P. 1
AKÜ VE OTOMOTİV ELEKTRİK TESİSATI

AKÜ VE OTOMOTİV ELEKTRİK TESİSATI

|Views: 514|Likes:
Yayınlayan: gelelim

More info:

Published by: gelelim on May 13, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/13/2012

pdf

text

original

Sections

  • GİRİŞ
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-1
  • 1. AKÜ
  • 1.1. Akünün Tanımı
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–1
  • 1.2. Akünün Görevleri
  • 1.3. Akünün Çalışma Prensibi
  • 1.4. Akü Çeşitleri
  • 1.4.1. Kurşun Akü
  • 1.4.2. Kalsiyumlu Akü
  • 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri
  • 1.6. Akünün Yapısı
  • 1.7. Akü Etiketi
  • 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler
  • 1.9. Taşıta Göre Akü Seçimi
  • 1.10. Akü Kontrolleri
  • 1.10.1. Gözle Kontrol
  • 1.10.2.Yüzeyden Kaçak Kontrolü
  • 1.10.3.Yoğunluk Kontrolü
  • 1.10.4.Kapasite Kontrolü
  • 1.10.5. Vasıta Üzerinde Yüklü Muayene
  • UYGULAMA FAALİYETİ
  • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
  • ÖLÇME DEĞERLENDİRME
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-2
  • 2. AKÜ ELEKTROLİTİNİN HAZIRLANMASI VE YOĞUNLUK KONTROLÜ
  • 2.1. Ağırlık Esasına Göre Elektrolit Hazırlanması
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–2
  • 2.2. Hacim Esasına Göre Elektrolit Hazırlanması
  • 2.3. Hidrometre
  • 2.3.1. Su Yoğunluğuna Göre Bölümleme
  • 2.3.2. Bome Esasına Göre Bölümleme:
  • 2.4. Akülerin Şarj ve Deşarjı
  • 2.4.1. Akünün Deşarjı
  • 2.4.2. Akü Şarjı
  • 2.5. Aşırı Şarj ve Deşarjın Zararları
  • 2.5.1. Aşırı Şarjın Zararları
  • 2.5.2. Aşırı Deşarjın Zararları
  • 2.6. Akü Şarj Etme Metotları
  • 2.6.1. YavaşŞarj
  • 2.6.2. Normal Şarj
  • 2.6.3. Çabuk Şarj
  • 2.6.4. Araç Üzerinde Şarj
  • 2.6.5. Akü Şarj Süresinin Tespiti
  • 2.7. Akünün Self - Deşarjı
  • 2.7.1. Sülfatlaşma
  • 2.8. Kullanılmadan Bekletilen Akülerde Yapılacak İşlemler:
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-3
  • 3. OTOMOBİL TESİSATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI
  • 3.1. Şalterler
  • 3.1.1. Mekanik Şalterler
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–3
  • 3.1.2. Manyetik Şalterler
  • 3.2. Tesisat Kabloları ve Renk Kodları:
  • 3.3. Ampul ve Çeşitleri
  • 3.3.1. Ampul
  • 3.3.2. Çeşitleri
  • 3.4. Sigortalar
  • 3.4.1. Tanımı
  • 3.4.2. Telli Sigortalar
  • 3.4.3. Devre Kesiciler
  • 3.4.4. Sigorta kutusu
  • 3.5. Röleler
  • 3.5.1. Akım Röleleri
  • 3.5.2. Emniyet Röleleri
  • 3.6. Soketler
  • 3.7. Kontak Anahtarı
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-4
  • 4. KONTAK ANAHTARI
  • 4.1. Görevi
  • 4.2. Yapısı
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–4
  • 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri
  • 4.3.1. Şasi Kontrolü
  • 4.3.2. Devre Kontrolü
  • 4.3.3. Kısa Devre Kontrolü
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-5
  • 5. OTOMOBİL TESİSATINDA KULLANILAN KABLOLAR
  • 5.1. Kablo Malzemesi
  • 5.2. Kablo Renkleri
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–5
  • 5.3. Kablo Kesitleri:
  • 5.4. Otomobil Tesisatında Kullanılan Soketler
  • 5.4.1. Tanımı
  • MODÜL DEĞERLENDİRME
  • CEVAP ANAHTARLARI
  • KAYNAKÇA

T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ

(MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İ M RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİ Sİ

AKÜ VE OTOMOTİ ELEKTRİ TESİ V K SATI

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı itim ğ tarafı geliş ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlı n ı lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. ılı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1..................................................................................................... 3 1. AKÜ ..................................................................................................................................... 3 1.1. Akünün Tanı ............................................................................................................. 3 mı 1.2. Akünün Görevleri ......................................................................................................... 4 1.3. Akünün Çalı Prensibi.............................................................................................. 5 ş ma 1.4. Akü Çeş ................................................................................................................. 5 itleri 1.4.1. Kurş Akü............................................................................................................5 un 1.4.2. Kalsiyumlu Akü..................................................................................................... 6 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri................................................................................6 1.6. Akünün Yapı ..............................................................................................................6 sı 1.7. Akü Etiketi ....................................................................................................................7 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler ...........................................................................8 1.9. Taş Göre Akü Seçimi................................................................................................8 ı ta 1.10. Akü Kontrolleri ...........................................................................................................8 1.10.1. Gözle Kontrol ......................................................................................................8 1.10.2. Yüzeyden Kaçak Kontrolü ..................................................................................9 1.10.3. Yoğ unluk Kontrolü .............................................................................................. 9 1.10.4. Kapasite Kontrolü.............................................................................................. 10 1.10.5. Vası Üzerinde Yüklü Muayene....................................................................... 10 ta UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2................................................................................................... 17 2. AKÜ ELEKTROLİ Nİ HAZIRLANMASI VE YOĞ Tİ N UNLUK KONTROLÜ ............. 17 2.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması .............................................................17 2.2. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması .............................................................18 2.3. Hidrometre .................................................................................................................. 18 2.3.1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme...................................................................... 18 una 2.3.2. Bome Esası Göre Bölümleme:......................................................................... 19 na 2.4. Akülerin Ş ve Deş .............................................................................................. 19 arj arjı 2.4.1. Akünün Deş ....................................................................................................19 arjı 2.4.2. Akü Ş .............................................................................................................. 21 arjı 2.5. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı ................................................................................... 21 2.5.1. Aş Ş n Zararları ı arjı rı ............................................................................................ 21 2.5.2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı ........................................................................................ 21 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj .............................................................................................21 2.6.1. Yavaş arj ............................................................................................................21 Ş 2.6.2. Normal Ş arj.......................................................................................................... 22 2.6.3. Çabuk Ş ........................................................................................................... 22 arj 2.6.4. Araç Üzerinde Ş .............................................................................................. 22 arj 2.6.5. Akü Ş Süresinin Tespiti................................................................................... 22 arj 2.7. Akünün Self - Deş ................................................................................................. 23 arjı 2.7.1. Sülfatlaş .......................................................................................................... 23 ma 2.8. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: ........................................... 23

i

UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3................................................................................................... 27 3. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI ................27 3.1. Ş alterler....................................................................................................................... 27 3.1.1. Mekanik Ş alterler................................................................................................. 27 3.1.2. Manyetik Ş alterler ............................................................................................... 28 3.2. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve :............................................................................. 28 3.3. Ampul ve Çeş ...................................................................................................... 28 itleri 3.3.1. Ampul .................................................................................................................. 28 3.3.2. Çeş ................................................................................................................28 itleri 3.4. Sigortalar .....................................................................................................................31 3.4.1. Tanı .................................................................................................................. 31 mı 3.4.2. Telli Sigortalar ..................................................................................................... 31 3.4.3. Devre Kesiciler ....................................................................................................32 3.4.4. Sigorta kutusu ...................................................................................................... 32 3.5. Röleler .........................................................................................................................33 3.5.1. Akı Röleleri ...................................................................................................... 33 m 3.5.2. Emniyet Röleleri.................................................................................................. 33 3.6. Soketler ....................................................................................................................... 34 3.7. Kontak Anahtarı .......................................................................................................... 34 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................36 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 37 4. KONTAK ANAHTARI ..................................................................................................... 37 4.1. Görevi .........................................................................................................................37 4.2. Yapı .......................................................................................................................... 37 sı 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri ....................................................................................... 38 4.3.1. Ş Kontrolü ....................................................................................................... 38 asi 4.3.2. Devre Kontrolü ....................................................................................................38 4.3.3. Kı Devre Kontrolü............................................................................................ 38 sa UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 39 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................40 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5................................................................................................... 41 5. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR .......................................... 41 5.1. Kablo Malzemesi ........................................................................................................41 5.2. Kablo Renkleri ............................................................................................................41 5.3. Kablo Kesitleri:........................................................................................................... 42 5.4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler .................................................................. 42 nda lan 5.4.1. Tanı .................................................................................................................. 42 mı UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 44 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................45 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKÇA .........................................................................................................................49

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 525MT0021 Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı Tüm Dallar Akü ve Otomotiv Elektrik Tesisatı Bu modül ile Akünün görevlerini, çalı ş prensiplerini, ma çeş itlerini öğ renecek; Akünün yapını kapasitesini, taş sı , ı ta göre akü seçimini yapacak; Akü elektrolitini hazı rlayacak. Ş çeş arj itlerini ve kontrollerini öğ renecek, otomobil elektrik tesisatı devre elemanları öğ nı renecek bir eğ materyalidir. itim 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü Baş ş armıOlmak Akü otomotiv elektrik devre elemanların arı teş nı za his, onarı ayar ve bakı nı m mı yapmak. Genel amaç Öğ renci: Akü ve otomobil elektrik tesisat devre elemanların arı teş onarı ayar ve bakı nıaraç nı za his, m; mı teknik kataloğ uygun olarak yapabilecektir. una Amaçlar 1-Aküleri sökebilecek, üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabilecektir. MODÜLÜN AMACI 2- Aküyü üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş arj edebilecektir. 3- Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak kontrol edebilecek ve na değ tirebilecektir. iş 4- Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak tespit edebilecektir. na 5- Basit tesisat onarı nı kataloğ ve standartları mları araç una na uygun olarak yapabilecektir. Oto tamir atölyesi ve oto elektrik atölyesi bilgisayar laboratuarı , tepegöz, slâytlar, CD, VCD gösterimi Modül içinde ve sonunda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplandı rarak kendinizi değ erlendiriniz, sonuçları nı öğ retmeninizle paylaş arak eksikliklerinizi tamamlayabilmeniz için gereken bilgileri alı z. nı

SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv .

otomotiv teknolojisine paralel olarak kaliteli ve yüksek kapasiteli aküler geliş tirilmektedir. Otomobilinizin farları yanmı yorsa. ş edilmelerini. sinyaller lmı çalı yorsa bu gibi arı n otomobilin minicik bir sigortası n atması ş mı zaları nı ndan kaynaklanabileceğ anlayacak ve kavrayacaksı z. Bu modülde temel elektrik parçaları ndan akü çeş itlerini ve yeni akülerin özelliklerini. karş ı layan eleman akü (batarya veya akümülatör )olarak adlandılı Akü gün geçtikçe rır. Otomotiv teknolojisinde bir otomobilin ilk çalı ş ması otomobil üzerindeki ık ve ve ş ı özel alı cıdonanı nı çalı mları n ş masıiçin elektrik kaynağ ihtiyaç vardı Bu ihtiyacı ı na r. otomatik camları açı yorsa. tesisatları kullanı kablo malzemelerini. kablo nda lan renklerini çeş itlerini ve soketlerini öğ reneceksiniz. saklanmaları n ve kullanı ömürlerinin nı m nasıbu kadar artını renebileceksiniz. görevlerini. kontrollerini bulacaksız. Kalsiyumlu ve jelli akülerin üstünlüklerini arj nı anlayacaksız. Akülerin niçin bakı z olduğ nı msı unu. Petrol rezervlerinin azaldııiki binli yı n baş ğ lları ı teknoloji büyük bir hı nda zla geliş mektedir. Teknolojik geliş melerde anahtar rolü elektrik ve elektronik parça ve sistemlerindedir. çeş iş itlerini. l ğ öğ ı Otomobil tesisatları kullanı devre elemanları meydana gelen geliş ve nda lan nda me değ imleri.Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili öğ renci. ini nı 1 .

2 .

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1 AMAÇ Aküleri sökebilecek. ş Ş 1.1: Akü ve kımları ekil sı 3 . kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabileceksiniz ARAŞ TIRMA  Akü imalatıyapı bir iş lan letmeye giderek akünün yapı ğ ldı ımalzemelerin nelerden meydana geldiğ öğ ini renip ve rapor ederek sıfta arkadaş nı nı ları za sununuz. AKÜ 1. üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre. Akünün Tanı mı Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alı bağ cı landı ğ ı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dıdevreye veren bir üreteçtir. 1.1.

ı rı n Ayrı taş çalırken motordan hareket alan ş sistemi alıları ca ı t ş ı arj cı besleyebilse de motor durduğ anda bazıgereksinimler için yine elektrik enerjisine ihtiyaç vardı Bu u r. Ş 1.2.2: Elektrik devresi ekil 4 . lambalar gibi alılar. fonksiyonlar araçta akü ile sağ lanmaktadı Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aş ı r.(Yani ş ı yüksek devirlerde alternatörün üreteceğ voltaj bazen fazla yükseleceğ i inden alılarızarar görmesine sebep olabilir. cı m (Radyo.) ı cı * Motorun ilk anda çalı ş abilmesi için marş motoruna elektrik akı vermek. mı * Motor çalırken elektrik sisteminde voltaj ve amperaj dengelemesi yapmak. ağ daki gibidir. Kalorifer. sigara yakacağ.1.) Bu durumda akü alternatörün oluş cı n turduğ u akı n bir kı nı mı smı üzerine alarak aş voltajıyükselmesini önler. Akünün Görevleri * Araç motoru çalı ş ğzamanlarda kullanı madıı lacak alılara akı göndermek.

Örneğ volta pilini ele alı ş in rsak ekilde görülen kaptaki sülfürik asit içerisine çinko ve bakılevhaları r konduğ unda bu iki maden arası 1 voltluk gerilim meydana gelir ve sistem nda bir volta pilidir.4. sistemin iç m. ş ı 1. kutup baş .4.4.4.1. Fakat voltajı rmak için içersindeki ş te artı elemanlar değ tirilir ve çoğ lı iş altır.1. Akü (batarya) içersindeki kimyasal reaksiyonu ş dı ı sağ lar. 1.4. 1. Akü Çeş itleri 1. Akünün Çalı Prensibi ş ma Akülerin çalı ş ş ma ekilleri doğ akı üreteçleri olan piller gibidir.3.1.1.1.2. İ bataryalar da bunlar gibidir. Kurş Akü un Kurş aküler yapı un olarak 3 kımdan oluş sı maktadı Batarya kutusu. İ lmı çerisindeki elemanlarıbirbirine temas tı n etmemesi için bölümlenmiş tir.Batarya Kutusu Sert plastikten presleme suretiyle yapı şr.3.Elektrolit Sülfürik asit ve saf su karımı r. Ş 1. 5 . Bataryalar ru m boş ğ zaman doldurulur.3: Volta pilinin oluş ekil umu 1.1. seperatörler. ş cı landıı devresindeki kimyasal reaksiyon dolayıyla doğ akı verilince alını çalı rdı sı ru m cı n ş ğ tı ı görülür. elemanlar ve r: elektrolit denilen kimyasal karım. Elektrolit adı aldıı verilen asit veya baz karımı ş içerisine iki ayrı ı cins metal parçası sokalı Metallerin dıdevresine bir elektrikli alı bağ ğnda.Elemanlar Plakalar. eleman kapağve elektrolitten oluş ları ı maktadı r.

5– Çökeltme ı zgaraları Kimyasal reaksiyun sonucu ortaya çı : kacak olan artı akü klar kabı n altı nı ndaki çökeltme ı zgaraları toplanı nda r. 2– Eleman kapağ: Elektrolit doldurulması ve seviye kontrolünü sağ ı nı lar.1. Antimon bataryanı çalı ş tı n ş masısı nda gaz oluş rası umunu hı zlandır ve aş rı ı rısu kaybı neden olur. Bu nedenle nda ş dı normal çalı ömürlerinde su ilavesine gerek duymazlar ş ma 1. sı lmı tı 7– Pozitif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve kurş peroksitle un ı mlı ur un dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Yüksek yoğ unlukta plakalar 3. + kutbu bir sonraki – kutba bağ lı layan BAĞ LANTI KÖPRÜLERİ kabı akü üzerinden gerçekleş ir. 8– Bağ lantı Köprüleri: Plaka grubunda kullanır. Bu nedenle bu bataryalar sürekli bakı gerektirir. Bir daha açı lmamak üzere tamamen kapatı ş lmıkapak 2. Kalsiyumun avantajı normal ş voltajları gaz oluş arj nda umunu 75 oranı azaltmıolmasır. Kalsiyumlu Akü Günümüzdeki kurş un-asit bataryalarda kullanı kurş ı lan un zgaraları mekanik ve n kimyasal dayanaklığ arttı lını rmak için kurş içerisine eklenen antimonun yerini kalsiyum ı un almı r.4. Dayanı polipropilen kutu klı 1. 3– Pozitif Kutup: Genellikle yanlıkablo bağ sı önlemek için daha kalı yapı ş ş lantını n lmıya da bir marka ile iş aretlenmiş tir. Antimonun bu na m olumsuz etkisini gidermek için ı zgaralara antimon yerine kalsiyum eklenir. 9– Elektrolit: Her hücrede plakalarıüzerini kapayacak seviyeye kadar doldurulur.2. Plakalar asidin serbestçe dolaş na izin verecek ş ı mı ekilde ve asidin zarar veremeyeceğ i kimyasal yapı olan plastik malzemeden yapı şr. Akünün Yapı sı 1– Toz kapaklarıPlastikten yapı şr ve üzerinde gaz çı ş sağ : lmı tı kını layacak havalandı ı rma delikleri vardı r.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri 1.6. 6– Seperatörler: Kı devreyi önlemek amacı her plakanı arası yerleş sa yla n na tirilmiş tir. 4– Negatif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve aktif kurş un ı mlı ur unla dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. n 6 .

7. 11– Kapak: Sı geçme veya sı rmaz kaynak ile takı ş kı zdı lmıplastik döküm parçadı r. 12– Negatif kutup: Uçları serbest kalan kutuplar bağ kutupları lantı durumuna gelir.) m E Boyut standartları LB1 (kı boy) simgesiyle karş ı sa ı labilir.10– Akü kutusu: Birbiriyle bağ lanmak üzere üç veya altıbölüme ayrı şplastik lmı dökümdür.4: Akünün yapı ekil sı 1-Akü toz kapağ ı 2-Akü eleman kapağ ı 3-Artı kutup baş ı 4-Eksi plaka 5-Izgara 6-Separatör 7-Artı plaka 8-Köprü 9-Ara bölme 10-Akü kutusu 11-Akü üst kapağ ı 12-Negatif kutup baş ı 1. D Marş rası çekilebilecek maksimum akı sı nda m (Örnek: 420 A akı 042 gösterilir. Ş 1. akü kutusu yüksekliğ kalite performans seviyesi ş i. Akü Etiketi Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması A Kod: 12 Volt B Kapasite C Kutuplarıbağ n lantıekli. laş 7 .

90 Ah 1. ek lantı kı dı  Kontrol gözünde üç farklı renk göstergesi vardı r.60 Ah 88 Ah . n dı  Eleman toz kapakları üzerindeki deliklerin açıolması dikkat edilmelidir. Akü Kontrolleri 1. Gözle Kontrol  Akü yüzeyinde pislik bulunmamalı r.100 Ah 72 Ah . dı  Akü kutusunda çatlak bulunmamalı r.6: Kontrol gözü ekil 8 . k na  Gevş bağ lar sı lmalı r.Ş 1. daki ğ z ı kça 1.10.5 cm üzerinde olmalı r.5: Akü etiketi ekil 1.10. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler a)Plakalardaki aktif madde miktarı b)Elektrolitteki asit miktarı c)Plakalarıyüzey alanları n Yukarı saydı mımaddelerdeki nitelik arttı batarya kapasitesi de artar.1. ları dı  Elektrolit seviyesi plakaları 1–1.8. dı  Kutup baş nda oksitlenme olmamalı r. Taş Göre Akü Seçimi ı ta JAPON ARAÇLAR YERLİ ARAÇLAR AVRUPA ARAÇLAR HAFİ Tİ F CARİ ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip 55 Ah . Ş 1.9.

Ş arjlı Sarı .280 1. Diğ ucu ise lan n ı na lanı er batarya yüzeyinde gezdirilir. Eğ voltmetrede değ okunuyorsa.Yeş il: Yük durumu iyi. 1.110 tam ş arjlı 3/4 ş arjlı 1/2 ş arjlı 1/4 ş arjlı ş z arjsı tamamen boş Renklere göre de hidrometrede batarya ş durumu kabaca görülebilir: arj Mavi . Sı nı yoğ ı rı kıp rakınca nı vı n unluğ göre una ş amandı yüzer.140 1. akü iyi durumda Siyah: Yük durumu kötü.200 1. okunan bölgede kaçak var er er demektir.230 1.260 1.230 1.10.10. Akü yüzeyinde kaçak olduğ unda. Değ okunmuyorsa batarya sağ er lamdı r.3.170 1.200 1. Sı ra vıseviyesinde elektrolit yoğ unluğ unun değ okunur.arjsı 9 .170 1. Batarya iş unu lerinde kullanı hidrometreler bir cam tüp içerisinde bölümlenmiş amandı lan ş radan ibarettir.2. Yoğ unluk Kontrolü Elektrolit yoğ unluğ ölçmeye yarayan alete Hidrometre denir.140 1. aküyü ş edin arj Sarı : Elektrolit seviyesi düş ük aküye su ilave edin Ş 1. Elektrolit eri yoğ unluğ göre bataryanış durumu ş ş una n arj u ekildedir: 1. Yüzeyden Kaçak Kontrolü Bir voltmetre ile bataryanı yüzeyinde kaçak olup olmadııkontrol edilebilir.260 1. n ğ Kullanı voltmetrenin bir ucu bataryanı negatif kutup baş bağ r. yüzeyin sı su veya sodalı ile temizlenmesi cak su gerekir.1 / 2 Ş arjlı Kı zı Ş z rmı . Tüpün ucunda lastik ş nga sılı bı lı tüpe elektrolit alır.7: Renk göstergeleri ekil 1.

20 saatlik standart deş süresine bölünerek arj deş akı bulunur. ğnı Dİ KKAT: Ölçüm iş lemini 15 saniyeden önce bitiriniz. Akü kutup baş na Voltmetre volt skalası12 volttan büyük olmak suretiyle ları ayarlanı Voltmetrenin maş kabloları uçlar artı eksi uçlar eksiye gelecek ş r. Voltmetrede er nda dı okunan değ 9. Bu kapasite arj arj mı n mı deneyi akü üretim tesislerinde yapı lmaktadı r. Bu kapasiteyi belirlemek için otomotiv akülerinde akü üzerinde bulunan anma kapasite.5 °C .(örneğ 60 Ah in kapasitedeki bir akü 60 x 3 = 180 Amper ile yüklenir. Daha sonra Cihazı Yükleme Topuzu saat yönünde lanı n çevrilerek akü anma kapasitesi değ erinin üç katıakı mla yüklenir. 10 . Aksi taktirde akü arı nı zalanabilir.5 saattir.5. Aracı kontak anahtarı lanı n çevrilerek motor üç tur atacak ş ekilde marşyapır.6 volttan düş çı erin ük kması elemanları hı kaynaması kapasitesinin ve n zla akü iyi olmadıı gösterir.10.225’ten fazla(takriben batarya u yarı veya tam ş ) olmalı r. Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan tam ş bir akünün gerçek kapasitesini belirlemek için arjlı yapı deneyde deş akı 60 Ah / 20 = 3 Amper olarak bulunur.5 Ah olarak hesaplanı r.4. Akünün toz kapaklarıaçır. Cihazı yüklü durumda uzun süre tutmayı z. lı Akünün etiketi üzerindeki anma kapasite değ okunur. Bu kontrol için batarya yoğ lı unluğ 1. Birimi Amper-saat’tir. Kapasite kontrolünde akü kapasite ölçüm cihazı inin kullanır. ndaki gerekli akı verip mı veremeyeceğ ölçülmesidir. Voltaj değ erinin 10 volttan düş çı ük kmasıalılara yeterli akı n cı mı gitmemesine neden olur. cihazı eksi kablosu akünün n eksi kutbuna gelecek ş ekilde bağ r). Kapasite Kontrolü Kapasite Akünün araç üzerindeki tüm alıları cı besleyecek miktardaki akı verebileceğ bir mı inin göstergesidir.1. Okunan değ er erin 10 Volt’ tan aş ı ağ da olmamasıgerekir. Kapasite kontrolü Kapasite kontrolünün amacı akünün marş anı . lan arj mı Bulunan akı ile eleman gerilimi 1. Cihazda okunan değ 12 voltluk akülerde 9. sadece marş yapacak konumda olması gerekir.2 °C) m arjlı dı caklı ı civarı olmalı r. Bulunan akı ile akü eleman gerilimi 1. ekilde bağ r. Elektrolit sı ğ ise 60° ile 90° F (15.) Bu anda cihazı voltmetre n skalası ndaki değ okunur ve hemen yükleme topuzu sola çevrilerek kapalı er konuma getirilir. (Cihazı artı na lanı n kablosu akünün artı kutbuna. itli mları vardı r. Akünün gerçek kapasitesi 16. Bu lı durumda voltmetre skalası ndaki değ okunur. Sembolü Ah’ dı Çok çeş kapasite tanı r.5 x 3 = 49.6 volt’un altı olmamalı r. alı artı ya.75 Volta düş kadar deş arj mı m ene arj edilir.10. Deş süresi ile deş akı nı çarpı bize akünün kapasitesini verir. Bunlardan biri 20 saatlik yükleme kapasitesidir. Vası Üzerinde Yüklü Muayene ta Akü yükleme muayenesi marş motoru çalı rı ğ sı akü voltajı kontrol etmek ş ldı rada tı ı nı suretiyle de yapır. nda dı ru Kontrol iş leminde aracı motoru çalı n ş mayacak. 1. Aksi halde elde edilecek sonuçlar tam doğ olmayabilir.75 volt olana kadar deş edildiğ tespit edilen deş m arj inde arj süresi 16.32. eri lı Kapasite ölçüm cihazı n Voltmetre ve Ampermetre maş kabloları nı alı Akünün artı eksi ve kutupları bağ r.

 cı vatası nı       Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı cı vatası uygun anahtarla sökünüz. Akü etiketini kendinize doğ ru   Aracı güvenli bir ş ekilde park ediniz ve  çamurluk örtü bezlerini örtünüz. Çektirmeyi kutup baş na sıca ları kı bağ nı layı z. Kullandıız takı ğnı mları temiz tutunuz. Uygun anahtar kullanı z. n nı nı Aracıel frenini çekiniz. nı Akü kutusunda kık. Temizleme sı sı vınıkutup baş na ları sürmeyiniz. ı na Akünün kutup baş nı rası göre ları sı na çı nı karız. Kablo baş nı ları birbirine değ dirmeyiniz. Temizleme sı sı aracıkaportası vını n na temas ettirmeyiniz. n Çamurluk örtülerini takı haneden m alız. nı Sökme ve takma iş sı na dikkat lemi rası ediniz. Madde 1.10. akü nı Akünün artı kutup kablosu olduğ undan emin olunuz. nı nı   Aküyü Gözle Kontrol Ediniz.  11 . Aküyü çerçeveye bağ layan cı vataları n yerini tespit ediniz. Kutup baş nı zedelenmemesine ları n dikkat ediniz. nı Anahtarları üzerinde unutmayı z. Kablo baş nı ları tespit ediniz. akü çerçevesine bağ layan  cı vatadan uygun anahtar ile sökünüz.  Kutup ve kablo baş nı fı veya  ları tel rça kablo baş temizleme aparatı ile ı temizleyiniz. Cı vataya uygun anahtar kulanı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Aküyü Sökmek  Öneriler Aracıkontak anahtarı kapatız.  Akü yüzeyini temizleme sısı ile  vı temizleyiniz. çatlak var mı rı yok mu kontrol ediniz.       Akü etiketini inceleyiniz. nı Kutup baş zarar vermeyiniz. nı  Akünün kutup baş nı bağ ları  ların lantı nı çektirme ile çı nı kartı z.1’i okuyunuz ve uygulayı z. Kablo baş izolasyonunu kablo baş  ı ları cı vataları sökünüz ve takız. Akünün ş asi kablosunun uygun anahtarla sökünüz.     Aküyü. nı Uygun anahtar kullanı z.

Akü çerçevesinin bağ lantıyerlerini tespit ediniz Bağ ları sağ olup olmadı nı lantı n lam ğ ı kontrol ediniz. batarya kutup baş nı ları kontrol ediniz. Voltmetrenin seçici düğ mesini uygun konuma getiriniz. Kuru bez alıakünün üzerini siliniz. Akü amper değ erlerini katalogdan bularak karş tını ı rız. na Bataryada arı sebep olan ve arzu zaya edilmeyen durumları düzeltiniz. nı  Akü yüzeyinin kuru ve temiz olup  olmadı nı ğ kontrol ediniz.10.   Batarya kutusunda çatlaklı ve elektrolit  k sıntı olup olmadıı kontrol ediniz. ı  Akü kablo bağ ları gevş lantı nda eklik ve oksitlenme olup olmadıı kontrol  ğnı ediniz.         Akü amper. dı İ ş leme baş lamadan önce. Akü kablo bağ ları kontrol lantı nı ediniz Kutup baş oksitlenmiş sodalı ları se su veya sı su ile temizleyiniz. Elektrolitin üzerinize dökülememesine dikkat ediniz. Eksilmiş saf su ilave ediniz.saat kapasite değ erini  bulunuz. Etiket üzerindeki yazı n anlamı ları nı öğ reniniz. Akü toz kapakları n hava alma nı deliklerinin açı olup olmadı nı k ğ ı kontrol ediniz. nı Düş değ ük erdeki voltajlarıgösteren bir voltmetre kullanı z.     12 . Voltmetrenin çalıp çalı ş ı ş ğnı madı ı kontrol ediniz. se Elektroliti üzerinize dökmeyiniz. çeviriniz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. Akünün üst kı ndaki pislikleri smı temizleyiniz. Güvenlik kuralları uyunuz.    Akünün kutusunu inceleyiniz. laş Madde 1. ı   Akü toz kapakları deformasyon ve nda hava çı ş deliklerinin açı olup  kı k olmadı nı ğ kontrol ediniz.  Akü elektrolit seviyesini kontrol ediniz. p Akü toz kapakları nı çı p karı temizleyiniz. Akünün yüzeyinden kaçak kontrolünü  yapmak:    Negatif ş araçlarda voltmetrenin asili negatif ucunu akünün ş kutup baş asi ı na bağ nı layız. zı sı ğnı Akünün bağ lama çerçevesinin bağ lantı kontrolünü yapı z. nı Takı mları temiz ve düzenli bulundurunuz.2’yi okuyunuz ve uygulayı z. cak Eleman kapakları açarak elektroliti nı kontrol ediniz.

Yoğ unluk değ erlerinin düzeltmelerini yapız. Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.  Akü kutupları voltmetre uçları na nı bağ nı layız. nı Aracımotorunu durdurunuz. Madde 1. (Örneğ 12. Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. nı Bu iş her bataryanıelemanları lemi n na uygulamayı z. er Değ gösteriyorsa yüzeyden kaçak er vardı r. Voltmetreyi dikkatli bir ş ekilde devreye bağ nı layı z. Artı kutup baş değ ı na dirmemeye dikkat ediniz. nı Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. Bunun için sı ğ göre caklıa yoğ unluk düzeltme değ erlerini gösteren hidrometreleri kullanız.    Hidrometreyi eleman içersine takı z ve  nı elektroliti hidrometreye çekiniz. ini Akünün yoğ unluk kontrolünü yapı z. nı Akü toz kapakları zedelemeden nı çı nı kartız.) dı in   Voltmetrenin değ gösterip er göstermediğ kontrol ediniz.  Termometre ile sı k derecesini caklı ölçünüz. nı Bataryanıher elemanı ölçülen n nda değ erleri bulgu kontrol tablosuna yazız ve yorumlayı z. nı Eleman kontrolünü çabuk yapmak istediğ inde. maş alı voltmetre kullanı z. artı kutup baş değ ı na dirmeden batarya yüzeyinde gezdiriniz. ı Hidrometrede okunan değ erleri katalog değ erleriyle karş tını ı rı z.3’yi okuyunuz ve uygulayı z.10.  Voltmetre de okunan değ okuyunuz. nı Elektroliti üzerinize dökmemeye çalını ş z. eri     13 . Hidrometreyi dikkatli kullanı z. nı nı      Akünün Voltmetre ile Kontrolünü Yapmak  Aracıkaputunu açarak çamurluklara n örtüleri örtünüz. dı Okunan değ araç katalog değ er erinde olmalır. Voltmetrenin artı ucunu.  Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ unu  ölçünüz.         Voltmetrenin artı ucunu tespit ediniz. laş Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz. Voltmetre değ göstermemelidir. nı   Akü toz kapakları çı nı nı kartız.75 Volt gibi. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetre kademesi 12 volt’un bir kademe üzerinde olmalı r. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.

na çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz.Akünün Kapasite Kontrolünü Yapmak   Yükleme cihazı nı(volt-amper) kablo  uçları akü kutup baş na bağ nı  nı ları layı z.4’ü okuyunuz ve uygulayı z. nı Aküyü Vası Üzerinde Yüklü Muayene  ta yapmak   14 . 12      Akü kutup baş na voltmetre kablo  ları başkları bağ nı lı nı layı z. Katalogdaki değ erine bakız. nı Yükleme cihazı dikkatli kullanı z. Madde 1. a nı El frenini çekiniz. nı Voltaj değ erini katalogdaki değ erlerle karş tıp yorumlayı z. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. nı Voltmetre maş kabloları uygun alı nı  Aracı n motorunu çalı rarak  ş tı voltmetrede voltaj değ erini okuyunuz. ı rı laş nı Madde 1. nı ş tı nı Vitesi boş alı z. Güvenlik kuralları na uymaya çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetrenin seçici düğ mesini 12 volttan büyük konuma getirmeyi unutmayı z.10.10.  Yükleme cihazı kapasite nı konumuna getiriniz. nı nı Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz. Akünün voltmetre ve ampermetre ile  ş nı arjı kontrol ediniz. nı Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.  Voltmetrenin seçici düğ mesini volttan büyük konuma getiriniz.  Aracı kaputunu açarak çamurluklara  n çamurluk örtüsü örtünüz. Yükleme cihazı nda kontrol sonuçları nı katalog değ erleriyle karş tını ı rı z.   Yükleme cihazı n kullanma nı katalogunu inceleyiniz. nı Voltmetreyi temiz ve düzenli kullanı z. Güvenlik kuralları uyunuz. dı Aracımotorunu durdurunuz. ölçüm     Yükleme cihazı kontrol sonuçları  nda nı okuyunuz.5’i okuyunuz ve uygulayı z. laş Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.      Voltaj değ erini yorumlayız. nı Motorun çalı ş maması için gerekli önlemleri alı z. Kablo uçları karı rmayız. dı Akünün artıve eksi kutup baş nı ları belirleyiniz.

Aküyü yerine oturtunuz. Artı olduğ ucu undan emin olunuz. nı nı   bir ş ekilde bağ nı layız. nı nı       Akünün önce ş kablosunun cı asi vatayı uygun anahtarla takı z. Ölçüm sonucunda. nı  Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı  cı vatası uygun anahtarlara takız. voltaj değ erinin 10 volttan aş ı ağdaki bir değ erde olmaması gerektiğ gözlemleyiniz. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Kablo uçları birbirine nı değ dirmeyiniz.  Aküyü Takmak  Aküyü. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. nı 15 . akü çerçevesine bağ layan cı vatası uygun anahtar ile takı z. nı Akünün önce ş kablosunu tespit asi ediniz. ini Akü çerçevesinin bağ lantı yerlerini tespit ediniz. Uygun anahtar seçiniz. Voltmetredeki ölçüm değ erini 12 voltun üzerindeki kademeye getiriniz.

nı 16 . ş tı nı 1 . Marş motoruna ilk hareket için elektrik veren devre elemanı hangisidir? A) Akü B) Alternatör C) Regülatör D) Karbüratör 2 . laş ş nı konuları tekrar ediniz. Aş ı ağdakilerden hangisi akünün parçaları ndandı r? A) Elektrolit B) Seperatör C) Akü kutusu D) Hepsi 4 . Aküde hangi kontroller yapı lmaz? A) Gözle kontrol B)Yoğ unluk kontrolü C) Kapasite kontrolü D) Yükseklik kontrolü 5 . Akü içersindeki elektrolit plakalarıneresinden olmalı r? n dı A) Üzerinde B) Altı nda C) Ortası nda D) Hizası nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Aş ı ağdakilerden hangisi akü çeş itlerinden değ ildir? A) Kurş akü un B) Bronz akü C) Kalsiyumlu akü D) Jelli akü 3 .

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2 AMAÇ Aküleri üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş edebileceksiniz. arj ARAŞ TIRMA  Okulumuzun atölyesindeki aküleri teknik değ erlerine ve katalogdaki değ erlerine bakarak ş arja bağ lama tekniklerini öğ renerek öğ retmeninize rapor halinde sununuz.. Elektrolit hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı bulmak için hazı nı rlama ş ekline göre iki yöntem vardı r: 2. lı 40 x 61 / 100 = 24.1. AKÜ ELEKTROLİ Nİ Tİ N HAZIRLANMASI VE YOĞ UNLUK KONTROLÜ Akünün (bataryanı içinde sülfürik asit ve saf su olduğ biliyoruz. bunun % 39’u asit unu ve % 61’i sudur.6 kg asit kullanır. öyle Gereken asit miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 39 / 100 (kg) Gereken su miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 61 / 100 (kg) Örnek: Saf sülfürik asit kullanarak 40 kg elektrolit hazı rlamak için gerekli su ve asit miktarı bulunuz? nı Çözüm: 40 x 39 / 100 = 15. tahta veya cam çubukla karı rı dı Eğ asit içerisine su dökülürse sı ş lmalı r. Eğ bunlar n) unu er belli oranda karı rıp hazı ş lı tı rlanmı şdeğ ve bunu bizim yapmamı gerekiyorsa çok ilse z dikkatli olmak gerekir. lı 17 . 2. suyun içine yavaşyavaş rlanı dökülmeli. er tı çrama yaparak etrafa zarar verebilir.280 kabul edecek olursak. Elektrolit hazı rken daima asit. Bunu formüle uygulayacak olursak ş yazabiliriz. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması Tam ş bir bataryanıyoğ arjlı n unluğ 1.4 = kg saf su kullanır.

100–1.835 kg/litre yoğ unluktaki saf asit kullanırsa. er Hidrometreden değ okunurken göz hizası bakır. arjsı Bu değ erleri okurken virgül kaldılarak okunur.230 1/2 ş arjlı 1.250 15 20 1.2.200 13 3 1.345 2 1 1.400 yoğ unluktaki sulandılmıasit rı ş kullanırsa. un ş na Hidrometre ş amandı nıbölümlenmesi 2 ş raları n ekilde yapır.290 6 3 1.200-1. Hidrometrenin üzerindeki lastik sı lı un lı kıp bı ldında aküdeki elektrolit tüpün içine çekilir ve bölümlenmiş sı rakı ğ ı kımdan değ okunur. rı ş 18 .835 olan saf asit veya 1.2. 1. YOĞ UNLUK AKÜ Ş ARJ DURUMU 1.170 Ancak ateş leme sistemini besleyebilir. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması Akülerde kullanı lacak elektrolit. Elektrolit içersindeki yabancı er nda lı maddeler yoğ unluğ yanlıokunması sebep olabilir.100-1.835 yoğ unluğ unda 4 hacim asit.250 13 4 1.300 4 10 1.200 13 10 1. 1. yoğ unluğ 1.005 farkı nda gösterebilecek ş ekilde bölümlenmiş Aş ı çeş tir. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1. 1.1.225 10 10 1. Örnek: 4 Bin iki yüz altmıgibi. ağ da itli yoğ unluk değ erlerinin karş ğ olan ş değ ıı lı arj erleri verilmiş tir.300 5 2 1.345 1 7 Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak 1. sülfürik asidin sulandılması elde edilir.280 11 4 1.3.325 arası 0. lı 2. ş unu amandı bunun üst katları ra ndan 1.3. Hidrometre Bir cam tüp içersinde taksimlendirilmişamandı ş radan meydana gelen hidrometre aküdeki yoğ unluğ ölçülmesinde kullanır.200 1/4 ş arjlı 1. Aş ı tabloda hacim esası göre elektrolit rı ile ağ daki na hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı birim hacimler halinde verilmiş tir.230-1.170-1.280 yoğ unlukta elektrolit hazı rlamak için.260-1. 2.400 3 2 1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme una Saf suyun yoğ unluğ 1 olarak kabul edersek.260 3/4 ş arjlı 1.140 Tamamen ş z.290 9 20 1.225 11 3 1.400 olan u.140-1.280 Tam ş arjlı 1. 11 hacim suya karı rı ş larak 15 hacim elektrolit elde tı edilir. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.280 11 20 1.

1. nda arjlı Bome esası göre bölümlendirilmişbir değ elektrolit yoğ na eri unluğ çevirmek una istersek bome değ erinden 4 çı p elde edilen sayın önüne “1”. sonuna “0” ilave edilir. karı nı Elektrolit yoğ unluğ unun bome karş ğnıbulmak için ise ölçülen yoğ ıı lı unluk derecesinin baş ı ndaki ve sonundaki sayı atır ve kalan sayı 4 eklenirse bome derecesi lar lı ya bulunur.2.3. 26 +4 = 30 bome ları Örnek: 30 bomenin karş ğ olan yoğ ıı lı unluk değ erini bulunuz? 30 – 4 =26 1260 Ş ekil-10.260 baş ı ndaki ve sonundaki sayı silersek. Bome Esası Göre Bölümleme: na Elektrolitin içersindeki asit miktarı göre yapır. Akünün Deş arjı Ş arjlıbir aküde pozitif plakanı aktif maddesi kurş peroksittir. Örnek: 1.2. Saf su (0) bome ve saf asit (66) na lı bome olarak kabul edilmiş Türkiye ş tir. (Pb) Elektrolit ise su ve sülfürik asit (H2O + H2 SO4 ) karımı r. (PbO 2) Negatif n un plakanı aktif maddesi ise kurş n undur.260 yoğ unluğ unun bome karş ğnı ı ı bulunuz? lı 1. artları 30-32 bome tam ş bir aküyü ifade eder.4.1: Hidrometre ekil 2. ş dı ı 19 . Akülerin Ş ve Deş arj arjı 2.4.Hidrometrenin Kımları sı Ş 2.

a’ da görüldüğ gibi cı landıı m lar. ekil: 11.Plaka Pb Pb O2 + Plaka Elektrolit 2H2 SO4 + H2O Ş 2.2: A.Plaka + Plaka Pb SO4 Pb SO4 Elektrolit Ş 2. Deş olan bir bataryada elektrolit içersindeki sülfürik asit miktarı rken su miktarı arj azalı artar ve karımıyoğ ş n ı unluğ düş (Ş u er.Akü bir alıya bağ ğ zaman akı vermeye baş Ş 11. ekil ü Akü deş olurken elektrolit içersindeki sülfürik asit (H2SO4 ) hidrojen ve sülfat iyonları arj na ayrır. Pozitif plakadaki oksijen de hidrojen iyonları birleş ile erek suyu (H2O) meydana getirir. Akünün deş olması ekil arj DEŞ ARJ OLMUŞAKÜ .3: Ş ekil arjlı akünün deş olması bir arj 20 . Sülfat iyonları ş ı pozitif ve negatif plaka ile birleş kurş sülfatı erek un (PbSO4) oluş turur.b) Ş ARJLI AKÜNÜN DEŞ ARJ OLMASI .

Sülfat kökleri ş ı plakalardan ayrı larak hidrojenle birleş ve sülfat asit ş ir eklinde elektrolite geçer.5.6. Ş süresi bitiminde akü içindeki elektrolit mla nda arj arj boş larak uygun yoğ altı unlukta elektrolit ilave edilir. 2.H2 O H2 O H2 O Ş 2.5-1 amper’ lik bir altır. Deş olmuş ma arj bataryanı pozitif n plakaları ük sı kta donarak hasara uğ düş caklı rar.4. Buna da sülfatlaş denir. Kolay kolay çözülemez. Bunun sonucunda plakalar hava ile ı arj rı k temas eder. 2. Deş olmuşbir akünün ş olmasıise yukarı anlatı arj arj da lanları tersidir. Akü Ş arjı Akü eleman plakaları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark yoksa buna deş (bitmiş arj ) akü denir. Aynı zamanda oksijen de pozitif plakadaki kurş birleş kurş peroksit (PbO2 ) meydana unla erek un getirir. altır akı 60-100 saat arası ş edilir.1. 2. 21 . kurş (Pb) ve sülfat (SO4 ) köklerine ayrır.6. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı 2.4: Deş olmuş ekil arj akü 2. Akü 0.1.5. cı lanarak akü tamamen boş lı Sonra akünün içindeki elektrolit boş lıve saf su konur. Sertleş nda ma en plakaları çözmek için yavaşş uygulanı Önce aküye bir alı bağ arj r. yüzeyler sülfatlaş sertleş arak ir.2. Aş Ş n Zararları ı arjı rı Pozitif kutup baş n kabarması ve akü kutusunun deforme olması neden olur. Akü Ş Etme Metotları arj 2.2. un un ş ı Elektrolitteki su da (H 2O) hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerine ayrır. ı nı na na Araç üzerinde aş ş olan aküde çok sısu eksilir.5. Yavaş arj Ş Uzun süre kullanı lmadan bekletilen akülerin plakaları sülfatlaş olur. Akü ş n arj olurken plakalardaki kurş sülfat (PbSO 2). Aş Deş n Zararları ı rı arjı Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. Böylece akü plakaları nda kimyasal bir reaksiyon meydana geldiğ arası inden ş bir arjlı akü olmuş olur.

) arj mı nda dı  Ş olurken zaman zaman elektrolit yoğ arj unluk kontrolü yapır. 17 saat 3.5 Amper 14 saat 4 Amper 12 saat 4 Amper 14 saat 11.6. 13 saat 3. 14 saat 3 Amper. 16 saat 3 Amper. 11 saat 2.5 Amper.40 V Arası 2 Amper 8 saat 2.5 Amper.50 V 11.2.3. 7 saat 4 Amper 8 saat 12.5.  Akü toz kapakları lı açır. açı dı 2.10 V 12. ş akı 12 volt’luk arj mı aküler için 25–50 amper arası ndadı Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması r. emiş arj Sısıçabuk ş uygulanan bataryalarıömrü azalı Çabuk ş k k arj n r.6. ş sa arj mı  Ş akı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arası seçilir. mı sa .2.5 Amper. 13 saat 2.5 Amper.5 Amper.65 V Arası 2 Amper 18 saat 2.8 volt ile arj eri 14.5 Amper 16 saat 4 Amper 14 saat 4 Amper 16 saat 11.65 V 11. sa a ekle Sülfatlaş şkı devreli. 15 saat 2.5 Amper 10 saat 3 Amper. Çabuk ş iş arj leminde toz kapakları lmalı r. 17 saat 2.5 Amper. 9 saat 3. 15 saat 3. sabit voltajla yapı iş lan lemdir.6. Araç Üzerinde Ş arj Araç üzerindeki ş alternatör ve regülatörden meydana gelen ş sistemi ile yapır.4.5 Amper 9 saat 4 Amper 9 saat 4 Amper 10 saat 11. akü alı p dı da normal ş ş mı nı ş arı arja bağ r. arj Bir aküyü normal ş bağ arja larken dikkat edilecek noktalar:  Akünün yüzeyi temizlenir. seri bağ mla arj lanarak aynı anda ş edilebilir.6.95 V Arası 2 Amper 14 saat 2.5 Amper 7 saat 2. (Örnek: Anma arj mı nda kapasitesi 60 Ah olan aküde ş akı 3 – 6 amper arası olmalı r.5 Amper 18 saat 4 Amper 16 saat 4 Amper 18 saat 35 Ah 40 Ah 45 Ah 50 Ah 60 Ah 63 Ah 70 Ah 22 .80 V Arası 2 Amper 16 saat 2.80 V 11. Çabuk Ş arj Bu iş lemin amacı arj olmuş deş aküyü kı zamanda marş basacak ş getirmektir. Normal Ş arj Araç. arj lı Araç üzerindeki ş iş arj lemi. 11 saat 3. eski ve aktif maddesi gevş aküler çabuk ş edilmemelidir. Akü Ş Süresinin Tespiti arj 12.5 Amper. 8 saat 3 Amper 7 saat 3.2 volt değ erleri arası olmalır. 12 saat 3 Amper. 18 saat 3 Amper.5 Amper 7 saat 4 Amper.5 Amper.25 V Gerilim 12. Ş voltaj değ 13.95 V 12 10 V Arası 2 Amper 12 saat 2. akünün bitmesinden dolayıçalı yorsa.25 V Arası 2 Amper 10 saat 2. 9 saat 2.  Yoğ unluk muayenesi yapır ve elektrolit seviyesi tamamlanı lı r.5 Amper. Normal ş cihazları lanı arj sabit akı ş ettiklerinden birden çok akü.5 Amper.  Birden fazla akü seri bağ lanmı en küçük kapasiteli aküye göre ş akı seçilir. lı 2. arjda.5 Amper 12 saat 4 Amper 11 saat 4 Amper 12 saat 11. gereken bir iş lemdir. nda dı 2. arj.

Büyük olan işyerlerinde fazla sayı aküleri bir arada depolamak mecburiyeti daki olduğ undan aküleri özel ş cihazı bağ arj na lanarak muhafaza edilmelidir. Akünün Self .5 Amper. Sı k arj arj) caklı yükseldikçe bataryanı self deş hı da artar.5 Amper 16 saat 6 Amper 16 saat 4. ma 2. Bu olaya self deş (kendi kendini deş denir. 16 saat 5.7. 12 saat 5.5 Amper. 23 .5 Amper 18 saat 6 Amper 18 saat Örneğ 45 Ah kapasiteli bir akünün voltajı in ölçüldüğ ünde 12.5 Amper 14 saat 6 Amper 14 saat 4. Çünkü yüksek sı kta batarya elektrolit n arj zı caklı yoğ unluğ azalı u r 2.5 Amper. 18 saat 5. 8 saat 6 Amper.5 Amper. Sülfatlaş ma Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir.00 volt görülüyor ise akünün 2. 8 saat 4.5 Amper. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: Uzun müddet depolama mecburiyetinde kalı aküleri mümkün mertebe soğ nan uk yerlerde muhafaza etmeli ve en fazla 30 günde bir tam ş ederek meydana gelen arj sülfatlaş mayı nlaş kalı madan yok etmelidir.7.5 Amper.80 Ah 95 Ah 105 Ah 4. Buna sülfatlaş denir.5 Amper 10 saat 6 Amper 10 saat 4. bir akı veriyormuşgibi n m kimyasal reaksiyon meydana gelir.Deş arjı Kullanı lmadan uzun müddet bekletilen bataryanı içinde.5 Amper akı çekecek ş m ekilde en az 12 saat ş bağ arja lanması gerekir. 10 saat 5. 2.5 Amper 12 saat 6 Amper 12 saat 4.1. 8 saat 5.8.5 Amper. 14 saat 5.

nda Güvenlik kuralları uyunuz.2’yi okuyunuz ve etmek: uygulayız. nı  Akünün eleman toz kapakları  Eleman toz kapakları zedelemeden nı nı sökünüz. 24 . Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş olduğ lamı unuz batarya toplam voltajları göre ayarlayız.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş Öneriler Aküyü redresörlü ş cihazı ş arj ile arj  Madde 2.  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. nı  Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı  Akünün eleman toz kapakları  nı sökünüz ve elektrolit seviyesini  kontrol ediniz. n nı  Madde: 2. ları bağ nı  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z.  Elektroliti elbisenize değ dirmeyiniz. nı Hidrometreyi dik konumda hizası tutunuz. ları Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Ş arj cihazın nı amper ayar  düğ mesini (kapasite değ erinin 1/10 – 1/20si) ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. na nı Ş cihazı konrol ediniz. na nı   Aküyü düz bir yere bı nı rakız.3’ü okuyunuz ve uygulayız.7.    Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş nı layı z.1 ve 2. arj nı Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş lamıolduğ unuz akü toplam voltajları na göre ayarlayı z. na nı Ş arj cihazı çalır duruma  nı ş ı getiriniz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. devreye bağ ş lamı olduğ unuz batarya toplam voltajları göre na ayarlayız nı Akü voltaj değ erlerini kataloga bakarak öğ reniniz. Akü toz kapakları nı zedelemeden çı nı kartı z.  Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş na bağ nı ları layı z. nı Elektrolit çok tahrip edici özelliğ sahiptir e Güvenlik uyarı na dikkat edininiz. Ş cihazı n düğ arj nı mesini. na nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz.7.7. na ve göz     Aküyü çabuk ş cihazı ş arj ile arj etmek (Araç üzerinde):  Aracıçamurlukları örtünüz. rası kontrol ediniz. Elektrolit seviyesini sı yla sökünüz.  Kullanı lan redresörün özel talimatı na uyunuz.

na nı     Ş cihazı n fiş pirize takı z. Güvenlik kuralları uyunuz. 25 . Yoğ unluk değ erlerini tablo değ erleriyle karş tını ı rız. Ş arj cihazın nı amper ayar düğ mesini ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. na Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz.  Ş arj cihazı çalır duruma nı ş ı getiriniz. laş   Ş arj cihazı n nı zaman ayar  düğ mesini ayarlayı z. arj nı ini nı Ş cihazı konrol ediniz. nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. arj nı Akü üzerindeki amper değ erini okuyunuz.

ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Akünün yoğ unluk kontrolü hangi ölçme cihazı yapır? ile lı A) Termometre B) Ohmetre C) Hidrometre D) Ampermetre 2.400 3. laş ş nı konuları tekrar ediniz.290 D) 1. Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak akülerin yoğ unluk değ ne kadar olmalı r? eri dı A) 1. nı 26 . Aş ı ağ dakilerden hangisi akü ş etme metotları arj ndandı r? A) Yavaşarj ş B) Normal Ş arj C) Çabuk ş arj D) Hepsi DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Akü elemanları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark varsa akü hangi durumdadı r? A) Deş olmuş arj akü B) Ş akü arjlı C) Yarı ş m arjlı D) Az ş arjlı 4. ş tı nı 1.280 B) 1.250 C) 1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.

1. ldı devrenin özeliğ göre üç guruba ine ayrır: lı 3. Örneğ Sinyal lambaları cı lı in.1. Kumanda ş m lı ekline göre basma.1.1. iki Köprü iki kontağ ıbirleş tirmeye ve açmaya yarar. lı 3. cı na lanı Ş alterleri iki grupta inceleyebiliriz: 3.1. Tek Kontaklı alterler Ş Yapı olarak bir gövde üzerine yerleş tirilmiş kontak ve bir köprüden meydana gelir. Ş alterler Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya i yarayan anahtarlardı Üreteç ile alı arası seri olarak bağ r. 3. Çift Kontaklı alterler Ş Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalır. az akı çeken devrelerde kullanır.1. fren lambalarımarş in. iş ARAŞ TIRMA  Sanayideki bir servise gidilerek otomobillerde kullanı devre elemanları n lan nı çalı ş ması tesisatları ve hakkı bilgi toplayarak rapor halinde öğ nda retmeninize sununuz. . r. Örneğ korna. Mekanik Ş alterler Daha çok.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3 AMAÇ Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve standartları uygun olarak una na kontrol edebilecek ve değ tirebileceksiniz. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI 3. çekme ve çevirme suretiyle çalı tipleri vardı Kullanı kları ş an r. sistemlerinde kullanır. 27 .1.2.1. İ kademeli çalı posizyonuna sahip ş ki ı ş ma alı devrelerinde kullanır.

Mekanik ş lı alterlerde açma ve kapatma daha yavaşolduğ undan. zalı .1. Manyetik Ş alterler Genellikle marşş sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akı çeken . sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve : Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla.2. flaman denilen direnç telinin 2300 oC’ ta ınması aydı sı yla nlatma sağ Ampulün lar.3. selektör ş alterleri grup içerisine dâhil edilebilir.1.2.3.3.3. Ampul ve Çeş itleri 3. lı n lı 28 . lamba soketine geçen kı na.1. Ampuller. yla lanı Ş 3. denir. smı 3. Çok Kontaklı alterler Ş Birden çok çalı kademesi bulunan özel devrelerde kullanır.2. Bu gibi arı n na zalara meydan vermemek için manyetik ş alterler kullanır. Çeş itleri Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre ş lan m lı na öyle sıflandılı nı rır: 3.1. lamba ş alterleri. yapı ş lan m ekillerine göre. normal ampuller ve sofit ampuller diye ikiye ayrır. arj m devrelerde kullanır. Ampul Direnç teli üzerinden elektrik akı mıgeçirildiğ inde ınarak ık vermeye baş sı ş ı lar. 3. Ş ekillerine Göre Araçlarda kullanı ampuller. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. duy. Kontak anahtarı ş ma lı . Yaygıolarak normal ampuller kullanır. 3. ederek kolayca yapı labilmektedir.1. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. lı 3. izole tabakalarıçeş renklerde ve renk bantları itli nda kablolar kullanı lmaktadı Bu sayede arı bir sistemin tamiratıkablo renklerini takip r.1: Kablo kesiti ekil Oto elektrik tesisatları nda.3.2.3. kontakları yanması sebep olabilir.

5 – 1. nda lan güçleri bakı ndan 4 grupta inceleyebiliriz: mı 1 ). kı far + uzun far yla lı sa gibi).100 watlıampuller: Projektörlerde.3. Çift Flamanlı ampuller yerleş tirme problemi olan yerlerde iki flaman aynı ampul içersine monte edilerek yerden tasarruf etmek amacı kullanır (Park + Fren.5 watlı ampuller: Gösterge lambaları k nda 2 ).3. Flaman Sayı na Göre ları Flaman sayı na göre ampuller tek Flamanlı çift Flamanlı ları ve olmak üzere iki çeş ittir.3. tı ş 3.5 watlı ampuller: Plaka. Ampuller yuvaları bağ ş ekillerine göre düz tı ve çapraz tı olarak da iki na lanış rnak rnak sıfa ayrır.8.32 watlıampuller: Geri vites. Birinci bağ lı lama ş eklinde flamanı n bir ucu alttan yalılmıolarak çı lı Diğ ucu ise içten duya bağ r.55 .2. Çalı Gerilimlerine Göre ş ma Günümüz araçları genellikle 6. Diğ bağ er lantıeklinde flaman’ı ise her iki ucu alttan yalılmıolarak ş n tı ş çı bunlara yalılmıampul denir.4. Ampul yuvası yerleş nı lı na tirilirken öncelikle tı rnakları yuvası oturtulması n na sağ r ve daha sonra ampul ileri doğ itilerek sağ doğ çevrilir.3.3 .16 ve 24-32 voltluk ampuller kullanır.2.5. kar.0.3. lanı ru a ru 29 .2.2. k sa lı 3. Güçlerine Göre Ampullerin elektrik güç birimi wattı Oto elektrik tesisatı kullanı ampulleri r. nda lı 3. er lanı normal ampul denir.21 . tepe. Böyle ampullere tı ş kartır. sinyal ve fren lambaları k nda 4 ).2.3. uzun ve kı farlarda kullanır. 12. Flaman Bağ ları Göre lantı na Ampullerde flaman bağ sı ş lantı iki ekilde yapır. park ve iç lambaları k nda 3 ).

iodin.3: Çeş oto elektrik ampulleri ekil itli 30 . Ampulün içinde bulunan tungsten flaman. Halojen Ampul Ampulün içinde halojen.6.2: Halojen ampul ekil Ş 3. üzerinden akı geçmesi sonucunda ınarak ık m sı ş ı verir.2.3.3. Ş 3. bromine ve diğ gaz karımlarıdoldurulmuş er ş ı tur.

lı Ş 3. ait oldukları devrelerin akı giriş seri olarak bağ r. Sigortalar 3.4. Tanı mı Sigorta.4: Sigortalar ekil Sigortalar aracı elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kı devre sonunda n sa sistemi olası yangı tehlikesine karşkorumak için kullanı elemanlardı Sigorta attıı n ı lan r.1.5: Telli Sigorta ekil 31 . Sigortalarda kullanı lmı tı lan tel kolay eriyen madenlerden yapır. Telli Sigortalar Az akı çeken(5-25amper)devrelerde kullanır.2. ma ı dı Ş 3. lı Sigortalar.4. elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı r. ğnda yerine aynı amperde yeni sigorta takır. Yapı çok basit olup bir porselen m lı ları çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapı şr.4. Araçlarda yapı m ine lanı bakı mdan iki tipi vardı r: 3.3.

Üzerinden 10 – 40 amper akı geçen devrelerde kullanır. Sigorta kutusu 32 . Yapı na göre ikiye ayrır: m lı ları lı (Ş 3.6: Termik tip devre kesici ekil Ş 3.6.3.3.4. Bunlar bir röle ş lı eklindedir.7: Manyetik tip devre kesici ekil 3.4.7) ekil ekil Ş 3. Ş 3.4. Devre Kesiciler Grup halinde çalı alı ş an cıdevrelerinde kullanır.

1. Emniyet Röleleri Yüksek güçlü bazı cı n. dı Ş 3. lı 3.5. Ş ekilde görüldüğ gibi röle. Akı Röleleri m Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanır. ş an ndan Görevlerine göre iki guruba ayrır lı 3. elektromanyetik bir bobinin yarattıımanyetik ü ğ etkiyle çalı kontak tertibatı ibarettir. Emniyet rölelerinin akı rölelerinden farklı lı m tarafıkontakların ters .8: Sigorta kutusu ekil 3. nı konumda olması r. görevi bittikten sonra otomatik olarak çalı alıları ş nı ması sona erdirmek için kullanır. .5.5.Örnek: Birkaç ekipmana sigortaları dağ mı n ı : lı Ş 3. Röleler 15 -40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı tek kontaklıözel manyetik nda m lan.9: Röleler ekil 33 .2. ş alterlerdir.

sis farları yerlerde kullanı . sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istenmediğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarı i mı n r. detaylı olarak Öğ renme Faaliyeti 4’ te anlatı lacaktı r. Ş 3. değ Ş 3.11: Kontak Anahtarı ekil 34 . n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. vb lmaktadı Soketler r. Kontak Anahtarı Kontak anahtarı n görevi.6.3. Soketler Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. konusuna 5.7.Öğ renme Faaliyetinde daha detaylı inilecektir.10: Soket ekil 3.

iş Sigortaları özelliklerini tespit ediniz. iş  Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nıtespit  ediniz. 35 . Atmısigortayı ş tespit ediniz. Oto elektrik devre elemanları nıtespit  ediniz ve değ tiriniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş  Öneriler Oto elektrik devre elemanları n araç nı üzerindeki yerlerini öğ reniniz. Soketleri yerlerinden uygun ş ekilde sökünüz. Arı olanları zalı tespit ediniz. Sigorta kutusunu araç katalogundan bakarak inceleyiniz.  ve   Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nı katalogdan bakarak belirleyiniz. iş    Sigortaları iş değ tiriniz. yenisiyle değ tiriniz. Soketleri ve özelliklerini tespit ediniz  ve değ tiriniz.

ş tı nı 1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Aş ı ağdakilerden elemanları ndandı r? A) Ş alterler hangisi otomobil elektrik tesisatları nda kullanı lan D) Hepsi devre B) Soketler C) Ampuller 2. 15-40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı devre elemanı nda m lan hangisidir? A) Sigorta B) Ampul C) Soket D) Röle DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.5-1.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Yapı na göre ş ları alterler kaç gruba ayrırlar? lı A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya yarayan i devre elemanı hangisidir? A) Ş alterler B) Soketler C) Ampul D)Kablo 3. Elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı ma ı hangisidir? A) Soket B) Ampul C) Sigorta D) Röle 8. Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre kaç gruba ayrırlar? lan m lı na lı A) 2 B) 3 C) 5 D) 4 5. nı 36 .5 Wattlı k C) 15-32 Wattlı k D) 3 Wattlı k 7. Gösterge lambaları kaç wattlıampul kullanır? nda k lı A) 3-5 Wattlı k B) 0. Oto elektrik tesisatı kullanı ampuller güçleri bakı ndan kaç grupta incelenir? nda lan mı A) 4 B) 3 C) 2 D) 5 6. laş ş nı konuları tekrar ediniz.

ÖĞ RENME FAALİ YETİ –4 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4 AMAÇ Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve standartları uygun olarak nı una na tespit edebileceksiniz.1: Kontak anahtarı n yapı ekil nı sı Günümüz araçları kontak anahtarı nda genelde üç farklı konumda bulunur: 37 . KONTAK ANAHTARI 4. Görevi Kontak anahtarların görevi. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istendiğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarları i mı n r. birer elektrik ş alteri gibidir. 4. ndan veya servislerden bilgi toplayarak rapor halinde öğ retmeninize sununuz.1. 4.2. Yapı sı Ş 4. ARAŞ TIRMA  Otomobillerde kullanı kontak anahtarların çalı ş lan nı ş ekli ve bağ ları ma lantı hakkı internet ortamı nda.

3. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er marş kına (ST UCU ) değ çış ı dirilir. er 4.1. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. direksiyon kilidi açı elektrik sistemi devrededir.2. sa laş ğkontrol edilir.3. Devre Kontrolü Devre kontrolü 3 ş ekilde yapır: lı 1. 3. ohmetrenin ucu. er 4. Bazı araçlarda stop konumundan sonra geriye çevrilerek park konumuna alır. Açı Durumu k Bir kademe ileri çevrildiğ inde. Ölçü aletinin hiçbir değ göstermemesi gerekir. Kontak Anahtarı Kontrolleri 4.3. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. Burada park nı lambaları devrededir. Ş Kontrolü asi Ohmetrenin bir ucu ş asiye. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı leme çış (IGN UCU ) ine er ateş kına ı değ dirildiğ inde ohmetrenin değ göstermesi gerekir.Marş Durumu Bir kademe daha çevrildiğ marş inde durumuna gelir. k. Çı değ kan erler karş tılı Kı devre olup olmadıı ı rır. 38 . Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. karı 4. 2. Stop Durumu Direksiyon kilitli anahtar çı labilecek konumdadı karı r.3.1. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er özel alıları (ACC UCU ) değ cı na dirilir. Kı Devre Kontrolü sa Kontak anahtarı kabloları kı devreler genellikle tablo değ nda sa erlerine bakı larak tespit edilir. direksiyon kilitli ve anahtar çı labilir. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk er er var demektir 2. 3. Değ er göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir.3. diğ ucu ş er asiden yalılmı m girişucuna değ tı şakı dirilir. Kontak anahtarıateş leme konumuna getirilir.

Öneriler:       Ampermetre ile akı girişkablosu m olduğ kontrol edebilirsiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş :     Bat ucunu tespit ediniz. Ign ucunu tespit ediniz. unu Kablo uçları karı rmayız. nı ş tı nı Kablonun rengini tespit edebilirsiniz. ğnı Kabloları renklerine göre ayı rt ediniz. 39 . na Marş selenoidine bağ lı olup olmadıı kontrol ediniz. St ucunu tespit ediniz. Acc ucunu tespit ediniz. Güvenlik kuralları uyunuz.

Elektrik devresine istendiğ zaman elektrik akı nı i mı gönderen ve istendiğ zaman devreden i elektrik akı nıgeçmesine engel olan devre elemanı mın hangisidir? A) Ampul B) Kontak anahtarı C) Röle D) Sigorta 2. Günümüz araçları kontak anahtarı farklı nda kaç konumda bulunur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 D) 5 DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Marş selenoidine giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 3. Kontak anahtarı kaç kablo ucu bulunmaktadı nda r? A) 2 B) 3 C) 4 5. Akı giriş giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? m ine ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 4. ş tı nı 1. nı 40 .

Yeş Mor.2. BA BE BJ CY GR Beyaz Mavi Bej Kristal veya Beyaz Gri JA MA NO OR Sarı Kahverengi Siyah Turuncu RG SA VE VI Kı zı rmı Somon rengi Yeş il Mor 41 . Gri. ağ daki er er lmı tı Bej. Sarı Kahverengi. il.1. rmı. diğ kablolar ve diğ soketler için kullanı şr: Beyaz. Kablo Malzemesi Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR 5. Kablo Renkleri Temel elektrik durumlarıunlardı ş r: Kı zı rmı Sarı Mavi Siyah Kontak öncesi + volt Kontak sonrası volt + Park lambası veya gösterge devresi Ş bağ sı ase lantı Aş ı renkler.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –5 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5 AMAÇ Basit tesisat onarı nı araç kataloğ mları una ve standartları uygun olarak na yapabileceksiniz. yla lanı 5. araşrarak sı ftaki arkadaş nı sununuz. Siyah. ARAŞ TIRMA  Otomobil üzerinde ne gibi tesisat arı zaları meydana gelir. Kristal. Kı zıSomon rengi. Mavi. Turuncu. . arı tespiti nası za l yapır. Üreticiye göre aynı kablolar için farklı renkler kullanı labilir. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. lı tı nı larıza 5.

5 2. Tanı mı Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir.3. selenoidler.5.5 4 6 10 35–150 2 Emniyetle taş ı yabileceğ i akı ş m iddeti (Amper) 4 6 10 15 20 25 35 125–325 Kullanı ğ Yer ldıı Gösterge devrelerinde Düş güçlü aydı ük nlatma sistemlerinde (sinyal.75 1 1.1. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. Normal kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Yüksek kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Marşkabloları 5. ağya kartı ş tı Kablo kesidi (mm ) izolesi 0. Tesisatlarda kullanı kablo kesitleri ve akı ş dı lan m iddeti aş ı çı lmı r. iş Kablo gerilim düş mesi meydana gelmeden ve ı oluş sı madan alı akı nı ı cı mı taş yacak nitelikte olmalır. üzerinden geçecek akı ş lan m iddetine göre değ ir. sis farları yerlerde kullanı .4.1: Soketlerin kullanı ğyerler ekil ldıı 42 . v. lmaktadı r Kapı n Kilitlenmesi ları Arka Sis Farı Bağ lantı Soket Ucu 1 2 3 4 5 Tanı mı Kapı n kapanması ları + Aydı nlatma + Kontak öncesi Ş ase Kapı n açı ları lması Soket Ucu 1 2 3 4 5 Bağ lantı Tanı mı İ kaz + Arka sis farı + Arka sis farı + Aydı nlatma Ş ase Ş 5.4. Kablo Kesitleri: Oto.elektrikte kullanı kablo kesiti. park tablosu) sa Farlar ve motorlar Yüksek güçlü motorlar. geri vites vb.) Yüksek güçlü aydı nlatma sistemlerinde (Kı farlar.b. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler nda lan 5.

2: Sinyal – korna soketleri ekil 43 .Aydı nlatma soketi Soket Ucu 1 2 3 4 Tanı mı Farlar Kodlar Kontak öncesi + Akı m Park lambaları Soket Ucu 1 2 3 4 5 6 Tanı mı Korna Arka sis lambası kı çı ş ı Kontak öncesi + Akı m Sağ sinyal Dörtlü flaş ör Sol sinyal Ş 5.

lantı nı 44 . ş alterlerini tamir  ediniz ve değ tiriniz. Ş alterlerin bağ ları kontrol ediniz. iş Ampulleri yerinden sökerek temizleyiniz. katalogundan katalogundan Sigorta soket bağ lantı yerlerini tespit  et. una Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. Sigorta değ tiriniz. nı  Oto elektrik devresinde direkt akı  m hatları tespit ediniz.   Kabloları karı n ş mamasıiçin renklerine göre ayını rı z. Araç kataloğ bakarak inceleyiniz. nı  Aydı nlatma ve uyarısistemlerinin  devre ampullerini. iş  Kablo demet yerlerini tespit ediniz. Soket yerlerini araç öğ reniniz. Bozuk olan soketleri değ tiriniz.   Uyarı tesisatı kontrol ediniz.  Soket bağ ları tek tek kontrol lantı nı ediniz. iş  Uyarı tesisatın bağ nı lantı yerlerini. tespit ediniz. Sigorta kutusunu araç bakarak inceleyiniz. soket bağ ları lantı nıtespit  ediniz. nı   Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini. nı Öneriler  Ş emalarıokumayıöğ renerek devreleri inceleyiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ Basamakları ş lem   Ş emalardan devre takibi yapı z. nı Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z.

ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Aş ı ağ dakilerden hangisinde soket kullanır? lı A)Sis farları nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Kontak öncesinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 4. nı B) Kapı kilitlerinde C) Kontak anahtarı nda D) Hepsi 45 .Oto elektrik tesisatı kullanı kablolarda hangi malzemeler nda lan A) Plastik B) Bakı r C) İ pek D) Hepsi 2. ş tı nı 1. Park lambası veya gösterge devresinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 3. Kablolarıbirbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara ne denir? n lması lan A) Ampul B) Sigorta C) Soket D) Hepsi 6. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Gösterge devrelerinde kaç amperlik kablo kullanı dı lmalır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 5.

             Değ erlendirme Ölçütleri Evet Akünün ş kablosunun cı asi vatası nıuygun anahtarla söktünüz mü? Akü etiketini incelediniz mi? Akü elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Voltmetre ş kablo ucunu akü kutup baş bağ nı asi ı na ladız mı ? Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ ölçtünüz mü? unu Marş motoru çalı ğ anda voltmetre değ şı tı erini ölçtünüz mü? Akünün voltmetre ve ampermetre ile ş nıkontrol arjı ettiniz mi? Akünün eleman toz kapakları nısökmek Elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Ş arj cihazı n kabloları akü kutup baş na nı nı ları bağ nımı ladız ? Ş cihazı çalır duruma getirdiniz mi? arj nı ş ı Ş cihazı n voltaj ayar düğ arj nı mesini ş edilecek arj akünün voltajı göre ayarladız mı na nı ? Oto elektrik devre elemanları tespit edip değ tirdiniz nı iş mi? Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini.MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME Modül faaliyetleri ve araşrma çalı tı ş maları sonunda kazandını bilgi ve becerileri ğ z ı aş ı değ ağ daki erlendirme ölçütlerini kendinize uygulayarak durumunuzu değ erlendiriniz. nı 46 . bir sonraki modüle geçebilirsiniz. nı Modülü tamamladı z. soket bağ ları tespit ettiniz mi? lantı nı Hayı r DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 A B D D A ÖĞRENME FAALİ YETİ 2 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 C A B D ÖĞRENME FAALİ YETİ 3 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 7 8 D A B C A B C D 47 .

ÖĞRENME FAALİ YETİ 4 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 B A D C B ÖĞRENME FAALİ YETİ 5 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 D B A C C D 48 .

Mutlu Akü www. İ Akü nci www. Oto Elektrik Teknolojisi.com www.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            DEMİ Necdet. 1988. Hulusi TÜRKMEN. STAUDT Wilfried.auto. Cilt: 2. Motorlu Taş Tekniğ Ankara. denizce. 1995. Ankara.101.Bosch Otomotiv SatıSonrası ş . ı t i.com 49 . 1971. YURTKULU İ lhan. Ş nları . Oto Elektrik İ ve İ ş ş Yaprakları nı– 2. İ smail Yİİ Motorculuk Bölümü Ğ T. REL Fİ Ş LDİİMuhtar. www. Yüce yayı A. Oto Elektrik Teknolojisi.htm www. Otomobil Aydı nlatma – Halojen far ve ampuller www. İ lem Sı f stanbul. Oto Market www.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->