Çözünürlüğe etki eden faktörler

bir deney tüpü içersinde suda çözündüğünde çözelti oluşumu ile birlikte deney tüpünün soğuduğu gözlenir. Bu durum çözünme işleminin çevreden ısı aldığını ve olayın endotermik olduğu gösterir. endotermik olarak çözünen KCl 10°C'ta 100 g suda 31. NaOH. Bu durum ise çözünme işleminin çevreye ısı verdiğini ve olayın ekzotermik olduğunu gösterir. HNO3 gibi asitlerin suda çözünmeleri ile oluşan çözeltilerde sıcaklığın arttığı gözlenir.Bazı çözeltiler hazırlanırken çevreye ısı verilir (ekzotermik). Le Chatelier Prensibine göre denge sağa kayarak çözünürlük artar. Mesela. bir miktar katı amonyum nitrat (NH4NO3) tuzu.4. Yani birim bellimiktar suda çözünen madde miktarı artar. Çözünen + H2O + Enerji ↔ Doymuş çözelti Yukarıda tepkimenin gerçekleştiği sistemin sıcaklığı yükseltilirse.0 g çözünürken. Mesela. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . Mesela. KOH gibi bazlar veya HCl. 50°C'ta 42. 4.6 g çözünür. bazıları da çevreden ısı alır (endotermik).

Mesela. O2(g) + H2O ↔ O2(aq) + Enerji Oksijen gazının bir litre sudaki çözünürlüğü 25°C de 0. Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi . Görüldüğü gibi sıcaklığın artması ile oksijenin çözünürlüğü azalmaktadır. sıvılarda dışarıya ısı vererek çözünürler.Çözünen + H2O ↔Doymuş çözelti + Enerji Şeklinde gerçekleşen sistemin sıcaklığı artırılırsa. Gazların çözünürlüğü ekzotermiktir.0041 grama düşmektedir. gazların çözünürlüklerinin sıcaklık arttıkça azalmasına bir örnektir. Ayrıca ısıtılan sudan hava kabarcıklarının çıkması. Çünkü gaz moleküllerini birbirinden ayırmak için enerji gerekmez.03 g iken 50°C'da 0. Diğer taraftan gazlar.4. bu nedenle gazların sıvılarda çözünmesi ekzotermik bir süreçtir ve sıcaklık artması ile gazların çözünürlükleri azalır.23 çözünürken 50°C'ta ancak 0. Birkaç iyonik bileşik dışında iyonik yapılı bileşiklerin sudaki çözünürlükleri genelde endotermiktir. 4. Le Chatelier Prensibine göre göre çözünürlük azalır.08 g çözünür. çözünürlüğü ekzotermik olan Li2CO3 10°C sıcaklıkta 100 g suda 0.

Bu kurala Henry yasası denir ve Hanry Yasaı. Pgaz şeklinde ifade edilir.6.4. sıcaklık etkisinden çok daha fazladır. sabit sıcaklıktaki çözünürlüğü. Bir gazın başka bir gaz içindeki çözünürlüğü de basınca bağlı değildir. oksijen. Mesela. k= orantı katsayısı dır. Çünkü bu maddeler suda çözünürken su ile tepkimeye girerler. Gazların Çözünürlüğüne Baınç Etkisi (hanry Yasası) Basıncın sıvı ve katıların çözünürlüğüne önemli bir etkisi yoktur. Gazların katı ve sıvılardaki çözünürlükleri ise basınçla önemli ölçüde değişir. Burada. Bu tür gazların çözünürlüğü Henry yasasından sapma gösterir. C= gazın belli çözücüde. karbondioksit veya kükürt dioksitin sudaki çözünürlüklerinden daha azdır. C = k . hidrojen veya azotun sudaki çözünürlükleri amonyak. Bir gazın sıvı içindeki çözünürlüğüne basıncın etkisi. . Pgaz= Gazın bu çözeltideki kısmî basıncı. Bir gazın çözünürlüğü gaz basıncıyla doğru orantılı olarak değişir. Sıvı ile tepkime veren gazların çözünürlüğü vermeyenlere oranla daha fazladır.

Yani. Diğer taraftan vurgun olayı sadece yüksek basınçtan ani olarak alçak basınç ortamına geçmekle değil alçak basınç ortamından ani olarak yüksek basınç ortamına geçmekle de ortaya çıkar. Bu kabarcıklar eklem ve damarlarda şiddetli ağrılara. kulak uğultusu ve burun kanaması gibi belirtiler ile ortaya çıkar. işitme bozuklukları. Bu içeceklerde çözünen gaz CO2 tir ve yüksek basınçlarda çözünürlüğü daha (C = k . Bu nedenle dalgıç derinlerde iken. baş dönmesi. Ani bir şekilde yüksek basınçlı bir ortama geçildiğinde vurgun baş dönmesi. Çünkü helyum gazının çözünürlüğü azot gazının üçte biridir. basınç azaldığında vücut sıvısından uzaklaşan çözünmüş gaz daha az olacağından. Basınç kalktığı için çözünmüş CO2 çözeltiden uzaklaşır. Dalgıç yüzeye ani çıkış yaptığında yüzeyde basınç düşük olduğundan dolayı dalgıcın üzerindeki basınç aniden düşer ve vücut sıvılarındaki çözünmüş azot. kabarcıklar oluşturarak uzaklaşır.Henry yasasının uygulaması meşrubatlarda görülür. vücuttaki kanda ve diğer sıvılarda daha fazla çözünür. yüksek basınçtan dolayı havadaki azot. felç ve hatta ölümlere neden olur. Çünkü vurgun havadaki azot gazının temel olarak kanda çözünmesi veya kandan uzaklaşarak gaz hâline geçmesi ile ilgilidir. Böylece vurgunun gerçekleşmesi önlenmiş olur. Denizin derinliklerinde suyun uyguladığı basınç yüzeye göre daha fazladır. deri altı amfizemi. . İçeceğin kapağı açıldığında gaz çıkışı fark edilir. Pgaz ) da artar. kanamalar ve eklem ağrıları gibi rahatsızlıklar ile karşılaşılır. Ani olarak alçak basınçlı bir ortama geçildiğinde ise felçler. Dalgıçların zaman zaman yaşadıkları “vurgun” olayı da gazların çözünürlüğü ile ilgilidir. Derin su dalgıçları vurgundan korunmak için dalgıç tüplerinde sıvılaştırılmış hava (azot-oksijen) yerine sıvılaştırılmış helyum-oksijen karışımını kullanırlar. vücut bu az miktardaki değişime kolaylıkla uyum sağlar. Dalgıçların ve hatta denizde yaşayan hayvanların denizin derinliklerinden yüzeye aniden çıktıklarında vurgun denen çok ağrı verici ve öldürücü olan bir olay ile karşılaşırlar. Dolayısı ile basınç değişikliklerinde helyumun çözünürlüğü daha az etkilenmektedir. ki bu da köpürme şeklinde görülür.

orta iyon etkisi yaparken. Mesela. ortakiyonların etkisi kadar önemli değildir. ölçülen derişimden küçük olur. Bununla beraber. az çözünen bileşiğin çözünürlüğü genellikle artırır. Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü %25 dolayında artırmıştır. şekilde de görüldüğü gibi Ag2CrO4 çözünürlüğü üzerine ortak iyon ve yabancı iyon etkisi incelendiğinde. Mesela. KNO3 gibi maddelerin iyonları "yabancı iyon" durumundadırlar. yabancı iyonların etkisi. Ag2CrO4 'ün doymuş çözeltisine katılan. Bu iyonlar. çözeltinin toplam iyon derişimi artırırlar ve bu durumda da iyonlar arası çekimler önem kazanırlar ve etkin derişim.01 M CrO4-2 iyonun ortak iyon etkisi Ag2CrO4 ün çözünürlüğünü yaklaşık 35 kat azaltırken. K2CrO4(aq) dan gelen 0. Buna göre yabancı-iyon içeren çözeltilerde.Yabancı İyon Etkisi Çözünürlük dengesinde yer almayan iyonlar yabancı iyonlar diyoruz. Yabancı-iyon etkisine çoğu zaman "tuz etkisi“ de denilmektedir. . yabancı iyon etkisi oluşturan KNO3 . K2CrO4(aq).

çözeltinin hidrojen iyonu derişimine. .(aq) + H+ (aq) → H 2 O (s) Bu durumda denge soldan sağa kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artar.iyonları ile H2O + iyonları reaksiyona girmeleri nedeniyle OH.Magnezyum hidroksit'in çözünürlük dengesi. Mg(OH) 2 (k) ↔ Mg+2 (aq) + 2OH+2 (aq) şeklindedir. OH.iyonları azalır.4. Mesela. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Pek çok maddenin çözünürlüğü.8.iyonları eklendiğinde (pH artar) denge. Ortama OH. OH. diğer bir deyişle ortamın pH'ına göre değişir. Diğer taraftan ortama H+ iyonları eklendiğinde (pH azalır). Le Chatelier İlkesine göre denge sağdan sola kayar ve Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü azalır.

1 pH = 1 − 1 = 1.4. Çözünürlüğe Örtamın pH sının etkisi Örnek: -11 Mg(OH) 1için Kç = 1 x 11ise doymu ş çözeltinin pH? .] = 1 11M .8.1 1 NOT: Buna göre pH'ın 10.]1= 1 1-1 x 11 Kç = 1 1= 1 1-1 x x 11 Ç = 1 11 .1 − − = . .1 − pOH = − log 1 11 = 1 log 1 1 .1 − [OH .1 1 .1 Çözüm : Mg(OH) 1 ↔ Mg +1 (aq) + 1 − (aq) OH (k) -x +x +1 x Kç = [Mg +1] [OH .6 ‘dan daha az olduğu ortamda Mg(OH) 2 'in çözünürlüğü artacaktır.

ortamın pH'ı ile ilintili olarak sağa veya sola kayabilir. H+(aq) + F.. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi Bazik bir anyon içeren tuzların çözünürlükleri de pH ile değişir. Hidrolize uğramayan anyonlar (örneğin Cl. BaF2 ↔ Ba+2 + 2Fve Kç= [Ba+2][ F-]2 Asidik ortamda. BaF2 için çözünürlük dengesi.gibi) içeren tuzların çözünürlükleri pH ile değişmez.iyonlarının reaksiyona girmesi sonucu.8.4.(aq) → HF(aq) reaksiyonu gerektiğinde H+ iyonları ile F. Yani ortamın = [H+] arttıkça BaF2 nin çözünürlüğü artacaktır. . çözünürlük dengesinde [F-] azalacaktır ve dengenin sağlanabilmesi için daha fazla BaF2 çözünecektir. I . Br . Mesela..

0 x 10-10 Asidik ortamda. H+(aq) + PO4-3 (aq) →H3PO4 (aq) Asidik ortamda Ca3(PO4) 2 in çözünürlüğü artar.8. Çözünürlüğe Ortamın pH sının etkisi CaCO3 ↔ Ca+2 + CO3-2 Kç = [Ca+2][CO3-2] Kç:1. Ca3(PO4) 2 ↔ 3Ca+2 + 2PO4-3 Kç =[Ca+2]3 [PO4-3]2 Kç:1.2 x 10-26 Asidik ortamda. H+(aq) + CO3-2(aq) →H2CO3 (aq) Asidik ortamda CaCO3 ın çözünürlüğü artar. .4.

AlCl3 →Al+3 +3Cl– ise TD = 3 4.1.1. 1. Bazlarda Tesir Değerliği: Bir mol bazın suda çözündüğünde çözeltiye verdiği OH. Asitlerde Tesir Değerliği: Bir mol asidin suda çözündüğünde çözeltiye verdiği H+ iyonu mol sayısıdır. HCl → H+ + Cl.ise TD =1 H2SO4 → H+ + HSO4.Tesir Değerliği (TD): Asitlerin ortama verdiği H+ iyonu sayısı.ise TD = 1 H2SO4 → 2H+ + SO4-2 ise TD = 2 2. Tesir değeri . Fe+3 + 3e → Fe ise TD= 3 Fe+2→ Fe+3 + 1e ise TD = 1 KIO3+5KI+6HCl → 3I2+3H2O+6KCl iseTD:5 Cu+HNO3 → Cu(NO3)2+NO+H2O iseTD:3 6.iyonu mol sayısıdır NaOH → Na+ + OH– ise TD = 1 Mg(OH)2 → Mg+2 + 2 OH– ise TD = 2 3. tuzların ise ortama verdiği veya aldığı elektron sayısına tesir değerliği denir. bazların ortama verdiği OHiyonu sayısı. Tuzlarda Tesir Değerliği: Bir mol tuzun formülündeki katyonun yük toplamadır. veya verdiği mol elektron sayısıdır. Redoks Tepkimelerinde Tesir değerliği: Bir redoks tepkimesinde bir mol atom ya da iyonun aldığı.

. Bu durumlardaki te ğsir değerliğini bulun uz? KMNO 1 →MnO 1 +4 +4 TD: 4 KMNO 4 →Mn 4 4 O +1 +1 1 + TD: 1 KMNO 1 →Mn +4 +4 TD: 1 .Örnek: Örnek: KMNO 1 →de ğişik şartlarda 1 MnO 4 .MnO 4Mn 4 4 ya Mn . O ve 1 + KMNO 1 →MnO 1 1 +1 +1 TD: 1 ürünlerini olu şturmaktad ır.

1 1 g 1.6. Eşdeğer Kütle: HClEşdeğer Kütle : Maddenin Mol Kütlesi Teğsir Değerliği Bütün kimyasal tepkimelerde bir eşdeğer gram madde.2.1.1 1 1 1 1 = 11 1 4 4 = 11 1 H 1 1Eşdeğer Kütle : SO NaOH Eşdeğer Kütle : 1 1 Ca(OH)1Eşdeğer Kütle : = 11 1 1 1 Ca : =11 1 1 1 Na= = 11 1 1 1 Al= =1 1 1 NaOH + H 4 4→ Na 4 4+ H 4 SO SO O -1 mol 44 g -1 mol 44 g -1 şdg -1 e eşdg . diğer maddenin bir eşdeğer gramı ile tepkimeye girer ve ürün verir.Eşdeğer kütle Eşdeğer kütle: Bir maddenin molekül kütlesinin tesir değerliğine bölümüne denir. NaOH + HCl → NaCl + H 1 O -1 mol -1 mol -1 şdg -1 e eşdg 1g 1 1.

6.1. çözünen maddenin eşdeğer gramına oranına eşdeğer gram sayısı denir.2. Eşdeğer Gram Sayısı: Eşdeğer Gram Sayısı: Çözünen Maddenin g miktarı(Kütle) Çözünen Maddenin Eşdeğer Gramı m Ma Td Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) m Ma Normalite: Td N V Normalite: .Eşdeğer gram sayısı Eşdeğer Gram Sayısı: Bir çözeltide çözünen madde miktarının (g).

= 1 .1 Normalite: =1 N 11 .11 .1. Çözeltinin normalitesi kaçtır? (Ca(OH) 1 : 11 g/mol ) 11 = 1 1 Td = 1 1 ml .11 N= e.6.1 Normalite: Normalite:e M e=Etkime Değerliği M=Molarite n 1 .Eşdeğer gram sayısı Örnek: 11g Ca(OH) 1 ile 111 çözelti haz1 1 .2. =1 N V 1 . M= e. 1 1 11 1 Çözünen maddenin eşdeğer gram sayısı Çözeltinin Hacmi (L) 1 .1 lt Eşdeğer Gram Sayısı: 1.1 1 1 = = 11 .1 1.1 ml rlan yor.

1 M HCl ile titrasyonunda.1 − .11 = 1 1M .[ ..x Kb= = ⇒ x 4=1 -4 .11 .log 4 4 41 .444 [OH ] = = [tuz] [1 ] .1 -1 x=44 pOH=4 pH=44 ⇒ . [OH .1 .11 + [NH 1 ] = = 1 1M .1.11 .11 11 .11 .11 Çözüm a) NH 1 +H 1 O B: 1 M .1 Kb.4 pOH = 1 log 1 1= 1 1 = 1 1 − .[baz] 1 11 4 ] .11 1 1 mol .] = 1 1 -1⇒ pOH = .11 .1 + NH1 +OH- 11 .11 11 .1 1 mol .6.11 D : .1 1 mol + 1 1 mol .11 VT = 1 mL 1 [NH 1 = ] -.1 .] x.1 pH = 1 1 .1 .1 M 1L NH3 çözeltisinin 0. a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) b) NH 1+ HCl ↔ NH 1 Cl B : 1 1 mol 1 1 mol .1 D:1 -x=1 .11 S : 1 1 mol . Titrasyon problemleri Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit Titrasyonu: 50 mL 0.11 [NH 1] 1 .1 11 .4.111 - xM xM + [NH 1 ][OH .2.1 .

1 1 mol .1 1 mol .11 NH 1+ OH +x x +x x VT = 1 + 1 = 11 mL = 1 1 1 1 11 .1 M D: -x S: 11 x = 11 . 1 .x = 1 1M .11 + 1 1 mol .1 1 mol .1 − pH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .1 Ka 1 11 .1 S : 1 1 .1 M HCl ile titrasyonunda. a) 50 ml NH3 çözeltisinin pH=? b) 20 mL HCl eklendiğinde pH=? c) 50 mL HCl eklendiğinde pH=? d) 60 mL HCl eklendiğinde pH=? (NH3 için Kb = 2xl0 -5 ) d) NH 1+ HCl → NH 1 Cl + 1 1 mol .1M NH 1 + + H1 ↔ O B: -11 .1 M D: -x Ksu 1 1 4 .11 c) NH 1+ + HCl → NH 1 Cl 1 1 mol .1 1 mol .1 Titrasyonu: M 1L NH3 çözeltisinin 0. 1 .11 .11 .Örnek Zayıf Baz-Kuvvetli Asit 50 mL 0.log 4 41 .11 x (x + 1 11) .1 -4 x1 -1 1 Kh = = =11 = .1M H1 ↔ O NH 1+ H 1 + O +x +x B: -11 .1 .11 [H + ] = 1 1/1 1= 1 1M .1 .1L [NH 1 ] = 1 1/1 1= 1 1M .1 11 .1 − X = çokküçükol duğuğundanmaledilir .11 . [H + ] = 1 11M ⇒ pOH = .1 X = 1 11M ⇒ pOH = .11 NH 1 + + + 1 1 mol 1 1 mol .11 .1 − .1 .1 .log 1 11 .1 .11 .4 pOH = 1 log 1 1 1 = 1 ⇒ pH = 1 − = − .11 .11 .1 .11 .11 [NH 1 ] = 1 1/1 = 1 1 .11 .1 .

1 mol 1 1 .11 .1.1 1 .6 x l0 -5 ) (Cl=35.4 M NaOH çözeltisiyle titrasyonunda.1 [CH1 COO ] = =11 .1.1 = .X S: 1 -x = 1 1 .22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.1 x = [OH .1 M 1 - Ksu 1 −4 14 X1 −1 1 Kh = = =111 = .6 M 1L CH3COOH çözeltisinin 600 mL 0.Zayıf BazTitrasyonu: Örnek Asit-Kuvvetli ile 400 mL 0.1 +x x +x x a) CH1 COOH + NaOH ⇔ CH1 COONa + H 1 O Baş : S: 11 . a) Karışımın pH=? b) 0. 1 mol VT = 1 L 11 . 1 mol 1 1 .4.+ H 1 ⇔ CH 1 O COOH + OH Baş : 1 1 .1 −1 .1 M Değ : .1 mol 11 .1.1 − pH = 1 log 4 4= 1 1 1 1 1 − .] = 1 1 11⇒ pH = − log 1 1 11 .11 11 .5) Çözüm a) CH 1 COO. 1 mol 11 .1 − .1 Değ : 1 1 .1 1 11 .1 Ka 1 .1 . − .

1 M [CH 1 COO .5) Çözüm b) Ortama 1 1 H + ilav dilirse.1 − .1 = − . .1 mol [H + ] = 1 1 = 1 1 .1 −11 1 .1M [CH 1 COOH] = 1 1 11 + 1 1 1 1 .1 = .1/1 .1 .b) 0.22 mol HCl eklendiğinde pH=? (V=sabit) (CH3COOH için K = 1.1 .1 ∉ .] = 1 1 1 1 1 1 .11 [CH 1 COO .1 − .1 [H ] = = = 1 1 11 .1 − 1 .1.1M Ka[CH 1 COOH] 1 .1 1 .1.] + pH = 1 log1 1 1 1 = 1 − . .6 x l0 -5 ) (Cl=35.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.