GİRİŞ 21. yy.da “dünya hakimiyet anlayışı” çoğu milletlerin geleceğe ait plan ve stratejilerinde birinci sırada yer alıyor.

Aslında, uzun vadede millet adına alınan kararlarda, yapılan ekonomik ve askeri reformlarda, kurulan siyasi dengelerde, alışılagelmiş psikolojik harekatların temelinde bir tek amaç var: Dünya Hakimiyeti. 20. yy. başlarında Almanya, İngiltere, Fransa; günümüzde ise bu devletlere ilave olarak A.B.D ve Rusya gibi devletler siyasi düzenlerinde dünya hakimiyetini esas almışlardır. Peki ama nasıl bir dünya hakimiyeti? Parçadan bütüne doğru işleyen bir sistem olan bu hakimiyette orjin neresi olmalı? Eğer orjin belirli ise tek bir merkez etrafında dünya hakimiyeti mümkün mü? Bu hakimiyet bir ulusun mu yoksa yönetim uluslar birliği ile mi mümkün? İşte hakimiyet adına bu ve benzeri sorulara cevap olabilecek nitelikte, tarih içerisinde jeopolitik teoriler geliştirilmiştir. Milli hedeflerin düzenlenmesinde esas olan bu teoriler kısaca şunlardır: KARA HAKİMİYET TEORİSİ İngiliz jeopolitik bilimci Mackinder¹ teorisini 3 temel üzerine inşa eder: *Doğu Avrupa’ya hakim olan merkez bölgesini* kontrol eder. *Merkez bölgesine hakim olan dünya adasını** kontrol eder. *Dünya adasını kontrol eden dünyayı kontrol eder. Mackinder siyasi başarılar adına fiziki imkanlara büyük önem vermiştir.² Mackinder’e göre dünya hakimiyeti halen merkez bölgesine hakim olan Rusya’nın olabilir. Başarılı olabilecek bir harp için Mackinder Fransa’yı başlangıç, İngiltere’yi hava meydanı, A.B.D ve Kanada’yı insan, endüstri ve kaynak gücü olarak görmekte ve hakimiyet adına bu güçlerin birleşmesini zorunlu görmektedir. DENİZ HAKİMİYET TEORİSİ Amerikalı Amiral Alfred Mahan³ dünya hakimiyetinin anahtarının denizler olduğu görüşünü savunmuştur. Mahan’a göre denizler büyük bir üstünlük aracıdır ve kuvvetli bir deniz gücüyle dünya hakimiyetinin sağlanabileceğini vurgulamıştır. KENAR KUŞAK TEORİSİ Kenar kuşak teorisinin sahibi Spykman’a göre ise dünya hakimiyeti anlayışı Mackinder’in görüşlerinden çok farklıdır. Mackinder’in , hakimiyetin doğuşunun batıdan olacağı fikrine karşılık Spykman’a göre hakimiyet kurmak doğuya egemen olmakla mümkündür. Spykman’ın bu görüşünün temelinde ise (Mackinder’in aksine) merkez bölgesinin güç yetersizliği kanısı yatar. Bu yetersizlikleri şunlarda görür; -iklim -zirai mahsuller -kömür, demir ve petrol gibi kaynaklarda yetersizlik -bu kaynaklar arasındaki büyük mesafelerde ulaştırma zorluğu Bunlara ilaveten Çin ve Hindistan’ın gelişmesi ile merkez bölgesinin değerini kaybedeceğini savunur. Dünya adasına hakimiyet ise merkez bölgesini çeviren, imkan ve kaynakları geniş olan dış kuşağa egemen olmakla mümkündür. Bu dış kuşak; Avrupa, Türkiye, Irak, İran, Pakistan, Afganistan, Hindistan, Çin, Kore ve Doğu Sibiryadır. Bu tanımlamadan hareketle Spykman “A.B.D dış politikasını, dünya adasına tek kuvvetin hakim omasını engelleyecek şekilde yürütmelidir” görüşünü savunur ve şu da unutulmamalıdır ki, batı yarım küresini kuşatan doğu yarım küresinin arazisi batının 2,5 katı, nüfusu ise 10 katı fazladır.Spykman görüşlerini şu temellere dayandırır; 1-Kenar 2-Dünya HAVA kuşak ülkelerine hakim adasını kontrol HAKİMİYET olan eden dünya adasını kontrol dünyayı kontrol TEORİSİ eder. eder.

MAHAN’IN DENİZ HAKİMİYET TEORİSİ VE TÜRKİYE Alfred Mahan deniz hakimiyetinin dünya hakimiyetinin anahtarı olduğu fikrindeydi. Bu değerin farkında olan güç veya güç birlikleri dünya hakimiyeti adına Anadolu toprakları üzerinde sosyoekonomik anlamda söz sahibi olmak yarışında. Mackinder’in batı Avrupa’dan merkez bölgesine geçişin en uygun bölgesi olduğunu savunduğu Karadeniz kuzeyinden Hazar Denizi’nin kuzeyine uzanan koridorun güney yanlarını kontrol altına alabilecek bir mevkidedir. Bu noktada ise Türkiye bölgede önemli bir güç unsuru durumundadır. HAVA HAKİMİYET TEORİLERİ VE TÜRKİYE Kara ve denizlere göre hareket alanının ve serbestliğin en çok olduğu yer olarak hava hakimiyeti.Asya arasında bir uçak gemisi konumundadır. tarımın . Tüm bunlara rağmen Rusya’nın dünya hakimiyetini gerçekleştirememesi ise Schaklıan’a göre stratejik hava gücünden yoksun oluşundandır. jeopolitik yönden üç büyük kıta arasında yer almasıyla. Afrika ve Avrupa’da oluşan dünya adasını ele geçirmek veya sosyoekonomik hayatı kontrol altına almak adına yapılacak her türlü harekâtı önlemede büyük rol oynayabilecek bir iç kuşak ülkesidir. Ayrıca Türkiye. fiziki kolaylığın ve imkanın olduğu coğrafyalara göre belirlendi. KENAR KUŞAK TEORİSİ VE TÜRKİYE Bu kuşağın bulunduğu konumu incelediğimizde yapılabilecek her türlü harekâtta Orta Asya’daki stratejik ülkelerle birlikte Türkiye’nin önemi oldukça büyüktür. ekonomik. YORUM Dünya hakimiyet teorileri özetledikten sonra bu teorilerin Türkiye’ye bakan yönlerini ele alalım: MACKİNDERİN TEORİSİ VE TÜRKİYE Türkiye halen Asya. kuşak sahibi yönetimler adına güçlü bir müttefik konumundadır. Amerikalı Hava Albayı Henry Schaklıan’a göre Rusya merkez bölgesine hakimdir. Ekonomik yönden yer altı ve yer üstü kaynaklarıyla. Güçlü bir deniz kuvveti güçlü bir birliğin aynası olabilir.fiziki olarak iklim özellikleri.Havada hareketin deniz ve karaya göre daha rahat olması ve her geçen gün kendini yenileyen ve gelişen hava kuvvetleri. Schaklıan’a göre kara ve deniz hakimiyeti hava hakimiyetinin tamamlayıcısı konumundadır ve kenar kuşakta veya merkez kuşağın büyük bir kısmını elinde bulundurmak isteyen güçlerin harekât alanında Türkiye hava sahasının önemi çok ama çok büyüktür. konumu. Gerek kenar kuşak gerekse kara hakimiyet teorilerine baktığımızda. Çünkü ona göre sular karalara göre çok daha serbestti. Bu nedenle merkez bölgesinin yönetimini elde etmek veya kontrol altına almak isteyen ülkeler için Türkiye’nin önemli bir değeri vardır. yüzölçümü ve imkanlarıyla Rusya’nın her iki teoride de en ön sıralarda olduğunu görüyoruz. Hakimiyet teorileri coğrafyalara göre kuruldu. Hava harekatı açısından Türkiye de bulunduğu konum itibariyle Avrupa. Kenar kuşağa hakim olacak kadar da kara güzüne sahiptir. bu kuşağı ele geçirmek isteyenlere karşı sürekli bir tehdit unsuru olurken. Ayrıca kuşak içerisinde hareketli halde bulunan sularda kuşağın önemini artırıyor. beraberinde çeşitli jeopolitik görüşler getirmiştir. Çizilen hakimiyet haritaları her türlü askeri. bu sayede dünya hakimiyeti sağlanabilirdi. Bunun yanında deniz hakimiyeti olmadan dünya dengesinde cılız bir politika izlediğine tarihin şahit olduğu Rusya için sıcak denizlere inmek her şeydir. dünya hakimiyeti anlayışı tarihin belirli dönemlerinden bu yana hep vardı ve Anadolu topraklarının bu hakimiyet adına benzeri bulunmaz bir değeri. İşte bu noktada Türkiye. SONUÇ Her ne kadar incelediğimiz jeopolitik stratejilerin doğuşu modern anlamda son birkaç asırda olmuşsa da. diğer iki hakimiyet anlayışını tamamlar niteliktedir. Bu kuşağı yüz ölçümü açısından diğer kuşaklarla birlikte değerlendirdiğimizde yüz ölçümünün fazla olduğunu görüyoruz.

" Siyasi coğrafyanın işlevi "insan ile çevresi arasındaki etkileşimin izini takip etmektir. SINIF ÖĞRENCİSİ/ İLETİŞİM FASIL TOPLULUĞU Kaynakça: ¹1861 yılında İngiltere`nin Gainsborough kentinde doğan Mackinder 1880`de Oxford`a girmeden önce Gainsborough Grammar School`a ve Epsom College`a devam etmişti. Parker. 27 Ekim 1840 yılında West Point’te (Amerika) doğmuştur. ve doğal kaynakların mevcudiyeti veya yokluğu"nu içerecek biçimde tarif eder. ve harita yapma tutkusu" içinde bir çocuktu. "iklim ve ısı şartları. Avrupa. ²Mackinder "İngiliz coğrafyacılığının gelişimi tarihinde klasik bir belge" olarak adlandırılan ilk büyük çalışması "Coğrafya`nın Kapsamı ve Metodları"nı ("On the Scope and Methods of Geography") yazdı. "siyasi meseleler fiziki araştırmanın sonuçlarına bağlıdır. Mackinder. tarihe iz bırakmış bir asker olsa da. Konuyla ilgili olarak Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK’ün şu sözleri unutulmamalıdır: “Ben haritaları sadece askerî mücadele için değil siyasî başarılar için de kullanırım. Norton & Company. 1861-1865 yılları arasında süren Amerikan İç Savaşı’nda çeşitli görevler almıştır. 1885 yılında kurulan Amerikan Deniz Savaşları Koleji’nin 2.. Dartmouth ve McGill okullarından fahri dereceler almıştır. Orta Asya’yı ve Sibirya’yı içerir. tercüme: İbrahim Kiras *Merkez bölgesi değişik şekillerde anlaşılmış ise de genel olarak Volga Nehri’nden başlar. 1982). "rasyonel" siyasi coğrafyanın fiziki coğrafya üzerine inşa edildiğini ve fiziki coğrafyayı izlediğini savunuyordu. Harvard.Bu bildiride Mackinder. başkanı olmuşturMahan.1962). . sh. Mackinder "doğa olaylarına karşı güçlü bir tecessüs." diyordu.Bknz: W. Parker`a göre. uluslararası konulara ilgi. 217. **Dünya Adası. . W. Kolombiya. Asya. birçok gemiye USS Mahan ismi verilmiştir." Sözkonusu çevreyi Mackinder "dünya yüzeyinin biçimlenişi".. H. 1859 yılında Deniz Harp Okulu’ndan ikincilikle mezun olmuştur. Afrika’dan oluşan Eski Dünya demektir. sh. W.1-2. geniş su imkanlarıyla Türkiye hakimiyet teorileri adına benzeri bulunmaz bir coğrafya. Mackinder: Geography as an Aid to Statecraft (Oxford: Clarendon Press. Anadolu’da kurulmak istenen bu sosyo-ekonomik baskıya karşı koymak zorunda. Mahan’a atfen.yapılabileceği geniş alanları. 214.” Saygılarımla Ahmet POLİ KOLEJİ 4. Her ne kadar düşünceleriyle Amerika’ya yön vermiş. Bunun bir sonucu olarak tarihsel süreçte 1071 Malazgirt zaferiyle Anadolu’ya ayak basan ve bugüne kadar Anadolu topraklarını yurt edinen Türk milleti. ara hakimiyeti teorisinde ise Karadeniz’in tamamı ve kara hakimiyet kuşağının güney kıyılarında ciddi bir güç unsuru. Yale. Bu sahiplenme de nelere sahip olduğumuzun farkında olmakla olur. akademik çalışmalarına emekli olduktan sonra da devam etmiştir. başarılı bir komutan olmadığı ve yönettiği gemilerin çeşitli savaşlarda ciddi yaralar aldığı bilinmektedir. Bknz: Halford J. H. tercüme: İbrahim Kiras ³Alfred Thayer Mahan. “On the Scope and Methods of Geography.1902 yılında Mahan.” in Democratic Ideals and Reality (New York: W. 213..1886 – 1889 yılları arasında. "Her yerde. “Orta Doğu” tanımını icat etmiş ve “The Persian Gulf and International Relations” makalesinde bu tanımı kullanmıştır. seyahat ve keşif tarihi sevgisi. Kenar kuşak teorisinin tam merkezinde.