GİRİŞ 21. yy.da “dünya hakimiyet anlayışı” çoğu milletlerin geleceğe ait plan ve stratejilerinde birinci sırada yer alıyor.

Aslında, uzun vadede millet adına alınan kararlarda, yapılan ekonomik ve askeri reformlarda, kurulan siyasi dengelerde, alışılagelmiş psikolojik harekatların temelinde bir tek amaç var: Dünya Hakimiyeti. 20. yy. başlarında Almanya, İngiltere, Fransa; günümüzde ise bu devletlere ilave olarak A.B.D ve Rusya gibi devletler siyasi düzenlerinde dünya hakimiyetini esas almışlardır. Peki ama nasıl bir dünya hakimiyeti? Parçadan bütüne doğru işleyen bir sistem olan bu hakimiyette orjin neresi olmalı? Eğer orjin belirli ise tek bir merkez etrafında dünya hakimiyeti mümkün mü? Bu hakimiyet bir ulusun mu yoksa yönetim uluslar birliği ile mi mümkün? İşte hakimiyet adına bu ve benzeri sorulara cevap olabilecek nitelikte, tarih içerisinde jeopolitik teoriler geliştirilmiştir. Milli hedeflerin düzenlenmesinde esas olan bu teoriler kısaca şunlardır: KARA HAKİMİYET TEORİSİ İngiliz jeopolitik bilimci Mackinder¹ teorisini 3 temel üzerine inşa eder: *Doğu Avrupa’ya hakim olan merkez bölgesini* kontrol eder. *Merkez bölgesine hakim olan dünya adasını** kontrol eder. *Dünya adasını kontrol eden dünyayı kontrol eder. Mackinder siyasi başarılar adına fiziki imkanlara büyük önem vermiştir.² Mackinder’e göre dünya hakimiyeti halen merkez bölgesine hakim olan Rusya’nın olabilir. Başarılı olabilecek bir harp için Mackinder Fransa’yı başlangıç, İngiltere’yi hava meydanı, A.B.D ve Kanada’yı insan, endüstri ve kaynak gücü olarak görmekte ve hakimiyet adına bu güçlerin birleşmesini zorunlu görmektedir. DENİZ HAKİMİYET TEORİSİ Amerikalı Amiral Alfred Mahan³ dünya hakimiyetinin anahtarının denizler olduğu görüşünü savunmuştur. Mahan’a göre denizler büyük bir üstünlük aracıdır ve kuvvetli bir deniz gücüyle dünya hakimiyetinin sağlanabileceğini vurgulamıştır. KENAR KUŞAK TEORİSİ Kenar kuşak teorisinin sahibi Spykman’a göre ise dünya hakimiyeti anlayışı Mackinder’in görüşlerinden çok farklıdır. Mackinder’in , hakimiyetin doğuşunun batıdan olacağı fikrine karşılık Spykman’a göre hakimiyet kurmak doğuya egemen olmakla mümkündür. Spykman’ın bu görüşünün temelinde ise (Mackinder’in aksine) merkez bölgesinin güç yetersizliği kanısı yatar. Bu yetersizlikleri şunlarda görür; -iklim -zirai mahsuller -kömür, demir ve petrol gibi kaynaklarda yetersizlik -bu kaynaklar arasındaki büyük mesafelerde ulaştırma zorluğu Bunlara ilaveten Çin ve Hindistan’ın gelişmesi ile merkez bölgesinin değerini kaybedeceğini savunur. Dünya adasına hakimiyet ise merkez bölgesini çeviren, imkan ve kaynakları geniş olan dış kuşağa egemen olmakla mümkündür. Bu dış kuşak; Avrupa, Türkiye, Irak, İran, Pakistan, Afganistan, Hindistan, Çin, Kore ve Doğu Sibiryadır. Bu tanımlamadan hareketle Spykman “A.B.D dış politikasını, dünya adasına tek kuvvetin hakim omasını engelleyecek şekilde yürütmelidir” görüşünü savunur ve şu da unutulmamalıdır ki, batı yarım küresini kuşatan doğu yarım küresinin arazisi batının 2,5 katı, nüfusu ise 10 katı fazladır.Spykman görüşlerini şu temellere dayandırır; 1-Kenar 2-Dünya HAVA kuşak ülkelerine hakim adasını kontrol HAKİMİYET olan eden dünya adasını kontrol dünyayı kontrol TEORİSİ eder. eder.

ekonomik. Ayrıca Türkiye. Çizilen hakimiyet haritaları her türlü askeri. yüzölçümü ve imkanlarıyla Rusya’nın her iki teoride de en ön sıralarda olduğunu görüyoruz. beraberinde çeşitli jeopolitik görüşler getirmiştir.Asya arasında bir uçak gemisi konumundadır. Tüm bunlara rağmen Rusya’nın dünya hakimiyetini gerçekleştirememesi ise Schaklıan’a göre stratejik hava gücünden yoksun oluşundandır. Mackinder’in batı Avrupa’dan merkez bölgesine geçişin en uygun bölgesi olduğunu savunduğu Karadeniz kuzeyinden Hazar Denizi’nin kuzeyine uzanan koridorun güney yanlarını kontrol altına alabilecek bir mevkidedir. KENAR KUŞAK TEORİSİ VE TÜRKİYE Bu kuşağın bulunduğu konumu incelediğimizde yapılabilecek her türlü harekâtta Orta Asya’daki stratejik ülkelerle birlikte Türkiye’nin önemi oldukça büyüktür. Kenar kuşağa hakim olacak kadar da kara güzüne sahiptir. Ayrıca kuşak içerisinde hareketli halde bulunan sularda kuşağın önemini artırıyor. Güçlü bir deniz kuvveti güçlü bir birliğin aynası olabilir. fiziki kolaylığın ve imkanın olduğu coğrafyalara göre belirlendi. Amerikalı Hava Albayı Henry Schaklıan’a göre Rusya merkez bölgesine hakimdir. Bu noktada ise Türkiye bölgede önemli bir güç unsuru durumundadır. Hakimiyet teorileri coğrafyalara göre kuruldu. SONUÇ Her ne kadar incelediğimiz jeopolitik stratejilerin doğuşu modern anlamda son birkaç asırda olmuşsa da. dünya hakimiyeti anlayışı tarihin belirli dönemlerinden bu yana hep vardı ve Anadolu topraklarının bu hakimiyet adına benzeri bulunmaz bir değeri. jeopolitik yönden üç büyük kıta arasında yer almasıyla. İşte bu noktada Türkiye. Hava harekatı açısından Türkiye de bulunduğu konum itibariyle Avrupa. bu sayede dünya hakimiyeti sağlanabilirdi. Bu kuşağı yüz ölçümü açısından diğer kuşaklarla birlikte değerlendirdiğimizde yüz ölçümünün fazla olduğunu görüyoruz.Havada hareketin deniz ve karaya göre daha rahat olması ve her geçen gün kendini yenileyen ve gelişen hava kuvvetleri. Çünkü ona göre sular karalara göre çok daha serbestti. Afrika ve Avrupa’da oluşan dünya adasını ele geçirmek veya sosyoekonomik hayatı kontrol altına almak adına yapılacak her türlü harekâtı önlemede büyük rol oynayabilecek bir iç kuşak ülkesidir. Gerek kenar kuşak gerekse kara hakimiyet teorilerine baktığımızda. bu kuşağı ele geçirmek isteyenlere karşı sürekli bir tehdit unsuru olurken. Bunun yanında deniz hakimiyeti olmadan dünya dengesinde cılız bir politika izlediğine tarihin şahit olduğu Rusya için sıcak denizlere inmek her şeydir. Bu değerin farkında olan güç veya güç birlikleri dünya hakimiyeti adına Anadolu toprakları üzerinde sosyoekonomik anlamda söz sahibi olmak yarışında. Schaklıan’a göre kara ve deniz hakimiyeti hava hakimiyetinin tamamlayıcısı konumundadır ve kenar kuşakta veya merkez kuşağın büyük bir kısmını elinde bulundurmak isteyen güçlerin harekât alanında Türkiye hava sahasının önemi çok ama çok büyüktür. konumu. tarımın . YORUM Dünya hakimiyet teorileri özetledikten sonra bu teorilerin Türkiye’ye bakan yönlerini ele alalım: MACKİNDERİN TEORİSİ VE TÜRKİYE Türkiye halen Asya. MAHAN’IN DENİZ HAKİMİYET TEORİSİ VE TÜRKİYE Alfred Mahan deniz hakimiyetinin dünya hakimiyetinin anahtarı olduğu fikrindeydi. kuşak sahibi yönetimler adına güçlü bir müttefik konumundadır. HAVA HAKİMİYET TEORİLERİ VE TÜRKİYE Kara ve denizlere göre hareket alanının ve serbestliğin en çok olduğu yer olarak hava hakimiyeti. Ekonomik yönden yer altı ve yer üstü kaynaklarıyla. Bu nedenle merkez bölgesinin yönetimini elde etmek veya kontrol altına almak isteyen ülkeler için Türkiye’nin önemli bir değeri vardır. diğer iki hakimiyet anlayışını tamamlar niteliktedir.fiziki olarak iklim özellikleri.

birçok gemiye USS Mahan ismi verilmiştir. ve doğal kaynakların mevcudiyeti veya yokluğu"nu içerecek biçimde tarif eder. sh. Dartmouth ve McGill okullarından fahri dereceler almıştır.1902 yılında Mahan. Afrika’dan oluşan Eski Dünya demektir. W. 1982). "rasyonel" siyasi coğrafyanın fiziki coğrafya üzerine inşa edildiğini ve fiziki coğrafyayı izlediğini savunuyordu. SINIF ÖĞRENCİSİ/ İLETİŞİM FASIL TOPLULUĞU Kaynakça: ¹1861 yılında İngiltere`nin Gainsborough kentinde doğan Mackinder 1880`de Oxford`a girmeden önce Gainsborough Grammar School`a ve Epsom College`a devam etmişti. Yale. 213. tarihe iz bırakmış bir asker olsa da.Bu bildiride Mackinder. Avrupa. Mackinder. başarılı bir komutan olmadığı ve yönettiği gemilerin çeşitli savaşlarda ciddi yaralar aldığı bilinmektedir.yapılabileceği geniş alanları. Harvard. Bu sahiplenme de nelere sahip olduğumuzun farkında olmakla olur. ve harita yapma tutkusu" içinde bir çocuktu. Kolombiya." diyordu. 1861-1865 yılları arasında süren Amerikan İç Savaşı’nda çeşitli görevler almıştır. başkanı olmuşturMahan. “On the Scope and Methods of Geography. Asya. Her ne kadar düşünceleriyle Amerika’ya yön vermiş. 214. Orta Asya’yı ve Sibirya’yı içerir. Kenar kuşak teorisinin tam merkezinde. 1859 yılında Deniz Harp Okulu’ndan ikincilikle mezun olmuştur. "iklim ve ısı şartları. ara hakimiyeti teorisinde ise Karadeniz’in tamamı ve kara hakimiyet kuşağının güney kıyılarında ciddi bir güç unsuru. uluslararası konulara ilgi. tercüme: İbrahim Kiras *Merkez bölgesi değişik şekillerde anlaşılmış ise de genel olarak Volga Nehri’nden başlar. “Orta Doğu” tanımını icat etmiş ve “The Persian Gulf and International Relations” makalesinde bu tanımı kullanmıştır. "Her yerde. Anadolu’da kurulmak istenen bu sosyo-ekonomik baskıya karşı koymak zorunda. sh. Mackinder "doğa olaylarına karşı güçlü bir tecessüs. Konuyla ilgili olarak Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK’ün şu sözleri unutulmamalıdır: “Ben haritaları sadece askerî mücadele için değil siyasî başarılar için de kullanırım.1-2. Bknz: Halford J.. W. H.1886 – 1889 yılları arasında. Mahan’a atfen. 27 Ekim 1840 yılında West Point’te (Amerika) doğmuştur. Parker`a göre. geniş su imkanlarıyla Türkiye hakimiyet teorileri adına benzeri bulunmaz bir coğrafya. **Dünya Adası." Sözkonusu çevreyi Mackinder "dünya yüzeyinin biçimlenişi". tercüme: İbrahim Kiras ³Alfred Thayer Mahan.. Norton & Company..1962). Parker. "siyasi meseleler fiziki araştırmanın sonuçlarına bağlıdır. seyahat ve keşif tarihi sevgisi. 217." Siyasi coğrafyanın işlevi "insan ile çevresi arasındaki etkileşimin izini takip etmektir. ²Mackinder "İngiliz coğrafyacılığının gelişimi tarihinde klasik bir belge" olarak adlandırılan ilk büyük çalışması "Coğrafya`nın Kapsamı ve Metodları"nı ("On the Scope and Methods of Geography") yazdı.Bknz: W. . . Mackinder: Geography as an Aid to Statecraft (Oxford: Clarendon Press. H.” Saygılarımla Ahmet POLİ KOLEJİ 4. 1885 yılında kurulan Amerikan Deniz Savaşları Koleji’nin 2.” in Democratic Ideals and Reality (New York: W. Bunun bir sonucu olarak tarihsel süreçte 1071 Malazgirt zaferiyle Anadolu’ya ayak basan ve bugüne kadar Anadolu topraklarını yurt edinen Türk milleti. akademik çalışmalarına emekli olduktan sonra da devam etmiştir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful