KUMPAS

SÜRGÜLÜ KUMPASLAR Kumpaslar uzunluk ölçülerini, iç çap, dış çap, derinlik ve kanal ölçülerini ölçmede kullanılır. Kumpaslar yüksek doğrulukta ölçmeye yarayan, ayarlanabilen bölüntülü ölçü aletlerindendir. Cetvellere göre ölçme hassasiyetleri daha yüksektir. Kumpas elimizin sıcaklığından bile etkilenen hassas bir ölcme aletidir. Kumpaslar sabit çene ve ölçü cetveli ile hareketli çene ve sürgü olmak üzere iki esas parçadan meydana gelmiştir. Sabit çene cetvelle, hareketli çene ise sürgü ile tek parça halinde yapılmıştır. Sabit cene ile hareketli cene kumpasın ölcü ağızlarını oluşturur. enellikle cetvelin üst kısmı inc, alt kısmı metrik bölüntülere aittir. Sürgü ve hareketli cene tek parcadan oluşmuştur ve cetvel üzerinde hareket eder. Sürgü üzerinde ve üstte inc değerler, altta metrik değerler bulunur Sürgü üzerinde verniyer bölüntüsü vardır. Kılıc kısım sürgü ile birlikte hareket eder ve derinlik ölcümlerinde kullanılır. Kumpaslarda ayrıca alınan ölcünün bozulmaması icin bir tespit vidası veya yaylı mandal bulunur. Kumpaslar paslanmaz çelikten yapılırlar. ir kumpas kali ras onuna ve a kumpas ile ölçüme aslamadan ön e su kontroller apılmalıdır Kumpas tam kapalı duruma getirildiginde ön veya arka çenelerinbirlesim yerlerinden ısık sızıyor mu? Kumpas hareket ederken çok sıkı veya çok gevsek mi? Kılıç kısmı egri mi?

2. Metrik cetvel: parçanın milimetre cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. Çeneler: parçanın dış çap ya da genişliğini ölçmek için kullanılır. Kılıç parçanın üzerindeki delik. Metrik verniyel: parçanın milimetre cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. 5. Kumpas ile       l ü lınırken Dikkat Edilmesi Gerekenler lcü okunurken kumpas mutlaka göz hizasında tutulmalı ve cakışan cizgiler doğru tespit edilmelidir. 8. 4. Verniyel: Kumpasla yapılan ölcümlerde hassas olan ölcümlerin yapıldığı cetvel. İnç verni el parçanın inç cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. 3. lcme işleminden önce ölcü aletinin doğruluğu kontrol edilmelidir. İnç ölçüm evteli parçanın inç cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. arca üzerindeki capaklar ve benzeri maddeler temizlenir. Horoz: parçanın iç çap genişliğini ölçmek için kullanılır. şık yönüne mutlaka dikkat edilmelidir. areketli parcalardan ölcü kesinlikle alınmaz. 7. . lcü aleti ve ölcülecek parca temiz olmalıdır. kanal gibi yerlerin derinliğini ölçmek için kullanılır. andan gelen ışıkta okuma yapılıyorsa hatalara neden olabilir.1. 6.

2. nce kanalların ve vida diş diplerinin ölçülmesinde çenelerin ince kısımlarından faydalanılır. ana cetvel ile verniyenin taksimatlarının üst üste geldigi kısım ise bu bölüme eklenecek olan hassas ölcüyü verir. ölcü tam değildir.Verniyelin 0 noktasının ana cetvel çizgilerini gösteren kısım ana ölcüyü. Verniyelin 0 değerinin cetvelde ki karşılığı ölçümün tam kısmını verir. . Ölçünün tam kısmını okumak için hareketli cetvel üzerindeki 0 çizgisinin sabit cetvelde kaç adet mm çizgisi geçtiğine bakılır. akışma varsa okunan ölcü tam ölcü olur ve verniye bölüntünün son çizgisi cetvel üzerindeki bir çizgiyle çakışır. Verniye üzerindeki sıfır çizgisi cetvel üzerinde bir çizgi ile çakışmıyorsa. c cap veya ic ölcülerde ic ölcü ceneleri kullanılır. Kücük parcalar ölçülürken cenelerin orta kısmına yerleştirilir. cetvel üzerinde çakıştığı çizgiye bakılır. daha sonra verniye bölüntü üzerindeki çakışan çizgi ile okuma tamamlanır. Kumpasın Okunması 1/x lik Kumpasta lçünün okunması iki aşamada olur : 1. lçünün virgülden sonraki ondalık kısmını okumak için ise hareketli cetvel üzerindeki x adet çizgiden hangisinin sabit cetveldeki çizgilerle en net şekilde karşılaştığı dikkate alınır. ölcüyü okumak için verniyenin sıfır çizğisinin cetvel üzerindeki geçtiği çizgi tespit edilir. ilimetrik verniye bölüntülü sürgülü kumpaslarda ölcü okunurken önce verniye bölüntüsünün sıfır çizgisinin. Verniyelin herhangi bir değerinin cetvel üzerinde bir değerle tam karşılığıda ölçümün ondalık kısmını verir. lcü alırken cenelerin yüzeylere paralel ve tam yapışması sağlanmalıdır.Genel       lçme Kuralları ve Kumpasın Kullanımı areketli cene baş parmakla hareket ettirilerek parcaya yanaştırılır lçme yapmak için parça çeneye ya da horoza yerleştirilir.

cetvel üzerindeki bölüntü ile verniye üzerindeki bölüntü arasındaki farktır. KUMP S ÇEŞİTLERİ Kullanım lanlarına Göre : 1. İç ve Dış Çap Kumpasları u kumpaslar sürmeli kumpaslar ile aynı kumpaslardır. 2. verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. Modül Kumpasları Dişli çarkların diş genişliği ve diş üstü yüksekliğinin ölcülmesinde kullanılır. delik derinlikleri ölcülür. Değişik biçimli ve konumlu parçaların boyutlarını ölçmek için kullanılırlar. 3. 2. 1/10 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 2. Sürgülü kumpaslarda hassasiyet duyarlılık .Kumpasın Hassaslığının ulunuşu Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından. Derinlik Kumpasları u kumpaslarla kademeli kanal. . Ölçü Sistemlerine Göre : 1. etrik ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar nch ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar lçü Sistemine Göre Yapılan Kumpaslar Metrik 1. 1/20 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 3. Özel Kumpaslar zel boyutların ölcümünde kullanılırlar. 1/50 mm verniyer taksimatlı kumpaslar . lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır.

4 mm’dir. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10 çizgisi çakıştığı için buna göre ölçülen değer: 7 mm’dir.9 = 0. u kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0. 1 / 10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7. una göre ölçülen değer. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 62 mm’yi geçmiştir.1. 1/10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 9 mm’lik kısım verniyer üzerinde 10 eşit parçaya bölünmüştür.1 olarak okunur. Verniyerin 4. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. una göre okunan ölçü 7 mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir.9 mm’dir.4 = 62.9 = 0. 62 + 0. . çizgisi cetvel üzerindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Cetvelin üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzerindeki çizgi aralığı 9 / 10 = 0.1 mm’dir. çizgi ile çakışmıştır.1 mm’dir. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0.

95 mm’dir. . yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0. una göre okunan ölçü 7mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. una göre okunan değer: 51 + 0. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır.35 mm’dir.50 mm’dir. göre sürgü bu Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı üzerindeki çizgi aralığı 19 / 20 = 0. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 51 mm’yi geçmiştir. u kumpas ile ölçüm u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. çizgisi çakıştığı için ölçülen değer:7 + 0.95 = 0.05 mm’dir.05 x 7 = 51.05 x 10 = 7.05 olarak okunur.1/20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 19 mm’lik kısım sürgü üzerinde 20 1 eşit mm parçaya olduğuna bölünmüştür. 1 / 20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10.05 mm’dir. Verniyerin 7. una göre kumpasın hassasiyeti 1 – 0. çizgiyi geçmiştir.95 = 0.

02 olarak okunur . Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0. . una göre okunan değer: 61 + 0. una göre okunan ölçü 40 mm ve 41mm arasındaki ondalık ölçüleridir.02 mm Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 49 mm ‘lik kısım sürgü üzerinde 50 eşit parçaya bölünmüştür.02 x 17 = 61.02 x 40 = 40.1/50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. ölçülen değer: 40 + 0.98 = 0.98 mm’dir. Verniyerin 17. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır.98 = 0.80 mm’dir. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0. 1 / 50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 40.02 mm ‘dir. çizgisi çakıştığı için.34 mm’dir. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 40. çizgiyi geçmiştir. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 61 mm’yi geçmiştir. Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzeindeki çizgi aralığı 49 / 50 = 0. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur.

62-0.26-0.06-0.6-0.54-0.04-0.02-0.35-0.1-0.05-0.7-0.32-0.0 1/20’luk 0.44-0.24-0.0.84-0.42-0. Sürgülü cetvel kısmından okunan ölcü.4-0.0.52-0.55-0.80 0.30-0.18-0.68-0.96-.20-0.50 0.64-0.92-0.0.75-0.00 Inch ölçü sistemine göre apılan kumpaslar Kumpasların üst kısmındaki bölüntüler inch ölcü almakta kullanılır. 1/64 " verniyer taksimatlı kumpaslar 3.70-0.65-0.60 0. ana cetvelde hangi cizgiyi gectiğine bakılır.76-.16-.15-0.98-1.66-0.30-0.5-0.12-0.60-0. na cetvelin üst kısmında normal inc cetvel bölüntüleri vardır ve aynı metrik kumpaslarda olduğu gibi bu kumpaslarda da ilk önce sürgülü cetvelin sıfır cizgisinin.74-0.58-0.2-0. In h ölçü sistemine göre apılan kumpaslar 1.85-0.90-0.9-1. 1/32 " verniyer taksimatlı kumpaslar 2.70-0.0. 1/128 ″ verniyer taksimatlı kumpaslar 4.0. ana cetvelde okunan ölcüye eklenerek ölcüm gercekleştirilir.45-0.8-.78-0. 1/192″ verniyer taksimatlı kumpaslar 5.72-0.56-.88-0.10-0.08-0.46-0.00 1/50’luk 0.40-.90-.36-.82-0.34-0.86-0.80-0.1/10’luk 1/20’lik 1/50’lik Mekanik Kumpasların Hassaslığının Kı aslanması 1 mm lik uzunluğu her ir kumpas ile ölçelim 1/10’luk 0.10-0.40 0.3-0.48-0.38-0.94-0.0. 1/1000" verniyer taksimatlı kumpaslar .25-0.20 0.22-0.50-0.0.14-0.0.28-0.95-1.

16/16=1 inctir. her hangi bir bölüntü ile cakışmışsa bu değer 16’lık kısma eklenir ve ölcü okunmuş olur.... 2/128 .
 Sıfırdan sonra gelen cizgiler 1/16.. 2/16. 3/128 . sürgülü cetvel üzerinde 8 eşit parcaya u cizgiler sıfırdan sonra bölünmüştür.. 3/16. ……devam eder.Kumpasın ceneleri acıkken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelde hangi cizgiyle cakışmışsa tam değer o ölcüdür.. Sürgülü cetvel üzerindeki bu cizgilerden hangisi ana cetvelden . Sürgülü cetvelde her bir cizgi aralığı 1/128 inc kabul edilerek okunur. nc ölcülerde değerler hep sadeleştirilerek söylenir ve yazılır.inc olarak 16/16 ya kadardevam eder.1/128 ″ verni er taksimatlı kumpaslar 1/128˝ verniye bölüntülü kumpas.gibi Ana cetvel üzerinde 7/16 inclik uzunluk... 1˝ölçüsü=25. ölçü bölüntüsü üzerindeki 7/16” lık kısım sürgü üzerinde 8 eşit parçaya bölünmek suretiyle 1/128˝ verniye bölüntüsü elde edilmiştir.4 mm’ dir 16 eşit parçaya na cetvelde 1 inclik uzunluk 16 eşit parcaya bölünmüştür. 3/16 . sırasıyla 1/128 . er bir cizgi 1/16 inc ölcüsündedir. ölçü cetveli 1˝ ölçüsünün bölünmesiyle elde edilmiştir. nc kumpaslarda ceneler tamamen kapalı iken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelin sıfır cizgisiyle cakışır. 4/16. 7/16.

001 parmak verniyer bölüntü elde edilmiştir. ölçü cetveli 1˝ parmak ölçüsünün 40 eşit parçaya bölünmesiyle elde edilmiştir. Cetvel ölçü bölüntüsü üzerindeki 24 eşit bölüntü çizgisi sürgü üzerinde 25 eşit parçaya bölünmek suretiyle 0. u değer kumpasın ölçebileceği en . küçük değer ve hassasiyettir.1/1000" verni er taksimatlı kumpaslar 1/1000˝ verniye bölüntülü kumpas.

vaselin ile yağlanıp kutularında . akımı ve Korunması           Ölcü hassasiyetine uygun kumpas seçilmelidir Kumpas sürgüsünün cetvel üzerinde boşluksuz çalışıp çalışmadığına bakılmalıdır Çeneler kapalı durumda iken sıfır çizgileri çakışır durumda ve çeneler birbirine yapışık olmalıdır Ölcüm sırasında sürgüye fazla basma kuvveti uygulanmamalıdır ş parçasına önce sabit çene temas ettirilmeli.Kumpasların Kullanılması. daha sonra hareketli çene sürülerek temas etmelidir Sıcak parça ve çapaklı parça kesinlikle ölcülmemelidir Kumpaslar kesici ve darbe aletlerinden uzak tutulmalıdır Kumpasların çeneleri pergel gibi veya cetvel kısmı çelik cetvel gibi kullanılmamalıdır lçme işlemi bittikten sonra kumpas çeneleri kapatılıp özel kutularına konulmalıdır Uzun süre kullanılmayacak kumpaslar asitsiz yağlar saklanmalıdır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.