KUMPAS

SÜRGÜLÜ KUMPASLAR Kumpaslar uzunluk ölçülerini, iç çap, dış çap, derinlik ve kanal ölçülerini ölçmede kullanılır. Kumpaslar yüksek doğrulukta ölçmeye yarayan, ayarlanabilen bölüntülü ölçü aletlerindendir. Cetvellere göre ölçme hassasiyetleri daha yüksektir. Kumpas elimizin sıcaklığından bile etkilenen hassas bir ölcme aletidir. Kumpaslar sabit çene ve ölçü cetveli ile hareketli çene ve sürgü olmak üzere iki esas parçadan meydana gelmiştir. Sabit çene cetvelle, hareketli çene ise sürgü ile tek parça halinde yapılmıştır. Sabit cene ile hareketli cene kumpasın ölcü ağızlarını oluşturur. enellikle cetvelin üst kısmı inc, alt kısmı metrik bölüntülere aittir. Sürgü ve hareketli cene tek parcadan oluşmuştur ve cetvel üzerinde hareket eder. Sürgü üzerinde ve üstte inc değerler, altta metrik değerler bulunur Sürgü üzerinde verniyer bölüntüsü vardır. Kılıc kısım sürgü ile birlikte hareket eder ve derinlik ölcümlerinde kullanılır. Kumpaslarda ayrıca alınan ölcünün bozulmaması icin bir tespit vidası veya yaylı mandal bulunur. Kumpaslar paslanmaz çelikten yapılırlar. ir kumpas kali ras onuna ve a kumpas ile ölçüme aslamadan ön e su kontroller apılmalıdır Kumpas tam kapalı duruma getirildiginde ön veya arka çenelerinbirlesim yerlerinden ısık sızıyor mu? Kumpas hareket ederken çok sıkı veya çok gevsek mi? Kılıç kısmı egri mi?

Verniyel: Kumpasla yapılan ölcümlerde hassas olan ölcümlerin yapıldığı cetvel. şık yönüne mutlaka dikkat edilmelidir. lcü aleti ve ölcülecek parca temiz olmalıdır. 6. andan gelen ışıkta okuma yapılıyorsa hatalara neden olabilir. 8. Metrik cetvel: parçanın milimetre cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. Çeneler: parçanın dış çap ya da genişliğini ölçmek için kullanılır. Kılıç parçanın üzerindeki delik. Horoz: parçanın iç çap genişliğini ölçmek için kullanılır. 5. İnç ölçüm evteli parçanın inç cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. . lcme işleminden önce ölcü aletinin doğruluğu kontrol edilmelidir. arca üzerindeki capaklar ve benzeri maddeler temizlenir. kanal gibi yerlerin derinliğini ölçmek için kullanılır. 7. 3. 2. İnç verni el parçanın inç cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. Metrik verniyel: parçanın milimetre cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. areketli parcalardan ölcü kesinlikle alınmaz. Kumpas ile       l ü lınırken Dikkat Edilmesi Gerekenler lcü okunurken kumpas mutlaka göz hizasında tutulmalı ve cakışan cizgiler doğru tespit edilmelidir. 4.1.

.Genel       lçme Kuralları ve Kumpasın Kullanımı areketli cene baş parmakla hareket ettirilerek parcaya yanaştırılır lçme yapmak için parça çeneye ya da horoza yerleştirilir. ölcü tam değildir. akışma varsa okunan ölcü tam ölcü olur ve verniye bölüntünün son çizgisi cetvel üzerindeki bir çizgiyle çakışır. Verniye üzerindeki sıfır çizgisi cetvel üzerinde bir çizgi ile çakışmıyorsa. Verniyelin 0 değerinin cetvelde ki karşılığı ölçümün tam kısmını verir. ilimetrik verniye bölüntülü sürgülü kumpaslarda ölcü okunurken önce verniye bölüntüsünün sıfır çizgisinin. daha sonra verniye bölüntü üzerindeki çakışan çizgi ile okuma tamamlanır. 2. Kumpasın Okunması 1/x lik Kumpasta lçünün okunması iki aşamada olur : 1. lcü alırken cenelerin yüzeylere paralel ve tam yapışması sağlanmalıdır. nce kanalların ve vida diş diplerinin ölçülmesinde çenelerin ince kısımlarından faydalanılır. c cap veya ic ölcülerde ic ölcü ceneleri kullanılır.Verniyelin 0 noktasının ana cetvel çizgilerini gösteren kısım ana ölcüyü. Ölçünün tam kısmını okumak için hareketli cetvel üzerindeki 0 çizgisinin sabit cetvelde kaç adet mm çizgisi geçtiğine bakılır. lçünün virgülden sonraki ondalık kısmını okumak için ise hareketli cetvel üzerindeki x adet çizgiden hangisinin sabit cetveldeki çizgilerle en net şekilde karşılaştığı dikkate alınır. Verniyelin herhangi bir değerinin cetvel üzerinde bir değerle tam karşılığıda ölçümün ondalık kısmını verir. cetvel üzerinde çakıştığı çizgiye bakılır. ana cetvel ile verniyenin taksimatlarının üst üste geldigi kısım ise bu bölüme eklenecek olan hassas ölcüyü verir. Kücük parcalar ölçülürken cenelerin orta kısmına yerleştirilir. ölcüyü okumak için verniyenin sıfır çizğisinin cetvel üzerindeki geçtiği çizgi tespit edilir.

Kumpasın Hassaslığının ulunuşu Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından. cetvel üzerindeki bölüntü ile verniye üzerindeki bölüntü arasındaki farktır. 1/10 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 2. 1/50 mm verniyer taksimatlı kumpaslar . 2. lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. etrik ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar nch ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar lçü Sistemine Göre Yapılan Kumpaslar Metrik 1. verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. Sürgülü kumpaslarda hassasiyet duyarlılık . Özel Kumpaslar zel boyutların ölcümünde kullanılırlar. 2. Derinlik Kumpasları u kumpaslarla kademeli kanal. KUMP S ÇEŞİTLERİ Kullanım lanlarına Göre : 1. . 1/20 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 3. delik derinlikleri ölcülür. İç ve Dış Çap Kumpasları u kumpaslar sürmeli kumpaslar ile aynı kumpaslardır. Modül Kumpasları Dişli çarkların diş genişliği ve diş üstü yüksekliğinin ölcülmesinde kullanılır. Ölçü Sistemlerine Göre : 1. Değişik biçimli ve konumlu parçaların boyutlarını ölçmek için kullanılırlar. 3.

1 mm’dir.9 mm’dir. u kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0.1 olarak okunur. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 62 mm’yi geçmiştir. una göre okunan ölçü 7 mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. . 62 + 0.4 mm’dir. çizgisi cetvel üzerindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır.4 = 62. Verniyerin 4. 1 / 10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7. 1/10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 9 mm’lik kısım verniyer üzerinde 10 eşit parçaya bölünmüştür.1 mm’dir.9 = 0. una göre ölçülen değer.9 = 0.1. Cetvelin üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzerindeki çizgi aralığı 9 / 10 = 0. çizgi ile çakışmıştır. u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10 çizgisi çakıştığı için buna göre ölçülen değer: 7 mm’dir.

una göre okunan ölçü 7mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0.95 = 0. 1 / 20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7.05 mm’dir.50 mm’dir. göre sürgü bu Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı üzerindeki çizgi aralığı 19 / 20 = 0.05 x 7 = 51. çizgiyi geçmiştir. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 51 mm’yi geçmiştir.95 mm’dir. una göre kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Verniyerin 7.95 = 0. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. çizgisi çakıştığı için ölçülen değer:7 + 0.1/20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 19 mm’lik kısım sürgü üzerinde 20 1 eşit mm parçaya olduğuna bölünmüştür.05 olarak okunur.05 x 10 = 7. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. una göre okunan değer: 51 + 0. u kumpas ile ölçüm u kumpasın hassasiyeti 1 – 0.35 mm’dir.05 mm’dir. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10. .

1 / 50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 40.34 mm’dir. una göre okunan ölçü 40 mm ve 41mm arasındaki ondalık ölçüleridir. una göre okunan değer: 61 + 0. Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0.98 = 0.02 x 40 = 40. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur.02 mm ‘dir.98 mm’dir.80 mm’dir.02 mm Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 49 mm ‘lik kısım sürgü üzerinde 50 eşit parçaya bölünmüştür. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 61 mm’yi geçmiştir. . çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. çizgiyi geçmiştir.02 olarak okunur . çizgisi çakıştığı için.02 x 17 = 61. ölçülen değer: 40 + 0. Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzeindeki çizgi aralığı 49 / 50 = 0.1/50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Verniyerin 17.98 = 0. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 40.

04-0.66-0.28-0. 1/64 " verniyer taksimatlı kumpaslar 3.35-0.8-.55-0.42-0.96-.90-.25-0.0. ana cetvelde hangi cizgiyi gectiğine bakılır.84-0.02-0.30-0.52-0. In h ölçü sistemine göre apılan kumpaslar 1.0.45-0.0.18-0.68-0.7-0.0.32-0. Sürgülü cetvel kısmından okunan ölcü.20 0.2-0.40-.82-0.10-0.98-1.94-0.4-0.70-0. 1/1000" verniyer taksimatlı kumpaslar .12-0. 1/32 " verniyer taksimatlı kumpaslar 2. 1/192″ verniyer taksimatlı kumpaslar 5.14-0.78-0.0.10-0.36-.1-0.54-0.60-0.3-0.56-.22-0.85-0.34-0.88-0. ana cetvelde okunan ölcüye eklenerek ölcüm gercekleştirilir.15-0.64-0.26-0.9-1.60 0.80 0.0.95-1.5-0.00 1/50’luk 0.50 0.16-.0.65-0.72-0.74-0.05-0.75-0.80-0.40 0.76-.24-0.58-0. na cetvelin üst kısmında normal inc cetvel bölüntüleri vardır ve aynı metrik kumpaslarda olduğu gibi bu kumpaslarda da ilk önce sürgülü cetvelin sıfır cizgisinin.46-0.48-0.30-0.44-0.0.0 1/20’luk 0.38-0.00 Inch ölçü sistemine göre apılan kumpaslar Kumpasların üst kısmındaki bölüntüler inch ölcü almakta kullanılır.90-0.6-0.62-0.92-0.86-0.20-0.1/10’luk 1/20’lik 1/50’lik Mekanik Kumpasların Hassaslığının Kı aslanması 1 mm lik uzunluğu her ir kumpas ile ölçelim 1/10’luk 0.70-0. 1/128 ″ verniyer taksimatlı kumpaslar 4.08-0.50-0.06-0.

her hangi bir bölüntü ile cakışmışsa bu değer 16’lık kısma eklenir ve ölcü okunmuş olur...4 mm’ dir 16 eşit parçaya na cetvelde 1 inclik uzunluk 16 eşit parcaya bölünmüştür.
 Sıfırdan sonra gelen cizgiler 1/16..inc olarak 16/16 ya kadardevam eder.. 3/16 . ölçü bölüntüsü üzerindeki 7/16” lık kısım sürgü üzerinde 8 eşit parçaya bölünmek suretiyle 1/128˝ verniye bölüntüsü elde edilmiştir.. 4/16. 7/16.Kumpasın ceneleri acıkken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelde hangi cizgiyle cakışmışsa tam değer o ölcüdür. 2/128 . nc kumpaslarda ceneler tamamen kapalı iken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelin sıfır cizgisiyle cakışır. 1˝ölçüsü=25. Sürgülü cetvel üzerindeki bu cizgilerden hangisi ana cetvelden .. ölçü cetveli 1˝ ölçüsünün bölünmesiyle elde edilmiştir.1/128 ″ verni er taksimatlı kumpaslar 1/128˝ verniye bölüntülü kumpas.. 2/16. 3/128 . nc ölcülerde değerler hep sadeleştirilerek söylenir ve yazılır. Sürgülü cetvelde her bir cizgi aralığı 1/128 inc kabul edilerek okunur. 3/16. 16/16=1 inctir. ……devam eder.. sürgülü cetvel üzerinde 8 eşit parcaya u cizgiler sıfırdan sonra bölünmüştür. er bir cizgi 1/16 inc ölcüsündedir. sırasıyla 1/128 .gibi Ana cetvel üzerinde 7/16 inclik uzunluk.

ölçü cetveli 1˝ parmak ölçüsünün 40 eşit parçaya bölünmesiyle elde edilmiştir. u değer kumpasın ölçebileceği en . küçük değer ve hassasiyettir.1/1000" verni er taksimatlı kumpaslar 1/1000˝ verniye bölüntülü kumpas. Cetvel ölçü bölüntüsü üzerindeki 24 eşit bölüntü çizgisi sürgü üzerinde 25 eşit parçaya bölünmek suretiyle 0.001 parmak verniyer bölüntü elde edilmiştir.

vaselin ile yağlanıp kutularında .Kumpasların Kullanılması. akımı ve Korunması           Ölcü hassasiyetine uygun kumpas seçilmelidir Kumpas sürgüsünün cetvel üzerinde boşluksuz çalışıp çalışmadığına bakılmalıdır Çeneler kapalı durumda iken sıfır çizgileri çakışır durumda ve çeneler birbirine yapışık olmalıdır Ölcüm sırasında sürgüye fazla basma kuvveti uygulanmamalıdır ş parçasına önce sabit çene temas ettirilmeli. daha sonra hareketli çene sürülerek temas etmelidir Sıcak parça ve çapaklı parça kesinlikle ölcülmemelidir Kumpaslar kesici ve darbe aletlerinden uzak tutulmalıdır Kumpasların çeneleri pergel gibi veya cetvel kısmı çelik cetvel gibi kullanılmamalıdır lçme işlemi bittikten sonra kumpas çeneleri kapatılıp özel kutularına konulmalıdır Uzun süre kullanılmayacak kumpaslar asitsiz yağlar saklanmalıdır.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.