P. 1
eşitsizlikler

eşitsizlikler

|Views: 102|Likes:
Yayınlayan: Oktay Gökgöl

More info:

Published by: Oktay Gökgöl on Apr 15, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/15/2012

pdf

text

original

1

EŞİTSİZLİKLER
BASİT EŞİTSİZLİKLER Tanım : Devirli bir ondalık açılımı olan rasyonel sayılar kümesi ile devirli bir ondalık açılımı olmayan irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi Reel sayılar kümesini oluşturur.

a < a + 1 < a + 2 şeklindeki ifadelere eşitsizlik ya da reel sayıların sıralaması adı verilir.

a ve b iki reel sayı olsun , a ile b arasında ; a < b , a = b , a < b gibi üç farklı durum söz konusudur. a sayısı , b sayısından küçük ise a < b , a sayısı b sayısından büyük ise a > b şeklinde gösterilir. REEL SAYILARDA EŞİTSİZLİĞİN ÖZELLİKLERİ Bir eşitsizliğin her iki yanına aynı sayı eklenirse , ya da her iki yanından aynı sayı çıkarılırsa yön değişmez.

1.

a<b a–c< b–c

a+c< b+c

a>b a+c> b+c a–c> b– c

Örneğin ; - 13 < 4 eşitsizliğinin her iki yanından 5 çıkarırsak :

2
-13 – 5 < 4 – 5 - 18 < - 1 sıralaması elde edilir.

2. a) Bir eşitsizliğin her iki yanı pozitif bir reel sayı ile çarpılırsa ya da bölünürse eşitsizlik yön değiştirmez.
b) Eşitsizliğin her iki yanı negatif bir reel sayı ile çarpılırsa ya da bölünürse eşitsizlik yön değiştirir.

a > b ve c < 0 ise a . c < b . c ve a < b dir. c c

Örneğin ; - 6 < - 2 iken her iki taraf ( - 3 ) ile çarpılırsa : (-6).(-3)>(-2).(-3) dikkat ediniz. 18 > 6 şeklinde yön değiştireceğine

Aynı şekilde 18 > 4 eşitsizliğinin her iki yanı ( - 2 ) ile bölünürse yön değişir. 18 > 4 -2 -9 18 < -2 < -2 4

3.

a ve b aynı işaretli iki reel sayı ve a > b ise dir.

1 < 1

3
a b Yani ; eşitsizliğin her iki yanı ters çevrilirse eşitsizlik yön değiştirir. a ve b ters işaretli ise bu sayıların ters çevrilmesi eşitsizliğin yönünü değiştirmez.

ÖRNEK : a ) 8>3 8 1 < 1 3

b )

2<5 2 -6 > - 20 6 -1<-1 2 -5<7

1 > 1 5 -1 <- 1 20 -2>-3 3 - 1<1

c )

d )

e )

5

7

4.

n pozitif tam sayı olmak üzere

0 < a < b ise an < bn .

Örneğin ; 2<5 1 < 1 3 2 tür. 1 23 < 53
2

8 < 125 1
2

< 3

2

1 < 1 9 4

5.

n pozitif tam sayı olmak üzere

I. n çift iken an > bn a < b < 0 ise II n tek iken an < bn

4

Örneğin ; -4<-2 -4

2

>

-2

2

-5<-3

6. 0 < a < 1 ise an < a

-5 3< -3 3 n € Z n ≥ 2 olmak üzere

dır.

( 0, 1 ) aralığındaki sayıların ( basit kesirlerin ) pozitif artan kuvvetleri arttıkça sayı küçülür.

NOT : 0 < a < 1 ve n € Z+ ise a n < a n-1 dir.

ÖRNEK : a) 2 1
3

2

< 2

1

2

< 1

7.

a < b ve b < c

a<c

dir.

ÖRNEK : a) b) + 2 < x < 5 ve 5 < y ise x < y - 11 <
+

dir.

2

5

5
-9 < c) 7 a ve b reel sayı olmak üzere

a < b < 8 ise 8 + b < a + b < 16

a < 8 olur.

UYARI : a , b reel sayılar olmak üzere 0 < a < b < 1 ise I) III ) a.b<1 1>1 a b II ) IV ) 0<a<1 b 1 > 1 a .b

REEL (GERÇEL) SAYI ARALIKLARI : 1. Kapalı Aralık : a ve b reel sayılar olsun. a ≤ b x ≤ b eşitsizliğini sağlayan x reel sayıları içine alan küme [ a , b ] şeklinde gösterilir ve böyle aralıklara kapalı aralık denir.

V) 1+1>2 a b eşitsizlikleri daima doğrudur.
R a b

2.

Açık Aralık : a , b € R ve a < b olsun a < x < b eşitsizliğini sağlayan x reel sayılarının kümesi ( a , b ) şeklinde gösterilir ve böyle aralıklara açık aralık denir. ( a , b ) açık aralığında a ve b uç noktalarının kümeye ait olmadığına dikkat ediniz.

R a b

[ a , b ) ve ( a , b ] şeklinde gösterilen aralıklara yarı açık aralıklar denir.

6

ÖRNEK : x ve y reel sayılardır. -5<x<3 - 2 < y < 9 olduğuna göre a) b) c) 4x – 3y ifadesinin alabileceği en küçük ve en büyük tamsayı değerleri kaçtır? x2 ile y2 nin en geniş değerler aralığı nedir? x . y nin alabileceği en küçük ve en büyük tam sayı değerleri nelerdir?

ÇÖZÜM: x ve y nin reel sayılar olarak verildiğine dikkat edilmelidir. a) 4x – 3y ifadesini elde edebilmek için ;

-5 < x < 3 eşitsizliğinin her üç yanını 4 ile -2 < y < 9 eşitsizliğini de -3 ile çarpalım ve alt alta toplayalım. -5 < x < 3 -2 < y < 9 -27 < -3y < 6 -20 < 4x < 12
+

-20 < 4x < 12 6 > -3y > -27

-27 < -3y < 6 olur.

-47 < 4x-3y < 18

O halde 4x - 3y nin alabileceği en küçük tamsayı değeri -46, en büyük tamsayı değeri 17 olur. b) -5 < x < 3 0 ≤ x2 < ( -5 )2

0 ≤ x2 < 25 -2 < y < 9 0 ≤ y2 < 92 0 < y2 < 81 olur.

c) -5 < x < 3 -2 < y < 9 eşitsizlikleri alt alta çarpılmaz . Çünkü dört sınırında pozitif sayı olması gerekir. Böyle hallerde x . y nin alt ve üst sınırlarını bulmak için alt alta ve çapraz olarak çarpmalar yapılır. Elde edilen sonuçların en küçüğü alt sınır , en büyüğü de üst sınır olarak alınır. ( -5 ) . ( -2 ) = 10 -45 < x . y < 27 olur. ( -5 ) . 9 = -45 *

7
( 3 ) . -2 = -6 • halde x . y nin en küçük tamsayı değeri -44 , en büyük tamsayı değeri 26 olur

ÖRNEKLER :
Örnek : 2 < x < 3 ve -1 < y < 2 olmak üzere , 2x – y ifadesinin alabileceği tamsayı değerlerin toplamını bulalım. Çözüm : 2<x<3 2.(2<x<3) 4 < 2x < 6 -1 < y < 2 -1 . ( -1 < y < 2 ) + -2 < -y < -1 2 < 2x < -y < 7 olur. 2x –y sayısı 3 , 4 , 5 , 6 tamsayı değerlerini alabilir. Bunların toplamı , 3 + 4 + 5 + 6 = 18 dir.

Örnek : a . b2 < 0 , a . c > 0 ve b3 < 0 olduğuna göre , sırasıyla a , b , c sayılarının işaretlerini bulunuz. c5 Çözüm : a . b2 < 0 ise a ile b2 ters işaretlidir. b2 > 0 olduğuna göre, a < 0 dır ……..* a . c > 0 ise a ile c aynı işaretlidir. a < 0 olduğuna göre, c < 0 dır…..* b3 < 0 ise b3 ile c5 ters işaretlidir. c5

8
c < 0 olduğu için c5 < 0 olacağından b3 > 0 olmalıdır. b3 > 0 olduğuna göre , b >0 dır …….* O halde a , b , c sayılarının işaretleri sırasıyla - , + ,- dir.

BİRİNCİ DERECEDEN BİR BİLİNMEYENLİ EŞİTSİZLİKLER TaNIM :
a € R ve a ≠ 0 olmak üzere ax + b > 0 , ax + b ≥ 0 , ax + b < 0 , ax + b ≤ 0 şeklindeki ifadelere birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler denir. Eşitsizliğin çözüm kümesini bulmak demek , verilen eşitsizliği sağlayan x reel sayılarını bulmak demektir. Aksi belirtilmedikçe eşitsizliklerin çözüm kümesi reel sayıların bir alt kümesidir.

ÖZELLİKLER :

1 ) x > y ise x+a>y+a x–a>y–a

( Bir eşitsizliğin her iki tarafına aynı sayı eklenebilir veya çıkarılabilir.

2 ) x > y ve a > 0 ise x . a > y .a veya x > y a a ( Bir eşitsizliğin her iki tarafı pozitif bir sayı ile çarpılır ya da bölünürse eşitsizlik bozulmaz. )

3 ) x > y ve a < 0 ise x . a < y . a veya x < y a a ( Bir eşitsizliğin her iki tarafı negatif bir sayı ile çarpılır ya da bölünürse eşitsizlik yön değiştirir. )

f ( x ) = ax + b İKİ TERİMLİSİNİN İŞARET TABLOSU

ax + b = 0 ise x = - b a
x -∞ -b a +∞

9
ax + b a nın işaretinin tersi a nın işaretinin aynı

Örnek : 3x – 7 ≤ 2x – 3 eşitsizliğinin çözüm kümesi nedir ? Çözüm 1 :

3x – 7 ≤ 2x – 3 3x – 2x ≤ -3 + 7 x≤4 Ç. K. (-∞ , 4 ) Çözüm 2 : 3x – 7 ≤ 2x – 3 3x – 7 – 2x + 3 ≤ 0 x–4≤ 0 x – 4 = 0 ise x = 4 x -∞
__

4

+∞ +

x–4≤ 0 çözüm aralığı Ç.K = (- ∞ , + ∞

____

)

bulunur.

Örnek : (x+5)(x–3 )≥(x+2)(x+1) eşitsizliğini sağlayan en büyük x tamsayısı kaçtır ? Çözüm : (x+5)(x–3)≥ (x+2)(x+1) x2 – 3 x + 5x – 15 ≥ x2 + x + 2x + 2 x2 + 2x – 15 ≥ x2 + 3x + 2 -15 – 2 ≥ 3x – 2x x ≤ - 17

10
En büyük x tamsayısı = - 17 bulunur.

Örnek

:

1 ≤ 2x – 5 < 3 eşitsizliğini sağlayan x tamsayılarının toplamı kaçtır ? Çözüm : -1 ≤ 2x -5 < 3 ( Her tarafı 3 ile çarpalım . ) 3 -3 ≤ 2x – 5 < 9 ( Her tarafa +5 ilave edelim .) -3 + 5 ≤ 2x – 5 + 5 < 9 + 5 2 ≤ 2x < 14 ( Her tarafı 2 ye bölelim ) 1 ≤ x <7 x tamsayılarının toplamı = 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 = 21 bulunur.

İKİNCİ DERECEDEN BİR BİLİNMEYENLİ EŞİTSİZLİKLER :

Tanım:
a , b , c € R ve a ≠ olmak üzere ax2 + bx + c > 0 , ax2 + bx + c ≥ 0 ax2 + bx + c < 0 , ax2 + bx + c ≤ 0

şeklindeki ifadelere ikinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler denir. Çözüm kümesi bulunurken : Önce ax2 + bx + c = 0 denkleminin reel köklerinin olup olmadığına bakacağız. Köklerin varlığı ; ∆ = b2 – 4ac ya bağlı olduğundan 3 madde halinde inceleyeceğiz. 1. ∆ = b2 – 4ac > 0 ise x1 ve x2 gibi birbirinden farklı iki farklı reel kök var.

11
( x1 < x2 ) olsun . Kökler küçükten büyüğe doğru tabloya yerleştirilir. Kökler arası a nın işaretinin tersi Kökler dışı a nın işaretinin aynı Bunu tablo ile gösterirsek -∞ x1 x2 a nın işaretinin a nın işaretinin 2 ax + bx +c aynı tersi x +∞ a nın işaretinin aynı

2. ∆ = b2 – 4ac = 0 ise x1 = x2 ( kökler çakışık ) Bu durumda f (x ) = ax2 + bx + c nin işareti f ( x ) in sıfır olduğu değer dışında a ile aynı olur. Tablo ile gösterirsek x ax2 + bx + c -∞ x1 = x2 a nın işaretinin aynı +∞

a nın işaretinin aynı

3. ∆ = b2 – 4ac < 0 ise ax2 + bx +c = 0 denkleminin reel kökü yoktur. f ( x ) = ax2 + bx +c nin işareti her x sayısı için a nın aynı olur. Tablo ile gösterirsek

x ax + bx + c
2

-∞ +∞ a nın işaretinin aynı

UYARI : f ( x ) = ax2 + bx + c üç terimlisinin daima pozitif olması için ∆<0 ve a > 0 olmalı

UYARI : f ( x ) = ax2 + bx +c üç terimlisinin daima negatif olması için ∆<0 ve a < 0 olmalı

12

ÖRNEK : x – x – 6 ≤ 0 eşitsizliğinin çözüm kümesi nedir ?
2

ÇÖZÜM : x2 – x – 6 ≤ 0 x2 – x – 6 = 0 ise ( x – 3 ) ( x + 3 ) = 0 x = 3 ve x = -2 a = 1 > 0 a nın işareti ( + ) işaret tablosunu yapalım. x -∞ -2 + 3 +∞

x2 – x – 6 ≤ 0 Ç . K. Ç . K. = [- 2 , 3 ] bulunur.

__

+

ÖRNEK

:

x2 – 3x – 4 ≥ 0 eşitsizliğinin çözüm kümesi nedir ? ÇÖZÜM :

x2 – 3x – 4 ≥ 0 x2 – 3x – 4 = 0 ise ( x – 4 ) ( x + 1 ) = 0 x=4 ve x = -1 a = 1 > 0 anın işareti ( + ) işaret tablosunu yapalım.

x

-∞

-1

4

+∞ ___

x2+ 3x -4 ≥ 0 Ç.K

+

+
Ç.K.

Ç. K. = ( - ∞ , -1 ] U [ 4 , ∞ ) Ç. K = R \ ( -1 , 4 ) bulunur.

13

ÖRNEK

:

x2 < 3x + 10 eşitsizliğini sağlayan x tamsayılarının toplamı kaçtır ?

ÇÖZÜM

:

x2 < 3x + 10 x2 – 3x – 10 < 0 x2 – 3x – 10 = 0 ise x = 5 ve x = -2

(x–5)(x+2) = 0

a = 1 > 0 a nın işareti ( + ) Tablosunu yapalım x -∞ -2 + 5
__

+∞ +

x2- 3x – 10 < 0 Ç. K.

Ç. K. : -2 < x < 5 x tamsayılarının toplamı = -1 +0 +1 + 2 + 3 + 4 = 9 bulunur.

ÖRNEK : 2x > 13x – 6 eşitsizliğini sağlayan x tamsayılarının toplamı kaçtır ?
2

ÇÖZÜM

:

14
2x2 > 13x – 6 2x2 – 13x + 6 > 0 2x2 – 13x + 6 = 0 ise ( 2x – 1 ) ( x- 6 ) = 0 x = 1 ve x = 6 2 a = 2 >0 a nın işareti ( + ) İşaret tablosunu yapalım 1 x

-∞

2

6

+∞
__

2x2 – 13x + 6 > 0
Ç.K. Ç.K

+

+

Ç.K. : - ∞ < x < 1 V 6 < x < ∞ 2 x tamsayılarının toplamı = 0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 ..….. + 7 + 8 + 9 + 10 ……. =-1–1–3–4–5–6 = - 21 bulunur.

ÖRNEK

:

x2 + ( m + 4 )x + 15 ifadesinin daima 6 dan büyük olmasını sağlayan kaç tane m tamsayısı vardır. ÇÖZÜM :

Daima ax2 + bx + c > 0 olması için ∆ < 0 ve a < 0 olmalı . x2 + ( m + 4 )x + 15 > 6 x2 + ( m + 4 )x + 9 > 0 a=1>0 ∆ = b2 – 4ac = ( m + 4 )2 – 4 . 1 . 9 < 0 ( m + 4 )2 – 36 < 0 m2 + 8m – 20 < 0 m2 + 8m – 20 = 0 ise ( m + 10 ) ( m – 2 ) = 0 m = - 10 , m = 2

x
2

-∞

-10 +

2
_____

+∞ +

m + 8m – 20 <0 Ç.K.

15
Ç.K. = -10 < m < 2 m tamsayıları : 2 – ( - 10 ) – 1 = 2 + 10 – 1 = 11 tanedir .

NOT :
a ,b , x € Z iken 1. 2. 3. a ≤ x ≤ b ise x tamsayılarının sayısı = b – a + 1 tane a ≤ x < b veya a < x ≤ b ise x tamsayılarının sayısı = b – a tane a < x < b ise x tamsayılarının sayısı = b – a – 1 tane

ÇARPIM VE BÖLÜM BİÇİMİNDEKİ EŞİTSİZLİKLER
Tanım: f ( x ) = P ( x ) . Q ( x ) . R ( x ) veya f(x)=P(x).Q(x)

16
R(x) f ( x ) > 0 , f ( x ) ≥ 0 , f ( x ) < 0 , f ( x ) ≤ 0 eşitsizliklerinin çözümünde :

KURAL : 1. En büyük dereceli terimlerin işaretleri çarpılır. 2. Kökler bulunur, küçükten büyüğe doğru tabloya yerleştirilir. 3. Tablo sağdan (+ ∞ tarafından ) 1. birinci kuralda bulunan işaretle başlar. Tek katlı köklerde işaret değiştirilir , çift katlı köklerde işaret değiştirilmeden geçilir. [ Tek katlı kök : aynı kökten 1 , 3 , 5 , 7 ….. gibi tek sayıda varsa Çift katlı kök : aynı kökten 2 , 4 , 6 , 8 ….. gibi çift sayıda varsa ] NOT :
Çift katlı kök x = a ise tabloda a

şeklinde göstermekte yarar vardır.

UYARI

: Paydanın kökü ifadeyi tanımsız yapacağından çözüm kümesinin elemanı olamaz.

NOT

:

Paydanın kökü x = b ise tabloda b ∞

şeklinde göstermekte yarar vardır.

17

ÖRNEK (x–7)(x–1) ≤ 0 ( x – 3 )2 ÇÖZÜM
+

: eşitsizliğini sağlayan x tamsayılarının toplamı kaçtır ?

:
+

(x–7)(x–1) ( x – 3 )2
+

≤ 0

( + ) ( + ) ( + ) = + ( tablo sağdan + ile başlar ) x – 7 = 0 ise x = 7 x – 1 = 0 ise x = 1 ( x – 3 )2 = 0 ise x = 3 çift katlı kök ve paydanın kökü İşaret tablosunu yapalım x -∞ 1 + Ç.K 3
___

7

+∞ +

f(x)≤0 Ç.K.

__

Ç.K : 1 ≤ x < 3 V 3 < x ≤ 7 Ç.K : [ 1 , 3 ) U ( 3 , 7 ] Ç.K : [ 1 , 7 ] \ { 3 } eşitsizliği tamsayıların toplamı = 1 + 2 + 4 + 5 + 6 + 7 = 25 bulunur .

18
MUTLAK DEĞERLİ BASİT EŞİTSİZLİKLER 1 ) a > 0 ,│x│ ≤ a x R -a 0 2 ) │x │ ≥ a
X

- a ≤ x ≤ a dır.

a x ≥ a veya x ≤ - a dır.
X

R -a

0

a

3 ) a < │f ( x ) │ < b ise I ) a < f ( x ) < b veya II ) a < - f ( x) < b dir.

UYARI : a )
b ) c ) d ) │x │ > │y│ │x │ = │y│

│x │ ≥ 0 , ( │x │ = │y│ x2 > y2 x = y veya x = -y

X

€ R için )

x2 = y2

ÖRNEK

:

│2x – 3│ = 2002 ise x in alabileceği değerlerin toplamı kaçtır ? ÇÖZÜM :

2x – 3 =0 ise x = 3 2 x in alabileceği değerlerin toplamı 2 . 3 = 3 bulunur. 2

19

ÖRNEK

:

│X – 2│ + │2 – X │ = 10 denkleminin çözüm kümesi nedir ? ÇÖZÜM :

│X – 2│ = │2 – X │ olduğundan │X – 2│ + │2 – X │ = 10 │X – 2│ = 5 A) x–2 = 5 ise B) x - 2 = -5 ise Ç. K. = { -3 , 7 } bulunur. x=7 x = -3 ise 2│ x – 2│ = 10

KOORDİNAT DÜZLEMİNDE YANSIMA VE ÖTELEME
1)ÖTELEME:
Bir şeklin duruşunun, biçiminin, boyutlarının bozulmadan yer değiştirmesine o şekli öteleme denir. Ötelemede biçim, boyut, yön değişmez. Yer değişir. Bir şekil ötelendiği zaman şekil üzerindeki bütün noktalar aynı miktarda yer değiştirmiş olur. Öteleme ile elde edilen şekiller birbirine eşittir. Üst üste çakışır.

20

ÖRNEK:

Yukarıdaki A şekli 6 birim sağa ve 3 birim yukarıya ötelenmiştir.

A)Öteleme altında oluşan şekiller birbirine eş ve simetriktir. Bu tür bir simetri, doğruya göre simetriden farklı olarak ÖTELEME SİMETRİSİ şeklinde adlandırılır. B)Öteleme ile süslemede yapılır.

ÖRNEK:

Yukarda ki A şekli 8 birim sağa ve 9 birim aşağıya ötelenmiştir.

21

ÖRNEK: Öteleme ile oluşturulmuş bir süsleme.

2)GEOMETRİK HAREKETLER

A)KOORDİNAT DÜZLEMİNDE ÖTELEME HAREKETİ Bir doğruya göre öteleme yaptırılırken X ve Y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar bütün noktalar paralel olarak ötelenir. Yani kaydırılır. Sağa ve sola öteleme hareketi X eksenine yani apsis eksenine paralel olarak yapılır. Yukarı ve aşağı doğru öteleme hareketi Y eksenine paralel olarak yapılır. Buna göre; A–1)SAĞA DOĞRU ÖTELEME: Noktalar X eksenine paralel olarak sağa doğru “a” birim ötelenirse X koordinatı “a” birim artar. (Apsis ile öteleme miktarı toplanır.)

Tanım:

A–2)SOLA DOĞRU ÖTELEME: Noktalar X eksenine paralel olarak sola doğru “a” birim ötelenirse X koordinatı “a” birim azalır. (Apsisten öteleme miktarı çıkarılır.) A–3)YUKARI DOĞRU ÖTELEME: Noktalar Y eksenine paralel olarak yukarı doğru “b” birim ötelenirse Y koordinatı “b” birim artar. (Ordinat ile öteleme miktarı toplanır.)

A–4)AŞAĞI DOĞRU ÖTELEME:

22
Noktalar Y eksenine paralel olarak aşağı doğru “b” birim ötelenirse Y koordinatı “b” birim azalır. (Ordinattan öteleme miktarı çıkarılır.)

NOT: Sağa veya Sola öteleme dendiğinde X eksenine yani apsis eksenine paralel öteleme yapılıyor, Aşağı veya Yukarı öteleme dendiğinde ise Y eksenine yani ordinat eksenine paralel öteleme yapılıyor demektir.

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ABC üçgenini X eksenine paralel olarak sola doğru 7 birim öteleyiniz? Sola dediği için, Apsisten 7 çıkarıldı.

A(4;6) İse A’(4-7;6)=A’(-3;6) B(1;2) İse B’(1-7;2)=B’(-6;2) C(6;2) İse C’(6-7;2)=C’(-1;2)

23

Şekil 1

Sola ötelemede apsisten çıkarma işlemi yapılır.

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen DEF üçgenini X eksenine paralel olarak sağa doğru 8 birim öteleyiniz? Sağa dediği için, Apsis 8 ile toplantı.

D(-6;-7) İse D’(-6+8;-7)=D’(2;-7) E(-1;-8) ise E’(-1+8;-8)= E’(7;-8) F(-2;-3) ise F’(-2+8;-3)= F’(6;-3)

24

Şekil 2 Sağa ötelemede apsis ile toplama işlemi yapılır.

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ABC üçgenini Y eksenine paralel olarak Yukarı doğru 10 birim öteleyiniz?

Şekil 3 A(2;-2) ise A’(2;-2+10)=A’(2;8) B(3;-8) ise B’(3;-8+10)=B’(3;2) C(9;-6) ise C’(9;-6+10)=C’(9;4) Yukarı dediği için, Ordinat 10 ile toplanır.

25

Şekil 4 Yukarı ötelemede ordinat “Y” ile 10 toplama işlemi yapılır.

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ABC üçgenini Y eksenine paralel olarak Aşağıya doğru 10 birim öteleyiniz? (Şekil 5) Aşağı dediği için, Ordinattan 10 çıkarılır.

Şekil 6 A(-5,9) ise A’(-5,9-10)=A’(-5,-1) B(-7,2) ise B’(-7,2-10)=B’(-7,-8) C(7,5) ise C’(7,5-10)=C’(7,-5)

26

Şekil 7 Aşağı ötelemede ordinattan “Y” den 10 sayısı çıkarılır.

ÖRNEK: : Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ABCD dikdörtgenini 8 birim sağa doğru öteleyiniz? Koordinat düzleminde grafiğini gösteriniz?

Şekil 8 A(-7,9) B(-7,2) C(-2,2) D(-2,9)

ise ise ise ise

A’(-7+8,9)=A’(1,9) B’(-7+8,2)=B’(1,2) C’(-2+8,2)=C’(6,2) D’(-2+8,9)=D’(6,9)

Sağa ötelemede apsise 8 eklendi.

27

Şekil 9

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ABCD dikdörtgenini 10 birim AŞAĞIYA doğru öteleyiniz? Koordinat düzleminde grafiğini gösteriniz?

Aşağıya doğru ötelemede ordinattan yani “Y” den 10 çıkarıldı.

Şekil 10 A(-7,9) B(-7,2) C(-2,2) D(-2,9)

ise ise ise ise

A’(-7,9-10)=A’(-7,-1) B’(-7,2-10)=B’(-7,-8) C’(-2,2-10)=C’(-2,-8) D’(-2,9-10)=D’(-2,-1)

28

Şekil 11

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ABC Üçgenini 12 birim sağa ve 11 birim AŞAĞIYA doğru öteleyiniz? Koordinat düzleminde grafiğini gösteriniz?

Şekil 12 birim sağa ötelenirken apsis 12 ile toplanır. Şekil 11 birim aşağıya ötelenirken ordinattan 11 çıkarılır.

Şekil 12 A(-9,9) ise A’(-9+12,9-11)=A’(3,-2) B(-5,3) ise B’(-5+12,3-11)=B’(7,-8) C(-3,8) ise C’(-3+12,8-11)=C’(9,-3)

29

B-) X VE Y EKSENLERİ BOYUNCA ÖTELEME HAREKETİ

ÖRNEK: Koordinat düzlemi üzerinde çizilen ve koordinatları A(-5,-3),B(-2,-5),C(-1,-2),D(-2,-1) olan ABCD çokgeni X eksenine paralel olarak 6 birim sağa, Y eksenine paralel olarak 5 birim yukarı ötelenmiştir. Şeklini çiziniz. Koordinatlarını üzerine yazınız. A(-5,-3),A’(-5+6,-3+5),A’(+1,+2) B(-2,-5),B’(-2+6,-5+5),B’(+4,0) C(-1,-2),C’(-1+6,-2+5),C’(+5,+3) D(-2,-1),D’(-2+6,-1+5),D’(+4,+4)

30

ÖRNEK: Köşelerinin koordinatları A(3,6), B(7,-6),c(6,-4),D(4,-4) olan ABCD Yamuğunun Y eksenine paralel 9 birim yukarı ve X eksenine paralel 10 birim sola ötelenmiştir. ABCD yamuğunun ötelenmiş şeklini çiziniz. Köşelerinin koordinatlarını yazınız?

ABCD Yamuğu Y eksenine paralel 9 birim yukarı ÖTELENDİ. Y ile 9 toplandı. A(3,6) A’(3,-6+9)=A’(3,3) B(7,-6) B’(7,-6+9)=B’(7,3) C(6,-4) C’(6,-4+9)=C’(6,5) D(4,-4) D’(4,-4+9)=D’(4,5) ABCD Yamuğu X eksenine paralel 10 birim sola ötelendi. X ten 10 çıkarıldı. A(3,6) A’’(3-10,-6)=A’’(-7,-6) B(7,-6) B’’(7-10,-6)=B’’(-3,-6) C(6,-4) C’’(6-10,-4)=C’’(-4,-4) D(4,-4) D’’(4-10,-4)=D’’(-6,-4) Yukarı ve sola öteleme ikisi birlikte yapılabilir. A(3,6) A’’(3-10,-6+9)=A’’(-7,+3) B(7,-6) B’’(7-10,-6+9)=B’’(-3,+3) C(6,-4) C’’(6-10,-4+9)=C’’(-4,+5) D(4,-4) D’’(4-10,-4+9)=D’’(-6,+5)

C-)KOORDİNAT DÜZLEMİNDE YANSIMA HAREKETİ

31 Tanım:
Doğruya göre simetri veya ayna simetrisine yansıma denir. Bir şeklin yansımasında şeklin boyutu ve biçimi değişmez. Şeklin yeri ve yönü değişir. Bir şeklin kendisi ile yansıması eşittir. Yansıma doğruya göre simetridir.

C-1) X (APSİS) EKSENİNE GÖRE YANSIMA HAREKETİ: Koordinat düzleminde (sisteminde)bir geometrik şekil; X eksenine göre yansıtıldığında şekil üzerindeki herhangi bir A(X;Y) noktasının görüntüsü A’(X-Y) olur. Kısaca bir noktanın X eksenine göre yansımasını almak için sadece Y ordinatının işareti değişir.

ÖRNEK: Köşelerinin koordinatları A(-5,2),B(-2,2),C(-2,5) olan ABC üçgeninin X eksenine göre yansıması altındaki görüntülerinin köşe noktalarının koordinatlarını yazınız. A(-5,2) ise A’(-5,-2) B(-2,2) ise B’(-2,-2) C(-2,5) ise C’(-2,-5) Bir noktanın X eksenine göre yansıması alınırken sadece Y nin işareti değişir.

32

Şekil 13

C–2) Y (ORDİNAT) EKSENİNE GÖRE YANSIMA HAREKETİ: Koordinat düzleminde (sisteminde)bir geometrik şekil; Y eksenine göre yansıtıldığında şekil üzerindeki herhangi bir A(X;Y) noktasının görüntüsü A’(X,Y) olur. Kısaca bir noktanın Y eksenine göre yansımasını almak için sadece X in yani apsisinin işareti değişir.

ÖRNEK: Köşelerinin koordinatları A(-5,2) , B(-2,2),C(-2,5) olan ABC üçgeninin Y eksenine göre yansıması altındaki görüntülerinin köşe noktalarının koordinatlarını yazınız. Bir noktanın Y eksenine göre yansıması alınırken sadece X in işareti değişir.

33

Şekil 14 A(-5,2) ise A’(+5,2) B(-2,2) ise B’(+2,2) C(-2,5) ise C’(+2,5)

Şekil 15 C–3) ORİJİNE GÖRE YANSIMA HAREKETİ: Koordinat düzlemindeki herhangi bir noktanın orijine göre yansımasını almak için hem “X” in hem de “Y” nin işareti değişir.

ÖRNEK: Köşelerinin koordinatları A(-5,2) , B(-2,2),C(-2,5) olan ABC üçgeninin Orijine göre yansıması altındaki görüntülerinin köşe noktalarının koordinatlarını yazınız. Bir noktanın Orijine göre yansıması alınırken hem X in işareti ve hem de Y nin işareti değişir.

34
A(-5,2) ,A’(+5,-2) B(-2,2), B’(+2,-2) C(-2,5), C’(+2,-5)

C–4) ÖTELEMELİ YANSIMA VEYA YANSIMALI ÖTELEME: Bir şeklin bir doğru boyunca ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır. yansımasından sonra ötelenmesi ile

ÖRNEK: Bir düzgün altıgeni bir d doğrusu boyunca 4 birim sağa öteleyip yansımasını çizelim.

Şekil 16 ÖTELEYİP YANSIMA

ÖRNEK:

35
Bir düzgün altıgeni bir d doğrusu boyunca ÖNCE yansımasını alıp sonra 4 birim sağa öteleyip çizelim.

Şekil 17 YANSIYIP ÖTELEME

ÖRNEK: Aşağıda verilen şekli bir d doğrusu boyunca ÖNCE yansımasını alıp sonra yansıma altındaki görüntüsünü 5 birim sağa öteleyip çizelim.

Çizim Yapıldı.

Şekil 18 YANSIYIP ÖTELENDİ

NOT: Bir şeklin ötelenmesinden sonra yansıması ile bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi aynıdır.

36

D)KOORDİNAT DÜZLEMİNDE DÖNME HAREKETİ

D–1)DÖNDÜRME: Bir şeklin bir nokta etrafında saatin yönünde veya saatin tersi yönünde döndürülmesidir. Bir şeklin etrafında döndürüldüğü noktaya dönme hareketinin merkezi denir.

D–2) DÖNME HAREKETİ: Dönme hareketi bir çember hareketidir. Dönme hareketinde döndürülen şeklin biçim ve boyutu değişmez, ancak şeklin duruşu ve yeri değişir. 90 derecelik dönmeye çeyrek dönme denir. 180 derecelik dönmeye yarım dönme veya merkezil dönme denir.

ÖRNEK:

Yandaki şekil A noktası etrafında saatin tersi yönde 180 derece döndürülerek simetrik şekil oluşturuldu. AÇIKLAMA: Bir şekli kendi merkezi etrafında döndürdüğümüzde, 360 dereceden küçük açılı dönmelerde en az bir defa kendisi ile çakışıyorsa bu şekil dönme simetrisine sahiptir.

ÖRNEK: Kare dönme simetrisine sahip midir?

37

Kare köşegenlerinin kesim noktasının etrafında saatin tersi yönde döndürülüyor. Karenin köşegenleri aynı zamanda birer açıortaydır. Köşegenler yani açıortay doğruları dik olarak kesişir. Birbirine eşit olan iki kare üst üste konur. Karenin köşegenlerinin kesim noktasına kalemimizi batırıp Saatin tersi yönde 90 derece döndürüldüğünde kare kendisi ile çakışır. Karenin en küçük dönme simetri açısı 90 derecedir. Kare 90 derece,180 derece,270 derece ve 360 derece de kendisi ile üst üste çakışır.360 derece döndürüldüğünde ilk başladığı noktaya dönmüş olur.

ÖRNEK: Eşkenar üçgen dönme simetrisine sahip midir?

Eşkenar üçgen açıortaylarının kesim noktası etrafında saat yönünde 120 derece döndürülürse kendisi ile çakışır. Eşkenar üçgenin en küçük dönme simetri açısı 120 dercedir. Eşkenar üçgen 120 derece,240 derece,360 derece açıortayların kesim noktası etrafında döndürülürse kendisi ile üst üste çakışır. Birbirine eşit olan iki tane eşkenar üçgenin açıortaylarının kesim noktasına bir kalem ucu batırılıp alttaki eşkenar üçgen sabit tutulup üstteki eşkenar üçgen bir defa 120 derece döndürülürse her iki eşkenar üçgen üst üste çakışır.

ÖRNEK:

Dönme hareketi saatin dönme hareketinin tersidir.

38

ÖRNEK:

…. Dönme hareketi saatin dönme hareketi ile aynıdır. D-3)DÖNME SİMETRİSİ: Bir şekil kendi etrafında 360 derece döndürüldüğünde yine kendisi ile çakışır. Bazı şekiller ise 360 dereceden daha küçük açı ile döndürüldüğünde yine kendisi ile çakışır. Böyle şekiller dönme simetrisine sahiptir.

D-4) DÖNME HAREKETİNİN MERKEZİ: Saatin akrep (kısa kol) ve yelkovanın (uzun kol) üst üste çakıştığı nokta, akrep ve yelkovanın dönme hareketinin merkezidir.

Salıncakta oturağı taşıyan iplerin veya zincirlerin bağlandığı yer dönme hareketinin merkezidir.

39

D-5)DÖNME AÇISI: Belli bir cismin ilk durumu ile son durumunun oluşturduğu açıya dönme açısı denir.

Şeklin ilk durumu ile son durumu arasındaki fark 90 derecedir.

ÖRNEK:

Şekildeki pervanenin en küçük dönme simetri açısı kaç derecedir? Pervanenin 4 tane çarkı var. 360:4=90 derecedir. Dönme simetrisi 90 derece,180 derece,270 derecedir. Şekildeki pervanenin en küçük dönme simetrisi 90 derecedir.

40

ÖRNEK:

yazınız?

Şeklin dönme merkezini işaretleyerek en küçük dönme simetri açısını

Dönme merkezi işaretlendi. Şekil 6 kenarlı ve 360:6=60 derece dönme simetri açısıdır. Dönme simetrisi,60 derece,120 derece,180 derece,270 derece ve 360 derecedir. En küçük dönme simetri açısı 60 derecedir.

ÖRNEK:

Şeklin dönme merkezini işaretleyerek en küçük dönme simetri açısını yazınız?

Şeklin dönme merkezidir. Şekil 4 parçadan oluşmaktadır.360:4=90 derece en küçük dönme simetri açısıdır. Dönme simetrisi 90 derece,180 derece,270 derecedir. Şekildeki pervanenin en küçük dönme simetrisi 90 derecedir.

ÖRNEK:

41

DE
Dairenin çevresi 12 cm ve =40 cm dir. Şekil D

noktasından yuvarlandığında E noktasında duruyor. E noktasında tekerleğin konumu ne olur?

40 1 1 = 3 = 3 + Tekerlek 3 tam dönme yapıyor. Bir de 3’te 1 dönme daha yapması lazımdır. 12 3 3
Tekerleğin konumu aşağıdaki gibi olur.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->