1

İNFORMATIKA FƏNNININ PREDMETI............................................................................................................................1 KOMPÜTERIN QURĞULARI................................................................................................................................................3 KOMPÜTERIN ƏSAS QURĞULARI. ...............................................................................................................................................4 YADDAŞ QURĞULARI..............................................................................................................................................................5 KOMPÜTERIN ƏLAVƏ(PERIFERIYA) QURĞULARI ...........................................................................................................................5 KOMPÜTERIN PROQRAM TƏMINATI VƏ TƏSNIFATI...............................................................................................6 TƏTBIQI PROQRAMLAR VƏ ONLARIN TƏSNIFATI...........................................................................................................................7 ALQORITMIK DILLƏR..............................................................................................................................................................7 WINDOWS ƏMƏLIYYAT SISTEMI.....................................................................................................................................8 FAYL SISTEMI........................................................................................................................................................................8 OBYEKTLƏRLƏ IŞLƏR...........................................................................................................................................................10 WINDOWS-DA TƏNZIMLƏMƏLƏR.............................................................................................................................................11 TƏTBIQI PROQRAMLARIN ICRA EDILMƏSI ÜSULLARI.........................................................................................11 MICROSOFT WORD PROQRAMI HAQINDA.................................................................................................................11 MICROSOFT WORD PROQRAMININ PƏNCƏRƏ ELEMENTLƏRI.........................................................................................................12 WORD PROQRAMINDA ƏMRLƏRIN QISA XÜLASƏSI......................................................................................................................14 POWER POINT PROQRAMI. PREZENTASIYALAR.....................................................................................................14 AVTOKORREKSIYA..............................................................................................................................................................15 İNTERNET NƏDIR?...............................................................................................................................................................15 İNTERNET EXPLORER BRAUZERLƏRI........................................................................................................................................16 FRONT PAGE PROQRAMINA GIRIŞ...............................................................................................................................16 MS EXCEL ELEKTRON CƏDVƏLİ....................................................................................................................................17 OYUĞUN ÜNVAN ANLAYIŞI. ..................................................................................................................................................22 NISBI VƏ MÜTLƏQ ÜNVANLAR................................................................................................................................................25 VERILƏNLƏR BAZASINI IDARƏ ETMƏ SISTEMLƏRI..............................................................................................27 VERILƏNLƏR BAZASININ YARADILMASI....................................................................................................................................27

İNFORMATIKA FƏNNININ PREDMETI. İnformatika məlumatın EHM(Elektron hesablama maşınları) vasitəsi ilə qəbul, emal və ötürülməsini öyrənən elmdir. Məlumat ətraf mühitdə gördüklərimiz, eşitdiklərimiz, hiss etdiklərimizdir və ya ətraf mühitdə topladığımız biliklər toplusudur. Məlumat nəyi əhatə edir: musiqi, idman, siyasət, iqtisadiyyat və s. Məlumat hansı şəkildə təsvir olunur: səs, video, qrafika, cədvəl, mətn, ədəd və s. Ən əhəmiyyətli ədədi şəkildə informasiyadır. İxtiyari məlumat üzərində 3 növ əməliyyat aparılır: 1. məlumatın toplanması 2. məlumatın emalı 3. məlumatın təhlili və istifadəsi Simvol deyəndə rəqəm, hərf, durğu işarələri nəzərdə tutulur. Məlumatın növləri: hərfi, ədədi, qrafik, impuls, səs, kodlaşdırılmış, proqram tipli. Hər növ məlumata aid nümunələr göstərilsin. Hər növ məlumatı emal etmək üçün xüsusi

2

kompüter proqramları var. Proqram hər hansı məsələni həll etmək üçün müəyyən alqoritmik dildə yazılmış əmrlər ardıcıllığıdır. Kompüter sözü “hesablama” deməkdir. Məlumatın emal olunmasını avtomatlaşdırmaq üçün istifadə edilən müasir texniki vasitələrdən biridir. Vəzifəsi: 1. məlumatı daxil edir(daxiletmə) 2. məlumat üzərində əməliyyat aparır 3. xarici yaddaş qurğularında yadda saxlayır Kompüterin əsası arifmometrdir. Arifmometr ancaq konkret əməliyyatları yerinə yetirir(+, -, :, *). Kompüter isə insanın iştirakı olmadan, əlbəttə, əvvəlcədən verilmiş proqramla mürəkkəb hesablama əməliyyatlarını yerinə yetirir. Bundan əlavə, aralıq və yekun nəticələri yadda saxlamaq qabiliyyətinə malikdir(yaddaş). İnformatika digər elmlərlə sıx əlaqədardır. Müasir həyatda kompüter elmin bütün sahələrində tətbiq olunur. Riyazi hesablamalarda, təbabətdə: diaqnostika və müalicə metodlarının tətbiq olunmasında, layihələşdirilmədə, iqtisadiyyatda, dərs prosesində, adi həyatda-inkişaf etdirən oyunlar, İnternet şəbəkəsi: bütün dünyada olan məlumat almaq imkanını verir və s. Kompüterin istifadə olunduğu sahələrə aid 15 misal gətirin. Kompüterin yaranma tarixi. Bu fayla baxmaq üçün Ctrl düyməsini və mausun sol düyməsini eyni zamanda vurun. Nə üçün kompüterə ehtiyac oldu? Böyük həcmdə məlumatı böyük sürətlə emal etmək zəruriliyi. Buna aid misal: Abituriyent sistemi, Reytinqlərin hesablanması, Seçkilər, Statistik məlumatın emalı və s. Dediyimiz kimi, kompüter yalnız ədədi şəkildə məlumatı emal edir. Digər məlumat növlərini(səs, təsvirlər, qrafika, cihazların göstəriciləri ) kompüterdə emal olunması üçün ədədi şəklə çevrilməlidir. Hərfi şəkildə olan rəqəmlərə uyğunlaşdırılması kodlaşdırılma adlanır. Kompüterdə məlumatın ölçü vahidi bitdir. Yaddaşın ölçü vahidi baytdır. Say sistemləri. Kompüterdə 256 simvoldan istifadə edilir. Bu simvolları 2-lik say sistemində kodlaşdırmaq lazımdır. Əvvəlcə hər simvola 10-luq say sisteminə bir rəqəm uyğunlaşdırılır. Sonra isə 2-lik say sisteminə çevrilir. Bildiyimiz kimi kompüterdə məlumatın ölçü vahidi 1 bit-dir. 256 simvolu kodlaşdırmaq üçün neçə bit lazımdır? Əgər 1 bayt=2bit olarsa neçə simvolu kodlaşdırmaq olar? 0 və 1-lərdən neçə kombinasiya alırıq: 00,01,10,11 deməli 4 (və ya 22) simvolu kodlaşdırmaq olar Əgər 1 bayt=3bit olarsa neçə simvolu kodlaşdırmaq olar? 0 və 1-lərdən neçə kombinasiya alırıq: 000,001,010,100,011,110,101,111 deməli 8 simvolu və ya 23 kodlaşdırmaq olar və s. Bu qayda ilə alırıq ki, 256 simvolu kodlaşdırmaq üçün 8 bit (və ya 23 ) lazımdır Misal üçün: A---65----01100101 1Bayt=8 bit

Kompüterin qurğuları.3 1KB=1024B 1MB=1024KB 1GB=1024MB (Böyük hərflərlə yazılır) 16-lıq say sistemində A-10. Birinci nəsildən başlayaraq indiyə qədər bütün kompüterlər bir-birindən nə qədər fərqlənsələr də. idarəedici qurğu ilə birgə prosessor adlanır. E-14. Hesabi-məntiqi qurğu-xüsusi elektron sxem – çip (cheap) hesab və məntiqi əməliyyatları aparmaq üçündür 2. 16-lıq say sistemində yazılmış ədədlərin sonuna h hərfi əlavə olunur. Kompüter və istifadəçi arasında interfeys. C-12. F-15. Buna xarici yaddaş da deyilir. Çox vaxt səhv ünvanları göstərmək üçündür. bütün daxil edilənlər üzərində əməliyyatlar məhz orada keçirilir. 3. Qeyd: Müasir kompüterlərdə hesabi-məntiqi qurğu. Kompüterin ümumi quruluşu: 1. Xarici qurğular – informasiyanı kompüterə daxil etmək və uzun müddət yadda saxlamaq üçündür. Proqram komandaların müəyyən şəkildə toplusudur. Dialoq komanda və proqramların köməyi ilə yaradılır. İdarəedici qurğu – çip olub kompüteri idarə etmək. üçündür. 4A9F-4*163+10*162+9*161+15*160=19103 və s. proqramları yerinə yetirmək. Müəyyən əməliyyatı yerinə yetirmək üçün kompüterim başa düşdüyü dildə ona verilən göstəriş komandadır. hamısı Fon Neymanın verdiyi klassik sxem əsasında işləyir. B-11. Ümumi quruluşun sxemi aşağıda göstərilib. 4. D-13. Buna daxili yaddaş da deyilir. Buna bəzən kompüterin beyni də deyilir. Kompüterlə ünsiyyət müasir dövrdə dialoq rejimində həyata keçirilir. qurğulara müraciət etmək və s. Operativ Yaddaş – kompüterin elə bir hissəsidir ki. . B9h-11*16+9=185.

Ctrl+Alt+Del kompüter yenidən yükləmək üçün Tab – kursoru 8 mövqe sağa atır. Alt bu düymələr başqa düymələrlə işlədilir. Prosessor Əsas Qurğuların vəzifələri: Klaviatura daxil etmə qurğusudur. Mouse Sistem blokuna daxildir: 1. Klaviaturada dörd qrup düymə vardır.4 Hesabiməntiqi qurğu Giriş qurğusu Yaddaş qurğusu Çıxış qurğusu idarəetmə qurğusu Kompüterin əsas qurğuları. 1-ci əsas qrupa daxil olan düymələr: hərflər. Monitor(displey. ekran) 3. Page Down – mətni ekran səhifələrinə görə vərəqləyir Home – mətndə kursoru bir başa sətrin əvvəlinə gətirir End – mətndə kursoru bir başa sətrin sonuna gətirir . Sərt disk 2. rəqəmlər. işarələr 2-ci qrupa idarəedici düymələr daxildir: Enter – daxil etmək Esc – rejimdən çıxmaq Caps Look – böyük hərflərə keçmək Spase – boş mövqe Back Space – kursordan sol tərəfi pozur Ctrl. Klaviatura 2. 1. Shift. Print Screen – ekran görünüşünü bufer yaddaşa köçürür Page Up. Disk sürücüləri 3. Sistem bloku 4. Misal üçün Ctrl+C kopya etmək üçündür.

sol düymə isə kontekst asılı menyuları açmaq üçündür. flash və s. 15”. Xarici yaddaş məlumatı uzun müddət yadda saxlamaq. Daxili (operativ) 3. Monitorlar bir-birindən ölçüsünə görə. Ekranın icazə vermə qabiliyyətini göstərən nöqtələr Piksel adlanır. Ölçü vahidi düym-dür. nazik disklər(floppy). Kompüterin əlavə(periferiya) qurğuları. 1600x1200. . 128 . Ghz)lə ölçülür. Bu düymələr müxtəlif proqramlarda müxtəlif vəzifələr daşıyır. Yaddaş qurğuları Yaddaş qurğuların 3 növü vardır: 1. Bunlar bir-birindən və öz aralarında tutumları ilə fərqlənir. Monitorların oval və müstəvi növləri var. Lakin kompüter söndürüldükdə məlumat itir. C:. Əksər hallarda kompüterin sürəti kimi kompüterin takt tezliyi qəbul edilir və (herts) hz (KHz. İki düyməsi olur: sağ və sol. Daimi (Kompüteri ilkin yükləmək üçündür) 2. Kompüteri sürəti – prosessorun bir saniyədə apara biləcəyi elementar əməliyyatların sayıdır. Monitorlar qrafik və mətn rejimində işləyir. Ölçüləri 14”. lazer diskləri(CD ROM. Operativ yaddaş və ya daimi yaddaşın tutumu 64. Monitorun ölçüsü dedikdə diaqonalının uzunluğu nəzərdə tutulur. Mouse – manipulyatordur. Monitor əks etdirmə qurğusudur. Daxili yaddaşda əməliyyatlar daha sürətlə gedir. Xarici Xarici yaddaşın növləri: sərt disk(Hard Disk). 4-cü qrup düymələr funksional düymələrdir: F1:F12. 800x600. 3–lük Nazik disklərin istehsalı artıq dayandırılıb. MHz. 17”. Müasir dövrdə OY-ın tutumunu daim artırmaq olur. Prosessor – idarəedici qurğudur. Mətn rejimində 25 sətir və 80 sütundan ibarət olur. 512 MB ola bilər(RAM).5 3-cü qrup (hərəkət) düymələr 2 rejimdə işləyir: Num Loock düyməsi aktiv olanda rəqəmlərlə işləmək olur. 23”.DWD RW). aktiv olmayanda kursoru idarə edən düymələr işləyir Klaviaturadakı (aşağıdakı) düymələr kursorun hərəkətini təmin edir. Misal üçün: 640x480. CD RW. 256. Sağ düymə əmr düyməsidir. E:CD disklər. Yaddaş qurğuların məntiqi adları: A:-nazik disklər. Buna həm də göstəricilik qabiliyyəti deyilir. icazə vermə qabiliyyətinə görə fərqlənirlər. F1 düyməsi həmişə köməkçini açır(Help). E:-bərk disk. 21”. 19”. Qrafik rejimdə ekran müəyyən sayda nöqtələrin köməyi ilə tora bürünür. bir kompüterdə digərinə köçürtmək və süni olaraq kompüterin yaddaşını artırmaq üçündür. D:. DWD ROM. 1024x768.

1. Əməliyyatlar sistemləri 2. Skaner – mətn və qrafik məlumatı kompüterə oxuyur Modem – qlobal şəbəkəyə (İnternetə) qoşulmaq üçün istifadə olunan qurğudur.Periferiya qurğularından istifadə etmək imkanları . Windows 95/98/NT/XP/2000/2003. Mikro kompüterlərin ən populyarı PC(personal kompüter) fərdi kompüterlərdir.İstifadəçi üçün rahat interfeysə malik olan .Böyük həcmdə olan məlumatın sürətli emalı .Təmirin asanlığı və yüksək keyfiyyətliliyi . İnstrumental proqramlar (Alqoritmik dillər). Misal üçün: MS-DOS.Fərdilik . axarlı.Windows 3. Müasir kompüterlər 3 yerə bölünür: super. lazer. kompüterin qurğularını bir-birinə bağlayan. Əməliyyat sistemi kompüteri idarə edən. Printerlərin 3 növü vardır: Matris. Drayverlər(xarici qurğuları birləşdirən) 6.) . Linux.Bütün sferaları əhatə edən proqram təminatı . Örtük proqramları Əməliyyat sisteminin əmrlərindən rahat istifadə etmək üçün yaradılan proqramlardır: Misal üçün: NC. kolonka. Widows özü həm əməliyyat sistemidir həm də örtük proqramı.Şəbəkələrə birləşdirilmək imkanı Kompüterin proqram təminatı və təsnifatı Dünyada mövcud olan proqramlar 3 sinfə bölünür: 1. kamera və s. Sistem proqramları kompüteri idarə etmək üçündür. Utilitalar və s. kompüterlə istifadəçi arasında əlaqə yaradan proqramlar toplusudur. Fərdi kompüterlər 2 yerə ayrılır: Notebook. . Örtük proqramları 3. mini.6 Printer – çap etmə qurğusudur. Sistemə olan tələblər. ?????? PK –lərin Böyük EHM-na nisbətən əlverişli olmağının səbəbləri: . Strimmer – böyük həcmli məlumat maqnit lentlərdə saxlamaq üçündür. Arxiv proqramları 4. Unix və s. Tətbiqi proqramlar 3. Sistem proqramları 2. köməkçi və s. Plotter. Sistem proqramlarına daxildir: 1. mikro. Antivirus proqramları 5. dialoq rejimində işləyən proqramlar (menyu.

Antivirus proqramları kompüterdəki virusları təsbit edə bilən. Kompüter virusu özü kiçik həcmli ziyanverici proqram məhsuludur. C++ və s. Prezentasiyaların təqdimatlar) yaradılması üçün Power Point 7. Ms Excel. Corel Draw. Elektron cədvəlləri: Sheet. 2. rahat interfeysə malik olan. 3. Misal üçün: Turbo Pascal. dialoq rejimində işləyən hazır proqram məhsuludur. rar. Super Calk. Power Point. test və diaqnostika proqramları. Kontrol. . öyrədici proqramlar. Arxivator proqramları 4. Qrafik proqramlar: Paint. Statistik analiz üçün istifadə olunan proqramlar 10. Kaspersky AYP və s. Lotus və s. Drayver proqramları 3. Misal üçün: Norton Antivirus. Utilitlər aşağıdakı qruplara bölünür: 1. Delphi. arj. sıxılması və qorunması məqsədi ilə onları xüsusi arxiv qovluqlarına yığa bilən və lazım olduqda həmin qovluqları idarə edən utilit proqramlardır. 2. SAPR (layihələşdirilmənin avtomatlaşdırılması) Auto Cad 9. Java.Şəbəkələri idarə etmək üçün istifadə olunan proqramlar Alqoritmik dillər Alqoritmik dillər və ya instrumental proqramlar yuxarıda göstərdiyimiz sinif proqramlarını yaratmaq üçün alətdir. 6. 4. Mühasibat işləri 8. eyni zamanda virusların kompüterə daxil olmasının qarşısını alan xüsusi təyinatlı utilit proqramlardır. Ms Access və s. Utilitlər latınca utilitas “fayda” sözündən götürülmüş və ikinci dərəcəli sistem proqramlarını təşkil edən proqramlardır.PC oyunları. Antivirus proqramları 5. şəkil və animasiya 11. CD və ya DVD yazıcı proqramları Tətbiqi proqramlar və onların təsnifatı Hər hansı sahədə tətbiq olunan. Utilitlər əsas olaraq əməliyyat sisteminin əlavə imkanlarını həyata keçirir və ya özünə məxsus funksiyaları həyata keçirir. passivləşdirən və silə bilən. Onların genişlənməsi . Mətn redaktorları: MsWord? WordPad. Verilənlər bazasını idarə edən sistemlər: Fox Pro. Virus proqramları Antivirus proqramlarından bir addım qabaqda gedir. Notepad və s.zip. Nəşriyyat işləri 5.7 Arxivator proqramları diskdəki faylların cəmləşdirilməsi. Photo Shop 3Dstidio MAX və s. Tətbiqi proqramların növləri: 1.

açılan siyahı vardır. Start düyməsi. Əmrin sonunda heç bir işarə yoxdursa əmr bir başa yetirilir. xarici yaddaşda yerləşən və müəyyən məntiqi strukturu olan verilənlər fayl adlanır. sənədlər 2. emal üçün nəzərdə tutulmuş ədədi dəyişənlər ola bilər. NTFS. FAT32 fayl sistemi 32 bit informasiya mübadiləsinə imkan yaradır və sürət baxımından daha sürətlidir. məsələlər paneli(task bar). Genişlənmə faylın tipini göstərir.exe Ad genişlənmə Windows-da genişlənmə faylın adı qarşısında xüsusi nişanla göstərilir.8 Windows əməliyyat sistemi. Hər bir sənəd kimi faylın öz adı var və kompüter onu bu adla axtarır. proqramlar. Faylın adı iki hissədən ibarətdir: əsas hissə və genişlənmə. My computer və s. Windows əməliyyat sisteminin müqayisəli təsnifatı Windows-un obyektləri 3 qrupa bölünür: 1. Faylın genişlənməsi 3 simvoldan çox ola bilməz. Xüsusi obyektlər: işçi stolu(desktop). bu əmrin yerinə yetirilməsi üçün əlavə məlumat verilməlidir. Bəzi əmrlərdən sonra işarəsi göstərir ki. Ad və genişlənmə arasında nöqtə qoyulur. NTFS sistemi isə WindowsNT sistemində istifadə olunur. Daha etibarlı və daha sabitdir. Fayl ingilis sözü olub “sənəd” deməkdir. . istənilən məzmunlu mətn. Misal üçün: Readme. qısa yol) 3. Başqa sözlə. Məlumatın saxlandığı yerə və yaxud diskin adlandırılmış oblastına fayl deyilir. Məsələlər panelində Start düyməsini vurduqda Windows-un baş meyusu açılır. Shortcut (yarlık. Müasir əməliyyat sistemlərində 2 növ fayl strukturu istifadə olunur: FAT32. Fayl hər hansı proqramlaşdırma dilində yazılmış proqram. Əsas obyektlər-qovluqlar. işarəsi isə bildirir ki. Fayl sistemi Kompüter fayl sistemi yaddaşda hər növ informasiyanın yerləşdirmə qaydalarını müəyyən edən bir strukturdur.

yarlık) – Özündə ancaq fayla(qovluğa) olan yol (faylın ünvanı) haqında məlumatı saxlayan fayldır. şəkil. elektron cədvəlləri. Sənəd – kompüter istifadəçiləri tərəfindən yaradılmış. Genişlənmələri-.Proqram faylları – Proqramları işlətmək üçün lazım olan daxili fayllardıi. :wm2. :mid. :wav. read onlu.Sistem faylları – Əməliyyat sisteminin və istifadə elədiyi daxili fayllardır. :gif. Genişlənmələri: :exe. :bmp. sistem. :mp3. Genişlənmələri – :doc. :ppt.doc Ünvan göstərmə qaydaları: . :bat . Qısa yol ancaq aid olduğu fayl strukturunun açılması üçün istifadə olunur. rtf Wav. :jpg.9 Fayl növləri: Kompüter faylları yaradıldığı və istifadə olunduğu proqramlardan asılı olaraq aşağıdakı kateqoriyalara ayırmaq olar: . təqdimat(prezentasiya). :dll. :com və s. video. Ünvan – (yol. musiqi. :swf və s. Qovluqların içində yaradılan qovluq alt qovluq adlanır.sys. Məs:C:\Document and Settings\My Dokuments\qr233\cv. Qısa yol (Şortcut. :ini. com Sys Txt. Mp3 Mpg qif Nişan açıqlanması Ms Word Ms Excel Ms Power Point Paint Paint İcra olunan İcra olunan Sistem WordPad musiqi video animasiya Fayl struktur növləri: Qovluq-faylların virtual olaraq qruplaşdırılması üçün və iyerarxik üsulunun yaradılması üçün istifadə olunan quruluş növüdür. Qovluğun atributları: gizli. :xls. Path(adress)) – kompüter yaddaşında yeri haqında məlumat verın struktur quruluşudur. Faylın adı ss ss ss ss ss ss ss ss Ss ss ss ss Genişlənmə doc xls ppt bmp Jpg Exe. arxiv.Sənədlər – mətn. adətən tətbiqi proqramlarla birlikdə istifadə olunan fayllardır. və digər fayllardan ibarətdir. . Başqa sözlə qovluq faylların saxlandığı yerdir.

Bunun üçün klaviaturada Shift+Del düymələrini birgə işlətmək lazımdır. Həmçinin obyektləri kopzinaya göndərmədən bir başa ləğv etmək olar. Winows-da 4 cür menyu var: 1. 3.10 1. 2.Qonşu obyektlərin seçilməsi (Shift düyməsinin köməyi ilə) . Sistem menyusu . Ən sonda faylın adı və genişlənməsi göstərilir. Əsas kataloq(root) ilk olaraq göstərilir və :\işarəsi yazılır. kontekst asılı menyu ilə və daşıyıb korzinaya atmaqla.Bufer vasitəsi ilə . MS DOS-un proqramları isə Windows-a qədər mövcud olan sistem proqramlarıdır.Bir neçə qonşu olmayan obyektin seçilməsi(Ctrl düyməsinin köməyi ilə) . Latın hərfindən sonra “:” işarəsi diski göstərir. Obyektlərlə işlər. Xarici proqramlar bu və ya digər yolla əlavə edilən və yalnız Windows-un tərkibində işləyə bilən proqramlardır.Bütün obyektlərin seçilməsi Obyektin yerinin dəyişdirilməsi . Xarici proqramları kompüterə müəyyən etmək üçün Setup.exe. İdarəedici menyu (Baş menyular) 2. “root”-dan sonra iç-içə ən üstdəkindən başlayaraq ən alt qovluğa qədər “\” işarəsi ilə ayrılan qovluqlar yazılır.exe genişlənməsi olan fayllara müraciət edib verilən suallara cavab verməklə proqramı kompüterə yükləmək olur. install.Mausun sol düyməsi ilə Obyektləri ləğv etmək üçün bir neçə üsul var: Klaviaturada Delete düyməsi ilə.Bir obyektin seçilməsi . Xarici proqramları ləğv etmək üçün xüsusi menyuya müraciət olunur. Xarici proqramlar 3. Word Pad və s. Daxili proqramlar 2. Menyular Müəyyən əməliyyatı yerinə yetirmək üçün kompüterin verdiyi təkliflər sihahısıdır. İstifadə mövqeyi nəzərindən Windows – da proqramlar 3 yerə bölünür: 1. MS DOS əməliyyat sisteminin proqramları Daxili proqramlar Windows-la birgə kompüterə yüklənən proqramlardır: Paint. Vertikal menyu (alt menyu) 3.exe və ya . Obyektlərin seçilməsi .

Microsoft Word proqramı haqında . Baş menyuya daxil edib icra etmək. Tətbiqi proqramları bir neçə üsullarla icra etmək mümkündür: 1. Bu proqramlardan kompüterdə işləyən zaman məcburi fasilələrdə istifadə olunur. Diskdə mövcud olan. Ekranı müdafiə edən proqramlar Screen Saver adlanır. Windows-un baş menyusunda Run əmrindən istifadə edərək tətbiqi proqramın icraedici faylının ünvanını düzgün göstərərək proqramı icra etmək mümkündür. Ona görə proqram Winows adlanıe. Proqram pəncərəsi 3. Mətn yazarkən məsələlər panelində dil indikatoru ilə lazımı dili təyin etmək olar. 5. Bir dildən digərinə keçidi Ctrl+Shift və ya Alt+Shift düymələrin kombinasiyasına bağlamaq olar. Ekranın tənzimlənməsi. 3. Klaviaturanın tənzimlənməsi. İşçi stolunun üzərindəki şəklin təyin edilməsi üçün menyunu açıb istənilən şəkli seçmək təklif olan variantları seçmək kifayətdir. Proqramda yaradılmış sənədi yükləməklə. müxtəlif yazı şriftlərinin təyin olunması və bir sıra sistem tənzimləmələri. Bunun üçün Control Panel-də ekranın xüsusi pəncərəsini açmaq lazımdır. Qovluqlar pəncərəsi 2. düzgün vaxtın təyin edilməsi. ədədlərin yazılma qaydalarını. Hansı dildə mətn yazmağı klaviatura vasitəsilə də təyin etmək olar. Sənədlər pəncərəsi 4. 4 cür pəncərə var: 1. lakin baş menyuya daxil olmayan proqramları Windows Explorer və ya My Computer vasitəsilə icra etmək olar. Kontekst asılı menyu Pəncərələr. Tətbiqi Proqramların icra edilməsi üsulları. Bundan əlavə. mouse-nin tənzimlənməsi. Mühüm proqramı bir başa icra etmək üçün İşçi stolunda “qısa yol” (yarlık) yaradılır. Bu halda proqramın tam ünvanını bilmək lazımdır. Winows-da bütün əməliyyatlar pəncərələrdə həyata keçirilir. Dialoq pəncərəsi Windows-da tənzimləmələr İstifadəçinin zövqünə müvafiq olaraq Windows-da bir sıra tənzimləmələr etmək mümkündür. lazımi ölkənin milli atributlarının müəyyən edilməsi yəni pul vahidini və zamanın göstərilmə formalarını. 2. 4.11 4.

bükmək(Minimize) .bağlamaq(Close) . redaktə etmək. 4-bükmək(Minimize). Misal üçün kateqoriyasının . Dialoq pəncərəsi Proqram pəncərəsinin sol yuxarı küncündə başlıq sətri yerləşir. 3-ölçüsünü dəyişmək(Size). Başlıq sətrinə daxildir: proqramın adı. tam ekran ölçüsündə açmaq(Maximize). . formatlamaq və s.12 Microsoft Word tətbiqi proqramlar sinfinə daxildir. Baş menyunun hər bir kateqoriyasının açılan alt (vertikal) menyusu vardır. cari faylın adı və proqramda yaradılan faylın genişlənməsini əvəz edən nişan. Nişanın üzərində mausun sol və ya sağ düyməsini vursaq proqram pəncərəsinin sistem menyusu açılır. sistem menyusunun 4 funksiyasını yerinə yetirən 3 düymə yerləşir. 6-bağlamaq(Close). Proqram pəncərəsinin sağ yuxarı küncündə ekranı idarə edən.tam ekran ölçüsündə açmaq(Maximize) . Proqram pəncərəsi 2. Microsoft Word proqramının 3 pəncərəsi var: 1. Vəzifəsi: mətni daxil etmək.ölçüsünü dəyişmək(Size) Başlıq sətrinin altında baş (horizontal) menyu yerləşir. Microsoft Word mətn redaktorudur. Sistem menyusunda 6 əmr var: 1-bərpa etmək (Restore). 2-yerini dəyişmək(Move). Microsoft Word proqramının pəncərə elementləri. Sənəd pəncərəsi 3.

13 vertikal menyu hissəsi: . simvolu sətirdə mövqeyi. abzasın ölçüsünün təyini. Ən altda vəziyyət sətri yerləşir. simvolların ölçüsü. Standart paneldəki Standart paneldəki əmrlər natamam olur. qeydlərə görə. Kolontitullarda. Simvolları / əmri vasitəsi ilə formatlayırlar. Mətnin haradan başlanacağını göstərən şaquli xətt kursor adlanır. yazı stilləri. . Formatlaşdırma panelinin altında xətkeş yerləşir. Abzasları / əmri vasitəsi ilə formatlayırlar. Xətkeş üzərində qara zolaqlar mətn düşməyən hissəni (kolontitulu) göstərir. rəngi. Standart paneldəki nişanlar baş menyunun tez-tez istifadə olunan əmrləri əvəz edir. yəni lazım olmayan nişanları yığışdırmaq və yeni nişanlar əlavə etmək mümkündür. Standart panelin altında Formatlaşdırma paneli yerləşir. Kolontitulun ölçüləri / əmri vasitəsi ilə təyin olunur. abzaslar və sətirlər arasında məsafə. Vəziyyət sətrində mətnin neçə səhifədən ibarət olduğu və kursorun yerləşdiyi səhifənin nömrəsini görmək olur. səhifələrin nömrələri olur. Mavi rəngdə olanda isə başqa parametrlərə görə keçidi təmin edir. Formatlaşdırma 2 cür olur: simvolların və abzasların. İşçi sahənin sağında və aşağısında fırladıcı zolaq yerləşir. Standart paneldəki nişanlar yığımı şərtidir. mətnin səhifədə vəziyyəti və s. Bəzi hallarda müəllifin adı və ya onun oxucuya tövsiyəsi salınır. Baş menyunun altında Standart panel yerləşir. Simvolların formatlanmasına daxildir: Yazı şriftləri. müxtəlif effektlər və s. İşçi sahənin altında adətən şəkil paneli olur. Xətkeşin köməkliyi ilə abzasların formatlanmasının bir hissəsini etmək mümkündür. əsasən. Bu əməliyyatı / əmri vasitəsilə etmək mümkündür. Fırladıcı zolaq nə vaxt əmələ gəlir? Məlumat ona ayrılan sahədə yerləşmədikdə fırladıcı zolaq əmələ gəlir. Fırladıcı zolaq üzərində olan dairə onun üstündə və altında olan düymələrin hansı parametrə görə keçidi təyin edir. baş menyuda isə daha dolğundur. Abzasların formatlanmasına daxildir: Sağ və sol məsafələr. O nişanlar qara rəngdə olanda mətni səhifələrə görə vərəqləmək olur. İşçi sahədə mətn yazılır. Vəziyyət sətrində OVR iki vəziyyət alır. simvollar arasında məsafə. Qalan sahə işçi sahə adlanır. Misal üçün. başlıqlara görə və s.

yaradılması üçün istifadə edilir. slaydın fon rənginin təyin edilməsi.ppt-dir. Lazımi maketi seçmək lazımdır. zaman. sayını çoxaltmaq. yaddaşa salınması və s.təqdimetmə deməkdir) – müəyyən mövzuya aid olan rəngli şəkil-slayd toplusudur. Power Point proqramı. İnsert(daxil etmək) kateqoriyasındakı əmrlərdən sənədə şəkil. Prezentasiya . animasiya müşayiət edir. struktur rejimində 3. Bundan əlavə həmin əmrlər baş menyunun View kateqoriyasına daxildir.(ingilis sözündə götürülüb “presentation”. Bu proqramda yaradılan faylların genişlənməsi . animasiya effektləri vermək. Help kateqoriyasında köməkçini çağırmaq əmrləri yerləşir. Maket seçildikdən sonra lazımi atributlar (şəkil. öyrədici slaydlar. Faylda redaktə etmək üçün Edit kateqoriyasından istifadə edilir. Prezentasiyaların.14 Aktiv və passiv. qeydlər səhifəsi rejimində Hər rejimin özünün düyməsi var və onlar ekranın sağ aşağı tərəfində yerləşir. Power Point proqramında yeni fayl yaratdıqda açılan dialoq pəncərəsində slaydın müxtəlif növləri (maketləri) təklif olunur. Avtomatik cədvəl çəkmək və formatlamaq üçün Table kateqoriyasından istifadə edilir. başlıq) daxil edilir. Mətnə simvolu əlavə etmək istəyəndə passiv. Power Point proqramında yaradılan faylları – rəngli şəkillər. mündəricat və s. istifadə olunan şəkillərin ölçüsünü dəyişdirmək. Yaradılan slaydlara kompüterin ekranında baxmaq üçün xüsusi əmrlərdən. səslər. və s. Power Point proqramı tətbiqi proqramlar sinfinə daildir. Yəni mətnin formatlanması. Genişlənməni əvəz edən nişan Word proqramından fərqli olaraq Power Point proqramında işləyən adam xüsusi yaradıcılıq qabiliyyətinə və bədii zövqə malik olmalıdır. Servis xidmətləri Tools kateqoriyasındadır. Başqa . ilə bağlı əmrlər File kateqoriyasındadır. Simvol və abzasların formatlanması və digər formatlanma əmrləri Format menyusundadır. Faylın yaradılması. Slaydların toplantısı (sort) rejimində 4. dəvətnamələr və s. Word proqramında əmrlərin qısa xülasəsi. əvəz edəndə aktiv olur (İnsert düyməsi). geniş auditoriyada baxmaq üçün isə xüsusi proyektorlardan istifadə edilir. açılması. daxil etmək üçün istifadə edilir. mətn. Prezentasiyalar. Proqram pəncərəsinin görünüşünün tərtibatı üçün əmrlər View kateqoriyasındadır. Slayd rejimində 2. Slayd hazır olandan sonra dizayn işləri aparılır. Power Point proqramında yaradılan sənədə 4 rejimdə baxmaq olur: 1.

15 proqramlarda olduğu kimi slaydların üzərində standart əməliyyatlar aparmaq mümkündür: Slayddan slayda keçmək. Bir regionda birgə işləyən kompüterlər regional şəbəkə təşkil edir. Mətn yazan zaman səhvlərin yoxlanıb yoxlanmaması Tools/Option əmrindən təyin olunur. açılan siyahıda düzgün variantı seçmək lazımdır 2.ru zonasına daxil olan saytlar 2-ci səviyyəlidir. Düzgün yazılmayan sözlərin altından dalğavarı qırmızı xətt çəkilir. de-Almaniya. Səhvləri düzəltmək üçün 2 üsul vardır: 1.net – (http-Hype Text Transfer Protocol-hipertextlərin ötürülmə protokolları) WWW. Bu cür birləşmə kompüter şəbəkəsi adlanır. az-Azərbaycan. Avtokorreksiya Ms Office proqramlarında mətn yığan zaman qrammatik. .ru – İnternetdə qeyd olunmuş domen adı.datafor. ru-Rusiya.narod. uk-Böyük Britaniya. Səhifə-konkret Sayt – Server – kompüter Provayder – İnternet təminatçısı İnternet səhifələrinin ünvanları (URL) http://WWW. Avtomatik üsulla: Baş menyuda Tools kateqoriyasından Spelling and Grammar əmrindən istifadə olunur Səhvlərin yoxlanma dilini Tools/Language əmrindən təyin edilir. Jp-Yaponiya.İnternet İnternet – WWW. slaydı pozmaq. 3-cü səviyyəli domen də 2-ci səviyyəli domenə daxil olur. Regional şəbəkə 3. Ch-Çin. Kompüter şəbəkələri 3 qrupa ayrılır: 1. Buna misal . İnternet nədir? Müxtəlif kompüterlərin əlaqə kanalları vasitəsilə birləşdirilməsi onların imkanları qat-qat artır. orfoqrafik səhvlər avtomatik səhvlər avtomatik olaraq yoxlanılır.ru 1-ci səviyyəli domenlər coğrafi mənsubiyyəti və ya müəssisənin tipini göstərir. Ən yüksək səviyyə onun hansı ölkəyə aidliyini göstərir. tr-Türkiyə . Əl üsulu: səhv yazılan sözün üstündən mausun sağ düyməsini basıb.ümumdünya hörümçək toru İnternetdən məlumat almaq və məlumat mübadiləsi üçün istifadə edilir. Lokal şəbəkə 2. Domenlər müxtəlif səviyyəli olur. ua-Ukayna. Bütün dünya kompüterlərin birgə işləməsi qlobal şəbəkə təşkil edir.prowiders.sandra_cretv. yeni slayd açmaq və s. twTayvan. fr-Fransa. Qlobal Şəbəkə Bir müəssisədə və onun yaxınlığındakı binalarda olan kompüterlərin birgə işləməsi lokal şəbəkə təşkil edir. Misal üçün: www.

Brauser Internet Explorer Outlook Express – poçt və yeniliklərlə işləmək üçün proqram Net Meeting – telefon şəbəkə əlaqəsi Microsoft Chat – mətn rejimində söhbət Microsoft Messenger – sürətli məlumat mübadiləsi (telefon. düyünlərin idarə olunması. Web səhifələrinin yaradılması 2. (nato. mikrofon) Dəftərdə son səhifələr??????? Front Page proqramına giriş İnternetdə Web səhifələrinin və Web düyünlərinin işlənməsi üçün istifadə olunur. Ssenarilərin işlənməsi və Web səhifələrinin dinamik dəyişdirilməsi 4. net-şəbəkə xidmətlərinə aid təşkilat və s. shop. Front Page proqramının Office XP proqramları ilə birgə işlənməsi 6. Web səhifələrinin redaktə olunması. Bu proqramın imkanları çox geniş bir sahəni əhatə edir.HTML formatında baza sənədlərinin yaradılması . Front Page və Web – severlər 7.ixtiyari kommersiya təşkilatı. Proyekt üzərində müxtəlif qrupların birgə işləməsi 5. Web səhifələrinin yaradılıb redaktə edilməsi üçün bütün imkanları bilən mütəxəssis tapmaq çətindir. Web düyünlərinin yaradılması və idarə olunması 3. Aşağıdakı məsələlərə baxaq: 1.16 Gov-hükumət təşkilatları. com. İndi onun imkanları artıb və demək olar ki. bir azdan Windows-un tərkibində ƏS-nə çevriləcək. Web səhifələrinə şəkil əlavə olunması Web səhifələrinin redaktə olunması üçün Front Page proqramında çoxlu vasitələr var: . edu) İnternet Explorer brauzerləri Brauzerlər www səhifələrinə baxış təmin edən proqram idi . Web düyünlərinin yaradılmasında Front Page proqramının digər Office proqramlarına inteqrasiya edilməsi kimi müxtəlif məsələlərdə müxtəlif mütəxəssislər işləyir. name.

Java Script ssenarilərini yazmaq .Web səhifələrinə Word. sətir və sütunun kəsişməsi-oyuq. Bu məsələnin verilənlərini bir elementdən ibarət olan cədvəl kimi təsvir etmək olar 2. Belə məsələnin verilənləri xətti cədvəl təşkil edir. sütun. cədvəl. MS OFFİCE proqramlar kompleksinə daxil olan proqramlar 1.elektron cədvəli 3. fiziki və s.mətn redaktoru 2. Təcrübədə rast gələn məsələlərin sonlu sayda ilkin elementləri ola bilər. Misal üçün: 1. Verilənlərin sayı 1 elementdən ibarət olan məsələ.????????7 MS EXCEL ELEKTRON CƏDVƏLİ 1. WORD .Verilənlər bazasına daxil olmaq. məsələlərin həlli üçün istifadə olunan Microsoft proqramlar paketinə daxil olan proqramlar toplusudur.. Excel. Bu halda onları bir sətirdə yerləşdirmək mümkündür. POWER POINT – prezentasiyaların(təqdimatların) yaradılması .17 . Verilənlər düzbucaqlı cədvəl və ya matris şəklində verilir. Access proqramlarından komponentlər daxil etmək Office proqramlarını dizayn alətlərinə aid etmək olar. 2. ictimai. iqtisadi. MS EXCEL riyazi.. Verilənlərin sayı bir neçə dənə olur. Power Point. Bəsdir.Sənədlərə cədvəllər. 3. çərçivələr. Excel proqramında cədvəl elementləri: Sətir. multimediya elementlərini daxil etmək . EXCEL . Excel proqramında ilkin verilənlər cədvəl şəklində olmalıdır.

Cari faylın adı və Excel proqramında yaradılan faylın genişlənməsini əvəz edən nişan yerləşir. Bunun üçün ünvan təyin edib məsələyə (fayla. Başlıq sətrinə proqramın adı. EXCELdə işə başlayan kimi boş cədvəli yaddaşa yazmaq lazımdır. OUTLOOK – Xarici dünya ilə əlaqə yaratmağa imkan verən proqram kompleksi 3.18 4. Sonrakı iş prosesində müəyyən vaxt intervalı ilə avtomatik yaddaşa yazılma əməliyyatı aparılacaq. Sistem menyusunun 6 əmri var: . ACCESS . (misal üçün iş prosesində işıq sönə bilər və yaddaşa yazılmayan məlumat itir) nişanı (piktoqramı) üzərində mausun sol düyməsini vurduqda proqramın sistem menyusu açılır. kitaba) unikal ad vermək lazımdır.verilənlər bazasını idarə edən sistem 5. Bunu etməklə məlumatın itmə təhlükəsini aradan qaldırılmasını təmin etmiş olursunuz. EXCEL proqram pəncərəsinin elementləri Proqram pəncərəsinin sol yuxarı küncündə başlıq sətri yerləşir.

. ). . . Məsələ məsələlər panelindən götürülür. Onların arasında Excel üçün spesifik olan əmrlər daxil olan kateqoriyalar yerləşir. Məsələni aktivləşdirmək üçün piktoqram üzərində mausun sol düyməsini vurmaq kifayətdir.böyütmək . .bərpa etmək .bükmək . Başlıq sətrinin altında Baş menyu və ya horizontal menyu yerləşir. ). ( . Birinci düymə bükmək əmrini yerinə yetirir və məsələni qeyri-aktiv edərək məsələlər panelində “piktoqram” şəklində “gizlədir”. ( . . Hal-hazırda işlənən proqram aktiv proqram adlanır. .19 1) Proqram pəncərəsinin ölçüsünü bərpa etmək 2) Proqram pəncərəsinin yerini dəyişmək 3) Proqram pəncərəsinin ölçüsünü dəyişmək 4) Proqram pəncərəsini bükmək 5) Proqram pəncərəsinin ölçüsünü maksimuma çatdırmaq 6) Proqram pəncərəsini bağlamaq Proqram pəncərəsinin sağ yuxarı küncündə ekranı idarə edən və sistem menyusunun 4 əmrini yerinə yetirən 3 düymə yerləşir.bağlamaq. 1) 2) 3) 4) . Bu menyuda MS Office üçün vacib kateqoriyalar yerləşir.

Standart paneldəki əmrlər natamamdır. yazının səhifədə (oyuqda) vəziyyəti və s. Abzasların formatlanmasına daxildir: sağ və sol məsafələr. yəni istifadəçinin istəyindən asılı olaraq lazımi əmrlərin nişanlarını standart panelə əlavə etmək. Formatlaşdırma iki cür olur: simvolların və abzasların. Standart paneldəki nişanlar yığımı şərtidir. yazı stilləri. yazı istiqamətləri və s. rəngini hətta şəklini dəyişmək olar. tam mənada imkanlar baş menyuda yerləşir. ( / əmrinin köməyi ilə) Standart panelin altında Formatlaşdırma paneli yerləşir: Formatlaşdırma nədir? Formatlaşdırma sənəddəki mətnin görünüşünün yaxşılandırılmasıdır. Şəkildə göründüyü kimi alt menyuda uyğun əmrlərin qarşısında standart paneldəki piktoqramlar yerləşir. abzaslar və sətirlər arasında məsafələr. simvolların ölçüsü. Misal üçün kateqoriyasının açılan alt menyusunun bir hissəsi: Baş menyunun altında Standart panel və ya alətlər paneli yerləşir: Standart paneldəki nişanlar(piktoqramlar) baş menyunun tez-tez istifadə olunan əmrlərini əvəz edir. rəngi. nişanların görünüşünü. . simvollar arasında məsafələr.20 Baş menyunun hər bir kateqoriyasının açılan alt (vertikal) menyusu vardır. Və ya baş menyunun tez-tez istifadə olunan əmrləri nişan (piktoqram) şəklində standart panelə çıxarılmışdır. Simvolların formatlanmasına daxildir: yazı şriftləri. effektlər. abzasın ölçüsü. lazım olmayanları isə standart paneldən çıxarmaq olar. Bundan əlavə.

21 Formatlaşdırma panelinin altında Düstur sətri yerləşir: Bu sətirdə seçilmiş oyuğun ünvanı və oyuğun tərkibi göstərilir. Bu menyudan görünür ki. kopyalamaq olur. Bir kitabda səhifələrin sayını artırıb azaltmaq olar. İşçi sahənin altında səhifələrə müraciət yerləşir. Sətir və sütunların İşçi sahə fraqmenti. Mausun sağ düyməsini səhifənin adı üzərində vurmaqla onun kontekst asılı menyusunu açmaq olar. Müxtəlif kitablarda fərqli sayda səhifələr ola bilər. Müraciət sətrində səhifələrin nömrələri və ya adları yerləşir. Aşağıdakı şəkildə işçi sahənin fraqmenti göstərilib: Latın hərfləri ilə adlandırılmış sütunlardan və nömrələnmiş sətirlərdən ibarətdir. Excel proqramında 5-ci sətirdən aşağı işçi sahə adlanır. Mausun sol düyməsi ilə lazımi səhifəyə keçid təyin olunur. kəsişməsi oyuq adlanır. . səhifəni silmək. səhifələrin adlarını dəyişmək. Səhifələri adlandırmaq olar. səhifənin yerini dəyişmək. Exceldə yaradılan sənəd Book (kitab) adlanır.

C25 və s.22 Səhifələrin adlarını dəyişdikdən sonra pəncərə fraqmenti aşağıdakı şəkildə göstərilib. B5. Sütunlar A-dan Z-ə qədər baş latın hərfləri və ya AAdan İV-yə qədər ikili hərflərlə işarə olunur. Excel proqramında işçi sahənin hər bir oyuğunun ünvanı və yaxud koordinatları var. Oyuğun ünvan anlayışı. Ən aşağıda Excel-in vəziyyət sətri yerləşir. Bu sətirdən aşağıda çox zaman rəsm alətləri yerləşir. Misal üçün. Sonuncu sütunu açmaq üçün eyni zamanda Ctrl+(klaviaturada sağa baxan ox işarəsi) düymələrini birgə vurmaq lazımdır. Aşağıdakı şəkildə sonuncu sütunun şəkli göstərilir. A7. . Ünvana sütunun adı-birinci koordinat və sətrin nömrəsi-ikinci koordinat daxildir.

rəqəmlərin özləri deyil yerləşdikləri oyuqların ünvanları göstərilir(yazılır).23 Birinci sütuna qayıtmaq üçün eyni zamanda Ctrl+(klaviaturada sola baxan ox işarəsi) düymələrini birgə vurmaq lazımdır. Hər bir oyuqda rəqəm. Şəkildə sonuncu sətrin nömrəsi göstərilir. Düstur rejiminə keçmək üçün seçilmiş oyuqda “=” işarəsi yazılır. əsas hallarda. mətn və düstur yerləşdirmək olur. sonra lazımi məlumatı daxil edib Enter düyməsini vurmaq lazımdır. “=” işarəsindən sonra lazımi düstur yerləşdirilir. Misal üçün. “=” Düsturlarda. Oyuğa yerləşdirmək üçün oyuğu seçib. kvadrat tənliyinin diskriminantının hesablanması düsturu d=b2-4ac aşağıdakı kimi yazılır: . Birinci sətrə qayıtmaq üçün klaviaturada Ctrl+ yuxarı baxan ox düymələrini birgə vurmaq lazımdır. Ədədlər oyuqda sağ tərəfə görə. Sonuncu sətrə keçmək üçün eyni zamanda klaviaturada Ctrl+ aşağı baxan ox düymələrini vurmaq lazımdır. mətnlər sol tərəfə görə düzülür. Excel proqramında 2 iş rejimi var: adi və düstur rejimləri. Sətirlər 1-dən 65536-ya qədər natural rəqəmlərlə nişanlanır. Şəkildə daxil edilən ədədin və mətnin oyuqdakı vəziyyəti göstərilib.

6) A əmsalının ünvanı B4 oyuğunun üzərində mausu vurmaqla ünvan düstura yazılır. Bu halda əl ilə yazılır. 3) Sonra mausun b əmsalının yerləşdiyi C4 oyuğunun üstündə vururuq. “*”(vurma) işarəsindən sonra “C” əmsalının ünvanı “D4” oyuğunun üzərində vururuq. düsturda iştirak edən verilənlərin yerləşdiyi oyuqların ünvanları 2. 4) Vurma işarəsi (*) yazılandan sonra mausla yenidən b əmsalının ünvanı olan C4 oyuğunda vurulur. E4 oyuğunda düsturu yazarkən düstur sətrində onu görmək olur. 7) Düsturu yazdıqdan sonra Enter düyməsi vurulur.ci üsul: Düsturda iştirak edən verilənlərin yerləşdiyi oyuqların ünvanları mausun köməkliyi ilə daxil edilir.24 Diskriminantın hesablanması üçün düsturu yazma üsullarını araşdıraq. Bu üsulu təfsilatı ilə təsvir edək. 1-ci üsul: Düsturu adi qayda ilə yazmaq. Sonra 4 rəqəmi və “*”(vurma) işarəsi qoyulur. Beləliklə. 1) Diskriminantı hesablamaq üçün işçi sahənin E4 oyuğu seçilir 2) E4 oyuğuna ilk növbədə “=” işarəsi daxil edilir. (şəklə bax) . Düsturda “=” işarəsindən sonra b əmsalını ünvanı C4 yazılır. 5) “-“ işarəsini klaviaturadan yazılır. b2-nı aldıq.

2) $ işarəsi ilə sətri qeyd etmək olar. Misal üçün A5. məlumatı qəbul etdirmək lazımdır. Nisbi ünvanlar. sətir isə dəyişir. Mütləq ünvan 2 cür olur: 1) $ işarəsi ilə ancaq sütunu qeyd etmək olur (fiksə etmək). B4.Sabit olmayan məlumatı saxlamaq üçün nisbi ünvanlardan istifadə olunur. Misal üçün. Başqa sözlə. Yəni həll olunan məsələdə bütün hesablama prosesində sabit qalan məlumat. Excel proqramı haqqında əsas anlayışlardan sonra praktiki tapşırıqlar. Bu halda sütun dəyişməz qalır. Mütləq ünvanlar. 3) Oyuğa mətn daxil etmək. Onlarda dəyişən məlumat yazılır. 1) Excel proqramının yüklənməsi 2) Cədvəlin müxtəlif oyuqlarını seçmək. Özündə sabit məlumat saxlayan ünvanlardır. Hesablama cədvəlinin müxtəlif ünvanlarından mütləq ünvana müraciət olunur. C15 və s.25 Nisbi və mütləq ünvanlar. Misal üçün $A10. A$10. Bu halda məlumat eyni sətirdən. Cədvəl üzrə hərəkət. Mütləq ünvanı nişanlamaq üçün $ işarəsindən istifadə olunur. Məlumatı daxil etdikdən sonra onun bitdiyini qeyd etmək. lakin müxtəlif sütunlardan götürülə bilər. Seçilən oyuğa ad daxil etmək. 3) $ işarəsi ilə həm sətri həm də sütunu qeyd etmək olar Misal üçün $A$10. Onları bilmədən Excel-dən praktiki olaraq səmərəli istifadə etmək mümkün deyil. Başqa sözlə desək bu oyuqdakı məlumat bütün hesablamalarda sabit olur. Mütləq və nisbi ünvan Excel proqramında hesablamalar aparmaq üçün ən vacib anlayışlardır. Bunu bir neçə üsulla etmək olar: a) b) c) Klaviaturadan Enter düyməsi vasitəsi ilə Mausla başqa bir oyuğun üzərində vurmaqla Klaviaturada düymələrdə istifadə etməklə . Hesablama prosesində dəyişə bilən ünvanlardır. Bu halda məlumat həmişə 1 oyuqdan götürülür.

məlumatı oyuğa ya əlavə edək və ya düzəlişlər edək. Deməli düstur sətri imkan verir: . məlumatın daxil edilmə prosesində yoxlama aparmaq və s. Hesablamadan sonra oyuqda yaranırsa o deməkdir ki. o deməkdir ki.5 b=9. sətri seçmək üçün sətrin nömrəsi üzərində mausun sol düyməsini vurun.5 A1 oyuğuna cədvəlin başlığını daxil edin. ölçüsünü təyin etməklə A3 və A4 oyuğuna “x” və “y” daxil edin . sətir və sütun əlavə etmək. cədvəli formatlamaq və s. Hesablamadan sonra oyuqda yaranırsa o deməkdir ki. Yoxlama üçün misal: Y=kx+b xətti funksiyasının qiymətlər cədvəlini tərtib edin k=3.26 d) Ünvan sətrində vurmaqla nişanı üzərində Qeyd. Ad yazılan oyuğa adın pozulmaması şərti ilə soyadı daxil etməli. Hesablamadan sonra oyuqda yaranırsa. sətir və sütunları pozmaq. hesablama nəticəsində alınan ədəd oyuqda yerləşmir. Bütün sütunu seçmək üçün o sütunun adı üzərində. stilini. sıfıra bölmə cəhdi. Cədvəlin bir çox imkanları var: Sətir və sütunların ölçüsünü dəyişmək. diaqramlar qurmaq.seçilən oyuqda dəyişikliklər aparmaq . Bundan əlavə bir çox məsələlərdə funksiyalardan istifadə etmək. Nə baş verdi? Ad soyadla əvəz olundu. düsturda rəqəm olmayan element iştirak edir.oyuqda natamam görünən məlumatı tam görmək. Yazı şriftini. Necə etmək olar ki. cədvəllərdə filtrasiya etmək. Oyuğa daxil edilən məlumat düstur sətrində redaktə edilir.

VB-nın tərtibi və emalı üçün istifadə olunur.. Standart paneldə New düyməsini sıxmaq və yaxud File/New əmrini seçmək lazımdır.27 MİSALLAR!!!!! Verilənlər bazasını idarə etmə sistemləri Verilənlər bazası müəyyən əlamətlərinə görə əlaqələndirilmiş. Cədvəl rejimində yazı sətirlərdir. təvəllüdü. Verilənlə bazasının tərtib hissələri: 1. Məntiqi. qarşılıqlı əlaqəli və müəyyən bir predmet oblastı əhatə edən verilənlər toplusu relyatsion bazanı təşkil edir. Verilənlər bazasının yaradılması 1. cədvəl Sahə . Relyation bazasını idarəedən sistemlər: FoxPro. İdarəetmə sistemləri verilənlər bazalarını tərtib və emal edən sistemlərdir. Clipper. Access tətbiqi proqramı verilənlər bazalarının idarəetmə sistemlərindən biridir. Cədvəl rejimində sahənin təsviri üçün sütun ayrılır. sahə(pole) 2. İerarxik Relatsion tipli bazalarda verilənlər 2 ölçülü cədvəl şəklində tərtib olunur. Access və s. MS Access proqramının yüklənməsi. Daha mürəkkəb quruluşa malik olan məlumat toplusu şəbəkə və ierarxik sistemlərlə idarə olunur. Obyekti tələbə olan verilənlər bazasında bir tələbə haqqında olan tam məlumatdır.. Or. – sahələrdir. .. Və yaxud verilənlər bazası müəyyən predmet oblastının bütün obyektləri haqqında toplanan məlumatlar toplusudur. struktur formasında məlumatlar toplusudur. (Start/Proqrams/MSAccess) 2. Sahənin adı cədvəldə sütunun adı olur. cinsi və s. Şəbəkə 3. Relyatsion 2. Yazı – Konkret obyekt haqqında tam məlumat yığımıdır.hər hansı bir obyekti xarakterizə edən müəyyən bir elementdir. Sistemlər üç qrupa bölünür: 1.. yazı(zapis) 3. soyadı. Misal üçün obyekti tələbə olan verilənlə bazasında obyekti xarakterizə edən amillər tələbənin adı.

Bu rejimdə verilənlərin tipini. (Quers) Hesabat – Məlumatların ekranda. Cədvəllər konstruktor rejimində tərtib olunur. Verilənlər bazasının adı Obyektin adı ilə adlandırılsa daha məqsədəuyğun olar. çapda əks etdirmək üçün istifadə edilən obyekt. sahələrin adlarını dəyişmək. Cədvəlin sətirlərinə yazı(zapis). verilənlər bazasını tərtib etmək üçün aşağıdakı pəncərə açılır. İlk növbədə yaradılacaq verilənlər bazasına ad verilməli və müəyyən ünvanda yadda saxlanılmalıdır.(Reports) Makros .(Forms) Sorğu – Bir və ya bir neçə cədvəldən məlumat almaq imkanı verən obyekt. Hər bir cədvəldə eyni tipli obyektlər haqqında məlumat saxlanılır. Ms Access proqramında aşağıdakı obyektlərlə tanış olaq.(Tabls) Forma – Verilənləri cədvələ daxil etmək üçün vasitə obyektidir.əməliyyatları sürətləndirmək üçün makrokomanda vasitəsi ilə reallaşdırılan əməliyyatlar ardıcıllığıdır Modul – Qeyri-standart proseduraları həyata keçirmək üçün Visual Basic proqram dilində tərtib olunan proqramdır. sütunlarına isə sahə(pole) deyilir. lazım olmayan sahələri pozmaq mümkündür. File/ NewDataBaze pəncərəsi açılacaq. Nəhayət. .28 3. Misal üçün: C:/Baze/Library. Cədvəl – sətir və sütunlardan ibarətdir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful