KUMPAS

SÜRGÜLÜ KUMPASLAR Kumpaslar uzunluk ölçülerini, iç çap, dış çap, derinlik ve kanal ölçülerini ölçmede kullanılır. Kumpaslar yüksek doğrulukta ölçmeye yarayan, ayarlanabilen bölüntülü ölçü aletlerindendir. Cetvellere göre ölçme hassasiyetleri daha yüksektir. Kumpas elimizin sıcaklığından bile etkilenen hassas bir ölcme aletidir. Kumpaslar sabit çene ve ölçü cetveli ile hareketli çene ve sürgü olmak üzere iki esas parçadan meydana gelmiştir. Sabit çene cetvelle, hareketli çene ise sürgü ile tek parça halinde yapılmıştır. Sabit cene ile hareketli cene kumpasın ölcü ağızlarını oluşturur. enellikle cetvelin üst kısmı inc, alt kısmı metrik bölüntülere aittir. Sürgü ve hareketli cene tek parcadan oluşmuştur ve cetvel üzerinde hareket eder. Sürgü üzerinde ve üstte inc değerler, altta metrik değerler bulunur Sürgü üzerinde verniyer bölüntüsü vardır. Kılıc kısım sürgü ile birlikte hareket eder ve derinlik ölcümlerinde kullanılır. Kumpaslarda ayrıca alınan ölcünün bozulmaması icin bir tespit vidası veya yaylı mandal bulunur. Kumpaslar paslanmaz çelikten yapılırlar. ir kumpas kali ras onuna ve a kumpas ile ölçüme aslamadan ön e su kontroller apılmalıdır Kumpas tam kapalı duruma getirildiginde ön veya arka çenelerinbirlesim yerlerinden ısık sızıyor mu? Kumpas hareket ederken çok sıkı veya çok gevsek mi? Kılıç kısmı egri mi?

Metrik verniyel: parçanın milimetre cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. Çeneler: parçanın dış çap ya da genişliğini ölçmek için kullanılır. şık yönüne mutlaka dikkat edilmelidir. 8. Metrik cetvel: parçanın milimetre cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. kanal gibi yerlerin derinliğini ölçmek için kullanılır. Verniyel: Kumpasla yapılan ölcümlerde hassas olan ölcümlerin yapıldığı cetvel. lcme işleminden önce ölcü aletinin doğruluğu kontrol edilmelidir. Kumpas ile       l ü lınırken Dikkat Edilmesi Gerekenler lcü okunurken kumpas mutlaka göz hizasında tutulmalı ve cakışan cizgiler doğru tespit edilmelidir. İnç verni el parçanın inç cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. 4. andan gelen ışıkta okuma yapılıyorsa hatalara neden olabilir.1. Kılıç parçanın üzerindeki delik. 5. İnç ölçüm evteli parçanın inç cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. areketli parcalardan ölcü kesinlikle alınmaz. Horoz: parçanın iç çap genişliğini ölçmek için kullanılır. lcü aleti ve ölcülecek parca temiz olmalıdır. arca üzerindeki capaklar ve benzeri maddeler temizlenir. 7. 2. 6. 3. .

ana cetvel ile verniyenin taksimatlarının üst üste geldigi kısım ise bu bölüme eklenecek olan hassas ölcüyü verir. ilimetrik verniye bölüntülü sürgülü kumpaslarda ölcü okunurken önce verniye bölüntüsünün sıfır çizgisinin. . lçünün virgülden sonraki ondalık kısmını okumak için ise hareketli cetvel üzerindeki x adet çizgiden hangisinin sabit cetveldeki çizgilerle en net şekilde karşılaştığı dikkate alınır. ölcüyü okumak için verniyenin sıfır çizğisinin cetvel üzerindeki geçtiği çizgi tespit edilir. lcü alırken cenelerin yüzeylere paralel ve tam yapışması sağlanmalıdır. Ölçünün tam kısmını okumak için hareketli cetvel üzerindeki 0 çizgisinin sabit cetvelde kaç adet mm çizgisi geçtiğine bakılır. 2. Kücük parcalar ölçülürken cenelerin orta kısmına yerleştirilir.Verniyelin 0 noktasının ana cetvel çizgilerini gösteren kısım ana ölcüyü. daha sonra verniye bölüntü üzerindeki çakışan çizgi ile okuma tamamlanır. Kumpasın Okunması 1/x lik Kumpasta lçünün okunması iki aşamada olur : 1.Genel       lçme Kuralları ve Kumpasın Kullanımı areketli cene baş parmakla hareket ettirilerek parcaya yanaştırılır lçme yapmak için parça çeneye ya da horoza yerleştirilir. akışma varsa okunan ölcü tam ölcü olur ve verniye bölüntünün son çizgisi cetvel üzerindeki bir çizgiyle çakışır. Verniyelin herhangi bir değerinin cetvel üzerinde bir değerle tam karşılığıda ölçümün ondalık kısmını verir. c cap veya ic ölcülerde ic ölcü ceneleri kullanılır. cetvel üzerinde çakıştığı çizgiye bakılır. Verniyelin 0 değerinin cetvelde ki karşılığı ölçümün tam kısmını verir. Verniye üzerindeki sıfır çizgisi cetvel üzerinde bir çizgi ile çakışmıyorsa. nce kanalların ve vida diş diplerinin ölçülmesinde çenelerin ince kısımlarından faydalanılır. ölcü tam değildir.

2. .Kumpasın Hassaslığının ulunuşu Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından. 1/50 mm verniyer taksimatlı kumpaslar . Özel Kumpaslar zel boyutların ölcümünde kullanılırlar. 3. Modül Kumpasları Dişli çarkların diş genişliği ve diş üstü yüksekliğinin ölcülmesinde kullanılır. KUMP S ÇEŞİTLERİ Kullanım lanlarına Göre : 1. delik derinlikleri ölcülür. 2. Derinlik Kumpasları u kumpaslarla kademeli kanal. 1/10 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 2. Ölçü Sistemlerine Göre : 1. Sürgülü kumpaslarda hassasiyet duyarlılık . cetvel üzerindeki bölüntü ile verniye üzerindeki bölüntü arasındaki farktır. lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. 1/20 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 3. İç ve Dış Çap Kumpasları u kumpaslar sürmeli kumpaslar ile aynı kumpaslardır. Değişik biçimli ve konumlu parçaların boyutlarını ölçmek için kullanılırlar. lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. etrik ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar nch ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar lçü Sistemine Göre Yapılan Kumpaslar Metrik 1. verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır.

Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 62 mm’yi geçmiştir. 1 / 10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7.9 = 0.1 mm’dir. u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. .9 mm’dir. una göre okunan ölçü 7 mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. Cetvelin üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzerindeki çizgi aralığı 9 / 10 = 0. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. çizgisi cetvel üzerindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. una göre ölçülen değer.1 olarak okunur. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10 çizgisi çakıştığı için buna göre ölçülen değer: 7 mm’dir. çizgi ile çakışmıştır. 1/10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 9 mm’lik kısım verniyer üzerinde 10 eşit parçaya bölünmüştür. Verniyerin 4. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0.1 mm’dir.1. 62 + 0.4 mm’dir.9 = 0.4 = 62. u kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0.

05 mm’dir.95 = 0. göre sürgü bu Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı üzerindeki çizgi aralığı 19 / 20 = 0. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10. .95 = 0.50 mm’dir. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 51 mm’yi geçmiştir. çizgisi çakıştığı için ölçülen değer:7 + 0.05 mm’dir. yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0. una göre okunan ölçü 7mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir.05 olarak okunur.95 mm’dir. una göre okunan değer: 51 + 0.1/20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 19 mm’lik kısım sürgü üzerinde 20 1 eşit mm parçaya olduğuna bölünmüştür. Verniyerin 7. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. 1 / 20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7. u kumpas ile ölçüm u kumpasın hassasiyeti 1 – 0.05 x 7 = 51.35 mm’dir. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. çizgiyi geçmiştir.05 x 10 = 7. una göre kumpasın hassasiyeti 1 – 0.

02 mm Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 49 mm ‘lik kısım sürgü üzerinde 50 eşit parçaya bölünmüştür.98 = 0. Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzeindeki çizgi aralığı 49 / 50 = 0. 1 / 50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 40. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. una göre okunan değer: 61 + 0.80 mm’dir. Verniyerin 17. Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0.1/50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. una göre okunan ölçü 40 mm ve 41mm arasındaki ondalık ölçüleridir. ölçülen değer: 40 + 0. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 61 mm’yi geçmiştir.98 mm’dir. çizgiyi geçmiştir.02 x 40 = 40.02 x 17 = 61. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur.98 = 0.02 olarak okunur . çizgisi çakıştığı için.34 mm’dir. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 40. .02 mm ‘dir.

9-1.20 0.86-0.38-0.0.06-0.20-0.28-0.90-.0.42-0.16-. 1/192″ verniyer taksimatlı kumpaslar 5.36-.75-0.85-0.0.10-0. 1/32 " verniyer taksimatlı kumpaslar 2.05-0.0. ana cetvelde okunan ölcüye eklenerek ölcüm gercekleştirilir.18-0.35-0.48-0.4-0. ana cetvelde hangi cizgiyi gectiğine bakılır.25-0.8-.94-0.96-.92-0.08-0.10-0. In h ölçü sistemine göre apılan kumpaslar 1.52-0.0.24-0.00 1/50’luk 0.46-0.3-0.26-0.2-0.34-0.74-0.0. 1/128 ″ verniyer taksimatlı kumpaslar 4.14-0.5-0.0.04-0.98-1.84-0.55-0.68-0.88-0. 1/1000" verniyer taksimatlı kumpaslar .32-0.22-0.58-0.70-0.90-0.30-0.1-0.50 0.72-0.40-.6-0.76-.1/10’luk 1/20’lik 1/50’lik Mekanik Kumpasların Hassaslığının Kı aslanması 1 mm lik uzunluğu her ir kumpas ile ölçelim 1/10’luk 0. 1/64 " verniyer taksimatlı kumpaslar 3.60-0.62-0.40 0.56-.00 Inch ölçü sistemine göre apılan kumpaslar Kumpasların üst kısmındaki bölüntüler inch ölcü almakta kullanılır. Sürgülü cetvel kısmından okunan ölcü.54-0.7-0.0.12-0.50-0.82-0.64-0.15-0.65-0.02-0. na cetvelin üst kısmında normal inc cetvel bölüntüleri vardır ve aynı metrik kumpaslarda olduğu gibi bu kumpaslarda da ilk önce sürgülü cetvelin sıfır cizgisinin.80-0.80 0.70-0.95-1.45-0.30-0.78-0.66-0.44-0.60 0.0 1/20’luk 0.

. 3/16 . er bir cizgi 1/16 inc ölcüsündedir.. nc ölcülerde değerler hep sadeleştirilerek söylenir ve yazılır. 4/16. 7/16. 1˝ölçüsü=25.Kumpasın ceneleri acıkken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelde hangi cizgiyle cakışmışsa tam değer o ölcüdür. sırasıyla 1/128 . Sürgülü cetvel üzerindeki bu cizgilerden hangisi ana cetvelden .gibi Ana cetvel üzerinde 7/16 inclik uzunluk. her hangi bir bölüntü ile cakışmışsa bu değer 16’lık kısma eklenir ve ölcü okunmuş olur..
 Sıfırdan sonra gelen cizgiler 1/16.4 mm’ dir 16 eşit parçaya na cetvelde 1 inclik uzunluk 16 eşit parcaya bölünmüştür.. 2/16. 2/128 . 3/128 .1/128 ″ verni er taksimatlı kumpaslar 1/128˝ verniye bölüntülü kumpas.. ölçü cetveli 1˝ ölçüsünün bölünmesiyle elde edilmiştir.... Sürgülü cetvelde her bir cizgi aralığı 1/128 inc kabul edilerek okunur. ölçü bölüntüsü üzerindeki 7/16” lık kısım sürgü üzerinde 8 eşit parçaya bölünmek suretiyle 1/128˝ verniye bölüntüsü elde edilmiştir. 16/16=1 inctir.inc olarak 16/16 ya kadardevam eder. ……devam eder. sürgülü cetvel üzerinde 8 eşit parcaya u cizgiler sıfırdan sonra bölünmüştür. 3/16. nc kumpaslarda ceneler tamamen kapalı iken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelin sıfır cizgisiyle cakışır.

001 parmak verniyer bölüntü elde edilmiştir. ölçü cetveli 1˝ parmak ölçüsünün 40 eşit parçaya bölünmesiyle elde edilmiştir. Cetvel ölçü bölüntüsü üzerindeki 24 eşit bölüntü çizgisi sürgü üzerinde 25 eşit parçaya bölünmek suretiyle 0. küçük değer ve hassasiyettir.1/1000" verni er taksimatlı kumpaslar 1/1000˝ verniye bölüntülü kumpas. u değer kumpasın ölçebileceği en .

vaselin ile yağlanıp kutularında .Kumpasların Kullanılması. akımı ve Korunması           Ölcü hassasiyetine uygun kumpas seçilmelidir Kumpas sürgüsünün cetvel üzerinde boşluksuz çalışıp çalışmadığına bakılmalıdır Çeneler kapalı durumda iken sıfır çizgileri çakışır durumda ve çeneler birbirine yapışık olmalıdır Ölcüm sırasında sürgüye fazla basma kuvveti uygulanmamalıdır ş parçasına önce sabit çene temas ettirilmeli. daha sonra hareketli çene sürülerek temas etmelidir Sıcak parça ve çapaklı parça kesinlikle ölcülmemelidir Kumpaslar kesici ve darbe aletlerinden uzak tutulmalıdır Kumpasların çeneleri pergel gibi veya cetvel kısmı çelik cetvel gibi kullanılmamalıdır lçme işlemi bittikten sonra kumpas çeneleri kapatılıp özel kutularına konulmalıdır Uzun süre kullanılmayacak kumpaslar asitsiz yağlar saklanmalıdır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful