Çözünürlüğe etki eden faktörler

Bazı çözeltiler hazırlanırken çevreye ısı verilir (ekzotermik). Mesela.4. Mesela. 4. Le Chatelier Prensibine göre denge sağa kayarak çözünürlük artar. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . KOH gibi bazlar veya HCl. bazıları da çevreden ısı alır (endotermik). HNO3 gibi asitlerin suda çözünmeleri ile oluşan çözeltilerde sıcaklığın arttığı gözlenir. Çözünen + H2O + Enerji ↔ Doymuş çözelti Yukarıda tepkimenin gerçekleştiği sistemin sıcaklığı yükseltilirse. 50°C'ta 42. NaOH. Mesela.0 g çözünürken. bir miktar katı amonyum nitrat (NH4NO3) tuzu. bir deney tüpü içersinde suda çözündüğünde çözelti oluşumu ile birlikte deney tüpünün soğuduğu gözlenir. endotermik olarak çözünen KCl 10°C'ta 100 g suda 31. Yani birim bellimiktar suda çözünen madde miktarı artar. Bu durum ise çözünme işleminin çevreye ısı verdiğini ve olayın ekzotermik olduğunu gösterir. Bu durum çözünme işleminin çevreden ısı aldığını ve olayın endotermik olduğu gösterir.6 g çözünür.

03 g iken 50°C'da 0. Görüldüğü gibi sıcaklığın artması ile oksijenin çözünürlüğü azalmaktadır.Çözünen + H2O ↔Doymuş çözelti + Enerji Şeklinde gerçekleşen sistemin sıcaklığı artırılırsa. Çünkü gaz moleküllerini birbirinden ayırmak için enerji gerekmez.08 g çözünür. çözünürlüğü ekzotermik olan Li2CO3 10°C sıcaklıkta 100 g suda 0.4. sıvılarda dışarıya ısı vererek çözünürler. gazların çözünürlüklerinin sıcaklık arttıkça azalmasına bir örnektir. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . Birkaç iyonik bileşik dışında iyonik yapılı bileşiklerin sudaki çözünürlükleri genelde endotermiktir. Ayrıca ısıtılan sudan hava kabarcıklarının çıkması. O2(g) + H2O ↔ O2(aq) + Enerji Oksijen gazının bir litre sudaki çözünürlüğü 25°C de 0. Gazların çözünürlüğü ekzotermiktir. Diğer taraftan gazlar.0041 grama düşmektedir. Mesela.23 çözünürken 50°C'ta ancak 0. 4. Le Chatelier Prensibine göre göre çözünürlük azalır. bu nedenle gazların sıvılarda çözünmesi ekzotermik bir süreçtir ve sıcaklık artması ile gazların çözünürlükleri azalır.

C= gazın belli çözücüde. . Bir gazın çözünürlüğü gaz basıncıyla doğru orantılı olarak değişir.6. Sıvı ile tepkime veren gazların çözünürlüğü vermeyenlere oranla daha fazladır. sıcaklık etkisinden çok daha fazladır. hidrojen veya azotun sudaki çözünürlükleri amonyak. Mesela.4. sabit sıcaklıktaki çözünürlüğü. Pgaz şeklinde ifade edilir. k= orantı katsayısı dır. Gazların Çözünürlüğüne Baınç Etkisi (hanry Yasası) Basıncın sıvı ve katıların çözünürlüğüne önemli bir etkisi yoktur. Gazların katı ve sıvılardaki çözünürlükleri ise basınçla önemli ölçüde değişir. Bir gazın başka bir gaz içindeki çözünürlüğü de basınca bağlı değildir. Bu kurala Henry yasası denir ve Hanry Yasaı. Bu tür gazların çözünürlüğü Henry yasasından sapma gösterir. Bir gazın sıvı içindeki çözünürlüğüne basıncın etkisi. Pgaz= Gazın bu çözeltideki kısmî basıncı. oksijen. C = k . Burada. Çünkü bu maddeler suda çözünürken su ile tepkimeye girerler. karbondioksit veya kükürt dioksitin sudaki çözünürlüklerinden daha azdır.

Ani olarak alçak basınçlı bir ortama geçildiğinde ise felçler. işitme bozuklukları. basınç azaldığında vücut sıvısından uzaklaşan çözünmüş gaz daha az olacağından. deri altı amfizemi. kanamalar ve eklem ağrıları gibi rahatsızlıklar ile karşılaşılır. ki bu da köpürme şeklinde görülür. Bu içeceklerde çözünen gaz CO2 tir ve yüksek basınçlarda çözünürlüğü daha (C = k . Dalgıçların zaman zaman yaşadıkları “vurgun” olayı da gazların çözünürlüğü ile ilgilidir. Denizin derinliklerinde suyun uyguladığı basınç yüzeye göre daha fazladır. Dalgıçların ve hatta denizde yaşayan hayvanların denizin derinliklerinden yüzeye aniden çıktıklarında vurgun denen çok ağrı verici ve öldürücü olan bir olay ile karşılaşırlar. vücut bu az miktardaki değişime kolaylıkla uyum sağlar. Çünkü vurgun havadaki azot gazının temel olarak kanda çözünmesi veya kandan uzaklaşarak gaz hâline geçmesi ile ilgilidir. Yani. Diğer taraftan vurgun olayı sadece yüksek basınçtan ani olarak alçak basınç ortamına geçmekle değil alçak basınç ortamından ani olarak yüksek basınç ortamına geçmekle de ortaya çıkar. Basınç kalktığı için çözünmüş CO2 çözeltiden uzaklaşır. Çünkü helyum gazının çözünürlüğü azot gazının üçte biridir. Dalgıç yüzeye ani çıkış yaptığında yüzeyde basınç düşük olduğundan dolayı dalgıcın üzerindeki basınç aniden düşer ve vücut sıvılarındaki çözünmüş azot. Dolayısı ile basınç değişikliklerinde helyumun çözünürlüğü daha az etkilenmektedir. yüksek basınçtan dolayı havadaki azot. felç ve hatta ölümlere neden olur. Bu nedenle dalgıç derinlerde iken. Derin su dalgıçları vurgundan korunmak için dalgıç tüplerinde sıvılaştırılmış hava (azot-oksijen) yerine sıvılaştırılmış helyum-oksijen karışımını kullanırlar. kabarcıklar oluşturarak uzaklaşır. İçeceğin kapağı açıldığında gaz çıkışı fark edilir. baş dönmesi.Henry yasasının uygulaması meşrubatlarda görülür. . Böylece vurgunun gerçekleşmesi önlenmiş olur. kulak uğultusu ve burun kanaması gibi belirtiler ile ortaya çıkar. vücuttaki kanda ve diğer sıvılarda daha fazla çözünür. Pgaz ) da artar. Bu kabarcıklar eklem ve damarlarda şiddetli ağrılara. Ani bir şekilde yüksek basınçlı bir ortama geçildiğinde vurgun baş dönmesi.

Bu iyonlar. Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü %25 dolayında artırmıştır. az çözünen bileşiğin çözünürlüğü genellikle artırır. ortakiyonların etkisi kadar önemli değildir. Bununla beraber. şekilde de görüldüğü gibi Ag2CrO4 çözünürlüğü üzerine ortak iyon ve yabancı iyon etkisi incelendiğinde. . K2CrO4(aq) dan gelen 0.01 M CrO4-2 iyonun ortak iyon etkisi Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü yaklaşık 35 kat azaltırken. yabancı iyonların etkisi. Buna göre yabancı-iyon içeren çözeltilerde. Mesela. yabancı iyon etkisi oluşturan KNO3 . K2CrO4(aq).Yabancı İyon Etkisi Çözünürlük dengesinde yer almayan iyonlar yabancı iyonlar diyoruz. Ag2CrO4 'ün doymuş çözeltisine katılan. KNO3 gibi maddelerin iyonları "yabancı iyon" durumundadırlar. çözeltinin toplam iyon derişimi artırırlar ve bu durumda da iyonlar arası çekimler önem kazanırlar ve etkin derişim. orta iyon etkisi yaparken. Mesela. Yabancı-iyon etkisine çoğu zaman "tuz etkisi“ de denilmektedir. ölçülen derişimden küçük olur.

çözeltinin hidrojen iyonu derişimine. Le Chatelier İlkesine göre denge sağdan sola kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü azalır.(aq) + H+ (aq) → H 2 O (s) Bu durumda denge soldan sağa kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artar.Magnezyum hidroksit'in çözünürlük dengesi. Mg(OH) 2 (k) ↔ Mg+2 (aq) + 2OH+2 (aq) şeklindedir. OH. . diğer bir deyişle ortamın pH'ına göre değişir. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Pek çok maddenin çözünürlüğü.iyonları eklendiğinde (pH artar) denge.iyonları ile H2O + iyonları reaksiyona girmeleri nedeniyle OH.8.4. Diğer taraftan ortama H+ iyonları eklendiğinde (pH azalır).iyonları azalır. Ortama OH. Mesela. OH.

1 Çözüm : Mg(OH) 1 ↔ Mg +1 (aq) + 1 − (aq) OH (k) -x +x +1 x Kç = [Mg +1] [OH .] = 1 11M .1 1 .6 ‘dan daha az olduğu ortamda Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artacaktır.1 − − = .1 − pOH = − log 1 11 = 1 log 1 1 .1 − [OH . . Çözünürlüğe Örtamın pH sının etkisi Örnek: -11 Mg(OH) 1için Kç = 1 x 11ise doymu ş çözeltinin pH? .4.1 pH = 1 − 1 = 1.8.]1= 1 1-1 x 11 Kç = 1 1= 1 1-1 x x 11 Ç = 1 11 .1 1 NOT: Buna göre pH'ın 10.

I . Yani ortamın = [H+] arttıkça BaF2 nin çözünürlüğü artacaktır..iyonlarının reaksiyona girmesi sonucu. Hidrolize uğramayan anyonlar (örneğin Cl.gibi) içeren tuzların çözünürlükleri pH ile değişmez. H+(aq) + F.. BaF2 için çözünürlük dengesi.8. Br . .4. Mesela. BaF2 ↔ Ba+2 + 2Fve Kç= [Ba+2][ F-]2 Asidik ortamda. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Bazik bir anyon içeren tuzların çözünürlükleri de pH ile değişir.(aq) → HF(aq) reaksiyonu gerektiğinde H+ iyonları ile F. çözünürlük dengesinde [F-] azalacaktır ve dengenin sağlanabilmesi için daha fazla BaF2 çözünecektir. ortamın pH'ı ile ilintili olarak sağa veya sola kayabilir.

Ca3(PO4) 2 ↔ 3Ca+2 + 2PO4-3 Kç =[Ca+2]3 [PO4-3]2 Kç:1.2 x 10-26 Asidik ortamda. H+(aq) + CO3-2(aq) →H2CO3 (aq) Asidik ortamda CaCO3 ın çözünürlüğü artar.0 x 10-10 Asidik ortamda. H+(aq) + PO4-3 (aq) →H3PO4 (aq) Asidik ortamda Ca3(PO4) 2 in çözünürlüğü artar. .4.8. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi CaCO3 ↔ Ca+2 + CO3-2 Kç = [Ca+2][CO3-2] Kç:1.

ise TD = 1 H2SO4 → 2H+ + SO4-2 ise TD = 2 2. bazların ortama verdiği OHiyonu sayısı. HCl → H+ + Cl.iyonu mol sayısıdır NaOH → Na+ + OH– ise TD = 1 Mg(OH)2 → Mg+2 + 2 OH– ise TD = 2 3. Bazlarda Tesir Değerliği: Bir mol bazın suda çözündüğünde çözeltiye verdiği OH.1. tuzların ise ortama verdiği veya aldığı elektron sayısına tesir değerliği denir. Asitlerde Tesir Değerliği: Bir mol asidin suda çözündüğünde çözeltiye verdiği H+ iyonu mol sayısıdır. 1. veya verdiği mol elektron sayısıdır. Fe+3 + 3e → Fe ise TD= 3 Fe+2→ Fe+3 + 1e ise TD = 1 KIO3+5KI+6HCl → 3I2+3H2O+6KCl iseTD:5 Cu+HNO3 → Cu(NO3)2+NO+H2O iseTD:3 6. Tesir değeri . Tuzlarda Tesir Değerliği: Bir mol tuzun formülündeki katyonun yük toplamadır.Tesir Değerliği (TD): Asitlerin ortama verdiği H+ iyonu sayısı.1. Redoks Tepkimelerinde Tesir değerliği: Bir redoks tepkimesinde bir mol atom ya da iyonun aldığı.ise TD =1 H2SO4 → H+ + HSO4. AlCl3 →Al+3 +3Cl– ise TD = 3 4.

MnO 4Mn 4 4 ya Mn .Örnek: Örnek: KMNO 1 →de ğişik şartlarda 1 MnO 4 . O ve 1 + KMNO 1 →MnO 1 1 +1 +1 TD: 1 ürünlerini olu şturmaktad ır. . Bu durumlardaki te ğsir değerliğini bulun uz? KMNO 1 →MnO 1 +4 +4 TD: 4 KMNO 4 →Mn 4 4 O +1 +1 1 + TD: 1 KMNO 1 →Mn +4 +4 TD: 1 .

diğer maddenin bir eşdeğer gramı ile tepkimeye girer ve ürün verir. NaOH + HCl → NaCl + H 1 O -1 mol -1 mol -1 şdg -1 e eşdg 1g 1 1.1 1 g 1.1.2.Eşdeğer kütle Eşdeğer kütle: Bir maddenin molekül kütlesinin tesir değerliğine bölümüne denir.1 1 1 1 1 = 11 1 4 4 = 11 1 H 1 1Eşdeğer Kütle : SO NaOH Eşdeğer Kütle : 1 1 Ca(OH)1Eşdeğer Kütle : = 11 1 1 1 Ca : =11 1 1 1 Na= = 11 1 1 1 Al= =1 1 1 NaOH + H 4 4→ Na 4 4+ H 4 SO SO O -1 mol 44 g -1 mol 44 g -1 şdg -1 e eşdg . Eşdeğer Kütle: HClEşdeğer Kütle : Maddenin Mol Kütlesi Teğsir Değerliği Bütün kimyasal tepkimelerde bir eşdeğer gram madde.6.

Eşdeğer Gram Sayısı: Eşdeğer Gram Sayısı: Çözünen Maddenin g miktarı(Kütle) Çözünen Maddenin Eşdeğer Gramı m Ma Td Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) m Ma Normalite: Td N V Normalite: .2.1. çözünen maddenin eşdeğer gramına oranına eşdeğer gram sayısı denir.Eşdeğer gram sayısı Eşdeğer Gram Sayısı: Bir çözeltide çözünen madde miktarının (g).6.

=1 N V 1 .1 Normalite: =1 N 11 .1 lt Eşdeğer Gram Sayısı: 1.1 Normalite: Normalite:e M e=Etkime Değerliği M=Molarite n 1 . 1 1 11 1 Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) 1 .1 1.1 ml rlan yor.2. M= e.Eşdeğer gram sayısı Örnek: 11g Ca(OH) 1 ile 111 çözelti haz1 1 . Çözeltinin normalitesi kaçtır? (Ca(OH) 1 : 11 g/mol ) 11 = 1 1 Td = 1 1 ml .1.11 .1 1 1 = = 11 . = 1 .6.11 N= e.

11 .x Kb= = ⇒ x 4=1 -4 .] = 1 1 -1⇒ pOH = .11 .log 4 4 41 .1 .11 = 1 1M .1.[baz] 1 11 4 ] . a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) b) NH 1+ HCl ↔ NH 1 Cl B : 1 1 mol 1 1 mol .11 .11 D : .1 M 1L NH3 çözeltisinin 0.1 M HCl ile titrasyonunda..1 D:1 -x=1 . Titrasyon problemleri Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit Titrasyonu: 50 mL 0.111 - xM xM + [NH 1 ][OH .11 + [NH 1 ] = = 1 1M .11 VT = 1 mL 1 [NH 1 = ] -.11 [NH 1] 1 . [OH .11 Çözüm a) NH 1 +H 1 O B: 1 M .11 11 .444 [OH ] = = [tuz] [1 ] .11 1 1 mol .1 Kb.1 1 mol .2.1 -1 x=44 pOH=4 pH=44 ⇒ .] x.11 11 .[ .11 .4.6.1 .11 S : 1 1 mol .1 .1 .1 11 .1 − .1 1 mol + 1 1 mol .1 pH = 1 1 .4 pOH = 1 log 1 1= 1 1 = 1 1 − .1 + NH1 +OH- 11 .

11 .1 M D: -x S: 11 x = 11 .log 4 41 .1 S : 1 1 .11 .11 NH 1+ OH +x x +x x VT = 1 + 1 = 11 mL = 1 1 1 1 11 .1 .1 .1 X = 1 11M ⇒ pOH = .1M H1 ↔ O NH 1+ H 1 + O +x +x B: -11 .11 c) NH 1+ + HCl → NH 1 Cl 1 1 mol .1L [NH 1 ] = 1 1/1 1= 1 1M .1 1 mol .1 11 .1M NH 1 + + H1 ↔ O B: -11 .1 − pH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .1 1 mol .11 + 1 1 mol .11 [NH 1 ] = 1 1/1 = 1 1 .1 . 1 .1 M D: -x Ksu 1 1 4 .11 .log 1 11 .1 − .1 Ka 1 11 .1 Titrasyonu: M 1L NH3 çözeltisinin 0.11 .1 .11 .1 M HCl ile titrasyonunda.1 . a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) d) NH 1+ HCl → NH 1 Cl + 1 1 mol .1 1 mol .Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit 50 mL 0.1 − X = çokküçükol duğuğundanmaledilir .11 .4 pOH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .x = 1 1M .1 .11 [H + ] = 1 1/1 1= 1 1M .11 x (x + 1 11) .11 . 1 .1 .11 . [H + ] = 1 11M ⇒ pOH = .1 1 mol .11 .11 NH 1 + + + 1 1 mol 1 1 mol .1 -4 x1 -1 1 Kh = = =11 = .

1 [CH1 COO ] = =11 .1 − .1 +x x +x x a) CH1 COOH + NaOH ⇔ CH1 COONa + H 1 O Baş : S: 11 .] = 1 1 11⇒ pH = − log 1 1 11 .1 mol 11 .5) Çözüm a) CH 1 COO.1 M Değ : .1 x = [OH .4.1 Ka 1 . a) Karışımın pH=? b) 0.+ H 1 ⇔ CH 1 O COOH + OH Baş : 1 1 .6 x l0 -5 ) (Cl=35.1 1 .1 1 11 .1 −1 .X S: 1 -x = 1 1 .11 .22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.4 M NaOH çözeltisiyle titrasyonunda.1.6 M 1L CH3COOH çözeltisinin 600 mL 0. 1 mol 1 1 .1 Değ : 1 1 . 1 mol 1 1 .Zayıf BazTitrasyonu: Örnek Asit-Kuvvetli ile 400 mL 0.1. − .11 11 .1 M 1 - Ksu 1 −4 14 X1 −1 1 Kh = = =111 = .1 = .1 − pH = 1 log 4 4= 1 1 1 1 1 − . 1 mol 11 .1 . 1 mol VT = 1 L 11 .1.

11 [CH 1 COO .1 [H ] = = = 1 1 11 .] = 1 1 1 1 1 1 .1.1/1 . 1 M [CH 1 COO .1 = .1 − .6 x l0 -5 ) (Cl=35.1 −11 1 .] + pH = 1 log1 1 1 1 = 1 − .22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.1 − 1 .1 = − .1 . .1M [CH 1 COOH] = 1 1 11 + 1 1 1 1 .1.1 mol [H + ] = 1 1 = 1 1 . .b) 0.1 .1M Ka[CH 1 COOH] 1 .1 − .5) Çözüm b) Ortama 1 1 H + ilav dilirse.1 ∉ .1 1 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful