T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ

(MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İ M RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİ Sİ

AKÜ VE OTOMOTİ ELEKTRİ TESİ V K SATI

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı itim ğ tarafı geliş ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlı n ı lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. ılı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1..................................................................................................... 3 1. AKÜ ..................................................................................................................................... 3 1.1. Akünün Tanı ............................................................................................................. 3 mı 1.2. Akünün Görevleri ......................................................................................................... 4 1.3. Akünün Çalı Prensibi.............................................................................................. 5 ş ma 1.4. Akü Çeş ................................................................................................................. 5 itleri 1.4.1. Kurş Akü............................................................................................................5 un 1.4.2. Kalsiyumlu Akü..................................................................................................... 6 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri................................................................................6 1.6. Akünün Yapı ..............................................................................................................6 sı 1.7. Akü Etiketi ....................................................................................................................7 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler ...........................................................................8 1.9. Taş Göre Akü Seçimi................................................................................................8 ı ta 1.10. Akü Kontrolleri ...........................................................................................................8 1.10.1. Gözle Kontrol ......................................................................................................8 1.10.2. Yüzeyden Kaçak Kontrolü ..................................................................................9 1.10.3. Yoğ unluk Kontrolü .............................................................................................. 9 1.10.4. Kapasite Kontrolü.............................................................................................. 10 1.10.5. Vası Üzerinde Yüklü Muayene....................................................................... 10 ta UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2................................................................................................... 17 2. AKÜ ELEKTROLİ Nİ HAZIRLANMASI VE YOĞ Tİ N UNLUK KONTROLÜ ............. 17 2.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması .............................................................17 2.2. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması .............................................................18 2.3. Hidrometre .................................................................................................................. 18 2.3.1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme...................................................................... 18 una 2.3.2. Bome Esası Göre Bölümleme:......................................................................... 19 na 2.4. Akülerin Ş ve Deş .............................................................................................. 19 arj arjı 2.4.1. Akünün Deş ....................................................................................................19 arjı 2.4.2. Akü Ş .............................................................................................................. 21 arjı 2.5. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı ................................................................................... 21 2.5.1. Aş Ş n Zararları ı arjı rı ............................................................................................ 21 2.5.2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı ........................................................................................ 21 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj .............................................................................................21 2.6.1. Yavaş arj ............................................................................................................21 Ş 2.6.2. Normal Ş arj.......................................................................................................... 22 2.6.3. Çabuk Ş ........................................................................................................... 22 arj 2.6.4. Araç Üzerinde Ş .............................................................................................. 22 arj 2.6.5. Akü Ş Süresinin Tespiti................................................................................... 22 arj 2.7. Akünün Self - Deş ................................................................................................. 23 arjı 2.7.1. Sülfatlaş .......................................................................................................... 23 ma 2.8. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: ........................................... 23

i

UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3................................................................................................... 27 3. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI ................27 3.1. Ş alterler....................................................................................................................... 27 3.1.1. Mekanik Ş alterler................................................................................................. 27 3.1.2. Manyetik Ş alterler ............................................................................................... 28 3.2. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve :............................................................................. 28 3.3. Ampul ve Çeş ...................................................................................................... 28 itleri 3.3.1. Ampul .................................................................................................................. 28 3.3.2. Çeş ................................................................................................................28 itleri 3.4. Sigortalar .....................................................................................................................31 3.4.1. Tanı .................................................................................................................. 31 mı 3.4.2. Telli Sigortalar ..................................................................................................... 31 3.4.3. Devre Kesiciler ....................................................................................................32 3.4.4. Sigorta kutusu ...................................................................................................... 32 3.5. Röleler .........................................................................................................................33 3.5.1. Akı Röleleri ...................................................................................................... 33 m 3.5.2. Emniyet Röleleri.................................................................................................. 33 3.6. Soketler ....................................................................................................................... 34 3.7. Kontak Anahtarı .......................................................................................................... 34 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................36 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 37 4. KONTAK ANAHTARI ..................................................................................................... 37 4.1. Görevi .........................................................................................................................37 4.2. Yapı .......................................................................................................................... 37 sı 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri ....................................................................................... 38 4.3.1. Ş Kontrolü ....................................................................................................... 38 asi 4.3.2. Devre Kontrolü ....................................................................................................38 4.3.3. Kı Devre Kontrolü............................................................................................ 38 sa UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 39 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................40 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5................................................................................................... 41 5. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR .......................................... 41 5.1. Kablo Malzemesi ........................................................................................................41 5.2. Kablo Renkleri ............................................................................................................41 5.3. Kablo Kesitleri:........................................................................................................... 42 5.4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler .................................................................. 42 nda lan 5.4.1. Tanı .................................................................................................................. 42 mı UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 44 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................45 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKÇA .........................................................................................................................49

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 525MT0021 Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı Tüm Dallar Akü ve Otomotiv Elektrik Tesisatı Bu modül ile Akünün görevlerini, çalı ş prensiplerini, ma çeş itlerini öğ renecek; Akünün yapını kapasitesini, taş sı , ı ta göre akü seçimini yapacak; Akü elektrolitini hazı rlayacak. Ş çeş arj itlerini ve kontrollerini öğ renecek, otomobil elektrik tesisatı devre elemanları öğ nı renecek bir eğ materyalidir. itim 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü Baş ş armıOlmak Akü otomotiv elektrik devre elemanların arı teş nı za his, onarı ayar ve bakı nı m mı yapmak. Genel amaç Öğ renci: Akü ve otomobil elektrik tesisat devre elemanların arı teş onarı ayar ve bakı nıaraç nı za his, m; mı teknik kataloğ uygun olarak yapabilecektir. una Amaçlar 1-Aküleri sökebilecek, üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabilecektir. MODÜLÜN AMACI 2- Aküyü üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş arj edebilecektir. 3- Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak kontrol edebilecek ve na değ tirebilecektir. iş 4- Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak tespit edebilecektir. na 5- Basit tesisat onarı nı kataloğ ve standartları mları araç una na uygun olarak yapabilecektir. Oto tamir atölyesi ve oto elektrik atölyesi bilgisayar laboratuarı , tepegöz, slâytlar, CD, VCD gösterimi Modül içinde ve sonunda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplandı rarak kendinizi değ erlendiriniz, sonuçları nı öğ retmeninizle paylaş arak eksikliklerinizi tamamlayabilmeniz için gereken bilgileri alı z. nı

SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv .

Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili öğ renci. kontrollerini bulacaksız. tesisatları kullanı kablo malzemelerini. Akülerin niçin bakı z olduğ nı msı unu. Kalsiyumlu ve jelli akülerin üstünlüklerini arj nı anlayacaksız. Bu modülde temel elektrik parçaları ndan akü çeş itlerini ve yeni akülerin özelliklerini. kablo nda lan renklerini çeş itlerini ve soketlerini öğ reneceksiniz. görevlerini. çeş iş itlerini. Petrol rezervlerinin azaldııiki binli yı n baş ğ lları ı teknoloji büyük bir hı nda zla geliş mektedir. ini nı 1 . sinyaller lmı çalı yorsa bu gibi arı n otomobilin minicik bir sigortası n atması ş mı zaları nı ndan kaynaklanabileceğ anlayacak ve kavrayacaksı z. karş ı layan eleman akü (batarya veya akümülatör )olarak adlandılı Akü gün geçtikçe rır. otomotiv teknolojisine paralel olarak kaliteli ve yüksek kapasiteli aküler geliş tirilmektedir. saklanmaları n ve kullanı ömürlerinin nı m nasıbu kadar artını renebileceksiniz. ş edilmelerini. Otomotiv teknolojisinde bir otomobilin ilk çalı ş ması otomobil üzerindeki ık ve ve ş ı özel alı cıdonanı nı çalı mları n ş masıiçin elektrik kaynağ ihtiyaç vardı Bu ihtiyacı ı na r. l ğ öğ ı Otomobil tesisatları kullanı devre elemanları meydana gelen geliş ve nda lan nda me değ imleri. otomatik camları açı yorsa. Teknolojik geliş melerde anahtar rolü elektrik ve elektronik parça ve sistemlerindedir. Otomobilinizin farları yanmı yorsa.

2 .

AKÜ 1. kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabileceksiniz ARAŞ TIRMA  Akü imalatıyapı bir iş lan letmeye giderek akünün yapı ğ ldı ımalzemelerin nelerden meydana geldiğ öğ ini renip ve rapor ederek sıfta arkadaş nı nı ları za sununuz.1: Akü ve kımları ekil sı 3 .ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1 AMAÇ Aküleri sökebilecek. ş Ş 1. 1. Akünün Tanı mı Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alı bağ cı landı ğ ı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dıdevreye veren bir üreteçtir.1. üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre.

1. mı * Motor çalırken elektrik sisteminde voltaj ve amperaj dengelemesi yapmak.2.) ı cı * Motorun ilk anda çalı ş abilmesi için marş motoruna elektrik akı vermek. ı rı n Ayrı taş çalırken motordan hareket alan ş sistemi alıları ca ı t ş ı arj cı besleyebilse de motor durduğ anda bazıgereksinimler için yine elektrik enerjisine ihtiyaç vardı Bu u r.) Bu durumda akü alternatörün oluş cı n turduğ u akı n bir kı nı mı smı üzerine alarak aş voltajıyükselmesini önler. ağ daki gibidir. lambalar gibi alılar. cı m (Radyo. Akünün Görevleri * Araç motoru çalı ş ğzamanlarda kullanı madıı lacak alılara akı göndermek.(Yani ş ı yüksek devirlerde alternatörün üreteceğ voltaj bazen fazla yükseleceğ i inden alılarızarar görmesine sebep olabilir. Kalorifer. Ş 1.2: Elektrik devresi ekil 4 . fonksiyonlar araçta akü ile sağ lanmaktadı Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aş ı r. sigara yakacağ.

Akü (batarya) içersindeki kimyasal reaksiyonu ş dı ı sağ lar. İ bataryalar da bunlar gibidir. kutup baş . sistemin iç m.1.1. seperatörler.3.3. İ lmı çerisindeki elemanlarıbirbirine temas tı n etmemesi için bölümlenmiş tir. Fakat voltajı rmak için içersindeki ş te artı elemanlar değ tirilir ve çoğ lı iş altır. elemanlar ve r: elektrolit denilen kimyasal karım.4. eleman kapağve elektrolitten oluş ları ı maktadı r.Elektrolit Sülfürik asit ve saf su karımı r.1.3: Volta pilinin oluş ekil umu 1. ş ı 1. Bataryalar ru m boş ğ zaman doldurulur.4. ş cı landıı devresindeki kimyasal reaksiyon dolayıyla doğ akı verilince alını çalı rdı sı ru m cı n ş ğ tı ı görülür. Akü Çeş itleri 1. 1. Kurş Akü un Kurş aküler yapı un olarak 3 kımdan oluş sı maktadı Batarya kutusu.4. Örneğ volta pilini ele alı ş in rsak ekilde görülen kaptaki sülfürik asit içerisine çinko ve bakılevhaları r konduğ unda bu iki maden arası 1 voltluk gerilim meydana gelir ve sistem nda bir volta pilidir. Elektrolit adı aldıı verilen asit veya baz karımı ş içerisine iki ayrı ı cins metal parçası sokalı Metallerin dıdevresine bir elektrikli alı bağ ğnda.2.1.4. Ş 1. 5 .Elemanlar Plakalar.4. Akünün Çalı Prensibi ş ma Akülerin çalı ş ş ma ekilleri doğ akı üreteçleri olan piller gibidir.Batarya Kutusu Sert plastikten presleme suretiyle yapı şr. 1.1.1.

1. 3– Pozitif Kutup: Genellikle yanlıkablo bağ sı önlemek için daha kalı yapı ş ş lantını n lmıya da bir marka ile iş aretlenmiş tir. Bir daha açı lmamak üzere tamamen kapatı ş lmıkapak 2. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri 1. sı lmı tı 7– Pozitif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve kurş peroksitle un ı mlı ur un dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Akünün Yapı sı 1– Toz kapaklarıPlastikten yapı şr ve üzerinde gaz çı ş sağ : lmı tı kını layacak havalandı ı rma delikleri vardı r.5. 4– Negatif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve aktif kurş un ı mlı ur unla dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir.2. Kalsiyumun avantajı normal ş voltajları gaz oluş arj nda umunu 75 oranı azaltmıolmasır. Bu nedenle bu bataryalar sürekli bakı gerektirir. 6– Seperatörler: Kı devreyi önlemek amacı her plakanı arası yerleş sa yla n na tirilmiş tir. Antimonun bu na m olumsuz etkisini gidermek için ı zgaralara antimon yerine kalsiyum eklenir. n 6 . 2– Eleman kapağ: Elektrolit doldurulması ve seviye kontrolünü sağ ı nı lar.4.6. + kutbu bir sonraki – kutba bağ lı layan BAĞ LANTI KÖPRÜLERİ kabı akü üzerinden gerçekleş ir. Dayanı polipropilen kutu klı 1. Kalsiyumlu Akü Günümüzdeki kurş un-asit bataryalarda kullanı kurş ı lan un zgaraları mekanik ve n kimyasal dayanaklığ arttı lını rmak için kurş içerisine eklenen antimonun yerini kalsiyum ı un almı r. 5– Çökeltme ı zgaraları Kimyasal reaksiyun sonucu ortaya çı : kacak olan artı akü klar kabı n altı nı ndaki çökeltme ı zgaraları toplanı nda r. 8– Bağ lantı Köprüleri: Plaka grubunda kullanır. Antimon bataryanı çalı ş tı n ş masısı nda gaz oluş rası umunu hı zlandır ve aş rı ı rısu kaybı neden olur. Bu nedenle nda ş dı normal çalı ömürlerinde su ilavesine gerek duymazlar ş ma 1. 9– Elektrolit: Her hücrede plakalarıüzerini kapayacak seviyeye kadar doldurulur. Plakalar asidin serbestçe dolaş na izin verecek ş ı mı ekilde ve asidin zarar veremeyeceğ i kimyasal yapı olan plastik malzemeden yapı şr. Yüksek yoğ unlukta plakalar 3.

10– Akü kutusu: Birbiriyle bağ lanmak üzere üç veya altıbölüme ayrı şplastik lmı dökümdür.) m E Boyut standartları LB1 (kı boy) simgesiyle karş ı sa ı labilir. D Marş rası çekilebilecek maksimum akı sı nda m (Örnek: 420 A akı 042 gösterilir. 11– Kapak: Sı geçme veya sı rmaz kaynak ile takı ş kı zdı lmıplastik döküm parçadı r. laş 7 . 12– Negatif kutup: Uçları serbest kalan kutuplar bağ kutupları lantı durumuna gelir. akü kutusu yüksekliğ kalite performans seviyesi ş i.7. Ş 1. Akü Etiketi Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması A Kod: 12 Volt B Kapasite C Kutuplarıbağ n lantıekli.4: Akünün yapı ekil sı 1-Akü toz kapağ ı 2-Akü eleman kapağ ı 3-Artı kutup baş ı 4-Eksi plaka 5-Izgara 6-Separatör 7-Artı plaka 8-Köprü 9-Ara bölme 10-Akü kutusu 11-Akü üst kapağ ı 12-Negatif kutup baş ı 1.

90 Ah 1. Gözle Kontrol  Akü yüzeyinde pislik bulunmamalı r.9. n dı  Eleman toz kapakları üzerindeki deliklerin açıolması dikkat edilmelidir. ları dı  Elektrolit seviyesi plakaları 1–1. Akü Kontrolleri 1.10. ek lantı kı dı  Kontrol gözünde üç farklı renk göstergesi vardı r.8.6: Kontrol gözü ekil 8 . Ş 1. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler a)Plakalardaki aktif madde miktarı b)Elektrolitteki asit miktarı c)Plakalarıyüzey alanları n Yukarı saydı mımaddelerdeki nitelik arttı batarya kapasitesi de artar. Taş Göre Akü Seçimi ı ta JAPON ARAÇLAR YERLİ ARAÇLAR AVRUPA ARAÇLAR HAFİ Tİ F CARİ ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip 55 Ah .100 Ah 72 Ah . k na  Gevş bağ lar sı lmalı r. daki ğ z ı kça 1.Ş 1.60 Ah 88 Ah . dı  Akü kutusunda çatlak bulunmamalı r.5: Akü etiketi ekil 1.1.5 cm üzerinde olmalı r. dı  Kutup baş nda oksitlenme olmamalı r.10.

140 1.10.230 1. Eğ voltmetrede değ okunuyorsa. okunan bölgede kaçak var er er demektir.200 1.260 1.Yeş il: Yük durumu iyi.3. Yüzeyden Kaçak Kontrolü Bir voltmetre ile bataryanı yüzeyinde kaçak olup olmadııkontrol edilebilir.Ş arjlı Sarı . yüzeyin sı su veya sodalı ile temizlenmesi cak su gerekir. n ğ Kullanı voltmetrenin bir ucu bataryanı negatif kutup baş bağ r.1 / 2 Ş arjlı Kı zı Ş z rmı .10.7: Renk göstergeleri ekil 1.arjsı 9 .170 1. Sı nı yoğ ı rı kıp rakınca nı vı n unluğ göre una ş amandı yüzer.140 1.170 1.200 1.280 1. Değ okunmuyorsa batarya sağ er lamdı r. Yoğ unluk Kontrolü Elektrolit yoğ unluğ ölçmeye yarayan alete Hidrometre denir. akü iyi durumda Siyah: Yük durumu kötü. 1. Elektrolit eri yoğ unluğ göre bataryanış durumu ş ş una n arj u ekildedir: 1. Tüpün ucunda lastik ş nga sılı bı lı tüpe elektrolit alır.2.230 1.110 tam ş arjlı 3/4 ş arjlı 1/2 ş arjlı 1/4 ş arjlı ş z arjsı tamamen boş Renklere göre de hidrometrede batarya ş durumu kabaca görülebilir: arj Mavi . aküyü ş edin arj Sarı : Elektrolit seviyesi düş ük aküye su ilave edin Ş 1. Sı ra vıseviyesinde elektrolit yoğ unluğ unun değ okunur.260 1. Diğ ucu ise lan n ı na lanı er batarya yüzeyinde gezdirilir. Akü yüzeyinde kaçak olduğ unda. Batarya iş unu lerinde kullanı hidrometreler bir cam tüp içerisinde bölümlenmiş amandı lan ş radan ibarettir.

(Cihazı artı na lanı n kablosu akünün artı kutbuna. ekilde bağ r. lı Akünün etiketi üzerindeki anma kapasite değ okunur. Cihazda okunan değ 12 voltluk akülerde 9.75 volt olana kadar deş edildiğ tespit edilen deş m arj inde arj süresi 16.10. Voltmetrede er nda dı okunan değ 9.2 °C) m arjlı dı caklı ı civarı olmalı r.10. Bunlardan biri 20 saatlik yükleme kapasitesidir. itli mları vardı r. Sembolü Ah’ dı Çok çeş kapasite tanı r. Deş süresi ile deş akı nı çarpı bize akünün kapasitesini verir. Bu kontrol için batarya yoğ lı unluğ 1. Cihazı yüklü durumda uzun süre tutmayı z. Aracı kontak anahtarı lanı n çevrilerek motor üç tur atacak ş ekilde marşyapır. 1. alı artı ya. Elektrolit sı ğ ise 60° ile 90° F (15.5.) Bu anda cihazı voltmetre n skalası ndaki değ okunur ve hemen yükleme topuzu sola çevrilerek kapalı er konuma getirilir.5 x 3 = 49. sadece marş yapacak konumda olması gerekir. Aksi halde elde edilecek sonuçlar tam doğ olmayabilir. eri lı Kapasite ölçüm cihazı n Voltmetre ve Ampermetre maş kabloları nı alı Akünün artı eksi ve kutupları bağ r.75 Volta düş kadar deş arj mı m ene arj edilir. 10 .4. Akü kutup baş na Voltmetre volt skalası12 volttan büyük olmak suretiyle ları ayarlanı Voltmetrenin maş kabloları uçlar artı eksi uçlar eksiye gelecek ş r. Bu kapasite arj arj mı n mı deneyi akü üretim tesislerinde yapı lmaktadı r.1. cihazı eksi kablosu akünün n eksi kutbuna gelecek ş ekilde bağ r). 20 saatlik standart deş süresine bölünerek arj deş akı bulunur. Voltaj değ erinin 10 volttan düş çı ük kmasıalılara yeterli akı n cı mı gitmemesine neden olur. Vası Üzerinde Yüklü Muayene ta Akü yükleme muayenesi marş motoru çalı rı ğ sı akü voltajı kontrol etmek ş ldı rada tı ı nı suretiyle de yapır. Kapasite kontrolünde akü kapasite ölçüm cihazı inin kullanır. Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan tam ş bir akünün gerçek kapasitesini belirlemek için arjlı yapı deneyde deş akı 60 Ah / 20 = 3 Amper olarak bulunur.5 Ah olarak hesaplanı r. nda dı ru Kontrol iş leminde aracı motoru çalı n ş mayacak. ğnı Dİ KKAT: Ölçüm iş lemini 15 saniyeden önce bitiriniz. Akünün toz kapaklarıaçır. Kapasite kontrolü Kapasite kontrolünün amacı akünün marş anı . Akünün gerçek kapasitesi 16.32. Birimi Amper-saat’tir.6 volttan düş çı erin ük kması elemanları hı kaynaması kapasitesinin ve n zla akü iyi olmadıı gösterir.(örneğ 60 Ah in kapasitedeki bir akü 60 x 3 = 180 Amper ile yüklenir.5 saattir. Bu kapasiteyi belirlemek için otomotiv akülerinde akü üzerinde bulunan anma kapasite.6 volt’un altı olmamalı r. Okunan değ er erin 10 Volt’ tan aş ı ağ da olmamasıgerekir. Kapasite Kontrolü Kapasite Akünün araç üzerindeki tüm alıları cı besleyecek miktardaki akı verebileceğ bir mı inin göstergesidir. Daha sonra Cihazı Yükleme Topuzu saat yönünde lanı n çevrilerek akü anma kapasitesi değ erinin üç katıakı mla yüklenir. Bu lı durumda voltmetre skalası ndaki değ okunur.225’ten fazla(takriben batarya u yarı veya tam ş ) olmalı r. Bulunan akı ile akü eleman gerilimi 1. Aksi taktirde akü arı nı zalanabilir. lan arj mı Bulunan akı ile eleman gerilimi 1.5 °C . ndaki gerekli akı verip mı veremeyeceğ ölçülmesidir.

nı Kutup baş zarar vermeyiniz. Kablo baş izolasyonunu kablo baş  ı ları cı vataları sökünüz ve takız.     Aküyü. nı  Akünün kutup baş nı bağ ları  ların lantı nı çektirme ile çı nı kartı z.10. Temizleme sı sı vınıkutup baş na ları sürmeyiniz.  11 .       Akü etiketini inceleyiniz.  Kutup ve kablo baş nı fı veya  ları tel rça kablo baş temizleme aparatı ile ı temizleyiniz. Madde 1. Kablo baş nı ları birbirine değ dirmeyiniz. nı Uygun anahtar kullanı z. Çektirmeyi kutup baş na sıca ları kı bağ nı layı z. nı nı   Aküyü Gözle Kontrol Ediniz. n nı nı Aracıel frenini çekiniz. Temizleme sı sı aracıkaportası vını n na temas ettirmeyiniz. akü çerçevesine bağ layan  cı vatadan uygun anahtar ile sökünüz. nı Akü kutusunda kık. Kullandıız takı ğnı mları temiz tutunuz. Cı vataya uygun anahtar kulanı z. Kutup baş nı zedelenmemesine ları n dikkat ediniz. Uygun anahtar kullanı z. ı na Akünün kutup baş nı rası göre ları sı na çı nı karız. Akünün ş asi kablosunun uygun anahtarla sökünüz. çatlak var mı rı yok mu kontrol ediniz. Akü etiketini kendinize doğ ru   Aracı güvenli bir ş ekilde park ediniz ve  çamurluk örtü bezlerini örtünüz.1’i okuyunuz ve uygulayı z. nı Sökme ve takma iş sı na dikkat lemi rası ediniz. Aküyü çerçeveye bağ layan cı vataları n yerini tespit ediniz. nı Anahtarları üzerinde unutmayı z. akü nı Akünün artı kutup kablosu olduğ undan emin olunuz.  cı vatası nı       Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı cı vatası uygun anahtarla sökünüz.  Akü yüzeyini temizleme sısı ile  vı temizleyiniz. Kablo baş nı ları tespit ediniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Aküyü Sökmek  Öneriler Aracıkontak anahtarı kapatız. n Çamurluk örtülerini takı haneden m alız.

dı İ ş leme baş lamadan önce. Akü amper değ erlerini katalogdan bularak karş tını ı rız. zı sı ğnı Akünün bağ lama çerçevesinin bağ lantı kontrolünü yapı z. Akü toz kapakları n hava alma nı deliklerinin açı olup olmadı nı k ğ ı kontrol ediniz. Akünün yüzeyinden kaçak kontrolünü  yapmak:    Negatif ş araçlarda voltmetrenin asili negatif ucunu akünün ş kutup baş asi ı na bağ nı layız. Akü çerçevesinin bağ lantıyerlerini tespit ediniz Bağ ları sağ olup olmadı nı lantı n lam ğ ı kontrol ediniz. Akü kablo bağ ları kontrol lantı nı ediniz Kutup baş oksitlenmiş sodalı ları se su veya sı su ile temizleyiniz. batarya kutup baş nı ları kontrol ediniz.2’yi okuyunuz ve uygulayı z.         Akü amper.   Batarya kutusunda çatlaklı ve elektrolit  k sıntı olup olmadıı kontrol ediniz. laş Madde 1. ı  Akü kablo bağ ları gevş lantı nda eklik ve oksitlenme olup olmadıı kontrol  ğnı ediniz. Akünün üst kı ndaki pislikleri smı temizleyiniz. Güvenlik kuralları uyunuz.    Akünün kutusunu inceleyiniz. Eksilmiş saf su ilave ediniz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. se Elektroliti üzerinize dökmeyiniz. Elektrolitin üzerinize dökülememesine dikkat ediniz. nı Takı mları temiz ve düzenli bulundurunuz. nı Düş değ ük erdeki voltajlarıgösteren bir voltmetre kullanı z. Kuru bez alıakünün üzerini siliniz. na Bataryada arı sebep olan ve arzu zaya edilmeyen durumları düzeltiniz.     12 .saat kapasite değ erini  bulunuz. çeviriniz. p Akü toz kapakları nı çı p karı temizleyiniz. Voltmetrenin seçici düğ mesini uygun konuma getiriniz. Etiket üzerindeki yazı n anlamı ları nı öğ reniniz. Voltmetrenin çalıp çalı ş ı ş ğnı madı ı kontrol ediniz. nı  Akü yüzeyinin kuru ve temiz olup  olmadı nı ğ kontrol ediniz. ı   Akü toz kapakları deformasyon ve nda hava çı ş deliklerinin açı olup  kı k olmadı nı ğ kontrol ediniz.  Akü elektrolit seviyesini kontrol ediniz.10. cak Eleman kapakları açarak elektroliti nı kontrol ediniz.

nı Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. Yoğ unluk değ erlerinin düzeltmelerini yapız. er Değ gösteriyorsa yüzeyden kaçak er vardı r. Artı kutup baş değ ı na dirmemeye dikkat ediniz. eri     13 . dı Okunan değ araç katalog değ er erinde olmalır. Madde 1.75 Volt gibi.  Voltmetre de okunan değ okuyunuz.  Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ unu  ölçünüz. nı   Akü toz kapakları çı nı nı kartız. nı Akü toz kapakları zedelemeden nı çı nı kartız. ı Hidrometrede okunan değ erleri katalog değ erleriyle karş tını ı rı z.3’yi okuyunuz ve uygulayı z. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. nı Bataryanıher elemanı ölçülen n nda değ erleri bulgu kontrol tablosuna yazız ve yorumlayı z.  Termometre ile sı k derecesini caklı ölçünüz.10. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. nı Elektroliti üzerinize dökmemeye çalını ş z. (Örneğ 12. nı nı      Akünün Voltmetre ile Kontrolünü Yapmak  Aracıkaputunu açarak çamurluklara n örtüleri örtünüz.  Akü kutupları voltmetre uçları na nı bağ nı layız. Voltmetreyi dikkatli bir ş ekilde devreye bağ nı layı z.         Voltmetrenin artı ucunu tespit ediniz. Voltmetrenin artı ucunu. nı Eleman kontrolünü çabuk yapmak istediğ inde. nı Bu iş her bataryanıelemanları lemi n na uygulamayı z. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetre kademesi 12 volt’un bir kademe üzerinde olmalı r. Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz. artı kutup baş değ ı na dirmeden batarya yüzeyinde gezdiriniz. laş Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz. nı Aracımotorunu durdurunuz. maş alı voltmetre kullanı z. Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz.    Hidrometreyi eleman içersine takı z ve  nı elektroliti hidrometreye çekiniz.) dı in   Voltmetrenin değ gösterip er göstermediğ kontrol ediniz. Voltmetre değ göstermemelidir. ini Akünün yoğ unluk kontrolünü yapı z. Bunun için sı ğ göre caklıa yoğ unluk düzeltme değ erlerini gösteren hidrometreleri kullanız.

nı Voltmetre maş kabloları uygun alı nı  Aracı n motorunu çalı rarak  ş tı voltmetrede voltaj değ erini okuyunuz.5’i okuyunuz ve uygulayı z. Akünün voltmetre ve ampermetre ile  ş nı arjı kontrol ediniz. Güvenlik kuralları na uymaya çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. Madde 1. a nı El frenini çekiniz. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetrenin seçici düğ mesini 12 volttan büyük konuma getirmeyi unutmayı z. nı Yükleme cihazı dikkatli kullanı z.      Voltaj değ erini yorumlayız.Akünün Kapasite Kontrolünü Yapmak   Yükleme cihazı nı(volt-amper) kablo  uçları akü kutup baş na bağ nı  nı ları layı z. nı ş tı nı Vitesi boş alı z.  Voltmetrenin seçici düğ mesini volttan büyük konuma getiriniz. 12      Akü kutup baş na voltmetre kablo  ları başkları bağ nı lı nı layı z.   Yükleme cihazı n kullanma nı katalogunu inceleyiniz. nı Voltmetreyi temiz ve düzenli kullanı z. nı Aküyü Vası Üzerinde Yüklü Muayene  ta yapmak   14 . nı Voltaj değ erini katalogdaki değ erlerle karş tıp yorumlayı z.10.  Yükleme cihazı kapasite nı konumuna getiriniz. Güvenlik kuralları uyunuz. ölçüm     Yükleme cihazı kontrol sonuçları  nda nı okuyunuz. dı Aracımotorunu durdurunuz. ı rı laş nı Madde 1. Kablo uçları karı rmayız. Katalogdaki değ erine bakız. Yükleme cihazı nda kontrol sonuçları nı katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. na çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. nı nı Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz. laş Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.10.4’ü okuyunuz ve uygulayı z. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. dı Akünün artıve eksi kutup baş nı ları belirleyiniz. nı Motorun çalı ş maması için gerekli önlemleri alı z. nı Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.  Aracı kaputunu açarak çamurluklara  n çamurluk örtüsü örtünüz.

voltaj değ erinin 10 volttan aş ı ağdaki bir değ erde olmaması gerektiğ gözlemleyiniz. Uygun anahtar seçiniz. nı Akünün önce ş kablosunu tespit asi ediniz. nı 15 . Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Ölçüm sonucunda. Kablo uçları birbirine nı değ dirmeyiniz. akü çerçevesine bağ layan cı vatası uygun anahtar ile takı z. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. nı nı       Akünün önce ş kablosunun cı asi vatayı uygun anahtarla takı z. ini Akü çerçevesinin bağ lantı yerlerini tespit ediniz. Aküyü yerine oturtunuz. Voltmetredeki ölçüm değ erini 12 voltun üzerindeki kademeye getiriniz. nı  Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı  cı vatası uygun anahtarlara takız.  Aküyü Takmak  Aküyü. nı nı   bir ş ekilde bağ nı layız. Artı olduğ ucu undan emin olunuz.

Aş ı ağdakilerden hangisi akü çeş itlerinden değ ildir? A) Kurş akü un B) Bronz akü C) Kalsiyumlu akü D) Jelli akü 3 . Aş ı ağdakilerden hangisi akünün parçaları ndandı r? A) Elektrolit B) Seperatör C) Akü kutusu D) Hepsi 4 . nı 16 .ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Akü içersindeki elektrolit plakalarıneresinden olmalı r? n dı A) Üzerinde B) Altı nda C) Ortası nda D) Hizası nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Marş motoruna ilk hareket için elektrik veren devre elemanı hangisidir? A) Akü B) Alternatör C) Regülatör D) Karbüratör 2 . ş tı nı 1 . Aküde hangi kontroller yapı lmaz? A) Gözle kontrol B)Yoğ unluk kontrolü C) Kapasite kontrolü D) Yükseklik kontrolü 5 .

tahta veya cam çubukla karı rı dı Eğ asit içerisine su dökülürse sı ş lmalı r. lı 40 x 61 / 100 = 24. Elektrolit hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı bulmak için hazı nı rlama ş ekline göre iki yöntem vardı r: 2.. 2. suyun içine yavaşyavaş rlanı dökülmeli. er tı çrama yaparak etrafa zarar verebilir.6 kg asit kullanır.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2 AMAÇ Aküleri üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş edebileceksiniz. AKÜ ELEKTROLİ Nİ Tİ N HAZIRLANMASI VE YOĞ UNLUK KONTROLÜ Akünün (bataryanı içinde sülfürik asit ve saf su olduğ biliyoruz. bunun % 39’u asit unu ve % 61’i sudur. Eğ bunlar n) unu er belli oranda karı rıp hazı ş lı tı rlanmı şdeğ ve bunu bizim yapmamı gerekiyorsa çok ilse z dikkatli olmak gerekir.280 kabul edecek olursak. lı 17 . öyle Gereken asit miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 39 / 100 (kg) Gereken su miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 61 / 100 (kg) Örnek: Saf sülfürik asit kullanarak 40 kg elektrolit hazı rlamak için gerekli su ve asit miktarı bulunuz? nı Çözüm: 40 x 39 / 100 = 15.1. arj ARAŞ TIRMA  Okulumuzun atölyesindeki aküleri teknik değ erlerine ve katalogdaki değ erlerine bakarak ş arja bağ lama tekniklerini öğ renerek öğ retmeninize rapor halinde sununuz.4 = kg saf su kullanır. Bunu formüle uygulayacak olursak ş yazabiliriz. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması Tam ş bir bataryanıyoğ arjlı n unluğ 1. Elektrolit hazı rken daima asit.

345 1 7 Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak 1.290 6 3 1. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1. lı 2. Hidrometrenin üzerindeki lastik sı lı un lı kıp bı ldında aküdeki elektrolit tüpün içine çekilir ve bölümlenmiş sı rakı ğ ı kımdan değ okunur. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme una Saf suyun yoğ unluğ 1 olarak kabul edersek.325 arası 0. 1.100–1.170 Ancak ateş leme sistemini besleyebilir.3. 11 hacim suya karı rı ş larak 15 hacim elektrolit elde tı edilir.225 10 10 1. Örnek: 4 Bin iki yüz altmıgibi. ş unu amandı bunun üst katları ra ndan 1.400 3 2 1.140 Tamamen ş z.140-1.3.280 11 4 1.280 Tam ş arjlı 1. ağ da itli yoğ unluk değ erlerinin karş ğ olan ş değ ıı lı arj erleri verilmiş tir. un ş na Hidrometre ş amandı nıbölümlenmesi 2 ş raları n ekilde yapır.200 1/4 ş arjlı 1. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması Akülerde kullanı lacak elektrolit.170-1. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.200 13 3 1.230-1.2.300 5 2 1.2. Aş ı tabloda hacim esası göre elektrolit rı ile ağ daki na hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı birim hacimler halinde verilmiş tir. 1.1. 1. arjsı Bu değ erleri okurken virgül kaldılarak okunur.300 4 10 1.290 9 20 1.260-1. Hidrometre Bir cam tüp içersinde taksimlendirilmişamandı ş radan meydana gelen hidrometre aküdeki yoğ unluğ ölçülmesinde kullanır.250 15 20 1. rı ş 18 . sülfürik asidin sulandılması elde edilir. YOĞ UNLUK AKÜ Ş ARJ DURUMU 1.280 11 20 1.260 3/4 ş arjlı 1.200 13 10 1.280 yoğ unlukta elektrolit hazı rlamak için. 2.225 11 3 1.005 farkı nda gösterebilecek ş ekilde bölümlenmiş Aş ı çeş tir. er Hidrometreden değ okunurken göz hizası bakır.835 yoğ unluğ unda 4 hacim asit.400 yoğ unluktaki sulandılmıasit rı ş kullanırsa.345 2 1 1.250 13 4 1. Elektrolit içersindeki yabancı er nda lı maddeler yoğ unluğ yanlıokunması sebep olabilir.835 olan saf asit veya 1.230 1/2 ş arjlı 1.400 olan u.100-1. yoğ unluğ 1.200-1.835 kg/litre yoğ unluktaki saf asit kullanırsa.

2. Akünün Deş arjı Ş arjlıbir aküde pozitif plakanı aktif maddesi kurş peroksittir.260 yoğ unluğ unun bome karş ğnı ı ı bulunuz? lı 1.260 baş ı ndaki ve sonundaki sayı silersek. nda arjlı Bome esası göre bölümlendirilmişbir değ elektrolit yoğ na eri unluğ çevirmek una istersek bome değ erinden 4 çı p elde edilen sayın önüne “1”. Saf su (0) bome ve saf asit (66) na lı bome olarak kabul edilmiş Türkiye ş tir.Hidrometrenin Kımları sı Ş 2. (Pb) Elektrolit ise su ve sülfürik asit (H2O + H2 SO4 ) karımı r. Bome Esası Göre Bölümleme: na Elektrolitin içersindeki asit miktarı göre yapır.4. artları 30-32 bome tam ş bir aküyü ifade eder. sonuna “0” ilave edilir.1.2. ş dı ı 19 .3. (PbO 2) Negatif n un plakanı aktif maddesi ise kurş n undur.1: Hidrometre ekil 2.4. Akülerin Ş ve Deş arj arjı 2. Örnek: 1. karı nı Elektrolit yoğ unluğ unun bome karş ğnıbulmak için ise ölçülen yoğ ıı lı unluk derecesinin baş ı ndaki ve sonundaki sayı atır ve kalan sayı 4 eklenirse bome derecesi lar lı ya bulunur. 26 +4 = 30 bome ları Örnek: 30 bomenin karş ğ olan yoğ ıı lı unluk değ erini bulunuz? 30 – 4 =26 1260 Ş ekil-10.

Akü bir alıya bağ ğ zaman akı vermeye baş Ş 11.b) Ş ARJLI AKÜNÜN DEŞ ARJ OLMASI . ekil ü Akü deş olurken elektrolit içersindeki sülfürik asit (H2SO4 ) hidrojen ve sülfat iyonları arj na ayrır. Pozitif plakadaki oksijen de hidrojen iyonları birleş ile erek suyu (H2O) meydana getirir.a’ da görüldüğ gibi cı landıı m lar.3: Ş ekil arjlı akünün deş olması bir arj 20 .Plaka Pb Pb O2 + Plaka Elektrolit 2H2 SO4 + H2O Ş 2. Sülfat iyonları ş ı pozitif ve negatif plaka ile birleş kurş sülfatı erek un (PbSO4) oluş turur. Deş olan bir bataryada elektrolit içersindeki sülfürik asit miktarı rken su miktarı arj azalı artar ve karımıyoğ ş n ı unluğ düş (Ş u er.2: A. ekil: 11. Akünün deş olması ekil arj DEŞ ARJ OLMUŞAKÜ .Plaka + Plaka Pb SO4 Pb SO4 Elektrolit Ş 2.

21 .2. cı lanarak akü tamamen boş lı Sonra akünün içindeki elektrolit boş lıve saf su konur. Akü ş n arj olurken plakalardaki kurş sülfat (PbSO 2).2.5.5-1 amper’ lik bir altır.4: Deş olmuş ekil arj akü 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj 2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. Sertleş nda ma en plakaları çözmek için yavaşş uygulanı Önce aküye bir alı bağ arj r. kurş (Pb) ve sülfat (SO4 ) köklerine ayrır. Kolay kolay çözülemez.1. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı 2. yüzeyler sülfatlaş sertleş arak ir.H2 O H2 O H2 O Ş 2. altır akı 60-100 saat arası ş edilir. Ş süresi bitiminde akü içindeki elektrolit mla nda arj arj boş larak uygun yoğ altı unlukta elektrolit ilave edilir. un un ş ı Elektrolitteki su da (H 2O) hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerine ayrır. Buna da sülfatlaş denir.4. 2. Deş olmuş ma arj bataryanı pozitif n plakaları ük sı kta donarak hasara uğ düş caklı rar.1. 2.6. Yavaş arj Ş Uzun süre kullanı lmadan bekletilen akülerin plakaları sülfatlaş olur. Bunun sonucunda plakalar hava ile ı arj rı k temas eder. Böylece akü plakaları nda kimyasal bir reaksiyon meydana geldiğ arası inden ş bir arjlı akü olmuş olur. Akü Ş arjı Akü eleman plakaları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark yoksa buna deş (bitmiş arj ) akü denir. Deş olmuşbir akünün ş olmasıise yukarı anlatı arj arj da lanları tersidir. Aynı zamanda oksijen de pozitif plakadaki kurş birleş kurş peroksit (PbO2 ) meydana unla erek un getirir.5. Aş Ş n Zararları ı arjı rı Pozitif kutup baş n kabarması ve akü kutusunun deforme olması neden olur. ı nı na na Araç üzerinde aş ş olan aküde çok sısu eksilir.5. Sülfat kökleri ş ı plakalardan ayrı larak hidrojenle birleş ve sülfat asit ş ir eklinde elektrolite geçer. 2. Akü 0.

5 Amper 18 saat 4 Amper 16 saat 4 Amper 18 saat 35 Ah 40 Ah 45 Ah 50 Ah 60 Ah 63 Ah 70 Ah 22 . 8 saat 3 Amper 7 saat 3.95 V Arası 2 Amper 14 saat 2.6. arj. gereken bir iş lemdir.5.5 Amper 10 saat 3 Amper. 13 saat 3.25 V Arası 2 Amper 10 saat 2.6.5 Amper 16 saat 4 Amper 14 saat 4 Amper 16 saat 11. 15 saat 3.  Akü toz kapakları lı açır. emiş arj Sısıçabuk ş uygulanan bataryalarıömrü azalı Çabuk ş k k arj n r.5 Amper. 9 saat 3. Ş voltaj değ 13. lı 2.8 volt ile arj eri 14. 13 saat 2. nda dı 2.50 V 11. eski ve aktif maddesi gevş aküler çabuk ş edilmemelidir.6. 11 saat 3. arj Bir aküyü normal ş bağ arja larken dikkat edilecek noktalar:  Akünün yüzeyi temizlenir. mı sa . 7 saat 4 Amper 8 saat 12.5 Amper. Çabuk Ş arj Bu iş lemin amacı arj olmuş deş aküyü kı zamanda marş basacak ş getirmektir. Çabuk ş iş arj leminde toz kapakları lmalı r.5 Amper 14 saat 4 Amper 12 saat 4 Amper 14 saat 11.95 V 12 10 V Arası 2 Amper 12 saat 2.80 V Arası 2 Amper 16 saat 2.) arj mı nda dı  Ş olurken zaman zaman elektrolit yoğ arj unluk kontrolü yapır.5 Amper. 17 saat 2. 16 saat 3 Amper.5 Amper 7 saat 2.5 Amper.5 Amper 12 saat 4 Amper 11 saat 4 Amper 12 saat 11.5 Amper. 14 saat 3 Amper. 18 saat 3 Amper.5 Amper.5 Amper. akünün bitmesinden dolayıçalı yorsa. akü alı p dı da normal ş ş mı nı ş arı arja bağ r.40 V Arası 2 Amper 8 saat 2.10 V 12.5 Amper 7 saat 4 Amper. sa a ekle Sülfatlaş şkı devreli. sabit voltajla yapı iş lan lemdir. 15 saat 2.25 V Gerilim 12.65 V Arası 2 Amper 18 saat 2. arj lı Araç üzerindeki ş iş arj lemi. Normal ş cihazları lanı arj sabit akı ş ettiklerinden birden çok akü. seri bağ mla arj lanarak aynı anda ş edilebilir.2.5 Amper. (Örnek: Anma arj mı nda kapasitesi 60 Ah olan aküde ş akı 3 – 6 amper arası olmalı r. Normal Ş arj Araç. ş akı 12 volt’luk arj mı aküler için 25–50 amper arası ndadı Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması r. açı dı 2.4.5 Amper. 11 saat 2.2.5 Amper 9 saat 4 Amper 9 saat 4 Amper 10 saat 11. Akü Ş Süresinin Tespiti arj 12.6.3. 12 saat 3 Amper.2 volt değ erleri arası olmalır. ş sa arj mı  Ş akı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arası seçilir.  Birden fazla akü seri bağ lanmı en küçük kapasiteli aküye göre ş akı seçilir.65 V 11. arjda.80 V 11. 17 saat 3. 9 saat 2.  Yoğ unluk muayenesi yapır ve elektrolit seviyesi tamamlanı lı r. Araç Üzerinde Ş arj Araç üzerindeki ş alternatör ve regülatörden meydana gelen ş sistemi ile yapır.5 Amper.

8 saat 4. 16 saat 5. 2. Sı k arj arj) caklı yükseldikçe bataryanı self deş hı da artar. 8 saat 6 Amper. Akünün Self .5 Amper.7.8. 23 .00 volt görülüyor ise akünün 2. Çünkü yüksek sı kta batarya elektrolit n arj zı caklı yoğ unluğ azalı u r 2. 18 saat 5. bir akı veriyormuşgibi n m kimyasal reaksiyon meydana gelir.5 Amper akı çekecek ş m ekilde en az 12 saat ş bağ arja lanması gerekir. Sülfatlaş ma Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir.5 Amper 10 saat 6 Amper 10 saat 4.5 Amper.5 Amper. 8 saat 5. Buna sülfatlaş denir. 10 saat 5.5 Amper.5 Amper. 12 saat 5.5 Amper.Deş arjı Kullanı lmadan uzun müddet bekletilen bataryanı içinde. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: Uzun müddet depolama mecburiyetinde kalı aküleri mümkün mertebe soğ nan uk yerlerde muhafaza etmeli ve en fazla 30 günde bir tam ş ederek meydana gelen arj sülfatlaş mayı nlaş kalı madan yok etmelidir.5 Amper 16 saat 6 Amper 16 saat 4. ma 2.5 Amper 18 saat 6 Amper 18 saat Örneğ 45 Ah kapasiteli bir akünün voltajı in ölçüldüğ ünde 12.1.80 Ah 95 Ah 105 Ah 4. Bu olaya self deş (kendi kendini deş denir. 14 saat 5.5 Amper 14 saat 6 Amper 14 saat 4.5 Amper.5 Amper 12 saat 6 Amper 12 saat 4.7. Büyük olan işyerlerinde fazla sayı aküleri bir arada depolamak mecburiyeti daki olduğ undan aküleri özel ş cihazı bağ arj na lanarak muhafaza edilmelidir.

7. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız.  Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş na bağ nı ları layı z. 24 . na ve göz     Aküyü çabuk ş cihazı ş arj ile arj etmek (Araç üzerinde):  Aracıçamurlukları örtünüz.  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. nda Güvenlik kuralları uyunuz.7. na nı Ş arj cihazı çalır duruma  nı ş ı getiriniz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Akü toz kapakları nı zedelemeden çı nı kartı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş Öneriler Aküyü redresörlü ş cihazı ş arj ile arj  Madde 2. n nı  Madde: 2. rası kontrol ediniz. Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş olduğ lamı unuz batarya toplam voltajları göre ayarlayız. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. na nı   Aküyü düz bir yere bı nı rakız.2’yi okuyunuz ve etmek: uygulayız. Ş cihazı n düğ arj nı mesini. arj nı Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş lamıolduğ unuz akü toplam voltajları na göre ayarlayı z. Ş arj cihazın nı amper ayar  düğ mesini (kapasite değ erinin 1/10 – 1/20si) ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız.    Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş nı layı z. nı Hidrometreyi dik konumda hizası tutunuz. Elektrolit seviyesini sı yla sökünüz.  Elektroliti elbisenize değ dirmeyiniz. ları bağ nı  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. nı  Akünün eleman toz kapakları  Eleman toz kapakları zedelemeden nı nı sökünüz.7. ları Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. na nı Ş cihazı konrol ediniz. nı Elektrolit çok tahrip edici özelliğ sahiptir e Güvenlik uyarı na dikkat edininiz. devreye bağ ş lamı olduğ unuz batarya toplam voltajları göre na ayarlayız nı Akü voltaj değ erlerini kataloga bakarak öğ reniniz. na nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz.  Kullanı lan redresörün özel talimatı na uyunuz.1 ve 2.3’ü okuyunuz ve uygulayız. nı  Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı  Akünün eleman toz kapakları  nı sökünüz ve elektrolit seviyesini  kontrol ediniz.

na Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. Ş arj cihazın nı amper ayar düğ mesini ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. 25 . laş   Ş arj cihazı n nı zaman ayar  düğ mesini ayarlayı z. na nı     Ş cihazı n fiş pirize takı z.  Ş arj cihazı çalır duruma nı ş ı getiriniz. Güvenlik kuralları uyunuz. arj nı Akü üzerindeki amper değ erini okuyunuz. arj nı ini nı Ş cihazı konrol ediniz. nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. Yoğ unluk değ erlerini tablo değ erleriyle karş tını ı rız.

Aş ı ağ dakilerden hangisi akü ş etme metotları arj ndandı r? A) Yavaşarj ş B) Normal Ş arj C) Çabuk ş arj D) Hepsi DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.250 C) 1.400 3. Akünün yoğ unluk kontrolü hangi ölçme cihazı yapır? ile lı A) Termometre B) Ohmetre C) Hidrometre D) Ampermetre 2.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. ş tı nı 1. nı 26 .280 B) 1. Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak akülerin yoğ unluk değ ne kadar olmalı r? eri dı A) 1. Akü elemanları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark varsa akü hangi durumdadı r? A) Deş olmuş arj akü B) Ş akü arjlı C) Yarı ş m arjlı D) Az ş arjlı 4. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.290 D) 1.

İ kademeli çalı posizyonuna sahip ş ki ı ş ma alı devrelerinde kullanır. ldı devrenin özeliğ göre üç guruba ine ayrır: lı 3. iş ARAŞ TIRMA  Sanayideki bir servise gidilerek otomobillerde kullanı devre elemanları n lan nı çalı ş ması tesisatları ve hakkı bilgi toplayarak rapor halinde öğ nda retmeninize sununuz. Örneğ Sinyal lambaları cı lı in. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI 3.1.2.1. r. 3. az akı çeken devrelerde kullanır. çekme ve çevirme suretiyle çalı tipleri vardı Kullanı kları ş an r. cı na lanı Ş alterleri iki grupta inceleyebiliriz: 3. lı 3.1.1.1.1.1. Çift Kontaklı alterler Ş Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalır. . sistemlerinde kullanır. fren lambalarımarş in. Mekanik Ş alterler Daha çok. Kumanda ş m lı ekline göre basma. Ş alterler Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya i yarayan anahtarlardı Üreteç ile alı arası seri olarak bağ r.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3 AMAÇ Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve standartları uygun olarak una na kontrol edebilecek ve değ tirebileceksiniz. 27 . Tek Kontaklı alterler Ş Yapı olarak bir gövde üzerine yerleş tirilmiş kontak ve bir köprüden meydana gelir. iki Köprü iki kontağ ıbirleş tirmeye ve açmaya yarar. Örneğ korna.1.

yapı ş lan m ekillerine göre. izole tabakalarıçeş renklerde ve renk bantları itli nda kablolar kullanı lmaktadı Bu sayede arı bir sistemin tamiratıkablo renklerini takip r.2. Ampuller. zalı .1. 3. normal ampuller ve sofit ampuller diye ikiye ayrır.3. smı 3.1. Ş ekillerine Göre Araçlarda kullanı ampuller. lamba soketine geçen kı na. lı n lı 28 . Kontak anahtarı ş ma lı . ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. duy. Yaygıolarak normal ampuller kullanır. Bu gibi arı n na zalara meydan vermemek için manyetik ş alterler kullanır. kontakları yanması sebep olabilir. yla lanı Ş 3.1. Çeş itleri Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre ş lan m lı na öyle sıflandılı nı rır: 3.3.2. 3.3. Mekanik ş lı alterlerde açma ve kapatma daha yavaşolduğ undan. Ampul Direnç teli üzerinden elektrik akı mıgeçirildiğ inde ınarak ık vermeye baş sı ş ı lar. selektör ş alterleri grup içerisine dâhil edilebilir.1.2.3.2. lı 3. denir. Manyetik Ş alterler Genellikle marşş sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akı çeken . flaman denilen direnç telinin 2300 oC’ ta ınması aydı sı yla nlatma sağ Ampulün lar. arj m devrelerde kullanır.3. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve : Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. lamba ş alterleri.3. Ampul ve Çeş itleri 3. ederek kolayca yapı labilmektedir. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır.1. Çok Kontaklı alterler Ş Birden çok çalı kademesi bulunan özel devrelerde kullanır. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik.1: Kablo kesiti ekil Oto elektrik tesisatları nda.

3 . Birinci bağ lı lama ş eklinde flamanı n bir ucu alttan yalılmıolarak çı lı Diğ ucu ise içten duya bağ r. Flaman Sayı na Göre ları Flaman sayı na göre ampuller tek Flamanlı çift Flamanlı ları ve olmak üzere iki çeş ittir.3.8. nda lan güçleri bakı ndan 4 grupta inceleyebiliriz: mı 1 ). Böyle ampullere tı ş kartır. sinyal ve fren lambaları k nda 4 ). tepe.5 watlı ampuller: Gösterge lambaları k nda 2 ).2.3.3. Ampul yuvası yerleş nı lı na tirilirken öncelikle tı rnakları yuvası oturtulması n na sağ r ve daha sonra ampul ileri doğ itilerek sağ doğ çevrilir.5 watlı ampuller: Plaka.100 watlıampuller: Projektörlerde.16 ve 24-32 voltluk ampuller kullanır. Güçlerine Göre Ampullerin elektrik güç birimi wattı Oto elektrik tesisatı kullanı ampulleri r.3. nda lı 3. kar.21 .4.3. Çalı Gerilimlerine Göre ş ma Günümüz araçları genellikle 6. park ve iç lambaları k nda 3 ).55 . Çift Flamanlı ampuller yerleş tirme problemi olan yerlerde iki flaman aynı ampul içersine monte edilerek yerden tasarruf etmek amacı kullanır (Park + Fren. Flaman Bağ ları Göre lantı na Ampullerde flaman bağ sı ş lantı iki ekilde yapır. uzun ve kı farlarda kullanır.3.2.2.2. 12.0.32 watlıampuller: Geri vites. er lanı normal ampul denir. lanı ru a ru 29 . kı far + uzun far yla lı sa gibi).5 – 1. k sa lı 3. tı ş 3. Diğ bağ er lantıeklinde flaman’ı ise her iki ucu alttan yalılmıolarak ş n tı ş çı bunlara yalılmıampul denir.5.2. Ampuller yuvaları bağ ş ekillerine göre düz tı ve çapraz tı olarak da iki na lanış rnak rnak sıfa ayrır.

üzerinden akı geçmesi sonucunda ınarak ık m sı ş ı verir.6. Ampulün içinde bulunan tungsten flaman.2.2: Halojen ampul ekil Ş 3. iodin. Halojen Ampul Ampulün içinde halojen.3. bromine ve diğ gaz karımlarıdoldurulmuş er ş ı tur. Ş 3.3.3: Çeş oto elektrik ampulleri ekil itli 30 .

ma ı dı Ş 3. elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı r.2.1.4. Sigortalarda kullanı lmı tı lan tel kolay eriyen madenlerden yapır. lı Ş 3.4. ait oldukları devrelerin akı giriş seri olarak bağ r. Sigortalar 3.3.5: Telli Sigorta ekil 31 .4: Sigortalar ekil Sigortalar aracı elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kı devre sonunda n sa sistemi olası yangı tehlikesine karşkorumak için kullanı elemanlardı Sigorta attıı n ı lan r.4. Telli Sigortalar Az akı çeken(5-25amper)devrelerde kullanır. Tanı mı Sigorta. lı Sigortalar. Araçlarda yapı m ine lanı bakı mdan iki tipi vardı r: 3. Yapı çok basit olup bir porselen m lı ları çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapı şr. ğnda yerine aynı amperde yeni sigorta takır.

4.4.7: Manyetik tip devre kesici ekil 3. Devre Kesiciler Grup halinde çalı alı ş an cıdevrelerinde kullanır. Bunlar bir röle ş lı eklindedir.6: Termik tip devre kesici ekil Ş 3. Yapı na göre ikiye ayrır: m lı ları lı (Ş 3.7) ekil ekil Ş 3. Ş 3.3. Sigorta kutusu 32 .6.3. Üzerinden 10 – 40 amper akı geçen devrelerde kullanır.4.

elektromanyetik bir bobinin yarattıımanyetik ü ğ etkiyle çalı kontak tertibatı ibarettir.5. .9: Röleler ekil 33 . Akı Röleleri m Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanır.5.5.2. nı konumda olması r. Emniyet Röleleri Yüksek güçlü bazı cı n.8: Sigorta kutusu ekil 3. dı Ş 3. ş alterlerdir. görevi bittikten sonra otomatik olarak çalı alıları ş nı ması sona erdirmek için kullanır. Röleler 15 -40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı tek kontaklıözel manyetik nda m lan. lı 3.Örnek: Birkaç ekipmana sigortaları dağ mı n ı : lı Ş 3. Emniyet rölelerinin akı rölelerinden farklı lı m tarafıkontakların ters . Ş ekilde görüldüğ gibi röle. ş an ndan Görevlerine göre iki guruba ayrır lı 3.1.

3. konusuna 5. değ Ş 3. sis farları yerlerde kullanı .10: Soket ekil 3. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istenmediğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarı i mı n r.6. Kontak Anahtarı Kontak anahtarı n görevi. Soketler Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. detaylı olarak Öğ renme Faaliyeti 4’ te anlatı lacaktı r.Öğ renme Faaliyetinde daha detaylı inilecektir. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu.7.11: Kontak Anahtarı ekil 34 . vb lmaktadı Soketler r. Ş 3.

iş  Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nıtespit  ediniz. 35 . iş    Sigortaları iş değ tiriniz. Oto elektrik devre elemanları nıtespit  ediniz ve değ tiriniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş  Öneriler Oto elektrik devre elemanları n araç nı üzerindeki yerlerini öğ reniniz. Soketleri ve özelliklerini tespit ediniz  ve değ tiriniz. iş Sigortaları özelliklerini tespit ediniz. Atmısigortayı ş tespit ediniz.  ve   Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nı katalogdan bakarak belirleyiniz. Arı olanları zalı tespit ediniz. Soketleri yerlerinden uygun ş ekilde sökünüz. yenisiyle değ tiriniz. Sigorta kutusunu araç katalogundan bakarak inceleyiniz.

5-1. Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre kaç gruba ayrırlar? lan m lı na lı A) 2 B) 3 C) 5 D) 4 5. nı 36 . Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya yarayan i devre elemanı hangisidir? A) Ş alterler B) Soketler C) Ampul D)Kablo 3.5 Wattlı k C) 15-32 Wattlı k D) 3 Wattlı k 7. Yapı na göre ş ları alterler kaç gruba ayrırlar? lı A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. Gösterge lambaları kaç wattlıampul kullanır? nda k lı A) 3-5 Wattlı k B) 0. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. laş ş nı konuları tekrar ediniz. 15-40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı devre elemanı nda m lan hangisidir? A) Sigorta B) Ampul C) Soket D) Röle DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. ş tı nı 1. Aş ı ağdakilerden elemanları ndandı r? A) Ş alterler hangisi otomobil elektrik tesisatları nda kullanı lan D) Hepsi devre B) Soketler C) Ampuller 2. Oto elektrik tesisatı kullanı ampuller güçleri bakı ndan kaç grupta incelenir? nda lan mı A) 4 B) 3 C) 2 D) 5 6.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı ma ı hangisidir? A) Soket B) Ampul C) Sigorta D) Röle 8.

2.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –4 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4 AMAÇ Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve standartları uygun olarak nı una na tespit edebileceksiniz. 4. ARAŞ TIRMA  Otomobillerde kullanı kontak anahtarların çalı ş lan nı ş ekli ve bağ ları ma lantı hakkı internet ortamı nda.1: Kontak anahtarı n yapı ekil nı sı Günümüz araçları kontak anahtarı nda genelde üç farklı konumda bulunur: 37 . birer elektrik ş alteri gibidir. KONTAK ANAHTARI 4. 4. Yapı sı Ş 4. Görevi Kontak anahtarların görevi. ndan veya servislerden bilgi toplayarak rapor halinde öğ retmeninize sununuz. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istendiğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarları i mı n r.1.

2. 2. 38 . karı 4. ohmetrenin ucu. Stop Durumu Direksiyon kilitli anahtar çı labilecek konumdadı karı r. sa laş ğkontrol edilir. er 4. Açı Durumu k Bir kademe ileri çevrildiğ inde.3.1. Ölçü aletinin hiçbir değ göstermemesi gerekir. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er marş kına (ST UCU ) değ çış ı dirilir. Kı Devre Kontrolü sa Kontak anahtarı kabloları kı devreler genellikle tablo değ nda sa erlerine bakı larak tespit edilir.3.1. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı leme çış (IGN UCU ) ine er ateş kına ı değ dirildiğ inde ohmetrenin değ göstermesi gerekir. Çı değ kan erler karş tılı Kı devre olup olmadıı ı rır. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er özel alıları (ACC UCU ) değ cı na dirilir. 3. Burada park nı lambaları devrededir.3. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk er er var demektir 2. diğ ucu ş er asiden yalılmı m girişucuna değ tı şakı dirilir. Kontak anahtarıateş leme konumuna getirilir. Ş Kontrolü asi Ohmetrenin bir ucu ş asiye. er 4. direksiyon kilidi açı elektrik sistemi devrededir. direksiyon kilitli ve anahtar çı labilir. Bazı araçlarda stop konumundan sonra geriye çevrilerek park konumuna alır.Marş Durumu Bir kademe daha çevrildiğ marş inde durumuna gelir. Devre Kontrolü Devre kontrolü 3 ş ekilde yapır: lı 1. 3.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri 4.3. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. Değ er göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. k. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu.

nı ş tı nı Kablonun rengini tespit edebilirsiniz. Öneriler:       Ampermetre ile akı girişkablosu m olduğ kontrol edebilirsiniz. Acc ucunu tespit ediniz. Ign ucunu tespit ediniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş :     Bat ucunu tespit ediniz. Güvenlik kuralları uyunuz. unu Kablo uçları karı rmayız. 39 . ğnı Kabloları renklerine göre ayı rt ediniz. na Marş selenoidine bağ lı olup olmadıı kontrol ediniz. St ucunu tespit ediniz.

Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Akı giriş giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? m ine ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 4. Günümüz araçları kontak anahtarı farklı nda kaç konumda bulunur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 D) 5 DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Kontak anahtarı kaç kablo ucu bulunmaktadı nda r? A) 2 B) 3 C) 4 5. ş tı nı 1. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Marş selenoidine giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 3.Elektrik devresine istendiğ zaman elektrik akı nı i mı gönderen ve istendiğ zaman devreden i elektrik akı nıgeçmesine engel olan devre elemanı mın hangisidir? A) Ampul B) Kontak anahtarı C) Röle D) Sigorta 2.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. nı 40 .

Yeş Mor. Kristal. ağ daki er er lmı tı Bej. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. . Turuncu. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. Siyah. Kablo Renkleri Temel elektrik durumlarıunlardı ş r: Kı zı rmı Sarı Mavi Siyah Kontak öncesi + volt Kontak sonrası volt + Park lambası veya gösterge devresi Ş bağ sı ase lantı Aş ı renkler. arı tespiti nası za l yapır. ARAŞ TIRMA  Otomobil üzerinde ne gibi tesisat arı zaları meydana gelir. Kı zıSomon rengi. Üreticiye göre aynı kablolar için farklı renkler kullanı labilir.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –5 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5 AMAÇ Basit tesisat onarı nı araç kataloğ mları una ve standartları uygun olarak na yapabileceksiniz. Gri. BA BE BJ CY GR Beyaz Mavi Bej Kristal veya Beyaz Gri JA MA NO OR Sarı Kahverengi Siyah Turuncu RG SA VE VI Kı zı rmı Somon rengi Yeş il Mor 41 .1. rmı. yla lanı 5. diğ kablolar ve diğ soketler için kullanı şr: Beyaz. Sarı Kahverengi. lı tı nı larıza 5. Mavi.2. il. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR 5. araşrarak sı ftaki arkadaş nı sununuz. Kablo Malzemesi Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r.

Kablo Kesitleri: Oto. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler nda lan 5. sis farları yerlerde kullanı . selenoidler.5 2. geri vites vb.1: Soketlerin kullanı ğyerler ekil ldıı 42 .b.75 1 1.4.1.5. lmaktadı r Kapı n Kilitlenmesi ları Arka Sis Farı Bağ lantı Soket Ucu 1 2 3 4 5 Tanı mı Kapı n kapanması ları + Aydı nlatma + Kontak öncesi Ş ase Kapı n açı ları lması Soket Ucu 1 2 3 4 5 Bağ lantı Tanı mı İ kaz + Arka sis farı + Arka sis farı + Aydı nlatma Ş ase Ş 5.5 4 6 10 35–150 2 Emniyetle taş ı yabileceğ i akı ş m iddeti (Amper) 4 6 10 15 20 25 35 125–325 Kullanı ğ Yer ldıı Gösterge devrelerinde Düş güçlü aydı ük nlatma sistemlerinde (sinyal. ağya kartı ş tı Kablo kesidi (mm ) izolesi 0. Tesisatlarda kullanı kablo kesitleri ve akı ş dı lan m iddeti aş ı çı lmı r.3. üzerinden geçecek akı ş lan m iddetine göre değ ir.) Yüksek güçlü aydı nlatma sistemlerinde (Kı farlar. park tablosu) sa Farlar ve motorlar Yüksek güçlü motorlar. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu.4. Tanı mı Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. v. Normal kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Yüksek kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Marşkabloları 5.elektrikte kullanı kablo kesiti. iş Kablo gerilim düş mesi meydana gelmeden ve ı oluş sı madan alı akı nı ı cı mı taş yacak nitelikte olmalır.

2: Sinyal – korna soketleri ekil 43 .Aydı nlatma soketi Soket Ucu 1 2 3 4 Tanı mı Farlar Kodlar Kontak öncesi + Akı m Park lambaları Soket Ucu 1 2 3 4 5 6 Tanı mı Korna Arka sis lambası kı çı ş ı Kontak öncesi + Akı m Sağ sinyal Dörtlü flaş ör Sol sinyal Ş 5.

  Uyarı tesisatı kontrol ediniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ Basamakları ş lem   Ş emalardan devre takibi yapı z. iş  Uyarı tesisatın bağ nı lantı yerlerini. una Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. nı  Aydı nlatma ve uyarısistemlerinin  devre ampullerini. iş  Kablo demet yerlerini tespit ediniz. lantı nı 44 . Ş alterlerin bağ ları kontrol ediniz. nı Öneriler  Ş emalarıokumayıöğ renerek devreleri inceleyiniz. tespit ediniz. nı  Oto elektrik devresinde direkt akı  m hatları tespit ediniz. Bozuk olan soketleri değ tiriniz. Sigorta kutusunu araç bakarak inceleyiniz. ş alterlerini tamir  ediniz ve değ tiriniz. nı Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z.  Soket bağ ları tek tek kontrol lantı nı ediniz. soket bağ ları lantı nıtespit  ediniz.   Kabloları karı n ş mamasıiçin renklerine göre ayını rı z. iş Ampulleri yerinden sökerek temizleyiniz. katalogundan katalogundan Sigorta soket bağ lantı yerlerini tespit  et. Soket yerlerini araç öğ reniniz. Sigorta değ tiriniz. nı   Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini. Araç kataloğ bakarak inceleyiniz.

Gösterge devrelerinde kaç amperlik kablo kullanı dı lmalır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 5. nı B) Kapı kilitlerinde C) Kontak anahtarı nda D) Hepsi 45 . ş tı nı 1. Kontak öncesinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 4. Park lambası veya gösterge devresinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 3. Aş ı ağ dakilerden hangisinde soket kullanır? lı A)Sis farları nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.Oto elektrik tesisatı kullanı kablolarda hangi malzemeler nda lan A) Plastik B) Bakı r C) İ pek D) Hepsi 2. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Kablolarıbirbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara ne denir? n lması lan A) Ampul B) Sigorta C) Soket D) Hepsi 6.

             Değ erlendirme Ölçütleri Evet Akünün ş kablosunun cı asi vatası nıuygun anahtarla söktünüz mü? Akü etiketini incelediniz mi? Akü elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Voltmetre ş kablo ucunu akü kutup baş bağ nı asi ı na ladız mı ? Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ ölçtünüz mü? unu Marş motoru çalı ğ anda voltmetre değ şı tı erini ölçtünüz mü? Akünün voltmetre ve ampermetre ile ş nıkontrol arjı ettiniz mi? Akünün eleman toz kapakları nısökmek Elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Ş arj cihazı n kabloları akü kutup baş na nı nı ları bağ nımı ladız ? Ş cihazı çalır duruma getirdiniz mi? arj nı ş ı Ş cihazı n voltaj ayar düğ arj nı mesini ş edilecek arj akünün voltajı göre ayarladız mı na nı ? Oto elektrik devre elemanları tespit edip değ tirdiniz nı iş mi? Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini. laş ş nı konuları tekrar ediniz. bir sonraki modüle geçebilirsiniz. nı 46 . nı Modülü tamamladı z.MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME Modül faaliyetleri ve araşrma çalı tı ş maları sonunda kazandını bilgi ve becerileri ğ z ı aş ı değ ağ daki erlendirme ölçütlerini kendinize uygulayarak durumunuzu değ erlendiriniz. soket bağ ları tespit ettiniz mi? lantı nı Hayı r DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 A B D D A ÖĞRENME FAALİ YETİ 2 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 C A B D ÖĞRENME FAALİ YETİ 3 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 7 8 D A B C A B C D 47 .

ÖĞRENME FAALİ YETİ 4 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 B A D C B ÖĞRENME FAALİ YETİ 5 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 D B A C C D 48 .

Oto Market www. 1995. STAUDT Wilfried. Otomobil Aydı nlatma – Halojen far ve ampuller www. Oto Elektrik Teknolojisi. Oto Elektrik İ ve İ ş ş Yaprakları nı– 2. ı t i.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            DEMİ Necdet.auto.com 49 . denizce. REL Fİ Ş LDİİMuhtar.101. Cilt: 2. 1988. Hulusi TÜRKMEN. Motorlu Taş Tekniğ Ankara. Mutlu Akü www. YURTKULU İ lhan. Ş nları .Bosch Otomotiv SatıSonrası ş . Ankara. İ smail Yİİ Motorculuk Bölümü Ğ T. Yüce yayı A.com www. www. 1971. İ lem Sı f stanbul. Oto Elektrik Teknolojisi. İ Akü nci www.htm www.