Çözünürlüğe etki eden faktörler

bazıları da çevreden ısı alır (endotermik). Mesela. Bu durum çözünme işleminin çevreden ısı aldığını ve olayın endotermik olduğu gösterir. 4.Bazı çözeltiler hazırlanırken çevreye ısı verilir (ekzotermik). Mesela. Çözünen + H2O + Enerji ↔ Doymuş çözelti Yukarıda tepkimenin gerçekleştiği sistemin sıcaklığı yükseltilirse.6 g çözünür. Bu durum ise çözünme işleminin çevreye ısı verdiğini ve olayın ekzotermik olduğunu gösterir. bir deney tüpü içersinde suda çözündüğünde çözelti oluşumu ile birlikte deney tüpünün soğuduğu gözlenir.0 g çözünürken. HNO3 gibi asitlerin suda çözünmeleri ile oluşan çözeltilerde sıcaklığın arttığı gözlenir. KOH gibi bazlar veya HCl. 50°C'ta 42.4. Yani birim bellimiktar suda çözünen madde miktarı artar. endotermik olarak çözünen KCl 10°C'ta 100 g suda 31. Mesela. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . NaOH. Le Chatelier Prensibine göre denge sağa kayarak çözünürlük artar. bir miktar katı amonyum nitrat (NH4NO3) tuzu.

Mesela.Çözünen + H2O ↔Doymuş çözelti + Enerji Şeklinde gerçekleşen sistemin sıcaklığı artırılırsa. Birkaç iyonik bileşik dışında iyonik yapılı bileşiklerin sudaki çözünürlükleri genelde endotermiktir.0041 grama düşmektedir. Çünkü gaz moleküllerini birbirinden ayırmak için enerji gerekmez. Görüldüğü gibi sıcaklığın artması ile oksijenin çözünürlüğü azalmaktadır.23 çözünürken 50°C'ta ancak 0.03 g iken 50°C'da 0. 4. Le Chatelier Prensibine göre göre çözünürlük azalır.4. Diğer taraftan gazlar. çözünürlüğü ekzotermik olan Li2CO3 10°C sıcaklıkta 100 g suda 0. sıvılarda dışarıya ısı vererek çözünürler. bu nedenle gazların sıvılarda çözünmesi ekzotermik bir süreçtir ve sıcaklık artması ile gazların çözünürlükleri azalır. O2(g) + H2O ↔ O2(aq) + Enerji Oksijen gazının bir litre sudaki çözünürlüğü 25°C de 0. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . gazların çözünürlüklerinin sıcaklık arttıkça azalmasına bir örnektir. Ayrıca ısıtılan sudan hava kabarcıklarının çıkması.08 g çözünür. Gazların çözünürlüğü ekzotermiktir.

Bir gazın başka bir gaz içindeki çözünürlüğü de basınca bağlı değildir. Gazların katı ve sıvılardaki çözünürlükleri ise basınçla önemli ölçüde değişir. sabit sıcaklıktaki çözünürlüğü. C= gazın belli çözücüde. karbondioksit veya kükürt dioksitin sudaki çözünürlüklerinden daha azdır. Mesela. Bir gazın çözünürlüğü gaz basıncıyla doğru orantılı olarak değişir. sıcaklık etkisinden çok daha fazladır. Bu tür gazların çözünürlüğü Henry yasasından sapma gösterir. Burada. Pgaz şeklinde ifade edilir. oksijen. hidrojen veya azotun sudaki çözünürlükleri amonyak. Bir gazın sıvı içindeki çözünürlüğüne basıncın etkisi. Bu kurala Henry yasası denir ve Hanry Yasaı. k= orantı katsayısı dır. Gazların Çözünürlüğüne Baınç Etkisi (hanry Yasası) Basıncın sıvı ve katıların çözünürlüğüne önemli bir etkisi yoktur. Pgaz= Gazın bu çözeltideki kısmî basıncı. . C = k .4.6. Sıvı ile tepkime veren gazların çözünürlüğü vermeyenlere oranla daha fazladır. Çünkü bu maddeler suda çözünürken su ile tepkimeye girerler.

Çünkü vurgun havadaki azot gazının temel olarak kanda çözünmesi veya kandan uzaklaşarak gaz hâline geçmesi ile ilgilidir. Basınç kalktığı için çözünmüş CO2 çözeltiden uzaklaşır.Henry yasasının uygulaması meşrubatlarda görülür. kanamalar ve eklem ağrıları gibi rahatsızlıklar ile karşılaşılır. Bu kabarcıklar eklem ve damarlarda şiddetli ağrılara. felç ve hatta ölümlere neden olur. İçeceğin kapağı açıldığında gaz çıkışı fark edilir. Dalgıçların zaman zaman yaşadıkları “vurgun” olayı da gazların çözünürlüğü ile ilgilidir. işitme bozuklukları. Dolayısı ile basınç değişikliklerinde helyumun çözünürlüğü daha az etkilenmektedir. Böylece vurgunun gerçekleşmesi önlenmiş olur. Bu içeceklerde çözünen gaz CO2 tir ve yüksek basınçlarda çözünürlüğü daha (C = k . Çünkü helyum gazının çözünürlüğü azot gazının üçte biridir. Dalgıç yüzeye ani çıkış yaptığında yüzeyde basınç düşük olduğundan dolayı dalgıcın üzerindeki basınç aniden düşer ve vücut sıvılarındaki çözünmüş azot. Derin su dalgıçları vurgundan korunmak için dalgıç tüplerinde sıvılaştırılmış hava (azot-oksijen) yerine sıvılaştırılmış helyum-oksijen karışımını kullanırlar. Pgaz ) da artar. Dalgıçların ve hatta denizde yaşayan hayvanların denizin derinliklerinden yüzeye aniden çıktıklarında vurgun denen çok ağrı verici ve öldürücü olan bir olay ile karşılaşırlar. Bu nedenle dalgıç derinlerde iken. kabarcıklar oluşturarak uzaklaşır. kulak uğultusu ve burun kanaması gibi belirtiler ile ortaya çıkar. deri altı amfizemi. basınç azaldığında vücut sıvısından uzaklaşan çözünmüş gaz daha az olacağından. ki bu da köpürme şeklinde görülür. Ani olarak alçak basınçlı bir ortama geçildiğinde ise felçler. vücut bu az miktardaki değişime kolaylıkla uyum sağlar. Ani bir şekilde yüksek basınçlı bir ortama geçildiğinde vurgun baş dönmesi. Diğer taraftan vurgun olayı sadece yüksek basınçtan ani olarak alçak basınç ortamına geçmekle değil alçak basınç ortamından ani olarak yüksek basınç ortamına geçmekle de ortaya çıkar. Yani. yüksek basınçtan dolayı havadaki azot. . vücuttaki kanda ve diğer sıvılarda daha fazla çözünür. Denizin derinliklerinde suyun uyguladığı basınç yüzeye göre daha fazladır. baş dönmesi.

Mesela. Bu iyonlar. Ag2CrO4 'ün doymuş çözeltisine katılan. ölçülen derişimden küçük olur. Yabancı-iyon etkisine çoğu zaman "tuz etkisi“ de denilmektedir. yabancı iyonların etkisi. KNO3 gibi maddelerin iyonları "yabancı iyon" durumundadırlar. çözeltinin toplam iyon derişimi artırırlar ve bu durumda da iyonlar arası çekimler önem kazanırlar ve etkin derişim. Mesela. Buna göre yabancı-iyon içeren çözeltilerde.01 M CrO4-2 iyonun ortak iyon etkisi Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü yaklaşık 35 kat azaltırken. yabancı iyon etkisi oluşturan KNO3 .Yabancı İyon Etkisi Çözünürlük dengesinde yer almayan iyonlar yabancı iyonlar diyoruz. ortakiyonların etkisi kadar önemli değildir. Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü %25 dolayında artırmıştır. K2CrO4(aq) dan gelen 0. orta iyon etkisi yaparken. . K2CrO4(aq). şekilde de görüldüğü gibi Ag2CrO4 çözünürlüğü üzerine ortak iyon ve yabancı iyon etkisi incelendiğinde. Bununla beraber. az çözünen bileşiğin çözünürlüğü genellikle artırır.

OH.(aq) + H+ (aq) → H 2 O (s) Bu durumda denge soldan sağa kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artar. Ortama OH. Diğer taraftan ortama H+ iyonları eklendiğinde (pH azalır). Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Pek çok maddenin çözünürlüğü.8.Magnezyum hidroksit'in çözünürlük dengesi. . Mesela.4. OH.iyonları eklendiğinde (pH artar) denge.iyonları azalır. diğer bir deyişle ortamın pH'ına göre değişir.iyonları ile H2O + iyonları reaksiyona girmeleri nedeniyle OH. Le Chatelier İlkesine göre denge sağdan sola kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü azalır. çözeltinin hidrojen iyonu derişimine. Mg(OH) 2 (k) ↔ Mg+2 (aq) + 2OH+2 (aq) şeklindedir.

] = 1 11M .4.1 1 NOT: Buna göre pH'ın 10.6 ‘dan daha az olduğu ortamda Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artacaktır. .]1= 1 1-1 x 11 Kç = 1 1= 1 1-1 x x 11 Ç = 1 11 . Çözünürlüğe Örtamın pH sının etkisi Örnek: -11 Mg(OH) 1için Kç = 1 x 11ise doymu ş çözeltinin pH? .1 1 .1 − [OH .1 − − = .1 − pOH = − log 1 11 = 1 log 1 1 .1 pH = 1 − 1 = 1.8.1 Çözüm : Mg(OH) 1 ↔ Mg +1 (aq) + 1 − (aq) OH (k) -x +x +1 x Kç = [Mg +1] [OH .

..gibi) içeren tuzların çözünürlükleri pH ile değişmez. Mesela. I .8.iyonlarının reaksiyona girmesi sonucu. Yani ortamın = [H+] arttıkça BaF2 nin çözünürlüğü artacaktır. Br . ortamın pH'ı ile ilintili olarak sağa veya sola kayabilir. BaF2 ↔ Ba+2 + 2Fve Kç= [Ba+2][ F-]2 Asidik ortamda. H+(aq) + F. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Bazik bir anyon içeren tuzların çözünürlükleri de pH ile değişir. çözünürlük dengesinde [F-] azalacaktır ve dengenin sağlanabilmesi için daha fazla BaF2 çözünecektir.4.(aq) → HF(aq) reaksiyonu gerektiğinde H+ iyonları ile F. BaF2 için çözünürlük dengesi. Hidrolize uğramayan anyonlar (örneğin Cl. .

H+(aq) + PO4-3 (aq) →H3PO4 (aq) Asidik ortamda Ca3(PO4) 2 in çözünürlüğü artar. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi CaCO3 ↔ Ca+2 + CO3-2 Kç = [Ca+2][CO3-2] Kç:1.0 x 10-10 Asidik ortamda.4.2 x 10-26 Asidik ortamda. Ca3(PO4) 2 ↔ 3Ca+2 + 2PO4-3 Kç =[Ca+2]3 [PO4-3]2 Kç:1. . H+(aq) + CO3-2(aq) →H2CO3 (aq) Asidik ortamda CaCO3 ın çözünürlüğü artar.8.

Redoks Tepkimelerinde Tesir değerliği: Bir redoks tepkimesinde bir mol atom ya da iyonun aldığı.ise TD =1 H2SO4 → H+ + HSO4.1. bazların ortama verdiği OHiyonu sayısı. tuzların ise ortama verdiği veya aldığı elektron sayısına tesir değerliği denir.ise TD = 1 H2SO4 → 2H+ + SO4-2 ise TD = 2 2. Asitlerde Tesir Değerliği: Bir mol asidin suda çözündüğünde çözeltiye verdiği H+ iyonu mol sayısıdır.iyonu mol sayısıdır NaOH → Na+ + OH– ise TD = 1 Mg(OH)2 → Mg+2 + 2 OH– ise TD = 2 3. AlCl3 →Al+3 +3Cl– ise TD = 3 4.Tesir Değerliği (TD): Asitlerin ortama verdiği H+ iyonu sayısı. Fe+3 + 3e → Fe ise TD= 3 Fe+2→ Fe+3 + 1e ise TD = 1 KIO3+5KI+6HCl → 3I2+3H2O+6KCl iseTD:5 Cu+HNO3 → Cu(NO3)2+NO+H2O iseTD:3 6. veya verdiği mol elektron sayısıdır. Bazlarda Tesir Değerliği: Bir mol bazın suda çözündüğünde çözeltiye verdiği OH. Tuzlarda Tesir Değerliği: Bir mol tuzun formülündeki katyonun yük toplamadır. HCl → H+ + Cl. Tesir değeri .1. 1.

MnO 4Mn 4 4 ya Mn .Örnek: Örnek: KMNO 1 →de ğişik şartlarda 1 MnO 4 . Bu durumlardaki te ğsir değerliğini bulun uz? KMNO 1 →MnO 1 +4 +4 TD: 4 KMNO 4 →Mn 4 4 O +1 +1 1 + TD: 1 KMNO 1 →Mn +4 +4 TD: 1 . . O ve 1 + KMNO 1 →MnO 1 1 +1 +1 TD: 1 ürünlerini olu şturmaktad ır.

1 1 1 1 1 = 11 1 4 4 = 11 1 H 1 1Eşdeğer Kütle : SO NaOH Eşdeğer Kütle : 1 1 Ca(OH)1Eşdeğer Kütle : = 11 1 1 1 Ca : =11 1 1 1 Na= = 11 1 1 1 Al= =1 1 1 NaOH + H 4 4→ Na 4 4+ H 4 SO SO O -1 mol 44 g -1 mol 44 g -1 şdg -1 e eşdg .Eşdeğer kütle Eşdeğer kütle: Bir maddenin molekül kütlesinin tesir değerliğine bölümüne denir.1 1 g 1. diğer maddenin bir eşdeğer gramı ile tepkimeye girer ve ürün verir. Eşdeğer Kütle: HClEşdeğer Kütle : Maddenin Mol Kütlesi Teğsir Değerliği Bütün kimyasal tepkimelerde bir eşdeğer gram madde. NaOH + HCl → NaCl + H 1 O -1 mol -1 mol -1 şdg -1 e eşdg 1g 1 1.6.2.1.

6.2.Eşdeğer gram sayısı Eşdeğer Gram Sayısı: Bir çözeltide çözünen madde miktarının (g). çözünen maddenin eşdeğer gramına oranına eşdeğer gram sayısı denir.1. Eşdeğer Gram Sayısı: Eşdeğer Gram Sayısı: Çözünen Maddenin g miktarı(Kütle) Çözünen Maddenin Eşdeğer Gramı m Ma Td Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) m Ma Normalite: Td N V Normalite: .

M= e.1 lt Eşdeğer Gram Sayısı: 1.6.Eşdeğer gram sayısı Örnek: 11g Ca(OH) 1 ile 111 çözelti haz1 1 . =1 N V 1 .11 N= e.1 Normalite: Normalite:e M e=Etkime Değerliği M=Molarite n 1 .1 Normalite: =1 N 11 .2.11 . = 1 .1 ml rlan yor.1 1.1 1 1 = = 11 .1. 1 1 11 1 Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) 1 . Çözeltinin normalitesi kaçtır? (Ca(OH) 1 : 11 g/mol ) 11 = 1 1 Td = 1 1 ml .

[OH .6.1 .1 .1 M HCl ile titrasyonunda. a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) b) NH 1+ HCl ↔ NH 1 Cl B : 1 1 mol 1 1 mol .11 11 .x Kb= = ⇒ x 4=1 -4 .4.1 .1 1 mol .1 + NH1 +OH- 11 .11 = 1 1M .444 [OH ] = = [tuz] [1 ] .111 - xM xM + [NH 1 ][OH .11 VT = 1 mL 1 [NH 1 = ] -.11 D : .] = 1 1 -1⇒ pOH = .log 4 4 41 .[baz] 1 11 4 ] .11 .11 .11 1 1 mol .11 .1.1 − .[ .1 11 .1 1 mol + 1 1 mol .1 . Titrasyon problemleri Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit Titrasyonu: 50 mL 0.11 [NH 1] 1 .] x.1 Kb.1 D:1 -x=1 .11 S : 1 1 mol .11 .1 -1 x=44 pOH=4 pH=44 ⇒ .1 pH = 1 1 ..4 pOH = 1 log 1 1= 1 1 = 1 1 − .11 11 .11 + [NH 1 ] = = 1 1M .11 Çözüm a) NH 1 +H 1 O B: 1 M .1 M 1L NH3 çözeltisinin 0.2.

x = 1 1M .1 M D: -x Ksu 1 1 4 . a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) d) NH 1+ HCl → NH 1 Cl + 1 1 mol .1 -4 x1 -1 1 Kh = = =11 = . [H + ] = 1 11M ⇒ pOH = .1L [NH 1 ] = 1 1/1 1= 1 1M .log 4 41 .1 Ka 1 11 .1 .1 Titrasyonu: M 1L NH3 çözeltisinin 0.11 + 1 1 mol .11 [NH 1 ] = 1 1/1 = 1 1 .11 .Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit 50 mL 0.1 S : 1 1 .11 x (x + 1 11) .1 1 mol .11 .4 pOH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .11 .1 1 mol .11 NH 1+ OH +x x +x x VT = 1 + 1 = 11 mL = 1 1 1 1 11 .1M NH 1 + + H1 ↔ O B: -11 .11 c) NH 1+ + HCl → NH 1 Cl 1 1 mol .1 − pH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .1 M D: -x S: 11 x = 11 .11 .1 .1 − .1M H1 ↔ O NH 1+ H 1 + O +x +x B: -11 .1 X = 1 11M ⇒ pOH = .11 .1 .1 .11 .11 [H + ] = 1 1/1 1= 1 1M .1 11 .11 .1 1 mol .1 1 mol .1 .11 .1 . 1 .11 NH 1 + + + 1 1 mol 1 1 mol .11 .log 1 11 .1 . 1 .1 M HCl ile titrasyonunda.1 − X = çokküçükol duğuğundanmaledilir .

5) Çözüm a) CH 1 COO.1 1 11 .1 mol 11 . 1 mol VT = 1 L 11 .4 M NaOH çözeltisiyle titrasyonunda.1 M 1 - Ksu 1 −4 14 X1 −1 1 Kh = = =111 = .1 x = [OH .+ H 1 ⇔ CH 1 O COOH + OH Baş : 1 1 . 1 mol 1 1 . 1 mol 1 1 .1 Ka 1 .1 −1 .1 M Değ : .6 x l0 -5 ) (Cl=35.1. − .1 .11 11 .1 − .1. 1 mol 11 .1 Değ : 1 1 .1 1 .1 − pH = 1 log 4 4= 1 1 1 1 1 − .1 +x x +x x a) CH1 COOH + NaOH ⇔ CH1 COONa + H 1 O Baş : S: 11 .6 M 1L CH3COOH çözeltisinin 600 mL 0.1 = . a) Karışımın pH=? b) 0.Zayıf BazTitrasyonu: Örnek Asit-Kuvvetli ile 400 mL 0.4.22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.1 [CH1 COO ] = =11 .X S: 1 -x = 1 1 .11 .1.] = 1 1 11⇒ pH = − log 1 1 11 .

1M Ka[CH 1 COOH] 1 .1 − 1 . .1M [CH 1 COOH] = 1 1 11 + 1 1 1 1 .11 [CH 1 COO .1 − .5) Çözüm b) Ortama 1 1 H + ilav dilirse.b) 0.1 . 1 M [CH 1 COO .1 1 .22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1. .1/1 .1.] + pH = 1 log1 1 1 1 = 1 − .1 ∉ .1 [H ] = = = 1 1 11 .1 = .1.1 .6 x l0 -5 ) (Cl=35.1 mol [H + ] = 1 1 = 1 1 .] = 1 1 1 1 1 1 .1 −11 1 .1 = − .1 − .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful