T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ

(MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İ M RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİ Sİ

AKÜ VE OTOMOTİ ELEKTRİ TESİ V K SATI

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı itim ğ tarafı geliş ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlı n ı lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. ılı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1..................................................................................................... 3 1. AKÜ ..................................................................................................................................... 3 1.1. Akünün Tanı ............................................................................................................. 3 mı 1.2. Akünün Görevleri ......................................................................................................... 4 1.3. Akünün Çalı Prensibi.............................................................................................. 5 ş ma 1.4. Akü Çeş ................................................................................................................. 5 itleri 1.4.1. Kurş Akü............................................................................................................5 un 1.4.2. Kalsiyumlu Akü..................................................................................................... 6 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri................................................................................6 1.6. Akünün Yapı ..............................................................................................................6 sı 1.7. Akü Etiketi ....................................................................................................................7 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler ...........................................................................8 1.9. Taş Göre Akü Seçimi................................................................................................8 ı ta 1.10. Akü Kontrolleri ...........................................................................................................8 1.10.1. Gözle Kontrol ......................................................................................................8 1.10.2. Yüzeyden Kaçak Kontrolü ..................................................................................9 1.10.3. Yoğ unluk Kontrolü .............................................................................................. 9 1.10.4. Kapasite Kontrolü.............................................................................................. 10 1.10.5. Vası Üzerinde Yüklü Muayene....................................................................... 10 ta UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2................................................................................................... 17 2. AKÜ ELEKTROLİ Nİ HAZIRLANMASI VE YOĞ Tİ N UNLUK KONTROLÜ ............. 17 2.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması .............................................................17 2.2. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması .............................................................18 2.3. Hidrometre .................................................................................................................. 18 2.3.1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme...................................................................... 18 una 2.3.2. Bome Esası Göre Bölümleme:......................................................................... 19 na 2.4. Akülerin Ş ve Deş .............................................................................................. 19 arj arjı 2.4.1. Akünün Deş ....................................................................................................19 arjı 2.4.2. Akü Ş .............................................................................................................. 21 arjı 2.5. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı ................................................................................... 21 2.5.1. Aş Ş n Zararları ı arjı rı ............................................................................................ 21 2.5.2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı ........................................................................................ 21 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj .............................................................................................21 2.6.1. Yavaş arj ............................................................................................................21 Ş 2.6.2. Normal Ş arj.......................................................................................................... 22 2.6.3. Çabuk Ş ........................................................................................................... 22 arj 2.6.4. Araç Üzerinde Ş .............................................................................................. 22 arj 2.6.5. Akü Ş Süresinin Tespiti................................................................................... 22 arj 2.7. Akünün Self - Deş ................................................................................................. 23 arjı 2.7.1. Sülfatlaş .......................................................................................................... 23 ma 2.8. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: ........................................... 23

i

UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3................................................................................................... 27 3. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI ................27 3.1. Ş alterler....................................................................................................................... 27 3.1.1. Mekanik Ş alterler................................................................................................. 27 3.1.2. Manyetik Ş alterler ............................................................................................... 28 3.2. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve :............................................................................. 28 3.3. Ampul ve Çeş ...................................................................................................... 28 itleri 3.3.1. Ampul .................................................................................................................. 28 3.3.2. Çeş ................................................................................................................28 itleri 3.4. Sigortalar .....................................................................................................................31 3.4.1. Tanı .................................................................................................................. 31 mı 3.4.2. Telli Sigortalar ..................................................................................................... 31 3.4.3. Devre Kesiciler ....................................................................................................32 3.4.4. Sigorta kutusu ...................................................................................................... 32 3.5. Röleler .........................................................................................................................33 3.5.1. Akı Röleleri ...................................................................................................... 33 m 3.5.2. Emniyet Röleleri.................................................................................................. 33 3.6. Soketler ....................................................................................................................... 34 3.7. Kontak Anahtarı .......................................................................................................... 34 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................36 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 37 4. KONTAK ANAHTARI ..................................................................................................... 37 4.1. Görevi .........................................................................................................................37 4.2. Yapı .......................................................................................................................... 37 sı 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri ....................................................................................... 38 4.3.1. Ş Kontrolü ....................................................................................................... 38 asi 4.3.2. Devre Kontrolü ....................................................................................................38 4.3.3. Kı Devre Kontrolü............................................................................................ 38 sa UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 39 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................40 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5................................................................................................... 41 5. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR .......................................... 41 5.1. Kablo Malzemesi ........................................................................................................41 5.2. Kablo Renkleri ............................................................................................................41 5.3. Kablo Kesitleri:........................................................................................................... 42 5.4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler .................................................................. 42 nda lan 5.4.1. Tanı .................................................................................................................. 42 mı UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 44 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................45 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKÇA .........................................................................................................................49

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 525MT0021 Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı Tüm Dallar Akü ve Otomotiv Elektrik Tesisatı Bu modül ile Akünün görevlerini, çalı ş prensiplerini, ma çeş itlerini öğ renecek; Akünün yapını kapasitesini, taş sı , ı ta göre akü seçimini yapacak; Akü elektrolitini hazı rlayacak. Ş çeş arj itlerini ve kontrollerini öğ renecek, otomobil elektrik tesisatı devre elemanları öğ nı renecek bir eğ materyalidir. itim 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü Baş ş armıOlmak Akü otomotiv elektrik devre elemanların arı teş nı za his, onarı ayar ve bakı nı m mı yapmak. Genel amaç Öğ renci: Akü ve otomobil elektrik tesisat devre elemanların arı teş onarı ayar ve bakı nıaraç nı za his, m; mı teknik kataloğ uygun olarak yapabilecektir. una Amaçlar 1-Aküleri sökebilecek, üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabilecektir. MODÜLÜN AMACI 2- Aküyü üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş arj edebilecektir. 3- Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak kontrol edebilecek ve na değ tirebilecektir. iş 4- Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak tespit edebilecektir. na 5- Basit tesisat onarı nı kataloğ ve standartları mları araç una na uygun olarak yapabilecektir. Oto tamir atölyesi ve oto elektrik atölyesi bilgisayar laboratuarı , tepegöz, slâytlar, CD, VCD gösterimi Modül içinde ve sonunda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplandı rarak kendinizi değ erlendiriniz, sonuçları nı öğ retmeninizle paylaş arak eksikliklerinizi tamamlayabilmeniz için gereken bilgileri alı z. nı

SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv .

çeş iş itlerini. kablo nda lan renklerini çeş itlerini ve soketlerini öğ reneceksiniz. otomatik camları açı yorsa. ini nı 1 . Bu modülde temel elektrik parçaları ndan akü çeş itlerini ve yeni akülerin özelliklerini. Petrol rezervlerinin azaldııiki binli yı n baş ğ lları ı teknoloji büyük bir hı nda zla geliş mektedir. Otomotiv teknolojisinde bir otomobilin ilk çalı ş ması otomobil üzerindeki ık ve ve ş ı özel alı cıdonanı nı çalı mları n ş masıiçin elektrik kaynağ ihtiyaç vardı Bu ihtiyacı ı na r. otomotiv teknolojisine paralel olarak kaliteli ve yüksek kapasiteli aküler geliş tirilmektedir. karş ı layan eleman akü (batarya veya akümülatör )olarak adlandılı Akü gün geçtikçe rır.Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili öğ renci. sinyaller lmı çalı yorsa bu gibi arı n otomobilin minicik bir sigortası n atması ş mı zaları nı ndan kaynaklanabileceğ anlayacak ve kavrayacaksı z. ş edilmelerini. Kalsiyumlu ve jelli akülerin üstünlüklerini arj nı anlayacaksız. l ğ öğ ı Otomobil tesisatları kullanı devre elemanları meydana gelen geliş ve nda lan nda me değ imleri. tesisatları kullanı kablo malzemelerini. Otomobilinizin farları yanmı yorsa. Teknolojik geliş melerde anahtar rolü elektrik ve elektronik parça ve sistemlerindedir. saklanmaları n ve kullanı ömürlerinin nı m nasıbu kadar artını renebileceksiniz. görevlerini. kontrollerini bulacaksız. Akülerin niçin bakı z olduğ nı msı unu.

2 .

1. ş Ş 1. üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre. Akünün Tanı mı Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alı bağ cı landı ğ ı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dıdevreye veren bir üreteçtir. AKÜ 1.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1 AMAÇ Aküleri sökebilecek. kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabileceksiniz ARAŞ TIRMA  Akü imalatıyapı bir iş lan letmeye giderek akünün yapı ğ ldı ımalzemelerin nelerden meydana geldiğ öğ ini renip ve rapor ederek sıfta arkadaş nı nı ları za sununuz.1.1: Akü ve kımları ekil sı 3 .

ı rı n Ayrı taş çalırken motordan hareket alan ş sistemi alıları ca ı t ş ı arj cı besleyebilse de motor durduğ anda bazıgereksinimler için yine elektrik enerjisine ihtiyaç vardı Bu u r. fonksiyonlar araçta akü ile sağ lanmaktadı Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aş ı r. mı * Motor çalırken elektrik sisteminde voltaj ve amperaj dengelemesi yapmak.) ı cı * Motorun ilk anda çalı ş abilmesi için marş motoruna elektrik akı vermek.) Bu durumda akü alternatörün oluş cı n turduğ u akı n bir kı nı mı smı üzerine alarak aş voltajıyükselmesini önler.1.(Yani ş ı yüksek devirlerde alternatörün üreteceğ voltaj bazen fazla yükseleceğ i inden alılarızarar görmesine sebep olabilir.2.2: Elektrik devresi ekil 4 . lambalar gibi alılar. Kalorifer. Ş 1. ağ daki gibidir. cı m (Radyo. Akünün Görevleri * Araç motoru çalı ş ğzamanlarda kullanı madıı lacak alılara akı göndermek. sigara yakacağ.

Akü Çeş itleri 1. kutup baş . Kurş Akü un Kurş aküler yapı un olarak 3 kımdan oluş sı maktadı Batarya kutusu.1.4. Örneğ volta pilini ele alı ş in rsak ekilde görülen kaptaki sülfürik asit içerisine çinko ve bakılevhaları r konduğ unda bu iki maden arası 1 voltluk gerilim meydana gelir ve sistem nda bir volta pilidir. Ş 1.4. Elektrolit adı aldıı verilen asit veya baz karımı ş içerisine iki ayrı ı cins metal parçası sokalı Metallerin dıdevresine bir elektrikli alı bağ ğnda. ş cı landıı devresindeki kimyasal reaksiyon dolayıyla doğ akı verilince alını çalı rdı sı ru m cı n ş ğ tı ı görülür. İ bataryalar da bunlar gibidir. Akünün Çalı Prensibi ş ma Akülerin çalı ş ş ma ekilleri doğ akı üreteçleri olan piller gibidir.3. Akü (batarya) içersindeki kimyasal reaksiyonu ş dı ı sağ lar. 1.4.1.1.1. elemanlar ve r: elektrolit denilen kimyasal karım. Bataryalar ru m boş ğ zaman doldurulur.4.4.Elemanlar Plakalar. seperatörler.1.3.1. eleman kapağve elektrolitten oluş ları ı maktadı r.2.Elektrolit Sülfürik asit ve saf su karımı r.3: Volta pilinin oluş ekil umu 1. 5 . ş ı 1.Batarya Kutusu Sert plastikten presleme suretiyle yapı şr. İ lmı çerisindeki elemanlarıbirbirine temas tı n etmemesi için bölümlenmiş tir. 1. Fakat voltajı rmak için içersindeki ş te artı elemanlar değ tirilir ve çoğ lı iş altır. sistemin iç m.

3– Pozitif Kutup: Genellikle yanlıkablo bağ sı önlemek için daha kalı yapı ş ş lantını n lmıya da bir marka ile iş aretlenmiş tir. Dayanı polipropilen kutu klı 1. Bu nedenle bu bataryalar sürekli bakı gerektirir. Antimon bataryanı çalı ş tı n ş masısı nda gaz oluş rası umunu hı zlandır ve aş rı ı rısu kaybı neden olur. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri 1. 4– Negatif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve aktif kurş un ı mlı ur unla dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Antimonun bu na m olumsuz etkisini gidermek için ı zgaralara antimon yerine kalsiyum eklenir.5. Yüksek yoğ unlukta plakalar 3.2. Kalsiyumlu Akü Günümüzdeki kurş un-asit bataryalarda kullanı kurş ı lan un zgaraları mekanik ve n kimyasal dayanaklığ arttı lını rmak için kurş içerisine eklenen antimonun yerini kalsiyum ı un almı r. Plakalar asidin serbestçe dolaş na izin verecek ş ı mı ekilde ve asidin zarar veremeyeceğ i kimyasal yapı olan plastik malzemeden yapı şr. Bu nedenle nda ş dı normal çalı ömürlerinde su ilavesine gerek duymazlar ş ma 1. Akünün Yapı sı 1– Toz kapaklarıPlastikten yapı şr ve üzerinde gaz çı ş sağ : lmı tı kını layacak havalandı ı rma delikleri vardı r. 9– Elektrolit: Her hücrede plakalarıüzerini kapayacak seviyeye kadar doldurulur. + kutbu bir sonraki – kutba bağ lı layan BAĞ LANTI KÖPRÜLERİ kabı akü üzerinden gerçekleş ir. sı lmı tı 7– Pozitif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve kurş peroksitle un ı mlı ur un dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir.4. 5– Çökeltme ı zgaraları Kimyasal reaksiyun sonucu ortaya çı : kacak olan artı akü klar kabı n altı nı ndaki çökeltme ı zgaraları toplanı nda r. 6– Seperatörler: Kı devreyi önlemek amacı her plakanı arası yerleş sa yla n na tirilmiş tir.6. 8– Bağ lantı Köprüleri: Plaka grubunda kullanır. Bir daha açı lmamak üzere tamamen kapatı ş lmıkapak 2.1. n 6 . Kalsiyumun avantajı normal ş voltajları gaz oluş arj nda umunu 75 oranı azaltmıolmasır. 2– Eleman kapağ: Elektrolit doldurulması ve seviye kontrolünü sağ ı nı lar.

11– Kapak: Sı geçme veya sı rmaz kaynak ile takı ş kı zdı lmıplastik döküm parçadı r.10– Akü kutusu: Birbiriyle bağ lanmak üzere üç veya altıbölüme ayrı şplastik lmı dökümdür.7. Ş 1.4: Akünün yapı ekil sı 1-Akü toz kapağ ı 2-Akü eleman kapağ ı 3-Artı kutup baş ı 4-Eksi plaka 5-Izgara 6-Separatör 7-Artı plaka 8-Köprü 9-Ara bölme 10-Akü kutusu 11-Akü üst kapağ ı 12-Negatif kutup baş ı 1. laş 7 . D Marş rası çekilebilecek maksimum akı sı nda m (Örnek: 420 A akı 042 gösterilir.) m E Boyut standartları LB1 (kı boy) simgesiyle karş ı sa ı labilir. Akü Etiketi Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması A Kod: 12 Volt B Kapasite C Kutuplarıbağ n lantıekli. 12– Negatif kutup: Uçları serbest kalan kutuplar bağ kutupları lantı durumuna gelir. akü kutusu yüksekliğ kalite performans seviyesi ş i.

ek lantı kı dı  Kontrol gözünde üç farklı renk göstergesi vardı r.60 Ah 88 Ah . Taş Göre Akü Seçimi ı ta JAPON ARAÇLAR YERLİ ARAÇLAR AVRUPA ARAÇLAR HAFİ Tİ F CARİ ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip 55 Ah .5: Akü etiketi ekil 1. dı  Akü kutusunda çatlak bulunmamalı r. Ş 1. n dı  Eleman toz kapakları üzerindeki deliklerin açıolması dikkat edilmelidir.6: Kontrol gözü ekil 8 .5 cm üzerinde olmalı r.10. ları dı  Elektrolit seviyesi plakaları 1–1.Ş 1. k na  Gevş bağ lar sı lmalı r. dı  Kutup baş nda oksitlenme olmamalı r. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler a)Plakalardaki aktif madde miktarı b)Elektrolitteki asit miktarı c)Plakalarıyüzey alanları n Yukarı saydı mımaddelerdeki nitelik arttı batarya kapasitesi de artar. Gözle Kontrol  Akü yüzeyinde pislik bulunmamalı r.90 Ah 1. daki ğ z ı kça 1.100 Ah 72 Ah .10.8.1.9. Akü Kontrolleri 1.

200 1. Sı nı yoğ ı rı kıp rakınca nı vı n unluğ göre una ş amandı yüzer. n ğ Kullanı voltmetrenin bir ucu bataryanı negatif kutup baş bağ r. Eğ voltmetrede değ okunuyorsa.arjsı 9 .260 1.Yeş il: Yük durumu iyi. Batarya iş unu lerinde kullanı hidrometreler bir cam tüp içerisinde bölümlenmiş amandı lan ş radan ibarettir.10.3.170 1.10.7: Renk göstergeleri ekil 1.170 1. Yüzeyden Kaçak Kontrolü Bir voltmetre ile bataryanı yüzeyinde kaçak olup olmadııkontrol edilebilir. aküyü ş edin arj Sarı : Elektrolit seviyesi düş ük aküye su ilave edin Ş 1. Sı ra vıseviyesinde elektrolit yoğ unluğ unun değ okunur. Değ okunmuyorsa batarya sağ er lamdı r. okunan bölgede kaçak var er er demektir.280 1. yüzeyin sı su veya sodalı ile temizlenmesi cak su gerekir.230 1.Ş arjlı Sarı .140 1.110 tam ş arjlı 3/4 ş arjlı 1/2 ş arjlı 1/4 ş arjlı ş z arjsı tamamen boş Renklere göre de hidrometrede batarya ş durumu kabaca görülebilir: arj Mavi .200 1.260 1.1 / 2 Ş arjlı Kı zı Ş z rmı .230 1.140 1. Yoğ unluk Kontrolü Elektrolit yoğ unluğ ölçmeye yarayan alete Hidrometre denir. Diğ ucu ise lan n ı na lanı er batarya yüzeyinde gezdirilir. Akü yüzeyinde kaçak olduğ unda. 1. akü iyi durumda Siyah: Yük durumu kötü.2. Tüpün ucunda lastik ş nga sılı bı lı tüpe elektrolit alır. Elektrolit eri yoğ unluğ göre bataryanış durumu ş ş una n arj u ekildedir: 1.

lan arj mı Bulunan akı ile eleman gerilimi 1. Daha sonra Cihazı Yükleme Topuzu saat yönünde lanı n çevrilerek akü anma kapasitesi değ erinin üç katıakı mla yüklenir. sadece marş yapacak konumda olması gerekir.4.5 Ah olarak hesaplanı r. nda dı ru Kontrol iş leminde aracı motoru çalı n ş mayacak.10. Vası Üzerinde Yüklü Muayene ta Akü yükleme muayenesi marş motoru çalı rı ğ sı akü voltajı kontrol etmek ş ldı rada tı ı nı suretiyle de yapır. Aracı kontak anahtarı lanı n çevrilerek motor üç tur atacak ş ekilde marşyapır. Cihazı yüklü durumda uzun süre tutmayı z. itli mları vardı r.5 °C . Akünün gerçek kapasitesi 16. Voltmetrede er nda dı okunan değ 9. Bu kontrol için batarya yoğ lı unluğ 1.75 volt olana kadar deş edildiğ tespit edilen deş m arj inde arj süresi 16. Kapasite kontrolü Kapasite kontrolünün amacı akünün marş anı . Akünün toz kapaklarıaçır. Bu kapasiteyi belirlemek için otomotiv akülerinde akü üzerinde bulunan anma kapasite.6 volt’un altı olmamalı r. ekilde bağ r.2 °C) m arjlı dı caklı ı civarı olmalı r. Bulunan akı ile akü eleman gerilimi 1. Elektrolit sı ğ ise 60° ile 90° F (15.(örneğ 60 Ah in kapasitedeki bir akü 60 x 3 = 180 Amper ile yüklenir. Deş süresi ile deş akı nı çarpı bize akünün kapasitesini verir. Kapasite kontrolünde akü kapasite ölçüm cihazı inin kullanır. 20 saatlik standart deş süresine bölünerek arj deş akı bulunur. eri lı Kapasite ölçüm cihazı n Voltmetre ve Ampermetre maş kabloları nı alı Akünün artı eksi ve kutupları bağ r. Bunlardan biri 20 saatlik yükleme kapasitesidir. (Cihazı artı na lanı n kablosu akünün artı kutbuna. Birimi Amper-saat’tir. Bu lı durumda voltmetre skalası ndaki değ okunur. Voltaj değ erinin 10 volttan düş çı ük kmasıalılara yeterli akı n cı mı gitmemesine neden olur.5 saattir.10.5 x 3 = 49.5. cihazı eksi kablosu akünün n eksi kutbuna gelecek ş ekilde bağ r). Cihazda okunan değ 12 voltluk akülerde 9.75 Volta düş kadar deş arj mı m ene arj edilir. Sembolü Ah’ dı Çok çeş kapasite tanı r. ndaki gerekli akı verip mı veremeyeceğ ölçülmesidir. alı artı ya.32. Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan tam ş bir akünün gerçek kapasitesini belirlemek için arjlı yapı deneyde deş akı 60 Ah / 20 = 3 Amper olarak bulunur. Aksi halde elde edilecek sonuçlar tam doğ olmayabilir. Bu kapasite arj arj mı n mı deneyi akü üretim tesislerinde yapı lmaktadı r. 10 . lı Akünün etiketi üzerindeki anma kapasite değ okunur.6 volttan düş çı erin ük kması elemanları hı kaynaması kapasitesinin ve n zla akü iyi olmadıı gösterir. Kapasite Kontrolü Kapasite Akünün araç üzerindeki tüm alıları cı besleyecek miktardaki akı verebileceğ bir mı inin göstergesidir. Akü kutup baş na Voltmetre volt skalası12 volttan büyük olmak suretiyle ları ayarlanı Voltmetrenin maş kabloları uçlar artı eksi uçlar eksiye gelecek ş r. Okunan değ er erin 10 Volt’ tan aş ı ağ da olmamasıgerekir. Aksi taktirde akü arı nı zalanabilir. 1.1.) Bu anda cihazı voltmetre n skalası ndaki değ okunur ve hemen yükleme topuzu sola çevrilerek kapalı er konuma getirilir.225’ten fazla(takriben batarya u yarı veya tam ş ) olmalı r. ğnı Dİ KKAT: Ölçüm iş lemini 15 saniyeden önce bitiriniz.

nı nı   Aküyü Gözle Kontrol Ediniz. nı  Akünün kutup baş nı bağ ları  ların lantı nı çektirme ile çı nı kartı z.       Akü etiketini inceleyiniz.     Aküyü. Uygun anahtar kullanı z. Akü etiketini kendinize doğ ru   Aracı güvenli bir ş ekilde park ediniz ve  çamurluk örtü bezlerini örtünüz. Kablo baş nı ları tespit ediniz. Madde 1. nı Uygun anahtar kullanı z. n Çamurluk örtülerini takı haneden m alız. Kablo baş izolasyonunu kablo baş  ı ları cı vataları sökünüz ve takız. Kutup baş nı zedelenmemesine ları n dikkat ediniz.  Akü yüzeyini temizleme sısı ile  vı temizleyiniz. çatlak var mı rı yok mu kontrol ediniz. Çektirmeyi kutup baş na sıca ları kı bağ nı layı z. Temizleme sı sı aracıkaportası vını n na temas ettirmeyiniz. Kablo baş nı ları birbirine değ dirmeyiniz.  11 . ı na Akünün kutup baş nı rası göre ları sı na çı nı karız. Cı vataya uygun anahtar kulanı z.1’i okuyunuz ve uygulayı z. nı Kutup baş zarar vermeyiniz. nı Anahtarları üzerinde unutmayı z.10. nı Akü kutusunda kık. n nı nı Aracıel frenini çekiniz.  cı vatası nı       Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı cı vatası uygun anahtarla sökünüz. akü çerçevesine bağ layan  cı vatadan uygun anahtar ile sökünüz. nı Sökme ve takma iş sı na dikkat lemi rası ediniz. Akünün ş asi kablosunun uygun anahtarla sökünüz. Kullandıız takı ğnı mları temiz tutunuz.  Kutup ve kablo baş nı fı veya  ları tel rça kablo baş temizleme aparatı ile ı temizleyiniz. Aküyü çerçeveye bağ layan cı vataları n yerini tespit ediniz. akü nı Akünün artı kutup kablosu olduğ undan emin olunuz. Temizleme sı sı vınıkutup baş na ları sürmeyiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Aküyü Sökmek  Öneriler Aracıkontak anahtarı kapatız.

Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.10. nı  Akü yüzeyinin kuru ve temiz olup  olmadı nı ğ kontrol ediniz. zı sı ğnı Akünün bağ lama çerçevesinin bağ lantı kontrolünü yapı z. laş Madde 1. Etiket üzerindeki yazı n anlamı ları nı öğ reniniz. Akünün üst kı ndaki pislikleri smı temizleyiniz. nı Düş değ ük erdeki voltajlarıgösteren bir voltmetre kullanı z. Kuru bez alıakünün üzerini siliniz. Akü amper değ erlerini katalogdan bularak karş tını ı rız.  Akü elektrolit seviyesini kontrol ediniz. Güvenlik kuralları uyunuz. na Bataryada arı sebep olan ve arzu zaya edilmeyen durumları düzeltiniz.   Batarya kutusunda çatlaklı ve elektrolit  k sıntı olup olmadıı kontrol ediniz. Akü toz kapakları n hava alma nı deliklerinin açı olup olmadı nı k ğ ı kontrol ediniz. ı   Akü toz kapakları deformasyon ve nda hava çı ş deliklerinin açı olup  kı k olmadı nı ğ kontrol ediniz. ı  Akü kablo bağ ları gevş lantı nda eklik ve oksitlenme olup olmadıı kontrol  ğnı ediniz. Akü çerçevesinin bağ lantıyerlerini tespit ediniz Bağ ları sağ olup olmadı nı lantı n lam ğ ı kontrol ediniz. Elektrolitin üzerinize dökülememesine dikkat ediniz.    Akünün kutusunu inceleyiniz. dı İ ş leme baş lamadan önce. cak Eleman kapakları açarak elektroliti nı kontrol ediniz.         Akü amper.saat kapasite değ erini  bulunuz. Voltmetrenin çalıp çalı ş ı ş ğnı madı ı kontrol ediniz. çeviriniz. Akünün yüzeyinden kaçak kontrolünü  yapmak:    Negatif ş araçlarda voltmetrenin asili negatif ucunu akünün ş kutup baş asi ı na bağ nı layız. nı Takı mları temiz ve düzenli bulundurunuz. Voltmetrenin seçici düğ mesini uygun konuma getiriniz.     12 . batarya kutup baş nı ları kontrol ediniz.2’yi okuyunuz ve uygulayı z. se Elektroliti üzerinize dökmeyiniz. Akü kablo bağ ları kontrol lantı nı ediniz Kutup baş oksitlenmiş sodalı ları se su veya sı su ile temizleyiniz. Eksilmiş saf su ilave ediniz. p Akü toz kapakları nı çı p karı temizleyiniz.

Hidrometreyi dikkatli kullanı z. Artı kutup baş değ ı na dirmemeye dikkat ediniz.  Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ unu  ölçünüz. nı Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. Voltmetreyi dikkatli bir ş ekilde devreye bağ nı layı z. maş alı voltmetre kullanı z. nı nı      Akünün Voltmetre ile Kontrolünü Yapmak  Aracıkaputunu açarak çamurluklara n örtüleri örtünüz. dı Okunan değ araç katalog değ er erinde olmalır. nı Akü toz kapakları zedelemeden nı çı nı kartız.  Termometre ile sı k derecesini caklı ölçünüz.  Voltmetre de okunan değ okuyunuz. nı Eleman kontrolünü çabuk yapmak istediğ inde.) dı in   Voltmetrenin değ gösterip er göstermediğ kontrol ediniz. nı Bataryanıher elemanı ölçülen n nda değ erleri bulgu kontrol tablosuna yazız ve yorumlayı z.3’yi okuyunuz ve uygulayı z.  Akü kutupları voltmetre uçları na nı bağ nı layız. (Örneğ 12. Bunun için sı ğ göre caklıa yoğ unluk düzeltme değ erlerini gösteren hidrometreleri kullanız. er Değ gösteriyorsa yüzeyden kaçak er vardı r. nı Bu iş her bataryanıelemanları lemi n na uygulamayı z. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetre kademesi 12 volt’un bir kademe üzerinde olmalı r. nı Elektroliti üzerinize dökmemeye çalını ş z. laş Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz. nı   Akü toz kapakları çı nı nı kartız. Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz.         Voltmetrenin artı ucunu tespit ediniz. nı Aracımotorunu durdurunuz.10. Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz. Madde 1.    Hidrometreyi eleman içersine takı z ve  nı elektroliti hidrometreye çekiniz. artı kutup baş değ ı na dirmeden batarya yüzeyinde gezdiriniz. Voltmetrenin artı ucunu.75 Volt gibi. eri     13 . ı Hidrometrede okunan değ erleri katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. ini Akünün yoğ unluk kontrolünü yapı z. Yoğ unluk değ erlerinin düzeltmelerini yapız. Voltmetre değ göstermemelidir.

12      Akü kutup baş na voltmetre kablo  ları başkları bağ nı lı nı layı z. dı Akünün artıve eksi kutup baş nı ları belirleyiniz. Madde 1.   Yükleme cihazı n kullanma nı katalogunu inceleyiniz. dı Aracımotorunu durdurunuz. nı Aküyü Vası Üzerinde Yüklü Muayene  ta yapmak   14 . Akünün voltmetre ve ampermetre ile  ş nı arjı kontrol ediniz. laş Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.5’i okuyunuz ve uygulayı z. a nı El frenini çekiniz. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetrenin seçici düğ mesini 12 volttan büyük konuma getirmeyi unutmayı z. Yükleme cihazı nda kontrol sonuçları nı katalog değ erleriyle karş tını ı rı z.10. nı Voltmetreyi temiz ve düzenli kullanı z. Güvenlik kuralları uyunuz. nı Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. Kablo uçları karı rmayız.  Voltmetrenin seçici düğ mesini volttan büyük konuma getiriniz.Akünün Kapasite Kontrolünü Yapmak   Yükleme cihazı nı(volt-amper) kablo  uçları akü kutup baş na bağ nı  nı ları layı z.      Voltaj değ erini yorumlayız. ölçüm     Yükleme cihazı kontrol sonuçları  nda nı okuyunuz. nı Yükleme cihazı dikkatli kullanı z. na çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.10. nı Voltaj değ erini katalogdaki değ erlerle karş tıp yorumlayı z. nı Voltmetre maş kabloları uygun alı nı  Aracı n motorunu çalı rarak  ş tı voltmetrede voltaj değ erini okuyunuz. Güvenlik kuralları na uymaya çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. ı rı laş nı Madde 1. Katalogdaki değ erine bakız.  Aracı kaputunu açarak çamurluklara  n çamurluk örtüsü örtünüz.  Yükleme cihazı kapasite nı konumuna getiriniz. nı ş tı nı Vitesi boş alı z. nı nı Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.4’ü okuyunuz ve uygulayı z. nı Motorun çalı ş maması için gerekli önlemleri alı z.

Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Ölçüm sonucunda. nı nı       Akünün önce ş kablosunun cı asi vatayı uygun anahtarla takı z. akü çerçevesine bağ layan cı vatası uygun anahtar ile takı z. ini Akü çerçevesinin bağ lantı yerlerini tespit ediniz. voltaj değ erinin 10 volttan aş ı ağdaki bir değ erde olmaması gerektiğ gözlemleyiniz. nı 15 . nı Akünün önce ş kablosunu tespit asi ediniz. nı nı   bir ş ekilde bağ nı layız. Aküyü yerine oturtunuz. nı  Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı  cı vatası uygun anahtarlara takız. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Uygun anahtar seçiniz. Kablo uçları birbirine nı değ dirmeyiniz. Artı olduğ ucu undan emin olunuz.  Aküyü Takmak  Aküyü. Voltmetredeki ölçüm değ erini 12 voltun üzerindeki kademeye getiriniz.

nı 16 . Bu testi kendi kendinize uygulayı z. ş tı nı 1 . Marş motoruna ilk hareket için elektrik veren devre elemanı hangisidir? A) Akü B) Alternatör C) Regülatör D) Karbüratör 2 . Aküde hangi kontroller yapı lmaz? A) Gözle kontrol B)Yoğ unluk kontrolü C) Kapasite kontrolü D) Yükseklik kontrolü 5 . Akü içersindeki elektrolit plakalarıneresinden olmalı r? n dı A) Üzerinde B) Altı nda C) Ortası nda D) Hizası nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Aş ı ağdakilerden hangisi akü çeş itlerinden değ ildir? A) Kurş akü un B) Bronz akü C) Kalsiyumlu akü D) Jelli akü 3 . Aş ı ağdakilerden hangisi akünün parçaları ndandı r? A) Elektrolit B) Seperatör C) Akü kutusu D) Hepsi 4 .

lı 40 x 61 / 100 = 24. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması Tam ş bir bataryanıyoğ arjlı n unluğ 1. bunun % 39’u asit unu ve % 61’i sudur. AKÜ ELEKTROLİ Nİ Tİ N HAZIRLANMASI VE YOĞ UNLUK KONTROLÜ Akünün (bataryanı içinde sülfürik asit ve saf su olduğ biliyoruz. Elektrolit hazı rken daima asit.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2 AMAÇ Aküleri üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş edebileceksiniz. Eğ bunlar n) unu er belli oranda karı rıp hazı ş lı tı rlanmı şdeğ ve bunu bizim yapmamı gerekiyorsa çok ilse z dikkatli olmak gerekir. tahta veya cam çubukla karı rı dı Eğ asit içerisine su dökülürse sı ş lmalı r.280 kabul edecek olursak.4 = kg saf su kullanır. 2. er tı çrama yaparak etrafa zarar verebilir. arj ARAŞ TIRMA  Okulumuzun atölyesindeki aküleri teknik değ erlerine ve katalogdaki değ erlerine bakarak ş arja bağ lama tekniklerini öğ renerek öğ retmeninize rapor halinde sununuz.6 kg asit kullanır.. öyle Gereken asit miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 39 / 100 (kg) Gereken su miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 61 / 100 (kg) Örnek: Saf sülfürik asit kullanarak 40 kg elektrolit hazı rlamak için gerekli su ve asit miktarı bulunuz? nı Çözüm: 40 x 39 / 100 = 15. Bunu formüle uygulayacak olursak ş yazabiliriz. suyun içine yavaşyavaş rlanı dökülmeli.1. Elektrolit hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı bulmak için hazı nı rlama ş ekline göre iki yöntem vardı r: 2. lı 17 .

Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme una Saf suyun yoğ unluğ 1 olarak kabul edersek. Hidrometre Bir cam tüp içersinde taksimlendirilmişamandı ş radan meydana gelen hidrometre aküdeki yoğ unluğ ölçülmesinde kullanır.835 yoğ unluğ unda 4 hacim asit. yoğ unluğ 1. Elektrolit içersindeki yabancı er nda lı maddeler yoğ unluğ yanlıokunması sebep olabilir. arjsı Bu değ erleri okurken virgül kaldılarak okunur.225 10 10 1.345 2 1 1.250 15 20 1. Örnek: 4 Bin iki yüz altmıgibi.100–1.400 3 2 1. lı 2.2.230-1. Hidrometrenin üzerindeki lastik sı lı un lı kıp bı ldında aküdeki elektrolit tüpün içine çekilir ve bölümlenmiş sı rakı ğ ı kımdan değ okunur. ş unu amandı bunun üst katları ra ndan 1. sülfürik asidin sulandılması elde edilir.345 1 7 Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak 1.260 3/4 ş arjlı 1. ağ da itli yoğ unluk değ erlerinin karş ğ olan ş değ ıı lı arj erleri verilmiş tir. rı ş 18 . Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması Akülerde kullanı lacak elektrolit.325 arası 0. 2. un ş na Hidrometre ş amandı nıbölümlenmesi 2 ş raları n ekilde yapır.260-1. 1.1. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.400 yoğ unluktaki sulandılmıasit rı ş kullanırsa.290 9 20 1.250 13 4 1. Aş ı tabloda hacim esası göre elektrolit rı ile ağ daki na hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı birim hacimler halinde verilmiş tir.835 olan saf asit veya 1.3.005 farkı nda gösterebilecek ş ekilde bölümlenmiş Aş ı çeş tir.170 Ancak ateş leme sistemini besleyebilir. 11 hacim suya karı rı ş larak 15 hacim elektrolit elde tı edilir.280 11 4 1.280 yoğ unlukta elektrolit hazı rlamak için. 1.200 13 10 1.170-1.2.100-1.400 olan u.300 4 10 1.225 11 3 1. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.3.200-1.140-1. YOĞ UNLUK AKÜ Ş ARJ DURUMU 1. er Hidrometreden değ okunurken göz hizası bakır.300 5 2 1.230 1/2 ş arjlı 1.280 Tam ş arjlı 1.280 11 20 1.835 kg/litre yoğ unluktaki saf asit kullanırsa.140 Tamamen ş z.200 13 3 1. 1.290 6 3 1.200 1/4 ş arjlı 1.

Akünün Deş arjı Ş arjlıbir aküde pozitif plakanı aktif maddesi kurş peroksittir.1.260 yoğ unluğ unun bome karş ğnı ı ı bulunuz? lı 1. sonuna “0” ilave edilir. 26 +4 = 30 bome ları Örnek: 30 bomenin karş ğ olan yoğ ıı lı unluk değ erini bulunuz? 30 – 4 =26 1260 Ş ekil-10.4. Saf su (0) bome ve saf asit (66) na lı bome olarak kabul edilmiş Türkiye ş tir.2. karı nı Elektrolit yoğ unluğ unun bome karş ğnıbulmak için ise ölçülen yoğ ıı lı unluk derecesinin baş ı ndaki ve sonundaki sayı atır ve kalan sayı 4 eklenirse bome derecesi lar lı ya bulunur.4. ş dı ı 19 . (Pb) Elektrolit ise su ve sülfürik asit (H2O + H2 SO4 ) karımı r. Örnek: 1.1: Hidrometre ekil 2. Bome Esası Göre Bölümleme: na Elektrolitin içersindeki asit miktarı göre yapır. nda arjlı Bome esası göre bölümlendirilmişbir değ elektrolit yoğ na eri unluğ çevirmek una istersek bome değ erinden 4 çı p elde edilen sayın önüne “1”. artları 30-32 bome tam ş bir aküyü ifade eder.260 baş ı ndaki ve sonundaki sayı silersek. Akülerin Ş ve Deş arj arjı 2.3.Hidrometrenin Kımları sı Ş 2.2. (PbO 2) Negatif n un plakanı aktif maddesi ise kurş n undur.

Akünün deş olması ekil arj DEŞ ARJ OLMUŞAKÜ .2: A. Deş olan bir bataryada elektrolit içersindeki sülfürik asit miktarı rken su miktarı arj azalı artar ve karımıyoğ ş n ı unluğ düş (Ş u er.Akü bir alıya bağ ğ zaman akı vermeye baş Ş 11.3: Ş ekil arjlı akünün deş olması bir arj 20 . ekil: 11.Plaka + Plaka Pb SO4 Pb SO4 Elektrolit Ş 2. Pozitif plakadaki oksijen de hidrojen iyonları birleş ile erek suyu (H2O) meydana getirir. Sülfat iyonları ş ı pozitif ve negatif plaka ile birleş kurş sülfatı erek un (PbSO4) oluş turur.b) Ş ARJLI AKÜNÜN DEŞ ARJ OLMASI . ekil ü Akü deş olurken elektrolit içersindeki sülfürik asit (H2SO4 ) hidrojen ve sülfat iyonları arj na ayrır.Plaka Pb Pb O2 + Plaka Elektrolit 2H2 SO4 + H2O Ş 2.a’ da görüldüğ gibi cı landıı m lar.

6. Ş süresi bitiminde akü içindeki elektrolit mla nda arj arj boş larak uygun yoğ altı unlukta elektrolit ilave edilir. Akü Ş arjı Akü eleman plakaları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark yoksa buna deş (bitmiş arj ) akü denir.5.1. Sertleş nda ma en plakaları çözmek için yavaşş uygulanı Önce aküye bir alı bağ arj r.1. Bunun sonucunda plakalar hava ile ı arj rı k temas eder. Buna da sülfatlaş denir.5. Aynı zamanda oksijen de pozitif plakadaki kurş birleş kurş peroksit (PbO2 ) meydana unla erek un getirir. ı nı na na Araç üzerinde aş ş olan aküde çok sısu eksilir. 2. Yavaş arj Ş Uzun süre kullanı lmadan bekletilen akülerin plakaları sülfatlaş olur. Kolay kolay çözülemez. Böylece akü plakaları nda kimyasal bir reaksiyon meydana geldiğ arası inden ş bir arjlı akü olmuş olur.H2 O H2 O H2 O Ş 2.2.4. Akü 0. cı lanarak akü tamamen boş lı Sonra akünün içindeki elektrolit boş lıve saf su konur. Deş olmuş ma arj bataryanı pozitif n plakaları ük sı kta donarak hasara uğ düş caklı rar. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı 2. yüzeyler sülfatlaş sertleş arak ir. Aş Ş n Zararları ı arjı rı Pozitif kutup baş n kabarması ve akü kutusunun deforme olması neden olur. Akü ş n arj olurken plakalardaki kurş sülfat (PbSO 2). Deş olmuşbir akünün ş olmasıise yukarı anlatı arj arj da lanları tersidir. kurş (Pb) ve sülfat (SO4 ) köklerine ayrır. 2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. 21 .5-1 amper’ lik bir altır.6. 2.5. Akü Ş Etme Metotları arj 2. un un ş ı Elektrolitteki su da (H 2O) hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerine ayrır.4: Deş olmuş ekil arj akü 2. altır akı 60-100 saat arası ş edilir.2. Sülfat kökleri ş ı plakalardan ayrı larak hidrojenle birleş ve sülfat asit ş ir eklinde elektrolite geçer.

5 Amper. 9 saat 2.5 Amper 16 saat 4 Amper 14 saat 4 Amper 16 saat 11. ş akı 12 volt’luk arj mı aküler için 25–50 amper arası ndadı Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması r.25 V Gerilim 12. mı sa . ş sa arj mı  Ş akı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arası seçilir. 7 saat 4 Amper 8 saat 12.4.25 V Arası 2 Amper 10 saat 2. nda dı 2.40 V Arası 2 Amper 8 saat 2.5 Amper 14 saat 4 Amper 12 saat 4 Amper 14 saat 11. Normal ş cihazları lanı arj sabit akı ş ettiklerinden birden çok akü.50 V 11.5 Amper 18 saat 4 Amper 16 saat 4 Amper 18 saat 35 Ah 40 Ah 45 Ah 50 Ah 60 Ah 63 Ah 70 Ah 22 . sabit voltajla yapı iş lan lemdir. 15 saat 3. 13 saat 3. 13 saat 2. 12 saat 3 Amper.10 V 12.5 Amper 12 saat 4 Amper 11 saat 4 Amper 12 saat 11. seri bağ mla arj lanarak aynı anda ş edilebilir.5 Amper 9 saat 4 Amper 9 saat 4 Amper 10 saat 11.65 V Arası 2 Amper 18 saat 2.5 Amper 7 saat 2. 9 saat 3.  Birden fazla akü seri bağ lanmı en küçük kapasiteli aküye göre ş akı seçilir.5 Amper 10 saat 3 Amper. lı 2.5 Amper. 18 saat 3 Amper.3.5 Amper.80 V Arası 2 Amper 16 saat 2.2 volt değ erleri arası olmalır. Ş voltaj değ 13. arj.5 Amper. 11 saat 2. akünün bitmesinden dolayıçalı yorsa. 15 saat 2. 8 saat 3 Amper 7 saat 3. emiş arj Sısıçabuk ş uygulanan bataryalarıömrü azalı Çabuk ş k k arj n r.80 V 11. sa a ekle Sülfatlaş şkı devreli. 17 saat 3. 17 saat 2. arj Bir aküyü normal ş bağ arja larken dikkat edilecek noktalar:  Akünün yüzeyi temizlenir.65 V 11.  Yoğ unluk muayenesi yapır ve elektrolit seviyesi tamamlanı lı r.95 V 12 10 V Arası 2 Amper 12 saat 2. 16 saat 3 Amper. Çabuk ş iş arj leminde toz kapakları lmalı r. gereken bir iş lemdir. Araç Üzerinde Ş arj Araç üzerindeki ş alternatör ve regülatörden meydana gelen ş sistemi ile yapır.2.6.5 Amper. arjda.95 V Arası 2 Amper 14 saat 2.5 Amper 7 saat 4 Amper.6.5. Çabuk Ş arj Bu iş lemin amacı arj olmuş deş aküyü kı zamanda marş basacak ş getirmektir.) arj mı nda dı  Ş olurken zaman zaman elektrolit yoğ arj unluk kontrolü yapır. Normal Ş arj Araç. 14 saat 3 Amper. açı dı 2.8 volt ile arj eri 14.6. Akü Ş Süresinin Tespiti arj 12.  Akü toz kapakları lı açır.5 Amper.6.5 Amper. eski ve aktif maddesi gevş aküler çabuk ş edilmemelidir. arj lı Araç üzerindeki ş iş arj lemi. 11 saat 3. akü alı p dı da normal ş ş mı nı ş arı arja bağ r. (Örnek: Anma arj mı nda kapasitesi 60 Ah olan aküde ş akı 3 – 6 amper arası olmalı r.2.5 Amper.5 Amper.5 Amper.

5 Amper.5 Amper. 18 saat 5. bir akı veriyormuşgibi n m kimyasal reaksiyon meydana gelir.5 Amper 16 saat 6 Amper 16 saat 4.7. Bu olaya self deş (kendi kendini deş denir.5 Amper.00 volt görülüyor ise akünün 2. 8 saat 6 Amper.5 Amper 18 saat 6 Amper 18 saat Örneğ 45 Ah kapasiteli bir akünün voltajı in ölçüldüğ ünde 12.5 Amper. Sı k arj arj) caklı yükseldikçe bataryanı self deş hı da artar.7. 16 saat 5.5 Amper. ma 2.Deş arjı Kullanı lmadan uzun müddet bekletilen bataryanı içinde.5 Amper akı çekecek ş m ekilde en az 12 saat ş bağ arja lanması gerekir. Büyük olan işyerlerinde fazla sayı aküleri bir arada depolamak mecburiyeti daki olduğ undan aküleri özel ş cihazı bağ arj na lanarak muhafaza edilmelidir. 23 . 2.5 Amper.8. 14 saat 5.80 Ah 95 Ah 105 Ah 4. 8 saat 5. 8 saat 4.5 Amper. 10 saat 5.5 Amper 14 saat 6 Amper 14 saat 4. Sülfatlaş ma Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. 12 saat 5. Buna sülfatlaş denir.1. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: Uzun müddet depolama mecburiyetinde kalı aküleri mümkün mertebe soğ nan uk yerlerde muhafaza etmeli ve en fazla 30 günde bir tam ş ederek meydana gelen arj sülfatlaş mayı nlaş kalı madan yok etmelidir.5 Amper 10 saat 6 Amper 10 saat 4. Akünün Self .5 Amper 12 saat 6 Amper 12 saat 4. Çünkü yüksek sı kta batarya elektrolit n arj zı caklı yoğ unluğ azalı u r 2.

7. Ş cihazı n düğ arj nı mesini. ları Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. n nı  Madde: 2.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş Öneriler Aküyü redresörlü ş cihazı ş arj ile arj  Madde 2.3’ü okuyunuz ve uygulayız. devreye bağ ş lamı olduğ unuz batarya toplam voltajları göre na ayarlayız nı Akü voltaj değ erlerini kataloga bakarak öğ reniniz. rası kontrol ediniz.  Elektroliti elbisenize değ dirmeyiniz. na ve göz     Aküyü çabuk ş cihazı ş arj ile arj etmek (Araç üzerinde):  Aracıçamurlukları örtünüz. nı  Akünün eleman toz kapakları  Eleman toz kapakları zedelemeden nı nı sökünüz.  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. na nı Ş cihazı konrol ediniz. nı Hidrometreyi dik konumda hizası tutunuz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. 24 . Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş olduğ lamı unuz batarya toplam voltajları göre ayarlayız.1 ve 2.7.2’yi okuyunuz ve etmek: uygulayız. nı  Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı  Akünün eleman toz kapakları  nı sökünüz ve elektrolit seviyesini  kontrol ediniz. na nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. Akü toz kapakları nı zedelemeden çı nı kartı z. nı Elektrolit çok tahrip edici özelliğ sahiptir e Güvenlik uyarı na dikkat edininiz. Elektrolit seviyesini sı yla sökünüz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. na nı   Aküyü düz bir yere bı nı rakız. Ş arj cihazın nı amper ayar  düğ mesini (kapasite değ erinin 1/10 – 1/20si) ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. ları bağ nı  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.  Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş na bağ nı ları layı z. nda Güvenlik kuralları uyunuz.  Kullanı lan redresörün özel talimatı na uyunuz.7. na nı Ş arj cihazı çalır duruma  nı ş ı getiriniz. arj nı Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş lamıolduğ unuz akü toplam voltajları na göre ayarlayı z.    Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş nı layı z.

na Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. arj nı Akü üzerindeki amper değ erini okuyunuz. Yoğ unluk değ erlerini tablo değ erleriyle karş tını ı rız. laş   Ş arj cihazı n nı zaman ayar  düğ mesini ayarlayı z. nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. Ş arj cihazın nı amper ayar düğ mesini ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. 25 . arj nı ini nı Ş cihazı konrol ediniz.  Ş arj cihazı çalır duruma nı ş ı getiriniz. na nı     Ş cihazı n fiş pirize takı z. Güvenlik kuralları uyunuz.

290 D) 1. nı 26 . Bu testi kendi kendinize uygulayı z.250 C) 1.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak akülerin yoğ unluk değ ne kadar olmalı r? eri dı A) 1. Aş ı ağ dakilerden hangisi akü ş etme metotları arj ndandı r? A) Yavaşarj ş B) Normal Ş arj C) Çabuk ş arj D) Hepsi DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.280 B) 1. ş tı nı 1.400 3. Akünün yoğ unluk kontrolü hangi ölçme cihazı yapır? ile lı A) Termometre B) Ohmetre C) Hidrometre D) Ampermetre 2. Akü elemanları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark varsa akü hangi durumdadı r? A) Deş olmuş arj akü B) Ş akü arjlı C) Yarı ş m arjlı D) Az ş arjlı 4. laş ş nı konuları tekrar ediniz.

1.1. fren lambalarımarş in. Örneğ korna. İ kademeli çalı posizyonuna sahip ş ki ı ş ma alı devrelerinde kullanır. cı na lanı Ş alterleri iki grupta inceleyebiliriz: 3. ldı devrenin özeliğ göre üç guruba ine ayrır: lı 3. lı 3.1. az akı çeken devrelerde kullanır. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI 3. iki Köprü iki kontağ ıbirleş tirmeye ve açmaya yarar.2. Kumanda ş m lı ekline göre basma.1. çekme ve çevirme suretiyle çalı tipleri vardı Kullanı kları ş an r.1.1. r. sistemlerinde kullanır. Tek Kontaklı alterler Ş Yapı olarak bir gövde üzerine yerleş tirilmiş kontak ve bir köprüden meydana gelir. Örneğ Sinyal lambaları cı lı in. .1.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3 AMAÇ Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve standartları uygun olarak una na kontrol edebilecek ve değ tirebileceksiniz. iş ARAŞ TIRMA  Sanayideki bir servise gidilerek otomobillerde kullanı devre elemanları n lan nı çalı ş ması tesisatları ve hakkı bilgi toplayarak rapor halinde öğ nda retmeninize sununuz. Ş alterler Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya i yarayan anahtarlardı Üreteç ile alı arası seri olarak bağ r. Mekanik Ş alterler Daha çok. Çift Kontaklı alterler Ş Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalır. 3. 27 .1.

Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. izole tabakalarıçeş renklerde ve renk bantları itli nda kablolar kullanı lmaktadı Bu sayede arı bir sistemin tamiratıkablo renklerini takip r. denir.2. 3. arj m devrelerde kullanır. Mekanik ş lı alterlerde açma ve kapatma daha yavaşolduğ undan. duy. Kontak anahtarı ş ma lı . Manyetik Ş alterler Genellikle marşş sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akı çeken .3.1. Ampuller. yla lanı Ş 3.3. smı 3.2. Bu gibi arı n na zalara meydan vermemek için manyetik ş alterler kullanır.2. normal ampuller ve sofit ampuller diye ikiye ayrır.3.1. flaman denilen direnç telinin 2300 oC’ ta ınması aydı sı yla nlatma sağ Ampulün lar.3. lamba soketine geçen kı na. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r.3. Ş ekillerine Göre Araçlarda kullanı ampuller. selektör ş alterleri grup içerisine dâhil edilebilir.1: Kablo kesiti ekil Oto elektrik tesisatları nda.1.1.1. Ampul Direnç teli üzerinden elektrik akı mıgeçirildiğ inde ınarak ık vermeye baş sı ş ı lar. Çok Kontaklı alterler Ş Birden çok çalı kademesi bulunan özel devrelerde kullanır. yapı ş lan m ekillerine göre. lamba ş alterleri. zalı . lı n lı 28 . Yaygıolarak normal ampuller kullanır.2. ederek kolayca yapı labilmektedir.3. Ampul ve Çeş itleri 3. kontakları yanması sebep olabilir. lı 3. 3. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve : Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. Çeş itleri Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre ş lan m lı na öyle sıflandılı nı rır: 3.

21 .3. uzun ve kı farlarda kullanır.3. Çift Flamanlı ampuller yerleş tirme problemi olan yerlerde iki flaman aynı ampul içersine monte edilerek yerden tasarruf etmek amacı kullanır (Park + Fren. tı ş 3. Çalı Gerilimlerine Göre ş ma Günümüz araçları genellikle 6.5. kar. Diğ bağ er lantıeklinde flaman’ı ise her iki ucu alttan yalılmıolarak ş n tı ş çı bunlara yalılmıampul denir.8. Flaman Sayı na Göre ları Flaman sayı na göre ampuller tek Flamanlı çift Flamanlı ları ve olmak üzere iki çeş ittir. er lanı normal ampul denir. tepe.2.32 watlıampuller: Geri vites.3.2. kı far + uzun far yla lı sa gibi). lanı ru a ru 29 . 12.2.100 watlıampuller: Projektörlerde.4.2.3.3.5 watlı ampuller: Plaka.0.2. Ampul yuvası yerleş nı lı na tirilirken öncelikle tı rnakları yuvası oturtulması n na sağ r ve daha sonra ampul ileri doğ itilerek sağ doğ çevrilir. nda lan güçleri bakı ndan 4 grupta inceleyebiliriz: mı 1 ). Ampuller yuvaları bağ ş ekillerine göre düz tı ve çapraz tı olarak da iki na lanış rnak rnak sıfa ayrır. Birinci bağ lı lama ş eklinde flamanı n bir ucu alttan yalılmıolarak çı lı Diğ ucu ise içten duya bağ r.16 ve 24-32 voltluk ampuller kullanır. Flaman Bağ ları Göre lantı na Ampullerde flaman bağ sı ş lantı iki ekilde yapır. sinyal ve fren lambaları k nda 4 ). park ve iç lambaları k nda 3 ). Böyle ampullere tı ş kartır. nda lı 3.3.3 .5 – 1. k sa lı 3. Güçlerine Göre Ampullerin elektrik güç birimi wattı Oto elektrik tesisatı kullanı ampulleri r.55 .5 watlı ampuller: Gösterge lambaları k nda 2 ).

3: Çeş oto elektrik ampulleri ekil itli 30 . Ampulün içinde bulunan tungsten flaman. Halojen Ampul Ampulün içinde halojen.3.2: Halojen ampul ekil Ş 3. bromine ve diğ gaz karımlarıdoldurulmuş er ş ı tur. iodin.3. Ş 3.6.2. üzerinden akı geçmesi sonucunda ınarak ık m sı ş ı verir.

4. Tanı mı Sigorta. lı Ş 3. Telli Sigortalar Az akı çeken(5-25amper)devrelerde kullanır. Sigortalarda kullanı lmı tı lan tel kolay eriyen madenlerden yapır.1. Araçlarda yapı m ine lanı bakı mdan iki tipi vardı r: 3. lı Sigortalar.4. ait oldukları devrelerin akı giriş seri olarak bağ r. Yapı çok basit olup bir porselen m lı ları çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapı şr.2. Sigortalar 3.5: Telli Sigorta ekil 31 . ğnda yerine aynı amperde yeni sigorta takır. ma ı dı Ş 3.3.4: Sigortalar ekil Sigortalar aracı elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kı devre sonunda n sa sistemi olası yangı tehlikesine karşkorumak için kullanı elemanlardı Sigorta attıı n ı lan r.4. elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı r.

4. Üzerinden 10 – 40 amper akı geçen devrelerde kullanır.7) ekil ekil Ş 3.4. Yapı na göre ikiye ayrır: m lı ları lı (Ş 3. Sigorta kutusu 32 . Ş 3.3.3.6. Devre Kesiciler Grup halinde çalı alı ş an cıdevrelerinde kullanır.7: Manyetik tip devre kesici ekil 3.6: Termik tip devre kesici ekil Ş 3. Bunlar bir röle ş lı eklindedir.4.

Emniyet Röleleri Yüksek güçlü bazı cı n. Röleler 15 -40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı tek kontaklıözel manyetik nda m lan.5.9: Röleler ekil 33 .5. ş an ndan Görevlerine göre iki guruba ayrır lı 3. elektromanyetik bir bobinin yarattıımanyetik ü ğ etkiyle çalı kontak tertibatı ibarettir.1.Örnek: Birkaç ekipmana sigortaları dağ mı n ı : lı Ş 3.2. dı Ş 3. . görevi bittikten sonra otomatik olarak çalı alıları ş nı ması sona erdirmek için kullanır. Emniyet rölelerinin akı rölelerinden farklı lı m tarafıkontakların ters . lı 3. nı konumda olması r.5. ş alterlerdir. Akı Röleleri m Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanır.8: Sigorta kutusu ekil 3. Ş ekilde görüldüğ gibi röle.

Soketler Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir.10: Soket ekil 3.3.Öğ renme Faaliyetinde daha detaylı inilecektir. Kontak Anahtarı Kontak anahtarı n görevi. sis farları yerlerde kullanı . detaylı olarak Öğ renme Faaliyeti 4’ te anlatı lacaktı r.6. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. Ş 3. vb lmaktadı Soketler r.11: Kontak Anahtarı ekil 34 .7. konusuna 5. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istenmediğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarı i mı n r. değ Ş 3.

Soketleri yerlerinden uygun ş ekilde sökünüz. iş    Sigortaları iş değ tiriniz. Oto elektrik devre elemanları nıtespit  ediniz ve değ tiriniz. Soketleri ve özelliklerini tespit ediniz  ve değ tiriniz.  ve   Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nı katalogdan bakarak belirleyiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş  Öneriler Oto elektrik devre elemanları n araç nı üzerindeki yerlerini öğ reniniz. iş  Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nıtespit  ediniz. Atmısigortayı ş tespit ediniz. yenisiyle değ tiriniz. iş Sigortaları özelliklerini tespit ediniz. Arı olanları zalı tespit ediniz. 35 . Sigorta kutusunu araç katalogundan bakarak inceleyiniz.

Gösterge lambaları kaç wattlıampul kullanır? nda k lı A) 3-5 Wattlı k B) 0.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Aş ı ağdakilerden elemanları ndandı r? A) Ş alterler hangisi otomobil elektrik tesisatları nda kullanı lan D) Hepsi devre B) Soketler C) Ampuller 2.5-1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. ş tı nı 1. 15-40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı devre elemanı nda m lan hangisidir? A) Sigorta B) Ampul C) Soket D) Röle DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı ma ı hangisidir? A) Soket B) Ampul C) Sigorta D) Röle 8. nı 36 . Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya yarayan i devre elemanı hangisidir? A) Ş alterler B) Soketler C) Ampul D)Kablo 3. Oto elektrik tesisatı kullanı ampuller güçleri bakı ndan kaç grupta incelenir? nda lan mı A) 4 B) 3 C) 2 D) 5 6. laş ş nı konuları tekrar ediniz.5 Wattlı k C) 15-32 Wattlı k D) 3 Wattlı k 7. Yapı na göre ş ları alterler kaç gruba ayrırlar? lı A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre kaç gruba ayrırlar? lan m lı na lı A) 2 B) 3 C) 5 D) 4 5.

Yapı sı Ş 4. 4.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –4 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4 AMAÇ Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve standartları uygun olarak nı una na tespit edebileceksiniz. birer elektrik ş alteri gibidir.2. 4. ARAŞ TIRMA  Otomobillerde kullanı kontak anahtarların çalı ş lan nı ş ekli ve bağ ları ma lantı hakkı internet ortamı nda. KONTAK ANAHTARI 4. ndan veya servislerden bilgi toplayarak rapor halinde öğ retmeninize sununuz.1. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istendiğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarları i mı n r.1: Kontak anahtarı n yapı ekil nı sı Günümüz araçları kontak anahtarı nda genelde üç farklı konumda bulunur: 37 . Görevi Kontak anahtarların görevi.

Değ göstermiyorsa devrede kopukluk er er var demektir 2. Açı Durumu k Bir kademe ileri çevrildiğ inde. k. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er özel alıları (ACC UCU ) değ cı na dirilir.Marş Durumu Bir kademe daha çevrildiğ marş inde durumuna gelir. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri 4. er 4.3. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı leme çış (IGN UCU ) ine er ateş kına ı değ dirildiğ inde ohmetrenin değ göstermesi gerekir.1. Burada park nı lambaları devrededir.2.3. 3. 3. Stop Durumu Direksiyon kilitli anahtar çı labilecek konumdadı karı r. 38 . Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. Çı değ kan erler karş tılı Kı devre olup olmadıı ı rır. diğ ucu ş er asiden yalılmı m girişucuna değ tı şakı dirilir. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er marş kına (ST UCU ) değ çış ı dirilir. 2. Kontak anahtarıateş leme konumuna getirilir.1. Ş Kontrolü asi Ohmetrenin bir ucu ş asiye. Değ er göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. ohmetrenin ucu. direksiyon kilidi açı elektrik sistemi devrededir. karı 4. Devre Kontrolü Devre kontrolü 3 ş ekilde yapır: lı 1.3.3. direksiyon kilitli ve anahtar çı labilir. Ölçü aletinin hiçbir değ göstermemesi gerekir. er 4. sa laş ğkontrol edilir. Bazı araçlarda stop konumundan sonra geriye çevrilerek park konumuna alır. Kı Devre Kontrolü sa Kontak anahtarı kabloları kı devreler genellikle tablo değ nda sa erlerine bakı larak tespit edilir.

Ign ucunu tespit ediniz. Acc ucunu tespit ediniz. ğnı Kabloları renklerine göre ayı rt ediniz. Güvenlik kuralları uyunuz. unu Kablo uçları karı rmayız. nı ş tı nı Kablonun rengini tespit edebilirsiniz. St ucunu tespit ediniz. Öneriler:       Ampermetre ile akı girişkablosu m olduğ kontrol edebilirsiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş :     Bat ucunu tespit ediniz. na Marş selenoidine bağ lı olup olmadıı kontrol ediniz. 39 .

Elektrik devresine istendiğ zaman elektrik akı nı i mı gönderen ve istendiğ zaman devreden i elektrik akı nıgeçmesine engel olan devre elemanı mın hangisidir? A) Ampul B) Kontak anahtarı C) Röle D) Sigorta 2. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Kontak anahtarı kaç kablo ucu bulunmaktadı nda r? A) 2 B) 3 C) 4 5. Günümüz araçları kontak anahtarı farklı nda kaç konumda bulunur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 D) 5 DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Akı giriş giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? m ine ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 4. Marş selenoidine giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 3. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. nı 40 . ş tı nı 1.

Siyah. Turuncu. ağ daki er er lmı tı Bej.1. Gri. . arı tespiti nası za l yapır. Üreticiye göre aynı kablolar için farklı renkler kullanı labilir. Kablo Malzemesi Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. il.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –5 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5 AMAÇ Basit tesisat onarı nı araç kataloğ mları una ve standartları uygun olarak na yapabileceksiniz. lı tı nı larıza 5. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. Sarı Kahverengi. BA BE BJ CY GR Beyaz Mavi Bej Kristal veya Beyaz Gri JA MA NO OR Sarı Kahverengi Siyah Turuncu RG SA VE VI Kı zı rmı Somon rengi Yeş il Mor 41 . Yeş Mor. diğ kablolar ve diğ soketler için kullanı şr: Beyaz. ARAŞ TIRMA  Otomobil üzerinde ne gibi tesisat arı zaları meydana gelir. Mavi. Kristal.2. Kablo Renkleri Temel elektrik durumlarıunlardı ş r: Kı zı rmı Sarı Mavi Siyah Kontak öncesi + volt Kontak sonrası volt + Park lambası veya gösterge devresi Ş bağ sı ase lantı Aş ı renkler. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR 5. Kı zıSomon rengi. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. rmı. araşrarak sı ftaki arkadaş nı sununuz. yla lanı 5.

sis farları yerlerde kullanı . v. Tesisatlarda kullanı kablo kesitleri ve akı ş dı lan m iddeti aş ı çı lmı r. park tablosu) sa Farlar ve motorlar Yüksek güçlü motorlar.1.5.) Yüksek güçlü aydı nlatma sistemlerinde (Kı farlar. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu.1: Soketlerin kullanı ğyerler ekil ldıı 42 .75 1 1. Kablo Kesitleri: Oto. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler nda lan 5.4. selenoidler.b. lmaktadı r Kapı n Kilitlenmesi ları Arka Sis Farı Bağ lantı Soket Ucu 1 2 3 4 5 Tanı mı Kapı n kapanması ları + Aydı nlatma + Kontak öncesi Ş ase Kapı n açı ları lması Soket Ucu 1 2 3 4 5 Bağ lantı Tanı mı İ kaz + Arka sis farı + Arka sis farı + Aydı nlatma Ş ase Ş 5.5 4 6 10 35–150 2 Emniyetle taş ı yabileceğ i akı ş m iddeti (Amper) 4 6 10 15 20 25 35 125–325 Kullanı ğ Yer ldıı Gösterge devrelerinde Düş güçlü aydı ük nlatma sistemlerinde (sinyal.4. Normal kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Yüksek kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Marşkabloları 5. üzerinden geçecek akı ş lan m iddetine göre değ ir. geri vites vb. Tanı mı Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir.5 2. ağya kartı ş tı Kablo kesidi (mm ) izolesi 0.elektrikte kullanı kablo kesiti. iş Kablo gerilim düş mesi meydana gelmeden ve ı oluş sı madan alı akı nı ı cı mı taş yacak nitelikte olmalır.3.

Aydı nlatma soketi Soket Ucu 1 2 3 4 Tanı mı Farlar Kodlar Kontak öncesi + Akı m Park lambaları Soket Ucu 1 2 3 4 5 6 Tanı mı Korna Arka sis lambası kı çı ş ı Kontak öncesi + Akı m Sağ sinyal Dörtlü flaş ör Sol sinyal Ş 5.2: Sinyal – korna soketleri ekil 43 .

nı  Aydı nlatma ve uyarısistemlerinin  devre ampullerini. una Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. nı Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. iş  Uyarı tesisatın bağ nı lantı yerlerini. katalogundan katalogundan Sigorta soket bağ lantı yerlerini tespit  et. soket bağ ları lantı nıtespit  ediniz. Bozuk olan soketleri değ tiriniz. Araç kataloğ bakarak inceleyiniz. nı  Oto elektrik devresinde direkt akı  m hatları tespit ediniz. lantı nı 44 .UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ Basamakları ş lem   Ş emalardan devre takibi yapı z. tespit ediniz. Soket yerlerini araç öğ reniniz.   Kabloları karı n ş mamasıiçin renklerine göre ayını rı z. iş Ampulleri yerinden sökerek temizleyiniz. Ş alterlerin bağ ları kontrol ediniz.   Uyarı tesisatı kontrol ediniz. ş alterlerini tamir  ediniz ve değ tiriniz.  Soket bağ ları tek tek kontrol lantı nı ediniz. nı Öneriler  Ş emalarıokumayıöğ renerek devreleri inceleyiniz. Sigorta değ tiriniz. iş  Kablo demet yerlerini tespit ediniz. Sigorta kutusunu araç bakarak inceleyiniz. nı   Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini.

Kontak öncesinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 4. Gösterge devrelerinde kaç amperlik kablo kullanı dı lmalır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 5. ş tı nı 1. nı B) Kapı kilitlerinde C) Kontak anahtarı nda D) Hepsi 45 . Park lambası veya gösterge devresinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 3.Oto elektrik tesisatı kullanı kablolarda hangi malzemeler nda lan A) Plastik B) Bakı r C) İ pek D) Hepsi 2. Aş ı ağ dakilerden hangisinde soket kullanır? lı A)Sis farları nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Kablolarıbirbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara ne denir? n lması lan A) Ampul B) Sigorta C) Soket D) Hepsi 6. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r.

nı 46 . nı Modülü tamamladı z.MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME Modül faaliyetleri ve araşrma çalı tı ş maları sonunda kazandını bilgi ve becerileri ğ z ı aş ı değ ağ daki erlendirme ölçütlerini kendinize uygulayarak durumunuzu değ erlendiriniz. soket bağ ları tespit ettiniz mi? lantı nı Hayı r DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz. bir sonraki modüle geçebilirsiniz.              Değ erlendirme Ölçütleri Evet Akünün ş kablosunun cı asi vatası nıuygun anahtarla söktünüz mü? Akü etiketini incelediniz mi? Akü elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Voltmetre ş kablo ucunu akü kutup baş bağ nı asi ı na ladız mı ? Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ ölçtünüz mü? unu Marş motoru çalı ğ anda voltmetre değ şı tı erini ölçtünüz mü? Akünün voltmetre ve ampermetre ile ş nıkontrol arjı ettiniz mi? Akünün eleman toz kapakları nısökmek Elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Ş arj cihazı n kabloları akü kutup baş na nı nı ları bağ nımı ladız ? Ş cihazı çalır duruma getirdiniz mi? arj nı ş ı Ş cihazı n voltaj ayar düğ arj nı mesini ş edilecek arj akünün voltajı göre ayarladız mı na nı ? Oto elektrik devre elemanları tespit edip değ tirdiniz nı iş mi? Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 A B D D A ÖĞRENME FAALİ YETİ 2 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 C A B D ÖĞRENME FAALİ YETİ 3 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 7 8 D A B C A B C D 47 .

ÖĞRENME FAALİ YETİ 4 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 B A D C B ÖĞRENME FAALİ YETİ 5 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 D B A C C D 48 .

İ lem Sı f stanbul. ı t i. YURTKULU İ lhan.com www.htm www. Oto Elektrik Teknolojisi. REL Fİ Ş LDİİMuhtar. Oto Elektrik Teknolojisi.Bosch Otomotiv SatıSonrası ş . 1995. Motorlu Taş Tekniğ Ankara. Otomobil Aydı nlatma – Halojen far ve ampuller www.com 49 . İ Akü nci www. Oto Elektrik İ ve İ ş ş Yaprakları nı– 2. İ smail Yİİ Motorculuk Bölümü Ğ T. Cilt: 2. Mutlu Akü www. www. Ş nları .auto. denizce. Ankara. 1971. Yüce yayı A. Hulusi TÜRKMEN. Oto Market www. STAUDT Wilfried. 1988.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            DEMİ Necdet.101.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful