T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ

(MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İ M RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİ Sİ

AKÜ VE OTOMOTİ ELEKTRİ TESİ V K SATI

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı itim ğ tarafı geliş ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlı n ı lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. ılı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1..................................................................................................... 3 1. AKÜ ..................................................................................................................................... 3 1.1. Akünün Tanı ............................................................................................................. 3 mı 1.2. Akünün Görevleri ......................................................................................................... 4 1.3. Akünün Çalı Prensibi.............................................................................................. 5 ş ma 1.4. Akü Çeş ................................................................................................................. 5 itleri 1.4.1. Kurş Akü............................................................................................................5 un 1.4.2. Kalsiyumlu Akü..................................................................................................... 6 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri................................................................................6 1.6. Akünün Yapı ..............................................................................................................6 sı 1.7. Akü Etiketi ....................................................................................................................7 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler ...........................................................................8 1.9. Taş Göre Akü Seçimi................................................................................................8 ı ta 1.10. Akü Kontrolleri ...........................................................................................................8 1.10.1. Gözle Kontrol ......................................................................................................8 1.10.2. Yüzeyden Kaçak Kontrolü ..................................................................................9 1.10.3. Yoğ unluk Kontrolü .............................................................................................. 9 1.10.4. Kapasite Kontrolü.............................................................................................. 10 1.10.5. Vası Üzerinde Yüklü Muayene....................................................................... 10 ta UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2................................................................................................... 17 2. AKÜ ELEKTROLİ Nİ HAZIRLANMASI VE YOĞ Tİ N UNLUK KONTROLÜ ............. 17 2.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması .............................................................17 2.2. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması .............................................................18 2.3. Hidrometre .................................................................................................................. 18 2.3.1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme...................................................................... 18 una 2.3.2. Bome Esası Göre Bölümleme:......................................................................... 19 na 2.4. Akülerin Ş ve Deş .............................................................................................. 19 arj arjı 2.4.1. Akünün Deş ....................................................................................................19 arjı 2.4.2. Akü Ş .............................................................................................................. 21 arjı 2.5. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı ................................................................................... 21 2.5.1. Aş Ş n Zararları ı arjı rı ............................................................................................ 21 2.5.2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı ........................................................................................ 21 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj .............................................................................................21 2.6.1. Yavaş arj ............................................................................................................21 Ş 2.6.2. Normal Ş arj.......................................................................................................... 22 2.6.3. Çabuk Ş ........................................................................................................... 22 arj 2.6.4. Araç Üzerinde Ş .............................................................................................. 22 arj 2.6.5. Akü Ş Süresinin Tespiti................................................................................... 22 arj 2.7. Akünün Self - Deş ................................................................................................. 23 arjı 2.7.1. Sülfatlaş .......................................................................................................... 23 ma 2.8. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: ........................................... 23

i

UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3................................................................................................... 27 3. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI ................27 3.1. Ş alterler....................................................................................................................... 27 3.1.1. Mekanik Ş alterler................................................................................................. 27 3.1.2. Manyetik Ş alterler ............................................................................................... 28 3.2. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve :............................................................................. 28 3.3. Ampul ve Çeş ...................................................................................................... 28 itleri 3.3.1. Ampul .................................................................................................................. 28 3.3.2. Çeş ................................................................................................................28 itleri 3.4. Sigortalar .....................................................................................................................31 3.4.1. Tanı .................................................................................................................. 31 mı 3.4.2. Telli Sigortalar ..................................................................................................... 31 3.4.3. Devre Kesiciler ....................................................................................................32 3.4.4. Sigorta kutusu ...................................................................................................... 32 3.5. Röleler .........................................................................................................................33 3.5.1. Akı Röleleri ...................................................................................................... 33 m 3.5.2. Emniyet Röleleri.................................................................................................. 33 3.6. Soketler ....................................................................................................................... 34 3.7. Kontak Anahtarı .......................................................................................................... 34 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................36 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 37 4. KONTAK ANAHTARI ..................................................................................................... 37 4.1. Görevi .........................................................................................................................37 4.2. Yapı .......................................................................................................................... 37 sı 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri ....................................................................................... 38 4.3.1. Ş Kontrolü ....................................................................................................... 38 asi 4.3.2. Devre Kontrolü ....................................................................................................38 4.3.3. Kı Devre Kontrolü............................................................................................ 38 sa UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 39 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................40 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5................................................................................................... 41 5. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR .......................................... 41 5.1. Kablo Malzemesi ........................................................................................................41 5.2. Kablo Renkleri ............................................................................................................41 5.3. Kablo Kesitleri:........................................................................................................... 42 5.4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler .................................................................. 42 nda lan 5.4.1. Tanı .................................................................................................................. 42 mı UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 44 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................45 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKÇA .........................................................................................................................49

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 525MT0021 Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı Tüm Dallar Akü ve Otomotiv Elektrik Tesisatı Bu modül ile Akünün görevlerini, çalı ş prensiplerini, ma çeş itlerini öğ renecek; Akünün yapını kapasitesini, taş sı , ı ta göre akü seçimini yapacak; Akü elektrolitini hazı rlayacak. Ş çeş arj itlerini ve kontrollerini öğ renecek, otomobil elektrik tesisatı devre elemanları öğ nı renecek bir eğ materyalidir. itim 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü Baş ş armıOlmak Akü otomotiv elektrik devre elemanların arı teş nı za his, onarı ayar ve bakı nı m mı yapmak. Genel amaç Öğ renci: Akü ve otomobil elektrik tesisat devre elemanların arı teş onarı ayar ve bakı nıaraç nı za his, m; mı teknik kataloğ uygun olarak yapabilecektir. una Amaçlar 1-Aküleri sökebilecek, üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabilecektir. MODÜLÜN AMACI 2- Aküyü üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş arj edebilecektir. 3- Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak kontrol edebilecek ve na değ tirebilecektir. iş 4- Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak tespit edebilecektir. na 5- Basit tesisat onarı nı kataloğ ve standartları mları araç una na uygun olarak yapabilecektir. Oto tamir atölyesi ve oto elektrik atölyesi bilgisayar laboratuarı , tepegöz, slâytlar, CD, VCD gösterimi Modül içinde ve sonunda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplandı rarak kendinizi değ erlendiriniz, sonuçları nı öğ retmeninizle paylaş arak eksikliklerinizi tamamlayabilmeniz için gereken bilgileri alı z. nı

SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv .

Akülerin niçin bakı z olduğ nı msı unu. l ğ öğ ı Otomobil tesisatları kullanı devre elemanları meydana gelen geliş ve nda lan nda me değ imleri. Kalsiyumlu ve jelli akülerin üstünlüklerini arj nı anlayacaksız. Bu modülde temel elektrik parçaları ndan akü çeş itlerini ve yeni akülerin özelliklerini. kontrollerini bulacaksız. sinyaller lmı çalı yorsa bu gibi arı n otomobilin minicik bir sigortası n atması ş mı zaları nı ndan kaynaklanabileceğ anlayacak ve kavrayacaksı z. Otomobilinizin farları yanmı yorsa. karş ı layan eleman akü (batarya veya akümülatör )olarak adlandılı Akü gün geçtikçe rır. ş edilmelerini. ini nı 1 . kablo nda lan renklerini çeş itlerini ve soketlerini öğ reneceksiniz. çeş iş itlerini. Teknolojik geliş melerde anahtar rolü elektrik ve elektronik parça ve sistemlerindedir. Petrol rezervlerinin azaldııiki binli yı n baş ğ lları ı teknoloji büyük bir hı nda zla geliş mektedir.Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili öğ renci. tesisatları kullanı kablo malzemelerini. otomotiv teknolojisine paralel olarak kaliteli ve yüksek kapasiteli aküler geliş tirilmektedir. otomatik camları açı yorsa. Otomotiv teknolojisinde bir otomobilin ilk çalı ş ması otomobil üzerindeki ık ve ve ş ı özel alı cıdonanı nı çalı mları n ş masıiçin elektrik kaynağ ihtiyaç vardı Bu ihtiyacı ı na r. saklanmaları n ve kullanı ömürlerinin nı m nasıbu kadar artını renebileceksiniz. görevlerini.

2 .

ş Ş 1. Akünün Tanı mı Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alı bağ cı landı ğ ı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dıdevreye veren bir üreteçtir.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1 AMAÇ Aküleri sökebilecek. AKÜ 1. kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabileceksiniz ARAŞ TIRMA  Akü imalatıyapı bir iş lan letmeye giderek akünün yapı ğ ldı ımalzemelerin nelerden meydana geldiğ öğ ini renip ve rapor ederek sıfta arkadaş nı nı ları za sununuz. 1. üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre.1: Akü ve kımları ekil sı 3 .1.

2. ı rı n Ayrı taş çalırken motordan hareket alan ş sistemi alıları ca ı t ş ı arj cı besleyebilse de motor durduğ anda bazıgereksinimler için yine elektrik enerjisine ihtiyaç vardı Bu u r. cı m (Radyo.2: Elektrik devresi ekil 4 . ağ daki gibidir.1. sigara yakacağ. Kalorifer. fonksiyonlar araçta akü ile sağ lanmaktadı Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aş ı r.) ı cı * Motorun ilk anda çalı ş abilmesi için marş motoruna elektrik akı vermek. mı * Motor çalırken elektrik sisteminde voltaj ve amperaj dengelemesi yapmak. Akünün Görevleri * Araç motoru çalı ş ğzamanlarda kullanı madıı lacak alılara akı göndermek.(Yani ş ı yüksek devirlerde alternatörün üreteceğ voltaj bazen fazla yükseleceğ i inden alılarızarar görmesine sebep olabilir.) Bu durumda akü alternatörün oluş cı n turduğ u akı n bir kı nı mı smı üzerine alarak aş voltajıyükselmesini önler. lambalar gibi alılar. Ş 1.

1. kutup baş .4. ş ı 1. seperatörler.4. Elektrolit adı aldıı verilen asit veya baz karımı ş içerisine iki ayrı ı cins metal parçası sokalı Metallerin dıdevresine bir elektrikli alı bağ ğnda. İ bataryalar da bunlar gibidir. Akü Çeş itleri 1.4.Elektrolit Sülfürik asit ve saf su karımı r. Fakat voltajı rmak için içersindeki ş te artı elemanlar değ tirilir ve çoğ lı iş altır.3: Volta pilinin oluş ekil umu 1. sistemin iç m.3. elemanlar ve r: elektrolit denilen kimyasal karım.4.Batarya Kutusu Sert plastikten presleme suretiyle yapı şr.Elemanlar Plakalar. 1.1.4.2. Akünün Çalı Prensibi ş ma Akülerin çalı ş ş ma ekilleri doğ akı üreteçleri olan piller gibidir. Örneğ volta pilini ele alı ş in rsak ekilde görülen kaptaki sülfürik asit içerisine çinko ve bakılevhaları r konduğ unda bu iki maden arası 1 voltluk gerilim meydana gelir ve sistem nda bir volta pilidir.1. 5 . Bataryalar ru m boş ğ zaman doldurulur.1. Ş 1.1. ş cı landıı devresindeki kimyasal reaksiyon dolayıyla doğ akı verilince alını çalı rdı sı ru m cı n ş ğ tı ı görülür. İ lmı çerisindeki elemanlarıbirbirine temas tı n etmemesi için bölümlenmiş tir.1. eleman kapağve elektrolitten oluş ları ı maktadı r.3. Akü (batarya) içersindeki kimyasal reaksiyonu ş dı ı sağ lar. Kurş Akü un Kurş aküler yapı un olarak 3 kımdan oluş sı maktadı Batarya kutusu. 1.

2. Antimon bataryanı çalı ş tı n ş masısı nda gaz oluş rası umunu hı zlandır ve aş rı ı rısu kaybı neden olur.1. 4– Negatif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve aktif kurş un ı mlı ur unla dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Kalsiyumlu Akü Günümüzdeki kurş un-asit bataryalarda kullanı kurş ı lan un zgaraları mekanik ve n kimyasal dayanaklığ arttı lını rmak için kurş içerisine eklenen antimonun yerini kalsiyum ı un almı r. Dayanı polipropilen kutu klı 1.6. Bu nedenle nda ş dı normal çalı ömürlerinde su ilavesine gerek duymazlar ş ma 1. Kalsiyumun avantajı normal ş voltajları gaz oluş arj nda umunu 75 oranı azaltmıolmasır.5. 5– Çökeltme ı zgaraları Kimyasal reaksiyun sonucu ortaya çı : kacak olan artı akü klar kabı n altı nı ndaki çökeltme ı zgaraları toplanı nda r. Antimonun bu na m olumsuz etkisini gidermek için ı zgaralara antimon yerine kalsiyum eklenir. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri 1. 2– Eleman kapağ: Elektrolit doldurulması ve seviye kontrolünü sağ ı nı lar. + kutbu bir sonraki – kutba bağ lı layan BAĞ LANTI KÖPRÜLERİ kabı akü üzerinden gerçekleş ir. sı lmı tı 7– Pozitif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve kurş peroksitle un ı mlı ur un dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. Plakalar asidin serbestçe dolaş na izin verecek ş ı mı ekilde ve asidin zarar veremeyeceğ i kimyasal yapı olan plastik malzemeden yapı şr.4. n 6 . 3– Pozitif Kutup: Genellikle yanlıkablo bağ sı önlemek için daha kalı yapı ş ş lantını n lmıya da bir marka ile iş aretlenmiş tir. Yüksek yoğ unlukta plakalar 3. 9– Elektrolit: Her hücrede plakalarıüzerini kapayacak seviyeye kadar doldurulur. 8– Bağ lantı Köprüleri: Plaka grubunda kullanır. Bu nedenle bu bataryalar sürekli bakı gerektirir. Bir daha açı lmamak üzere tamamen kapatı ş lmıkapak 2. Akünün Yapı sı 1– Toz kapaklarıPlastikten yapı şr ve üzerinde gaz çı ş sağ : lmı tı kını layacak havalandı ı rma delikleri vardı r. 6– Seperatörler: Kı devreyi önlemek amacı her plakanı arası yerleş sa yla n na tirilmiş tir.

12– Negatif kutup: Uçları serbest kalan kutuplar bağ kutupları lantı durumuna gelir. laş 7 . D Marş rası çekilebilecek maksimum akı sı nda m (Örnek: 420 A akı 042 gösterilir. Ş 1.) m E Boyut standartları LB1 (kı boy) simgesiyle karş ı sa ı labilir.7. akü kutusu yüksekliğ kalite performans seviyesi ş i. Akü Etiketi Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması A Kod: 12 Volt B Kapasite C Kutuplarıbağ n lantıekli. 11– Kapak: Sı geçme veya sı rmaz kaynak ile takı ş kı zdı lmıplastik döküm parçadı r.4: Akünün yapı ekil sı 1-Akü toz kapağ ı 2-Akü eleman kapağ ı 3-Artı kutup baş ı 4-Eksi plaka 5-Izgara 6-Separatör 7-Artı plaka 8-Köprü 9-Ara bölme 10-Akü kutusu 11-Akü üst kapağ ı 12-Negatif kutup baş ı 1.10– Akü kutusu: Birbiriyle bağ lanmak üzere üç veya altıbölüme ayrı şplastik lmı dökümdür.

10. dı  Kutup baş nda oksitlenme olmamalı r. n dı  Eleman toz kapakları üzerindeki deliklerin açıolması dikkat edilmelidir. daki ğ z ı kça 1.10.Ş 1. ları dı  Elektrolit seviyesi plakaları 1–1.100 Ah 72 Ah .6: Kontrol gözü ekil 8 . Taş Göre Akü Seçimi ı ta JAPON ARAÇLAR YERLİ ARAÇLAR AVRUPA ARAÇLAR HAFİ Tİ F CARİ ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip 55 Ah .1.8.5: Akü etiketi ekil 1.60 Ah 88 Ah .9.5 cm üzerinde olmalı r. Ş 1. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler a)Plakalardaki aktif madde miktarı b)Elektrolitteki asit miktarı c)Plakalarıyüzey alanları n Yukarı saydı mımaddelerdeki nitelik arttı batarya kapasitesi de artar. k na  Gevş bağ lar sı lmalı r. dı  Akü kutusunda çatlak bulunmamalı r. ek lantı kı dı  Kontrol gözünde üç farklı renk göstergesi vardı r. Gözle Kontrol  Akü yüzeyinde pislik bulunmamalı r.90 Ah 1. Akü Kontrolleri 1.

Akü yüzeyinde kaçak olduğ unda. Tüpün ucunda lastik ş nga sılı bı lı tüpe elektrolit alır.10. Sı nı yoğ ı rı kıp rakınca nı vı n unluğ göre una ş amandı yüzer.140 1. aküyü ş edin arj Sarı : Elektrolit seviyesi düş ük aküye su ilave edin Ş 1. Yoğ unluk Kontrolü Elektrolit yoğ unluğ ölçmeye yarayan alete Hidrometre denir.230 1.3. Diğ ucu ise lan n ı na lanı er batarya yüzeyinde gezdirilir.7: Renk göstergeleri ekil 1.1 / 2 Ş arjlı Kı zı Ş z rmı . okunan bölgede kaçak var er er demektir.10. Değ okunmuyorsa batarya sağ er lamdı r.200 1. akü iyi durumda Siyah: Yük durumu kötü. Eğ voltmetrede değ okunuyorsa.170 1. Batarya iş unu lerinde kullanı hidrometreler bir cam tüp içerisinde bölümlenmiş amandı lan ş radan ibarettir. n ğ Kullanı voltmetrenin bir ucu bataryanı negatif kutup baş bağ r.Yeş il: Yük durumu iyi.280 1.230 1.Ş arjlı Sarı . Sı ra vıseviyesinde elektrolit yoğ unluğ unun değ okunur. Elektrolit eri yoğ unluğ göre bataryanış durumu ş ş una n arj u ekildedir: 1.200 1.140 1. Yüzeyden Kaçak Kontrolü Bir voltmetre ile bataryanı yüzeyinde kaçak olup olmadııkontrol edilebilir.260 1.arjsı 9 .2.110 tam ş arjlı 3/4 ş arjlı 1/2 ş arjlı 1/4 ş arjlı ş z arjsı tamamen boş Renklere göre de hidrometrede batarya ş durumu kabaca görülebilir: arj Mavi . yüzeyin sı su veya sodalı ile temizlenmesi cak su gerekir.170 1. 1.260 1.

225’ten fazla(takriben batarya u yarı veya tam ş ) olmalı r. 20 saatlik standart deş süresine bölünerek arj deş akı bulunur.5 x 3 = 49.32. Voltmetrede er nda dı okunan değ 9.6 volttan düş çı erin ük kması elemanları hı kaynaması kapasitesinin ve n zla akü iyi olmadıı gösterir. Aksi taktirde akü arı nı zalanabilir. (Cihazı artı na lanı n kablosu akünün artı kutbuna.5 °C .(örneğ 60 Ah in kapasitedeki bir akü 60 x 3 = 180 Amper ile yüklenir. Birimi Amper-saat’tir. Akünün toz kapaklarıaçır. Voltaj değ erinin 10 volttan düş çı ük kmasıalılara yeterli akı n cı mı gitmemesine neden olur. Okunan değ er erin 10 Volt’ tan aş ı ağ da olmamasıgerekir.10.5 saattir.75 Volta düş kadar deş arj mı m ene arj edilir. Bunlardan biri 20 saatlik yükleme kapasitesidir. Kapasite Kontrolü Kapasite Akünün araç üzerindeki tüm alıları cı besleyecek miktardaki akı verebileceğ bir mı inin göstergesidir. Bu lı durumda voltmetre skalası ndaki değ okunur. sadece marş yapacak konumda olması gerekir.) Bu anda cihazı voltmetre n skalası ndaki değ okunur ve hemen yükleme topuzu sola çevrilerek kapalı er konuma getirilir.4. lı Akünün etiketi üzerindeki anma kapasite değ okunur. Bu kapasite arj arj mı n mı deneyi akü üretim tesislerinde yapı lmaktadı r.5 Ah olarak hesaplanı r. Bulunan akı ile akü eleman gerilimi 1. ekilde bağ r. Akü kutup baş na Voltmetre volt skalası12 volttan büyük olmak suretiyle ları ayarlanı Voltmetrenin maş kabloları uçlar artı eksi uçlar eksiye gelecek ş r. ğnı Dİ KKAT: Ölçüm iş lemini 15 saniyeden önce bitiriniz.75 volt olana kadar deş edildiğ tespit edilen deş m arj inde arj süresi 16.5.2 °C) m arjlı dı caklı ı civarı olmalı r. eri lı Kapasite ölçüm cihazı n Voltmetre ve Ampermetre maş kabloları nı alı Akünün artı eksi ve kutupları bağ r. ndaki gerekli akı verip mı veremeyeceğ ölçülmesidir. Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan tam ş bir akünün gerçek kapasitesini belirlemek için arjlı yapı deneyde deş akı 60 Ah / 20 = 3 Amper olarak bulunur. Aksi halde elde edilecek sonuçlar tam doğ olmayabilir. Bu kontrol için batarya yoğ lı unluğ 1. Cihazı yüklü durumda uzun süre tutmayı z. Kapasite kontrolü Kapasite kontrolünün amacı akünün marş anı . 1. Deş süresi ile deş akı nı çarpı bize akünün kapasitesini verir. Kapasite kontrolünde akü kapasite ölçüm cihazı inin kullanır.6 volt’un altı olmamalı r. Vası Üzerinde Yüklü Muayene ta Akü yükleme muayenesi marş motoru çalı rı ğ sı akü voltajı kontrol etmek ş ldı rada tı ı nı suretiyle de yapır. Daha sonra Cihazı Yükleme Topuzu saat yönünde lanı n çevrilerek akü anma kapasitesi değ erinin üç katıakı mla yüklenir. Elektrolit sı ğ ise 60° ile 90° F (15. itli mları vardı r. alı artı ya.1. Aracı kontak anahtarı lanı n çevrilerek motor üç tur atacak ş ekilde marşyapır. lan arj mı Bulunan akı ile eleman gerilimi 1. Sembolü Ah’ dı Çok çeş kapasite tanı r. nda dı ru Kontrol iş leminde aracı motoru çalı n ş mayacak. Akünün gerçek kapasitesi 16. cihazı eksi kablosu akünün n eksi kutbuna gelecek ş ekilde bağ r). 10 .10. Cihazda okunan değ 12 voltluk akülerde 9. Bu kapasiteyi belirlemek için otomotiv akülerinde akü üzerinde bulunan anma kapasite.

çatlak var mı rı yok mu kontrol ediniz. akü çerçevesine bağ layan  cı vatadan uygun anahtar ile sökünüz. akü nı Akünün artı kutup kablosu olduğ undan emin olunuz. Akü etiketini kendinize doğ ru   Aracı güvenli bir ş ekilde park ediniz ve  çamurluk örtü bezlerini örtünüz. Cı vataya uygun anahtar kulanı z. Aküyü çerçeveye bağ layan cı vataları n yerini tespit ediniz. Kullandıız takı ğnı mları temiz tutunuz. Temizleme sı sı aracıkaportası vını n na temas ettirmeyiniz. Kablo baş izolasyonunu kablo baş  ı ları cı vataları sökünüz ve takız. nı Sökme ve takma iş sı na dikkat lemi rası ediniz. Kutup baş nı zedelenmemesine ları n dikkat ediniz. Uygun anahtar kullanı z. Kablo baş nı ları birbirine değ dirmeyiniz. Madde 1. nı Uygun anahtar kullanı z. Akünün ş asi kablosunun uygun anahtarla sökünüz. n nı nı Aracıel frenini çekiniz.  11 . nı Anahtarları üzerinde unutmayı z. nı  Akünün kutup baş nı bağ ları  ların lantı nı çektirme ile çı nı kartı z.     Aküyü.  Kutup ve kablo baş nı fı veya  ları tel rça kablo baş temizleme aparatı ile ı temizleyiniz. Çektirmeyi kutup baş na sıca ları kı bağ nı layı z.  Akü yüzeyini temizleme sısı ile  vı temizleyiniz. nı nı   Aküyü Gözle Kontrol Ediniz.1’i okuyunuz ve uygulayı z. nı Akü kutusunda kık.10.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Aküyü Sökmek  Öneriler Aracıkontak anahtarı kapatız. Kablo baş nı ları tespit ediniz. nı Kutup baş zarar vermeyiniz. ı na Akünün kutup baş nı rası göre ları sı na çı nı karız.  cı vatası nı       Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı cı vatası uygun anahtarla sökünüz.       Akü etiketini inceleyiniz. n Çamurluk örtülerini takı haneden m alız. Temizleme sı sı vınıkutup baş na ları sürmeyiniz.

Voltmetrenin seçici düğ mesini uygun konuma getiriniz. Eksilmiş saf su ilave ediniz. dı İ ş leme baş lamadan önce.         Akü amper. laş Madde 1. Güvenlik kuralları uyunuz.saat kapasite değ erini  bulunuz.10. na Bataryada arı sebep olan ve arzu zaya edilmeyen durumları düzeltiniz. Akü toz kapakları n hava alma nı deliklerinin açı olup olmadı nı k ğ ı kontrol ediniz.     12 . batarya kutup baş nı ları kontrol ediniz. nı Takı mları temiz ve düzenli bulundurunuz. çeviriniz. Kuru bez alıakünün üzerini siliniz. Akünün üst kı ndaki pislikleri smı temizleyiniz. Akü çerçevesinin bağ lantıyerlerini tespit ediniz Bağ ları sağ olup olmadı nı lantı n lam ğ ı kontrol ediniz.    Akünün kutusunu inceleyiniz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. nı  Akü yüzeyinin kuru ve temiz olup  olmadı nı ğ kontrol ediniz. Akü kablo bağ ları kontrol lantı nı ediniz Kutup baş oksitlenmiş sodalı ları se su veya sı su ile temizleyiniz.2’yi okuyunuz ve uygulayı z. Akü amper değ erlerini katalogdan bularak karş tını ı rız. Akünün yüzeyinden kaçak kontrolünü  yapmak:    Negatif ş araçlarda voltmetrenin asili negatif ucunu akünün ş kutup baş asi ı na bağ nı layız. cak Eleman kapakları açarak elektroliti nı kontrol ediniz.  Akü elektrolit seviyesini kontrol ediniz. zı sı ğnı Akünün bağ lama çerçevesinin bağ lantı kontrolünü yapı z. Etiket üzerindeki yazı n anlamı ları nı öğ reniniz. Voltmetrenin çalıp çalı ş ı ş ğnı madı ı kontrol ediniz.   Batarya kutusunda çatlaklı ve elektrolit  k sıntı olup olmadıı kontrol ediniz. Elektrolitin üzerinize dökülememesine dikkat ediniz. se Elektroliti üzerinize dökmeyiniz. ı   Akü toz kapakları deformasyon ve nda hava çı ş deliklerinin açı olup  kı k olmadı nı ğ kontrol ediniz. p Akü toz kapakları nı çı p karı temizleyiniz. nı Düş değ ük erdeki voltajlarıgösteren bir voltmetre kullanı z. ı  Akü kablo bağ ları gevş lantı nda eklik ve oksitlenme olup olmadıı kontrol  ğnı ediniz.

Voltmetreyi dikkatli bir ş ekilde devreye bağ nı layı z. Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.  Akü kutupları voltmetre uçları na nı bağ nı layız.         Voltmetrenin artı ucunu tespit ediniz.3’yi okuyunuz ve uygulayı z. Madde 1. nı Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. nı Akü toz kapakları zedelemeden nı çı nı kartız. dı Okunan değ araç katalog değ er erinde olmalır.  Termometre ile sı k derecesini caklı ölçünüz. Bunun için sı ğ göre caklıa yoğ unluk düzeltme değ erlerini gösteren hidrometreleri kullanız. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetre kademesi 12 volt’un bir kademe üzerinde olmalı r. maş alı voltmetre kullanı z.) dı in   Voltmetrenin değ gösterip er göstermediğ kontrol ediniz. artı kutup baş değ ı na dirmeden batarya yüzeyinde gezdiriniz. Artı kutup baş değ ı na dirmemeye dikkat ediniz. Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. eri     13 . nı   Akü toz kapakları çı nı nı kartız. nı Bataryanıher elemanı ölçülen n nda değ erleri bulgu kontrol tablosuna yazız ve yorumlayı z. Voltmetrenin artı ucunu. Voltmetre değ göstermemelidir. nı Bu iş her bataryanıelemanları lemi n na uygulamayı z. ini Akünün yoğ unluk kontrolünü yapı z. nı Eleman kontrolünü çabuk yapmak istediğ inde.  Voltmetre de okunan değ okuyunuz. ı Hidrometrede okunan değ erleri katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. (Örneğ 12.10. nı nı      Akünün Voltmetre ile Kontrolünü Yapmak  Aracıkaputunu açarak çamurluklara n örtüleri örtünüz. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.    Hidrometreyi eleman içersine takı z ve  nı elektroliti hidrometreye çekiniz.75 Volt gibi. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.  Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ unu  ölçünüz. nı Elektroliti üzerinize dökmemeye çalını ş z. nı Aracımotorunu durdurunuz. er Değ gösteriyorsa yüzeyden kaçak er vardı r. Yoğ unluk değ erlerinin düzeltmelerini yapız. laş Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.

10. Katalogdaki değ erine bakız. Akünün voltmetre ve ampermetre ile  ş nı arjı kontrol ediniz.4’ü okuyunuz ve uygulayı z. Yükleme cihazı nda kontrol sonuçları nı katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. nı Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetrenin seçici düğ mesini 12 volttan büyük konuma getirmeyi unutmayı z. laş Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.  Yükleme cihazı kapasite nı konumuna getiriniz.      Voltaj değ erini yorumlayız. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.5’i okuyunuz ve uygulayı z. nı Voltmetre maş kabloları uygun alı nı  Aracı n motorunu çalı rarak  ş tı voltmetrede voltaj değ erini okuyunuz.  Aracı kaputunu açarak çamurluklara  n çamurluk örtüsü örtünüz. 12      Akü kutup baş na voltmetre kablo  ları başkları bağ nı lı nı layı z. ölçüm     Yükleme cihazı kontrol sonuçları  nda nı okuyunuz. nı nı Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz. nı ş tı nı Vitesi boş alı z. Güvenlik kuralları uyunuz. nı Voltmetreyi temiz ve düzenli kullanı z. nı Voltaj değ erini katalogdaki değ erlerle karş tıp yorumlayı z. Güvenlik kuralları na uymaya çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz.   Yükleme cihazı n kullanma nı katalogunu inceleyiniz. dı Akünün artıve eksi kutup baş nı ları belirleyiniz.10.  Voltmetrenin seçici düğ mesini volttan büyük konuma getiriniz. dı Aracımotorunu durdurunuz. Madde 1.Akünün Kapasite Kontrolünü Yapmak   Yükleme cihazı nı(volt-amper) kablo  uçları akü kutup baş na bağ nı  nı ları layı z. na çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. a nı El frenini çekiniz. nı Motorun çalı ş maması için gerekli önlemleri alı z. ı rı laş nı Madde 1. nı Aküyü Vası Üzerinde Yüklü Muayene  ta yapmak   14 . Kablo uçları karı rmayız. nı Yükleme cihazı dikkatli kullanı z.

Voltmetredeki ölçüm değ erini 12 voltun üzerindeki kademeye getiriniz. voltaj değ erinin 10 volttan aş ı ağdaki bir değ erde olmaması gerektiğ gözlemleyiniz. akü çerçevesine bağ layan cı vatası uygun anahtar ile takı z. ini Akü çerçevesinin bağ lantı yerlerini tespit ediniz. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Kablo uçları birbirine nı değ dirmeyiniz. Artı olduğ ucu undan emin olunuz. nı Akünün önce ş kablosunu tespit asi ediniz. nı 15 . nı nı   bir ş ekilde bağ nı layız. Ölçüm sonucunda. nı nı       Akünün önce ş kablosunun cı asi vatayı uygun anahtarla takı z. nı  Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı  cı vatası uygun anahtarlara takız. Uygun anahtar seçiniz. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Aküyü yerine oturtunuz.  Aküyü Takmak  Aküyü.

Aş ı ağdakilerden hangisi akünün parçaları ndandı r? A) Elektrolit B) Seperatör C) Akü kutusu D) Hepsi 4 . ş tı nı 1 .ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Marş motoruna ilk hareket için elektrik veren devre elemanı hangisidir? A) Akü B) Alternatör C) Regülatör D) Karbüratör 2 . nı 16 . Bu testi kendi kendinize uygulayı z. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Aküde hangi kontroller yapı lmaz? A) Gözle kontrol B)Yoğ unluk kontrolü C) Kapasite kontrolü D) Yükseklik kontrolü 5 . Aş ı ağdakilerden hangisi akü çeş itlerinden değ ildir? A) Kurş akü un B) Bronz akü C) Kalsiyumlu akü D) Jelli akü 3 . Akü içersindeki elektrolit plakalarıneresinden olmalı r? n dı A) Üzerinde B) Altı nda C) Ortası nda D) Hizası nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.

suyun içine yavaşyavaş rlanı dökülmeli. öyle Gereken asit miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 39 / 100 (kg) Gereken su miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 61 / 100 (kg) Örnek: Saf sülfürik asit kullanarak 40 kg elektrolit hazı rlamak için gerekli su ve asit miktarı bulunuz? nı Çözüm: 40 x 39 / 100 = 15.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması Tam ş bir bataryanıyoğ arjlı n unluğ 1. tahta veya cam çubukla karı rı dı Eğ asit içerisine su dökülürse sı ş lmalı r. lı 17 .6 kg asit kullanır. AKÜ ELEKTROLİ Nİ Tİ N HAZIRLANMASI VE YOĞ UNLUK KONTROLÜ Akünün (bataryanı içinde sülfürik asit ve saf su olduğ biliyoruz. lı 40 x 61 / 100 = 24. 2. er tı çrama yaparak etrafa zarar verebilir. bunun % 39’u asit unu ve % 61’i sudur. Eğ bunlar n) unu er belli oranda karı rıp hazı ş lı tı rlanmı şdeğ ve bunu bizim yapmamı gerekiyorsa çok ilse z dikkatli olmak gerekir. Bunu formüle uygulayacak olursak ş yazabiliriz.280 kabul edecek olursak. arj ARAŞ TIRMA  Okulumuzun atölyesindeki aküleri teknik değ erlerine ve katalogdaki değ erlerine bakarak ş arja bağ lama tekniklerini öğ renerek öğ retmeninize rapor halinde sununuz. Elektrolit hazı rken daima asit.4 = kg saf su kullanır.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2 AMAÇ Aküleri üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş edebileceksiniz. Elektrolit hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı bulmak için hazı nı rlama ş ekline göre iki yöntem vardı r: 2..

200 1/4 ş arjlı 1. ağ da itli yoğ unluk değ erlerinin karş ğ olan ş değ ıı lı arj erleri verilmiş tir. er Hidrometreden değ okunurken göz hizası bakır. Elektrolit içersindeki yabancı er nda lı maddeler yoğ unluğ yanlıokunması sebep olabilir.005 farkı nda gösterebilecek ş ekilde bölümlenmiş Aş ı çeş tir.835 olan saf asit veya 1. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1. 2.170-1.300 4 10 1. Aş ı tabloda hacim esası göre elektrolit rı ile ağ daki na hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı birim hacimler halinde verilmiş tir.325 arası 0.290 6 3 1. 1. ş unu amandı bunun üst katları ra ndan 1. rı ş 18 .345 2 1 1. 1.3.230 1/2 ş arjlı 1.100-1.400 olan u. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1. Hidrometrenin üzerindeki lastik sı lı un lı kıp bı ldında aküdeki elektrolit tüpün içine çekilir ve bölümlenmiş sı rakı ğ ı kımdan değ okunur. lı 2.140 Tamamen ş z.300 5 2 1.250 13 4 1.835 yoğ unluğ unda 4 hacim asit.3. arjsı Bu değ erleri okurken virgül kaldılarak okunur.200 13 10 1.280 11 4 1. Hidrometre Bir cam tüp içersinde taksimlendirilmişamandı ş radan meydana gelen hidrometre aküdeki yoğ unluğ ölçülmesinde kullanır.2.2.250 15 20 1.345 1 7 Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak 1. yoğ unluğ 1.170 Ancak ateş leme sistemini besleyebilir. 1.200 13 3 1. un ş na Hidrometre ş amandı nıbölümlenmesi 2 ş raları n ekilde yapır.835 kg/litre yoğ unluktaki saf asit kullanırsa.140-1. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması Akülerde kullanı lacak elektrolit. 11 hacim suya karı rı ş larak 15 hacim elektrolit elde tı edilir.230-1. YOĞ UNLUK AKÜ Ş ARJ DURUMU 1.225 11 3 1.100–1.400 yoğ unluktaki sulandılmıasit rı ş kullanırsa.290 9 20 1.280 yoğ unlukta elektrolit hazı rlamak için.225 10 10 1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme una Saf suyun yoğ unluğ 1 olarak kabul edersek.200-1.260-1.280 11 20 1. Örnek: 4 Bin iki yüz altmıgibi.1.260 3/4 ş arjlı 1.400 3 2 1. sülfürik asidin sulandılması elde edilir.280 Tam ş arjlı 1.

Akünün Deş arjı Ş arjlıbir aküde pozitif plakanı aktif maddesi kurş peroksittir.2.3. Akülerin Ş ve Deş arj arjı 2. ş dı ı 19 . (PbO 2) Negatif n un plakanı aktif maddesi ise kurş n undur. (Pb) Elektrolit ise su ve sülfürik asit (H2O + H2 SO4 ) karımı r. karı nı Elektrolit yoğ unluğ unun bome karş ğnıbulmak için ise ölçülen yoğ ıı lı unluk derecesinin baş ı ndaki ve sonundaki sayı atır ve kalan sayı 4 eklenirse bome derecesi lar lı ya bulunur.260 yoğ unluğ unun bome karş ğnı ı ı bulunuz? lı 1.1: Hidrometre ekil 2.1. Saf su (0) bome ve saf asit (66) na lı bome olarak kabul edilmiş Türkiye ş tir. artları 30-32 bome tam ş bir aküyü ifade eder. Bome Esası Göre Bölümleme: na Elektrolitin içersindeki asit miktarı göre yapır. nda arjlı Bome esası göre bölümlendirilmişbir değ elektrolit yoğ na eri unluğ çevirmek una istersek bome değ erinden 4 çı p elde edilen sayın önüne “1”. Örnek: 1.260 baş ı ndaki ve sonundaki sayı silersek. sonuna “0” ilave edilir.Hidrometrenin Kımları sı Ş 2. 26 +4 = 30 bome ları Örnek: 30 bomenin karş ğ olan yoğ ıı lı unluk değ erini bulunuz? 30 – 4 =26 1260 Ş ekil-10.2.4.4.

Deş olan bir bataryada elektrolit içersindeki sülfürik asit miktarı rken su miktarı arj azalı artar ve karımıyoğ ş n ı unluğ düş (Ş u er. Akünün deş olması ekil arj DEŞ ARJ OLMUŞAKÜ .2: A. ekil: 11.a’ da görüldüğ gibi cı landıı m lar. Pozitif plakadaki oksijen de hidrojen iyonları birleş ile erek suyu (H2O) meydana getirir.3: Ş ekil arjlı akünün deş olması bir arj 20 .Plaka Pb Pb O2 + Plaka Elektrolit 2H2 SO4 + H2O Ş 2.b) Ş ARJLI AKÜNÜN DEŞ ARJ OLMASI .Akü bir alıya bağ ğ zaman akı vermeye baş Ş 11. Sülfat iyonları ş ı pozitif ve negatif plaka ile birleş kurş sülfatı erek un (PbSO4) oluş turur. ekil ü Akü deş olurken elektrolit içersindeki sülfürik asit (H2SO4 ) hidrojen ve sülfat iyonları arj na ayrır.Plaka + Plaka Pb SO4 Pb SO4 Elektrolit Ş 2.

6.6. altır akı 60-100 saat arası ş edilir. 2.5. Kolay kolay çözülemez. Deş olmuşbir akünün ş olmasıise yukarı anlatı arj arj da lanları tersidir. Aş Ş n Zararları ı arjı rı Pozitif kutup baş n kabarması ve akü kutusunun deforme olması neden olur. un un ş ı Elektrolitteki su da (H 2O) hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerine ayrır. 2. Bunun sonucunda plakalar hava ile ı arj rı k temas eder. yüzeyler sülfatlaş sertleş arak ir. Sülfat kökleri ş ı plakalardan ayrı larak hidrojenle birleş ve sülfat asit ş ir eklinde elektrolite geçer. Aş Deş n Zararları ı rı arjı Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı 2. Akü ş n arj olurken plakalardaki kurş sülfat (PbSO 2). Akü Ş arjı Akü eleman plakaları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark yoksa buna deş (bitmiş arj ) akü denir. 21 . Aynı zamanda oksijen de pozitif plakadaki kurş birleş kurş peroksit (PbO2 ) meydana unla erek un getirir.1.H2 O H2 O H2 O Ş 2. Yavaş arj Ş Uzun süre kullanı lmadan bekletilen akülerin plakaları sülfatlaş olur.5.5-1 amper’ lik bir altır. ı nı na na Araç üzerinde aş ş olan aküde çok sısu eksilir. Akü 0. Sertleş nda ma en plakaları çözmek için yavaşş uygulanı Önce aküye bir alı bağ arj r.4: Deş olmuş ekil arj akü 2. Akü Ş Etme Metotları arj 2. kurş (Pb) ve sülfat (SO4 ) köklerine ayrır. Ş süresi bitiminde akü içindeki elektrolit mla nda arj arj boş larak uygun yoğ altı unlukta elektrolit ilave edilir.4.5. 2.2. Deş olmuş ma arj bataryanı pozitif n plakaları ük sı kta donarak hasara uğ düş caklı rar. Böylece akü plakaları nda kimyasal bir reaksiyon meydana geldiğ arası inden ş bir arjlı akü olmuş olur. cı lanarak akü tamamen boş lı Sonra akünün içindeki elektrolit boş lıve saf su konur.1. Buna da sülfatlaş denir.2.

Çabuk Ş arj Bu iş lemin amacı arj olmuş deş aküyü kı zamanda marş basacak ş getirmektir.5 Amper 9 saat 4 Amper 9 saat 4 Amper 10 saat 11. nda dı 2. ş akı 12 volt’luk arj mı aküler için 25–50 amper arası ndadı Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması r. 11 saat 2. emiş arj Sısıçabuk ş uygulanan bataryalarıömrü azalı Çabuk ş k k arj n r.5 Amper 16 saat 4 Amper 14 saat 4 Amper 16 saat 11.65 V Arası 2 Amper 18 saat 2.6.5 Amper. seri bağ mla arj lanarak aynı anda ş edilebilir. mı sa . (Örnek: Anma arj mı nda kapasitesi 60 Ah olan aküde ş akı 3 – 6 amper arası olmalı r.5 Amper.65 V 11.5 Amper 7 saat 2.5 Amper 10 saat 3 Amper. 7 saat 4 Amper 8 saat 12.  Akü toz kapakları lı açır. lı 2. Ş voltaj değ 13. 15 saat 2.6. akünün bitmesinden dolayıçalı yorsa.) arj mı nda dı  Ş olurken zaman zaman elektrolit yoğ arj unluk kontrolü yapır.5 Amper 7 saat 4 Amper.95 V 12 10 V Arası 2 Amper 12 saat 2.40 V Arası 2 Amper 8 saat 2. arj.5 Amper.2. 8 saat 3 Amper 7 saat 3. 16 saat 3 Amper.25 V Arası 2 Amper 10 saat 2. sa a ekle Sülfatlaş şkı devreli. Araç Üzerinde Ş arj Araç üzerindeki ş alternatör ve regülatörden meydana gelen ş sistemi ile yapır.50 V 11. 12 saat 3 Amper. Normal Ş arj Araç. 17 saat 2.80 V Arası 2 Amper 16 saat 2.5 Amper 18 saat 4 Amper 16 saat 4 Amper 18 saat 35 Ah 40 Ah 45 Ah 50 Ah 60 Ah 63 Ah 70 Ah 22 .5 Amper.5 Amper. Çabuk ş iş arj leminde toz kapakları lmalı r. sabit voltajla yapı iş lan lemdir. arj lı Araç üzerindeki ş iş arj lemi. Akü Ş Süresinin Tespiti arj 12.5.5 Amper.5 Amper. 11 saat 3.4. arjda. 17 saat 3. 18 saat 3 Amper.5 Amper.5 Amper 12 saat 4 Amper 11 saat 4 Amper 12 saat 11. gereken bir iş lemdir.  Yoğ unluk muayenesi yapır ve elektrolit seviyesi tamamlanı lı r. Normal ş cihazları lanı arj sabit akı ş ettiklerinden birden çok akü. ş sa arj mı  Ş akı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arası seçilir. 13 saat 3.5 Amper.25 V Gerilim 12.95 V Arası 2 Amper 14 saat 2. 9 saat 2.6.80 V 11.6. akü alı p dı da normal ş ş mı nı ş arı arja bağ r. açı dı 2. eski ve aktif maddesi gevş aküler çabuk ş edilmemelidir.5 Amper 14 saat 4 Amper 12 saat 4 Amper 14 saat 11. arj Bir aküyü normal ş bağ arja larken dikkat edilecek noktalar:  Akünün yüzeyi temizlenir.2. 13 saat 2.2 volt değ erleri arası olmalır. 9 saat 3.5 Amper.  Birden fazla akü seri bağ lanmı en küçük kapasiteli aküye göre ş akı seçilir. 15 saat 3.3.8 volt ile arj eri 14. 14 saat 3 Amper.10 V 12.

8 saat 4.7.5 Amper 12 saat 6 Amper 12 saat 4.5 Amper akı çekecek ş m ekilde en az 12 saat ş bağ arja lanması gerekir. 12 saat 5. 16 saat 5.Deş arjı Kullanı lmadan uzun müddet bekletilen bataryanı içinde. 23 .7.5 Amper. ma 2. Sı k arj arj) caklı yükseldikçe bataryanı self deş hı da artar.5 Amper. 10 saat 5.00 volt görülüyor ise akünün 2. Bu olaya self deş (kendi kendini deş denir. 8 saat 6 Amper. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: Uzun müddet depolama mecburiyetinde kalı aküleri mümkün mertebe soğ nan uk yerlerde muhafaza etmeli ve en fazla 30 günde bir tam ş ederek meydana gelen arj sülfatlaş mayı nlaş kalı madan yok etmelidir.5 Amper 10 saat 6 Amper 10 saat 4. Buna sülfatlaş denir.5 Amper 18 saat 6 Amper 18 saat Örneğ 45 Ah kapasiteli bir akünün voltajı in ölçüldüğ ünde 12. Akünün Self . Sülfatlaş ma Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir.1. Büyük olan işyerlerinde fazla sayı aküleri bir arada depolamak mecburiyeti daki olduğ undan aküleri özel ş cihazı bağ arj na lanarak muhafaza edilmelidir.5 Amper. Çünkü yüksek sı kta batarya elektrolit n arj zı caklı yoğ unluğ azalı u r 2.5 Amper. 2.5 Amper 16 saat 6 Amper 16 saat 4.5 Amper.80 Ah 95 Ah 105 Ah 4.5 Amper.5 Amper. 18 saat 5. 14 saat 5. 8 saat 5.8. bir akı veriyormuşgibi n m kimyasal reaksiyon meydana gelir.5 Amper 14 saat 6 Amper 14 saat 4.

Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş olduğ lamı unuz batarya toplam voltajları göre ayarlayız.2’yi okuyunuz ve etmek: uygulayız. na nı Ş cihazı konrol ediniz.  Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş na bağ nı ları layı z.7. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Elektrolit seviyesini sı yla sökünüz. Ş arj cihazın nı amper ayar  düğ mesini (kapasite değ erinin 1/10 – 1/20si) ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız.  Kullanı lan redresörün özel talimatı na uyunuz.  Elektroliti elbisenize değ dirmeyiniz. nı  Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı  Akünün eleman toz kapakları  nı sökünüz ve elektrolit seviyesini  kontrol ediniz. nı  Akünün eleman toz kapakları  Eleman toz kapakları zedelemeden nı nı sökünüz.3’ü okuyunuz ve uygulayız.    Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş nı layı z. n nı  Madde: 2.7. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.7. nı Elektrolit çok tahrip edici özelliğ sahiptir e Güvenlik uyarı na dikkat edininiz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş Öneriler Aküyü redresörlü ş cihazı ş arj ile arj  Madde 2. rası kontrol ediniz. nı Hidrometreyi dik konumda hizası tutunuz. 24 . na nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Ş cihazı n düğ arj nı mesini. Akü toz kapakları nı zedelemeden çı nı kartı z. ları bağ nı  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. nda Güvenlik kuralları uyunuz.1 ve 2. devreye bağ ş lamı olduğ unuz batarya toplam voltajları göre na ayarlayız nı Akü voltaj değ erlerini kataloga bakarak öğ reniniz. na ve göz     Aküyü çabuk ş cihazı ş arj ile arj etmek (Araç üzerinde):  Aracıçamurlukları örtünüz.  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. na nı   Aküyü düz bir yere bı nı rakız. na nı Ş arj cihazı çalır duruma  nı ş ı getiriniz. arj nı Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş lamıolduğ unuz akü toplam voltajları na göre ayarlayı z. ları Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz.

nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz.  Ş arj cihazı çalır duruma nı ş ı getiriniz. arj nı Akü üzerindeki amper değ erini okuyunuz. na Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. Ş arj cihazın nı amper ayar düğ mesini ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız. 25 . na nı     Ş cihazı n fiş pirize takı z. Yoğ unluk değ erlerini tablo değ erleriyle karş tını ı rız. Güvenlik kuralları uyunuz. arj nı ini nı Ş cihazı konrol ediniz. laş   Ş arj cihazı n nı zaman ayar  düğ mesini ayarlayı z.

400 3. Akü elemanları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark varsa akü hangi durumdadı r? A) Deş olmuş arj akü B) Ş akü arjlı C) Yarı ş m arjlı D) Az ş arjlı 4. laş ş nı konuları tekrar ediniz.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r.280 B) 1. nı 26 . ş tı nı 1.290 D) 1. Akünün yoğ unluk kontrolü hangi ölçme cihazı yapır? ile lı A) Termometre B) Ohmetre C) Hidrometre D) Ampermetre 2.250 C) 1. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Aş ı ağ dakilerden hangisi akü ş etme metotları arj ndandı r? A) Yavaşarj ş B) Normal Ş arj C) Çabuk ş arj D) Hepsi DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak akülerin yoğ unluk değ ne kadar olmalı r? eri dı A) 1.

3.2. lı 3.1.1. Çift Kontaklı alterler Ş Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalır. r. Tek Kontaklı alterler Ş Yapı olarak bir gövde üzerine yerleş tirilmiş kontak ve bir köprüden meydana gelir. Örneğ korna. İ kademeli çalı posizyonuna sahip ş ki ı ş ma alı devrelerinde kullanır.1. Örneğ Sinyal lambaları cı lı in. iş ARAŞ TIRMA  Sanayideki bir servise gidilerek otomobillerde kullanı devre elemanları n lan nı çalı ş ması tesisatları ve hakkı bilgi toplayarak rapor halinde öğ nda retmeninize sununuz. fren lambalarımarş in. Kumanda ş m lı ekline göre basma. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI 3.1.1. cı na lanı Ş alterleri iki grupta inceleyebiliriz: 3. Ş alterler Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya i yarayan anahtarlardı Üreteç ile alı arası seri olarak bağ r.1. iki Köprü iki kontağ ıbirleş tirmeye ve açmaya yarar. 27 . . az akı çeken devrelerde kullanır.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3 AMAÇ Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve standartları uygun olarak una na kontrol edebilecek ve değ tirebileceksiniz. sistemlerinde kullanır. çekme ve çevirme suretiyle çalı tipleri vardı Kullanı kları ş an r.1.1. Mekanik Ş alterler Daha çok. ldı devrenin özeliğ göre üç guruba ine ayrır: lı 3.

2.3. izole tabakalarıçeş renklerde ve renk bantları itli nda kablolar kullanı lmaktadı Bu sayede arı bir sistemin tamiratıkablo renklerini takip r. lı n lı 28 . kontakları yanması sebep olabilir. ederek kolayca yapı labilmektedir. arj m devrelerde kullanır.1. zalı .1: Kablo kesiti ekil Oto elektrik tesisatları nda. duy.3.1. lı 3. yla lanı Ş 3. flaman denilen direnç telinin 2300 oC’ ta ınması aydı sı yla nlatma sağ Ampulün lar. lamba soketine geçen kı na. Ş ekillerine Göre Araçlarda kullanı ampuller. Yaygıolarak normal ampuller kullanır.3. Mekanik ş lı alterlerde açma ve kapatma daha yavaşolduğ undan. Bu gibi arı n na zalara meydan vermemek için manyetik ş alterler kullanır. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. lamba ş alterleri.1. Kontak anahtarı ş ma lı .2. 3.3.1. denir.1. 3.2. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve : Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. Çok Kontaklı alterler Ş Birden çok çalı kademesi bulunan özel devrelerde kullanır. Çeş itleri Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre ş lan m lı na öyle sıflandılı nı rır: 3.3. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. Ampul ve Çeş itleri 3.2. Manyetik Ş alterler Genellikle marşş sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akı çeken .3. Ampuller. normal ampuller ve sofit ampuller diye ikiye ayrır. Ampul Direnç teli üzerinden elektrik akı mıgeçirildiğ inde ınarak ık vermeye baş sı ş ı lar. selektör ş alterleri grup içerisine dâhil edilebilir. yapı ş lan m ekillerine göre. smı 3.

8.16 ve 24-32 voltluk ampuller kullanır. nda lı 3.3.55 .2. Flaman Sayı na Göre ları Flaman sayı na göre ampuller tek Flamanlı çift Flamanlı ları ve olmak üzere iki çeş ittir.5 – 1.5. Güçlerine Göre Ampullerin elektrik güç birimi wattı Oto elektrik tesisatı kullanı ampulleri r. kı far + uzun far yla lı sa gibi). 12.3.0.2.5 watlı ampuller: Plaka. Ampul yuvası yerleş nı lı na tirilirken öncelikle tı rnakları yuvası oturtulması n na sağ r ve daha sonra ampul ileri doğ itilerek sağ doğ çevrilir. nda lan güçleri bakı ndan 4 grupta inceleyebiliriz: mı 1 ).4. Ampuller yuvaları bağ ş ekillerine göre düz tı ve çapraz tı olarak da iki na lanış rnak rnak sıfa ayrır.3 . Flaman Bağ ları Göre lantı na Ampullerde flaman bağ sı ş lantı iki ekilde yapır.100 watlıampuller: Projektörlerde.3. er lanı normal ampul denir.2. Çalı Gerilimlerine Göre ş ma Günümüz araçları genellikle 6. Böyle ampullere tı ş kartır.21 .3.5 watlı ampuller: Gösterge lambaları k nda 2 ).3.3. kar. Çift Flamanlı ampuller yerleş tirme problemi olan yerlerde iki flaman aynı ampul içersine monte edilerek yerden tasarruf etmek amacı kullanır (Park + Fren. sinyal ve fren lambaları k nda 4 ). park ve iç lambaları k nda 3 ).32 watlıampuller: Geri vites.2. tı ş 3. lanı ru a ru 29 . k sa lı 3. tepe. uzun ve kı farlarda kullanır. Birinci bağ lı lama ş eklinde flamanı n bir ucu alttan yalılmıolarak çı lı Diğ ucu ise içten duya bağ r. Diğ bağ er lantıeklinde flaman’ı ise her iki ucu alttan yalılmıolarak ş n tı ş çı bunlara yalılmıampul denir.2.

Ş 3. Ampulün içinde bulunan tungsten flaman.3.2.2: Halojen ampul ekil Ş 3. Halojen Ampul Ampulün içinde halojen.3. iodin.6. üzerinden akı geçmesi sonucunda ınarak ık m sı ş ı verir.3: Çeş oto elektrik ampulleri ekil itli 30 . bromine ve diğ gaz karımlarıdoldurulmuş er ş ı tur.

Yapı çok basit olup bir porselen m lı ları çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapı şr.4: Sigortalar ekil Sigortalar aracı elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kı devre sonunda n sa sistemi olası yangı tehlikesine karşkorumak için kullanı elemanlardı Sigorta attıı n ı lan r.4. Sigortalarda kullanı lmı tı lan tel kolay eriyen madenlerden yapır. lı Sigortalar. Tanı mı Sigorta. lı Ş 3.5: Telli Sigorta ekil 31 .4.1.3. Sigortalar 3. ait oldukları devrelerin akı giriş seri olarak bağ r. ğnda yerine aynı amperde yeni sigorta takır. elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı r. Telli Sigortalar Az akı çeken(5-25amper)devrelerde kullanır.2. Araçlarda yapı m ine lanı bakı mdan iki tipi vardı r: 3.4. ma ı dı Ş 3.

7) ekil ekil Ş 3.7: Manyetik tip devre kesici ekil 3. Devre Kesiciler Grup halinde çalı alı ş an cıdevrelerinde kullanır.4. Bunlar bir röle ş lı eklindedir.4. Ş 3.6.4. Yapı na göre ikiye ayrır: m lı ları lı (Ş 3. Üzerinden 10 – 40 amper akı geçen devrelerde kullanır.6: Termik tip devre kesici ekil Ş 3.3.3. Sigorta kutusu 32 .

ş an ndan Görevlerine göre iki guruba ayrır lı 3.8: Sigorta kutusu ekil 3.9: Röleler ekil 33 . ş alterlerdir.5. Ş ekilde görüldüğ gibi röle. . Akı Röleleri m Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanır.5. Röleler 15 -40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı tek kontaklıözel manyetik nda m lan. görevi bittikten sonra otomatik olarak çalı alıları ş nı ması sona erdirmek için kullanır.1. nı konumda olması r. lı 3. Emniyet rölelerinin akı rölelerinden farklı lı m tarafıkontakların ters . Emniyet Röleleri Yüksek güçlü bazı cı n. elektromanyetik bir bobinin yarattıımanyetik ü ğ etkiyle çalı kontak tertibatı ibarettir.Örnek: Birkaç ekipmana sigortaları dağ mı n ı : lı Ş 3. dı Ş 3.2.5.

detaylı olarak Öğ renme Faaliyeti 4’ te anlatı lacaktı r.3.11: Kontak Anahtarı ekil 34 .6.10: Soket ekil 3.7. Ş 3. değ Ş 3. Soketler Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. vb lmaktadı Soketler r. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istenmediğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarı i mı n r. sis farları yerlerde kullanı . n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. Kontak Anahtarı Kontak anahtarı n görevi. konusuna 5.Öğ renme Faaliyetinde daha detaylı inilecektir.

Oto elektrik devre elemanları nıtespit  ediniz ve değ tiriniz. iş    Sigortaları iş değ tiriniz. Atmısigortayı ş tespit ediniz. Soketleri ve özelliklerini tespit ediniz  ve değ tiriniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş  Öneriler Oto elektrik devre elemanları n araç nı üzerindeki yerlerini öğ reniniz. iş  Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nıtespit  ediniz. Soketleri yerlerinden uygun ş ekilde sökünüz. 35 . iş Sigortaları özelliklerini tespit ediniz. Sigorta kutusunu araç katalogundan bakarak inceleyiniz. yenisiyle değ tiriniz. Arı olanları zalı tespit ediniz.  ve   Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nı katalogdan bakarak belirleyiniz.

5-1. Oto elektrik tesisatı kullanı ampuller güçleri bakı ndan kaç grupta incelenir? nda lan mı A) 4 B) 3 C) 2 D) 5 6. nı 36 . Yapı na göre ş ları alterler kaç gruba ayrırlar? lı A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. Aş ı ağdakilerden elemanları ndandı r? A) Ş alterler hangisi otomobil elektrik tesisatları nda kullanı lan D) Hepsi devre B) Soketler C) Ampuller 2. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya yarayan i devre elemanı hangisidir? A) Ş alterler B) Soketler C) Ampul D)Kablo 3. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. 15-40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı devre elemanı nda m lan hangisidir? A) Sigorta B) Ampul C) Soket D) Röle DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. ş tı nı 1. Gösterge lambaları kaç wattlıampul kullanır? nda k lı A) 3-5 Wattlı k B) 0. Elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı ma ı hangisidir? A) Soket B) Ampul C) Sigorta D) Röle 8. Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre kaç gruba ayrırlar? lan m lı na lı A) 2 B) 3 C) 5 D) 4 5.5 Wattlı k C) 15-32 Wattlı k D) 3 Wattlı k 7.

1: Kontak anahtarı n yapı ekil nı sı Günümüz araçları kontak anahtarı nda genelde üç farklı konumda bulunur: 37 . ndan veya servislerden bilgi toplayarak rapor halinde öğ retmeninize sununuz.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –4 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4 AMAÇ Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve standartları uygun olarak nı una na tespit edebileceksiniz.2. KONTAK ANAHTARI 4. ARAŞ TIRMA  Otomobillerde kullanı kontak anahtarların çalı ş lan nı ş ekli ve bağ ları ma lantı hakkı internet ortamı nda. 4. 4.1. Yapı sı Ş 4. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istendiğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarları i mı n r. Görevi Kontak anahtarların görevi. birer elektrik ş alteri gibidir.

Değ göstermiyorsa devrede kopukluk er er var demektir 2. 38 . diğ ucu ş er asiden yalılmı m girişucuna değ tı şakı dirilir. Ş Kontrolü asi Ohmetrenin bir ucu ş asiye.3. Kontak anahtarıateş leme konumuna getirilir. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. k. ohmetrenin ucu. er 4. 3.Marş Durumu Bir kademe daha çevrildiğ marş inde durumuna gelir. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er özel alıları (ACC UCU ) değ cı na dirilir. Burada park nı lambaları devrededir. 2. Açı Durumu k Bir kademe ileri çevrildiğ inde. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir.3. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er marş kına (ST UCU ) değ çış ı dirilir. sa laş ğkontrol edilir.3. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. Değ er göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. Stop Durumu Direksiyon kilitli anahtar çı labilecek konumdadı karı r. karı 4.1. direksiyon kilitli ve anahtar çı labilir. direksiyon kilidi açı elektrik sistemi devrededir. Kı Devre Kontrolü sa Kontak anahtarı kabloları kı devreler genellikle tablo değ nda sa erlerine bakı larak tespit edilir. Ölçü aletinin hiçbir değ göstermemesi gerekir. er 4.3. 3. Devre Kontrolü Devre kontrolü 3 ş ekilde yapır: lı 1.2.3. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı leme çış (IGN UCU ) ine er ateş kına ı değ dirildiğ inde ohmetrenin değ göstermesi gerekir. Çı değ kan erler karş tılı Kı devre olup olmadıı ı rır.1. Kontak Anahtarı Kontrolleri 4. Bazı araçlarda stop konumundan sonra geriye çevrilerek park konumuna alır.

Ign ucunu tespit ediniz. Öneriler:       Ampermetre ile akı girişkablosu m olduğ kontrol edebilirsiniz. ğnı Kabloları renklerine göre ayı rt ediniz. na Marş selenoidine bağ lı olup olmadıı kontrol ediniz. unu Kablo uçları karı rmayız. Güvenlik kuralları uyunuz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş :     Bat ucunu tespit ediniz. St ucunu tespit ediniz. nı ş tı nı Kablonun rengini tespit edebilirsiniz. Acc ucunu tespit ediniz. 39 .

laş ş nı konuları tekrar ediniz.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. nı 40 . Kontak anahtarı kaç kablo ucu bulunmaktadı nda r? A) 2 B) 3 C) 4 5. ş tı nı 1. Marş selenoidine giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 3. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Günümüz araçları kontak anahtarı farklı nda kaç konumda bulunur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 D) 5 DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Akı giriş giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? m ine ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 4.Elektrik devresine istendiğ zaman elektrik akı nı i mı gönderen ve istendiğ zaman devreden i elektrik akı nıgeçmesine engel olan devre elemanı mın hangisidir? A) Ampul B) Kontak anahtarı C) Röle D) Sigorta 2.

Kı zıSomon rengi.2. BA BE BJ CY GR Beyaz Mavi Bej Kristal veya Beyaz Gri JA MA NO OR Sarı Kahverengi Siyah Turuncu RG SA VE VI Kı zı rmı Somon rengi Yeş il Mor 41 . Kablo Renkleri Temel elektrik durumlarıunlardı ş r: Kı zı rmı Sarı Mavi Siyah Kontak öncesi + volt Kontak sonrası volt + Park lambası veya gösterge devresi Ş bağ sı ase lantı Aş ı renkler. Sarı Kahverengi. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. ağ daki er er lmı tı Bej. lı tı nı larıza 5. arı tespiti nası za l yapır. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. Turuncu. il.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –5 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5 AMAÇ Basit tesisat onarı nı araç kataloğ mları una ve standartları uygun olarak na yapabileceksiniz. Üreticiye göre aynı kablolar için farklı renkler kullanı labilir. Yeş Mor. . Kablo Malzemesi Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla. Gri.1. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. yla lanı 5. araşrarak sı ftaki arkadaş nı sununuz. Mavi. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR 5. Kristal. Siyah. diğ kablolar ve diğ soketler için kullanı şr: Beyaz. rmı. ARAŞ TIRMA  Otomobil üzerinde ne gibi tesisat arı zaları meydana gelir.

park tablosu) sa Farlar ve motorlar Yüksek güçlü motorlar. ağya kartı ş tı Kablo kesidi (mm ) izolesi 0. geri vites vb. Normal kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Yüksek kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Marşkabloları 5. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu.3. üzerinden geçecek akı ş lan m iddetine göre değ ir. v.1. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler nda lan 5. sis farları yerlerde kullanı . Tesisatlarda kullanı kablo kesitleri ve akı ş dı lan m iddeti aş ı çı lmı r.b.5. selenoidler. lmaktadı r Kapı n Kilitlenmesi ları Arka Sis Farı Bağ lantı Soket Ucu 1 2 3 4 5 Tanı mı Kapı n kapanması ları + Aydı nlatma + Kontak öncesi Ş ase Kapı n açı ları lması Soket Ucu 1 2 3 4 5 Bağ lantı Tanı mı İ kaz + Arka sis farı + Arka sis farı + Aydı nlatma Ş ase Ş 5.) Yüksek güçlü aydı nlatma sistemlerinde (Kı farlar.4. Tanı mı Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir.5 4 6 10 35–150 2 Emniyetle taş ı yabileceğ i akı ş m iddeti (Amper) 4 6 10 15 20 25 35 125–325 Kullanı ğ Yer ldıı Gösterge devrelerinde Düş güçlü aydı ük nlatma sistemlerinde (sinyal.1: Soketlerin kullanı ğyerler ekil ldıı 42 .5 2.4.75 1 1. Kablo Kesitleri: Oto. iş Kablo gerilim düş mesi meydana gelmeden ve ı oluş sı madan alı akı nı ı cı mı taş yacak nitelikte olmalır.elektrikte kullanı kablo kesiti.

2: Sinyal – korna soketleri ekil 43 .Aydı nlatma soketi Soket Ucu 1 2 3 4 Tanı mı Farlar Kodlar Kontak öncesi + Akı m Park lambaları Soket Ucu 1 2 3 4 5 6 Tanı mı Korna Arka sis lambası kı çı ş ı Kontak öncesi + Akı m Sağ sinyal Dörtlü flaş ör Sol sinyal Ş 5.

ş alterlerini tamir  ediniz ve değ tiriniz.   Kabloları karı n ş mamasıiçin renklerine göre ayını rı z. iş  Kablo demet yerlerini tespit ediniz. tespit ediniz. Soket yerlerini araç öğ reniniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ Basamakları ş lem   Ş emalardan devre takibi yapı z. iş  Uyarı tesisatın bağ nı lantı yerlerini. iş Ampulleri yerinden sökerek temizleyiniz.   Uyarı tesisatı kontrol ediniz. nı   Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini. Sigorta değ tiriniz. nı  Oto elektrik devresinde direkt akı  m hatları tespit ediniz. nı  Aydı nlatma ve uyarısistemlerinin  devre ampullerini. Sigorta kutusunu araç bakarak inceleyiniz. Araç kataloğ bakarak inceleyiniz. soket bağ ları lantı nıtespit  ediniz. una Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. katalogundan katalogundan Sigorta soket bağ lantı yerlerini tespit  et.  Soket bağ ları tek tek kontrol lantı nı ediniz. nı Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. lantı nı 44 . Ş alterlerin bağ ları kontrol ediniz. Bozuk olan soketleri değ tiriniz. nı Öneriler  Ş emalarıokumayıöğ renerek devreleri inceleyiniz.

laş ş nı konuları tekrar ediniz.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Kontak öncesinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 4. nı B) Kapı kilitlerinde C) Kontak anahtarı nda D) Hepsi 45 .Oto elektrik tesisatı kullanı kablolarda hangi malzemeler nda lan A) Plastik B) Bakı r C) İ pek D) Hepsi 2. Aş ı ağ dakilerden hangisinde soket kullanır? lı A)Sis farları nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Gösterge devrelerinde kaç amperlik kablo kullanı dı lmalır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 5. Park lambası veya gösterge devresinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 3. Kablolarıbirbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara ne denir? n lması lan A) Ampul B) Sigorta C) Soket D) Hepsi 6. ş tı nı 1.

nı 46 . laş ş nı konuları tekrar ediniz. soket bağ ları tespit ettiniz mi? lantı nı Hayı r DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.              Değ erlendirme Ölçütleri Evet Akünün ş kablosunun cı asi vatası nıuygun anahtarla söktünüz mü? Akü etiketini incelediniz mi? Akü elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Voltmetre ş kablo ucunu akü kutup baş bağ nı asi ı na ladız mı ? Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ ölçtünüz mü? unu Marş motoru çalı ğ anda voltmetre değ şı tı erini ölçtünüz mü? Akünün voltmetre ve ampermetre ile ş nıkontrol arjı ettiniz mi? Akünün eleman toz kapakları nısökmek Elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Ş arj cihazı n kabloları akü kutup baş na nı nı ları bağ nımı ladız ? Ş cihazı çalır duruma getirdiniz mi? arj nı ş ı Ş cihazı n voltaj ayar düğ arj nı mesini ş edilecek arj akünün voltajı göre ayarladız mı na nı ? Oto elektrik devre elemanları tespit edip değ tirdiniz nı iş mi? Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini.MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME Modül faaliyetleri ve araşrma çalı tı ş maları sonunda kazandını bilgi ve becerileri ğ z ı aş ı değ ağ daki erlendirme ölçütlerini kendinize uygulayarak durumunuzu değ erlendiriniz. nı Modülü tamamladı z. bir sonraki modüle geçebilirsiniz.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 A B D D A ÖĞRENME FAALİ YETİ 2 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 C A B D ÖĞRENME FAALİ YETİ 3 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 7 8 D A B C A B C D 47 .

ÖĞRENME FAALİ YETİ 4 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 B A D C B ÖĞRENME FAALİ YETİ 5 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 D B A C C D 48 .

101. Oto Elektrik Teknolojisi. ı t i. Oto Elektrik Teknolojisi. denizce.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            DEMİ Necdet. Mutlu Akü www. İ Akü nci www. Oto Elektrik İ ve İ ş ş Yaprakları nı– 2. 1988. İ smail Yİİ Motorculuk Bölümü Ğ T. Motorlu Taş Tekniğ Ankara.auto. www. Oto Market www. 1971.com www. Otomobil Aydı nlatma – Halojen far ve ampuller www. Ş nları . YURTKULU İ lhan.com 49 .Bosch Otomotiv SatıSonrası ş . Ankara. STAUDT Wilfried.htm www. Yüce yayı A. 1995. REL Fİ Ş LDİİMuhtar. İ lem Sı f stanbul. Cilt: 2. Hulusi TÜRKMEN.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful