T.C.

Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ

(MESLEKÎ EĞ Tİ VE ÖĞ İ M RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ )

MEGEP

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİ Sİ

AKÜ VE OTOMOTİ ELEKTRİ TESİ V K SATI

ANKARA 2007

Milli Eğ Bakanlıı itim ğ tarafı geliş ndan tirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı kanlı n ı lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programları nda amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğ retim materyalleridir (Ders Notları r). dı  Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğ renmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı rlanmı denenmek ve ş , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş lanmı r. ş tı  Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta  Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaş ı labilirler.  Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. ılı  Modüller hiçbir ş ekilde ticari amaçla kullanı lamaz ve ücret karş ğ ıı lı nda satı lamaz.

İ NDEKİ Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1..................................................................................................... 3 1. AKÜ ..................................................................................................................................... 3 1.1. Akünün Tanı ............................................................................................................. 3 mı 1.2. Akünün Görevleri ......................................................................................................... 4 1.3. Akünün Çalı Prensibi.............................................................................................. 5 ş ma 1.4. Akü Çeş ................................................................................................................. 5 itleri 1.4.1. Kurş Akü............................................................................................................5 un 1.4.2. Kalsiyumlu Akü..................................................................................................... 6 1.5. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri................................................................................6 1.6. Akünün Yapı ..............................................................................................................6 sı 1.7. Akü Etiketi ....................................................................................................................7 1.8. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler ...........................................................................8 1.9. Taş Göre Akü Seçimi................................................................................................8 ı ta 1.10. Akü Kontrolleri ...........................................................................................................8 1.10.1. Gözle Kontrol ......................................................................................................8 1.10.2. Yüzeyden Kaçak Kontrolü ..................................................................................9 1.10.3. Yoğ unluk Kontrolü .............................................................................................. 9 1.10.4. Kapasite Kontrolü.............................................................................................. 10 1.10.5. Vası Üzerinde Yüklü Muayene....................................................................... 10 ta UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2................................................................................................... 17 2. AKÜ ELEKTROLİ Nİ HAZIRLANMASI VE YOĞ Tİ N UNLUK KONTROLÜ ............. 17 2.1. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması .............................................................17 2.2. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması .............................................................18 2.3. Hidrometre .................................................................................................................. 18 2.3.1. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme...................................................................... 18 una 2.3.2. Bome Esası Göre Bölümleme:......................................................................... 19 na 2.4. Akülerin Ş ve Deş .............................................................................................. 19 arj arjı 2.4.1. Akünün Deş ....................................................................................................19 arjı 2.4.2. Akü Ş .............................................................................................................. 21 arjı 2.5. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı ................................................................................... 21 2.5.1. Aş Ş n Zararları ı arjı rı ............................................................................................ 21 2.5.2. Aş Deş n Zararları ı rı arjı ........................................................................................ 21 2.6. Akü Ş Etme Metotları arj .............................................................................................21 2.6.1. Yavaş arj ............................................................................................................21 Ş 2.6.2. Normal Ş arj.......................................................................................................... 22 2.6.3. Çabuk Ş ........................................................................................................... 22 arj 2.6.4. Araç Üzerinde Ş .............................................................................................. 22 arj 2.6.5. Akü Ş Süresinin Tespiti................................................................................... 22 arj 2.7. Akünün Self - Deş ................................................................................................. 23 arjı 2.7.1. Sülfatlaş .......................................................................................................... 23 ma 2.8. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: ........................................... 23

i

UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 24 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3................................................................................................... 27 3. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI ................27 3.1. Ş alterler....................................................................................................................... 27 3.1.1. Mekanik Ş alterler................................................................................................. 27 3.1.2. Manyetik Ş alterler ............................................................................................... 28 3.2. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve :............................................................................. 28 3.3. Ampul ve Çeş ...................................................................................................... 28 itleri 3.3.1. Ampul .................................................................................................................. 28 3.3.2. Çeş ................................................................................................................28 itleri 3.4. Sigortalar .....................................................................................................................31 3.4.1. Tanı .................................................................................................................. 31 mı 3.4.2. Telli Sigortalar ..................................................................................................... 31 3.4.3. Devre Kesiciler ....................................................................................................32 3.4.4. Sigorta kutusu ...................................................................................................... 32 3.5. Röleler .........................................................................................................................33 3.5.1. Akı Röleleri ...................................................................................................... 33 m 3.5.2. Emniyet Röleleri.................................................................................................. 33 3.6. Soketler ....................................................................................................................... 34 3.7. Kontak Anahtarı .......................................................................................................... 34 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................36 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 37 4. KONTAK ANAHTARI ..................................................................................................... 37 4.1. Görevi .........................................................................................................................37 4.2. Yapı .......................................................................................................................... 37 sı 4.3. Kontak Anahtarı Kontrolleri ....................................................................................... 38 4.3.1. Ş Kontrolü ....................................................................................................... 38 asi 4.3.2. Devre Kontrolü ....................................................................................................38 4.3.3. Kı Devre Kontrolü............................................................................................ 38 sa UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 39 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................40 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5................................................................................................... 41 5. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR .......................................... 41 5.1. Kablo Malzemesi ........................................................................................................41 5.2. Kablo Renkleri ............................................................................................................41 5.3. Kablo Kesitleri:........................................................................................................... 42 5.4. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler .................................................................. 42 nda lan 5.4.1. Tanı .................................................................................................................. 42 mı UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 44 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................45 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKÇA .........................................................................................................................49

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 525MT0021 Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı Tüm Dallar Akü ve Otomotiv Elektrik Tesisatı Bu modül ile Akünün görevlerini, çalı ş prensiplerini, ma çeş itlerini öğ renecek; Akünün yapını kapasitesini, taş sı , ı ta göre akü seçimini yapacak; Akü elektrolitini hazı rlayacak. Ş çeş arj itlerini ve kontrollerini öğ renecek, otomobil elektrik tesisatı devre elemanları öğ nı renecek bir eğ materyalidir. itim 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü Baş ş armıOlmak Akü otomotiv elektrik devre elemanların arı teş nı za his, onarı ayar ve bakı nı m mı yapmak. Genel amaç Öğ renci: Akü ve otomobil elektrik tesisat devre elemanların arı teş onarı ayar ve bakı nıaraç nı za his, m; mı teknik kataloğ uygun olarak yapabilecektir. una Amaçlar 1-Aküleri sökebilecek, üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabilecektir. MODÜLÜN AMACI 2- Aküyü üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş arj edebilecektir. 3- Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak kontrol edebilecek ve na değ tirebilecektir. iş 4- Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve nı una standartları uygun olarak tespit edebilecektir. na 5- Basit tesisat onarı nı kataloğ ve standartları mları araç una na uygun olarak yapabilecektir. Oto tamir atölyesi ve oto elektrik atölyesi bilgisayar laboratuarı , tepegöz, slâytlar, CD, VCD gösterimi Modül içinde ve sonunda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplandı rarak kendinizi değ erlendiriniz, sonuçları nı öğ retmeninizle paylaş arak eksikliklerinizi tamamlayabilmeniz için gereken bilgileri alı z. nı

SÜRE ÖN KOŞ UL YETERLİ K

EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME

iii

iv .

görevlerini. çeş iş itlerini. Otomobilinizin farları yanmı yorsa. otomotiv teknolojisine paralel olarak kaliteli ve yüksek kapasiteli aküler geliş tirilmektedir. saklanmaları n ve kullanı ömürlerinin nı m nasıbu kadar artını renebileceksiniz. Petrol rezervlerinin azaldııiki binli yı n baş ğ lları ı teknoloji büyük bir hı nda zla geliş mektedir. Bu modülde temel elektrik parçaları ndan akü çeş itlerini ve yeni akülerin özelliklerini. ini nı 1 . karş ı layan eleman akü (batarya veya akümülatör )olarak adlandılı Akü gün geçtikçe rır. Kalsiyumlu ve jelli akülerin üstünlüklerini arj nı anlayacaksız. Teknolojik geliş melerde anahtar rolü elektrik ve elektronik parça ve sistemlerindedir. Otomotiv teknolojisinde bir otomobilin ilk çalı ş ması otomobil üzerindeki ık ve ve ş ı özel alı cıdonanı nı çalı mları n ş masıiçin elektrik kaynağ ihtiyaç vardı Bu ihtiyacı ı na r. l ğ öğ ı Otomobil tesisatları kullanı devre elemanları meydana gelen geliş ve nda lan nda me değ imleri. kontrollerini bulacaksız.Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili öğ renci. ş edilmelerini. Akülerin niçin bakı z olduğ nı msı unu. otomatik camları açı yorsa. kablo nda lan renklerini çeş itlerini ve soketlerini öğ reneceksiniz. tesisatları kullanı kablo malzemelerini. sinyaller lmı çalı yorsa bu gibi arı n otomobilin minicik bir sigortası n atması ş mı zaları nı ndan kaynaklanabileceğ anlayacak ve kavrayacaksı z.

2 .

1.1: Akü ve kımları ekil sı 3 . Akünün Tanı mı Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depo eden ve devresine alı bağ cı landı ğ ı zaman bu enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek dıdevreye veren bir üreteçtir. AKÜ 1. ş Ş 1.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –1 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -1 AMAÇ Aküleri sökebilecek. üretici firmaları n teknik değ nı erlerine göre.1. kontrollerini yapabilecek ve araç üzerinde takabileceksiniz ARAŞ TIRMA  Akü imalatıyapı bir iş lan letmeye giderek akünün yapı ğ ldı ımalzemelerin nelerden meydana geldiğ öğ ini renip ve rapor ederek sıfta arkadaş nı nı ları za sununuz.

2: Elektrik devresi ekil 4 . lambalar gibi alılar. mı * Motor çalırken elektrik sisteminde voltaj ve amperaj dengelemesi yapmak. fonksiyonlar araçta akü ile sağ lanmaktadı Bu akünün araç üzerindeki çevrimi aş ı r.) Bu durumda akü alternatörün oluş cı n turduğ u akı n bir kı nı mı smı üzerine alarak aş voltajıyükselmesini önler. sigara yakacağ. Akünün Görevleri * Araç motoru çalı ş ğzamanlarda kullanı madıı lacak alılara akı göndermek. ağ daki gibidir.1.) ı cı * Motorun ilk anda çalı ş abilmesi için marş motoruna elektrik akı vermek. ı rı n Ayrı taş çalırken motordan hareket alan ş sistemi alıları ca ı t ş ı arj cı besleyebilse de motor durduğ anda bazıgereksinimler için yine elektrik enerjisine ihtiyaç vardı Bu u r. cı m (Radyo.(Yani ş ı yüksek devirlerde alternatörün üreteceğ voltaj bazen fazla yükseleceğ i inden alılarızarar görmesine sebep olabilir. Kalorifer. Ş 1.2.

4.3: Volta pilinin oluş ekil umu 1. Fakat voltajı rmak için içersindeki ş te artı elemanlar değ tirilir ve çoğ lı iş altır.2. Bataryalar ru m boş ğ zaman doldurulur. ş ı 1. 1. Akü Çeş itleri 1.1. kutup baş . Elektrolit adı aldıı verilen asit veya baz karımı ş içerisine iki ayrı ı cins metal parçası sokalı Metallerin dıdevresine bir elektrikli alı bağ ğnda. sistemin iç m.4.1.3. İ bataryalar da bunlar gibidir. elemanlar ve r: elektrolit denilen kimyasal karım.4.Batarya Kutusu Sert plastikten presleme suretiyle yapı şr.4. seperatörler.4.1. Örneğ volta pilini ele alı ş in rsak ekilde görülen kaptaki sülfürik asit içerisine çinko ve bakılevhaları r konduğ unda bu iki maden arası 1 voltluk gerilim meydana gelir ve sistem nda bir volta pilidir.3. Kurş Akü un Kurş aküler yapı un olarak 3 kımdan oluş sı maktadı Batarya kutusu. ş cı landıı devresindeki kimyasal reaksiyon dolayıyla doğ akı verilince alını çalı rdı sı ru m cı n ş ğ tı ı görülür. 1. Akü (batarya) içersindeki kimyasal reaksiyonu ş dı ı sağ lar. Akünün Çalı Prensibi ş ma Akülerin çalı ş ş ma ekilleri doğ akı üreteçleri olan piller gibidir. 5 . İ lmı çerisindeki elemanlarıbirbirine temas tı n etmemesi için bölümlenmiş tir.Elektrolit Sülfürik asit ve saf su karımı r. Ş 1.Elemanlar Plakalar.1.1. eleman kapağve elektrolitten oluş ları ı maktadı r.1.

n 6 . Bu nedenle bu bataryalar sürekli bakı gerektirir. Bu nedenle nda ş dı normal çalı ömürlerinde su ilavesine gerek duymazlar ş ma 1. Plakalar asidin serbestçe dolaş na izin verecek ş ı mı ekilde ve asidin zarar veremeyeceğ i kimyasal yapı olan plastik malzemeden yapı şr.5. 2– Eleman kapağ: Elektrolit doldurulması ve seviye kontrolünü sağ ı nı lar. 5– Çökeltme ı zgaraları Kimyasal reaksiyun sonucu ortaya çı : kacak olan artı akü klar kabı n altı nı ndaki çökeltme ı zgaraları toplanı nda r. Akünün Yapı sı 1– Toz kapaklarıPlastikten yapı şr ve üzerinde gaz çı ş sağ : lmı tı kını layacak havalandı ı rma delikleri vardı r.4. Yüksek yoğ unlukta plakalar 3. Kalsiyumun avantajı normal ş voltajları gaz oluş arj nda umunu 75 oranı azaltmıolmasır. Antimon bataryanı çalı ş tı n ş masısı nda gaz oluş rası umunu hı zlandır ve aş rı ı rısu kaybı neden olur. Dayanı polipropilen kutu klı 1. Bir daha açı lmamak üzere tamamen kapatı ş lmıkapak 2. Kalsiyumlu Akü Günümüzdeki kurş un-asit bataryalarda kullanı kurş ı lan un zgaraları mekanik ve n kimyasal dayanaklığ arttı lını rmak için kurş içerisine eklenen antimonun yerini kalsiyum ı un almı r. Antimonun bu na m olumsuz etkisini gidermek için ı zgaralara antimon yerine kalsiyum eklenir. 3– Pozitif Kutup: Genellikle yanlıkablo bağ sı önlemek için daha kalı yapı ş ş lantını n lmıya da bir marka ile iş aretlenmiş tir. 9– Elektrolit: Her hücrede plakalarıüzerini kapayacak seviyeye kadar doldurulur.6. Kalsiyumlu Akülerin Üstünlükleri 1. 8– Bağ lantı Köprüleri: Plaka grubunda kullanır. + kutbu bir sonraki – kutba bağ lı layan BAĞ LANTI KÖPRÜLERİ kabı akü üzerinden gerçekleş ir. 4– Negatif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve aktif kurş un ı mlı ur unla dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir. 6– Seperatörler: Kı devreyi önlemek amacı her plakanı arası yerleş sa yla n na tirilmiş tir.2.1. sı lmı tı 7– Pozitif plakalar: Bütün plakalar kurş alaş çerçeveden oluş ve kurş peroksitle un ı mlı ur un dolu bölümleri meydana getiren çok miktarda hücreye sahiptir.

10– Akü kutusu: Birbiriyle bağ lanmak üzere üç veya altıbölüme ayrı şplastik lmı dökümdür.4: Akünün yapı ekil sı 1-Akü toz kapağ ı 2-Akü eleman kapağ ı 3-Artı kutup baş ı 4-Eksi plaka 5-Izgara 6-Separatör 7-Artı plaka 8-Köprü 9-Ara bölme 10-Akü kutusu 11-Akü üst kapağ ı 12-Negatif kutup baş ı 1. laş 7 . Ş 1.7. Akü Etiketi Akü üzerindeki etiketlerin yorumlanması A Kod: 12 Volt B Kapasite C Kutuplarıbağ n lantıekli.) m E Boyut standartları LB1 (kı boy) simgesiyle karş ı sa ı labilir. akü kutusu yüksekliğ kalite performans seviyesi ş i. 12– Negatif kutup: Uçları serbest kalan kutuplar bağ kutupları lantı durumuna gelir. D Marş rası çekilebilecek maksimum akı sı nda m (Örnek: 420 A akı 042 gösterilir. 11– Kapak: Sı geçme veya sı rmaz kaynak ile takı ş kı zdı lmıplastik döküm parçadı r.

1. Gözle Kontrol  Akü yüzeyinde pislik bulunmamalı r. dı  Akü kutusunda çatlak bulunmamalı r.6: Kontrol gözü ekil 8 . dı  Kutup baş nda oksitlenme olmamalı r.5 cm üzerinde olmalı r.100 Ah 72 Ah . daki ğ z ı kça 1.10.9. ek lantı kı dı  Kontrol gözünde üç farklı renk göstergesi vardı r.Ş 1.10.60 Ah 88 Ah . ları dı  Elektrolit seviyesi plakaları 1–1.8.5: Akü etiketi ekil 1. Akü Kontrolleri 1.90 Ah 1. k na  Gevş bağ lar sı lmalı r. Akü Kapasitesini Etkileyen Faktörler a)Plakalardaki aktif madde miktarı b)Elektrolitteki asit miktarı c)Plakalarıyüzey alanları n Yukarı saydı mımaddelerdeki nitelik arttı batarya kapasitesi de artar. n dı  Eleman toz kapakları üzerindeki deliklerin açıolması dikkat edilmelidir. Ş 1. Taş Göre Akü Seçimi ı ta JAPON ARAÇLAR YERLİ ARAÇLAR AVRUPA ARAÇLAR HAFİ Tİ F CARİ ARAÇLAR 45 Ah Dar Tip 55 Ah .

Sı ra vıseviyesinde elektrolit yoğ unluğ unun değ okunur.1 / 2 Ş arjlı Kı zı Ş z rmı .Ş arjlı Sarı . Tüpün ucunda lastik ş nga sılı bı lı tüpe elektrolit alır.170 1.260 1.10.260 1. akü iyi durumda Siyah: Yük durumu kötü. 1.140 1. Sı nı yoğ ı rı kıp rakınca nı vı n unluğ göre una ş amandı yüzer.170 1. Yoğ unluk Kontrolü Elektrolit yoğ unluğ ölçmeye yarayan alete Hidrometre denir. n ğ Kullanı voltmetrenin bir ucu bataryanı negatif kutup baş bağ r.110 tam ş arjlı 3/4 ş arjlı 1/2 ş arjlı 1/4 ş arjlı ş z arjsı tamamen boş Renklere göre de hidrometrede batarya ş durumu kabaca görülebilir: arj Mavi .230 1.200 1. Eğ voltmetrede değ okunuyorsa.2.280 1. yüzeyin sı su veya sodalı ile temizlenmesi cak su gerekir. okunan bölgede kaçak var er er demektir.7: Renk göstergeleri ekil 1.140 1.arjsı 9 . Diğ ucu ise lan n ı na lanı er batarya yüzeyinde gezdirilir.10. aküyü ş edin arj Sarı : Elektrolit seviyesi düş ük aküye su ilave edin Ş 1. Akü yüzeyinde kaçak olduğ unda. Elektrolit eri yoğ unluğ göre bataryanış durumu ş ş una n arj u ekildedir: 1. Batarya iş unu lerinde kullanı hidrometreler bir cam tüp içerisinde bölümlenmiş amandı lan ş radan ibarettir.200 1.230 1.Yeş il: Yük durumu iyi.3. Yüzeyden Kaçak Kontrolü Bir voltmetre ile bataryanı yüzeyinde kaçak olup olmadııkontrol edilebilir. Değ okunmuyorsa batarya sağ er lamdı r.

(örneğ 60 Ah in kapasitedeki bir akü 60 x 3 = 180 Amper ile yüklenir. Kapasite kontrolü Kapasite kontrolünün amacı akünün marş anı . Akünün gerçek kapasitesi 16. Aksi halde elde edilecek sonuçlar tam doğ olmayabilir.5 saattir. ekilde bağ r. sadece marş yapacak konumda olması gerekir.2 °C) m arjlı dı caklı ı civarı olmalı r. Aracı kontak anahtarı lanı n çevrilerek motor üç tur atacak ş ekilde marşyapır. Bulunan akı ile akü eleman gerilimi 1. ğnı Dİ KKAT: Ölçüm iş lemini 15 saniyeden önce bitiriniz. Bu kapasite arj arj mı n mı deneyi akü üretim tesislerinde yapı lmaktadı r. Bu kapasiteyi belirlemek için otomotiv akülerinde akü üzerinde bulunan anma kapasite. itli mları vardı r. Kapasite Kontrolü Kapasite Akünün araç üzerindeki tüm alıları cı besleyecek miktardaki akı verebileceğ bir mı inin göstergesidir.75 Volta düş kadar deş arj mı m ene arj edilir. Voltaj değ erinin 10 volttan düş çı ük kmasıalılara yeterli akı n cı mı gitmemesine neden olur. cihazı eksi kablosu akünün n eksi kutbuna gelecek ş ekilde bağ r).5. Deş süresi ile deş akı nı çarpı bize akünün kapasitesini verir. Daha sonra Cihazı Yükleme Topuzu saat yönünde lanı n çevrilerek akü anma kapasitesi değ erinin üç katıakı mla yüklenir. Birimi Amper-saat’tir.) Bu anda cihazı voltmetre n skalası ndaki değ okunur ve hemen yükleme topuzu sola çevrilerek kapalı er konuma getirilir.5 x 3 = 49. Cihazı yüklü durumda uzun süre tutmayı z.5 °C .225’ten fazla(takriben batarya u yarı veya tam ş ) olmalı r. 20 saatlik standart deş süresine bölünerek arj deş akı bulunur. lı Akünün etiketi üzerindeki anma kapasite değ okunur. (Cihazı artı na lanı n kablosu akünün artı kutbuna. ndaki gerekli akı verip mı veremeyeceğ ölçülmesidir. alı artı ya.5 Ah olarak hesaplanı r. Elektrolit sı ğ ise 60° ile 90° F (15. Cihazda okunan değ 12 voltluk akülerde 9. Bu lı durumda voltmetre skalası ndaki değ okunur. Kapasite kontrolünde akü kapasite ölçüm cihazı inin kullanır. Sembolü Ah’ dı Çok çeş kapasite tanı r. Aksi taktirde akü arı nı zalanabilir. Akünün toz kapaklarıaçır.10.75 volt olana kadar deş edildiğ tespit edilen deş m arj inde arj süresi 16. eri lı Kapasite ölçüm cihazı n Voltmetre ve Ampermetre maş kabloları nı alı Akünün artı eksi ve kutupları bağ r. 10 .10. lan arj mı Bulunan akı ile eleman gerilimi 1.6 volt’un altı olmamalı r. Bunlardan biri 20 saatlik yükleme kapasitesidir.32. nda dı ru Kontrol iş leminde aracı motoru çalı n ş mayacak. Akü kutup baş na Voltmetre volt skalası12 volttan büyük olmak suretiyle ları ayarlanı Voltmetrenin maş kabloları uçlar artı eksi uçlar eksiye gelecek ş r. 1.1. Okunan değ er erin 10 Volt’ tan aş ı ağ da olmamasıgerekir. Voltmetrede er nda dı okunan değ 9. Örnek: Anma kapasitesi 60 Ah olan tam ş bir akünün gerçek kapasitesini belirlemek için arjlı yapı deneyde deş akı 60 Ah / 20 = 3 Amper olarak bulunur. Bu kontrol için batarya yoğ lı unluğ 1.4. Vası Üzerinde Yüklü Muayene ta Akü yükleme muayenesi marş motoru çalı rı ğ sı akü voltajı kontrol etmek ş ldı rada tı ı nı suretiyle de yapır.6 volttan düş çı erin ük kması elemanları hı kaynaması kapasitesinin ve n zla akü iyi olmadıı gösterir.

Akünün ş asi kablosunun uygun anahtarla sökünüz. Çektirmeyi kutup baş na sıca ları kı bağ nı layı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Aküyü Sökmek  Öneriler Aracıkontak anahtarı kapatız.       Akü etiketini inceleyiniz.  cı vatası nı       Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı cı vatası uygun anahtarla sökünüz. nı Uygun anahtar kullanı z. nı Anahtarları üzerinde unutmayı z. nı Kutup baş zarar vermeyiniz. Kablo baş nı ları tespit ediniz. Kablo baş izolasyonunu kablo baş  ı ları cı vataları sökünüz ve takız.  Akü yüzeyini temizleme sısı ile  vı temizleyiniz. Temizleme sı sı aracıkaportası vını n na temas ettirmeyiniz. n Çamurluk örtülerini takı haneden m alız.10. nı  Akünün kutup baş nı bağ ları  ların lantı nı çektirme ile çı nı kartı z. nı Sökme ve takma iş sı na dikkat lemi rası ediniz. Kullandıız takı ğnı mları temiz tutunuz. akü çerçevesine bağ layan  cı vatadan uygun anahtar ile sökünüz. Akü etiketini kendinize doğ ru   Aracı güvenli bir ş ekilde park ediniz ve  çamurluk örtü bezlerini örtünüz. Kablo baş nı ları birbirine değ dirmeyiniz. Aküyü çerçeveye bağ layan cı vataları n yerini tespit ediniz.  11 . Kutup baş nı zedelenmemesine ları n dikkat ediniz.     Aküyü.  Kutup ve kablo baş nı fı veya  ları tel rça kablo baş temizleme aparatı ile ı temizleyiniz. akü nı Akünün artı kutup kablosu olduğ undan emin olunuz.1’i okuyunuz ve uygulayı z. çatlak var mı rı yok mu kontrol ediniz. n nı nı Aracıel frenini çekiniz. Cı vataya uygun anahtar kulanı z. Madde 1. nı nı   Aküyü Gözle Kontrol Ediniz. ı na Akünün kutup baş nı rası göre ları sı na çı nı karız. Temizleme sı sı vınıkutup baş na ları sürmeyiniz. nı Akü kutusunda kık. Uygun anahtar kullanı z.

saat kapasite değ erini  bulunuz. ı  Akü kablo bağ ları gevş lantı nda eklik ve oksitlenme olup olmadıı kontrol  ğnı ediniz. na Bataryada arı sebep olan ve arzu zaya edilmeyen durumları düzeltiniz. Kuru bez alıakünün üzerini siliniz.    Akünün kutusunu inceleyiniz.10. Voltmetrenin çalıp çalı ş ı ş ğnı madı ı kontrol ediniz. dı İ ş leme baş lamadan önce. ı   Akü toz kapakları deformasyon ve nda hava çı ş deliklerinin açı olup  kı k olmadı nı ğ kontrol ediniz. nı Düş değ ük erdeki voltajlarıgösteren bir voltmetre kullanı z. Güvenlik kuralları uyunuz. nı  Akü yüzeyinin kuru ve temiz olup  olmadı nı ğ kontrol ediniz. Elektrolitin üzerinize dökülememesine dikkat ediniz. cak Eleman kapakları açarak elektroliti nı kontrol ediniz. zı sı ğnı Akünün bağ lama çerçevesinin bağ lantı kontrolünü yapı z. Akünün yüzeyinden kaçak kontrolünü  yapmak:    Negatif ş araçlarda voltmetrenin asili negatif ucunu akünün ş kutup baş asi ı na bağ nı layız.     12 .         Akü amper. Voltmetrenin seçici düğ mesini uygun konuma getiriniz. Akü kablo bağ ları kontrol lantı nı ediniz Kutup baş oksitlenmiş sodalı ları se su veya sı su ile temizleyiniz. Etiket üzerindeki yazı n anlamı ları nı öğ reniniz. Akü toz kapakları n hava alma nı deliklerinin açı olup olmadı nı k ğ ı kontrol ediniz. se Elektroliti üzerinize dökmeyiniz. Akü çerçevesinin bağ lantıyerlerini tespit ediniz Bağ ları sağ olup olmadı nı lantı n lam ğ ı kontrol ediniz.  Akü elektrolit seviyesini kontrol ediniz. Eksilmiş saf su ilave ediniz. p Akü toz kapakları nı çı p karı temizleyiniz.   Batarya kutusunda çatlaklı ve elektrolit  k sıntı olup olmadıı kontrol ediniz. çeviriniz. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. Akü amper değ erlerini katalogdan bularak karş tını ı rız. laş Madde 1. batarya kutup baş nı ları kontrol ediniz. Akünün üst kı ndaki pislikleri smı temizleyiniz. nı Takı mları temiz ve düzenli bulundurunuz.2’yi okuyunuz ve uygulayı z.

Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. er Değ gösteriyorsa yüzeyden kaçak er vardı r. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetre kademesi 12 volt’un bir kademe üzerinde olmalı r.         Voltmetrenin artı ucunu tespit ediniz. eri     13 .  Akü kutupları voltmetre uçları na nı bağ nı layız. nı Bu iş her bataryanıelemanları lemi n na uygulamayı z. (Örneğ 12.  Termometre ile sı k derecesini caklı ölçünüz. Artı kutup baş değ ı na dirmemeye dikkat ediniz. nı   Akü toz kapakları çı nı nı kartız. maş alı voltmetre kullanı z. ı Hidrometrede okunan değ erleri katalog değ erleriyle karş tını ı rı z. dı Okunan değ araç katalog değ er erinde olmalır.    Hidrometreyi eleman içersine takı z ve  nı elektroliti hidrometreye çekiniz. Voltmetrenin artı ucunu. Hidrometreyi dikkatli kullanı z. Voltmetreyi dikkatli bir ş ekilde devreye bağ nı layı z. nı Aracımotorunu durdurunuz.  Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ unu  ölçünüz.75 Volt gibi. nı Elektroliti etrafa sı çratmamaya dikkat ediniz. artı kutup baş değ ı na dirmeden batarya yüzeyinde gezdiriniz. Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.10. nı nı      Akünün Voltmetre ile Kontrolünü Yapmak  Aracıkaputunu açarak çamurluklara n örtüleri örtünüz.3’yi okuyunuz ve uygulayı z. nı Akü toz kapakları zedelemeden nı çı nı kartız. nı Eleman kontrolünü çabuk yapmak istediğ inde. Madde 1. ini Akünün yoğ unluk kontrolünü yapı z.) dı in   Voltmetrenin değ gösterip er göstermediğ kontrol ediniz. Bunun için sı ğ göre caklıa yoğ unluk düzeltme değ erlerini gösteren hidrometreleri kullanız.  Voltmetre de okunan değ okuyunuz. Yoğ unluk değ erlerinin düzeltmelerini yapız. nı Elektroliti üzerinize dökmemeye çalını ş z. nı Bataryanıher elemanı ölçülen n nda değ erleri bulgu kontrol tablosuna yazız ve yorumlayı z. Voltmetre değ göstermemelidir. laş Yoğ unluğ mutlaka sı ğ göre u caklıa düzeltiniz.

10. nı Motorun çalı ş maması için gerekli önlemleri alı z. laş Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz. nı Voltmetreyi temiz ve düzenli kullanı z. dı Akünün artıve eksi kutup baş nı ları belirleyiniz. Katalogdaki değ erine bakız. na çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz. dı Aracımotorunu durdurunuz.  Aracı kaputunu açarak çamurluklara  n çamurluk örtüsü örtünüz. nı Voltmetre maş kabloları uygun alı nı  Aracı n motorunu çalı rarak  ş tı voltmetrede voltaj değ erini okuyunuz. Kablo uçları karı rmayız.4’ü okuyunuz ve uygulayı z. ölçüm     Yükleme cihazı kontrol sonuçları  nda nı okuyunuz.Akünün Kapasite Kontrolünü Yapmak   Yükleme cihazı nı(volt-amper) kablo  uçları akü kutup baş na bağ nı  nı ları layı z. Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r. nı Aküyü Vası Üzerinde Yüklü Muayene  ta yapmak   14 . Akünün voltmetre ve ampermetre ile  ş nı arjı kontrol ediniz. nı nı Ampermetre kablo uçları kutup nı baş na iyi yerleş ları tiriniz.  Yükleme cihazı kapasite nı konumuna getiriniz. 12      Akü kutup baş na voltmetre kablo  ları başkları bağ nı lı nı layı z. Madde 1. nı Voltaj değ erini katalogdaki değ erlerle karş tıp yorumlayı z. Güvenlik kuralları uyunuz. nı ş tı nı Vitesi boş alı z.  Voltmetrenin seçici düğ mesini volttan büyük konuma getiriniz. nı Voltmetre dikkatli bir ş ekilde devreye bağ lanmalı r.10. n Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı Voltmetrenin seçici düğ mesini 12 volttan büyük konuma getirmeyi unutmayı z. nı Yükleme cihazı dikkatli kullanı z.   Yükleme cihazı n kullanma nı katalogunu inceleyiniz. Yükleme cihazı nda kontrol sonuçları nı katalog değ erleriyle karş tını ı rı z.5’i okuyunuz ve uygulayı z. a nı El frenini çekiniz. ı rı laş nı Madde 1. Güvenlik kuralları na uymaya çalırken temiz ve düzenli olmaya ş ı özen gösteriniz.      Voltaj değ erini yorumlayız.

nı Akünün önce ş kablosunu tespit asi ediniz. Aküyü yerine oturtunuz. nı  Akünün artı tı şkablo baş n (yalılmı ) ı nı  cı vatası uygun anahtarlara takız. Voltmetredeki ölçüm değ erini 12 voltun üzerindeki kademeye getiriniz. Kablo uçları birbirine nı değ dirmeyiniz. ini Akü çerçevesinin bağ lantı yerlerini tespit ediniz. nı nı       Akünün önce ş kablosunun cı asi vatayı uygun anahtarla takı z. voltaj değ erinin 10 volttan aş ı ağdaki bir değ erde olmaması gerektiğ gözlemleyiniz. nı 15 . akü çerçevesine bağ layan cı vatası uygun anahtar ile takı z. nı nı   bir ş ekilde bağ nı layız. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z. Uygun anahtar seçiniz. Ölçüm sonucunda. Artı olduğ ucu undan emin olunuz.  Aküyü Takmak  Aküyü. Anahtarları üzerinde araç unutmayı z.

Marş motoruna ilk hareket için elektrik veren devre elemanı hangisidir? A) Akü B) Alternatör C) Regülatör D) Karbüratör 2 . nı 16 . Aş ı ağdakilerden hangisi akü çeş itlerinden değ ildir? A) Kurş akü un B) Bronz akü C) Kalsiyumlu akü D) Jelli akü 3 .ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Aş ı ağdakilerden hangisi akünün parçaları ndandı r? A) Elektrolit B) Seperatör C) Akü kutusu D) Hepsi 4 . laş ş nı konuları tekrar ediniz. Aküde hangi kontroller yapı lmaz? A) Gözle kontrol B)Yoğ unluk kontrolü C) Kapasite kontrolü D) Yükseklik kontrolü 5 . Akü içersindeki elektrolit plakalarıneresinden olmalı r? n dı A) Üzerinde B) Altı nda C) Ortası nda D) Hizası nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. ş tı nı 1 .

280 kabul edecek olursak. 2. Eğ bunlar n) unu er belli oranda karı rıp hazı ş lı tı rlanmı şdeğ ve bunu bizim yapmamı gerekiyorsa çok ilse z dikkatli olmak gerekir. arj ARAŞ TIRMA  Okulumuzun atölyesindeki aküleri teknik değ erlerine ve katalogdaki değ erlerine bakarak ş arja bağ lama tekniklerini öğ renerek öğ retmeninize rapor halinde sununuz. suyun içine yavaşyavaş rlanı dökülmeli.6 kg asit kullanır.. AKÜ ELEKTROLİ Nİ Tİ N HAZIRLANMASI VE YOĞ UNLUK KONTROLÜ Akünün (bataryanı içinde sülfürik asit ve saf su olduğ biliyoruz. er tı çrama yaparak etrafa zarar verebilir. bunun % 39’u asit unu ve % 61’i sudur. Bunu formüle uygulayacak olursak ş yazabiliriz.1. tahta veya cam çubukla karı rı dı Eğ asit içerisine su dökülürse sı ş lmalı r. Elektrolit hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı bulmak için hazı nı rlama ş ekline göre iki yöntem vardı r: 2. Ağ k Esası Göre Elektrolit Hazı ı rlı na rlanması Tam ş bir bataryanıyoğ arjlı n unluğ 1. lı 40 x 61 / 100 = 24.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –2 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -2 AMAÇ Aküleri üretici firmaları teknik değ n erlerine göre ş edebileceksiniz.4 = kg saf su kullanır. lı 17 . Elektrolit hazı rken daima asit. öyle Gereken asit miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 39 / 100 (kg) Gereken su miktarı = Hazı (kg) rlanacak elektrolit miktarı x 61 / 100 (kg) Örnek: Saf sülfürik asit kullanarak 40 kg elektrolit hazı rlamak için gerekli su ve asit miktarı bulunuz? nı Çözüm: 40 x 39 / 100 = 15.

11 hacim suya karı rı ş larak 15 hacim elektrolit elde tı edilir. lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.140 Tamamen ş z.140-1.300 5 2 1.260 3/4 ş arjlı 1.225 11 3 1.1. Örnek: 4 Bin iki yüz altmıgibi. Hacim Esası Göre Elektrolit Hazı na rlanması Akülerde kullanı lacak elektrolit.230 1/2 ş arjlı 1.290 6 3 1. ş unu amandı bunun üst katları ra ndan 1.2. 1. un ş na Hidrometre ş amandı nıbölümlenmesi 2 ş raları n ekilde yapır.835 yoğ unluğ unda 4 hacim asit.005 farkı nda gösterebilecek ş ekilde bölümlenmiş Aş ı çeş tir.100-1.250 15 20 1.230-1.835 olan saf asit veya 1.200-1.280 11 4 1.325 arası 0. er Hidrometreden değ okunurken göz hizası bakır. 1.170-1.200 13 3 1.3. Aş ı tabloda hacim esası göre elektrolit rı ile ağ daki na hazı rlarken kullanı lacak asit ve su miktarı birim hacimler halinde verilmiş tir.345 2 1 1.100–1.400 3 2 1.280 11 20 1.200 1/4 ş arjlı 1.250 13 4 1. 2. Su Yoğ unluğ Göre Bölümleme una Saf suyun yoğ unluğ 1 olarak kabul edersek.400 olan u.400 yoğ unluktaki sulandılmıasit rı ş kullanırsa. ağ da itli yoğ unluk değ erlerinin karş ğ olan ş değ ıı lı arj erleri verilmiş tir. Hidrometrenin üzerindeki lastik sı lı un lı kıp bı ldında aküdeki elektrolit tüpün içine çekilir ve bölümlenmiş sı rakı ğ ı kımdan değ okunur.225 10 10 1. lı 2.835 kg/litre yoğ unluktaki saf asit kullanırsa. Elektrolit içersindeki yabancı er nda lı maddeler yoğ unluğ yanlıokunması sebep olabilir.345 1 7 Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak 1. sülfürik asidin sulandılması elde edilir.290 9 20 1. YOĞ UNLUK AKÜ Ş ARJ DURUMU 1.300 4 10 1.280 Tam ş arjlı 1. yoğ unluğ 1.260-1.280 yoğ unlukta elektrolit hazı rlamak için. Hidrometre Bir cam tüp içersinde taksimlendirilmişamandı ş radan meydana gelen hidrometre aküdeki yoğ unluğ ölçülmesinde kullanır.170 Ancak ateş leme sistemini besleyebilir.2. rı ş 18 . lı Su Birim Yoğ unluk Hacmi Hacmi 1.3. arjsı Bu değ erleri okurken virgül kaldılarak okunur. 1.200 13 10 1.

Bome Esası Göre Bölümleme: na Elektrolitin içersindeki asit miktarı göre yapır. Örnek: 1. nda arjlı Bome esası göre bölümlendirilmişbir değ elektrolit yoğ na eri unluğ çevirmek una istersek bome değ erinden 4 çı p elde edilen sayın önüne “1”.2. 26 +4 = 30 bome ları Örnek: 30 bomenin karş ğ olan yoğ ıı lı unluk değ erini bulunuz? 30 – 4 =26 1260 Ş ekil-10.4. ş dı ı 19 . artları 30-32 bome tam ş bir aküyü ifade eder.4. Akülerin Ş ve Deş arj arjı 2.260 yoğ unluğ unun bome karş ğnı ı ı bulunuz? lı 1.1.3. (Pb) Elektrolit ise su ve sülfürik asit (H2O + H2 SO4 ) karımı r. Saf su (0) bome ve saf asit (66) na lı bome olarak kabul edilmiş Türkiye ş tir. (PbO 2) Negatif n un plakanı aktif maddesi ise kurş n undur. sonuna “0” ilave edilir. karı nı Elektrolit yoğ unluğ unun bome karş ğnıbulmak için ise ölçülen yoğ ıı lı unluk derecesinin baş ı ndaki ve sonundaki sayı atır ve kalan sayı 4 eklenirse bome derecesi lar lı ya bulunur.260 baş ı ndaki ve sonundaki sayı silersek.Hidrometrenin Kımları sı Ş 2. Akünün Deş arjı Ş arjlıbir aküde pozitif plakanı aktif maddesi kurş peroksittir.2.1: Hidrometre ekil 2.

3: Ş ekil arjlı akünün deş olması bir arj 20 . Sülfat iyonları ş ı pozitif ve negatif plaka ile birleş kurş sülfatı erek un (PbSO4) oluş turur.Plaka + Plaka Pb SO4 Pb SO4 Elektrolit Ş 2. ekil ü Akü deş olurken elektrolit içersindeki sülfürik asit (H2SO4 ) hidrojen ve sülfat iyonları arj na ayrır. ekil: 11.2: A.Plaka Pb Pb O2 + Plaka Elektrolit 2H2 SO4 + H2O Ş 2.a’ da görüldüğ gibi cı landıı m lar.b) Ş ARJLI AKÜNÜN DEŞ ARJ OLMASI . Pozitif plakadaki oksijen de hidrojen iyonları birleş ile erek suyu (H2O) meydana getirir. Deş olan bir bataryada elektrolit içersindeki sülfürik asit miktarı rken su miktarı arj azalı artar ve karımıyoğ ş n ı unluğ düş (Ş u er. Akünün deş olması ekil arj DEŞ ARJ OLMUŞAKÜ .Akü bir alıya bağ ğ zaman akı vermeye baş Ş 11.

Deş olmuşbir akünün ş olmasıise yukarı anlatı arj arj da lanları tersidir. Bunun sonucunda plakalar hava ile ı arj rı k temas eder. ı nı na na Araç üzerinde aş ş olan aküde çok sısu eksilir.4. Böylece akü plakaları nda kimyasal bir reaksiyon meydana geldiğ arası inden ş bir arjlı akü olmuş olur.6.6. 21 . cı lanarak akü tamamen boş lı Sonra akünün içindeki elektrolit boş lıve saf su konur. Kolay kolay çözülemez. kurş (Pb) ve sülfat (SO4 ) köklerine ayrır. yüzeyler sülfatlaş sertleş arak ir.H2 O H2 O H2 O Ş 2. Aş Ş n Zararları ı arjı rı Pozitif kutup baş n kabarması ve akü kutusunun deforme olması neden olur.4: Deş olmuş ekil arj akü 2.5. Sülfat kökleri ş ı plakalardan ayrı larak hidrojenle birleş ve sülfat asit ş ir eklinde elektrolite geçer. 2. Akü Ş Etme Metotları arj 2. Sertleş nda ma en plakaları çözmek için yavaşş uygulanı Önce aküye bir alı bağ arj r. altır akı 60-100 saat arası ş edilir.2. un un ş ı Elektrolitteki su da (H 2O) hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerine ayrır.1. 2.5. 2.1. Buna da sülfatlaş denir. Akü ş n arj olurken plakalardaki kurş sülfat (PbSO 2). Akü 0. Ş süresi bitiminde akü içindeki elektrolit mla nda arj arj boş larak uygun yoğ altı unlukta elektrolit ilave edilir. Aş Ş ve Deş n Zararları ı arj rı arjı 2. Yavaş arj Ş Uzun süre kullanı lmadan bekletilen akülerin plakaları sülfatlaş olur. Akü Ş arjı Akü eleman plakaları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark yoksa buna deş (bitmiş arj ) akü denir. Aynı zamanda oksijen de pozitif plakadaki kurş birleş kurş peroksit (PbO2 ) meydana unla erek un getirir.2.5-1 amper’ lik bir altır. Aş Deş n Zararları ı rı arjı Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir. Deş olmuş ma arj bataryanı pozitif n plakaları ük sı kta donarak hasara uğ düş caklı rar.5.

5 Amper 7 saat 2. lı 2.2 volt değ erleri arası olmalır.5 Amper. 7 saat 4 Amper 8 saat 12. Araç Üzerinde Ş arj Araç üzerindeki ş alternatör ve regülatörden meydana gelen ş sistemi ile yapır. 11 saat 3.4. emiş arj Sısıçabuk ş uygulanan bataryalarıömrü azalı Çabuk ş k k arj n r.  Yoğ unluk muayenesi yapır ve elektrolit seviyesi tamamlanı lı r. (Örnek: Anma arj mı nda kapasitesi 60 Ah olan aküde ş akı 3 – 6 amper arası olmalı r. 13 saat 2. Normal Ş arj Araç.8 volt ile arj eri 14. Çabuk ş iş arj leminde toz kapakları lmalı r.25 V Arası 2 Amper 10 saat 2.6.5 Amper 14 saat 4 Amper 12 saat 4 Amper 14 saat 11. 18 saat 3 Amper.5 Amper 9 saat 4 Amper 9 saat 4 Amper 10 saat 11.6. 17 saat 2.  Akü toz kapakları lı açır.65 V 11. ş sa arj mı  Ş akı akü kapasitesinin 1 / 10 ile 1 / 20 si arası seçilir. gereken bir iş lemdir. 17 saat 3. arj lı Araç üzerindeki ş iş arj lemi. açı dı 2.95 V Arası 2 Amper 14 saat 2. 13 saat 3. Ş voltaj değ 13.5 Amper. arj Bir aküyü normal ş bağ arja larken dikkat edilecek noktalar:  Akünün yüzeyi temizlenir. Normal ş cihazları lanı arj sabit akı ş ettiklerinden birden çok akü.5 Amper. 11 saat 2.80 V 11.40 V Arası 2 Amper 8 saat 2.5 Amper.5 Amper. arj. 12 saat 3 Amper.80 V Arası 2 Amper 16 saat 2. eski ve aktif maddesi gevş aküler çabuk ş edilmemelidir.50 V 11. 15 saat 3.  Birden fazla akü seri bağ lanmı en küçük kapasiteli aküye göre ş akı seçilir.2.5 Amper. 8 saat 3 Amper 7 saat 3. Akü Ş Süresinin Tespiti arj 12.5 Amper. seri bağ mla arj lanarak aynı anda ş edilebilir.6. 14 saat 3 Amper.3.65 V Arası 2 Amper 18 saat 2.25 V Gerilim 12.95 V 12 10 V Arası 2 Amper 12 saat 2.5 Amper.5 Amper 7 saat 4 Amper.6.2. 9 saat 2. sa a ekle Sülfatlaş şkı devreli. akünün bitmesinden dolayıçalı yorsa.5 Amper. mı sa .) arj mı nda dı  Ş olurken zaman zaman elektrolit yoğ arj unluk kontrolü yapır.10 V 12. arjda. 16 saat 3 Amper. nda dı 2.5 Amper. akü alı p dı da normal ş ş mı nı ş arı arja bağ r. 9 saat 3. 15 saat 2.5 Amper 18 saat 4 Amper 16 saat 4 Amper 18 saat 35 Ah 40 Ah 45 Ah 50 Ah 60 Ah 63 Ah 70 Ah 22 .5 Amper 10 saat 3 Amper.5. sabit voltajla yapı iş lan lemdir.5 Amper 12 saat 4 Amper 11 saat 4 Amper 12 saat 11. Çabuk Ş arj Bu iş lemin amacı arj olmuş deş aküyü kı zamanda marş basacak ş getirmektir.5 Amper 16 saat 4 Amper 14 saat 4 Amper 16 saat 11. ş akı 12 volt’luk arj mı aküler için 25–50 amper arası ndadı Bütün akülerde 15–20 dakika uygulanması r.

Çünkü yüksek sı kta batarya elektrolit n arj zı caklı yoğ unluğ azalı u r 2. 8 saat 6 Amper.Deş arjı Kullanı lmadan uzun müddet bekletilen bataryanı içinde. 8 saat 4.5 Amper. Büyük olan işyerlerinde fazla sayı aküleri bir arada depolamak mecburiyeti daki olduğ undan aküleri özel ş cihazı bağ arj na lanarak muhafaza edilmelidir. ma 2.5 Amper 14 saat 6 Amper 14 saat 4. 8 saat 5. 23 . bir akı veriyormuşgibi n m kimyasal reaksiyon meydana gelir. 12 saat 5.5 Amper. Sı k arj arj) caklı yükseldikçe bataryanı self deş hı da artar. Akünün Self .7.8. 16 saat 5.5 Amper 10 saat 6 Amper 10 saat 4.00 volt görülüyor ise akünün 2.7. 10 saat 5.5 Amper. 2. 18 saat 5.5 Amper 18 saat 6 Amper 18 saat Örneğ 45 Ah kapasiteli bir akünün voltajı in ölçüldüğ ünde 12. Buna sülfatlaş denir.80 Ah 95 Ah 105 Ah 4. Bu olaya self deş (kendi kendini deş denir.5 Amper 16 saat 6 Amper 16 saat 4. 14 saat 5.5 Amper akı çekecek ş m ekilde en az 12 saat ş bağ arja lanması gerekir.5 Amper.1.5 Amper 12 saat 6 Amper 12 saat 4.5 Amper.5 Amper. Kullanı lmadan Bekletilen Akülerde Yapı lacak İ ş lemler: Uzun müddet depolama mecburiyetinde kalı aküleri mümkün mertebe soğ nan uk yerlerde muhafaza etmeli ve en fazla 30 günde bir tam ş ederek meydana gelen arj sülfatlaş mayı nlaş kalı madan yok etmelidir.5 Amper. Sülfatlaş ma Akünün plakaları meydana gelen kurş sülfatlar yüzeyde sert bir tabaka meydana nda un getirir.

rası kontrol ediniz. ları bağ nı  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. na nı Ş cihazı konrol ediniz. Ş cihazı n düğ arj nı mesini. nda Güvenlik kuralları uyunuz. na nı   Aküyü düz bir yere bı nı rakız. na nı Ş arj cihazı çalır duruma  nı ş ı getiriniz.7. na ve göz     Aküyü çabuk ş cihazı ş arj ile arj etmek (Araç üzerinde):  Aracıçamurlukları örtünüz. 24 . nı  Çamurluk örtülerini örtmeyi unutmayı z nı  Akünün eleman toz kapakları  nı sökünüz ve elektrolit seviyesini  kontrol ediniz.3’ü okuyunuz ve uygulayız.    Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş nı layı z.  Ş arj cihazı n nı voltaj ayar  düğ mesini ş edilecek akünün arj voltajı göre ayarlayı z. nı  Akünün eleman toz kapakları  Eleman toz kapakları zedelemeden nı nı sökünüz. devreye bağ ş lamı olduğ unuz batarya toplam voltajları göre na ayarlayız nı Akü voltaj değ erlerini kataloga bakarak öğ reniniz. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Cihazı kabloları kutup baş na sıca n nı ları kı bağ nı layız. Akü toz kapakları nı zedelemeden çı nı kartı z. Hidrometreyi dikkatli kullanı z.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş Öneriler Aküyü redresörlü ş cihazı ş arj ile arj  Madde 2. na nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz.1 ve 2.2’yi okuyunuz ve etmek: uygulayız.  Elektroliti elbisenize değ dirmeyiniz.7.  Kullanı lan redresörün özel talimatı na uyunuz. nı Hidrometreyi dik konumda hizası tutunuz. arj nı Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş lamıolduğ unuz akü toplam voltajları na göre ayarlayı z. Elektrolit seviyesini sı yla sökünüz.7.  Ş arj cihazı n kabloları akü  nı nı kutup baş na bağ nı ları layı z. n nı  Madde: 2. ları Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz. Redresörün voltaj ayar düğ mesini devreye bağ ş olduğ lamı unuz batarya toplam voltajları göre ayarlayız. nı Elektrolit çok tahrip edici özelliğ sahiptir e Güvenlik uyarı na dikkat edininiz. Ş arj cihazın nı amper ayar  düğ mesini (kapasite değ erinin 1/10 – 1/20si) ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız.

nı Ş süresince akü yoğ arj unluğ unu  ölçünüz. na nı     Ş cihazı n fiş pirize takı z. Güvenlik kuralları uyunuz. 25 . laş   Ş arj cihazı n nı zaman ayar  düğ mesini ayarlayı z. arj nı ini nı Ş cihazı konrol ediniz. na Ş arj cihazın nı kullanma talimatı nı okuyunuz.  Ş arj cihazı çalır duruma nı ş ı getiriniz. arj nı Akü üzerindeki amper değ erini okuyunuz. Yoğ unluk değ erlerini tablo değ erleriyle karş tını ı rız. Ş arj cihazın nı amper ayar düğ mesini ş edilecek akünün arj amperajı göre ayarlayız.

laş ş nı konuları tekrar ediniz. Aş ı ağ dakilerden hangisi akü ş etme metotları arj ndandı r? A) Yavaşarj ş B) Normal Ş arj C) Çabuk ş arj D) Hepsi DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Bu testi kendi kendinize uygulayı z. Türkiye iklim ş artları kullanı nda lacak akülerin yoğ unluk değ ne kadar olmalı r? eri dı A) 1.400 3.250 C) 1. nı 26 .ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. ş tı nı 1. Akü elemanları nda kimyasal bakı arası mdan bir fark varsa akü hangi durumdadı r? A) Deş olmuş arj akü B) Ş akü arjlı C) Yarı ş m arjlı D) Az ş arjlı 4.280 B) 1.290 D) 1. Akünün yoğ unluk kontrolü hangi ölçme cihazı yapır? ile lı A) Termometre B) Ohmetre C) Hidrometre D) Ampermetre 2.

lı 3. Tek Kontaklı alterler Ş Yapı olarak bir gövde üzerine yerleş tirilmiş kontak ve bir köprüden meydana gelir.1.1. az akı çeken devrelerde kullanır. . Ş alterler Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya i yarayan anahtarlardı Üreteç ile alı arası seri olarak bağ r. cı na lanı Ş alterleri iki grupta inceleyebiliriz: 3. 27 . sistemlerinde kullanır. ldı devrenin özeliğ göre üç guruba ine ayrır: lı 3.1. iki Köprü iki kontağ ıbirleş tirmeye ve açmaya yarar.1.1. 3.2. Örneğ Sinyal lambaları cı lı in. r. Çift Kontaklı alterler Ş Genellikle çekme ve çevirme suretiyle çalır. Mekanik Ş alterler Daha çok. fren lambalarımarş in. Kumanda ş m lı ekline göre basma.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –3 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -3 AMAÇ Oto elektrik tesisatı devre elemanları araç kataloğ ve standartları uygun olarak una na kontrol edebilecek ve değ tirebileceksiniz.1. İ kademeli çalı posizyonuna sahip ş ki ı ş ma alı devrelerinde kullanır. OTOMOBİ TESİ L SATLARINDA KULLANILAN DEVRE ELEMANLARI 3.1.1. çekme ve çevirme suretiyle çalı tipleri vardı Kullanı kları ş an r. Örneğ korna. iş ARAŞ TIRMA  Sanayideki bir servise gidilerek otomobillerde kullanı devre elemanları n lan nı çalı ş ması tesisatları ve hakkı bilgi toplayarak rapor halinde öğ nda retmeninize sununuz.

lamba soketine geçen kı na. Bu gibi arı n na zalara meydan vermemek için manyetik ş alterler kullanır.1.3. arj m devrelerde kullanır. selektör ş alterleri grup içerisine dâhil edilebilir.1. Tesisat Kabloları Renk Kodları ve : Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla.1. Ampul ve Çeş itleri 3. 3. lı 3.1. Ampuller. yla lanı Ş 3. Kontak anahtarı ş ma lı .3. zalı .1. lamba ş alterleri. Çok Kontaklı alterler Ş Birden çok çalı kademesi bulunan özel devrelerde kullanır. flaman denilen direnç telinin 2300 oC’ ta ınması aydı sı yla nlatma sağ Ampulün lar. yapı ş lan m ekillerine göre.3. duy.2. smı 3.3.2. normal ampuller ve sofit ampuller diye ikiye ayrır. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik.2.2. Ş ekillerine Göre Araçlarda kullanı ampuller. kontakları yanması sebep olabilir. lı n lı 28 . Ampul Direnç teli üzerinden elektrik akı mıgeçirildiğ inde ınarak ık vermeye baş sı ş ı lar.3. ederek kolayca yapı labilmektedir. izole tabakalarıçeş renklerde ve renk bantları itli nda kablolar kullanı lmaktadı Bu sayede arı bir sistemin tamiratıkablo renklerini takip r. Çeş itleri Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre ş lan m lı na öyle sıflandılı nı rır: 3. Mekanik ş lı alterlerde açma ve kapatma daha yavaşolduğ undan.3. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. Yaygıolarak normal ampuller kullanır.1: Kablo kesiti ekil Oto elektrik tesisatları nda. 3. Manyetik Ş alterler Genellikle marşş sistemleri ve çiftli kornalarda ve farlarda yani fazla akı çeken . denir.

park ve iç lambaları k nda 3 ). Böyle ampullere tı ş kartır.2.100 watlıampuller: Projektörlerde. Ampuller yuvaları bağ ş ekillerine göre düz tı ve çapraz tı olarak da iki na lanış rnak rnak sıfa ayrır.5.3. nda lı 3. Birinci bağ lı lama ş eklinde flamanı n bir ucu alttan yalılmıolarak çı lı Diğ ucu ise içten duya bağ r.2.8. Çalı Gerilimlerine Göre ş ma Günümüz araçları genellikle 6.0.3.5 watlı ampuller: Plaka. lanı ru a ru 29 .3 .16 ve 24-32 voltluk ampuller kullanır. Flaman Bağ ları Göre lantı na Ampullerde flaman bağ sı ş lantı iki ekilde yapır.5 watlı ampuller: Gösterge lambaları k nda 2 ). Flaman Sayı na Göre ları Flaman sayı na göre ampuller tek Flamanlı çift Flamanlı ları ve olmak üzere iki çeş ittir.3. k sa lı 3.32 watlıampuller: Geri vites. er lanı normal ampul denir. 12.55 . sinyal ve fren lambaları k nda 4 ).21 . Güçlerine Göre Ampullerin elektrik güç birimi wattı Oto elektrik tesisatı kullanı ampulleri r. nda lan güçleri bakı ndan 4 grupta inceleyebiliriz: mı 1 ). tı ş 3.5 – 1. kı far + uzun far yla lı sa gibi). kar. uzun ve kı farlarda kullanır. Ampul yuvası yerleş nı lı na tirilirken öncelikle tı rnakları yuvası oturtulması n na sağ r ve daha sonra ampul ileri doğ itilerek sağ doğ çevrilir. Diğ bağ er lantıeklinde flaman’ı ise her iki ucu alttan yalılmıolarak ş n tı ş çı bunlara yalılmıampul denir.3. tepe.3.2. Çift Flamanlı ampuller yerleş tirme problemi olan yerlerde iki flaman aynı ampul içersine monte edilerek yerden tasarruf etmek amacı kullanır (Park + Fren.3.2.4.2.

3.2: Halojen ampul ekil Ş 3.3: Çeş oto elektrik ampulleri ekil itli 30 . bromine ve diğ gaz karımlarıdoldurulmuş er ş ı tur. üzerinden akı geçmesi sonucunda ınarak ık m sı ş ı verir.2. Ampulün içinde bulunan tungsten flaman. iodin.6. Halojen Ampul Ampulün içinde halojen.3. Ş 3.

Sigortalarda kullanı lmı tı lan tel kolay eriyen madenlerden yapır.5: Telli Sigorta ekil 31 . elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı r. Araçlarda yapı m ine lanı bakı mdan iki tipi vardı r: 3.4. lı Ş 3. ma ı dı Ş 3. Telli Sigortalar Az akı çeken(5-25amper)devrelerde kullanır.1. lı Sigortalar. ait oldukları devrelerin akı giriş seri olarak bağ r.2. Sigortalar 3. Yapı çok basit olup bir porselen m lı ları çubuk üzerine veya cam tüpün içine konmuş metal telden yapı şr.4: Sigortalar ekil Sigortalar aracı elektrik devrelerinde meydana gelebilecek kı devre sonunda n sa sistemi olası yangı tehlikesine karşkorumak için kullanı elemanlardı Sigorta attıı n ı lan r.4. Tanı mı Sigorta.3.4. ğnda yerine aynı amperde yeni sigorta takır.

7) ekil ekil Ş 3. Sigorta kutusu 32 .6. Üzerinden 10 – 40 amper akı geçen devrelerde kullanır. Ş 3.7: Manyetik tip devre kesici ekil 3.3.4. Bunlar bir röle ş lı eklindedir. Devre Kesiciler Grup halinde çalı alı ş an cıdevrelerinde kullanır.3.4.6: Termik tip devre kesici ekil Ş 3.4. Yapı na göre ikiye ayrır: m lı ları lı (Ş 3.

nı konumda olması r. Ş ekilde görüldüğ gibi röle. Röleler 15 -40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı tek kontaklıözel manyetik nda m lan. Emniyet Röleleri Yüksek güçlü bazı cı n.1. görevi bittikten sonra otomatik olarak çalı alıları ş nı ması sona erdirmek için kullanır. ş alterlerdir.9: Röleler ekil 33 .5. elektromanyetik bir bobinin yarattıımanyetik ü ğ etkiyle çalı kontak tertibatı ibarettir. lı 3. .2. dı Ş 3.5. Akı Röleleri m Far çiftli korna ve marş selonoidi gibi sistemlerde kullanır.Örnek: Birkaç ekipmana sigortaları dağ mı n ı : lı Ş 3. Emniyet rölelerinin akı rölelerinden farklı lı m tarafıkontakların ters . ş an ndan Görevlerine göre iki guruba ayrır lı 3.5.8: Sigorta kutusu ekil 3.

sis farları yerlerde kullanı .Öğ renme Faaliyetinde daha detaylı inilecektir.3. vb lmaktadı Soketler r. detaylı olarak Öğ renme Faaliyeti 4’ te anlatı lacaktı r. değ Ş 3.7.6.10: Soket ekil 3. Soketler Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir. n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istenmediğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarı i mı n r. Ş 3.11: Kontak Anahtarı ekil 34 . konusuna 5. Kontak Anahtarı Kontak anahtarı n görevi.

35 . Sigorta kutusunu araç katalogundan bakarak inceleyiniz. Arı olanları zalı tespit ediniz. yenisiyle değ tiriniz. Soketleri yerlerinden uygun ş ekilde sökünüz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş  Öneriler Oto elektrik devre elemanları n araç nı üzerindeki yerlerini öğ reniniz. iş  Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nıtespit  ediniz. Soketleri ve özelliklerini tespit ediniz  ve değ tiriniz. iş    Sigortaları iş değ tiriniz. Atmısigortayı ş tespit ediniz. Oto elektrik devre elemanları nıtespit  ediniz ve değ tiriniz. iş Sigortaları özelliklerini tespit ediniz.  ve   Oto elektrik tesisat kabloları n nı özelliklerini ve renk kodları nı katalogdan bakarak belirleyiniz.

Oto elektrik tesisatı kullanı ampuller güçleri bakı ndan kaç grupta incelenir? nda lan mı A) 4 B) 3 C) 2 D) 5 6. Gösterge lambaları kaç wattlıampul kullanır? nda k lı A) 3-5 Wattlı k B) 0. Elektrik devresini yüksek akı karşkoruyan devre elemanı ma ı hangisidir? A) Soket B) Ampul C) Sigorta D) Röle 8. ş tı nı 1. laş ş nı konuları tekrar ediniz.5 Wattlı k C) 15-32 Wattlı k D) 3 Wattlı k 7. Yapı na göre ş ları alterler kaç gruba ayrırlar? lı A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. Elektrik sistemlerinde istendiğ anda elektrik devrelerini açmaya ve kapatmaya yarayan i devre elemanı hangisidir? A) Ş alterler B) Soketler C) Ampul D)Kablo 3. Oto elektrik sisteminde kullanı ampuller yapı farklıkları göre kaç gruba ayrırlar? lan m lı na lı A) 2 B) 3 C) 5 D) 4 5.5-1. 15-40 Amper arası akı çeken devrelerde kullanı devre elemanı nda m lan hangisidir? A) Sigorta B) Ampul C) Soket D) Röle DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Aş ı ağdakilerden elemanları ndandı r? A) Ş alterler hangisi otomobil elektrik tesisatları nda kullanı lan D) Hepsi devre B) Soketler C) Ampuller 2. nı 36 . Bu testi kendi kendinize uygulayı z.

ARAŞ TIRMA  Otomobillerde kullanı kontak anahtarların çalı ş lan nı ş ekli ve bağ ları ma lantı hakkı internet ortamı nda. 4. 4. Görevi Kontak anahtarların görevi.1.1: Kontak anahtarı n yapı ekil nı sı Günümüz araçları kontak anahtarı nda genelde üç farklı konumda bulunur: 37 . Yapı sı Ş 4. KONTAK ANAHTARI 4. ndan veya servislerden bilgi toplayarak rapor halinde öğ retmeninize sununuz.2.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –4 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4 AMAÇ Araç üzerinde kontak anahtarı uçları araç kataloğ ve standartları uygun olarak nı una na tespit edebileceksiniz. sisteme istendiğ zaman elektrik akı nı nı i mı göndermek ve istendiğ zaman devreden elektrik akı nı geçmesine engel olmaktı Kontak anahtarları i mı n r. birer elektrik ş alteri gibidir.

Devre Kontrolü Devre kontrolü 3 ş ekilde yapır: lı 1. diğ ucu ş er asiden yalılmı m girişucuna değ tı şakı dirilir. ohmetrenin ucu.Marş Durumu Bir kademe daha çevrildiğ marş inde durumuna gelir.3. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir.1. 3. Kontak Anahtarı Kontrolleri 4. er 4. Değ göstermiyorsa devrede kopukluk er er var demektir 2.2. 2. direksiyon kilidi açı elektrik sistemi devrededir. Çı değ kan erler karş tılı Kı devre olup olmadıı ı rır. Açı Durumu k Bir kademe ileri çevrildiğ inde.3. Kı Devre Kontrolü sa Kontak anahtarı kabloları kı devreler genellikle tablo değ nda sa erlerine bakı larak tespit edilir. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er marş kına (ST UCU ) değ çış ı dirilir. sa laş ğkontrol edilir.1. Değ er göstermiyorsa devrede kopukluk var demektir. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu. Bazı araçlarda stop konumundan sonra geriye çevrilerek park konumuna alır. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı leme çış (IGN UCU ) ine er ateş kına ı değ dirildiğ inde ohmetrenin değ göstermesi gerekir. direksiyon kilitli ve anahtar çı labilir. 38 . k.3. er 4. Ölçü aletinin hiçbir değ göstermemesi gerekir. Ş Kontrolü asi Ohmetrenin bir ucu ş asiye. Burada park nı lambaları devrededir. kontak anahtarı batarya giriş (BAT UCU ) diğ ucu kontak anahtarı ine er özel alıları (ACC UCU ) değ cı na dirilir. Stop Durumu Direksiyon kilitli anahtar çı labilecek konumdadı karı r. 3. karı 4. Kontak anahtarıateş leme konumuna getirilir. Kontak anahtarı marşkonumundayken ohmetrenin ucu.3.3.

unu Kablo uçları karı rmayız. Güvenlik kuralları uyunuz. Ign ucunu tespit ediniz. St ucunu tespit ediniz. Acc ucunu tespit ediniz. nı ş tı nı Kablonun rengini tespit edebilirsiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İlem Basamakları ş :     Bat ucunu tespit ediniz. Öneriler:       Ampermetre ile akı girişkablosu m olduğ kontrol edebilirsiniz. ğnı Kabloları renklerine göre ayı rt ediniz. na Marş selenoidine bağ lı olup olmadıı kontrol ediniz. 39 .

Elektrik devresine istendiğ zaman elektrik akı nı i mı gönderen ve istendiğ zaman devreden i elektrik akı nıgeçmesine engel olan devre elemanı mın hangisidir? A) Ampul B) Kontak anahtarı C) Röle D) Sigorta 2. Marş selenoidine giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 3. Akı giriş giden kontak anahtarı hangi harflerle ifade edilmektedir? m ine ucu A) ST B) ACC C) IGN D)BAT 4. ş tı nı 1. nı 40 . laş ş nı konuları tekrar ediniz. Bu testi kendi kendinize uygulayı z.ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r. Kontak anahtarı kaç kablo ucu bulunmaktadı nda r? A) 2 B) 3 C) 4 5. Günümüz araçları kontak anahtarı farklı nda kaç konumda bulunur? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 D) 5 DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız.

il.2. araşrarak sı ftaki arkadaş nı sununuz. OTOMOBİ TESİ L SATINDA KULLANILAN KABLOLAR 5. Yeş Mor. Kı zıSomon rengi. arı tespiti nası za l yapır. diğ kablolar ve diğ soketler için kullanı şr: Beyaz. Gri. Mavi. Kabloları yalımı da r lı n tı plastik. ipek veya pamuk ipliğ inden örülmüş izole tabakaları sağ r. sayı ince bakıtel bulunan özel kablolar kullanır. ARAŞ TIRMA  Otomobil üzerinde ne gibi tesisat arı zaları meydana gelir. BA BE BJ CY GR Beyaz Mavi Bej Kristal veya Beyaz Gri JA MA NO OR Sarı Kahverengi Siyah Turuncu RG SA VE VI Kı zı rmı Somon rengi Yeş il Mor 41 . yla lanı 5. Turuncu. Siyah. lı tı nı larıza 5. rmı. Kristal. Kablo Malzemesi Otomobillerin elektrik tesisatı istenilen esnekliğ sağ nda i lamak amacı içinde çok yla.ÖĞ RENME FAALİ YETİ –5 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -5 AMAÇ Basit tesisat onarı nı araç kataloğ mları una ve standartları uygun olarak na yapabileceksiniz. Sarı Kahverengi. ağ daki er er lmı tı Bej. Üreticiye göre aynı kablolar için farklı renkler kullanı labilir. . Kablo Renkleri Temel elektrik durumlarıunlardı ş r: Kı zı rmı Sarı Mavi Siyah Kontak öncesi + volt Kontak sonrası volt + Park lambası veya gösterge devresi Ş bağ sı ase lantı Aş ı renkler.1.

sis farları yerlerde kullanı .elektrikte kullanı kablo kesiti.3. geri vites vb.b. Otomobil Tesisatı Kullanı Soketler nda lan 5. Tanı mı Kabloları birbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara soket denir.1.4.5. park tablosu) sa Farlar ve motorlar Yüksek güçlü motorlar. v. lmaktadı r Kapı n Kilitlenmesi ları Arka Sis Farı Bağ lantı Soket Ucu 1 2 3 4 5 Tanı mı Kapı n kapanması ları + Aydı nlatma + Kontak öncesi Ş ase Kapı n açı ları lması Soket Ucu 1 2 3 4 5 Bağ lantı Tanı mı İ kaz + Arka sis farı + Arka sis farı + Aydı nlatma Ş ase Ş 5. selenoidler.4.75 1 1.1: Soketlerin kullanı ğyerler ekil ldıı 42 . n lması lan Otomobillerde kontak anahtarısinyal kolu. Normal kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Yüksek kapasiteli genel akı ve ş m arj kabloları Marşkabloları 5. ağya kartı ş tı Kablo kesidi (mm ) izolesi 0.5 4 6 10 35–150 2 Emniyetle taş ı yabileceğ i akı ş m iddeti (Amper) 4 6 10 15 20 25 35 125–325 Kullanı ğ Yer ldıı Gösterge devrelerinde Düş güçlü aydı ük nlatma sistemlerinde (sinyal. iş Kablo gerilim düş mesi meydana gelmeden ve ı oluş sı madan alı akı nı ı cı mı taş yacak nitelikte olmalır.) Yüksek güçlü aydı nlatma sistemlerinde (Kı farlar. üzerinden geçecek akı ş lan m iddetine göre değ ir. Tesisatlarda kullanı kablo kesitleri ve akı ş dı lan m iddeti aş ı çı lmı r. Kablo Kesitleri: Oto.5 2.

2: Sinyal – korna soketleri ekil 43 .Aydı nlatma soketi Soket Ucu 1 2 3 4 Tanı mı Farlar Kodlar Kontak öncesi + Akı m Park lambaları Soket Ucu 1 2 3 4 5 6 Tanı mı Korna Arka sis lambası kı çı ş ı Kontak öncesi + Akı m Sağ sinyal Dörtlü flaş ör Sol sinyal Ş 5.

  Uyarı tesisatı kontrol ediniz. nı  Aydı nlatma ve uyarısistemlerinin  devre ampullerini. Ş alterlerin bağ ları kontrol ediniz. katalogundan katalogundan Sigorta soket bağ lantı yerlerini tespit  et. una Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z. nı   Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini. Sigorta kutusunu araç bakarak inceleyiniz. nı Öneriler  Ş emalarıokumayıöğ renerek devreleri inceleyiniz.   Kabloları karı n ş mamasıiçin renklerine göre ayını rı z. iş  Kablo demet yerlerini tespit ediniz. Soket yerlerini araç öğ reniniz. iş  Uyarı tesisatın bağ nı lantı yerlerini. soket bağ ları lantı nıtespit  ediniz. Araç kataloğ bakarak inceleyiniz. ş alterlerini tamir  ediniz ve değ tiriniz. nı  Oto elektrik devresinde direkt akı  m hatları tespit ediniz. tespit ediniz. Bozuk olan soketleri değ tiriniz. lantı nı 44 . iş Ampulleri yerinden sökerek temizleyiniz.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ Basamakları ş lem   Ş emalardan devre takibi yapı z. nı Ölçü aletlerini dikkatli kullanı z.  Soket bağ ları tek tek kontrol lantı nı ediniz. Sigorta değ tiriniz.

ÖLÇME DEĞ ERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI) F Öğ renme faaliyetinde edindiğ iniz bilgileri ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test hazı rlanmı r.Oto elektrik tesisatı kullanı kablolarda hangi malzemeler nda lan A) Plastik B) Bakı r C) İ pek D) Hepsi 2. Kontak öncesinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 4. ş tı nı 1. Kablolarıbirbirine eklenmesi ve takı nda kullanı parçalara ne denir? n lması lan A) Ampul B) Sigorta C) Soket D) Hepsi 6. nı B) Kapı kilitlerinde C) Kontak anahtarı nda D) Hepsi 45 . Bu testi kendi kendinize uygulayı z. laş ş nı konuları tekrar ediniz. Aş ı ağ dakilerden hangisinde soket kullanır? lı A)Sis farları nda DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. Gösterge devrelerinde kaç amperlik kablo kullanı dı lmalır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6 5. Park lambası veya gösterge devresinde hangi renk kablo kullanır? lı A) Kı zı rmı B) Mavi C) Sarı D) Siyah 3.

             Değ erlendirme Ölçütleri Evet Akünün ş kablosunun cı asi vatası nıuygun anahtarla söktünüz mü? Akü etiketini incelediniz mi? Akü elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Voltmetre ş kablo ucunu akü kutup baş bağ nı asi ı na ladız mı ? Hidrometreyle elektrolit yoğ unluğ ölçtünüz mü? unu Marş motoru çalı ğ anda voltmetre değ şı tı erini ölçtünüz mü? Akünün voltmetre ve ampermetre ile ş nıkontrol arjı ettiniz mi? Akünün eleman toz kapakları nısökmek Elektrolit seviyesini kontrol ettiniz mi? Ş arj cihazı n kabloları akü kutup baş na nı nı ları bağ nımı ladız ? Ş cihazı çalır duruma getirdiniz mi? arj nı ş ı Ş cihazı n voltaj ayar düğ arj nı mesini ş edilecek arj akünün voltajı göre ayarladız mı na nı ? Oto elektrik devre elemanları tespit edip değ tirdiniz nı iş mi? Aydı nlatma tesisatı bağ lantı yerlerini.MODÜL DEĞ ERLENDİ RME MODÜL DEĞ ERLENDİ RME Modül faaliyetleri ve araşrma çalı tı ş maları sonunda kazandını bilgi ve becerileri ğ z ı aş ı değ ağ daki erlendirme ölçütlerini kendinize uygulayarak durumunuzu değ erlendiriniz. bir sonraki modüle geçebilirsiniz. soket bağ ları tespit ettiniz mi? lantı nı Hayı r DEĞ ERLENDİ RME Cevapları zı nı cevap anahtarı karş tını Yanlıcevapları z için faaliyetin ilgili yla ı rız. laş ş nı konuları tekrar ediniz. nı 46 . nı Modülü tamamladı z.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ 1 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 A B D D A ÖĞRENME FAALİ YETİ 2 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 C A B D ÖĞRENME FAALİ YETİ 3 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 7 8 D A B C A B C D 47 .

ÖĞRENME FAALİ YETİ 4 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 B A D C B ÖĞRENME FAALİ YETİ 5 CEVAP ANAHTARI – 1 2 3 4 5 6 D B A C C D 48 .

REL Fİ Ş LDİİMuhtar. denizce.com www. Oto Elektrik İ ve İ ş ş Yaprakları nı– 2.com 49 .Bosch Otomotiv SatıSonrası ş . ı t i. Motorlu Taş Tekniğ Ankara.auto. 1995. İ lem Sı f stanbul.htm www. Ankara. Cilt: 2. 1988. İ Akü nci www. İ smail Yİİ Motorculuk Bölümü Ğ T. Oto Market www. Oto Elektrik Teknolojisi. 1971. Hulusi TÜRKMEN.101. Oto Elektrik Teknolojisi. YURTKULU İ lhan.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            DEMİ Necdet. STAUDT Wilfried. Ş nları . Mutlu Akü www. Yüce yayı A. www. Otomobil Aydı nlatma – Halojen far ve ampuller www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful