Çözünürlüğe etki eden faktörler

Mesela. HNO3 gibi asitlerin suda çözünmeleri ile oluşan çözeltilerde sıcaklığın arttığı gözlenir. Mesela.4. Yani birim bellimiktar suda çözünen madde miktarı artar. bazıları da çevreden ısı alır (endotermik).0 g çözünürken. 4. KOH gibi bazlar veya HCl.Bazı çözeltiler hazırlanırken çevreye ısı verilir (ekzotermik). Çözünen + H2O + Enerji ↔ Doymuş çözelti Yukarıda tepkimenin gerçekleştiği sistemin sıcaklığı yükseltilirse. Le Chatelier Prensibine göre denge sağa kayarak çözünürlük artar. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . bir deney tüpü içersinde suda çözündüğünde çözelti oluşumu ile birlikte deney tüpünün soğuduğu gözlenir. Bu durum ise çözünme işleminin çevreye ısı verdiğini ve olayın ekzotermik olduğunu gösterir. Bu durum çözünme işleminin çevreden ısı aldığını ve olayın endotermik olduğu gösterir. endotermik olarak çözünen KCl 10°C'ta 100 g suda 31. Mesela. bir miktar katı amonyum nitrat (NH4NO3) tuzu. NaOH.6 g çözünür. 50°C'ta 42.

Diğer taraftan gazlar.4. Le Chatelier Prensibine göre göre çözünürlük azalır.08 g çözünür. O2(g) + H2O ↔ O2(aq) + Enerji Oksijen gazının bir litre sudaki çözünürlüğü 25°C de 0. Gazların çözünürlüğü ekzotermiktir. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . bu nedenle gazların sıvılarda çözünmesi ekzotermik bir süreçtir ve sıcaklık artması ile gazların çözünürlükleri azalır. çözünürlüğü ekzotermik olan Li2CO3 10°C sıcaklıkta 100 g suda 0. gazların çözünürlüklerinin sıcaklık arttıkça azalmasına bir örnektir. Birkaç iyonik bileşik dışında iyonik yapılı bileşiklerin sudaki çözünürlükleri genelde endotermiktir.23 çözünürken 50°C'ta ancak 0. Çünkü gaz moleküllerini birbirinden ayırmak için enerji gerekmez.0041 grama düşmektedir.03 g iken 50°C'da 0. Görüldüğü gibi sıcaklığın artması ile oksijenin çözünürlüğü azalmaktadır.Çözünen + H2O ↔Doymuş çözelti + Enerji Şeklinde gerçekleşen sistemin sıcaklığı artırılırsa. 4. Mesela. sıvılarda dışarıya ısı vererek çözünürler. Ayrıca ısıtılan sudan hava kabarcıklarının çıkması.

hidrojen veya azotun sudaki çözünürlükleri amonyak. Mesela. Bu kurala Henry yasası denir ve Hanry Yasaı. C= gazın belli çözücüde.6. Bu tür gazların çözünürlüğü Henry yasasından sapma gösterir. Pgaz şeklinde ifade edilir. oksijen. Gazların katı ve sıvılardaki çözünürlükleri ise basınçla önemli ölçüde değişir. Çünkü bu maddeler suda çözünürken su ile tepkimeye girerler. Gazların Çözünürlüğüne Baınç Etkisi (hanry Yasası) Basıncın sıvı ve katıların çözünürlüğüne önemli bir etkisi yoktur. Pgaz= Gazın bu çözeltideki kısmî basıncı. Burada. Bir gazın başka bir gaz içindeki çözünürlüğü de basınca bağlı değildir. k= orantı katsayısı dır. . sıcaklık etkisinden çok daha fazladır. karbondioksit veya kükürt dioksitin sudaki çözünürlüklerinden daha azdır. Sıvı ile tepkime veren gazların çözünürlüğü vermeyenlere oranla daha fazladır. C = k . sabit sıcaklıktaki çözünürlüğü. Bir gazın sıvı içindeki çözünürlüğüne basıncın etkisi. Bir gazın çözünürlüğü gaz basıncıyla doğru orantılı olarak değişir.4.

deri altı amfizemi.Henry yasasının uygulaması meşrubatlarda görülür. Bu içeceklerde çözünen gaz CO2 tir ve yüksek basınçlarda çözünürlüğü daha (C = k . Derin su dalgıçları vurgundan korunmak için dalgıç tüplerinde sıvılaştırılmış hava (azot-oksijen) yerine sıvılaştırılmış helyum-oksijen karışımını kullanırlar. Dalgıçların zaman zaman yaşadıkları “vurgun” olayı da gazların çözünürlüğü ile ilgilidir. Dalgıç yüzeye ani çıkış yaptığında yüzeyde basınç düşük olduğundan dolayı dalgıcın üzerindeki basınç aniden düşer ve vücut sıvılarındaki çözünmüş azot. Pgaz ) da artar. Çünkü vurgun havadaki azot gazının temel olarak kanda çözünmesi veya kandan uzaklaşarak gaz hâline geçmesi ile ilgilidir. kanamalar ve eklem ağrıları gibi rahatsızlıklar ile karşılaşılır. Dalgıçların ve hatta denizde yaşayan hayvanların denizin derinliklerinden yüzeye aniden çıktıklarında vurgun denen çok ağrı verici ve öldürücü olan bir olay ile karşılaşırlar. Denizin derinliklerinde suyun uyguladığı basınç yüzeye göre daha fazladır. Bu nedenle dalgıç derinlerde iken. ki bu da köpürme şeklinde görülür. Böylece vurgunun gerçekleşmesi önlenmiş olur. baş dönmesi. Diğer taraftan vurgun olayı sadece yüksek basınçtan ani olarak alçak basınç ortamına geçmekle değil alçak basınç ortamından ani olarak yüksek basınç ortamına geçmekle de ortaya çıkar. Ani olarak alçak basınçlı bir ortama geçildiğinde ise felçler. İçeceğin kapağı açıldığında gaz çıkışı fark edilir. Yani. vücuttaki kanda ve diğer sıvılarda daha fazla çözünür. . Bu kabarcıklar eklem ve damarlarda şiddetli ağrılara. yüksek basınçtan dolayı havadaki azot. Dolayısı ile basınç değişikliklerinde helyumun çözünürlüğü daha az etkilenmektedir. işitme bozuklukları. Çünkü helyum gazının çözünürlüğü azot gazının üçte biridir. Basınç kalktığı için çözünmüş CO2 çözeltiden uzaklaşır. Ani bir şekilde yüksek basınçlı bir ortama geçildiğinde vurgun baş dönmesi. kulak uğultusu ve burun kanaması gibi belirtiler ile ortaya çıkar. felç ve hatta ölümlere neden olur. kabarcıklar oluşturarak uzaklaşır. vücut bu az miktardaki değişime kolaylıkla uyum sağlar. basınç azaldığında vücut sıvısından uzaklaşan çözünmüş gaz daha az olacağından.

Buna göre yabancı-iyon içeren çözeltilerde. şekilde de görüldüğü gibi Ag2CrO4 çözünürlüğü üzerine ortak iyon ve yabancı iyon etkisi incelendiğinde. ölçülen derişimden küçük olur.01 M CrO4-2 iyonun ortak iyon etkisi Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü yaklaşık 35 kat azaltırken. Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü %25 dolayında artırmıştır. Mesela. orta iyon etkisi yaparken. Ag2CrO4 'ün doymuş çözeltisine katılan. yabancı iyonların etkisi. Yabancı-iyon etkisine çoğu zaman "tuz etkisi“ de denilmektedir. çözeltinin toplam iyon derişimi artırırlar ve bu durumda da iyonlar arası çekimler önem kazanırlar ve etkin derişim. az çözünen bileşiğin çözünürlüğü genellikle artırır. KNO3 gibi maddelerin iyonları "yabancı iyon" durumundadırlar.Yabancı İyon Etkisi Çözünürlük dengesinde yer almayan iyonlar yabancı iyonlar diyoruz. yabancı iyon etkisi oluşturan KNO3 . ortakiyonların etkisi kadar önemli değildir. Bu iyonlar. Bununla beraber. Mesela. K2CrO4(aq) dan gelen 0. . K2CrO4(aq).

iyonları ile H2O + iyonları reaksiyona girmeleri nedeniyle OH. OH. Ortama OH.(aq) + H+ (aq) → H 2 O (s) Bu durumda denge soldan sağa kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artar. diğer bir deyişle ortamın pH'ına göre değişir.Magnezyum hidroksit'in çözünürlük dengesi.8. Mg(OH) 2 (k) ↔ Mg+2 (aq) + 2OH+2 (aq) şeklindedir. Mesela. çözeltinin hidrojen iyonu derişimine.iyonları azalır.4. . Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Pek çok maddenin çözünürlüğü. Diğer taraftan ortama H+ iyonları eklendiğinde (pH azalır).iyonları eklendiğinde (pH artar) denge. Le Chatelier İlkesine göre denge sağdan sola kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü azalır. OH.

6 ‘dan daha az olduğu ortamda Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artacaktır.]1= 1 1-1 x 11 Kç = 1 1= 1 1-1 x x 11 Ç = 1 11 .1 − [OH . Çözünürlüğe Örtamın pH sının etkisi Örnek: -11 Mg(OH) 1için Kç = 1 x 11ise doymu ş çözeltinin pH? .] = 1 11M .1 − − = .1 pH = 1 − 1 = 1.4.1 1 . .1 − pOH = − log 1 11 = 1 log 1 1 .1 1 NOT: Buna göre pH'ın 10.1 Çözüm : Mg(OH) 1 ↔ Mg +1 (aq) + 1 − (aq) OH (k) -x +x +1 x Kç = [Mg +1] [OH .8.

Hidrolize uğramayan anyonlar (örneğin Cl.4.gibi) içeren tuzların çözünürlükleri pH ile değişmez. çözünürlük dengesinde [F-] azalacaktır ve dengenin sağlanabilmesi için daha fazla BaF2 çözünecektir.8.iyonlarının reaksiyona girmesi sonucu.. ortamın pH'ı ile ilintili olarak sağa veya sola kayabilir. H+(aq) + F. Mesela. .(aq) → HF(aq) reaksiyonu gerektiğinde H+ iyonları ile F. Br . Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Bazik bir anyon içeren tuzların çözünürlükleri de pH ile değişir. I . Yani ortamın = [H+] arttıkça BaF2 nin çözünürlüğü artacaktır.. BaF2 ↔ Ba+2 + 2Fve Kç= [Ba+2][ F-]2 Asidik ortamda. BaF2 için çözünürlük dengesi.

H+(aq) + PO4-3 (aq) →H3PO4 (aq) Asidik ortamda Ca3(PO4) 2 in çözünürlüğü artar. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi CaCO3 ↔ Ca+2 + CO3-2 Kç = [Ca+2][CO3-2] Kç:1.2 x 10-26 Asidik ortamda. Ca3(PO4) 2 ↔ 3Ca+2 + 2PO4-3 Kç =[Ca+2]3 [PO4-3]2 Kç:1.8. . H+(aq) + CO3-2(aq) →H2CO3 (aq) Asidik ortamda CaCO3 ın çözünürlüğü artar.4.0 x 10-10 Asidik ortamda.

bazların ortama verdiği OHiyonu sayısı.1. tuzların ise ortama verdiği veya aldığı elektron sayısına tesir değerliği denir. Redoks Tepkimelerinde Tesir değerliği: Bir redoks tepkimesinde bir mol atom ya da iyonun aldığı.1.Tesir Değerliği (TD): Asitlerin ortama verdiği H+ iyonu sayısı. HCl → H+ + Cl. veya verdiği mol elektron sayısıdır. Fe+3 + 3e → Fe ise TD= 3 Fe+2→ Fe+3 + 1e ise TD = 1 KIO3+5KI+6HCl → 3I2+3H2O+6KCl iseTD:5 Cu+HNO3 → Cu(NO3)2+NO+H2O iseTD:3 6. 1.ise TD =1 H2SO4 → H+ + HSO4. Bazlarda Tesir Değerliği: Bir mol bazın suda çözündüğünde çözeltiye verdiği OH.iyonu mol sayısıdır NaOH → Na+ + OH– ise TD = 1 Mg(OH)2 → Mg+2 + 2 OH– ise TD = 2 3.ise TD = 1 H2SO4 → 2H+ + SO4-2 ise TD = 2 2. Tesir değeri . Tuzlarda Tesir Değerliği: Bir mol tuzun formülündeki katyonun yük toplamadır. AlCl3 →Al+3 +3Cl– ise TD = 3 4. Asitlerde Tesir Değerliği: Bir mol asidin suda çözündüğünde çözeltiye verdiği H+ iyonu mol sayısıdır.

.MnO 4Mn 4 4 ya Mn .Örnek: Örnek: KMNO 1 →de ğişik şartlarda 1 MnO 4 . O ve 1 + KMNO 1 →MnO 1 1 +1 +1 TD: 1 ürünlerini olu şturmaktad ır. Bu durumlardaki te ğsir değerliğini bulun uz? KMNO 1 →MnO 1 +4 +4 TD: 4 KMNO 4 →Mn 4 4 O +1 +1 1 + TD: 1 KMNO 1 →Mn +4 +4 TD: 1 .

Eşdeğer kütle Eşdeğer kütle: Bir maddenin molekül kütlesinin tesir değerliğine bölümüne denir. NaOH + HCl → NaCl + H 1 O -1 mol -1 mol -1 şdg -1 e eşdg 1g 1 1.1 1 1 1 1 = 11 1 4 4 = 11 1 H 1 1Eşdeğer Kütle : SO NaOH Eşdeğer Kütle : 1 1 Ca(OH)1Eşdeğer Kütle : = 11 1 1 1 Ca : =11 1 1 1 Na= = 11 1 1 1 Al= =1 1 1 NaOH + H 4 4→ Na 4 4+ H 4 SO SO O -1 mol 44 g -1 mol 44 g -1 şdg -1 e eşdg . Eşdeğer Kütle: HClEşdeğer Kütle : Maddenin Mol Kütlesi Teğsir Değerliği Bütün kimyasal tepkimelerde bir eşdeğer gram madde.2.1.1 1 g 1. diğer maddenin bir eşdeğer gramı ile tepkimeye girer ve ürün verir.6.

Eşdeğer gram sayısı Eşdeğer Gram Sayısı: Bir çözeltide çözünen madde miktarının (g).6. çözünen maddenin eşdeğer gramına oranına eşdeğer gram sayısı denir.1.2. Eşdeğer Gram Sayısı: Eşdeğer Gram Sayısı: Çözünen Maddenin g miktarı(Kütle) Çözünen Maddenin Eşdeğer Gramı m Ma Td Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) m Ma Normalite: Td N V Normalite: .

1 1 11 1 Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) 1 .11 . Çözeltinin normalitesi kaçtır? (Ca(OH) 1 : 11 g/mol ) 11 = 1 1 Td = 1 1 ml . = 1 .1 1.11 N= e.2.6.1 ml rlan yor. =1 N V 1 .1.Eşdeğer gram sayısı Örnek: 11g Ca(OH) 1 ile 111 çözelti haz1 1 . M= e.1 1 1 = = 11 .1 Normalite: =1 N 11 .1 Normalite: Normalite:e M e=Etkime Değerliği M=Molarite n 1 .1 lt Eşdeğer Gram Sayısı: 1.

11 11 .1 D:1 -x=1 .4 pOH = 1 log 1 1= 1 1 = 1 1 − .2.1 .11 1 1 mol .1 .1 M HCl ile titrasyonunda.1 11 .] x.11 D : .[ .] = 1 1 -1⇒ pOH = .1 .1 pH = 1 1 .11 Çözüm a) NH 1 +H 1 O B: 1 M .444 [OH ] = = [tuz] [1 ] .4.1 M 1L NH3 çözeltisinin 0.1 1 mol .. [OH .log 4 4 41 .11 S : 1 1 mol .[baz] 1 11 4 ] .1 − .1 1 mol + 1 1 mol .1 Kb.1 + NH1 +OH- 11 .6.11 . a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) b) NH 1+ HCl ↔ NH 1 Cl B : 1 1 mol 1 1 mol .11 + [NH 1 ] = = 1 1M .x Kb= = ⇒ x 4=1 -4 .11 .11 .11 [NH 1] 1 .111 - xM xM + [NH 1 ][OH . Titrasyon problemleri Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit Titrasyonu: 50 mL 0.1 -1 x=44 pOH=4 pH=44 ⇒ .1 .11 = 1 1M .11 .11 VT = 1 mL 1 [NH 1 = ] -.11 11 .1.

1L [NH 1 ] = 1 1/1 1= 1 1M . 1 .11 NH 1+ OH +x x +x x VT = 1 + 1 = 11 mL = 1 1 1 1 11 .1 M D: -x S: 11 x = 11 .4 pOH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .1 M HCl ile titrasyonunda.1 − pH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − . a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) d) NH 1+ HCl → NH 1 Cl + 1 1 mol .1M NH 1 + + H1 ↔ O B: -11 .11 .11 .1 X = 1 11M ⇒ pOH = .11 .1 .1 − .x = 1 1M . [H + ] = 1 11M ⇒ pOH = .11 .1 1 mol .1 -4 x1 -1 1 Kh = = =11 = .1 − X = çokküçükol duğuğundanmaledilir .11 NH 1 + + + 1 1 mol 1 1 mol .11 .11 .1 Titrasyonu: M 1L NH3 çözeltisinin 0.1 M D: -x Ksu 1 1 4 .11 + 1 1 mol .log 4 41 .11 [NH 1 ] = 1 1/1 = 1 1 .1 .1 .Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit 50 mL 0.11 x (x + 1 11) .1 S : 1 1 .1 .11 .1 .11 c) NH 1+ + HCl → NH 1 Cl 1 1 mol .11 .1 Ka 1 11 .11 .1M H1 ↔ O NH 1+ H 1 + O +x +x B: -11 .1 1 mol .log 1 11 .1 .11 [H + ] = 1 1/1 1= 1 1M .1 1 mol . 1 .1 1 mol .1 11 .1 .

1 mol 11 .Zayıf BazTitrasyonu: Örnek Asit-Kuvvetli ile 400 mL 0.1 x = [OH . 1 mol 1 1 .1 = .1 M 1 - Ksu 1 −4 14 X1 −1 1 Kh = = =111 = .11 11 .1 −1 .4 M NaOH çözeltisiyle titrasyonunda.1.1.1.1 [CH1 COO ] = =11 .1 1 .4.5) Çözüm a) CH 1 COO.11 .6 M 1L CH3COOH çözeltisinin 600 mL 0. 1 mol 1 1 .6 x l0 -5 ) (Cl=35.1 Ka 1 .1 − pH = 1 log 4 4= 1 1 1 1 1 − .1 1 11 . 1 mol VT = 1 L 11 .1 M Değ : .1 .22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.X S: 1 -x = 1 1 .1 Değ : 1 1 . − .1 +x x +x x a) CH1 COOH + NaOH ⇔ CH1 COONa + H 1 O Baş : S: 11 .1 − .+ H 1 ⇔ CH 1 O COOH + OH Baş : 1 1 .] = 1 1 11⇒ pH = − log 1 1 11 . a) Karışımın pH=? b) 0.1 mol 11 .

b) 0.11 [CH 1 COO .22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.5) Çözüm b) Ortama 1 1 H + ilav dilirse.1 −11 1 . .1M [CH 1 COOH] = 1 1 11 + 1 1 1 1 .1 − 1 .6 x l0 -5 ) (Cl=35.1/1 .1 − .] = 1 1 1 1 1 1 .1 mol [H + ] = 1 1 = 1 1 .1 − .1 .1 = − .1 = . 1 M [CH 1 COO .1M Ka[CH 1 COOH] 1 . .1 [H ] = = = 1 1 11 .1 1 .1.1.] + pH = 1 log1 1 1 1 = 1 − .1 .1 ∉ .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful