T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ

(MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İ M RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİ Sİ

AKÜ VE OTOMOTİ ELEKTRİ TESİ V K SATI

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı itim ğ tarafı geliş ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlı n ı lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. ılı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1..................................................................................................... 3 1. AKÜ ..................................................................................................................................... 3 1.1. Akünün Tanı ............................................................................................................. 3 mı 1.2. Akünün Görevleri ......................................................................................................... 4 1.3. Akünün Çalı Prensibi.............................................................................................. 5 ş ma 1.4. Akü Çeş ................................................................................................................. 5 itleri 1.4.1. Kurş Akü............................................................................................................5 un 1.4.2. Kalsiyumlu Akü..................................................................................................... 6 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri................................................................................6 1.6. Akünün Yapı ..............................................................................................................6 sı 1.7. Akü Etiketi ....................................................................................................................7 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler ...........................................................................8 1.9. Taş Göre Akü Seçimi................................................................................................8 ı ta 1.10. Akü Kontrolleri ...........................................................................................................8 1.10.1. Gözle Kontrol ......................................................................................................8 1.10.2. Yüzeyden Kaçak Kontrolü ..................................................................................9 1.10.3. Yoğ unluk Kontrolü .............................................................................................. 9 1.10.4. Kapasite Kontrolü.............................................................................................. 10 1.10.5. Vası Üzerinde Yüklü Muayene....................................................................... 10 ta UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2................................................................................................... 17 2. AKÜ ELEKTROLİ Nİ HAZIRLANMASI VE YOĞ Tİ N UNLUK KONTROLÜ ............. 17 2.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması .............................................................17 2.2. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması .............................................................18 2.3. Hidrometre .................................................................................................................. 18 2.3.1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme...................................................................... 18 una 2.3.2. Bome Esası Göre Bölümleme:......................................................................... 19 na 2.4. Akülerin Ş ve Deş .............................................................................................. 19 arj arjı 2.4.1. Akünün Deş ....................................................................................................19 arjı 2.4.2. Akü Ş .............................................................................................................. 21 arjı 2.5. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı ................................................................................... 21 2.5.1. Aş Ş n Zararları ı arjı rı ............................................................................................ 21 2.5.2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı ........................................................................................ 21 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj .............................................................................................21 2.6.1. Yavaş arj ............................................................................................................21 Ş 2.6.2. Normal Ş arj.......................................................................................................... 22 2.6.3. Çabuk Ş ........................................................................................................... 22 arj 2.6.4. Araç Üzerinde Ş .............................................................................................. 22 arj 2.6.5. Akü Ş Süresinin Tespiti................................................................................... 22 arj 2.7. Akünün Self - Deş ................................................................................................. 23 arjı 2.7.1. Sülfatlaş .......................................................................................................... 23 ma 2.8. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: ........................................... 23

i

UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3................................................................................................... 27 3. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI ................27 3.1. Ş alterler....................................................................................................................... 27 3.1.1. Mekanik Ş alterler................................................................................................. 27 3.1.2. Manyetik Ş alterler ............................................................................................... 28 3.2. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve :............................................................................. 28 3.3. Ampul ve Çeş ...................................................................................................... 28 itleri 3.3.1. Ampul .................................................................................................................. 28 3.3.2. Çeş ................................................................................................................28 itleri 3.4. Sigortalar .....................................................................................................................31 3.4.1. Tanı .................................................................................................................. 31 mı 3.4.2. Telli Sigortalar ..................................................................................................... 31 3.4.3. Devre Kesiciler ....................................................................................................32 3.4.4. Sigorta kutusu ...................................................................................................... 32 3.5. Röleler .........................................................................................................................33 3.5.1. Akı Röleleri ...................................................................................................... 33 m 3.5.2. Emniyet Röleleri.................................................................................................. 33 3.6. Soketler ....................................................................................................................... 34 3.7. Kontak Anahtarı .......................................................................................................... 34 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................36 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 37 4. KONTAK ANAHTARI ..................................................................................................... 37 4.1. Görevi .........................................................................................................................37 4.2. Yapı .......................................................................................................................... 37 sı 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri ....................................................................................... 38 4.3.1. Ş Kontrolü ....................................................................................................... 38 asi 4.3.2. Devre Kontrolü ....................................................................................................38 4.3.3. Kı Devre Kontrolü............................................................................................ 38 sa UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 39 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................40 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5................................................................................................... 41 5. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR .......................................... 41 5.1. Kablo Malzemesi ........................................................................................................41 5.2. Kablo Renkleri ............................................................................................................41 5.3. Kablo Kesitleri:........................................................................................................... 42 5.4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler .................................................................. 42 nda lan 5.4.1. Tanı .................................................................................................................. 42 mı UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 44 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................45 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKÇA .........................................................................................................................49

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 525MT0021 Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı Tüm Dallar Akü ve Otomotiv Elektrik Tesisatı Bu modül ile Akünün görevlerini, çalı ş prensiplerini, ma çeş itlerini öğ renecek; Akünün yapını kapasitesini, taş sı , ı ta göre akü seçimini yapacak; Akü elektrolitini hazı rlayacak. Ş çeş arj itlerini ve kontrollerini öğ renecek, otomobil elektrik tesisatı devre elemanları öğ nı renecek bir eğ materyalidir. itim 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü Baş ş armıOlmak Akü otomotiv elektrik devre elemanların arı teş nı za his, onarı ayar ve bakı nı m mı yapmak. Genel amaç Öğ renci: Akü ve otomobil elektrik tesisat devre elemanların arı teş onarı ayar ve bakı nıaraç nı za his, m; mı teknik kataloğ uygun olarak yapabilecektir. una Amaçlar 1-Aküleri sökebilecek, üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabilecektir. MODÜLÜN AMACI 2- Aküyü üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş arj edebilecektir. 3- Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak kontrol edebilecek ve na değ tirebilecektir. iş 4- Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak tespit edebilecektir. na 5- Basit tesisat onarı nı kataloğ ve standartları mları araç una na uygun olarak yapabilecektir. Oto tamir atölyesi ve oto elektrik atölyesi bilgisayar laboratuarı , tepegöz, slâytlar, CD, VCD gösterimi Modül içinde ve sonunda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplandı rarak kendinizi değ erlendiriniz, sonuçları nı öğ retmeninizle paylaş arak eksikliklerinizi tamamlayabilmeniz için gereken bilgileri alı z. nı

SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv .

çeş iş itlerini. saklanmaları n ve kullanı ömürlerinin nı m nasıbu kadar artını renebileceksiniz. Otomotiv teknolojisinde bir otomobilin ilk çalı ş ması otomobil üzerindeki ık ve ve ş ı özel alı cıdonanı nı çalı mları n ş masıiçin elektrik kaynağ ihtiyaç vardı Bu ihtiyacı ı na r. tesisatları kullanı kablo malzemelerini. otomotiv teknolojisine paralel olarak kaliteli ve yüksek kapasiteli aküler geliş tirilmektedir. Bu modülde temel elektrik parçaları ndan akü çeş itlerini ve yeni akülerin özelliklerini. kablo nda lan renklerini çeş itlerini ve soketlerini öğ reneceksiniz. kontrollerini bulacaksız. Teknolojik geliş melerde anahtar rolü elektrik ve elektronik parça ve sistemlerindedir. ş edilmelerini. karş ı layan eleman akü (batarya veya akümülatör )olarak adlandılı Akü gün geçtikçe rır. görevlerini. sinyaller lmı çalı yorsa bu gibi arı n otomobilin minicik bir sigortası n atması ş mı zaları nı ndan kaynaklanabileceğ anlayacak ve kavrayacaksı z. Akülerin niçin bakı z olduğ nı msı unu. Kalsiyumlu ve jelli akülerin üstünlüklerini arj nı anlayacaksız. ini nı 1 . l ğ öğ ı Otomobil tesisatları kullanı devre elemanları meydana gelen geliş ve nda lan nda me değ imleri. Petrol rezervlerinin azaldııiki binli yı n baş ğ lları ı teknoloji büyük bir hı nda zla geliş mektedir. Otomobilinizin farları yanmı yorsa.Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili öğ renci. otomatik camları açı yorsa.

2 .

1: Akü ve kımları ekil sı 3 . AKÜ 1. kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabileceksiniz ARAŞ TIRMA  Akü imalatıyapı bir iş lan letmeye giderek akünün yapı ğ ldı ımalzemelerin nelerden meydana geldiğ öğ ini renip ve rapor ederek sıfta arkadaş nı nı ları za sununuz. üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1 AMAÇ Aküleri sökebilecek.1. Akünün Tanı mı Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alı bağ cı landı ğ ı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dıdevreye veren bir üreteçtir. 1. ş Ş 1.

Ş 1. fonksiyonlar araçta akü ile sağ lanmaktadı Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aş ı r.(Yani ş ı yüksek devirlerde alternatörün üreteceğ voltaj bazen fazla yükseleceğ i inden alılarızarar görmesine sebep olabilir. cı m (Radyo. lambalar gibi alılar.2: Elektrik devresi ekil 4 . sigara yakacağ. ağ daki gibidir. ı rı n Ayrı taş çalırken motordan hareket alan ş sistemi alıları ca ı t ş ı arj cı besleyebilse de motor durduğ anda bazıgereksinimler için yine elektrik enerjisine ihtiyaç vardı Bu u r.) ı cı * Motorun ilk anda çalı ş abilmesi için marş motoruna elektrik akı vermek. Kalorifer.) Bu durumda akü alternatörün oluş cı n turduğ u akı n bir kı nı mı smı üzerine alarak aş voltajıyükselmesini önler.1. Akünün Görevleri * Araç motoru çalı ş ğzamanlarda kullanı madıı lacak alılara akı göndermek. mı * Motor çalırken elektrik sisteminde voltaj ve amperaj dengelemesi yapmak.2.

İ lmı çerisindeki elemanlarıbirbirine temas tı n etmemesi için bölümlenmiş tir. Elektrolit adı aldıı verilen asit veya baz karımı ş içerisine iki ayrı ı cins metal parçası sokalı Metallerin dıdevresine bir elektrikli alı bağ ğnda. 1.1.1. ş cı landıı devresindeki kimyasal reaksiyon dolayıyla doğ akı verilince alını çalı rdı sı ru m cı n ş ğ tı ı görülür. seperatörler.3: Volta pilinin oluş ekil umu 1. İ bataryalar da bunlar gibidir.4. eleman kapağve elektrolitten oluş ları ı maktadı r. Kurş Akü un Kurş aküler yapı un olarak 3 kımdan oluş sı maktadı Batarya kutusu.1.Batarya Kutusu Sert plastikten presleme suretiyle yapı şr. Fakat voltajı rmak için içersindeki ş te artı elemanlar değ tirilir ve çoğ lı iş altır. Ş 1. 5 . Akü (batarya) içersindeki kimyasal reaksiyonu ş dı ı sağ lar. Bataryalar ru m boş ğ zaman doldurulur.3. sistemin iç m.4.4.2.Elektrolit Sülfürik asit ve saf su karımı r.1. Akü Çeş itleri 1. elemanlar ve r: elektrolit denilen kimyasal karım.4. Örneğ volta pilini ele alı ş in rsak ekilde görülen kaptaki sülfürik asit içerisine çinko ve bakılevhaları r konduğ unda bu iki maden arası 1 voltluk gerilim meydana gelir ve sistem nda bir volta pilidir.3.4. ş ı 1.1. Akünün Çalı Prensibi ş ma Akülerin çalı ş ş ma ekilleri doğ akı üreteçleri olan piller gibidir. 1. kutup baş .1.Elemanlar Plakalar.

4– Negatif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve aktif kurş un ı mlı ur unla dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Antimon bataryanı çalı ş tı n ş masısı nda gaz oluş rası umunu hı zlandır ve aş rı ı rısu kaybı neden olur. 8– Bağ lantı Köprüleri: Plaka grubunda kullanır.5. Kalsiyumun avantajı normal ş voltajları gaz oluş arj nda umunu 75 oranı azaltmıolmasır. Antimonun bu na m olumsuz etkisini gidermek için ı zgaralara antimon yerine kalsiyum eklenir. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri 1. + kutbu bir sonraki – kutba bağ lı layan BAĞ LANTI KÖPRÜLERİ kabı akü üzerinden gerçekleş ir. 5– Çökeltme ı zgaraları Kimyasal reaksiyun sonucu ortaya çı : kacak olan artı akü klar kabı n altı nı ndaki çökeltme ı zgaraları toplanı nda r. 9– Elektrolit: Her hücrede plakalarıüzerini kapayacak seviyeye kadar doldurulur. 3– Pozitif Kutup: Genellikle yanlıkablo bağ sı önlemek için daha kalı yapı ş ş lantını n lmıya da bir marka ile iş aretlenmiş tir.6. Yüksek yoğ unlukta plakalar 3. 2– Eleman kapağ: Elektrolit doldurulması ve seviye kontrolünü sağ ı nı lar. n 6 .1. Bir daha açı lmamak üzere tamamen kapatı ş lmıkapak 2. Kalsiyumlu Akü Günümüzdeki kurş un-asit bataryalarda kullanı kurş ı lan un zgaraları mekanik ve n kimyasal dayanaklığ arttı lını rmak için kurş içerisine eklenen antimonun yerini kalsiyum ı un almı r. Bu nedenle nda ş dı normal çalı ömürlerinde su ilavesine gerek duymazlar ş ma 1. Bu nedenle bu bataryalar sürekli bakı gerektirir. Plakalar asidin serbestçe dolaş na izin verecek ş ı mı ekilde ve asidin zarar veremeyeceğ i kimyasal yapı olan plastik malzemeden yapı şr.2. Dayanı polipropilen kutu klı 1.4. sı lmı tı 7– Pozitif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve kurş peroksitle un ı mlı ur un dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Akünün Yapı sı 1– Toz kapaklarıPlastikten yapı şr ve üzerinde gaz çı ş sağ : lmı tı kını layacak havalandı ı rma delikleri vardı r. 6– Seperatörler: Kı devreyi önlemek amacı her plakanı arası yerleş sa yla n na tirilmiş tir.

11– Kapak: Sı geçme veya sı rmaz kaynak ile takı ş kı zdı lmıplastik döküm parçadı r.7. laş 7 . 12– Negatif kutup: Uçları serbest kalan kutuplar bağ kutupları lantı durumuna gelir. D Marş rası çekilebilecek maksimum akı sı nda m (Örnek: 420 A akı 042 gösterilir. Akü Etiketi Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması A Kod: 12 Volt B Kapasite C Kutuplarıbağ n lantıekli.10– Akü kutusu: Birbiriyle bağ lanmak üzere üç veya altıbölüme ayrı şplastik lmı dökümdür.4: Akünün yapı ekil sı 1-Akü toz kapağ ı 2-Akü eleman kapağ ı 3-Artı kutup baş ı 4-Eksi plaka 5-Izgara 6-Separatör 7-Artı plaka 8-Köprü 9-Ara bölme 10-Akü kutusu 11-Akü üst kapağ ı 12-Negatif kutup baş ı 1. akü kutusu yüksekliğ kalite performans seviyesi ş i.) m E Boyut standartları LB1 (kı boy) simgesiyle karş ı sa ı labilir. Ş 1.

Ş 1. Gözle Kontrol  Akü yüzeyinde pislik bulunmamalı r. dı  Kutup baş nda oksitlenme olmamalı r.5: Akü etiketi ekil 1. Ş 1.10.5 cm üzerinde olmalı r. k na  Gevş bağ lar sı lmalı r.10. Taş Göre Akü Seçimi ı ta JAPON ARAÇLAR YERLİ ARAÇLAR AVRUPA ARAÇLAR HAFİ Tİ F CARİ ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip 55 Ah . daki ğ z ı kça 1. Akü Kontrolleri 1.90 Ah 1. ek lantı kı dı  Kontrol gözünde üç farklı renk göstergesi vardı r.6: Kontrol gözü ekil 8 . ları dı  Elektrolit seviyesi plakaları 1–1. dı  Akü kutusunda çatlak bulunmamalı r.100 Ah 72 Ah .8.9. n dı  Eleman toz kapakları üzerindeki deliklerin açıolması dikkat edilmelidir. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler a)Plakalardaki aktif madde miktarı b)Elektrolitteki asit miktarı c)Plakalarıyüzey alanları n Yukarı saydı mımaddelerdeki nitelik arttı batarya kapasitesi de artar.60 Ah 88 Ah .1.

Akü yüzeyinde kaçak olduğ unda. akü iyi durumda Siyah: Yük durumu kötü. Değ okunmuyorsa batarya sağ er lamdı r. yüzeyin sı su veya sodalı ile temizlenmesi cak su gerekir.10.230 1.230 1.280 1.7: Renk göstergeleri ekil 1.260 1. Tüpün ucunda lastik ş nga sılı bı lı tüpe elektrolit alır.3.2.260 1. Diğ ucu ise lan n ı na lanı er batarya yüzeyinde gezdirilir.arjsı 9 .170 1.10. Elektrolit eri yoğ unluğ göre bataryanış durumu ş ş una n arj u ekildedir: 1. aküyü ş edin arj Sarı : Elektrolit seviyesi düş ük aküye su ilave edin Ş 1. Eğ voltmetrede değ okunuyorsa. Batarya iş unu lerinde kullanı hidrometreler bir cam tüp içerisinde bölümlenmiş amandı lan ş radan ibarettir. Yüzeyden Kaçak Kontrolü Bir voltmetre ile bataryanı yüzeyinde kaçak olup olmadııkontrol edilebilir. 1. Sı nı yoğ ı rı kıp rakınca nı vı n unluğ göre una ş amandı yüzer.170 1.1 / 2 Ş arjlı Kı zı Ş z rmı .110 tam ş arjlı 3/4 ş arjlı 1/2 ş arjlı 1/4 ş arjlı ş z arjsı tamamen boş Renklere göre de hidrometrede batarya ş durumu kabaca görülebilir: arj Mavi .140 1.Yeş il: Yük durumu iyi.Ş arjlı Sarı . Sı ra vıseviyesinde elektrolit yoğ unluğ unun değ okunur.200 1. n ğ Kullanı voltmetrenin bir ucu bataryanı negatif kutup baş bağ r. Yoğ unluk Kontrolü Elektrolit yoğ unluğ ölçmeye yarayan alete Hidrometre denir.140 1. okunan bölgede kaçak var er er demektir.200 1.

Cihazda okunan değ 12 voltluk akülerde 9. Aracı kontak anahtarı lanı n çevrilerek motor üç tur atacak ş ekilde marşyapır. Kapasite Kontrolü Kapasite Akünün araç üzerindeki tüm alıları cı besleyecek miktardaki akı verebileceğ bir mı inin göstergesidir. Voltmetrede er nda dı okunan değ 9.6 volttan düş çı erin ük kması elemanları hı kaynaması kapasitesinin ve n zla akü iyi olmadıı gösterir.5 °C . ekilde bağ r. Kapasite kontrolünde akü kapasite ölçüm cihazı inin kullanır.75 Volta düş kadar deş arj mı m ene arj edilir.(örneğ 60 Ah in kapasitedeki bir akü 60 x 3 = 180 Amper ile yüklenir.10. Bu kontrol için batarya yoğ lı unluğ 1. Bu kapasiteyi belirlemek için otomotiv akülerinde akü üzerinde bulunan anma kapasite.5 Ah olarak hesaplanı r. ndaki gerekli akı verip mı veremeyeceğ ölçülmesidir. Kapasite kontrolü Kapasite kontrolünün amacı akünün marş anı . Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan tam ş bir akünün gerçek kapasitesini belirlemek için arjlı yapı deneyde deş akı 60 Ah / 20 = 3 Amper olarak bulunur. Okunan değ er erin 10 Volt’ tan aş ı ağ da olmamasıgerekir. lan arj mı Bulunan akı ile eleman gerilimi 1. nda dı ru Kontrol iş leminde aracı motoru çalı n ş mayacak. Cihazı yüklü durumda uzun süre tutmayı z. eri lı Kapasite ölçüm cihazı n Voltmetre ve Ampermetre maş kabloları nı alı Akünün artı eksi ve kutupları bağ r. Bu lı durumda voltmetre skalası ndaki değ okunur. Bulunan akı ile akü eleman gerilimi 1. Daha sonra Cihazı Yükleme Topuzu saat yönünde lanı n çevrilerek akü anma kapasitesi değ erinin üç katıakı mla yüklenir. ğnı Dİ KKAT: Ölçüm iş lemini 15 saniyeden önce bitiriniz. Bu kapasite arj arj mı n mı deneyi akü üretim tesislerinde yapı lmaktadı r.1. Aksi halde elde edilecek sonuçlar tam doğ olmayabilir. Birimi Amper-saat’tir. Akünün toz kapaklarıaçır. Vası Üzerinde Yüklü Muayene ta Akü yükleme muayenesi marş motoru çalı rı ğ sı akü voltajı kontrol etmek ş ldı rada tı ı nı suretiyle de yapır.75 volt olana kadar deş edildiğ tespit edilen deş m arj inde arj süresi 16. Aksi taktirde akü arı nı zalanabilir. 20 saatlik standart deş süresine bölünerek arj deş akı bulunur. (Cihazı artı na lanı n kablosu akünün artı kutbuna.6 volt’un altı olmamalı r.5 saattir. Elektrolit sı ğ ise 60° ile 90° F (15. 1. itli mları vardı r. Voltaj değ erinin 10 volttan düş çı ük kmasıalılara yeterli akı n cı mı gitmemesine neden olur.4. Akü kutup baş na Voltmetre volt skalası12 volttan büyük olmak suretiyle ları ayarlanı Voltmetrenin maş kabloları uçlar artı eksi uçlar eksiye gelecek ş r.5 x 3 = 49.) Bu anda cihazı voltmetre n skalası ndaki değ okunur ve hemen yükleme topuzu sola çevrilerek kapalı er konuma getirilir. sadece marş yapacak konumda olması gerekir. alı artı ya. Akünün gerçek kapasitesi 16.5. lı Akünün etiketi üzerindeki anma kapasite değ okunur. cihazı eksi kablosu akünün n eksi kutbuna gelecek ş ekilde bağ r).32. 10 .2 °C) m arjlı dı caklı ı civarı olmalı r. Deş süresi ile deş akı nı çarpı bize akünün kapasitesini verir.225’ten fazla(takriben batarya u yarı veya tam ş ) olmalı r. Sembolü Ah’ dı Çok çeş kapasite tanı r. Bunlardan biri 20 saatlik yükleme kapasitesidir.10.

Kutup baş nı zedelenmemesine ları n dikkat ediniz.       Akü etiketini inceleyiniz.  11 .  Kutup ve kablo baş nı fı veya  ları tel rça kablo baş temizleme aparatı ile ı temizleyiniz. nı  Akünün kutup baş nı bağ ları  ların lantı nı çektirme ile çı nı kartı z. n Çamurluk örtülerini takı haneden m alız. Çektirmeyi kutup baş na sıca ları kı bağ nı layı z. Kullandıız takı ğnı mları temiz tutunuz. nı nı   Aküyü Gözle Kontrol Ediniz. Uygun anahtar kullanı z. akü çerçevesine bağ layan  cı vatadan uygun anahtar ile sökünüz. Kablo baş nı ları birbirine değ dirmeyiniz.     Aküyü. çatlak var mı rı yok mu kontrol ediniz. nı Akü kutusunda kık. Temizleme sı sı aracıkaportası vını n na temas ettirmeyiniz.10.1’i okuyunuz ve uygulayı z. Aküyü çerçeveye bağ layan cı vataları n yerini tespit ediniz.  cı vatası nı       Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı cı vatası uygun anahtarla sökünüz. akü nı Akünün artı kutup kablosu olduğ undan emin olunuz. n nı nı Aracıel frenini çekiniz. nı Anahtarları üzerinde unutmayı z. Kablo baş nı ları tespit ediniz. Madde 1. Cı vataya uygun anahtar kulanı z. Kablo baş izolasyonunu kablo baş  ı ları cı vataları sökünüz ve takız. Temizleme sı sı vınıkutup baş na ları sürmeyiniz. ı na Akünün kutup baş nı rası göre ları sı na çı nı karız. Akü etiketini kendinize doğ ru   Aracı güvenli bir ş ekilde park ediniz ve  çamurluk örtü bezlerini örtünüz. nı Sökme ve takma iş sı na dikkat lemi rası ediniz. Akünün ş asi kablosunun uygun anahtarla sökünüz. nı Kutup baş zarar vermeyiniz. nı Uygun anahtar kullanı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Aküyü Sökmek  Öneriler Aracıkontak anahtarı kapatız.  Akü yüzeyini temizleme sısı ile  vı temizleyiniz.

Voltmetrenin seçici düğ mesini uygun konuma getiriniz. Etiket üzerindeki yazı n anlamı ları nı öğ reniniz.    Akünün kutusunu inceleyiniz. çeviriniz. Akünün yüzeyinden kaçak kontrolünü  yapmak:    Negatif ş araçlarda voltmetrenin asili negatif ucunu akünün ş kutup baş asi ı na bağ nı layız. Akü amper değ erlerini katalogdan bularak karş tını ı rız.   Batarya kutusunda çatlaklı ve elektrolit  k sıntı olup olmadıı kontrol ediniz. Akü çerçevesinin bağ lantıyerlerini tespit ediniz Bağ ları sağ olup olmadı nı lantı n lam ğ ı kontrol ediniz. Elektrolitin üzerinize dökülememesine dikkat ediniz. laş Madde 1. Akü toz kapakları n hava alma nı deliklerinin açı olup olmadı nı k ğ ı kontrol ediniz. zı sı ğnı Akünün bağ lama çerçevesinin bağ lantı kontrolünü yapı z.2’yi okuyunuz ve uygulayı z. dı İ ş leme baş lamadan önce.  Akü elektrolit seviyesini kontrol ediniz. cak Eleman kapakları açarak elektroliti nı kontrol ediniz. nı Takı mları temiz ve düzenli bulundurunuz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. Eksilmiş saf su ilave ediniz. na Bataryada arı sebep olan ve arzu zaya edilmeyen durumları düzeltiniz. Akünün üst kı ndaki pislikleri smı temizleyiniz. p Akü toz kapakları nı çı p karı temizleyiniz. batarya kutup baş nı ları kontrol ediniz. Akü kablo bağ ları kontrol lantı nı ediniz Kutup baş oksitlenmiş sodalı ları se su veya sı su ile temizleyiniz.     12 . nı Düş değ ük erdeki voltajlarıgösteren bir voltmetre kullanı z. ı   Akü toz kapakları deformasyon ve nda hava çı ş deliklerinin açı olup  kı k olmadı nı ğ kontrol ediniz.         Akü amper. Kuru bez alıakünün üzerini siliniz. Voltmetrenin çalıp çalı ş ı ş ğnı madı ı kontrol ediniz. Güvenlik kuralları uyunuz.10. nı  Akü yüzeyinin kuru ve temiz olup  olmadı nı ğ kontrol ediniz. ı  Akü kablo bağ ları gevş lantı nda eklik ve oksitlenme olup olmadıı kontrol  ğnı ediniz. se Elektroliti üzerinize dökmeyiniz.saat kapasite değ erini  bulunuz.

Voltmetre değ göstermemelidir. (Örneğ 12. ı Hidrometrede okunan değ erleri katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. Yoğ unluk değ erlerinin düzeltmelerini yapız.) dı in   Voltmetrenin değ gösterip er göstermediğ kontrol ediniz.  Voltmetre de okunan değ okuyunuz. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. nı Bu iş her bataryanıelemanları lemi n na uygulamayı z. nı Eleman kontrolünü çabuk yapmak istediğ inde. Artı kutup baş değ ı na dirmemeye dikkat ediniz. Voltmetreyi dikkatli bir ş ekilde devreye bağ nı layı z.75 Volt gibi. dı Okunan değ araç katalog değ er erinde olmalır. Bunun için sı ğ göre caklıa yoğ unluk düzeltme değ erlerini gösteren hidrometreleri kullanız. nı Aracımotorunu durdurunuz.  Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ unu  ölçünüz. nı Bataryanıher elemanı ölçülen n nda değ erleri bulgu kontrol tablosuna yazız ve yorumlayı z. laş Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.         Voltmetrenin artı ucunu tespit ediniz. nı   Akü toz kapakları çı nı nı kartız.    Hidrometreyi eleman içersine takı z ve  nı elektroliti hidrometreye çekiniz. nı Akü toz kapakları zedelemeden nı çı nı kartız. nı Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz.10. Madde 1. eri     13 . Voltmetrenin artı ucunu.  Akü kutupları voltmetre uçları na nı bağ nı layız. Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.  Termometre ile sı k derecesini caklı ölçünüz. nı nı      Akünün Voltmetre ile Kontrolünü Yapmak  Aracıkaputunu açarak çamurluklara n örtüleri örtünüz. artı kutup baş değ ı na dirmeden batarya yüzeyinde gezdiriniz. er Değ gösteriyorsa yüzeyden kaçak er vardı r. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetre kademesi 12 volt’un bir kademe üzerinde olmalı r. ini Akünün yoğ unluk kontrolünü yapı z. nı Elektroliti üzerinize dökmemeye çalını ş z.3’yi okuyunuz ve uygulayı z. maş alı voltmetre kullanı z.

nı Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. Güvenlik kuralları na uymaya çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz.4’ü okuyunuz ve uygulayı z.   Yükleme cihazı n kullanma nı katalogunu inceleyiniz. nı Voltmetre maş kabloları uygun alı nı  Aracı n motorunu çalı rarak  ş tı voltmetrede voltaj değ erini okuyunuz. dı Aracımotorunu durdurunuz.  Aracı kaputunu açarak çamurluklara  n çamurluk örtüsü örtünüz. ölçüm     Yükleme cihazı kontrol sonuçları  nda nı okuyunuz.  Yükleme cihazı kapasite nı konumuna getiriniz. Kablo uçları karı rmayız. nı Yükleme cihazı dikkatli kullanı z. Yükleme cihazı nda kontrol sonuçları nı katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. dı Akünün artıve eksi kutup baş nı ları belirleyiniz.10. nı Motorun çalı ş maması için gerekli önlemleri alı z.      Voltaj değ erini yorumlayız. 12      Akü kutup baş na voltmetre kablo  ları başkları bağ nı lı nı layı z. Güvenlik kuralları uyunuz. nı ş tı nı Vitesi boş alı z.10.Akünün Kapasite Kontrolünü Yapmak   Yükleme cihazı nı(volt-amper) kablo  uçları akü kutup baş na bağ nı  nı ları layı z. laş Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.5’i okuyunuz ve uygulayı z. a nı El frenini çekiniz. na çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. Akünün voltmetre ve ampermetre ile  ş nı arjı kontrol ediniz. nı Voltaj değ erini katalogdaki değ erlerle karş tıp yorumlayı z. ı rı laş nı Madde 1. Katalogdaki değ erine bakız. nı nı Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.  Voltmetrenin seçici düğ mesini volttan büyük konuma getiriniz. Madde 1. nı Aküyü Vası Üzerinde Yüklü Muayene  ta yapmak   14 . n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetrenin seçici düğ mesini 12 volttan büyük konuma getirmeyi unutmayı z. nı Voltmetreyi temiz ve düzenli kullanı z.

nı nı   bir ş ekilde bağ nı layız. Voltmetredeki ölçüm değ erini 12 voltun üzerindeki kademeye getiriniz. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Aküyü yerine oturtunuz. nı Akünün önce ş kablosunu tespit asi ediniz. nı  Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı  cı vatası uygun anahtarlara takız. Ölçüm sonucunda. Kablo uçları birbirine nı değ dirmeyiniz. Artı olduğ ucu undan emin olunuz. akü çerçevesine bağ layan cı vatası uygun anahtar ile takı z. Uygun anahtar seçiniz. nı nı       Akünün önce ş kablosunun cı asi vatayı uygun anahtarla takı z.  Aküyü Takmak  Aküyü. voltaj değ erinin 10 volttan aş ı ağdaki bir değ erde olmaması gerektiğ gözlemleyiniz. ini Akü çerçevesinin bağ lantı yerlerini tespit ediniz. nı 15 .

Aş ı ağdakilerden hangisi akü çeş itlerinden değ ildir? A) Kurş akü un B) Bronz akü C) Kalsiyumlu akü D) Jelli akü 3 . Marş motoruna ilk hareket için elektrik veren devre elemanı hangisidir? A) Akü B) Alternatör C) Regülatör D) Karbüratör 2 . nı 16 . Aküde hangi kontroller yapı lmaz? A) Gözle kontrol B)Yoğ unluk kontrolü C) Kapasite kontrolü D) Yükseklik kontrolü 5 . Akü içersindeki elektrolit plakalarıneresinden olmalı r? n dı A) Üzerinde B) Altı nda C) Ortası nda D) Hizası nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Aş ı ağdakilerden hangisi akünün parçaları ndandı r? A) Elektrolit B) Seperatör C) Akü kutusu D) Hepsi 4 . Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. ş tı nı 1 . laş ş nı konuları tekrar ediniz.

280 kabul edecek olursak. arj ARAŞ TIRMA  Okulumuzun atölyesindeki aküleri teknik değ erlerine ve katalogdaki değ erlerine bakarak ş arja bağ lama tekniklerini öğ renerek öğ retmeninize rapor halinde sununuz. suyun içine yavaşyavaş rlanı dökülmeli. Elektrolit hazı rken daima asit. AKÜ ELEKTROLİ Nİ Tİ N HAZIRLANMASI VE YOĞ UNLUK KONTROLÜ Akünün (bataryanı içinde sülfürik asit ve saf su olduğ biliyoruz. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması Tam ş bir bataryanıyoğ arjlı n unluğ 1.1. Bunu formüle uygulayacak olursak ş yazabiliriz. Eğ bunlar n) unu er belli oranda karı rıp hazı ş lı tı rlanmı şdeğ ve bunu bizim yapmamı gerekiyorsa çok ilse z dikkatli olmak gerekir. Elektrolit hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı bulmak için hazı nı rlama ş ekline göre iki yöntem vardı r: 2. tahta veya cam çubukla karı rı dı Eğ asit içerisine su dökülürse sı ş lmalı r.4 = kg saf su kullanır. lı 17 ..ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2 AMAÇ Aküleri üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş edebileceksiniz. öyle Gereken asit miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 39 / 100 (kg) Gereken su miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 61 / 100 (kg) Örnek: Saf sülfürik asit kullanarak 40 kg elektrolit hazı rlamak için gerekli su ve asit miktarı bulunuz? nı Çözüm: 40 x 39 / 100 = 15. 2. bunun % 39’u asit unu ve % 61’i sudur. lı 40 x 61 / 100 = 24.6 kg asit kullanır. er tı çrama yaparak etrafa zarar verebilir.

170-1.290 9 20 1.280 Tam ş arjlı 1. rı ş 18 . ağ da itli yoğ unluk değ erlerinin karş ğ olan ş değ ıı lı arj erleri verilmiş tir.400 olan u.230 1/2 ş arjlı 1. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.200-1.140 Tamamen ş z.290 6 3 1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme una Saf suyun yoğ unluğ 1 olarak kabul edersek.345 1 7 Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak 1. 2. 1.400 3 2 1.260 3/4 ş arjlı 1.100-1. 1.250 13 4 1.250 15 20 1. sülfürik asidin sulandılması elde edilir.300 5 2 1. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması Akülerde kullanı lacak elektrolit.280 11 20 1. 1.2.1.225 11 3 1.400 yoğ unluktaki sulandılmıasit rı ş kullanırsa. 11 hacim suya karı rı ş larak 15 hacim elektrolit elde tı edilir.325 arası 0. Elektrolit içersindeki yabancı er nda lı maddeler yoğ unluğ yanlıokunması sebep olabilir.280 11 4 1.835 kg/litre yoğ unluktaki saf asit kullanırsa. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1. YOĞ UNLUK AKÜ Ş ARJ DURUMU 1.2.345 2 1 1. er Hidrometreden değ okunurken göz hizası bakır.280 yoğ unlukta elektrolit hazı rlamak için.140-1. arjsı Bu değ erleri okurken virgül kaldılarak okunur.100–1. Hidrometre Bir cam tüp içersinde taksimlendirilmişamandı ş radan meydana gelen hidrometre aküdeki yoğ unluğ ölçülmesinde kullanır. lı 2. yoğ unluğ 1.200 13 3 1.170 Ancak ateş leme sistemini besleyebilir.300 4 10 1.230-1.005 farkı nda gösterebilecek ş ekilde bölümlenmiş Aş ı çeş tir. Örnek: 4 Bin iki yüz altmıgibi. Aş ı tabloda hacim esası göre elektrolit rı ile ağ daki na hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı birim hacimler halinde verilmiş tir.835 yoğ unluğ unda 4 hacim asit. Hidrometrenin üzerindeki lastik sı lı un lı kıp bı ldında aküdeki elektrolit tüpün içine çekilir ve bölümlenmiş sı rakı ğ ı kımdan değ okunur.3.3. ş unu amandı bunun üst katları ra ndan 1.835 olan saf asit veya 1.225 10 10 1.200 1/4 ş arjlı 1. un ş na Hidrometre ş amandı nıbölümlenmesi 2 ş raları n ekilde yapır.260-1.200 13 10 1.

2.Hidrometrenin Kımları sı Ş 2. 26 +4 = 30 bome ları Örnek: 30 bomenin karş ğ olan yoğ ıı lı unluk değ erini bulunuz? 30 – 4 =26 1260 Ş ekil-10. Akünün Deş arjı Ş arjlıbir aküde pozitif plakanı aktif maddesi kurş peroksittir.260 baş ı ndaki ve sonundaki sayı silersek. artları 30-32 bome tam ş bir aküyü ifade eder.4. Akülerin Ş ve Deş arj arjı 2. Örnek: 1. Saf su (0) bome ve saf asit (66) na lı bome olarak kabul edilmiş Türkiye ş tir. karı nı Elektrolit yoğ unluğ unun bome karş ğnıbulmak için ise ölçülen yoğ ıı lı unluk derecesinin baş ı ndaki ve sonundaki sayı atır ve kalan sayı 4 eklenirse bome derecesi lar lı ya bulunur. nda arjlı Bome esası göre bölümlendirilmişbir değ elektrolit yoğ na eri unluğ çevirmek una istersek bome değ erinden 4 çı p elde edilen sayın önüne “1”. ş dı ı 19 .4. (Pb) Elektrolit ise su ve sülfürik asit (H2O + H2 SO4 ) karımı r. (PbO 2) Negatif n un plakanı aktif maddesi ise kurş n undur.2.3.1. sonuna “0” ilave edilir.260 yoğ unluğ unun bome karş ğnı ı ı bulunuz? lı 1. Bome Esası Göre Bölümleme: na Elektrolitin içersindeki asit miktarı göre yapır.1: Hidrometre ekil 2.

b) Ş ARJLI AKÜNÜN DEŞ ARJ OLMASI .2: A. ekil: 11.3: Ş ekil arjlı akünün deş olması bir arj 20 . ekil ü Akü deş olurken elektrolit içersindeki sülfürik asit (H2SO4 ) hidrojen ve sülfat iyonları arj na ayrır.a’ da görüldüğ gibi cı landıı m lar.Plaka + Plaka Pb SO4 Pb SO4 Elektrolit Ş 2.Akü bir alıya bağ ğ zaman akı vermeye baş Ş 11. Akünün deş olması ekil arj DEŞ ARJ OLMUŞAKÜ . Sülfat iyonları ş ı pozitif ve negatif plaka ile birleş kurş sülfatı erek un (PbSO4) oluş turur. Pozitif plakadaki oksijen de hidrojen iyonları birleş ile erek suyu (H2O) meydana getirir.Plaka Pb Pb O2 + Plaka Elektrolit 2H2 SO4 + H2O Ş 2. Deş olan bir bataryada elektrolit içersindeki sülfürik asit miktarı rken su miktarı arj azalı artar ve karımıyoğ ş n ı unluğ düş (Ş u er.

6. Akü Ş Etme Metotları arj 2. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı 2.2. Deş olmuş ma arj bataryanı pozitif n plakaları ük sı kta donarak hasara uğ düş caklı rar. 2. Böylece akü plakaları nda kimyasal bir reaksiyon meydana geldiğ arası inden ş bir arjlı akü olmuş olur. altır akı 60-100 saat arası ş edilir.5.5. Aş Ş n Zararları ı arjı rı Pozitif kutup baş n kabarması ve akü kutusunun deforme olması neden olur. Akü Ş arjı Akü eleman plakaları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark yoksa buna deş (bitmiş arj ) akü denir. Aş Deş n Zararları ı rı arjı Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. Akü ş n arj olurken plakalardaki kurş sülfat (PbSO 2).6. Deş olmuşbir akünün ş olmasıise yukarı anlatı arj arj da lanları tersidir. un un ş ı Elektrolitteki su da (H 2O) hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerine ayrır.1. kurş (Pb) ve sülfat (SO4 ) köklerine ayrır. ı nı na na Araç üzerinde aş ş olan aküde çok sısu eksilir. yüzeyler sülfatlaş sertleş arak ir.1. 2.2. Aynı zamanda oksijen de pozitif plakadaki kurş birleş kurş peroksit (PbO2 ) meydana unla erek un getirir.5-1 amper’ lik bir altır.4. 21 .H2 O H2 O H2 O Ş 2. Akü 0.4: Deş olmuş ekil arj akü 2. Ş süresi bitiminde akü içindeki elektrolit mla nda arj arj boş larak uygun yoğ altı unlukta elektrolit ilave edilir. 2. Yavaş arj Ş Uzun süre kullanı lmadan bekletilen akülerin plakaları sülfatlaş olur. Bunun sonucunda plakalar hava ile ı arj rı k temas eder. cı lanarak akü tamamen boş lı Sonra akünün içindeki elektrolit boş lıve saf su konur. Buna da sülfatlaş denir.5. Kolay kolay çözülemez. Sülfat kökleri ş ı plakalardan ayrı larak hidrojenle birleş ve sülfat asit ş ir eklinde elektrolite geçer. Sertleş nda ma en plakaları çözmek için yavaşş uygulanı Önce aküye bir alı bağ arj r.

16 saat 3 Amper.80 V 11.5 Amper 9 saat 4 Amper 9 saat 4 Amper 10 saat 11. lı 2. 9 saat 2.50 V 11.6. Araç Üzerinde Ş arj Araç üzerindeki ş alternatör ve regülatörden meydana gelen ş sistemi ile yapır.5 Amper. nda dı 2. Normal Ş arj Araç.3. Ş voltaj değ 13.5 Amper 7 saat 4 Amper. 7 saat 4 Amper 8 saat 12. (Örnek: Anma arj mı nda kapasitesi 60 Ah olan aküde ş akı 3 – 6 amper arası olmalı r. akü alı p dı da normal ş ş mı nı ş arı arja bağ r.5 Amper.5 Amper 12 saat 4 Amper 11 saat 4 Amper 12 saat 11.  Yoğ unluk muayenesi yapır ve elektrolit seviyesi tamamlanı lı r. arjda. arj Bir aküyü normal ş bağ arja larken dikkat edilecek noktalar:  Akünün yüzeyi temizlenir. akünün bitmesinden dolayıçalı yorsa.25 V Gerilim 12. 15 saat 2. 14 saat 3 Amper.5 Amper 16 saat 4 Amper 14 saat 4 Amper 16 saat 11. gereken bir iş lemdir.5 Amper.5. mı sa .6.5 Amper.8 volt ile arj eri 14. emiş arj Sısıçabuk ş uygulanan bataryalarıömrü azalı Çabuk ş k k arj n r. 18 saat 3 Amper.40 V Arası 2 Amper 8 saat 2.2. 13 saat 2. Çabuk Ş arj Bu iş lemin amacı arj olmuş deş aküyü kı zamanda marş basacak ş getirmektir. 17 saat 2.80 V Arası 2 Amper 16 saat 2. 12 saat 3 Amper. ş akı 12 volt’luk arj mı aküler için 25–50 amper arası ndadı Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması r.5 Amper 14 saat 4 Amper 12 saat 4 Amper 14 saat 11.65 V Arası 2 Amper 18 saat 2. 11 saat 2. sabit voltajla yapı iş lan lemdir.) arj mı nda dı  Ş olurken zaman zaman elektrolit yoğ arj unluk kontrolü yapır. seri bağ mla arj lanarak aynı anda ş edilebilir.  Birden fazla akü seri bağ lanmı en küçük kapasiteli aküye göre ş akı seçilir. arj.2 volt değ erleri arası olmalır. 8 saat 3 Amper 7 saat 3. ş sa arj mı  Ş akı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arası seçilir.5 Amper. sa a ekle Sülfatlaş şkı devreli. açı dı 2.95 V Arası 2 Amper 14 saat 2.5 Amper 10 saat 3 Amper.5 Amper 18 saat 4 Amper 16 saat 4 Amper 18 saat 35 Ah 40 Ah 45 Ah 50 Ah 60 Ah 63 Ah 70 Ah 22 . 13 saat 3. 17 saat 3. Normal ş cihazları lanı arj sabit akı ş ettiklerinden birden çok akü. eski ve aktif maddesi gevş aküler çabuk ş edilmemelidir.5 Amper 7 saat 2. Akü Ş Süresinin Tespiti arj 12. 11 saat 3.4.2.25 V Arası 2 Amper 10 saat 2.5 Amper.5 Amper.65 V 11.6.  Akü toz kapakları lı açır.5 Amper.10 V 12.6. 15 saat 3. Çabuk ş iş arj leminde toz kapakları lmalı r. arj lı Araç üzerindeki ş iş arj lemi.5 Amper.5 Amper. 9 saat 3.95 V 12 10 V Arası 2 Amper 12 saat 2.

Buna sülfatlaş denir.5 Amper. Akünün Self . 14 saat 5.7.5 Amper. bir akı veriyormuşgibi n m kimyasal reaksiyon meydana gelir.5 Amper. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: Uzun müddet depolama mecburiyetinde kalı aküleri mümkün mertebe soğ nan uk yerlerde muhafaza etmeli ve en fazla 30 günde bir tam ş ederek meydana gelen arj sülfatlaş mayı nlaş kalı madan yok etmelidir.7. Büyük olan işyerlerinde fazla sayı aküleri bir arada depolamak mecburiyeti daki olduğ undan aküleri özel ş cihazı bağ arj na lanarak muhafaza edilmelidir. 18 saat 5. Bu olaya self deş (kendi kendini deş denir. 8 saat 4.5 Amper. 12 saat 5. 2.5 Amper 12 saat 6 Amper 12 saat 4.5 Amper 14 saat 6 Amper 14 saat 4.00 volt görülüyor ise akünün 2.5 Amper.5 Amper 18 saat 6 Amper 18 saat Örneğ 45 Ah kapasiteli bir akünün voltajı in ölçüldüğ ünde 12. Sı k arj arj) caklı yükseldikçe bataryanı self deş hı da artar.5 Amper.5 Amper.8.80 Ah 95 Ah 105 Ah 4. 10 saat 5. 8 saat 5. Sülfatlaş ma Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir.5 Amper 10 saat 6 Amper 10 saat 4.1.5 Amper 16 saat 6 Amper 16 saat 4. 8 saat 6 Amper. 16 saat 5. 23 .5 Amper akı çekecek ş m ekilde en az 12 saat ş bağ arja lanması gerekir.Deş arjı Kullanı lmadan uzun müddet bekletilen bataryanı içinde. ma 2. Çünkü yüksek sı kta batarya elektrolit n arj zı caklı yoğ unluğ azalı u r 2.

 Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş na bağ nı ları layı z. devreye bağ ş lamı olduğ unuz batarya toplam voltajları göre na ayarlayız nı Akü voltaj değ erlerini kataloga bakarak öğ reniniz.    Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş nı layı z.1 ve 2. nı Hidrometreyi dik konumda hizası tutunuz.  Elektroliti elbisenize değ dirmeyiniz. nda Güvenlik kuralları uyunuz.7.3’ü okuyunuz ve uygulayız. Akü toz kapakları nı zedelemeden çı nı kartı z. na nı Ş arj cihazı çalır duruma  nı ş ı getiriniz. Ş cihazı n düğ arj nı mesini. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. nı  Akünün eleman toz kapakları  Eleman toz kapakları zedelemeden nı nı sökünüz. nı  Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı  Akünün eleman toz kapakları  nı sökünüz ve elektrolit seviyesini  kontrol ediniz. ları Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. na nı   Aküyü düz bir yere bı nı rakız.  Kullanı lan redresörün özel talimatı na uyunuz. ları bağ nı  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z.2’yi okuyunuz ve etmek: uygulayız. na nı Ş cihazı konrol ediniz. Ş arj cihazın nı amper ayar  düğ mesini (kapasite değ erinin 1/10 – 1/20si) ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. Elektrolit seviyesini sı yla sökünüz. Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş olduğ lamı unuz batarya toplam voltajları göre ayarlayız.  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. na nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. 24 . rası kontrol ediniz. arj nı Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş lamıolduğ unuz akü toplam voltajları na göre ayarlayı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş Öneriler Aküyü redresörlü ş cihazı ş arj ile arj  Madde 2. n nı  Madde: 2.7.7. na ve göz     Aküyü çabuk ş cihazı ş arj ile arj etmek (Araç üzerinde):  Aracıçamurlukları örtünüz. nı Elektrolit çok tahrip edici özelliğ sahiptir e Güvenlik uyarı na dikkat edininiz. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.

Ş arj cihazın nı amper ayar düğ mesini ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız.  Ş arj cihazı çalır duruma nı ş ı getiriniz. nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. 25 . na Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. na nı     Ş cihazı n fiş pirize takı z. arj nı Akü üzerindeki amper değ erini okuyunuz. Güvenlik kuralları uyunuz. arj nı ini nı Ş cihazı konrol ediniz. Yoğ unluk değ erlerini tablo değ erleriyle karş tını ı rız. laş   Ş arj cihazı n nı zaman ayar  düğ mesini ayarlayı z.

laş ş nı konuları tekrar ediniz. nı 26 .290 D) 1.250 C) 1.280 B) 1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r.400 3. Akünün yoğ unluk kontrolü hangi ölçme cihazı yapır? ile lı A) Termometre B) Ohmetre C) Hidrometre D) Ampermetre 2. Aş ı ağ dakilerden hangisi akü ş etme metotları arj ndandı r? A) Yavaşarj ş B) Normal Ş arj C) Çabuk ş arj D) Hepsi DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Akü elemanları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark varsa akü hangi durumdadı r? A) Deş olmuş arj akü B) Ş akü arjlı C) Yarı ş m arjlı D) Az ş arjlı 4. ş tı nı 1. Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak akülerin yoğ unluk değ ne kadar olmalı r? eri dı A) 1.

27 . Tek Kontaklı alterler Ş Yapı olarak bir gövde üzerine yerleş tirilmiş kontak ve bir köprüden meydana gelir. r. sistemlerinde kullanır. iki Köprü iki kontağ ıbirleş tirmeye ve açmaya yarar.1.1. Mekanik Ş alterler Daha çok.1.1. 3. cı na lanı Ş alterleri iki grupta inceleyebiliriz: 3.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3 AMAÇ Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve standartları uygun olarak una na kontrol edebilecek ve değ tirebileceksiniz. . çekme ve çevirme suretiyle çalı tipleri vardı Kullanı kları ş an r. iş ARAŞ TIRMA  Sanayideki bir servise gidilerek otomobillerde kullanı devre elemanları n lan nı çalı ş ması tesisatları ve hakkı bilgi toplayarak rapor halinde öğ nda retmeninize sununuz. İ kademeli çalı posizyonuna sahip ş ki ı ş ma alı devrelerinde kullanır. Kumanda ş m lı ekline göre basma. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI 3. az akı çeken devrelerde kullanır. Çift Kontaklı alterler Ş Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalır. Örneğ Sinyal lambaları cı lı in.1.1. ldı devrenin özeliğ göre üç guruba ine ayrır: lı 3.1.1. Ş alterler Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya i yarayan anahtarlardı Üreteç ile alı arası seri olarak bağ r. Örneğ korna.2. lı 3. fren lambalarımarş in.

Çeş itleri Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre ş lan m lı na öyle sıflandılı nı rır: 3. lamba soketine geçen kı na. Çok Kontaklı alterler Ş Birden çok çalı kademesi bulunan özel devrelerde kullanır. yapı ş lan m ekillerine göre. selektör ş alterleri grup içerisine dâhil edilebilir. denir. Ampul Direnç teli üzerinden elektrik akı mıgeçirildiğ inde ınarak ık vermeye baş sı ş ı lar. Yaygıolarak normal ampuller kullanır. lı 3. zalı . 3.1.1. ederek kolayca yapı labilmektedir. arj m devrelerde kullanır. yla lanı Ş 3. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. lı n lı 28 .1. Mekanik ş lı alterlerde açma ve kapatma daha yavaşolduğ undan.3. Ş ekillerine Göre Araçlarda kullanı ampuller. duy.1.3. Ampuller.2.1. lamba ş alterleri. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve : Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla.2.2. normal ampuller ve sofit ampuller diye ikiye ayrır.2.3.3. kontakları yanması sebep olabilir. Manyetik Ş alterler Genellikle marşş sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akı çeken . Kontak anahtarı ş ma lı .3. 3. Bu gibi arı n na zalara meydan vermemek için manyetik ş alterler kullanır. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. smı 3. Ampul ve Çeş itleri 3. izole tabakalarıçeş renklerde ve renk bantları itli nda kablolar kullanı lmaktadı Bu sayede arı bir sistemin tamiratıkablo renklerini takip r. flaman denilen direnç telinin 2300 oC’ ta ınması aydı sı yla nlatma sağ Ampulün lar.1: Kablo kesiti ekil Oto elektrik tesisatları nda.3.

100 watlıampuller: Projektörlerde.3.2.32 watlıampuller: Geri vites. Çalı Gerilimlerine Göre ş ma Günümüz araçları genellikle 6.3. Ampul yuvası yerleş nı lı na tirilirken öncelikle tı rnakları yuvası oturtulması n na sağ r ve daha sonra ampul ileri doğ itilerek sağ doğ çevrilir.3. Flaman Sayı na Göre ları Flaman sayı na göre ampuller tek Flamanlı çift Flamanlı ları ve olmak üzere iki çeş ittir. Böyle ampullere tı ş kartır. er lanı normal ampul denir. nda lan güçleri bakı ndan 4 grupta inceleyebiliriz: mı 1 ).8. kı far + uzun far yla lı sa gibi).3. tı ş 3.0.4.55 . lanı ru a ru 29 . k sa lı 3.2.2. Çift Flamanlı ampuller yerleş tirme problemi olan yerlerde iki flaman aynı ampul içersine monte edilerek yerden tasarruf etmek amacı kullanır (Park + Fren.3 . uzun ve kı farlarda kullanır.5 watlı ampuller: Gösterge lambaları k nda 2 ).5. kar. Birinci bağ lı lama ş eklinde flamanı n bir ucu alttan yalılmıolarak çı lı Diğ ucu ise içten duya bağ r. park ve iç lambaları k nda 3 ).3.2. Ampuller yuvaları bağ ş ekillerine göre düz tı ve çapraz tı olarak da iki na lanış rnak rnak sıfa ayrır.16 ve 24-32 voltluk ampuller kullanır.5 watlı ampuller: Plaka. nda lı 3.5 – 1.21 .2. tepe. Güçlerine Göre Ampullerin elektrik güç birimi wattı Oto elektrik tesisatı kullanı ampulleri r. 12. Flaman Bağ ları Göre lantı na Ampullerde flaman bağ sı ş lantı iki ekilde yapır.3. sinyal ve fren lambaları k nda 4 ). Diğ bağ er lantıeklinde flaman’ı ise her iki ucu alttan yalılmıolarak ş n tı ş çı bunlara yalılmıampul denir.

3: Çeş oto elektrik ampulleri ekil itli 30 . iodin.6.2: Halojen ampul ekil Ş 3. bromine ve diğ gaz karımlarıdoldurulmuş er ş ı tur.3. üzerinden akı geçmesi sonucunda ınarak ık m sı ş ı verir.2.3. Ampulün içinde bulunan tungsten flaman. Ş 3. Halojen Ampul Ampulün içinde halojen.

Tanı mı Sigorta.4. elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı r. ait oldukları devrelerin akı giriş seri olarak bağ r.4: Sigortalar ekil Sigortalar aracı elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kı devre sonunda n sa sistemi olası yangı tehlikesine karşkorumak için kullanı elemanlardı Sigorta attıı n ı lan r.1. Telli Sigortalar Az akı çeken(5-25amper)devrelerde kullanır. Yapı çok basit olup bir porselen m lı ları çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapı şr. lı Ş 3. Sigortalarda kullanı lmı tı lan tel kolay eriyen madenlerden yapır.4.2.3. Araçlarda yapı m ine lanı bakı mdan iki tipi vardı r: 3. ğnda yerine aynı amperde yeni sigorta takır. lı Sigortalar.5: Telli Sigorta ekil 31 .4. Sigortalar 3. ma ı dı Ş 3.

7: Manyetik tip devre kesici ekil 3.3.4.6: Termik tip devre kesici ekil Ş 3. Devre Kesiciler Grup halinde çalı alı ş an cıdevrelerinde kullanır. Üzerinden 10 – 40 amper akı geçen devrelerde kullanır.3. Bunlar bir röle ş lı eklindedir.6.7) ekil ekil Ş 3. Yapı na göre ikiye ayrır: m lı ları lı (Ş 3.4. Ş 3. Sigorta kutusu 32 .4.

9: Röleler ekil 33 . ş an ndan Görevlerine göre iki guruba ayrır lı 3. lı 3. Ş ekilde görüldüğ gibi röle.5.5.Örnek: Birkaç ekipmana sigortaları dağ mı n ı : lı Ş 3. Emniyet rölelerinin akı rölelerinden farklı lı m tarafıkontakların ters .1.8: Sigorta kutusu ekil 3. . ş alterlerdir. Emniyet Röleleri Yüksek güçlü bazı cı n. Röleler 15 -40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı tek kontaklıözel manyetik nda m lan. dı Ş 3.2. görevi bittikten sonra otomatik olarak çalı alıları ş nı ması sona erdirmek için kullanır. Akı Röleleri m Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanır.5. elektromanyetik bir bobinin yarattıımanyetik ü ğ etkiyle çalı kontak tertibatı ibarettir. nı konumda olması r.

vb lmaktadı Soketler r.6.3.11: Kontak Anahtarı ekil 34 .Öğ renme Faaliyetinde daha detaylı inilecektir. Kontak Anahtarı Kontak anahtarı n görevi. değ Ş 3. konusuna 5. detaylı olarak Öğ renme Faaliyeti 4’ te anlatı lacaktı r.7.10: Soket ekil 3. sis farları yerlerde kullanı . n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istenmediğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarı i mı n r. Soketler Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. Ş 3.

iş Sigortaları özelliklerini tespit ediniz. iş    Sigortaları iş değ tiriniz. Atmısigortayı ş tespit ediniz. Oto elektrik devre elemanları nıtespit  ediniz ve değ tiriniz.  ve   Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nı katalogdan bakarak belirleyiniz. Arı olanları zalı tespit ediniz. Sigorta kutusunu araç katalogundan bakarak inceleyiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş  Öneriler Oto elektrik devre elemanları n araç nı üzerindeki yerlerini öğ reniniz. yenisiyle değ tiriniz. Soketleri ve özelliklerini tespit ediniz  ve değ tiriniz. Soketleri yerlerinden uygun ş ekilde sökünüz. iş  Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nıtespit  ediniz. 35 .

Oto elektrik tesisatı kullanı ampuller güçleri bakı ndan kaç grupta incelenir? nda lan mı A) 4 B) 3 C) 2 D) 5 6. Yapı na göre ş ları alterler kaç gruba ayrırlar? lı A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Gösterge lambaları kaç wattlıampul kullanır? nda k lı A) 3-5 Wattlı k B) 0. Aş ı ağdakilerden elemanları ndandı r? A) Ş alterler hangisi otomobil elektrik tesisatları nda kullanı lan D) Hepsi devre B) Soketler C) Ampuller 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. ş tı nı 1.5-1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.5 Wattlı k C) 15-32 Wattlı k D) 3 Wattlı k 7. 15-40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı devre elemanı nda m lan hangisidir? A) Sigorta B) Ampul C) Soket D) Röle DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. nı 36 . Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre kaç gruba ayrırlar? lan m lı na lı A) 2 B) 3 C) 5 D) 4 5. Elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı ma ı hangisidir? A) Soket B) Ampul C) Sigorta D) Röle 8. Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya yarayan i devre elemanı hangisidir? A) Ş alterler B) Soketler C) Ampul D)Kablo 3.

sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istendiğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarları i mı n r. 4.1.1: Kontak anahtarı n yapı ekil nı sı Günümüz araçları kontak anahtarı nda genelde üç farklı konumda bulunur: 37 .2. Yapı sı Ş 4. ARAŞ TIRMA  Otomobillerde kullanı kontak anahtarların çalı ş lan nı ş ekli ve bağ ları ma lantı hakkı internet ortamı nda. birer elektrik ş alteri gibidir. ndan veya servislerden bilgi toplayarak rapor halinde öğ retmeninize sununuz.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –4 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4 AMAÇ Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve standartları uygun olarak nı una na tespit edebileceksiniz. 4. Görevi Kontak anahtarların görevi. KONTAK ANAHTARI 4.

kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er marş kına (ST UCU ) değ çış ı dirilir.3. Ş Kontrolü asi Ohmetrenin bir ucu ş asiye. Kontak anahtarıateş leme konumuna getirilir. 2.3.Marş Durumu Bir kademe daha çevrildiğ marş inde durumuna gelir. Ölçü aletinin hiçbir değ göstermemesi gerekir.2. Burada park nı lambaları devrededir. Kı Devre Kontrolü sa Kontak anahtarı kabloları kı devreler genellikle tablo değ nda sa erlerine bakı larak tespit edilir. ohmetrenin ucu. direksiyon kilidi açı elektrik sistemi devrededir. er 4.3. karı 4. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. diğ ucu ş er asiden yalılmı m girişucuna değ tı şakı dirilir. Devre Kontrolü Devre kontrolü 3 ş ekilde yapır: lı 1. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı leme çış (IGN UCU ) ine er ateş kına ı değ dirildiğ inde ohmetrenin değ göstermesi gerekir. Çı değ kan erler karş tılı Kı devre olup olmadıı ı rır.1. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. 3.3. 3. er 4.1. Değ er göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. Stop Durumu Direksiyon kilitli anahtar çı labilecek konumdadı karı r. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk er er var demektir 2. direksiyon kilitli ve anahtar çı labilir. Açı Durumu k Bir kademe ileri çevrildiğ inde. 38 . k. Kontak Anahtarı Kontrolleri 4.3. Bazı araçlarda stop konumundan sonra geriye çevrilerek park konumuna alır. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er özel alıları (ACC UCU ) değ cı na dirilir. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. sa laş ğkontrol edilir.

na Marş selenoidine bağ lı olup olmadıı kontrol ediniz. Öneriler:       Ampermetre ile akı girişkablosu m olduğ kontrol edebilirsiniz. ğnı Kabloları renklerine göre ayı rt ediniz. Güvenlik kuralları uyunuz. nı ş tı nı Kablonun rengini tespit edebilirsiniz. St ucunu tespit ediniz. Acc ucunu tespit ediniz. unu Kablo uçları karı rmayız. 39 .UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş :     Bat ucunu tespit ediniz. Ign ucunu tespit ediniz.

nı 40 . laş ş nı konuları tekrar ediniz. Akı giriş giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? m ine ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 4. Kontak anahtarı kaç kablo ucu bulunmaktadı nda r? A) 2 B) 3 C) 4 5.Elektrik devresine istendiğ zaman elektrik akı nı i mı gönderen ve istendiğ zaman devreden i elektrik akı nıgeçmesine engel olan devre elemanı mın hangisidir? A) Ampul B) Kontak anahtarı C) Röle D) Sigorta 2.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. ş tı nı 1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Günümüz araçları kontak anahtarı farklı nda kaç konumda bulunur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 D) 5 DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Marş selenoidine giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 3.

OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR 5.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –5 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5 AMAÇ Basit tesisat onarı nı araç kataloğ mları una ve standartları uygun olarak na yapabileceksiniz. Kablo Malzemesi Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. ağ daki er er lmı tı Bej. Mavi. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. Sarı Kahverengi. Yeş Mor. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik.1. BA BE BJ CY GR Beyaz Mavi Bej Kristal veya Beyaz Gri JA MA NO OR Sarı Kahverengi Siyah Turuncu RG SA VE VI Kı zı rmı Somon rengi Yeş il Mor 41 . lı tı nı larıza 5. Kablo Renkleri Temel elektrik durumlarıunlardı ş r: Kı zı rmı Sarı Mavi Siyah Kontak öncesi + volt Kontak sonrası volt + Park lambası veya gösterge devresi Ş bağ sı ase lantı Aş ı renkler. Kristal. Üreticiye göre aynı kablolar için farklı renkler kullanı labilir. rmı. Turuncu. yla lanı 5. Gri. . Siyah. il. Kı zıSomon rengi. arı tespiti nası za l yapır. diğ kablolar ve diğ soketler için kullanı şr: Beyaz.2. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. araşrarak sı ftaki arkadaş nı sununuz. ARAŞ TIRMA  Otomobil üzerinde ne gibi tesisat arı zaları meydana gelir.

4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler nda lan 5. Tanı mı Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. selenoidler. üzerinden geçecek akı ş lan m iddetine göre değ ir. Tesisatlarda kullanı kablo kesitleri ve akı ş dı lan m iddeti aş ı çı lmı r.b.4. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. lmaktadı r Kapı n Kilitlenmesi ları Arka Sis Farı Bağ lantı Soket Ucu 1 2 3 4 5 Tanı mı Kapı n kapanması ları + Aydı nlatma + Kontak öncesi Ş ase Kapı n açı ları lması Soket Ucu 1 2 3 4 5 Bağ lantı Tanı mı İ kaz + Arka sis farı + Arka sis farı + Aydı nlatma Ş ase Ş 5. Normal kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Yüksek kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Marşkabloları 5.75 1 1.5 2. Kablo Kesitleri: Oto.1.1: Soketlerin kullanı ğyerler ekil ldıı 42 . geri vites vb.5 4 6 10 35–150 2 Emniyetle taş ı yabileceğ i akı ş m iddeti (Amper) 4 6 10 15 20 25 35 125–325 Kullanı ğ Yer ldıı Gösterge devrelerinde Düş güçlü aydı ük nlatma sistemlerinde (sinyal. sis farları yerlerde kullanı .) Yüksek güçlü aydı nlatma sistemlerinde (Kı farlar. ağya kartı ş tı Kablo kesidi (mm ) izolesi 0. iş Kablo gerilim düş mesi meydana gelmeden ve ı oluş sı madan alı akı nı ı cı mı taş yacak nitelikte olmalır. v.5.3. park tablosu) sa Farlar ve motorlar Yüksek güçlü motorlar.elektrikte kullanı kablo kesiti.

Aydı nlatma soketi Soket Ucu 1 2 3 4 Tanı mı Farlar Kodlar Kontak öncesi + Akı m Park lambaları Soket Ucu 1 2 3 4 5 6 Tanı mı Korna Arka sis lambası kı çı ş ı Kontak öncesi + Akı m Sağ sinyal Dörtlü flaş ör Sol sinyal Ş 5.2: Sinyal – korna soketleri ekil 43 .

Sigorta değ tiriniz. soket bağ ları lantı nıtespit  ediniz. Araç kataloğ bakarak inceleyiniz. katalogundan katalogundan Sigorta soket bağ lantı yerlerini tespit  et. nı  Oto elektrik devresinde direkt akı  m hatları tespit ediniz. iş  Kablo demet yerlerini tespit ediniz. nı Öneriler  Ş emalarıokumayıöğ renerek devreleri inceleyiniz. lantı nı 44 . tespit ediniz. nı   Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini.  Soket bağ ları tek tek kontrol lantı nı ediniz.   Kabloları karı n ş mamasıiçin renklerine göre ayını rı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ Basamakları ş lem   Ş emalardan devre takibi yapı z. iş  Uyarı tesisatın bağ nı lantı yerlerini. iş Ampulleri yerinden sökerek temizleyiniz. Soket yerlerini araç öğ reniniz. Bozuk olan soketleri değ tiriniz. ş alterlerini tamir  ediniz ve değ tiriniz.   Uyarı tesisatı kontrol ediniz. nı  Aydı nlatma ve uyarısistemlerinin  devre ampullerini. una Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. Ş alterlerin bağ ları kontrol ediniz. nı Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. Sigorta kutusunu araç bakarak inceleyiniz.

ş tı nı 1.Oto elektrik tesisatı kullanı kablolarda hangi malzemeler nda lan A) Plastik B) Bakı r C) İ pek D) Hepsi 2.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Kontak öncesinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 4. nı B) Kapı kilitlerinde C) Kontak anahtarı nda D) Hepsi 45 . Aş ı ağ dakilerden hangisinde soket kullanır? lı A)Sis farları nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Park lambası veya gösterge devresinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 3. Gösterge devrelerinde kaç amperlik kablo kullanı dı lmalır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 5. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Kablolarıbirbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara ne denir? n lması lan A) Ampul B) Sigorta C) Soket D) Hepsi 6.

MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME Modül faaliyetleri ve araşrma çalı tı ş maları sonunda kazandını bilgi ve becerileri ğ z ı aş ı değ ağ daki erlendirme ölçütlerini kendinize uygulayarak durumunuzu değ erlendiriniz.              Değ erlendirme Ölçütleri Evet Akünün ş kablosunun cı asi vatası nıuygun anahtarla söktünüz mü? Akü etiketini incelediniz mi? Akü elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Voltmetre ş kablo ucunu akü kutup baş bağ nı asi ı na ladız mı ? Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ ölçtünüz mü? unu Marş motoru çalı ğ anda voltmetre değ şı tı erini ölçtünüz mü? Akünün voltmetre ve ampermetre ile ş nıkontrol arjı ettiniz mi? Akünün eleman toz kapakları nısökmek Elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Ş arj cihazı n kabloları akü kutup baş na nı nı ları bağ nımı ladız ? Ş cihazı çalır duruma getirdiniz mi? arj nı ş ı Ş cihazı n voltaj ayar düğ arj nı mesini ş edilecek arj akünün voltajı göre ayarladız mı na nı ? Oto elektrik devre elemanları tespit edip değ tirdiniz nı iş mi? Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini. soket bağ ları tespit ettiniz mi? lantı nı Hayı r DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz. nı Modülü tamamladı z. bir sonraki modüle geçebilirsiniz. nı 46 .

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 A B D D A ÖĞRENME FAALİ YETİ 2 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 C A B D ÖĞRENME FAALİ YETİ 3 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 7 8 D A B C A B C D 47 .

ÖĞRENME FAALİ YETİ 4 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 B A D C B ÖĞRENME FAALİ YETİ 5 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 D B A C C D 48 .

htm www. Oto Market www. 1971.Bosch Otomotiv SatıSonrası ş . Oto Elektrik Teknolojisi.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            DEMİ Necdet. Ankara. İ Akü nci www. Otomobil Aydı nlatma – Halojen far ve ampuller www. REL Fİ Ş LDİİMuhtar. Oto Elektrik Teknolojisi. Cilt: 2. ı t i. www. İ smail Yİİ Motorculuk Bölümü Ğ T. STAUDT Wilfried. Motorlu Taş Tekniğ Ankara. İ lem Sı f stanbul. 1995. Oto Elektrik İ ve İ ş ş Yaprakları nı– 2. YURTKULU İ lhan.com www. denizce.auto.com 49 . Mutlu Akü www.101. Ş nları . Hulusi TÜRKMEN. 1988. Yüce yayı A.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful