1

İNFORMATIKA FƏNNININ PREDMETI............................................................................................................................1 KOMPÜTERIN QURĞULARI................................................................................................................................................3 KOMPÜTERIN ƏSAS QURĞULARI. ...............................................................................................................................................4 YADDAŞ QURĞULARI..............................................................................................................................................................5 KOMPÜTERIN ƏLAVƏ(PERIFERIYA) QURĞULARI ...........................................................................................................................5 KOMPÜTERIN PROQRAM TƏMINATI VƏ TƏSNIFATI...............................................................................................6 TƏTBIQI PROQRAMLAR VƏ ONLARIN TƏSNIFATI...........................................................................................................................7 ALQORITMIK DILLƏR..............................................................................................................................................................7 WINDOWS ƏMƏLIYYAT SISTEMI.....................................................................................................................................8 FAYL SISTEMI........................................................................................................................................................................8 OBYEKTLƏRLƏ IŞLƏR...........................................................................................................................................................10 WINDOWS-DA TƏNZIMLƏMƏLƏR.............................................................................................................................................11 TƏTBIQI PROQRAMLARIN ICRA EDILMƏSI ÜSULLARI.........................................................................................11 MICROSOFT WORD PROQRAMI HAQINDA.................................................................................................................11 MICROSOFT WORD PROQRAMININ PƏNCƏRƏ ELEMENTLƏRI.........................................................................................................12 WORD PROQRAMINDA ƏMRLƏRIN QISA XÜLASƏSI......................................................................................................................14 POWER POINT PROQRAMI. PREZENTASIYALAR.....................................................................................................14 AVTOKORREKSIYA..............................................................................................................................................................15 İNTERNET NƏDIR?...............................................................................................................................................................15 İNTERNET EXPLORER BRAUZERLƏRI........................................................................................................................................16 FRONT PAGE PROQRAMINA GIRIŞ...............................................................................................................................16 MS EXCEL ELEKTRON CƏDVƏLİ....................................................................................................................................17 OYUĞUN ÜNVAN ANLAYIŞI. ..................................................................................................................................................22 NISBI VƏ MÜTLƏQ ÜNVANLAR................................................................................................................................................25 VERILƏNLƏR BAZASINI IDARƏ ETMƏ SISTEMLƏRI..............................................................................................27 VERILƏNLƏR BAZASININ YARADILMASI....................................................................................................................................27

İNFORMATIKA FƏNNININ PREDMETI. İnformatika məlumatın EHM(Elektron hesablama maşınları) vasitəsi ilə qəbul, emal və ötürülməsini öyrənən elmdir. Məlumat ətraf mühitdə gördüklərimiz, eşitdiklərimiz, hiss etdiklərimizdir və ya ətraf mühitdə topladığımız biliklər toplusudur. Məlumat nəyi əhatə edir: musiqi, idman, siyasət, iqtisadiyyat və s. Məlumat hansı şəkildə təsvir olunur: səs, video, qrafika, cədvəl, mətn, ədəd və s. Ən əhəmiyyətli ədədi şəkildə informasiyadır. İxtiyari məlumat üzərində 3 növ əməliyyat aparılır: 1. məlumatın toplanması 2. məlumatın emalı 3. məlumatın təhlili və istifadəsi Simvol deyəndə rəqəm, hərf, durğu işarələri nəzərdə tutulur. Məlumatın növləri: hərfi, ədədi, qrafik, impuls, səs, kodlaşdırılmış, proqram tipli. Hər növ məlumata aid nümunələr göstərilsin. Hər növ məlumatı emal etmək üçün xüsusi

2

kompüter proqramları var. Proqram hər hansı məsələni həll etmək üçün müəyyən alqoritmik dildə yazılmış əmrlər ardıcıllığıdır. Kompüter sözü “hesablama” deməkdir. Məlumatın emal olunmasını avtomatlaşdırmaq üçün istifadə edilən müasir texniki vasitələrdən biridir. Vəzifəsi: 1. məlumatı daxil edir(daxiletmə) 2. məlumat üzərində əməliyyat aparır 3. xarici yaddaş qurğularında yadda saxlayır Kompüterin əsası arifmometrdir. Arifmometr ancaq konkret əməliyyatları yerinə yetirir(+, -, :, *). Kompüter isə insanın iştirakı olmadan, əlbəttə, əvvəlcədən verilmiş proqramla mürəkkəb hesablama əməliyyatlarını yerinə yetirir. Bundan əlavə, aralıq və yekun nəticələri yadda saxlamaq qabiliyyətinə malikdir(yaddaş). İnformatika digər elmlərlə sıx əlaqədardır. Müasir həyatda kompüter elmin bütün sahələrində tətbiq olunur. Riyazi hesablamalarda, təbabətdə: diaqnostika və müalicə metodlarının tətbiq olunmasında, layihələşdirilmədə, iqtisadiyyatda, dərs prosesində, adi həyatda-inkişaf etdirən oyunlar, İnternet şəbəkəsi: bütün dünyada olan məlumat almaq imkanını verir və s. Kompüterin istifadə olunduğu sahələrə aid 15 misal gətirin. Kompüterin yaranma tarixi. Bu fayla baxmaq üçün Ctrl düyməsini və mausun sol düyməsini eyni zamanda vurun. Nə üçün kompüterə ehtiyac oldu? Böyük həcmdə məlumatı böyük sürətlə emal etmək zəruriliyi. Buna aid misal: Abituriyent sistemi, Reytinqlərin hesablanması, Seçkilər, Statistik məlumatın emalı və s. Dediyimiz kimi, kompüter yalnız ədədi şəkildə məlumatı emal edir. Digər məlumat növlərini(səs, təsvirlər, qrafika, cihazların göstəriciləri ) kompüterdə emal olunması üçün ədədi şəklə çevrilməlidir. Hərfi şəkildə olan rəqəmlərə uyğunlaşdırılması kodlaşdırılma adlanır. Kompüterdə məlumatın ölçü vahidi bitdir. Yaddaşın ölçü vahidi baytdır. Say sistemləri. Kompüterdə 256 simvoldan istifadə edilir. Bu simvolları 2-lik say sistemində kodlaşdırmaq lazımdır. Əvvəlcə hər simvola 10-luq say sisteminə bir rəqəm uyğunlaşdırılır. Sonra isə 2-lik say sisteminə çevrilir. Bildiyimiz kimi kompüterdə məlumatın ölçü vahidi 1 bit-dir. 256 simvolu kodlaşdırmaq üçün neçə bit lazımdır? Əgər 1 bayt=2bit olarsa neçə simvolu kodlaşdırmaq olar? 0 və 1-lərdən neçə kombinasiya alırıq: 00,01,10,11 deməli 4 (və ya 22) simvolu kodlaşdırmaq olar Əgər 1 bayt=3bit olarsa neçə simvolu kodlaşdırmaq olar? 0 və 1-lərdən neçə kombinasiya alırıq: 000,001,010,100,011,110,101,111 deməli 8 simvolu və ya 23 kodlaşdırmaq olar və s. Bu qayda ilə alırıq ki, 256 simvolu kodlaşdırmaq üçün 8 bit (və ya 23 ) lazımdır Misal üçün: A---65----01100101 1Bayt=8 bit

Buna daxili yaddaş da deyilir. qurğulara müraciət etmək və s. 4A9F-4*163+10*162+9*161+15*160=19103 və s. Ümumi quruluşun sxemi aşağıda göstərilib. Buna bəzən kompüterin beyni də deyilir.3 1KB=1024B 1MB=1024KB 1GB=1024MB (Böyük hərflərlə yazılır) 16-lıq say sistemində A-10. . C-12. Müəyyən əməliyyatı yerinə yetirmək üçün kompüterim başa düşdüyü dildə ona verilən göstəriş komandadır. Kompüterlə ünsiyyət müasir dövrdə dialoq rejimində həyata keçirilir. Dialoq komanda və proqramların köməyi ilə yaradılır. Kompüterin qurğuları. hamısı Fon Neymanın verdiyi klassik sxem əsasında işləyir. F-15. Hesabi-məntiqi qurğu-xüsusi elektron sxem – çip (cheap) hesab və məntiqi əməliyyatları aparmaq üçündür 2. Proqram komandaların müəyyən şəkildə toplusudur. Qeyd: Müasir kompüterlərdə hesabi-məntiqi qurğu. idarəedici qurğu ilə birgə prosessor adlanır. proqramları yerinə yetirmək. D-13. 4. Xarici qurğular – informasiyanı kompüterə daxil etmək və uzun müddət yadda saxlamaq üçündür. Kompüterin ümumi quruluşu: 1. B-11. E-14. İdarəedici qurğu – çip olub kompüteri idarə etmək. üçündür. Buna xarici yaddaş da deyilir. Kompüter və istifadəçi arasında interfeys. bütün daxil edilənlər üzərində əməliyyatlar məhz orada keçirilir. B9h-11*16+9=185. Birinci nəsildən başlayaraq indiyə qədər bütün kompüterlər bir-birindən nə qədər fərqlənsələr də. 16-lıq say sistemində yazılmış ədədlərin sonuna h hərfi əlavə olunur. 3. Çox vaxt səhv ünvanları göstərmək üçündür. Operativ Yaddaş – kompüterin elə bir hissəsidir ki.

ekran) 3. işarələr 2-ci qrupa idarəedici düymələr daxildir: Enter – daxil etmək Esc – rejimdən çıxmaq Caps Look – böyük hərflərə keçmək Spase – boş mövqe Back Space – kursordan sol tərəfi pozur Ctrl. Monitor(displey. Mouse Sistem blokuna daxildir: 1. Prosessor Əsas Qurğuların vəzifələri: Klaviatura daxil etmə qurğusudur. Misal üçün Ctrl+C kopya etmək üçündür. Sistem bloku 4. Sərt disk 2.4 Hesabiməntiqi qurğu Giriş qurğusu Yaddaş qurğusu Çıxış qurğusu idarəetmə qurğusu Kompüterin əsas qurğuları. 1. Ctrl+Alt+Del kompüter yenidən yükləmək üçün Tab – kursoru 8 mövqe sağa atır. Print Screen – ekran görünüşünü bufer yaddaşa köçürür Page Up. Klaviatura 2. 1-ci əsas qrupa daxil olan düymələr: hərflər. Shift. rəqəmlər. Klaviaturada dörd qrup düymə vardır. Disk sürücüləri 3. Alt bu düymələr başqa düymələrlə işlədilir. Page Down – mətni ekran səhifələrinə görə vərəqləyir Home – mətndə kursoru bir başa sətrin əvvəlinə gətirir End – mətndə kursoru bir başa sətrin sonuna gətirir .

5 3-cü qrup (hərəkət) düymələr 2 rejimdə işləyir: Num Loock düyməsi aktiv olanda rəqəmlərlə işləmək olur. nazik disklər(floppy). Müasir dövrdə OY-ın tutumunu daim artırmaq olur. D:. Ekranın icazə vermə qabiliyyətini göstərən nöqtələr Piksel adlanır. Əksər hallarda kompüterin sürəti kimi kompüterin takt tezliyi qəbul edilir və (herts) hz (KHz. lazer diskləri(CD ROM. Ölçüləri 14”. icazə vermə qabiliyyətinə görə fərqlənirlər. Monitorların oval və müstəvi növləri var. Daxili (operativ) 3. Daxili yaddaşda əməliyyatlar daha sürətlə gedir. 23”. Operativ yaddaş və ya daimi yaddaşın tutumu 64. Bu düymələr müxtəlif proqramlarda müxtəlif vəzifələr daşıyır. Kompüterin əlavə(periferiya) qurğuları. Xarici yaddaş məlumatı uzun müddət yadda saxlamaq. Daimi (Kompüteri ilkin yükləmək üçündür) 2. C:. E:CD disklər. 4-cü qrup düymələr funksional düymələrdir: F1:F12. Ölçü vahidi düym-dür. Yaddaş qurğuların məntiqi adları: A:-nazik disklər. 19”. E:-bərk disk. 128 .DWD RW). Yaddaş qurğuları Yaddaş qurğuların 3 növü vardır: 1. aktiv olmayanda kursoru idarə edən düymələr işləyir Klaviaturadakı (aşağıdakı) düymələr kursorun hərəkətini təmin edir. İki düyməsi olur: sağ və sol. 21”. Kompüteri sürəti – prosessorun bir saniyədə apara biləcəyi elementar əməliyyatların sayıdır. 3–lük Nazik disklərin istehsalı artıq dayandırılıb. Monitorlar qrafik və mətn rejimində işləyir. Misal üçün: 640x480. bir kompüterdə digərinə köçürtmək və süni olaraq kompüterin yaddaşını artırmaq üçündür. 15”. Mouse – manipulyatordur. Sağ düymə əmr düyməsidir. CD RW. F1 düyməsi həmişə köməkçini açır(Help). Monitorlar bir-birindən ölçüsünə görə. 17”. Buna həm də göstəricilik qabiliyyəti deyilir. Lakin kompüter söndürüldükdə məlumat itir. sol düymə isə kontekst asılı menyuları açmaq üçündür. Ghz)lə ölçülür. Monitorun ölçüsü dedikdə diaqonalının uzunluğu nəzərdə tutulur. Monitor əks etdirmə qurğusudur. DWD ROM. MHz. 512 MB ola bilər(RAM). Xarici Xarici yaddaşın növləri: sərt disk(Hard Disk). Mətn rejimində 25 sətir və 80 sütundan ibarət olur. Bunlar bir-birindən və öz aralarında tutumları ilə fərqlənir. . 256. Qrafik rejimdə ekran müəyyən sayda nöqtələrin köməyi ilə tora bürünür. 1024x768. 1600x1200. flash və s. 800x600. Prosessor – idarəedici qurğudur.

1. Plotter. kolonka. Əməliyyat sistemi kompüteri idarə edən. Tətbiqi proqramlar 3. Fərdi kompüterlər 2 yerə ayrılır: Notebook. kompüterin qurğularını bir-birinə bağlayan. mini. lazer. dialoq rejimində işləyən proqramlar (menyu. Linux. Sistemə olan tələblər.Periferiya qurğularından istifadə etmək imkanları . mikro. Widows özü həm əməliyyat sistemidir həm də örtük proqramı. Skaner – mətn və qrafik məlumatı kompüterə oxuyur Modem – qlobal şəbəkəyə (İnternetə) qoşulmaq üçün istifadə olunan qurğudur.Şəbəkələrə birləşdirilmək imkanı Kompüterin proqram təminatı və təsnifatı Dünyada mövcud olan proqramlar 3 sinfə bölünür: 1. Sistem proqramları 2. Əməliyyatlar sistemləri 2.Fərdilik . Strimmer – böyük həcmli məlumat maqnit lentlərdə saxlamaq üçündür. Arxiv proqramları 4. . Utilitalar və s. Printerlərin 3 növü vardır: Matris.Təmirin asanlığı və yüksək keyfiyyətliliyi .Böyük həcmdə olan məlumatın sürətli emalı . İnstrumental proqramlar (Alqoritmik dillər). ?????? PK –lərin Böyük EHM-na nisbətən əlverişli olmağının səbəbləri: . Windows 95/98/NT/XP/2000/2003. Misal üçün: MS-DOS. Sistem proqramları kompüteri idarə etmək üçündür. Antivirus proqramları 5.Windows 3.) . Örtük proqramları Əməliyyat sisteminin əmrlərindən rahat istifadə etmək üçün yaradılan proqramlardır: Misal üçün: NC. Örtük proqramları 3.Bütün sferaları əhatə edən proqram təminatı . kompüterlə istifadəçi arasında əlaqə yaradan proqramlar toplusudur.6 Printer – çap etmə qurğusudur. Drayverlər(xarici qurğuları birləşdirən) 6. Mikro kompüterlərin ən populyarı PC(personal kompüter) fərdi kompüterlərdir. axarlı. Müasir kompüterlər 3 yerə bölünür: super. kamera və s. Unix və s. Sistem proqramlarına daxildir: 1.İstifadəçi üçün rahat interfeysə malik olan . köməkçi və s.

test və diaqnostika proqramları. CD və ya DVD yazıcı proqramları Tətbiqi proqramlar və onların təsnifatı Hər hansı sahədə tətbiq olunan. eyni zamanda virusların kompüterə daxil olmasının qarşısını alan xüsusi təyinatlı utilit proqramlardır. Super Calk. şəkil və animasiya 11.Şəbəkələri idarə etmək üçün istifadə olunan proqramlar Alqoritmik dillər Alqoritmik dillər və ya instrumental proqramlar yuxarıda göstərdiyimiz sinif proqramlarını yaratmaq üçün alətdir. Utilitlər latınca utilitas “fayda” sözündən götürülmüş və ikinci dərəcəli sistem proqramlarını təşkil edən proqramlardır. Ms Excel. Lotus və s. 6. Utilitlər aşağıdakı qruplara bölünür: 1. Elektron cədvəlləri: Sheet. Kontrol.PC oyunları. Verilənlər bazasını idarə edən sistemlər: Fox Pro. 2. Qrafik proqramlar: Paint. sıxılması və qorunması məqsədi ilə onları xüsusi arxiv qovluqlarına yığa bilən və lazım olduqda həmin qovluqları idarə edən utilit proqramlardır. öyrədici proqramlar. Prezentasiyaların təqdimatlar) yaradılması üçün Power Point 7. rar. Notepad və s. C++ və s. Kompüter virusu özü kiçik həcmli ziyanverici proqram məhsuludur. Tətbiqi proqramların növləri: 1. Java. arj. Virus proqramları Antivirus proqramlarından bir addım qabaqda gedir. .zip. Ms Access və s. Drayver proqramları 3. Onların genişlənməsi . Nəşriyyat işləri 5. Mühasibat işləri 8. Antivirus proqramları 5. Arxivator proqramları 4. 2.7 Arxivator proqramları diskdəki faylların cəmləşdirilməsi. Mətn redaktorları: MsWord? WordPad. Utilitlər əsas olaraq əməliyyat sisteminin əlavə imkanlarını həyata keçirir və ya özünə məxsus funksiyaları həyata keçirir. Delphi. Misal üçün: Norton Antivirus. passivləşdirən və silə bilən. Kaspersky AYP və s. Misal üçün: Turbo Pascal. rahat interfeysə malik olan. Power Point. SAPR (layihələşdirilmənin avtomatlaşdırılması) Auto Cad 9. Statistik analiz üçün istifadə olunan proqramlar 10. Antivirus proqramları kompüterdəki virusları təsbit edə bilən. 3. Corel Draw. Photo Shop 3Dstidio MAX və s. 4. dialoq rejimində işləyən hazır proqram məhsuludur.

Faylın genişlənməsi 3 simvoldan çox ola bilməz. Fayl hər hansı proqramlaşdırma dilində yazılmış proqram. My computer və s. . məsələlər paneli(task bar).exe Ad genişlənmə Windows-da genişlənmə faylın adı qarşısında xüsusi nişanla göstərilir. Bəzi əmrlərdən sonra işarəsi göstərir ki. bu əmrin yerinə yetirilməsi üçün əlavə məlumat verilməlidir. Məsələlər panelində Start düyməsini vurduqda Windows-un baş meyusu açılır. Misal üçün: Readme. Start düyməsi.8 Windows əməliyyat sistemi. Daha etibarlı və daha sabitdir. xarici yaddaşda yerləşən və müəyyən məntiqi strukturu olan verilənlər fayl adlanır. istənilən məzmunlu mətn. proqramlar. sənədlər 2. Müasir əməliyyat sistemlərində 2 növ fayl strukturu istifadə olunur: FAT32. Başqa sözlə. Əsas obyektlər-qovluqlar. Hər bir sənəd kimi faylın öz adı var və kompüter onu bu adla axtarır. Xüsusi obyektlər: işçi stolu(desktop). Fayl sistemi Kompüter fayl sistemi yaddaşda hər növ informasiyanın yerləşdirmə qaydalarını müəyyən edən bir strukturdur. NTFS sistemi isə WindowsNT sistemində istifadə olunur. Faylın adı iki hissədən ibarətdir: əsas hissə və genişlənmə. Ad və genişlənmə arasında nöqtə qoyulur. Əmrin sonunda heç bir işarə yoxdursa əmr bir başa yetirilir. Məlumatın saxlandığı yerə və yaxud diskin adlandırılmış oblastına fayl deyilir. Fayl ingilis sözü olub “sənəd” deməkdir. Genişlənmə faylın tipini göstərir. Windows əməliyyat sisteminin müqayisəli təsnifatı Windows-un obyektləri 3 qrupa bölünür: 1. Shortcut (yarlık. işarəsi isə bildirir ki. emal üçün nəzərdə tutulmuş ədədi dəyişənlər ola bilər. NTFS. qısa yol) 3. FAT32 fayl sistemi 32 bit informasiya mübadiləsinə imkan yaradır və sürət baxımından daha sürətlidir. açılan siyahı vardır.

:bmp. və digər fayllardan ibarətdir. :bat . Genişlənmələri – :doc. :mp3. Qısa yol (Şortcut. elektron cədvəlləri. :swf və s.sys. :wm2. :ppt. :wav. :jpg. Başqa sözlə qovluq faylların saxlandığı yerdir. Path(adress)) – kompüter yaddaşında yeri haqında məlumat verın struktur quruluşudur. com Sys Txt. yarlık) – Özündə ancaq fayla(qovluğa) olan yol (faylın ünvanı) haqında məlumatı saxlayan fayldır. Ünvan – (yol. təqdimat(prezentasiya). Faylın adı ss ss ss ss ss ss ss ss Ss ss ss ss Genişlənmə doc xls ppt bmp Jpg Exe. :gif. Qısa yol ancaq aid olduğu fayl strukturunun açılması üçün istifadə olunur. arxiv. Məs:C:\Document and Settings\My Dokuments\qr233\cv. :dll.Proqram faylları – Proqramları işlətmək üçün lazım olan daxili fayllardıi. .9 Fayl növləri: Kompüter faylları yaradıldığı və istifadə olunduğu proqramlardan asılı olaraq aşağıdakı kateqoriyalara ayırmaq olar: . :com və s. Sənəd – kompüter istifadəçiləri tərəfindən yaradılmış. şəkil. Genişlənmələri: :exe. musiqi. Qovluqların içində yaradılan qovluq alt qovluq adlanır.Sistem faylları – Əməliyyat sisteminin və istifadə elədiyi daxili fayllardır.Sənədlər – mətn. :mid. adətən tətbiqi proqramlarla birlikdə istifadə olunan fayllardır. sistem. :xls. video. read onlu. rtf Wav.doc Ünvan göstərmə qaydaları: . :ini. Qovluğun atributları: gizli. Genişlənmələri-. Mp3 Mpg qif Nişan açıqlanması Ms Word Ms Excel Ms Power Point Paint Paint İcra olunan İcra olunan Sistem WordPad musiqi video animasiya Fayl struktur növləri: Qovluq-faylların virtual olaraq qruplaşdırılması üçün və iyerarxik üsulunun yaradılması üçün istifadə olunan quruluş növüdür.

kontekst asılı menyu ilə və daşıyıb korzinaya atmaqla.exe və ya . Xarici proqramları kompüterə müəyyən etmək üçün Setup.exe. Daxili proqramlar 2. Obyektlərin seçilməsi . MS DOS əməliyyat sisteminin proqramları Daxili proqramlar Windows-la birgə kompüterə yüklənən proqramlardır: Paint.Bütün obyektlərin seçilməsi Obyektin yerinin dəyişdirilməsi .exe genişlənməsi olan fayllara müraciət edib verilən suallara cavab verməklə proqramı kompüterə yükləmək olur. MS DOS-un proqramları isə Windows-a qədər mövcud olan sistem proqramlarıdır.Bir neçə qonşu olmayan obyektin seçilməsi(Ctrl düyməsinin köməyi ilə) .10 1. 2.Qonşu obyektlərin seçilməsi (Shift düyməsinin köməyi ilə) .Mausun sol düyməsi ilə Obyektləri ləğv etmək üçün bir neçə üsul var: Klaviaturada Delete düyməsi ilə. Bunun üçün klaviaturada Shift+Del düymələrini birgə işlətmək lazımdır. İdarəedici menyu (Baş menyular) 2. Obyektlərlə işlər.Bufer vasitəsi ilə . Vertikal menyu (alt menyu) 3. İstifadə mövqeyi nəzərindən Windows – da proqramlar 3 yerə bölünür: 1. install. Word Pad və s. Xarici proqramlar bu və ya digər yolla əlavə edilən və yalnız Windows-un tərkibində işləyə bilən proqramlardır. Menyular Müəyyən əməliyyatı yerinə yetirmək üçün kompüterin verdiyi təkliflər sihahısıdır. Latın hərfindən sonra “:” işarəsi diski göstərir. Ən sonda faylın adı və genişlənməsi göstərilir. Əsas kataloq(root) ilk olaraq göstərilir və :\işarəsi yazılır. 3. Həmçinin obyektləri kopzinaya göndərmədən bir başa ləğv etmək olar. Sistem menyusu . Xarici proqramları ləğv etmək üçün xüsusi menyuya müraciət olunur. Xarici proqramlar 3. “root”-dan sonra iç-içə ən üstdəkindən başlayaraq ən alt qovluğa qədər “\” işarəsi ilə ayrılan qovluqlar yazılır.Bir obyektin seçilməsi . Winows-da 4 cür menyu var: 1.

Bir dildən digərinə keçidi Ctrl+Shift və ya Alt+Shift düymələrin kombinasiyasına bağlamaq olar. Mühüm proqramı bir başa icra etmək üçün İşçi stolunda “qısa yol” (yarlık) yaradılır. Hansı dildə mətn yazmağı klaviatura vasitəsilə də təyin etmək olar. lakin baş menyuya daxil olmayan proqramları Windows Explorer və ya My Computer vasitəsilə icra etmək olar. 2. Klaviaturanın tənzimlənməsi. Ekranın tənzimlənməsi. düzgün vaxtın təyin edilməsi. Baş menyuya daxil edib icra etmək. Tətbiqi proqramları bir neçə üsullarla icra etmək mümkündür: 1. Tətbiqi Proqramların icra edilməsi üsulları.11 4. Proqram pəncərəsi 3. Qovluqlar pəncərəsi 2. 4 cür pəncərə var: 1. Ekranı müdafiə edən proqramlar Screen Saver adlanır. Bunun üçün Control Panel-də ekranın xüsusi pəncərəsini açmaq lazımdır. Bu proqramlardan kompüterdə işləyən zaman məcburi fasilələrdə istifadə olunur. mouse-nin tənzimlənməsi. Mətn yazarkən məsələlər panelində dil indikatoru ilə lazımı dili təyin etmək olar. lazımi ölkənin milli atributlarının müəyyən edilməsi yəni pul vahidini və zamanın göstərilmə formalarını. Sənədlər pəncərəsi 4. İşçi stolunun üzərindəki şəklin təyin edilməsi üçün menyunu açıb istənilən şəkli seçmək təklif olan variantları seçmək kifayətdir. Microsoft Word proqramı haqında . Proqramda yaradılmış sənədi yükləməklə. Dialoq pəncərəsi Windows-da tənzimləmələr İstifadəçinin zövqünə müvafiq olaraq Windows-da bir sıra tənzimləmələr etmək mümkündür. 3. Bu halda proqramın tam ünvanını bilmək lazımdır. Kontekst asılı menyu Pəncərələr. ədədlərin yazılma qaydalarını. Windows-un baş menyusunda Run əmrindən istifadə edərək tətbiqi proqramın icraedici faylının ünvanını düzgün göstərərək proqramı icra etmək mümkündür. 4. Ona görə proqram Winows adlanıe. Diskdə mövcud olan. 5. Winows-da bütün əməliyyatlar pəncərələrdə həyata keçirilir. Bundan əlavə. müxtəlif yazı şriftlərinin təyin olunması və bir sıra sistem tənzimləmələri.

12 Microsoft Word tətbiqi proqramlar sinfinə daxildir.ölçüsünü dəyişmək(Size) Başlıq sətrinin altında baş (horizontal) menyu yerləşir. Baş menyunun hər bir kateqoriyasının açılan alt (vertikal) menyusu vardır. Dialoq pəncərəsi Proqram pəncərəsinin sol yuxarı küncündə başlıq sətri yerləşir. 4-bükmək(Minimize). Microsoft Word mətn redaktorudur. 6-bağlamaq(Close). Proqram pəncərəsi 2. formatlamaq və s. Microsoft Word proqramının 3 pəncərəsi var: 1. Microsoft Word proqramının pəncərə elementləri. cari faylın adı və proqramda yaradılan faylın genişlənməsini əvəz edən nişan.tam ekran ölçüsündə açmaq(Maximize) .bağlamaq(Close) . . sistem menyusunun 4 funksiyasını yerinə yetirən 3 düymə yerləşir. Sənəd pəncərəsi 3. Misal üçün kateqoriyasının . Başlıq sətrinə daxildir: proqramın adı. 3-ölçüsünü dəyişmək(Size). Proqram pəncərəsinin sağ yuxarı küncündə ekranı idarə edən. redaktə etmək. Sistem menyusunda 6 əmr var: 1-bərpa etmək (Restore). Vəzifəsi: mətni daxil etmək. tam ekran ölçüsündə açmaq(Maximize). Nişanın üzərində mausun sol və ya sağ düyməsini vursaq proqram pəncərəsinin sistem menyusu açılır. 2-yerini dəyişmək(Move).bükmək(Minimize) .

simvollar arasında məsafə. Standart paneldəki nişanlar yığımı şərtidir. İşçi sahədə mətn yazılır. Xətkeşin köməkliyi ilə abzasların formatlanmasının bir hissəsini etmək mümkündür. Baş menyunun altında Standart panel yerləşir. əsasən. İşçi sahənin altında adətən şəkil paneli olur. Formatlaşdırma 2 cür olur: simvolların və abzasların. O nişanlar qara rəngdə olanda mətni səhifələrə görə vərəqləmək olur. rəngi. müxtəlif effektlər və s. Standart panelin altında Formatlaşdırma paneli yerləşir. yəni lazım olmayan nişanları yığışdırmaq və yeni nişanlar əlavə etmək mümkündür. Simvolların formatlanmasına daxildir: Yazı şriftləri. Bəzi hallarda müəllifin adı və ya onun oxucuya tövsiyəsi salınır. Ən altda vəziyyət sətri yerləşir. yazı stilləri. Standart paneldəki nişanlar baş menyunun tez-tez istifadə olunan əmrləri əvəz edir. Simvolları / əmri vasitəsi ilə formatlayırlar. Formatlaşdırma panelinin altında xətkeş yerləşir. Abzasları / əmri vasitəsi ilə formatlayırlar. İşçi sahənin sağında və aşağısında fırladıcı zolaq yerləşir. abzaslar və sətirlər arasında məsafə.13 vertikal menyu hissəsi: . Standart paneldəki Standart paneldəki əmrlər natamam olur. Xətkeş üzərində qara zolaqlar mətn düşməyən hissəni (kolontitulu) göstərir. abzasın ölçüsünün təyini. Vəziyyət sətrində mətnin neçə səhifədən ibarət olduğu və kursorun yerləşdiyi səhifənin nömrəsini görmək olur. baş menyuda isə daha dolğundur. Kolontitulun ölçüləri / əmri vasitəsi ilə təyin olunur. Mavi rəngdə olanda isə başqa parametrlərə görə keçidi təmin edir. Fırladıcı zolaq üzərində olan dairə onun üstündə və altında olan düymələrin hansı parametrə görə keçidi təyin edir. Abzasların formatlanmasına daxildir: Sağ və sol məsafələr. mətnin səhifədə vəziyyəti və s. Vəziyyət sətrində OVR iki vəziyyət alır. Misal üçün. Qalan sahə işçi sahə adlanır. . Fırladıcı zolaq nə vaxt əmələ gəlir? Məlumat ona ayrılan sahədə yerləşmədikdə fırladıcı zolaq əmələ gəlir. səhifələrin nömrələri olur. Kolontitullarda. simvolların ölçüsü. Bu əməliyyatı / əmri vasitəsilə etmək mümkündür. simvolu sətirdə mövqeyi. qeydlərə görə. Mətnin haradan başlanacağını göstərən şaquli xətt kursor adlanır. başlıqlara görə və s.

Yaradılan slaydlara kompüterin ekranında baxmaq üçün xüsusi əmrlərdən. Bundan əlavə həmin əmrlər baş menyunun View kateqoriyasına daxildir. geniş auditoriyada baxmaq üçün isə xüsusi proyektorlardan istifadə edilir. başlıq) daxil edilir. Faylın yaradılması. animasiya effektləri vermək. Bu proqramda yaradılan faylların genişlənməsi . struktur rejimində 3.ppt-dir. Servis xidmətləri Tools kateqoriyasındadır. mətn. Maket seçildikdən sonra lazımi atributlar (şəkil. Genişlənməni əvəz edən nişan Word proqramından fərqli olaraq Power Point proqramında işləyən adam xüsusi yaradıcılıq qabiliyyətinə və bədii zövqə malik olmalıdır. Faylda redaktə etmək üçün Edit kateqoriyasından istifadə edilir. İnsert(daxil etmək) kateqoriyasındakı əmrlərdən sənədə şəkil.(ingilis sözündə götürülüb “presentation”. animasiya müşayiət edir.14 Aktiv və passiv. səslər. Word proqramında əmrlərin qısa xülasəsi. öyrədici slaydlar. dəvətnamələr və s. Simvol və abzasların formatlanması və digər formatlanma əmrləri Format menyusundadır. Slayd hazır olandan sonra dizayn işləri aparılır. və s. Power Point proqramında yeni fayl yaratdıqda açılan dialoq pəncərəsində slaydın müxtəlif növləri (maketləri) təklif olunur. açılması. qeydlər səhifəsi rejimində Hər rejimin özünün düyməsi var və onlar ekranın sağ aşağı tərəfində yerləşir. Avtomatik cədvəl çəkmək və formatlamaq üçün Table kateqoriyasından istifadə edilir.təqdimetmə deməkdir) – müəyyən mövzuya aid olan rəngli şəkil-slayd toplusudur. Power Point proqramında yaradılan faylları – rəngli şəkillər. Power Point proqramında yaradılan sənədə 4 rejimdə baxmaq olur: 1. Slaydların toplantısı (sort) rejimində 4. yaddaşa salınması və s. Yəni mətnin formatlanması. Help kateqoriyasında köməkçini çağırmaq əmrləri yerləşir. Mətnə simvolu əlavə etmək istəyəndə passiv. Prezentasiyaların. slaydın fon rənginin təyin edilməsi. daxil etmək üçün istifadə edilir. Prezentasiyalar. əvəz edəndə aktiv olur (İnsert düyməsi). ilə bağlı əmrlər File kateqoriyasındadır. istifadə olunan şəkillərin ölçüsünü dəyişdirmək. mündəricat və s. sayını çoxaltmaq. Prezentasiya . Power Point proqramı tətbiqi proqramlar sinfinə daildir. Başqa . Slayd rejimində 2. Power Point proqramı. yaradılması üçün istifadə edilir. Proqram pəncərəsinin görünüşünün tərtibatı üçün əmrlər View kateqoriyasındadır. zaman. Lazımi maketi seçmək lazımdır.

datafor.İnternet İnternet – WWW. Qlobal Şəbəkə Bir müəssisədə və onun yaxınlığındakı binalarda olan kompüterlərin birgə işləməsi lokal şəbəkə təşkil edir.ru – İnternetdə qeyd olunmuş domen adı. Avtomatik üsulla: Baş menyuda Tools kateqoriyasından Spelling and Grammar əmrindən istifadə olunur Səhvlərin yoxlanma dilini Tools/Language əmrindən təyin edilir. Bütün dünya kompüterlərin birgə işləməsi qlobal şəbəkə təşkil edir. Ən yüksək səviyyə onun hansı ölkəyə aidliyini göstərir. Jp-Yaponiya. Regional şəbəkə 3. tr-Türkiyə . ru-Rusiya.prowiders. slaydı pozmaq.ru zonasına daxil olan saytlar 2-ci səviyyəlidir. twTayvan. az-Azərbaycan. Bu cür birləşmə kompüter şəbəkəsi adlanır. Avtokorreksiya Ms Office proqramlarında mətn yığan zaman qrammatik. orfoqrafik səhvlər avtomatik səhvlər avtomatik olaraq yoxlanılır. Səhifə-konkret Sayt – Server – kompüter Provayder – İnternet təminatçısı İnternet səhifələrinin ünvanları (URL) http://WWW. de-Almaniya. fr-Fransa. .ümumdünya hörümçək toru İnternetdən məlumat almaq və məlumat mübadiləsi üçün istifadə edilir.net – (http-Hype Text Transfer Protocol-hipertextlərin ötürülmə protokolları) WWW. Bir regionda birgə işləyən kompüterlər regional şəbəkə təşkil edir. Buna misal . Səhvləri düzəltmək üçün 2 üsul vardır: 1. yeni slayd açmaq və s.ru 1-ci səviyyəli domenlər coğrafi mənsubiyyəti və ya müəssisənin tipini göstərir. Lokal şəbəkə 2. Mətn yazan zaman səhvlərin yoxlanıb yoxlanmaması Tools/Option əmrindən təyin olunur. 3-cü səviyyəli domen də 2-ci səviyyəli domenə daxil olur. uk-Böyük Britaniya. ua-Ukayna. Ch-Çin. Kompüter şəbəkələri 3 qrupa ayrılır: 1. Domenlər müxtəlif səviyyəli olur. Əl üsulu: səhv yazılan sözün üstündən mausun sağ düyməsini basıb. İnternet nədir? Müxtəlif kompüterlərin əlaqə kanalları vasitəsilə birləşdirilməsi onların imkanları qat-qat artır. Düzgün yazılmayan sözlərin altından dalğavarı qırmızı xətt çəkilir.narod.15 proqramlarda olduğu kimi slaydların üzərində standart əməliyyatlar aparmaq mümkündür: Slayddan slayda keçmək. Misal üçün: www.sandra_cretv. açılan siyahıda düzgün variantı seçmək lazımdır 2.

Web səhifələrinə şəkil əlavə olunması Web səhifələrinin redaktə olunması üçün Front Page proqramında çoxlu vasitələr var: . net-şəbəkə xidmətlərinə aid təşkilat və s.HTML formatında baza sənədlərinin yaradılması . Brauser Internet Explorer Outlook Express – poçt və yeniliklərlə işləmək üçün proqram Net Meeting – telefon şəbəkə əlaqəsi Microsoft Chat – mətn rejimində söhbət Microsoft Messenger – sürətli məlumat mübadiləsi (telefon. İndi onun imkanları artıb və demək olar ki. Web düyünlərinin yaradılmasında Front Page proqramının digər Office proqramlarına inteqrasiya edilməsi kimi müxtəlif məsələlərdə müxtəlif mütəxəssislər işləyir. Bu proqramın imkanları çox geniş bir sahəni əhatə edir. Proyekt üzərində müxtəlif qrupların birgə işləməsi 5. shop. Front Page proqramının Office XP proqramları ilə birgə işlənməsi 6. mikrofon) Dəftərdə son səhifələr??????? Front Page proqramına giriş İnternetdə Web səhifələrinin və Web düyünlərinin işlənməsi üçün istifadə olunur. com. Ssenarilərin işlənməsi və Web səhifələrinin dinamik dəyişdirilməsi 4. edu) İnternet Explorer brauzerləri Brauzerlər www səhifələrinə baxış təmin edən proqram idi . Front Page və Web – severlər 7. Web səhifələrinin yaradılıb redaktə edilməsi üçün bütün imkanları bilən mütəxəssis tapmaq çətindir. Web səhifələrinin redaktə olunması. Web düyünlərinin yaradılması və idarə olunması 3. düyünlərin idarə olunması. bir azdan Windows-un tərkibində ƏS-nə çevriləcək. name.16 Gov-hükumət təşkilatları. (nato.ixtiyari kommersiya təşkilatı. Web səhifələrinin yaradılması 2. Aşağıdakı məsələlərə baxaq: 1.

cədvəl. Belə məsələnin verilənləri xətti cədvəl təşkil edir. sətir və sütunun kəsişməsi-oyuq. Excel proqramında ilkin verilənlər cədvəl şəklində olmalıdır. məsələlərin həlli üçün istifadə olunan Microsoft proqramlar paketinə daxil olan proqramlar toplusudur. 2. Verilənlərin sayı bir neçə dənə olur.Verilənlər bazasına daxil olmaq. Access proqramlarından komponentlər daxil etmək Office proqramlarını dizayn alətlərinə aid etmək olar.17 . Misal üçün: 1.Sənədlərə cədvəllər. WORD .????????7 MS EXCEL ELEKTRON CƏDVƏLİ 1. Bu məsələnin verilənlərini bir elementdən ibarət olan cədvəl kimi təsvir etmək olar 2. MS EXCEL riyazi. 3. iqtisadi. multimediya elementlərini daxil etmək . POWER POINT – prezentasiyaların(təqdimatların) yaradılması . sütun. Verilənlərin sayı 1 elementdən ibarət olan məsələ.. EXCEL . Verilənlər düzbucaqlı cədvəl və ya matris şəklində verilir.elektron cədvəli 3. Bu halda onları bir sətirdə yerləşdirmək mümkündür. MS OFFİCE proqramlar kompleksinə daxil olan proqramlar 1. çərçivələr. Excel. Java Script ssenarilərini yazmaq . Power Point.Web səhifələrinə Word. fiziki və s. Bəsdir. ictimai. Təcrübədə rast gələn məsələlərin sonlu sayda ilkin elementləri ola bilər.mətn redaktoru 2.. Excel proqramında cədvəl elementləri: Sətir.

OUTLOOK – Xarici dünya ilə əlaqə yaratmağa imkan verən proqram kompleksi 3.18 4.verilənlər bazasını idarə edən sistem 5. Sonrakı iş prosesində müəyyən vaxt intervalı ilə avtomatik yaddaşa yazılma əməliyyatı aparılacaq. Sistem menyusunun 6 əmri var: . Bunu etməklə məlumatın itmə təhlükəsini aradan qaldırılmasını təmin etmiş olursunuz. Cari faylın adı və Excel proqramında yaradılan faylın genişlənməsini əvəz edən nişan yerləşir. (misal üçün iş prosesində işıq sönə bilər və yaddaşa yazılmayan məlumat itir) nişanı (piktoqramı) üzərində mausun sol düyməsini vurduqda proqramın sistem menyusu açılır. ACCESS . Başlıq sətrinə proqramın adı. EXCELdə işə başlayan kimi boş cədvəli yaddaşa yazmaq lazımdır. kitaba) unikal ad vermək lazımdır. EXCEL proqram pəncərəsinin elementləri Proqram pəncərəsinin sol yuxarı küncündə başlıq sətri yerləşir. Bunun üçün ünvan təyin edib məsələyə (fayla.

Məsələni aktivləşdirmək üçün piktoqram üzərində mausun sol düyməsini vurmaq kifayətdir. . .böyütmək . .bağlamaq. Birinci düymə bükmək əmrini yerinə yetirir və məsələni qeyri-aktiv edərək məsələlər panelində “piktoqram” şəklində “gizlədir”.bərpa etmək . 1) 2) 3) 4) . ). Onların arasında Excel üçün spesifik olan əmrlər daxil olan kateqoriyalar yerləşir. . ( . Başlıq sətrinin altında Baş menyu və ya horizontal menyu yerləşir.19 1) Proqram pəncərəsinin ölçüsünü bərpa etmək 2) Proqram pəncərəsinin yerini dəyişmək 3) Proqram pəncərəsinin ölçüsünü dəyişmək 4) Proqram pəncərəsini bükmək 5) Proqram pəncərəsinin ölçüsünü maksimuma çatdırmaq 6) Proqram pəncərəsini bağlamaq Proqram pəncərəsinin sağ yuxarı küncündə ekranı idarə edən və sistem menyusunun 4 əmrini yerinə yetirən 3 düymə yerləşir. .bükmək . . ( . Bu menyuda MS Office üçün vacib kateqoriyalar yerləşir. Məsələ məsələlər panelindən götürülür. ). Hal-hazırda işlənən proqram aktiv proqram adlanır.

simvollar arasında məsafələr. nişanların görünüşünü. abzaslar və sətirlər arasında məsafələr. yəni istifadəçinin istəyindən asılı olaraq lazımi əmrlərin nişanlarını standart panelə əlavə etmək. yazı istiqamətləri və s. Şəkildə göründüyü kimi alt menyuda uyğun əmrlərin qarşısında standart paneldəki piktoqramlar yerləşir.20 Baş menyunun hər bir kateqoriyasının açılan alt (vertikal) menyusu vardır. rəngi. tam mənada imkanlar baş menyuda yerləşir. . yazının səhifədə (oyuqda) vəziyyəti və s. Simvolların formatlanmasına daxildir: yazı şriftləri. yazı stilləri. Misal üçün kateqoriyasının açılan alt menyusunun bir hissəsi: Baş menyunun altında Standart panel və ya alətlər paneli yerləşir: Standart paneldəki nişanlar(piktoqramlar) baş menyunun tez-tez istifadə olunan əmrlərini əvəz edir. rəngini hətta şəklini dəyişmək olar. simvolların ölçüsü. abzasın ölçüsü. ( / əmrinin köməyi ilə) Standart panelin altında Formatlaşdırma paneli yerləşir: Formatlaşdırma nədir? Formatlaşdırma sənəddəki mətnin görünüşünün yaxşılandırılmasıdır. Abzasların formatlanmasına daxildir: sağ və sol məsafələr. Bundan əlavə. Formatlaşdırma iki cür olur: simvolların və abzasların. Standart paneldəki əmrlər natamamdır. lazım olmayanları isə standart paneldən çıxarmaq olar. Və ya baş menyunun tez-tez istifadə olunan əmrləri nişan (piktoqram) şəklində standart panelə çıxarılmışdır. effektlər. Standart paneldəki nişanlar yığımı şərtidir.

Bir kitabda səhifələrin sayını artırıb azaltmaq olar. Sətir və sütunların İşçi sahə fraqmenti. Səhifələri adlandırmaq olar. İşçi sahənin altında səhifələrə müraciət yerləşir. kopyalamaq olur. səhifələrin adlarını dəyişmək. Mausun sol düyməsi ilə lazımi səhifəyə keçid təyin olunur. Exceldə yaradılan sənəd Book (kitab) adlanır. Excel proqramında 5-ci sətirdən aşağı işçi sahə adlanır. Müxtəlif kitablarda fərqli sayda səhifələr ola bilər. səhifəni silmək. kəsişməsi oyuq adlanır.21 Formatlaşdırma panelinin altında Düstur sətri yerləşir: Bu sətirdə seçilmiş oyuğun ünvanı və oyuğun tərkibi göstərilir. Aşağıdakı şəkildə işçi sahənin fraqmenti göstərilib: Latın hərfləri ilə adlandırılmış sütunlardan və nömrələnmiş sətirlərdən ibarətdir. . səhifənin yerini dəyişmək. Müraciət sətrində səhifələrin nömrələri və ya adları yerləşir. Mausun sağ düyməsini səhifənin adı üzərində vurmaqla onun kontekst asılı menyusunu açmaq olar. Bu menyudan görünür ki.

A7. Bu sətirdən aşağıda çox zaman rəsm alətləri yerləşir. . Ən aşağıda Excel-in vəziyyət sətri yerləşir. Aşağıdakı şəkildə sonuncu sütunun şəkli göstərilir. Excel proqramında işçi sahənin hər bir oyuğunun ünvanı və yaxud koordinatları var. C25 və s. Oyuğun ünvan anlayışı. Ünvana sütunun adı-birinci koordinat və sətrin nömrəsi-ikinci koordinat daxildir. Sonuncu sütunu açmaq üçün eyni zamanda Ctrl+(klaviaturada sağa baxan ox işarəsi) düymələrini birgə vurmaq lazımdır. Sütunlar A-dan Z-ə qədər baş latın hərfləri və ya AAdan İV-yə qədər ikili hərflərlə işarə olunur.22 Səhifələrin adlarını dəyişdikdən sonra pəncərə fraqmenti aşağıdakı şəkildə göstərilib. Misal üçün. B5.

Sonuncu sətrə keçmək üçün eyni zamanda klaviaturada Ctrl+ aşağı baxan ox düymələrini vurmaq lazımdır. Oyuğa yerləşdirmək üçün oyuğu seçib. rəqəmlərin özləri deyil yerləşdikləri oyuqların ünvanları göstərilir(yazılır). kvadrat tənliyinin diskriminantının hesablanması düsturu d=b2-4ac aşağıdakı kimi yazılır: . Şəkildə daxil edilən ədədin və mətnin oyuqdakı vəziyyəti göstərilib. Excel proqramında 2 iş rejimi var: adi və düstur rejimləri. mətnlər sol tərəfə görə düzülür. Ədədlər oyuqda sağ tərəfə görə. mətn və düstur yerləşdirmək olur. Şəkildə sonuncu sətrin nömrəsi göstərilir. əsas hallarda. “=” Düsturlarda. Birinci sətrə qayıtmaq üçün klaviaturada Ctrl+ yuxarı baxan ox düymələrini birgə vurmaq lazımdır. Hər bir oyuqda rəqəm. sonra lazımi məlumatı daxil edib Enter düyməsini vurmaq lazımdır. Misal üçün.23 Birinci sütuna qayıtmaq üçün eyni zamanda Ctrl+(klaviaturada sola baxan ox işarəsi) düymələrini birgə vurmaq lazımdır. “=” işarəsindən sonra lazımi düstur yerləşdirilir. Sətirlər 1-dən 65536-ya qədər natural rəqəmlərlə nişanlanır. Düstur rejiminə keçmək üçün seçilmiş oyuqda “=” işarəsi yazılır.

1) Diskriminantı hesablamaq üçün işçi sahənin E4 oyuğu seçilir 2) E4 oyuğuna ilk növbədə “=” işarəsi daxil edilir. E4 oyuğunda düsturu yazarkən düstur sətrində onu görmək olur. 1-ci üsul: Düsturu adi qayda ilə yazmaq. Sonra 4 rəqəmi və “*”(vurma) işarəsi qoyulur. (şəklə bax) .ci üsul: Düsturda iştirak edən verilənlərin yerləşdiyi oyuqların ünvanları mausun köməkliyi ilə daxil edilir. Beləliklə. Düsturda “=” işarəsindən sonra b əmsalını ünvanı C4 yazılır. düsturda iştirak edən verilənlərin yerləşdiyi oyuqların ünvanları 2. 5) “-“ işarəsini klaviaturadan yazılır.24 Diskriminantın hesablanması üçün düsturu yazma üsullarını araşdıraq. 3) Sonra mausun b əmsalının yerləşdiyi C4 oyuğunun üstündə vururuq. Bu halda əl ilə yazılır. 6) A əmsalının ünvanı B4 oyuğunun üzərində mausu vurmaqla ünvan düstura yazılır. b2-nı aldıq. 4) Vurma işarəsi (*) yazılandan sonra mausla yenidən b əmsalının ünvanı olan C4 oyuğunda vurulur. 7) Düsturu yazdıqdan sonra Enter düyməsi vurulur. “*”(vurma) işarəsindən sonra “C” əmsalının ünvanı “D4” oyuğunun üzərində vururuq. Bu üsulu təfsilatı ilə təsvir edək.

Mütləq ünvanlar. Mütləq və nisbi ünvan Excel proqramında hesablamalar aparmaq üçün ən vacib anlayışlardır. 3) $ işarəsi ilə həm sətri həm də sütunu qeyd etmək olar Misal üçün $A$10. Bu halda məlumat eyni sətirdən. C15 və s. Bu halda sütun dəyişməz qalır. Mütləq ünvanı nişanlamaq üçün $ işarəsindən istifadə olunur. sətir isə dəyişir. Misal üçün. Onlarda dəyişən məlumat yazılır.Sabit olmayan məlumatı saxlamaq üçün nisbi ünvanlardan istifadə olunur. Misal üçün A5. Bunu bir neçə üsulla etmək olar: a) b) c) Klaviaturadan Enter düyməsi vasitəsi ilə Mausla başqa bir oyuğun üzərində vurmaqla Klaviaturada düymələrdə istifadə etməklə . 2) $ işarəsi ilə sətri qeyd etmək olar. Hesablama cədvəlinin müxtəlif ünvanlarından mütləq ünvana müraciət olunur. Mütləq ünvan 2 cür olur: 1) $ işarəsi ilə ancaq sütunu qeyd etmək olur (fiksə etmək). Excel proqramı haqqında əsas anlayışlardan sonra praktiki tapşırıqlar. Başqa sözlə desək bu oyuqdakı məlumat bütün hesablamalarda sabit olur. B4. Cədvəl üzrə hərəkət. məlumatı qəbul etdirmək lazımdır. 1) Excel proqramının yüklənməsi 2) Cədvəlin müxtəlif oyuqlarını seçmək. Başqa sözlə. Məlumatı daxil etdikdən sonra onun bitdiyini qeyd etmək.25 Nisbi və mütləq ünvanlar. Özündə sabit məlumat saxlayan ünvanlardır. A$10. Misal üçün $A10. Yəni həll olunan məsələdə bütün hesablama prosesində sabit qalan məlumat. Bu halda məlumat həmişə 1 oyuqdan götürülür. Seçilən oyuğa ad daxil etmək. lakin müxtəlif sütunlardan götürülə bilər. 3) Oyuğa mətn daxil etmək. Onları bilmədən Excel-dən praktiki olaraq səmərəli istifadə etmək mümkün deyil. Nisbi ünvanlar. Hesablama prosesində dəyişə bilən ünvanlardır.

sətri seçmək üçün sətrin nömrəsi üzərində mausun sol düyməsini vurun. Bundan əlavə bir çox məsələlərdə funksiyalardan istifadə etmək. sətir və sütunları pozmaq. Bütün sütunu seçmək üçün o sütunun adı üzərində. stilini.oyuqda natamam görünən məlumatı tam görmək. Yoxlama üçün misal: Y=kx+b xətti funksiyasının qiymətlər cədvəlini tərtib edin k=3. Necə etmək olar ki. Deməli düstur sətri imkan verir: . sıfıra bölmə cəhdi. Yazı şriftini.seçilən oyuqda dəyişikliklər aparmaq . məlumatı oyuğa ya əlavə edək və ya düzəlişlər edək. hesablama nəticəsində alınan ədəd oyuqda yerləşmir. Nə baş verdi? Ad soyadla əvəz olundu. Ad yazılan oyuğa adın pozulmaması şərti ilə soyadı daxil etməli. diaqramlar qurmaq. məlumatın daxil edilmə prosesində yoxlama aparmaq və s. Oyuğa daxil edilən məlumat düstur sətrində redaktə edilir.26 d) Ünvan sətrində vurmaqla nişanı üzərində Qeyd. sətir və sütun əlavə etmək.5 A1 oyuğuna cədvəlin başlığını daxil edin. Hesablamadan sonra oyuqda yaranırsa o deməkdir ki.5 b=9. Hesablamadan sonra oyuqda yaranırsa. Cədvəlin bir çox imkanları var: Sətir və sütunların ölçüsünü dəyişmək. cədvəllərdə filtrasiya etmək. Hesablamadan sonra oyuqda yaranırsa o deməkdir ki. o deməkdir ki. cədvəli formatlamaq və s. düsturda rəqəm olmayan element iştirak edir. ölçüsünü təyin etməklə A3 və A4 oyuğuna “x” və “y” daxil edin .

Or. Verilənlə bazasının tərtib hissələri: 1.. cinsi və s. MS Access proqramının yüklənməsi.hər hansı bir obyekti xarakterizə edən müəyyən bir elementdir. Verilənlər bazasının yaradılması 1. Sistemlər üç qrupa bölünür: 1. İdarəetmə sistemləri verilənlər bazalarını tərtib və emal edən sistemlərdir. . Access tətbiqi proqramı verilənlər bazalarının idarəetmə sistemlərindən biridir. Misal üçün obyekti tələbə olan verilənlə bazasında obyekti xarakterizə edən amillər tələbənin adı. Cədvəl rejimində yazı sətirlərdir.... (Start/Proqrams/MSAccess) 2. Standart paneldə New düyməsini sıxmaq və yaxud File/New əmrini seçmək lazımdır. Sahənin adı cədvəldə sütunun adı olur. qarşılıqlı əlaqəli və müəyyən bir predmet oblastı əhatə edən verilənlər toplusu relyatsion bazanı təşkil edir. Daha mürəkkəb quruluşa malik olan məlumat toplusu şəbəkə və ierarxik sistemlərlə idarə olunur.27 MİSALLAR!!!!! Verilənlər bazasını idarə etmə sistemləri Verilənlər bazası müəyyən əlamətlərinə görə əlaqələndirilmiş. struktur formasında məlumatlar toplusudur. yazı(zapis) 3. VB-nın tərtibi və emalı üçün istifadə olunur. Clipper. soyadı. İerarxik Relatsion tipli bazalarda verilənlər 2 ölçülü cədvəl şəklində tərtib olunur. sahə(pole) 2. Relyatsion 2. Relyation bazasını idarəedən sistemlər: FoxPro. – sahələrdir. Məntiqi. Cədvəl rejimində sahənin təsviri üçün sütun ayrılır. Access və s. təvəllüdü. Yazı – Konkret obyekt haqqında tam məlumat yığımıdır. Və yaxud verilənlər bazası müəyyən predmet oblastının bütün obyektləri haqqında toplanan məlumatlar toplusudur. cədvəl Sahə . Şəbəkə 3. Obyekti tələbə olan verilənlər bazasında bir tələbə haqqında olan tam məlumatdır.

28 3. Nəhayət.(Tabls) Forma – Verilənləri cədvələ daxil etmək üçün vasitə obyektidir.(Reports) Makros . Misal üçün: C:/Baze/Library. (Quers) Hesabat – Məlumatların ekranda. Cədvəllər konstruktor rejimində tərtib olunur.əməliyyatları sürətləndirmək üçün makrokomanda vasitəsi ilə reallaşdırılan əməliyyatlar ardıcıllığıdır Modul – Qeyri-standart proseduraları həyata keçirmək üçün Visual Basic proqram dilində tərtib olunan proqramdır. verilənlər bazasını tərtib etmək üçün aşağıdakı pəncərə açılır. Cədvəlin sətirlərinə yazı(zapis). sahələrin adlarını dəyişmək. İlk növbədə yaradılacaq verilənlər bazasına ad verilməli və müəyyən ünvanda yadda saxlanılmalıdır. Hər bir cədvəldə eyni tipli obyektlər haqqında məlumat saxlanılır. File/ NewDataBaze pəncərəsi açılacaq. . çapda əks etdirmək üçün istifadə edilən obyekt. Verilənlər bazasının adı Obyektin adı ilə adlandırılsa daha məqsədəuyğun olar. Cədvəl – sətir və sütunlardan ibarətdir.(Forms) Sorğu – Bir və ya bir neçə cədvəldən məlumat almaq imkanı verən obyekt. sütunlarına isə sahə(pole) deyilir. Bu rejimdə verilənlərin tipini. Ms Access proqramında aşağıdakı obyektlərlə tanış olaq. lazım olmayan sahələri pozmaq mümkündür.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful