokütle olarak piyasada değerlendirilmesini sağlayacak düzenlemeler yapılarak 26.09.2008 gün ve 521 sayılı Genel Müdürlük emriyle uygulamaya konulmuĢtur. Talep doğrultusunda bu ürünlerin, Orman iĢletme Müdürlüklerince satıĢı yapılmaktadır. 8

6 Ekim 2008 tarihinde, enerji üretiminde kullanılabilecek orman biyokütlesi potansiyelinin belirlenmesi ve uygulama için iĢ planı hazırlanması amacıyla Orman Genel Müdürlüğü bünyesinde bir Biyoenerji Komisyonu oluĢturulmuĢtur. Biyoenerji Komisyonu, 19-20 Ekim 2008 tarihleri arasında, OGM Konferans Salonu’nda TBMM Çevre Komisyonu, Bartın Orman Fakültesi ve özel sektör temsilcilerinin; Çevre ve Orman Bakanlığı üst düzey yöneticileri ve çalıĢanlarının katıldığı bir bilgilendirme toplantısı düzenlemiĢtir. Yine 25-26 ġubat 2009 tarihleri arasında, yurt içi ve yurtdıĢından enerji üretimi ve odunsu biyokütleden yakıt üretimi alanında faaliyet gösteren firmalar davet edilerek, Biyoenerji Komisyonu tarafından Ankara ve Bolu’da “Orman Biyokütlesi ve Biyoenerji ÇalıĢtayı” düzenlenmiĢtir. ÇalıĢtaya, OGM, ORKÖY ve Bolu Orman Bölge Müdürlüğünden yöneticiler, Biyoenerji Komisyonu, Bartın Üniversitesi Orman Fakültesinden Prof Dr. Nedim SARAÇOĞLU, MĠMSAN, YEMTAR, TĠMSAN, ARIKAZAN, ALYAK, BĠZĠM GAZ, SH GERĠ DÖNÜġÜM SĠSTEMLERĠ, STRABAG, RECYCLING TECHNIK, Firmalarının temsilcileri katılmıĢtır. ÇalıĢtayın 2. günü Bolu Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı, Aladağ Orman ĠĢletme Müdürlüğü, Değirmenözü ġefliği Misafirhanesinin orman artıkları ve kömürle çalıĢan kalorifer kazanı incelenmiĢ, arazide orman artıklarının ağaç öğütme makinası ile yongalanması ve genç orman sahalarında seyreltme kesimlerinden ortaya çıkan biyokütle görülmüĢtür. Bölge Müdürlüklerinin verdiği bilgilere göre ĠĢletme Müdürlükleri bazında üretim artıkları, süceyrat ve makilikler dikkate alınarak biyoenerjide değerlendirilebilecek yıllık ortalama orman biyokütlesi potansiyeli belirlenmiĢ, haritaları oluĢturularak internet sitesinde yayınlanmıĢtır (http://web.ogm.gov.tr/diger/iklim/Sayfalar/BIYOKUTLEKAPASITESI.aspx). 2009 yılının Haziran ayında, Biyoenerji Komisyonu tarafından hazırlanan, orman biyokütlesinden enerji üretim süreçlerini ele alan “Yenilenebilir Enerjide Orman Biyokütlesinin Durumu” isimli Rapor yayınlanmıĢtır (http://web.ogm.gov.tr/diger/iklim/Dokumanlar/biyoenerji.pdf). 6 Ağustos 2009 tarihinde Hollandalı Biyokütle Lojistik Firması BIOCANDEO’nun temsilcisi Jan KANBIER ile yapılan toplantıda Hollanda’nın AB fonları çerçevesinde Hükümetler arası verdiği hibe programlar gündeme gelmiĢ BioCandeo firması ile hazırlanacak böyle bir projeye OGM’nin destek vereceği belirtilmiĢtir. Akabinde BioCandeo Firması Hollanda’nın bilimsel araĢtırma kurumu olan Senter Novem’in yenilenebilir enerjiler için verdiği hibe programlara “Türkiye’de Entegre Orman Yangını Önleme ve Sürdürülebilir Pelet Üretimi” konusunda OGM ile beraber hazırlamıĢ olduğu projeyi sunmuĢtur. OGM 15 Ekim 2009 tarihinde, Hollanda Hükümeti ise 29 Ekim 2009 tarihinde projeye iyi niyet mektubu vermiĢlerdir. Proje Senter Novem tarafından kabul edilerek 2 ġubat 2010 tarihinde uygulamaya konmuĢtur. Projenin Türkiye tarafları, Süleyman Demirel Üniversitesi, Biyokor Ltd.ġti. ve Orman Genel Müdürlüğü’dür. Hollanda tarafı ise BioCandeo ġirketi, Silvestrum ġirketi, PEGASUS Ģirketi ve DMT International ġirketidir. Proje kapsamında orman sertifikasyonu, sertifikalanmıĢ ormanlardan AB odun peleti standartlarında pelet üreten bir pilot tesis kurulması, orman yangınlarını önleme amacıyla yapılan temizlik ve Ģerit açma çalıĢmalarında ortaya çıkan yanıcı maddelerin pelet üretiminde değerlendirilmesi gerçekleĢtirilecektir. Orman Genel Müdürlüğü, Kamu Kurumları AraĢtırma ve GeliĢtirme Projelerini Destekleme Programı kapsamında TÜBĠTAK tarafından desteklenen, 105G023 no’lu “Biyokütle ve 9

Biyokütle Kömür KarıĢımlarını DolaĢımlı AkıĢkan Yatakta Yakma Teknolojisinin GeliĢtirilmesi” baĢlıklı projeye, TÜBĠTAK’ın 03.09.2009 tarih ve B.02.1.TBT.0.06.03.11/A161 sayılı yazısı ile müĢteri kurum olarak katılmıĢtır. Proje kapsamında Bolu Bölgesi’nden meĢe, Kastamonu Bölgesi’nden ormangülü, Denizli Bölgesi’nden kızılçam biyokütle örneklerinin laboratuvarda malzeme özellikleri belirlenmiĢ, laboratuvar ölçekli dolaĢımlı akıĢkan yatakta yakma deneyleri yapılmıĢtır. Aynı biyokütlelerin pilot tesisteki yakma deneylerinin Haziran 2010 yılında yapılması hedeflenmiĢtir. Odun peleti üretiminde kullanılabilecek orman biyokütlesi potansiyelini ve orman ürünleri sanayinden karĢılanabilecek odunsu artıklarını yerinde incelemek üzere, Hindistan merkezli ABELLON Temiz Enerji ġirketi ile birlikte 19 – 20 Ekim 2009 tarihlerinde Kastamonu ve Bolu Orman Bölge Müdürlüklerine gidilmiĢ, Düzce ve Daday ĠĢletme Müdürlüklerinin ve orman endüstrisinde faaliyet gösteren firmaların odunsu artık potansiyelleri incelenmiĢtir. 1.2. Raporun Amacı Bu rapor çalıĢtay sırasında sunulan bildirileri, yapılan tartıĢmaları ve önerileri dikkate alarak çalıĢtaydan çıkarılan sonuçları ortaya koymak amacıyla hazırlanmıĢtır. Orman biyokütlesinin enerji üretiminde değerlendirilmesi ile ilgili OGM tarafından yapılan önceki çalıĢmaları hatırlatmakta, çalıĢtayda konuĢmacılar tarafından sunulan vaka çalıĢmaları hakkında bilgi vermekte ve çalıĢtay sırasında yapılan tartıĢmaları özetlemektedir. ÇalıĢtayda yazılı, görsel metin eĢliğinde yapılan sunumların yazılı metinleri Orman Genel Müdürlüğü’nün www.ogm.gov.tr ana sayfasında yer alan Ġklim DeğiĢikliği ve Biyoenerji sayfasının http://iklim.ogm.gov.tr/ sayfasında “ORMAN BĠYOKÜTLESĠ VE BĠYOENERJĠ ÇALIġTAY SUNUMLARI” menüsü altında yer almaktadır. 2. SUNUMLAR 2.1 Açılış Konuşmaları

ÇalıĢtay 25 ġubat 2010 tarihinde saat 10:00’da saygı duruĢu, Ġstiklâl MarĢı ve Kastamonu Orman Bölge Müdürü Ahmet Sırrı BEġEL’in hoĢ geldiniz konuĢması ile baĢlamıĢtır. BEġEL, son yıllarda iklim değiĢikliği ve küresel ısınma konularının dünya gündemini meĢgul ettiğini, bu açıdan ormanların büyük önem kazandığını ifade etmiĢtir. Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü’nün yıllık yaklaĢık 1,5 milyon metreküp endüstriyel odun üretimi olduğunu, bu üretimin bir kısmının ormanda artık olarak bırakıldığını söylemiĢ, çalıĢtayın Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü’nde düzenlenmesinin Bölge Müdürlüğü için bir kazanç olduğunu belirterek çalıĢtaya iĢtiraklerinden dolayı katılımcılara Ģükranlarını sunmuĢtur. Kastamonu Orman Bölge Müdürü’nün ardından açılıĢ konuĢmasını yapmak üzere Orman Genel Müdür Yardımcısı Ġsmail BELEN kürsüye gelmiĢ, devlet erkanını, basın mensuplarını ve çalıĢtaya katılanları saygı ile selamlamıĢ, katılımcıların çalıĢtaya teĢriflerinden dolayı memnuniyetini ifade etmiĢtir. AçılıĢ konuĢmasında, ormanların sadece endüstriyel bir hammadde değil aynı zamanda yaĢam alanımız olduğunu vurgulamıĢ, hayatımızın her alanında enerjiye gereksinim duyduğumuzu belirtmiĢtir. Odunun insanlığın ilk enerji kaynağı olduğunu ve halen günümüzde ısınma piĢirme amaçlı kullanılan enerjinin %50 sinin 10

ormanlardan karĢılandığını söylemiĢtir. Ġklim değiĢikliğinin dünya için bir tehdit olduğunu; iklim değiĢikliği ve küresel ısınmayı azaltma etkinlikleri çerçevesinde yenilenebilir enerji kaynaklarına doğru bir yönelim olduğunu ifade etmiĢtir. Orman Genel Müdürlüğü’nün orman artıklarından enerji üretimine yönelik yaptığı çalıĢmalara kısaca değinen BELEN, özel sektör, üniversite ve OGM iĢbirliği ile biyoenerji alanında çalıĢmalar yapılmasına her zaman destek vereceklerini söylemiĢtir. Kastamonu Valisi Mustafa KARA, böyle bir etkinliğin Kastamonu ilinde düzenlenmesinin, ormanlar kadar Kastamonu’ya da verilen önemi gösterdiğine iĢaret etmiĢ ve çalıĢtayın Kastamonu’da düzenlenmesinden dolayı duyduğu memnuniyeti ifade etmiĢtir. Bu çalıĢtayla birlikte Kastamonu’nun orman ürünleri sektöründe bir merkez haline geldiğini, ormanların doğal bir kaynak olduğunu, Kastamonu’nun yüz ölçümünün %70’ine yakın bir orman varlığına sahip olduğunu, ormanların endüstri yanında kültür ve turizm için bir gelir kaynağı sağladığını anlatmıĢtır. Kastamonu’da köylerden ve il merkezinden büyük Ģehirlere göçün fazla olduğunu, orman artıklarının enerji üretiminde değerlendirilmesiyle orman varlığından daha fazla faydalanılacağını, ekonomik kalkınmaya, göçün azalmasına olumlu etkiler yapacağını ifade etmiĢtir. Kastamonu’da yapılan ağaçlandırma çalıĢmalarına kısaca değinerek Orman Bölge Müdürlüğü’nün baĢarılı çalıĢmaları sonucunda orman yangınlarının yok denecek seviyeye indiğini söylemiĢ; çalıĢtayın baĢarıya ulaĢması temennisiyle konuĢmasını tamamlamıĢtır. 2.2 Sunumların Özeti

2.2.1 Kastamonu’da biyokütle potansiyeli ve yeni bir uygulama-dikili satış yöntemi ile genç meşcere bakımları. Sunum, Kastamonu Orman Bölge Müdürü Ahmet Sırrı BEġEL tarafından yapılmıĢtır. ahmetsirribesel@ogm.gov.tr Kastamonu’nun orman varlığı 523.000 hektar verimli, 267.000 hektar bozuk ormandan oluĢmaktadır. Ormanlık alanların Kastamonu yüz ölçümüne oranı %60, diğer alanların yüzdesi %40’tır. 100 milyon m3 serveti ve 2,7 milyon m3 yıllık artımı bulunmaktadır. Bu orman varlığının %48’i ibreli, %29’u yapraklı, %23’ü de ibreli-yapraklı ağaçlardan oluĢmaktadır. Ormanlardan daha çok ekonomik olarak faydalanılmakla birlikte ekolojik iĢlevleri de %26 gibi önemli bir paya sahiptir. 100.000 ha. ormanımız bakımsızdır. Ormanlarda her yıl diri örtü temizliği, silvikültür bakım çalıĢmaları yapılmaktadır. Bu faaliyetler neticesinde önemli miktarda orman artığı ortaya çıkmaktadır. Bu artıkların ormanda bırakılması orman sağlığı açısından pek çok sakınca içermektedir. Bölge Müdürlüğümüz;1.500.000 m3 dikili damgadan üretilen; 1.200.000 m3 endüstriyel odun ve artıkları ile yaklaĢık 500.000 ster1 yakacak odun ve bunların dıĢında dal, kabuk gibi materyaller ile yüksek bir biyokütle potansiyeline sahiptir. Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü’nün iĢletmeler bazında biyoenerjiye konu edilebilecek biyokütle üretimi yıllık ortalama 1.185.969 sterdir. Bölge Müdürlüğümüz 800.000 ster lif yonga üretimi ile ülkemizin en çok lif yonga odunu üreten Bölge Müdürlüklerinden birisidir. Geleneksel metot ile yapılan bu üretime yeni bir
1

1 Ster ağaç türüne ayrıca odunun içerdiği neme göre değiĢmekle birlikte ortalama 500 kg kabul edilebilir.

11

bakıĢ getirmek amacı ile 2009 yılında genç meĢcerelerin dikili satılması ve çıkan emvalin yongalanması çalıĢmaları baĢlatılmıĢtır. Özet olarak: 2008 yılında mevzuat bakımından altyapı çalıĢmaları oluĢturulmuĢtur. 2009 yılında ise genç meĢcerelerde yapılan dikili satıĢ sonucu elde edilen emvalin rampada yongalanarak nakliyatı yapılmaktadır. Çok hızlı nakliyat kabuk böceği riskini bitirmiĢtir. Dallardan gövde ile birlikte sürütülmesi ve yonga yapılması ile yangın riski azalmıĢtır. Dallar ekonomiye kazandırılmıĢtır. Bölge Müdürlüğümüzde enkaz, dal, lif yonga odunu gibi toplam 1.186.000 ster biyokütleden enerji üretimine konu olabilecek potansiyel ekonomiye kazandırılmalıdır. Sahada yapılan bir deneme çalıĢmasında alıcı, rampaya yongalama makinası kurarak elde edilen emvali yongaladıktan sonra Lif Yonga KuruluĢlarına satacağını beyan etmiĢtir. Bu amaçla üretim sahasından çıkarılan bir miktar emval alınarak gövdeleri ve dalları ayrıldıktan sonra gövdeleri istif edilerek ster miktarı bölünmüĢtür. Ölçüm sonucunda istifin miktarı 0,6 ster çıkmıĢtır. Daha sonra 0,6 ster odun ve bu odunlara ait dallar ayrı ayrı yongalanarak tartılmıĢtır. Tablo 2.1 Ster 0,6 Toplam SONUÇ: 600/1050=% Üretim artıklarından yonga üretim miktarı Yonga-Kg 360 270 1 Sterden 600 kg gövde yongası 450 kg dal yongası 1050 kg yonga 600/1050=%57 gövde yongası

ġekil 2.1

Üretim artıklarının yongalama iĢlemleri

 Uygulamada önemli bir sorun gözükmemektedir. Ancak daha çok çeĢitli ağaç türlerinde ve bakım nevilerinde uygulanmalıdır.  OluĢacak tecrübe sonunda konu dikili satıĢ tamimine eklenmelidir.  Orman Genel Müdürlüğü mevzuatında yonga ve talaĢ üretimi söz konusu değildir. Ancak genç meĢcere bakımları, sıklık bakımları ve toplanacak olan diğer atık materyaller yukarıda anlatıldığı Ģekilde, dikili satıĢ,klasik satıĢ metodları vs. gibi satıĢ usulleri ile satılmakta ,alıcı firmalar Genel Müdürlüğümüzün teĢvikleri ile rampada yongalanarak kullanım alanlarına gönderilmektedir. 12

 Biyokütle temini konusunda alıcı firmalar kendi üretim metodları ile beraber aldıkları ham orman ürünlerini, gerek sanayi tesislerinde veya ormanlarda kuracakları mobil yongalama makineleri ile yonga üretebilmeleri mevzuatımız açısından mümkündür. Ancak nakliye tezkeresine bağlama konusunda Orman Ürünlerine verilecek taĢıma tezkerelerine ait yönetmelikte gerekli değiĢiklikler yapılmalıdır. 2.2.2 Orman işletmeciliğinde biyoenerji Sunum, Orman Genel Müdürlüğü ĠĢletme Pazarlama Dairesi BaĢkanı Erdem KAPLAN tarafından yapılmıĢtır. erdemkaplan@ogm.gov.tr Ormanların fonksiyonlarında son 200 yıldır bazı değiĢiklikler olmuĢtur. 1800’lü yıllara kadar ormanlar daha çok konutların ısınma, piĢirme ve imalathanelerde mal üretiminde yakıt olarak, bina ve taĢıt yapım maddesi olarak kullanılırken, zaman içersinde kömür, petrol gibi yakıtların devreye girmesiyle yakacak olarak kullanımı azalmıĢ, demir çelik sanayinin geliĢmesi, çimento üretiminin artmasıyla da yapacak iĢlevselliği kayba uğramıĢtır. 20. yüzyılın son çeyreğinde artan çevre sorunları ormanların kirlilik azaltıcı iĢlevlerini ön plana çıkarmıĢtır. Günümüzde ise odun dıĢı ürünler, sağlık ve sosyal fonksiyonları önem kazanmıĢtır. Ormanlarda yapılan üretim sonucu, endüstriyel ya da yakacak odun olarak değerlendirilemeyen ve ormanda terk edilen tepeler, ince yan dallar, dip kütüğü, gövde ucu, devirme ya da taĢıma sırasında parçalanan ağaçlar; ağaçlandırma için saha temizliği, sıklık bakımı gibi ormancılık uygulamaları sonucunda sahadan çıkarılan ince materyal ile, ormangülü, sandal ağacı, kocayemiĢ gibi çalılar, ağaççıklar orman artığı olarak nitelendirilmektedir. Bu Ģekilde ormanlarımızda yıllık ortalama 5 ilâ 7 milyon ton arasında biyoenerjide değerlendirilebilecek biyokütle potansiyeli bulunmaktadır. Türkiye’nin yuvarlak odun tüketimi 24-25 milyon m3’tür. Bunun 14-15 milyon m3’ü endüstriyel odun, 10-11 milyon m3’ü de yakacak odundur. Yakacak odun üretiminin 4-5 milyon m3’ü OGM tarafından üretilmektedir. OGM’nin endüstriyel odun üretimi son yıllarda artıĢ eğilimindedir. 2009 yılında ekonomik belirsizlikler nedeniyle biraz duraklama yaĢamıĢtır. Son 5 yılda dikili satıĢlar 5 kat artarak 2,1 milyon m3’e ulaĢmıĢtır. Dikili satıĢlarda çalıĢtırmak üzere 2009 yılında 2 adet harvester makinası alınmıĢtır. Bu makinalar ormanda dikili haldeki ağaçları, kesip, kabuklarını soyup dallarını parçalayarak tomruk üretebilmektedir. Biyokütlede kullanılacak materyal kaynakları: •1-Süceyrat odun; Karadeniz bölgesinde orman gülü, Akdeniz bölgesinde maki formlu alt tabaka elemanları, •2-Enerji ormancılığı •3-Üretim artığı •4-Yakacak odun ve OGM’ce üretilen diğer ürünler •5-Dikili satıĢ olarak belirlenmiĢtir. Orman Genel Müdürlüğünün 2007-2009 yılları iĢletmeler bazında biyoenerjiye konu edilebilecek ortalama odun üretimi 14 milyon m3 olarak öngörülmektedir.

13

OGM üretimini köylülere ve orman kalkındırma koopertiflerine yaptırmaktadır. Ormana en yakın iĢ gücü de bunlardır. Üretim iĢleri kesme, sürütme, taĢıma, depolama aĢamalarından oluĢmaktadır. OGM 1 ster yakacak odunu 2010 yılında 20 TL/ster fiyata kesme sürütmesini yaptırmayı planlamaktadır. TaĢıma mesafesine göre nakliye ücreti değiĢmekle beraber ortalama 8TL/ster olmaktadır. Sonuç olarak: Odunsu biyokütlenin enerji kaynağı olarak kullanılması ülkemizin dıĢa bağımlı enerji ihtiyacının kendi kaynaklarımızdan karĢılanmasına katkı sağlayacaktır. Ormanlarımızda halen değerlendirilmeyen artık ve ince materyal ekonomiye kazandırılacaktır. Orman köylüsünün yakacak olarak kullandığı odunun biyokütle enerji üretimine yönlendirilmesiyle enerji verimliliği ve orman köylüsüne katkı sağlanacaktır. Kırsal kesimde biyokütle enerji üretim tesisleri kurulabileceği gibi, ekonomik olmayan yerlerde enerji üretim tesislerine ham madde tedarik edecek yonga, briket pelet, paketleme tesisleri kurulabilecektir.

Milyon M3

14,0 12,0 10,0 8,2 8,0 8,2 10,0 9,3 11,5 11,3

11,0

6,0
4,0 2,0 0,0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 P Yıllar

ġekil 2.2

Yıllar itibariyle OGM’nin endüstriyel odun üretimi

14

2.2.3 Biyokütleden enerji üretimi Sunum, Bartın Üniversitesi Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nedim SARAÇOĞLU tarafından yapılmıĢtır. nedsar@hotmail.com 1970 li yıllardaki enerji krizlerinden sonra ülkeler yenilenebilir enerji kaynaklarına çok büyük yatırımlar yapmaktadırlar. Dünya genelinde 2000 den fazla biyokütle santralinde enerji üretilmektedir. ABD’ de kurulu gücü 7.000 MW olan 370 biyokütle santralinin sayısı 2010’lu yıllarda 500 ve kurulu gücü 13.000 MW olacaktır. IEA’ya üye ülkeler 2050’li yıllarda enerji gereksinimlerinin %25-50’sini “Biyoenerji” ile karĢılayacaklardır. Bu amaçla, ABD 100 milyon ha, Kanada 40 milyon ha, AB Ülkeleri 20 milyon ha alanı enerji ormanları ve enerji bitkileri yetiĢtirmek için ayırmıĢlardır. Ġngiltere’de 16 GW enerjinin biyokütleden üretilebilmesi için ortalama10 ton kuru ağırlıkta odunun üretilebileceği (10 ton KA/ha-yıl) yaklaĢık 7milyon hektar alana gerek duyulacaktır. Odunun ısıl değerinin 10Gj/ton ve ortalama enerji dönmüĢüm verimliliğinin birleĢik ısı ve güç santrallerinde (BIG) %75 olduğu varsayılmaktadır. Bu amaçla 3, 4ve5. sınıf tarım arazileri de kullanılabilecektir. 2000 ha tarım arazisinde enerji bitkileri yetiĢtirilmektedir. Ġsveç’te ise bu miktar 15.000 ha dır. Türkiye’de de hızlı büyüyen ağaç türleri ile orman ve tarım alanlarında 4-5 milyon ha modern enerji ormanlarının kurulması gerekmektedir. Orman ve tarım artıkları, enerji ormanlarından üretilecek odunlar, orman endüstrisi odun artıkları ve hurda odunlar kurulacak biyokütle santrallerinde elektrik ve ısıya dönüĢtürülecek, pelet üretim tesislerinde pelet üretimine baĢlanabilecektir. Odun peleti; doğal gaza kıyasla 4 kat, fuel-oil’e kıyasla ise 5 kat daha az CO2 salan çevre dostu, temiz enerji kaynağıdır. Bu nedenledir ki, 2008 yılında 442 pelet tesisinde 14,5 milyon ton pelet üretilmiĢtir. AB ülkelerinde 2010 yılında 15 milyon ton pelet tüketilecektir. Pelet ve briketlerin özellikleri Ģöyledir:

Tablo 2.2 Özellikler Isıdeğeri Yoğunluk Çap Uzunluk Kül içeriği Rutubet

Odun Peleti ve Briketinin Özelliklerinin KarĢılaĢtırılması Peletler 16.92-7.64 MJ/kg 650 –700 kg/m3 6 –16 mm 20 –30 mm 0.4 –1.0 % 7 –12 % Briketler 16.92-7.64 MJ/kg 650 –700 kg/m3 65 mm 25 –200 mm 0.5 % 7 –12 %

1 kg pelet = 0,5 litre fuel-oil’e eĢdeğerdir. Yılda 56 milyon ton tarım ürünü atığı ve 10 milyon ton ağaç atığına sahip olan Türkiye’de bu büyük ligno-selülozik potansiyel; biyokütle santrallerinde elektrik ve ısı enerjisine ve pelet tesislerinde pelete dönüĢtürülemediği için ithal petrol, doğalgaz ve kömüre bağımlılık sürekli artmaktadır.

15

Ġsveç’in Enköping kentinde kurulan bileĢik ısı ve güç santrali (Ena Kraft) 20.000 ailenin elektrik ve ısı gereksinimini karĢılamaktadır. Tesisin yakınında kurulan 80 hektar büyüklüğündeki söğüt enerji ormanının sulanması, Ģehrin arıtılan atık suları ile karĢılanmaktadır. Azot bakımından zengin olan bu arıtılmıĢ atık su ile sulanan söğütlerin büyüme ve artım miktarlarında önemli artıĢlar sağlanmıĢtır. Bu proje, atık suların biyokütle üretiminde değerlendirildiği örnek bir“yeni eko sistem yaklaĢımı“olarak değer kazanmıĢtır. Ena Kraft tesisinde üretilen yıllık 200.000 MW ısı Ģehrin merkezi ısıtma sistemi ile konutlara dağıtılmaktadır. Tesisin yıllık 90.000 MW elektrik üretimi ise, kentin elektrik gereksiniminin yarısını karĢılamaktadır. Almanya’da bulunan CHOREN Ģirketi1920’lerde baĢladığı katran ya da karbonun rafine edilmesi araĢtırmaları sonucu Freiberg (Almanya) kentindeki tesislerinde dünyada ilk kez Ekim 2008’de GüneĢ Dizel’i endüstriyel boyutta üretmeyi baĢardı. 2.2.4 Ormancılık çalışmalarının enerji ve çeşitli yönlerden ele alınması Sunum, DanıĢman, Orman Mühendisi Turgut ÇELĠKKOL tarafından yapılmıĢtır. dilamanakkartal@finntyr.com Orman teĢkilatı üreticileri üreten bir teĢkilattır. Kaynak güneĢ enerjisi, üreticiler de bitkilerdir. Bitkiler içlerinde güneĢi biriktirir. Temel sorun ağacımız güneĢten gelen enerjiyi en iyi Ģekilde alabiliyor mu? GüneĢi en verimli Ģekilde depolayabiliyor mu? Bu sorunların araĢtırılması gerekir. Öncelikle güneĢi en iyi depolayabilen ağaçlar belirlenmiĢtir. Türkiye’nin güneĢlenme süreleri meteoroloji bölge müdürlüklerinden temin edilebilmektedir. Ağaçlara gelen enerji bellidir. 4 kalorilik güneĢ enerjisi 1 kalorilik odun enerjisine dönüĢmektedir. Örneğin Kocaeli Bölgesi’nde yapılan iĢlerin enerji yönünden analizi için meteorolojik ölçümlerden yararlanabiliriz. Bölgede günde 6,13 saat güneĢlenme olduğu vejetasyon devresindeki (+8 o C’nin üzerindeki gün sayısının 270 olduğu, Ocak ve ġubat ayları hariç 10 ayda toplam 2460 güneĢlenme saati olduğu, topraktaki rutubet noksanlığı nedeniyle Temmuz-Ağustos aylarında ısının uygun olmasına rağmen bitkilerin buharlaĢma yapmayıp artımdan duracağı, bu iki ayda vejetasyon mevsimi içindeki toplam güneĢlenme saatinden yararlanmanın çarelerinin araĢtırılmasının önem arz ettiği, bitkiler tarafından günde 1700 Kcal/m2 güneĢ enerjisinin alınabildiği ortaya çıkar. Bölgede meĢe baltalık iĢletmesinde idare müddeti 15 yıl olarak kabul edilerek yılda hektarda 5-10-15-18-20 ster artım olacağı, idare müddeti 20 yıl olarak alınan baltalık iĢletmesinde yıllık artımın hektarda 10-15-20-25 ster olacağı kabul edilmiĢtir. Hızlı geliĢen yapraklı tür ağaçlandırmalarda idare müddeti 10-15 yıl alınmıĢ ve her iki idare müddetinde de 25 m3/yıl artım olacağı kabul edilmiĢtir. Korunga ekiminde idare müddeti 5 yıl kabul edilmiĢ ve yılda 200 kg kuru ot elde edileceği hesaplanmıĢtır. Sonuç olarak : Baltalık çalıĢmaları (meĢe kestane,kayın), güneĢ enerjisini en iyi Ģekilde değerlendiren çalıĢmalardır. Ġbreli ağaçlandırmalara göre yaklaĢık 2 misli enerji üretilebilir. Hızlı GeliĢen Ġbreli Türler (H.G.Ġ.T) Ağaçlandırmaları: Kısa idare müddetli 18-20 m3/ha/yıl artım yapabilen ibreli tür ağaçlandırmalar enerji sarfiyatı yönünden ve ekolojik maliyet yönünden iyice incelendikten sonra yapılması gereken çalıĢmalardır. 16

Hızlı GeliĢen Yapraklı Tür (H.G.Y.T) Ağaçlandırmaları : Islak dere içine hızlı geliĢen yapraklı ağaç dikimi her yönden uygun görülmektedir. Genel Değerlendirme: Amenajman planında, büyük bir kısmı ağaçlandırılacak alanlar tablosuna dahil edilen tüm bozuk baltalıklarda veya bu alanların büyük bir kısmında ağaçlandırmalardan hemen vazgeçilerek bu sahalarda baltalık imar çalıĢmalarına baĢlanmalıdır. Ağaçlandırma çalıĢmaları özellikle bozuk koru ormanlarında yoğunlaĢtırılmalıdır. Saha temizliğinden elde edilen ürünlerle ağaçlandırma çalıĢmaları finanse edilmelidir. Diğer hızlı geliĢen ibreli tür ağaçlandırma çalıĢmaları daha ziyade erozyon tehlikesi, sosyal sorunlar ve ekolojik uygunluğu dikkate alınarak maki alanlarına kaydırılmalıdır. Projelerde sadece odun verimliliği dikkate alınmamalı, ormanların hesaplanabilen ve hesaplanamayan büyük faydaları dikkate alınmalıdır. Mera ıslah çalıĢmaları ve erozyon kontrolü çalıĢmalarına öncelik verilmesi yararlı olur. 2.2.5 Yenilenebilir enerjide kullanılmak üzere ormanlarımızdan sürdürülebilir biyokütle temini ile maliyet analizi Sunum, Denizli Orman Bölge Müdür Yardımcısı Osman BAYIR tarafından yapılmıĢtır. osmanbayir@ogm.gov.tr Ormanlarda biyokütle temin kaynakları: 1.Sıklık bakımı yapılan alanlardan, 2.MeĢçere bakımı yapılan sahalardan,3.Örtü temizliği yapılan alanlardan,4.YARDOP kapsamında yapılan bakım ve temizlik kesimlerinden,5.Her türlü kabuk ve kozalaklardan,6.Akdeniz-Ege-Marmara Bölgelerinde Maki alanlarında; Karadeniz Bölgesinde orman gülü vb. alanlarda 5 yıllık plan dahilinde yapılacak kesimlerden karĢılanabilir. Enerji ormancılığı yoluyla üretilebilecek odunsu biyokütle verimsizdir ve pahallıdır. Akdeniz Bölgesi’ndeki maki alanlarında 1 hektarda yaklaĢık 29 ton maki biyokütlesi bulunmaktadır. Kızılçam ve karaçam sahalarında üretim artıklarından 1 ton biyokütle üretim maliyeti 1-Orman ĠĢletme Müd. ödenecek OGM’ ce tespit edilen bedel: 15,17 TL 2-ĠĢçilik bedeli (Parçalama Tesisinde) : 9,38 TL 3-Odunun toplatılması bedeli : 59,88 TL 4-Nakliyat bedeli : 15,00 TL 5-Enerji bedeli : 1,56 TL 6-Yönetim gideri 2,92 TL olmak üzere Toplam 103,91 TL hesaplanmıĢtır. Açık alanlardaki maki sahalarında temin edilecek biyokütlenin parçalama tesisine kadar teslim ve parçalama maliyeti (talaĢ maliyeti ton /TL): veriler: 20x20 =400 m 2 alandaki deneme : 90m. sürütme mesafesinde tesisin olduğu alana kadar ortalama 12 km hesabıyla 1 ton biyokütle 104,03 TL/ton olarak hesaplanmıĢtır. MeĢcere altındaki maki sahalarında 123,01 TL/Ton olarak hesaplanmıĢtır. Açık alanlardaki maki sahalarında ve meĢçere altı alanlardaki maki sahalarında paçal maliyet: 110,26 TL hesaplanmıĢtır. Gerek sıklık bakım sahalarından gerekse maki sahalarından temin edilecek biyoenerji hammaddesinin üretilmesinde kesinlikle orman köylüleri ya da tarımsal kalkınma kooperatiflerinden faydalanılacaktır. Kaldı ki buraya kadar hesapladığımız talaĢ maliyeti kooperatiflerin tesislerinde oluĢan maliyettir. Bu tesislerde elde edilen talaĢ istenilen 17

boyutlarda üretilecektir. Bu konuda teknoloji vardır. Çünkü lif yonga kuruluĢlarında kullanılacak talaĢ boyutu ile enerji üretimi yapılacak santrallerde kullanılacak talaĢ boyutları farklı olabilir. Tesislerde istenildiğinde talaĢlar pelet haline de getirilebilecektir. Denizli sanayisinde ekmek fabrikasının talaĢ ihtiyacı için kurulmuĢ olan parçalama makinesi bir saatte 1100-1200kg odunu parçalayıp talaĢ haline getirmektedir. Bu tesis 60cmlik kavrama haznesine sahiptir. Bu hazne istenildiği boyutlarda dizayn edilebilmektedir. Kaldı ki bu tesisin 2 katı kapasitede makine üretmek de mümkündür. 60lık Sistemin maliyeti 45.000-50.000TL arasındadır (montaj dahil). Genel Müdürlüğümüzce: ilgi emirle 5 cm’nin altında ince çaplı odun ve artıkların piyasa talebine bağlı olarak uygun muhammen bedel ile Orman Kanunu’nun 30. Maddesi kapsamında üretim iĢçiliği alıcıya ait olmak üzere açık artırmalı satıĢ suretiyle satıĢ iĢleminin yapılabileceği emirlenmiĢtir. Maki alanlarında bu tip artıklar; tarife bedeli+tevzi masrafı+imar gideri+satıĢ masrafı=Tahsis fiyatı merkezden hesaplanarak tahsisen orman köylüsüne satılabilir. Bu bedel üretim iĢçiliği alıcı köylüye ait olmak üzere belirlenmelidir. Bu bedel de net olarak:6TL/ster uygun görünmektedir. Zira 2009 yılı yakacak odun satıĢ ortalamamız 27 TL/ster; maliyetimiz 19-21 TL/ster arasındadır. Kaldı ki konu; yakacak odun standardına uymayan artıkların değerlendirilmesidir. Maki sahalarından 10TL/Ton uygun olacaktır. Akdeniz ve Marmara Bölgelerinde mevcut amenajman planlarında ve aktüelinde bozuk orman olarak tespit edilmiĢ olup herhangi bir çalıĢma yapılmamıĢ maki sahalarında (Kermez meĢesi ağırlıklı ve toprak muhafaza karakteri taĢımayan), 5 yıllık dönüĢümlü; kesim ve onarım parselleri oluĢturulacaktır. Bu alanlarda ilk etapta (Bozuk ve korunmadığı için) 10ton/ha civarında materyal alınacaktır. 2’nci 5 yıllık dönüĢümde 15-20ton/ha (korunduğu için Yıllık 4-6ster/ha artım) materyal temin edilecektir. Bu iĢlem plan projeye dayalı yapılacaktır. 2.2.6 Biyomas yakıtlı endüstriyel tip ısı merkezleri ve yakma sistemleri Sunum, MĠMSAN Makina ĠnĢaat Sanayi ve Ticaret Ltd. ġti. Yönetim Kurulu Üyesi Enver ĠLHAN tarafından yapılmıĢtır. enverilhan@mimsan.net MĠMSAN Makina ĠnĢaat Sanayi ve Ticaret Ltd. ġti.1983 de Malatya’da kurulmuĢtur. Dizayn, geliĢtirme ve imalat konusundaki uzmanlık alanları: merkezi ısıtma ekipmanları, endüstriyel kazanlar, enerji sistem ekipmanlarıdır. Ġmalat sonrası; komponentlerin bir araya getirilmesi, yerinde montaj, devreye alma, iĢletme gözetmenliği, satıĢ sonrası servis, kontratlı bakım ve tamir hizmetleri sunmaktadır. Her zaman alanında yeni teknolojilerle geliĢtirilen yeni ürünleri sunmayı hedeflemektedir. ISO-9001:2000 sertifikasına sahiptir. EN, TRD, ASME standartlarına göre üretim yapmaktadır. Bütün üretim süreçleri fabrikada daimi bulunan bağımsız üçüncü kurum denetçileri tarafından kontrol edilmektedir. Toplam çalıĢan sayısı 225 civarındadır. 20.000 m2 lik bir alanda tesis edilmiĢtir. MĠMSAN’ın biyokütle yakıtlı endüstriyel tip ısı merkezleri ve enerji santrallarına yönelik çeĢitli ürünleri bulunmaktadır. Bunlardan bazıları: katı yakıtlı ısıtma sistemleri için ileri itimli ızgaralı kazanlar ve akıĢkan yataklı kazanlardır. Ġleri itimli ızgaralı kazanlarda üretilen enerji ile: sıcak su; kızgın su; buhar; kızgın buhar; kızgın yağ elde edilmektedir. Ġleri itimli ızgaralı kazanların uygulama alanları: sanayide çeĢitli süreçlerde ihtiyaç duyulan ısının üretilmesi, ısı 18

ve elektrik enerjisi üretimine yönelik buhar; toplu konut uygulamalarında, ısıtma, soğutma, elektrik üretiminde kullanılmaktadır. Bu kazanlarda katı yakıt olarak kömür, odun ve ağaç atıkları, zirai atıklar,ayçiçeği kabuğu, mısır sapı ve koçanı, çay çöpü gibi biyokütleler, belediye çöpleri yakılabilmektedir. Bu kazanlar ile 1 ila 30 MW arasında ısıl güç üretilebilmektedir. TaĢınabilir tesisler ile eklemeler yapılarak ısıl kapasite 30 MW’tan 100 MW’a kadar artırılabilmektedir. Bu ısıl güç 50-150 ton/saat buhar gücüne eĢdeğerdir. Bu buharla 5-30 MW elektrik üretilebilmektedir. MĠMSAN A.ġ, çeĢitli illerde ve Gürcistan’da yağ, pamuk, çay ve orman ürünleri fabrikalarına biyokütle yakan tesisler kurmuĢtur. Bu tesislerden Çaycuma OYKA Kağıt Ambalaj Sanayi fabrikasına kurduğu, ileri itimli, hareketli ızgara sistemli buhar kazanı ile 35.000 kg/h buhar , 26,6 MW ısıl güç, 6 MW elektriksel güç üretilmektedir. Yakıt cinsi ağaç kabuğu, talaĢ, kâğıt keki, linyit ve doğalgazdır. Vezirköprü ağaç sanayi fabrikasına kurulan biyokütle yakıtlı ısı merkezi 26 MW ısıl kapasitededir. 22 milyon Kcal kızgın yağ ve 15 ton/h buhar üretilmektedir. Kazanda kullanılan yakıtın cinsi: ağaç kabuğu, saha atıkları, talaĢ ve zımpara tozudur.

ġekil 2.3

OYKA Çaycuma Kağıt Ambalaj Fabrikası’nın enerji tesisi

MĠMSAN, tamamen yerli sermaye, teknoloji ve mühendislik birikimi ile Türkiye’ nin kendi birincil enerji kaynaklarını ve atıklarını nihai kullanılabilir enerjiye dönüĢtüren enerji santralarının dizayn ve projesini, imalat ve montajını, devreye alma ve iĢletmesini yapabilecek, proje ve dizayn –imalat ve montaj alt yapısına haiz bir firmadır. MĠMSAN, tüm bu bilgi birikimi, deneyim ve imalat imkânlarını ülkemizin hizmetine sunmaya hazır ve 19

gönüllüdür.Ağaç ve Orman atıkları esaslı biyokütle tesisleri için ÇEVRE ve ORMAN Bakanlığı ile koordinasyon dahilinde bir prototip –örnek projenin hayata geçirilmesi için gerekli çalıĢmalara ihtiyaç duyulmaktadır. 2.2.7 Biyokütle yakıt üretimi, biyokütle yakma sistemleri, yardımcı ekipmanlar. Sunum, TĠMSAN Teknik ĠnĢaat ve Makine Sanayi Ticaret Ltd. ġti. SatıĢ Mühendisi Can KOÇYILDIRIM tarafından yapılmıĢtır. can@timsan.com.tr TĠMSAN Teknik ĠnĢaat ve Makine Sanayi Tic. Ltd. ġti. 1988 yılında Ankara’da kurulmuĢtur. Endüstriyel ısıtma, enerji sistemleri, havalandırma, klima, filtrasyon, toz toplama, silolama, proses tasarımı, emprenye sistemleri, kurutma fırınları, kırıcılar, pelet presleri, briket presleri, teknik inĢaat, tesisat, elektrik ve otomasyon konularında faaliyet göstermektedir. Tam otomatik odun tozu yakıtlı kazan sistemleri, kereste kurutma fırınları kurmaktadır. Ayrıca talep olursa yurt dıĢından odun peleti presleri, arazide çalıĢma imkânına sahip paletli odun öğütme makinaları ithâl etmektedir. Briket preslerinin tek bir makine ile briket üretim kapasitesi: 30 –3.500kg/saat tir.

ġekil 2.4

Odun briketi presi ve odun briketi 20

Pelet preslerinin tek bir makine ile pelet üretim kapasiteleri 30-3000 kg/saat’tir.

ġekil 2.5

Odun peleti presi

Biyokütle yakma sistemlerinin önemli bir parçası da biyokütle depolama sistemleri oluĢturmaktadır. Biyokütlenin kendiliğinden tutuĢmasını önlemek için doğru bir Ģekilde depolanması önemlidir. TĠMSAN firması ahĢap imalat sanayinde faaliyet gösteren firmalara talaĢ toplama ve biriktirme sistemleri kurmaktadır.

ġekil 2.6

TalaĢ biriktirme sistemleri

21

2.2.8 Enerji Enstitüsü’ nde biyokütle gazlaştırma ve yakma çalışmaları. Sunum, TÜBĠTAK Marmara AraĢtırma Merkezi Enerji Enstitüsü’nde görevli Uzman AraĢtırmacı Hakan KARATAġ tarafından yapılmıĢtır. hakan.karatas@mam.gov.tr TÜBĠTAK Marmara AraĢtırma Merkezi bünyesinde bulunan Enerji Sistemleri Bölümü, 3 Ekim 2004 tarihinde yapılan TÜBĠTAK Bilim Kurulu'nda alınan karar gereği, "Enerji Enstitüsü" adını almıĢtır. Enerji Enstitüsünde Yakıt Pili Laboratuvarı, Hidrojen Laboratuvarı, Yakıt Analiz Laboratuvarı, Kömür Ve Biyokütle Yakma Ve GazlaĢtırma Laboratuvarı, Güç Elektroniği Laboratuvarı, Araç Teknolojileri Laboratuvarı, Batarya Laboratuvarı olmak üzere 7 adet araĢtırma laboratuvarı bulunmaktadır. Enstitüde 95’i araĢtırmacı, 29’u araĢtırma teknisyeni 4’ü de destek personeli olmak üzere toplam 128 kiĢi çalıĢmaktadır. Enerji Enstitüsü’nün Kömür Ve Biyokütle Yakma Ve GazlaĢtırma Laboratuvarı’nda çeĢitli bitkisel biyokütlelerin yakma deneyleri yapılmaktadır. Türkiye’de en büyük bitkisel alanları ormanlar oluĢturmaktadır. Ormanlardan sonra ekili araziler %38,4 gibi bir oranı oluĢturmaktadır.

ġekil 2.7

Türkiye’de bitkisel alanların dağılımı

Türkiye’nin yıllık biyokütle potansiyeli 109,4 milyon ton olarak tahmin edilmektedir. Bunun enerji eĢdeğeri 31,1 milyon ton petrol eĢdeğeridir. (MTep).

22

Tablo 2.3 Biyokütle

Türkiye’de biyokütle potansiyeli. Senelik Potansiyel [milyon ton] 54.4 16.0 18.0 10.0 6.0 5.0 109.4 Enerji [milyon ton petrol eşdeğeri] 15.5 4.1 5.4 3.0 1.8 1.3 31.1

Bir Sene Ömürlü Ürünler Uzun Ömürlü (Pereniyal) Ürünler Orman Artıkları Tarım Sanayii Artıkları Odun Sanayii Artıkları Diğer TOPLAM

Biyokütleden enerji üretme Ģekilleri biyokütle cinsine göre farklılık taĢımaktadır. Orman artıkları ve odunsu biyokütle yakma teknolojileri için çok uygundur. Bunun yanı sıra odundan gazlaĢtırma yoluyla daha yüksek enerji elde etmek mümkündür. Odunda ağır metallerin ve kükürtün olmayıĢı, üçüncü nesil enerji üretim teknolojileri olan hidrojen yakıt pillerinde odundan elde edilen etanolün kullanılmasını cazip hale getirmektedir. AĢağıda dönüĢüm teknolojilerine uygun biyokütleler ve dönüĢüm sonucunda ortaya çıkan ürünler tablo halinde aĢağıda gösterilmiĢtir. Odunsu biyokütlenin külü Kalsiyum ve Potasyum bakımından zengin, Silisyum bakımından fakirdir, fosfat bulunmamaktadır. Tablo 2.4 Dönüşüm Teknolojisi Yakma Birlikte Yakma Gazlaştırma Piroliz Kojenerasyon Esterleştirme Fermentasyon Biyokütle dönüĢüm teknolojileri Kullanılan biyokütle Odun kütüğü, odun cipsi, odun peleti Tarım ve orman artıkları Odun cipsi, odun peleti, katı atık Odun cipsi, odun peleti, katı atık Ekin artıkları, orman artıkları, atıklar Kolza ġeker kamıĢı, mısır Ana ürün Isı Isı/Elektrik Ürün gazı Piroliz sıvısı Isı/Elektrik Biyodizel Etanol Son kullanım Isı, Elektrik (Buhar türbini) Isı, Elektrik (Buhar türbini) Isı(Kazan), Elektrik (gaz motoru, gaz türbini, yakıt pili) Isı(Kazan), Elektrik (motor) BirleĢik ısı güç üretim uygulamaları Isı(Kazan), Elektrik (motor),ulaĢım yakıtı Sıvı yakıt (ulaĢım), kimyasal hammadde Isı(Kazan), Elektrik (gaz motoru, gaz türbini, yakıt pili)

Sebze atıkları Biyogaz Anaeorobik sindirim Kaynak: C. Göçkol / Energy Policy 37 / 2009 / 424-431

Orman artığından yapılmıĢ peletler analiz edildiğinde, doğal halinde ağırlıkça: %12.76 ,Nem,% 55.88 Uçucu Madde,%15.32 Kül, % 16.04 Sabit Karbon içerdiği analiz edilmiĢtir. Kuru bazda ise ağırlıkça:

23

% 82.75 Uçucu Madde, %0.90 Kül, % 16.34 Sabit Karbon içermektedir. Kuru Baz (% ağırlıkça)

Oksijen [100- (%S+%C+%N+%H+% kuru bazda kül)]formülüyle farktan hesaplanan çeĢitli biyokütle örneklerinin elemental analiz sonuçları Tablo 2.5’de verilmiĢtir. Tablo 2.5
Örnek

ÇeĢitli Odunsu Biyokütle Örneklerinin Elemental Analiz Sonuçları
%C %H %N % Toplam S % O*

Odun parçaları (Kastamonu Entegre) TalaĢ Briketi Orman atığı peleti (Manisa) MDF peleti (Konya) Odun kabuğu (Kastamonu) Odun lifi (Kastamonu) Sazlık KamıĢı (Ġstanbul)

44.93 53.53 49.00 51.88 58.83 52.98 53.86

5.88 4.17 4.08 5.68 4.42 5.70 5.44

0.32 0.14 0.36 3.48 0.15 4.72 0.36

0.03 0.00 0.12 0.03 0.00 0.00 0.07

47.94 40.04 28.88 37.54 32.17 36.02 37.32

Marmara AraĢtırma Merkezi Enerji Enstitüsü Biyokütle Laboratuvarında Laboratuvar ölçekli biyokütle gazlaĢtırma sistemleri bulunmaktadır. Bunlar Sabit Yatak GazlaĢtırıcı (kapasite:10 kg/h, 40 kW-th) ve Kabarcıklı AkıĢkan Yatak GazlaĢtırıcıdır. (kapasite: 4 kg/h, 15 kW-th) . Bunlardan baĢka pilot ölçekli biyokütle-kömür gazlaĢtırma sistemleri bulunmaktadır. Sabit Yatak Biyokütle GazlaĢtırıcı Reaktörün kapasitesi 400 Kw-th dir. Kabarcıklı akıĢkan yatak biyokütle/kömür gazlaĢtırma sisteminin özellikleri ise yakıt besleme : 100 kg/h, kapasite : 450 KW-th ve gaz ısıl değeri : 5-6 MJ/m3 tür. Sabit Yatak Biyokütle GazlaĢtırma sistemi ise Yakıt Besleme : 10-50 kg/h, Gaz Debisi : 25-120 Nm3/h ,Gaz Isıl Değeri : 5-6 MJ/m3 kapasitededir. Enerji Enstitüsü laboratuvarlarında, TÜBĠTAK Kamu AraĢtırma GeliĢtirme Destek Programı tarafından sağlanan kaynakla Biyokütle ve Biyokütle/Kömür KarıĢımlarını DolaĢımlı AkıĢkan Yatakta Yakma Teknolojilerinin GeliĢtirilmesi Projesi yürütülmektedir. Proje Ortakları: ODTÜ, TÜBĠTAK MAM, GAMA’dır. MüĢteri Kurumlar :EĠE, OGM’dir. Destekleyici : TÜBĠTAK 1007 Programı, proje baĢlangıç tarihi: Eylül 2007 olup süresi 3 yıldır. Proje Hedefi: Biyokütle ve Kömür yakıtlarını birlikte kullanmak, 200-300 kg/h yakıt besleme ,750 kW-ısıl kapasite,60 kW-e elektrik üretimi,24 bar’da 800 kg/h buhar ,Farklı kömür ve biyokütle numuneleri için optimum aĢırı hava oranının belirlenmesi,Gaz analizlerinin gerçekleĢtirilmesi, Farklı kireçtaĢı numunelerinin reaktivitelerinin hesaplanması, Aglomerasyon (topaklanma), aĢınma problemlerinin engellenmesi olarak özetlenebilir. 2.2.9 Orman biyokütlelerinin gazlaştırılması 0,5 MW elektrik üretimi Sunum, Ġstanbul Teknik Üniversitesi Kimya-Metalurji Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasancan OKUTAN; Ekolojik Enerji Ltd.ġti mühendisleri Buğra AKKAġ ve Kazım BAYAR tarafından hazırlanmıĢ Prof. Dr. Hasancan OKUTAN tarafından sunulmuĢtur. okutan@itu.edu.tr; bugra.akkas@ekolojikenerji.com.tr GazlaĢtırma, karbonca zengin maddelerin, ana bileĢenleri CO,H2veCH4 olacak Ģekilde sentez gazına dönüĢtürülmesi prosesidir.

24

Zengin Karbonlu Maddeler + O2 (ya da buhar)(sınırlı miktarda) diğer Hidro Karbonlar (HC) Kömür Petrol Artıkları Petrokok Biyokütle Belediye Katı Atıkları Endüstriyel Atıklar

→ CO,CO2 ,H2O, H2, CH4,

→ Katran + kömür + toz → HCN + NH3 + HCl + H2S +SO2

Dünya’da 117 iĢletmede 385 adet gazlaĢtırıcı çalıĢmaktadır. Bunların ürettiği toplam ısıl güç yaklaĢık 45.000 MWth olup bu gazlaĢtırıcılarda yakıt olarak: %49 kömür, %36 petrol-koku,%15 biyokütle ve atıklar kullanılmaktadır. GazlaĢtırma yoluyla, %27 elektrik, %37 kimyasallar, )%36 yakıt (sıvı, gaz) elde edilmektedir. GazlaĢtırma esasen, 1)Ön Hazırlık –Besleme, 2) Sentetik Gaz Üretmek –GazlaĢtırma, 3) Gaz Temizleme ,4)Enerji veya Kimyasal Madde Üretmek olmak üzere 4 aĢamadan meydana gelir. Tablo 2.6 GazlaĢtırmanın temel reaksiyonları

Su gazı tepkimesi C+H2O → CO + H2 Boudouard tepkimesi C+CO2→ 2 CO Hidrojenle gazlaĢtırma C+2H2→ CH4 Kısmi yanma C+1/2 O2→ CO Tam Yanma C+O2→ CO2 CO + H2O → H2+ CO2 MetanlaĢtırma CO + 3 H2→ CH4+ H2O Isıl bozunma tepkimeleri C1HxOy → (1-y) C +yCO + x/2H2 C1 HxOy → (1-y-x/8)C +yCO + x/4 H2 + x/2H2 GazlaĢtırma iĢleminde Ģu teknolojiler kullanılmaktadır: 1) Sürüklemeli Yatak (Entrained Bed) Küçük Taneli (0,2 mm boyutunda) yakıtlar kullanılır 2) AkıĢkan Yatak (Fluidized Bed) Orta Büyüklükte Taneli (0,2 –3 mm) yakıtlar kullanılır 3) Sabit Yatak (Fixed Bed) Daha Ġri Taneli (5 –50 mm) yakıtlar kullanılır 3.1. AĢağı AkıĢlı (Downdraft) 3.2. Yukarı AkıĢlı (Updraft) 25

4) Plazma GazlaĢtırma GazlaĢtırmanın temel iĢlemlerinden birisi gaz temizlemedir. Gaz temizleme, katran ve partiküllerin giderilmesi, kükürtlü bileĢiklerin giderilmesi (H2S),asit gazlarının giderilmesi ve ağır metallerin giderilmesi amacıyla yapılır. Gaz temizleme iĢleminde: torbalı filtreler, siklon ayırıcılar, ıslak yıkayıcılar, elektrostatik çöktürücüler kullanılır.

ġekil 2.8

Katran temizleme iĢlemi ile ilgili donanım örnekleri

GazlaĢtırma ile yüksek verimli elektrik üretilebilir. Bu iĢlem sırasında çıkan yanma emisyonları doğalgaz yanmasına yakındır. GazlaĢtırma ile : Güney Afrika’ da SASOL da 1950’ den beri sıvı yakıt üretilmektedir. Bundan baĢka A.B.D’de Dakota GazlaĢtırma ġirketi (Gasification Company) 1980’ den beri sentetik doğal gaz üretmektedir. Yine gazlaĢtırma ile . Kütahya Azot Sanayiinde olduğu gibi, Amonyak ve Gübre gibi kimyasallar, yakıt pillerinde kullanılmak üzere Hidrojen üretilebilir. Ġstanbul Kemerburgaz’da faaliyet gösteren Ekolojik Enerji Entegre Atık Yönetimi ve Temiz Enerji Üretim Tesisi’nde 2003 yılında 1 ton/saat kapasiteli AĢağı AkıĢlı (Down-Draft) GazlaĢtırma Reaktörünün tasarımı ve imalatı yapılmıĢtır. 2004-2005 yıllarında 2 yıl içinde “TÜBĠTAK-TĠDEB Proje No: 3040025 () destekli “Yenilenebilir Biyokütlelerin ve Katı Atıkların GazlaĢtırılması, Gaz Temizleme ve Sürdürülebilir Enerji Üretimi” Projesi gerçekleĢtirilmiĢtir. Evsel Katı Atık ve Biyokütle GazlaĢtırma Birinci Hattı KurulmuĢ ve Devreye alınarak 2006 yılında enerji üretim tesisine EPDK Elektrik Enerjisi Üretim Lisansı AlınmıĢtır. Endüstriyel ve Tehlikeli Atıkların GazlaĢtırılarak Bertaraf Edilmesi Projesi gerçekleĢtirilmiĢtir. Bu proje ile ilgili olarak T.C. Çevre ve Orman Bakanlığına katı atık bertarafı lisans baĢvurusunda bulunulmuĢ, 300 ton endüstriyel atık ile ön çalıĢmalar yapılarak briketlemeye geçilmiĢtir. Üretilen briketlerin gazlaĢtırma ünitesinde gazlaĢtırma denemeleri yapılmıĢtır. 2007 Temmuz’unda iĢletme lisansı alınmıĢtır. Belediye katı atıklarından baĢka Ekolojik Enerji Entegre tesisinde kurulan gazlaĢtırma ünitesinde Kemerburgaz orman bölgesine ait biyokütleler gazlaĢtırılarak 0,5 MW elektrik üretilmiĢtir. GazlaĢtırma iĢlemlerinde denen meĢe ve çam biyokütlelerinin özellikler tablo 2.7’de gösterilmektedir.

26

Tablo 2.7 Nem Uçucu Madde Sabit Karbon Kül Isıl Değer Kükürt

Kemerburgaz orman bölgesi çam ve meĢe ağaç artıklarının analiz sonuçları %8.5(Ağırlık) %71(Ağırlık) %19.5(Ağırlık) %1.8(Ağırlık) 3850kkal/kg <%0.1(Ağırlık)

1-3 Ekim 2009 tarihlerinde orman artıkları ile 2 No.lu GazlaĢtırma ve Gaz Temizleme hattında gerçekleĢtirilen gazlaĢtırma çalıĢmaları sırasında G2 GazlaĢtırma Reaktörüne beslenen orman artıkları miktarı, Reaktörün altından çekilen char (kül) miktarı,2 no.lu gazlaĢtırma hattına ait sıcaklık, basınç ve gaz akıĢları,Online olarak Proses Kontrol ve Denetim odasında mevcut SCADA sistemine sürekli kaydedilmiĢtir

ġekil 2.9

Ekolojik Enerji GazlaĢtırma tesislerinde gazlaĢtırılan orman biyokütlesi

Sonuç olarak: Ekolojik Enerji Ltd. ġti. `nin Kemerburgaz`da kurulu “Entegre Atık Yönetimi ve Temiz Enerji Üretimi Tesisinde” 1-3 Ekim 2009 tarihlerinde, Kemerburgaz Orman Bölgesi`nden getirilen Orman Artıkları ile yapılan gazlaĢtırma çalıĢmalarında toplam 44.641 kg ağaç yongası gazlaĢtırılarak, ortalama 1000-1200 Nm3/saat debide temizlenmiĢ syngaz 27

üretilmiĢtir. Ortalama bileĢimi (kuru baz) %13 hidrojen, %18.5 karbonmonoksit, %5.5 metan, %10 karbondioksit, %49 azot, %2 oksijen olan syngaz tesiste mevcut Jenbacher Gaz Motoru ve Jeneratör grubunda yakılmak suretiyle saatte 400-500kW güçte elektrik enerjisi elde edilmiĢtir. Dünyada odunsu biyokütlenin enerji kaynağı olarak kullanılması konusunda pek çok çalıĢmalar yapılmaktadır. GazlaĢtırma teknolojisi de baĢta Kuzey Avrupa ülkeleri olmak üzere bu amaçla kullanılmaya baĢlanan ve yaygınlaĢan bir teknoloji olmaktadır. “GazlaĢtırma Yoluyla Atıklardan Enerji (Elektrik ve Isı) Geri Kazanımı” konusunda Türkiye`de öncü teknoloji üreticisi olan Ekolojik Enerji Kemerburgaz Tesisinde gerçekleĢtirilen çalıĢmalarda, Kemerburgaz Orman Bölgesinden çıkan ince materyal ve ağaç artıklarının gazlaĢtırılarak yüksek verimle elektrik enerjisi üretilebileceği gözlenmiĢtir. Yakma iĢlemine göre hem daha çevre dostu hem de enerji üretimi bakımından daha verimli olan GazlaĢtırma Teknolojisi ile ülkemiz ormanlarından çıkan ve taĢınması ekonomik olmayan ince materyal ve ağaç artıkları yerinde bertaraf edilerek kırsal kesimlerde 0.5MW ile 5MW arasında elektrik ve ısı enerjisi üretilmesi mümkün olabilecektir 2.2.10 Orhaneli linyiti-biyokütle karışımının akışkan yatakta yakılmasında kirletici emisyonların incelenmesi ve çevreye etkileri Sunum, Yıldız Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik ve Isı Tekniği Anabilim Dalı öğretim üyeleri Prof.Dr. Hasan A. Heperkan ve Yrd.Doç.Dr. M.Handan ÇUBUK tarafından hazırlanmıĢ, Yrd.Doç.Dr. Handan ÇUBUK tarafından sunulmuĢtur. h.cubuk@hotmail.com, heperkan@yildiz.edu.tr Atmosferi kirleten baĢlıca yanma ürünü gazlar: CO2, SO2 ve NOx denilen azot oksitlerdir. CO2 ve SO2 emisyonları doğrudan doğruya tüketilen enerjinin miktarı ile orantılıyken, NOx, CO ve diğer uçucuların yarattığı emisyon seviyeleri ise kullanılan teknolojiye bağlıdır. Küresel ısınmanın en büyük nedeni: milyarlarca TEP fosil yakıtın kullanılması sonucu atmosfere her yıl atılan yaklaĢık 20 milyar ton CO2 gazıdır. Dünya birincil enerji tüketimin sadece % 0.9’u Türkiye’de tüketilmektedir. Birincil enerji üretimimiz 2007 yılında 27.4 MTEP olarak gerçekleĢmiĢtir Tablo 2.8 ABD Çin Rusya Almanya Fransa Türkiye Dünya enerji profili 21.40 % 15.60 % 6.50 % 3.00 % 2.40 % 0.90 %

28

Odun, Bitki ve Hayvan Artıkları 18% Petrol 8% Linyit 49%

Diğer 6% Taşkömürü 4%

Hidrolik 12%

Doğal Gaz 3%

ġekil 2.10

Birincil enerji üretiminin kaynaklara göre dağılımı (2007)

Petrol 44%

Doğal Gaz 38%

Kömür 18%
ġekil 2.11 Ġthal Enerjinin Kaynaklara Göre Dağılımı

ġekil 2.11’den görüleceği üzere ithal edilen enerji kaynaklarının büyük bölümünü petrol ve doğalgaz oluĢturmaktadır. Petrol fiyatları 2008 yılının ortalarında rekor değerlere ulaĢmıĢ, 2009 da bir miktar düĢmekle birlikte 2010 yılına 2008 yılı hariç son 30 yılın en yüksek değerleriyle baĢlamıĢtır. 29

Orhaneli linyiti-biyokütle karıĢımının akıĢkan yatakta yakılmasında kirletici emisyonların incelenmesi ve çevreye etkileri çalıĢmasının amacı: Linyit ile üretilen enerjinin kısmen yenilenebilir hale getirilmesi ve yanma sonucu oluĢan emisyonların azaltılmasıdır. Ġthâl yakıtlara seçenek oluĢturacak yerli bir yakıtımız linyit kömürleridir. Türk linyitlerinin kalorileri oldukça düĢüktür. 1500-2000 kcal/kg civarındadır. DüĢük kaliteli linyitlerden optimum Ģekilde yararlanmanın yolu: AKIġKAN YATAKLI YAKMA (AYY) sistemleridir. Bu sistemlerde 850°C civarında meydana gelen yanma sırasında NOx oluĢumu çok az olmakta, yatağa kireçtaĢı beslenerek SO2 tutulabilmektedir. Ayrıca yanma verimleri oldukça yüksektir. Yeni ve yenilenebilir enerji kaynakları arasında biyokütle önemli bir potansiyele sahiptir. OluĢumu sırasında havadaki CO2’i tüketebilmesi açısından ilginç ve kolay elde edilebilen bir enerji kaynağıdır. Hemen her türlü biyokütle kaynağını doğrudan yakmak mümkündür. Biyokütle kaynaklı enerji üretimi, ekilebilir alanların fazla ve iklim Ģartlarının uygun olması nedeniyle Türkiye için büyük önem taĢımaktadır. Tatlı-Sorgum Dünyada çok yaygın olarak yetiĢtirilmekte olan önemli bir yıllık enerji bitkisidir. Farklı iklimlere adaptasyon yeteneği yüksektir, fazla sulama ve gübreye gereksinim göstermez, mevsimsel kuraklığa dayanıklıdır, özel toprak isteği bulunmaz, 4000-4200 kcal/kg ısıl değere sahiptir. Hektar baĢına 50-90 ton yeĢil aksam (sap, yaprak), 7-14 ton Ģeker elde edilir. ġeker oranı %16-20 civarındadır (Ģeker kamıĢına benzemektedir).Yılda hektar baĢına 2-3 TEP etanol ve Ģekeri alınmıĢ posa kısmından ise 6-9 TEP yakıt elde edilebilmektedir. Bu ise yılda hektar baĢına 30-45 ton daha az CO2 in havaya atılması demektir. Deneysel çalıĢmalarda: Orhaneli linyitinin yanması sonucu oluĢan emisyonların, akıĢkan yataklı yakma sisteminden alınacak ısıl güç sabit olacak Ģekilde, biyokütle ilavesiyle azaltılması planlanmıĢtır. Linyit, Bursa Orhaneli Termik Santralinden alınmıĢ, çeneli kırıcıda kırılarak 1-2 mm aralığında elenerek kullanılmıĢtır Tatlı sorgum ise, TÜBĠTAK-MAM arazisi içinde yetiĢtirilmiĢtir. Hasatı yapıldıktan sonra kırıcı ile parçalanmıĢ (0,5-1 mm) bünye suyunun alınması amacıyla 150 kg/cm2 basınç uygulanmıĢ ve ortam sıcaklığında kurumaya bırakılmıĢtır. Tablo 2.9 Orhaneli Linyiti ve Tatlı Sorgumun Elemental Analizi Linyitin Elemental Analizi (%) C Kuru Baz Orijinal Baz 50,68 39,37 H 4,17 3,24 N 0,50 0,39 S 1,65 1,28 (Skül) (4,72) (3,67) O 27,89 21,67 Kül 15,11 11,73 Nem 22,32

Isıl değer = 3706,7 kcal/kg

30

Tatlı Sorgum’un Elemental Analizi (%) C Kuru Baz Orijinal Baz 43,74 40,47 H 5,29 4,89 N 0,80 0,74 S 0,18 0,17 (Skül) (1,41) (1,30) O 43,22 40,00 Kül 6,77 6,26 Nem -7,47

Isıl değer = 3876 kcal/kg Ġlk aĢamada linyit tek baĢına yakılmıĢ ve emisyonlar ölçülmüĢtür. Daha sonra, akıĢkan yataklı yakma sisteminden alınacak ısıl güç sabit olacak Ģekilde (10000 kcal/h) linyit-biyokütle karıĢım besleme debileri belirlenmiĢ ve yakılmıĢtır. N2O emisyonları deneyde kullanılan baca gazı analiz cihazı ile ölçülememektedir. Bu emisyonların belirlenebilmesi için literatür araĢtırması sonucunda elde edilen değerler kullanılmıĢtır. Tatlı-Sorgumun linyit ile karıĢtırılması sonucunda SO2 emisyonunun azaldığı görülmüĢtür. NOx emisyonlarında ise bir miktar artıĢ gözlenmiĢtir. (~11 ppm) Tatlı-Sorgumun, tüm biyokütle cinsi yakıtlar gibi, oluĢumu sırasında havadaki CO2’yi tükettiği göz önüne alındığında ve CO2 dengesi geniĢ anlamda düĢünüldüğünde, bu bitkinin yakılması ile enerji üretimi sırasında, atmosfere CO2 ilave edilmemekte, doğal denge bozulmamaktadır. Literatür taraması sonucu elde edilen modeller ve grafikler yardımı ile hesaplanan N2O oluĢum miktarı ise yaklaĢık 0,5~0,6 gr/h ( ~5 ppm) olarak belirlenmiĢtir. Bu enerji kaynağına yönelmenin, hem linyitlerimizin olumsuz etkilerini iyileĢtirmesi, hem de tek baĢına oldukça temiz bir enerji kaynağı olması açısından faydalı olacağı açıktır. 2.2.11 Biyokütle Enerjisi Sunum, Biyokütle Enerjisi Santralleri Yatırımcıları Derneği (BESYAD)BaĢkanı Selahattin BAYSAL Tarafından yapılmıĢtır. asmbaysal@gmail.com 5346 Sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına ĠliĢkin Kanun ’da Yenilenebilir enerji kaynakları (YEK): Hidrolik, rüzgâr, güneĢ, jeotermal, biyokütle, biyogaz, dalga, akıntı enerjisi ve gel-git gibi fosil olmayan enerji kaynakları olarak tanımlanmıĢtır. Biyokütlenin, organik atıkların yanı sıra bitkisel yağ atıkları, tarımsal hasat artıkları dahil olmak üzere, tarım ve orman ürünlerinden ve bu ürünlerin iĢlenmesi sonucu ortaya çıkan yan ürünlerden elde edilen katı,sıvı ve gaz halindeki yakıtları temsil ettiği belirtilmiĢtir. Yine aynı kanunun 6. Maddesinde bu kaynaklardan üretilecek elektriğe verilecek teĢvikler (c) bendinde “bu kanun kapsamında satın alınacak elektrik enerjisi için uygulanacak fiyat; her yıl için, EPDK’nın belirlediği bir önceki yıla ait Türkiye ortalama elektrik toptan satıĢ fiyatıdır. Ancak uygulanacak bu fiyat 5 Euro Cent/kWh karĢılığı Türk Lirasından az, 5,5 Euro Cent/kWh karĢılığı Türk Lirasından fazla olamaz. Ancak 5,5 Euro Cent/kWh sınırının üzerinde serbest piyasada satıĢ imkânı bulan yenilenebilir enerji 31

kaynaklarına dayalı lisans sahibi tüzel kiĢiler bu imkândan yararlanırlar” Ģeklinde tanımlanmıĢtır. 5346 Sayılı YEK Kanunu’nda değiĢiklik yapılmasına iliĢkin Kanun teklifi 06 Haziran 2009 tarihinde Meclis Gündemine girmiĢ ancak, daha etraflıca inceleneceği gerekçesi ile Ekim 2009’da TBMM’nin yeni döneminde ele alınmak üzere ertelenmiĢtir. Bu Kanunda yenilenebilir enerji kaynakları biyokütle enerjisi de dahil ayrı ayrı tanımlanmıĢ ve her birine ayrı fiyatlandırma öngörülmüĢtür. Yeni düzenlemede yatırımlara üç tür devlet desteği sağlanmıĢtır. Gümrük Vergisi muafiyeti: TeĢvik belgesi kapsamındaki yatırım malları Gümrük Vergisinden muaftır. Katma Değer Vergisi istisnası: TeĢvik belgesi kapsamında yapılacak makine ve teçhizat ithal ve yerli teslimleri % 18 Katma Değer Vergisinden istisnadır. Faiz desteği: TeĢvik belgesi kapsamındaki yatırımlarda Türk Lirası cinsi kredilere 5 puan, döviz kredilerine ise 2 puan devlet desteği öngörülmektedir. Biyokütlenin enerji kaynağı olarak kullanılmasının gerekliliği: BaĢta Ġskandinav ülkeleri olmak üzere Dünya’da bir çok ülkede odun hammaddesi elektrik üretimi için yakıt olarak yaygın bir biçimde kullanılmaktadır. Odunun yakıt olarak kullanılmasında ileri kazan teknolojisi baĢta Finlandiya olmak üzere mevcuttur ve temininde hiçbir sorun bulunmamaktadır. Ġleri kazan teknolojisi sayesinde bu üretim biçimi yenilenebilir enerji olarak kabul edilmekte ve atmosfere hiçbir zararlı atık bırakmamaktadır. 1 MW kurulu gücünde bir Biyokütle santrali için ağaç cinsine göre yaklaĢık 10-12 bin ton/yıl odun hammaddesi gereksinimi vardır. 1 MW kurulu gücünde bir Biyokütle santralinin maliyeti yaklaĢık olarak 2,5 milyon Euro’dur ve üretim kapasite faktörü % 80 civarındadır. Eğer Ģehir merkezlerine yakın tesis edilebilir ise su buharı da sıcak su üretiminde ayrıca değerlendirilebilir. 25 MW kurulu gücündeki bir Biyokütle santrali lisanslama süreci hariç yaklaĢık 1.5-2 yıl süre almaktadır. OGM’ce yapılan araĢtırmalardan elde edilen bilgilere göre,3-4 milyon ton/yıl biyokütle enerjisine uygun hammaddenin devamlı temin edilmesi mümkün görünmektedir. Tarımsal atıklar baĢlığı altında; ayçiçeği, pamuk, buğday, mısır, muz vs. gibi atıklar ile fındık kabuğu ve zeytin üretimi atıklarının (prina) da yaklaĢık 1,5-2 milyon ton/yıl (kurutulmuĢ ve kullanılmaya hazır) civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu miktar biyokütleden 400-500 MW kurulu güçte elektrik elde edilmesi mümkün olacak ve % 80 kapasiteyle yaklaĢık 3-3.5 milyar kilovat saat/yıl elektrik enerjisi elde edilebilecektir. Bu kullanım ile yılda yaklaĢık 1,4-1,6 milyon ton sera gazı salınımı azaltılmıĢ olacaktır.

32

2.2.12 Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sunum Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Elektrik Piyasası Dairesi BaĢkanlığı’nda görevli Enerji Uzmanı Betül OĞUZ IRKIÇATAL tarafından yapılmıĢtır. boguz@epdk.org.tr Genel Anlamda yenilenebilir enerji: Yeryüzünde ve doğada çoğunlukla herhangi bir üretim prosesine ihtiyaç duymadan temin edilebilen, fosil kaynaklı (kömür, petrol ve karbon türevi ) olmayan, elektrik enerjisi üretilirken CO2 emisyonu az bir seviyede gerçekleĢen, çevreye zararı ve etkisi konvansiyonel enerji kaynaklarına göre çok daha düĢük olan, sürekli bir devinimle yenilenen ve kullanılmaya hazır olarak doğada var olan, hidrolik, rüzgâr, güneĢ, jeotermal, biyokütle, biyogaz, dalga, akıntı enerjisi ve gel-git, hidrojen gibi enerji kaynaklarını ifade eder. Yenilenebilir enerji Ģu nedenlerden dolayı önemlidir: GeliĢim için vazgeçilmeyecek araçların baĢında enerji geldiği için, Elektrik üretiminde konvansiyonel kaynakların çokça kullanılması nedeni ile, çevrede, atmosferde ve dünyada sebep olduğu etkileri azaltabilmek ve yaĢam dengesini koruyabilmek adına, çevresel nedenler için, ülkemizdeki var olan yenilebilir enerji potansiyeli kullanmak ve yerli kaynakları geliĢtirmek için, dıĢa bağımlılığı azaltıp, kaynak çeĢitlendirmesine giderek arz güvenliğini arttırmak için, Uluslararası anlaĢmalar ve protokollere uyum sağlamak için (Kyoto Protokolü,) Üretim tesislerinin kurulum ve iĢletmesine bağlı olarak doğrudan ve dolaylı olarak istihdamı arttırmak, diğer sektörlerin uygulanamadığı coğrafi bölgelerde bu potansiyeli kullanarak sosyoekonomik uyumu sağlamak, yeni iĢ alanları yaratmak, UlaĢım imkânları zor bölgelerin ve kırsal alanların elektrifikasyonunu sağlamak, iletim ve dağıtım Ģebeke yatırımlarına ve hat geniĢlemelerine olan ihtiyacı azaltarak sermaye tasarrufu yapmak için BaĢta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere bir çok geliĢmiĢ ülkelerde yenilenebilir kaynaklara dayalı elektrik üretiminin mali teĢvikler uygulanarak desteklendiği için Yenilenebilir enerji kaynaklarından enerji üretmekte bazı zorluklar bulunmakta olup bunlar kısaca Ģu Ģekilde özetlenebilinir: 1) Bu kaynakların elektrik üretiminde kullanılması yeni geliĢen bir alandır ve yatırım maliyetleri oldukça yüksektir. 2) Enerji üretim grafiğinde arz dengesizliği ve performans düĢüklüğü yaĢamak muhtemeldir. 3) ġebekeye eriĢim güçlüğü yaĢanabilir. 4) Fosil yakıtlarla rekabet güçlüğü vardır. Türkiye’nin toplam kurulu gücü Tablo 2.10 da gösterilmiĢtir:

33

Tablo 2.10

Kurulu Güç(Yakıt/Kaynak) dağılımı Kurulu Güç (MW) 14.594,8 14.553,4 8.109,7 1.921,0 1.782,3 1.767,1 802,8 559,5 335,0 135,0 81,2 77,2 26,5 21,4 44.766,7

Yakıt /Kaynak Doğalgaz Hidrolik Linyit Ġthal kömür Fuel-oil Çok Yakıtlı (Sıvı+D.Gaz) Rüzgâr Çok Yakıtlı (Katı+Sıvı) TaĢkömürü Asfaltit Yenilenebilir+Atık Jeotermal Motorin Nafta Toplam

Tablo 2.10’dan anlaĢılacağı üzere kurulu gücün %45’i devlet eliyle, %16.8’i üretim Ģirketleri tarafından %13,6’sı yap iĢlet devret modeliyle yapılmaktadır.

Tablo 2.11

Kurulu gücün üreticilere göre dağılımı Kurulu Güç (MW) 20.368,8 7.502,7 6.101,8 3.834,0 3.607,3 2.439,4 650,1 262,7 44.766,7

Üreticiler EÜAġ Üretim Ģirketleri Yap ĠĢlet EÜAġ Bağlı Ortaklıkları Otoprodüktörler Yap ĠĢlet Devret ĠĢletme Hakkı Devri Mobil Santrallar Toplam

2009 yılı elektrik üretimi aĢağıdaki gibi gerçekleĢmiĢtir.

34

Tablo 2.12

2009 Yılı Üretim Verileri (Yakıt/Kaynak) 2009 Yılı Üretim (MWh) 94.396.031 38.827.106 35.879.680 12.798.489 6.002.333 2.915.760 1.483.856 456.288 443.520 395.559 205.684 186.234 68.707 573 194.059.821

Yakıt /Kaynak Doğalgaz Linyit Hidrolik Ġthal kömür Fuel-oil TaĢkömürü Rüzgâr Jeotermal Asfaltit LPG Nafta Biogaz Diğerleri Motorin Toplam

Doğalgaz 48,6%

Linyit 20,0%

Hidrolik 18,5%

Ġthal kömür 6,6% Motorin 0,0% Diğerleri 0,04% Biogaz 0,1% Nafta 0,1% ġekil 2.12 Fuel-oil 3,1% TaĢkömürü 1,5% Rüzgar 0,8% Jeotermal 0,2%

Lpg 0,2%

Asfaltit 0,2%

2009 Yılı Üretim Verileri (Yakıt/Kaynak) 35

Tablo 2.13

2009 Yılı Ġthalat-Ġhracat-Tüketim Verileri (MWh)

Üretim Gürcistan Nahçıvan Türkmenistan Toplam İthalat Irak Suriye Toplam İhracat Toplam Tüketim

194.059.821 181.933 125.307 505.420 812.660 1.215.042 334.828 1.549.871 193.322.610

Kanun Koyucu yenilenebilir enerji kaynaklarının teĢviki ve bu konudaki düzenlemelerdeki yetersizliği gidermek için 18.5.2005 tarihli ve 25819 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına ĠliĢkin Kanunu çıkarmıĢtır(YEK).Kanunun amacı, yenilenebilir enerji kaynaklarının; elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımının yaygınlaĢtırılması, güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılması, kaynak çeĢitliliğinin artırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması, atıkların değerlendirilmesi, çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleĢtirilmesinde ihtiyaç duyulan imalat sektörünün geliĢtirilmesidir Kanunda yenilenebilire iliĢkin iki tanım yer almaktadır: Yenilenebilir enerji kaynakları (YEK) : Hidrolik, rüzgâr, güneĢ, jeotermal, biyokütle, biyogaz, dalga, akıntı enerjisi ve gel-git gibi fosil olmayan enerji kaynaklarını, Bu Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynakları: Rüzgâr, güneĢ, jeotermal, biyokütle, biyogaz, dalga, akıntı enerjisi ve gel-git ile kanal veya nehir tipi veya rezervuar alanı onbeĢ kilometrekarenin altında olan hidroelektrik üretim tesisi kurulmasına uygun elektrik enerjisi üretim kaynaklarını ifade ettiği belirtilmektedir. Türkiye Ortalama Elektrik Toptan SatıĢ Fiyatı: Yılı içerisinde ülkede uygulanan ve EPDK tarafından hesap edilen elektrik toptan satıĢ fiyatlarının ortalamasını ifade eder. YEK belgesi (Md.5)Yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektrik enerjisinin iç piyasada ve uluslararası piyasalarda alım satımında kaynak türünün belirlenmesi ve takibi için üretim lisansı sahibi tüzel kiĢiye EPDK tarafından verilen belgedir. YEK Belgesi ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. YEK Belgesi EPDK tarafından verilir. Ġsteğe bağlı olup, baĢvuruları 30 iĢgününde sonuçlandırılır. Geçerlilik süresi 1 yıldır. Yönetmeliğin yayımını takip eden dönem için verilir.

36

Verilen kiĢilerin listesi, üretim miktarları,üretim yapılan dönem ve iptaller Kurum web-sayfasında duyurulur. Kaynak alanlarının belirlenmesi(md.4): 4 üncü madde ile; “Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra kamu veya Hazine arazilerinde yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımını ve verimliliğini etkileyici imar planları düzenlenemeyeceği” hüküm altına alınmıĢtır. Yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak sadece kendi ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla azami bin kilovatlık kurulu güce sahip izole elektrik üretim tesisi ve Ģebeke destekli elektrik üretim tesisi kuran gerçek ve tüzel kiĢilerden kesin projesi, planlaması, master planı, ön incelemesi veya ilk etüdü DSĠ veya EĠE tarafından hazırlanan projeler için hizmet bedelleri alınmaz. Ormanlık alanlarda bulunan taĢınmaz malların edinilmesi: 31/12/2012 tarihine kadar devreye alınacak yenilenebilir enerji kaynaklı elektrik üretim tesislerinden, ulaĢım yollarından ve Ģebekeye bağlantı noktasına kadarki enerji nakil hatlarından yatırım ve iĢletme dönemlerinin ilk on yılındaki orman izin bedellerine % 85 indirim uygulanmakta, Orman Köylüleri Kalkındırma Geliri, Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Geliri alınmamaktadır. Meclis Genel Kurulu gündeminde bulunan YEK’nin değiĢtirilmesi hakkında Kanun Teklifinde aĢağıdaki değiĢiklikler yer almaktadır: Biyogaz biyokütle enerjisi içinde değerlendirilmektedir. Çöp Gazı ise ayrı olarak tanımlanmıĢtır. Fiyatlar yükseltilerek, biyokütle ve çöp gazı için ilk on yıl için 14 Euro Cent/kWh, ikinci on yıl için 8 Euro Cent/kWh önerilmektedir. Fiyatlar 2010 yılı baĢından itibaren uygulanmaya baĢlayacaktır. 5’er yıllık süreler 10 yıla çıkarılmıĢtır. Elektrik piyasası kanunu ve ilgili mevzuatı çerçevesindeki teĢvikler Ģunlardır: Yerli doğal kaynaklar ile yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurmak üzere, lisans almak için baĢvuruda bulunan tüzel kiĢilerden, lisans alma bedelinin yüzde biri dıĢında kalan tutarı tahsil edilmemektedir. Yerli doğal kaynaklar ile yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için ilgili lisanslara derç edilen tesis tamamlanma tarihini izleyen ilk sekiz yıl süresince yıllık lisans bedeli alınmamaktadır. Yerli doğal kaynaklar ile yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerine, TEĠAġ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kiĢiler tarafından, sisteme bağlantı yapılmasında öncelik tanınmaktadır. Perakende satıĢ lisansı sahibi tüzel kiĢiler, serbest olmayan tüketicilere satıĢ amacıyla yapılan elektrik enerjisi alımlarında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı bir üretim tesisinde üretilen elektrik enerjisi satıĢ fiyatı; TETAġ’ın satıĢ fiyatından düĢük veya eĢit olduğu ve daha ucuz baĢka bir tedarik kaynağı bulunmadığı takdirde, öncelikli olarak söz konusu yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinde üretilen elektrik enerjisini satın almakla yükümlü kılınmıĢtır. 37

Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinde üretim yapan üretim lisansı sahibi tüzel kiĢiler, bir takvim yılında, lisanslarında yer alan, öngörülen ortalama yıllık üretim miktarını geçmemek kaydıyla, özel sektör toptan satıĢ Ģirketlerinden elektrik enerjisi satın alabilirler. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinden; Dengeleme ve UzlaĢtırma Yönetmeliğinin “Dengeleme Birimleri ve Kayıt Kuralları” baĢlıklı 18 inci maddesi kapsamında olanlar, dengeleme birimi olma yükümlülüğünden muaftır. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı, kurulu gücü azami beĢ yüz kilovatlık üretim tesisi ile mikro kojenerasyon tesisi kuran gerçek ve tüzel kiĢiler, lisans alma ve Ģirket kurma yükümlülüğünden muaftır Lisanslama süreci 4 aĢamadan oluĢmaktadır. Bunlar: 1- BaĢvuru ,2- Ġnceleme Değerlendirme,3- Uygun Bulma, 4- Lisans Verilmesidir. Lisans alabilmenin temel koĢulları Özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kiĢilerin, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim Ģirket ya da limited Ģirket olarak kurulmuĢ olması, Anonim Ģirket olması halinde borsada iĢlem görenler dıĢındaki hisselerin tamamının nama yazılı olması, ġirket sermayesinde %10 ve üzerinde doğrudan veya dolaylı paya sahip ortaklar ile yönetici ve denetçilerin Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen suçlardan dolayı mahkûmiyetlerinin olmaması, Mali yeterlilik (Asgari sermaye koĢulu) Banka Teminat Mektubu Lisanslama süreci EPDK’ya lisans baĢvurusunda bulunulması ile baĢlar. Lisans baĢvurusunda sunulması gereken belge ve bilgiler www.epdk.org.tr adresinde mevcut olup, toplam 14 adet belge, beyan ve bilgiyi içermektedir. Belge ve bilgilerin eksiksiz olması durumunda, lisans baĢvurusu inceleme ve değerlendirmeye alınır. 2.2.13 Orman Biokütlesinden Enerji Üretiminin Köy Kalkınma Kooperatifleri Açısından Değerlendirilmesi Sunum S.S. Kastamonu Köy Kalkınma ve Diğer Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Birliği BaĢkan Yardımcısı S.Özcan ÖZDEMĠR tarafından yapılmıĢtır. sozcan37@yahoo.com Ġnsanoğlu, Ġlk çağlardan bu tarafa, ortak yaĢam, ortak hareket güdüsü ile örgütsel davranıĢını ortaya koymuĢtur. Örgütlenme benzer sorunlara sahip bireylerin sorunlarını çözmek veya geliĢimlerini sağlamak için bir araya gelmeleridir. Tarımsal yapının getirdiği zorunluluklar, uygulanan ekonomik modelin getirdiği zorunluluklar, yasa, yönetmelik veya tebliğlerle getirilen özendirici tedbirler, çağdaĢ üretim yöntemlerini kullanıp verimliliği artırarak, kırsal alan kalkınmasını gerçekleĢtirmek, ancak örgütsel güçle, yani örgütlü üreticilerle olmaktadır. Bu nedenlerle üreticinin kooperatif kurmak için önemli gerekçeleri ve zorunlulukları olduğu kadar, Devletin de Anayasa’da da öngörüldüğü üzere kooperatifçiliğimizi desteklemek ve teĢvik etmek gibi görevleri vardır. 38

Tarımsal yapının getirdiği zorluklardan baĢlıcaları: Arazi dağılımı, ĠĢletmelerin yapısı, Sermaye birikiminin yetersizliği, Aile iĢletmeciliğinden ekonomik iĢletmeciliğe geçiĢ ihtiyacıdır. Uygulanan ekonomik modelin tarım sektörüne getirdiği güçlükler: ÖzelleĢtirme, Taban fiyat uygulamasının kaldırılması ve müdahale alım fonunun oluĢturulamaması, Tarımsal üretim planlamalarının yapılamamıĢ olması, Özel sektörün giderek güçlenmesi ile üretici lehine rekabet ortamının kurulamaması. Yasa, Yönetmelik veya Tebliğlerle Devletin kırsal alana veya üreticiye toplu olarak götüreceği hizmetlerde veya hizmet almak için yasal statüye haiz muhatap kuruluĢ bulma ihtiyacı, YurtdıĢına iĢçi gönderilmesi, Orman üretiminde 6831 sayılı kanunun 34. ve 40. maddeleri ile tanınan haklar, Proje uygulamaları ile getirilen teĢvikler, Özel olarak verilen ürün ve hayvancılık desteklemeleri. gibi özendirici tedbirler alınmıĢtır. Ülkemizde kooperatifçiliğin özellikle yapısal sorunları nedeniyle arzulanan ölçüde geliĢmediği, halbuki geliĢmiĢ ülkelerde kooperatiflerin o ülkenin ekonomisinde çok önemli bir yere sahip oldukları görülmektedir. AB ülkelerinin tamamında tarımsal alanda faaliyet yürüten kooperatifler çok yaygın bir konuma ve pazar payına sahiptir. Fransa’da 10 çiftçiden 9’u tarımsal kooperatif üyesidir. Kooperatif bankaları toplam mevduatın % 60’ ını elinde bulundurmaktadır. Norveç’te mandıra kooperatifleri süt üretiminin % 99’ unu gerçekleĢtirmektedir. Kıbrıs’ta, kooperatifler bankacılık hizmet sektörünün % 30’unu, tarımsal ürün pazarının % 35’ ini elinde bulundurmaktadır. Bu nedenle; Havza bazında, güçlü, profesyonelce yönetilen kooperatiflerin kurulması ve kurulmuĢ kooperatiflerin birleĢtirilmesi yönünde çalıĢmaların baĢlatılması gerekmektedir. YaĢanan bu sorunların çözümü için, en kısa süreç içerisinde; TEDGEM, ORKÖY, Orman Genel Müdürlüğü, Merkez Birliği müĢterek çalıĢmayı baĢlatmalıdır. Kalkınma planları yeniden ele alınmalı ve günümüz gerçeklerine, yöre halkının ihtiyaç ve taleplerine göre yeniden düzenlenmelidir. ORKÖY’ ün finansal kaynakları güçlendirilerek muhafaza edilmeli ve öngörülen kaynaklar mutlaka ayrılmalıdır, Genel bütçeden ayrılması öngörülen % 01’ lik pay hiç ayrılmamıĢtır. Yasa ile getirilen bu düzenlemenin gerçekleĢmesi için taraflarca ciddi çaba sarf edilmelidir. S.S. Kastamonu Köy Kalkınma ve Diğer Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Birliği 22.03.1977 tarihinde kurulmuĢ 1980 yılına kadar faaliyet göstermiĢ, 1980-1995 yılları arasında hiçbir faaliyeti olmamıĢ, 1995 yılından bu tarafa faaliyetini sürdürmektedir. ÇalıĢma konuları itibariyle çok amaçlı bir birlik statüsünde olup bünyesinde tarım, hayvancılık, ormancılık, sulama, ürün iĢleme, girdi temini ve ürün pazarlaması yapan 302 adet kooperatifi kapsamaktadır. Birliğimize bağlı 200 civarında orman üretimi yapan Tarımsal Kalkınma Kooperatifi vardır. Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü üretiminin % 80 i kooperatiflerimiz tarafından yapılmaktadır. Orman üretimi yapan kooperatiflerimizin % 25 emvallerinin pazarlanması yapılmakta, teknik ve idari sorunlarının çözümlenmesine yönelik çalıĢmalar 39

sürdürülmektedir. Orman iĢçiliği eğitimi projesi ile Bu güne kadar 560 kooperatif ortağının yasal sertifikasyonu sağlanmıĢ bu yılda eğitimlere devam edilmektedir. Orman üretimi yapan kooperatiflerin mekanizasyonu anlamında son üç yılda beĢ kooperatifimize iĢ makinesi alınmıĢ, ORKÖY Genel Müdürlüğünce toplam 644.000.00 TL. kredi tahsis edilmiĢtir. Kooperatif ortaklarının ürünlerini değerlendirmek ve alternatif gelir kaynakları yaratmak anlamında, üç bölgede 18 ton kapasiteli süt toplama merkezleri oluĢturulmuĢ ve 25 orman köyünün yararlanması sağlanmıĢtır. ORKÖY Genel Müdürlüğünce toplam 249.000.00 TL. kredi tahsis edilmiĢtir. BirleĢmiĢ Milletler Kalkınma Programı Küresel Çevre Fonu Küçük Destek Programı kapsamında ġenpazar-AĢıklı Köyü, TaĢköprü Çetmi Köyü’nde Biyogaz uygulamasının tanıtım projesi gerçekleĢtirilmiĢtir. Birlik, köylerde kooperatifleĢmeye önderlik etmiĢ ve kooperatif olarak sütün pazarlanmasına yönelik faaliyetlere ağırlık verilmiĢtir. Gelinen noktada 80 kooperatifin süt pazarlama faaliyetine girmesi sağlanmıĢ, üreticinin pazarlık gücü elde etmesi ve sütün daha organize ve kaliteli bir Ģekilde değeriyle pazara sunulmasına çalıĢılmıĢtır.Biyokütlenin yarı mamul haline getirilmesinde orman köylerinin yasal hakları: 6831 Sayılı Orman Kanunun 37. Maddesi’nde “Devlet ormanlarından çıkarılacak tomruk, tel direk, maden direk, sanayi odunu, kâğıtlık odun, lif - yonga odunu, sırık, çubuk, yakacak odun, reçine, sığla yağı, çıra ve ĢimĢir gibi yıllık üretim programına alınmıĢ orman ürünlerinin dıĢındaki her nevi orman ürün ve artıklarını, tayin olunacak mıntıka ve süreler içinde toplayıp çıkarmaları için, öncelik sırasına göre 40’ıncı maddede belirlenen orman köylerini kalkındırma kooperatiflerine veya iĢyerindeki veya civarındaki köylülere ilanen duyurulmak suretiyle ve tarife bedelini ödemeleri Ģartıyla izin verilir. Bu yerlerdeki halkın veya kooperatiflerin bu iĢe istekli olmadıklarının veya iĢ güçlerinin yeterli bulunmamasının tespit ve tevsîki halinde, bu ürün ve artıkların diğer isteklilerce toplanıp çıkarılmasına aynı Ģartlarla izin verilebilir veya orman idaresince istihsal olunup satılabilir.” denmektedir. 6831 Sayılı Orman Konunun 40. Maddesi Devlet ormanlarında ağaçlama, bakım, imar, yol yapımı, kesme, toplama, taĢıma, imal gibi orman iĢleri; iĢyerinin ve iĢyerinde çalıĢacakların hangi mülki hudut ve orman teĢkilatı hudutları içerisinde kaldığına bakılmaksızın, öncelikle iĢyerinde veya civarındaki orman köylerini kalkındırma kooperatiflerine ve iĢyerindeki köylülere veya iĢyeri civarındaki orman iĢlerinde çalıĢan köylülere, iĢyerine olan mesafeleri ile iĢ güçleri dikkate alınarak gördürülür. Yapılacak iĢe yukarıda belirtilen kooperatiflerin ve köylülerin iĢ güçlerinin yeterli bulunmaması veya iĢe ehil olmamaları veya aĢırı fiyat istemeleri veya iĢin dağıtımı veya yapılması ile ilgili konularda çözülmesi mümkün olmayan ihtilaflar çıkarmaları gibi hallerde, bu iĢler; iĢyerine civar olmayan orman köylerini kalkındırma kooperatiflerine veya köylülere yaptırılabileceği gibi taahhüt yolu ile de yaptırılabilir.” denmektedir. 22456 Sayılı Orman Ürünlerinden Faydalanmak Ġsteyenlere Verilecek Ġzinlere Ait Yönetmelik’te, “Madde 16- Yıllık üretim programına alınmıĢ orman ürünlerinin dıĢındaki her türlü orman ürün ve artıkları, orman iĢletme Ģefliğince belirlenecek mıntıka ve sürelerde toplayıp çıkarmaları için öncelikle 6831 sayılı Orman Kanununun 40 ıncı maddesinde belirlenen orman köylerini kalkındırma kooperatiflerine veya iĢyeri civarındaki köylülere tarife bedeli ödemeleri Ģartıyla izin verilir.” denmektedir.

40

Tablo 2.14 Sıra No.

Kooperatif tarafından hesaplanan yarı mamul maliyeti Faaliyet Birim Tarife Bedeli Birim Muhammen Bedel 10,70 -

1. 1.1. 1.2. 1.3. 2. 2.1. 3. 3.1. 3.2. 3.3.

Orman Ġdaresine Odun Hammaddesi Ġçin Ödenecek Ücret Hammaddenin Ģüceyrat odunu olarak değerlendirilmesi Çalı-çırpı olarak ödeme/Alınan hacmın yaklaĢık 1/3 olarak ödeme Tarife bedeli olarak ödeme Odunların ormandan yol kenarına makine yanına çıkarılması Bir iĢçinin günde 3 ster odun çıkarması, 3 ster = 1 ton, iĢçi gündelik=40 TL Makine Maliyetleri Makine temin bedeli (satın alma, nakliyat, vergi, vb.) Makine saatlik iĢletme maliyeti (amortisman, yakıt, iĢçilik, tamir, yedek parça, vb.) Bir saatte üretilecek yonga miktarı Alt Toplam TL TL/Saat m3/Saat TL/Ton TL/Ton TL/Ton TL/Ton TL/Ton

6,00 -

40,00

40,00

50 000 20,00 1,5 66,00

50 000 20,00 1,5 70,70

4. 4.1. 4.2.

Yonga Fabrikasına Nakliyat Ortalama 100 km mesafeden nakliyat, 1 kamyon 1 seferde 5 ton, bir seferi 600 TL Diğer Giderler-Beklenmedik Giderler Fabrika Teslimi Toplam Maliyet Kar TL/Ton TL/Ton TL/Ton

5.

Üretici Örgüt Karı % 5 T O P LAM

TL/Ton

41

3 SONUÇLAR Orman endüstrisi ve enerji üretim sektörünün yönlendirmesiyle oduna olan talep artmaktadır. Enerji güvenliği nedeniyle yerli enerji kaynaklarının kullanımının özendirilmesi; fosil yakıtlardan kaynaklanan emisyonları azaltarak iklim değiĢikliğini hafifletme ile ilgili politikalar ve orman endüstrisinin rekabet gücünü sürdürülebilir bölgesel kalkınma bağlamında koruyabilmesi için ihtiyaçların dengelenmesi gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki odun değerli ve çok yönlü bir ham maddedir. Odunun yaĢam döngüsü düĢük enerji giriĢi gerektirir, sürdürülebilir olarak iĢletildiğinde karbonu etkisizdir, geri dönüĢümlü ve yenilenebilir bir kaynaktır. Ormanlarımızda üretimden arta kalan kesim artıkları, ormandan çıkarılmayan devrikler, ormancılık faaliyetlerini zorlaĢtıran bazı odunsu bitkiler göz önünde bulundurulduğunda yıllık yaklaĢık olarak 5 milyon ton’luk enerji sektöründe değerlendirilebilecek odunsu biyokütle olduğu tahmin edilmektedir. Ticari olarak elektrik üretilmesi düĢünüldüğünde orman biyokütlesi kapasitesinin büyük kapasiteli termik santraller için yetersiz olduğu görülmektedir. Bu itibarla orman biyokütlesinden enerji üretimi büyük kapasitelerde düĢünülmemeli, biyokütle yakıtı takviye eden destek yakıtı olarak kabul edilmelidir. Yerli linyit kömürlerimizle birlikte biyokütle yakıt karıĢımlarıyla ısı ve elektrik enerjisi elde etmeye yönelik temiz yakma teknolojileri geliĢtirilmelidir. Odunsu biyokütle, tarımsal artıklar ve tatlı sorgum gibi enerji bitkilerinin enerji üretiminde kullanılması desteklenmelidir. Orman Genel Müdürlüğü endüstriyel olarak değerlendirilemeyen orman artıklarını öncelikle kendi binalarında ve orman köylerinde kurulacak küçük kapasiteli enerji merkezlerinde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Özel sektör tarafından ağaç ve orman atıkları esaslı biyokütle tesisleri için Çevre ve Orman Bakanlığı ile koordinasyon içinde bir örnek projenin hayata geçirilmesi için gerekli çalıĢmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Biyoenerji sektörünün kurulması ve orman biyokütlesinin enerji üretim sektöründe kullanımının artırılması için öncelikle bir eylem planı hazırlanmalı bu plan dahilinde hareket edilmelidir. Yakma iĢlemine göre hem daha çevre dostu hem de enerji üretimi bakımından daha verimli olan GazlaĢtırma Teknolojisi ile ülkemiz ormanlarından çıkan ve taĢınması ekonomik olmayan ince materyal ve ağaç artıkları yerinde bertaraf edilerek kırsal kesimlerde 0,5MW ile 5MW arasında elektrik ve ısı enerjisi üretilmesi desteklenmelidir. Yüksek verimle ısınma sağlayan yeni teknoloji ürünü odun sobaları, Ģöminelerinin kullanımı yaygınlaĢtırılmalıdır. Havza bazında, güçlü, profesyonelce yönetilen köy kooperatiflerinin kurulması ve kurulmuĢ kooperatiflerin birleĢtirilmesi yönünde çalıĢmaların baĢlatılması gerekmektedir. YaĢanan bu sorunların çözümü için, en kısa süreç içerisinde; TEDGEM, ORKÖY, OGM müĢterek çalıĢmayı baĢlatmalıdır. Kalkınma planları yeniden ele alınmalı ve günümüz gerçeklerine, 42

yöre halkının ihtiyaç ve taleplerine göre yeniden düzenlenmelidir, ORKÖY’ ün finansal kaynakları güçlendirilerek muhafaza edilmeli ve öngörülen kaynaklar mutlaka ayrılmalıdır, Genel bütçeden ayrılması öngörülen payın gerçekleĢmesi için taraflarca ciddi çaba sarf edilmelidir. Amenajman planında, büyük bir kısmı ağaçlandırılacak alanlar tablosuna dahil edilen tüm bozuk baltalıklarda veya bu alanların büyük bir kısmında ağaçlandırmalardan hemen vazgeçilerek bu sahalarda baltalık imar çalıĢmalarına baĢlanmalıdır. Ağaçlandırma çalıĢmaları özellikle bozuk koru ormanlarında yoğunlaĢtırılmalıdır. Saha temizliğinden elde edilen ürünlerle ağaçlandırma çalıĢmaları finanse edilmelidir. Diğer hızlı geliĢen ibreli tür ağaçlandırma çalıĢmaları daha ziyade erozyon tehlikesi, sosyal sorunlar ve ekolojik uygunluğu dikkate alınarak maki alanlarına kaydırılmalıdır. Projelerde sadece odun verimliliği dikkate alınmamalı, ormanların hesaplanabilen ve hesaplanamayan büyük faydaları dikkate alınmalıdır. mera ıslah çalıĢmaları ve erozyon kontrolü çalıĢmalarına öncelik verilmesi yararlı olur. ġehirlerde organize sanayi bölgelerinin civarında, benzin istasyonlarının yakınındaki boĢ arazilerde küçük ölçekli enerji ormanları kura çalıĢmaları desteklenmelidir. Akdeniz Bölgesinde maki sahalarının idare müddetleri 4 yıl gibi kısa sürelerle yapılarak enerjide değerlendirilebilecek orman biyokütlesi kapasitesi artırılabilir. Orman yangınlarını önleme açısından orman temizliği ve bakım faaliyetleri büyük önem taĢımaktadır. Orman bakım çalıĢmalarından ortaya çıkan odunsu materyalin enerji üretiminde değerlendirilmesi, ormanların bakımını artıracak ve orman yangınlarını önleme faaliyetlerine yapılan masrafları dengeleyecektir.

43

EK 1 KATILIMCILAR
No 1 2 Ahmet Özdemir 3 Yrd.Doç.Dr. Ahmet Sıvacıoğlu 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Akif PektaĢ Alaaddin Seleci Aydın Cömert Aygün Köse Aykut AteĢ Bilal Demiroğlu Buğra AkkaĢ Burak Arslan Bülent KurĢun Can Koçyıldırım Ender Kartal Emre Baysal Enver Ġlhan Fatih Güzey Fatih Özkütük Göksu Fırıncı Ardane Gülay YaĢin Gürol Tabağ Hakan KarataĢ Hakkı Alaca Hakkı Karakök Yrd.Doç.Dr Handan Çubuk HarzemĢah Hafızoğlu Prof.Dr.Hasancan Okutan Hidayet Çevik Ġzzet Sarı Jan Kanbier Kadir Doğan Kazım Bayar Kingthong Pensuriya Mehmet Erol Adı Soyadı Ahmet Altınsoy Ahmet Gözlükaya İş Yeri ve Görevi Sözcü Gazetesi-Kastamonu Ġzmir Borsası Orman Ürünleri Amandus KAHL Türkiye Temsilcisi Kastamonu Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Ağlı Kaymakamı ALYAK A.ġ. Giresun OSKAR Makina-Ankara Kastamonu Orman Fakültesi Öğrenci Biyosfer Ltd.ġti. Konya Eczacı-Kastamonu Ekolojik Enerji-Ġstanbul Çevre ve Orman Bakanlığı Kastamonu Entegre Timsan-Ankara Meksis-Ankara BESAD MĠMSAN Yönetim Kurulu Üyesi Malatya Eczacı-Kastamonu OYKA Çaycuma Kağıt Fab. BP Petrolleri A.ġ GTZ-Ankara SH GeridönüĢüm, Düzce TÜBĠTAK MAM-Gebze SFC Ent. A.ġ Kastamonu Golf DanıĢmanlık, Ankara Yıldız Teknik Üniv. Makina Fakültesi Emekli Öğretim Üyesi ĠTÜ Kimya Metalurji Fakültesi Öğretim Üyesi Kastamonu Entegre Anadolu Ajansı BIOCANDEO-Hollanda SFC Entegre Orm. Ür.San EKOLOJĠK Enerji Biocandeo-Hollanda ALYAK A.ġ.Giresun e-posta adresi altinsoy-ahmet@hotmail.com ahmetgozlukaya@hotmail.com a-ozdemir@superonline.com asivacioglu@kastamonu.edu.tr akifpektas@hotmail.com alyakbioyakit@hotmail.com aydin@oscar.biz.tr koseaygun@gmail.com ates_aykut_997@hotmail.com eczbilal@hotmail.com bugra.akkas@ekolojikenerji.com.tr mbarslan@cevreorman.gov.tr bkursun@keas.com.tr can@timsan.com.tr sekreterya@meksis.com.tr emrebaysal@gmail.com enverilhan@mimsan.net eczfatihguzey@hotmail.com fatih.ozkutuk@oyka.com.tr Goksu.firinci@bp.com gulayyasin@gtz-ankara.com guroltabag@gmail.com hakan.karatas@mam.gov.tr hakkialaca@sfc.com.tr golfdefence@ttmail.com h.cubuk@hotmail.com harzemsahhafizoglu@gmail.com okutan@itu.edu.tr hcevik@keas.com.tr izzetsari37@mynet.com jankanbier@biocandeo.eu kadirdogan@sfc.com.tr kazimbayar@gmail.com kingthong.pensuriya@hotmail.com alyakbioyakit@hotmail.com

44

No 36 37 38 39 40 41 42 43 44

Adı Soyadı Meral Uçar Metin Ünal Prof.Dr. Mevlüt Beyribey Mustafa Bostancı Mustafa Burkucu Mustafa Güngör Mustafa Ünalan Mutlu Kırmızı Prof.Dr.Nedim Saraçoğlu Yrd.Doç.Dr. Osman Topaçoğlu

45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74

Dr.Oktay Mutlu Doç.Dr.Ömer Küçük Ömer Faruk Çakmanus Ömer Faruk Demiroğlu Ömer Faruk Yanık Ömer Gülamoğlu Ömer Yüksel Özcan Özdemir Rasim AĢlakçı Saffet DurmuĢ Saim Tekin Sebahattin Tiftik Sedat ĠĢeri Selahattin Baysal Sevgi Acar Steen Christensen Süleyman Sarcan ġaban Çemek Turan Kurt Turgut Çelikkol Uğur Bal UlaĢ Akhan Vecdi Yılmaz Volkan Oğuz Yalçın Özdağ Yasemin Çıldır Yasemin Turhan YaĢar Kuru Ziya Gökçek

İş Yeri ve Görevi Azdavay Kaymakamı Ünallar A.ġ Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dekanı Kastamonu Milli Eğ.Mdl. TOÇBĠRSEN Güngör Elektrik-Ankara Ünallar A.ġ Moda Mağazası Bartın Orman Fakültesi Dekan Yardımcısı Kastamonu Üniv.Orman Fakültesi ITM TURHOL, Antalya Kastamonu Üniv. Orman Fakültesi SFC Entegre Orm. Ür.San. ĠnĢaat Mühendisi Ticaret Borsası Meclis BĢk. Yapıkur Ltd.ġti SFC Entegre Orm. Ür.San. Kastamonu Ticaret Borsası Kastamonu Köy Koop. Kastamonu Milli Eğ.Mdlğ. Sh GeridönüĢüm Sistemleri Tekin Harfiyat Kastamonu Koop. Birliği Kastamonu Kastamonu Ticaret Borsası Yönetim Kurulu BaĢkanı BESYAD-Ankara Orman Fakültesi-Öğrenci WINDEX Danimarka OYKA Kağıt Fabrikası SFC Doğan Haber Ajansı FinnTyr DanıĢmanlık Kastamonu Esnaf ve Sanatkarlar Odalar Birliği Seydiler Kaymakamı Eczacı Elektrik ĠĢleri Etüt Ġdaresi MĠMSAN Mühendis Milli Eğitim Müdürlüğü Kız Meslek Lisesi Cihan haber Ajansı UMDE Mühendislik

e-posta adresi ucarmeral@gmail.com.tr metin.unal@una.com.tr mbeyribey@kastamonu.edu.tr mustafabostanci37@hotmail.com kastamonu@tocbirsen.org.tr info@gungorelektrik.com mustafa.unalan@una.com.tr mutlukirmizi@windowslive.com nedsar@hotmail.com otopacoglu@hotmail.com info@ itmturhol.com omerkucuk@kastamonu.edu.tr omercakmanaus@hotmail.com demirogluomerfaruk@hotmail.com kastamonutb@tobb.org.tr omergulamoglu@hotmail.com kastamonutb@tobb.org.tr sozcan37@yahoo.com rasim37@yahoo.com www.shgeridonusumsistemleri.com stiftik054@hotmail.com kastamonutb@tobb.org.tr asmbaysal@gmail.com sacar86@hotmail.com sc@windex.biz suleyman.sarcan@oyka.com.tr sabancemek@sfc.com.tr tkurt@dha.com.tr dilaman.akkartal@finntyr.com esob37@mynet.com ulasakhan@hotmail.com eczvecdiyilmaz@hotmail.com voguz@eie.gov.tr y.ozdag@mimsan.net turkishenglishtutar@hotmail.com yaseminserranihan@hotmail.com yasarkuru@hotmail.com ziya@umde.net

45

Orman Genel Müdürlüğü Merkez ve Bölge Müdürlüklerinden katılanlar:
No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Adı Soyadı Ġsmail Belen Erdem Kaplan Abdullah Büber Ahmet Sırrı BeĢel Sırrı Köstereli Akif Yılmaz Rahmi Demir Ahmet Ceylan Ġbrahim Aydın Ġbrahim Çiftçi Adnan Yılmaztürk Osman Bayır Mimar Sinan Özkaya Ali ġahin Erdal Kapdan Bayram Koçkaya Adem Genç Rüknettin Tekdemir Ġlhan Demirci Halim Bilgin Muharrem Uçukoğlu Rıza Güleç Birimi Orman Genel Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Kastamonu Orman Böl. Mdl. Bolu Orman Orman Böl. Mdl. Zonguldak Orman Böl. Mdl. Sinop Orman Böl. Mdl Giresun Orman Böl. Mdl Muğla Orman Böl. Mdl Ġzmir Orman Böl. Mdl Isparta Orman Böl. Mdl Denizli Orman Böl. Mdl Artvin Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl. Kastamonu Orman Böl. Mdl. Kastamonu Orman Böl. Mdl. Kastamonu Orman Böl. Mdl. Kastamonu Orman Böl. Mdl. Kastamonu Orman Böl. Mdl. Kastamonu Orman Böl. Mdl. Görevi Genel Müdür Yardımcısı ĠĢletme Pazarlama Dairesi BaĢkanı Eğitim Dairesi BaĢkanı Bölge Müdürü Bölge Müdürü Bölge Müdürü Bölge Müdürü Bölge Müdürü Bölge Müdürü Bölge Müdürü Bölge Müdür Yardımcısı Bölge Müdür Yardımcısı Bölge Müdür Yardımcısı Bölge Müdür Yardımcısı Bölge Müdür Yardımcısı Bölge Müdür Yardımcısı ĠĢletme Pazarlama ġube Müdürü Silvikültür ġube Müdürü Koruma ġube Müdürü Plan Proje ġube Müdürü OZM ġube Müdürü Kadastro Mülkiyet ġube Müdürü e-posta adresi ismailbelen@ogm.gov.tr erdemkaplan@ogm.gov.tr abdullahbuber@ogm.gov.tr

sirrikostereli@ogm.gov.tr akifyilmaz@ogm.gov.tr rahmidemir@ogm.gov.tr ahmetceylan@ogm.gov.tr ibrahimaydin@ogm.gov.tr ibrahimciftci@ogm.gov.tr adnanyilmazturk@ogm.gov.tr osmanbayir@ogm.gov.tr mimarsinanozkaya@ogm.gov.tr alisahin@ogm.gov.tr erdalkapdan@ogm.gov.tr bayramkockaya@ogm.gov.tr ademgenc@ogm.gov.tr ruknettintekdemir@ogm.gov.tr ilhandemirci@ogm.gov.tr halimbilgin@ogm.gov.tr mucukoglu@hotmail.com rizagulec@ogm.gov.tr

46

No 23 24 25 26

Adı Soyadı Ahmet Bolat Cengiz Dik SavaĢ Ünle Bahri Durmaz Suat Türeyen

27 28 29 30 31 32 33 34

Asuman Üner A.Recai Köksal Dr. IĢık TaĢkıran Orhan ġahin Ramazan Doğan Zafer Selbik Mustafa Gürkan Suzan Çetin

Birimi Kastamonu Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl Orman Genel Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Harita ve Fot. Müdürlüğü Orman Harita ve Foto. Müd. Kastamonu Orman Böl. Mdl Bolu Orman Bölge Müdürlüğü Ġzmir Orman Bölge Müdürlüğü Kastamonu Orman Böl. Mdl Kastamonu Orman Böl. Mdl

Görevi Kastamonu Orman ĠĢletme Müdürü Tosya Orman ĠĢletme Müdürü Küre ĠĢletme Müdürü Daday ĠĢletme Müdürü Eğitim Daire BĢk. Mühendis Kadastro Mül. Daire BĢk. Mühendis Orm.Har.Fot. Müdür Yardımcısı Orm.Har. Fot. Müd.Mühendis Kastamonu ĠĢl.Müd.yrd. Bölge ġefi Kozak Bölge ġefi Mühendis Bilgi ĠĢlem Mühendis

e-posta adresi ahmetbolat@ogm.gov.tr cengizdik@ogm.gov.tr savasunle@ogm.gov.tr bahridurmaz@ogm.gov.tr suattureyen@ogm.gov.tr asumanuner@ogm.gov.tr recaikoksal@ogm.gov.tr isiktaskiran@ogm.gov.tr orhansahin@ogm.gov.tr ramazandogan@ogm.gov.tr zaferselbik@ogm.gov.tr mustafagurkan@ogm.gov.tr suzancelik@ogm.gov.tr

Raporu Düzenleyen Dr.Işık TAŞKIRAN Orman Genel Müdürlüğü Orman Harita ve Fotogrametri Müdürlüğü Ġklim DeğiĢikliği ve Biyoenerji ÇalıĢma Grubu Gazi Tesisleri, 7No'lu Bina, 06560 BeĢtepe Ankara Tel: +90 312-2964000 (2990 )
e-posta: isiktaskiran@ogm.gov.tr http://iklim.ogm.gov.tr/

08.03.2010 Ankara

www.ogm.gov.tr
47

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->