KUMPAS

SÜRGÜLÜ KUMPASLAR Kumpaslar uzunluk ölçülerini, iç çap, dış çap, derinlik ve kanal ölçülerini ölçmede kullanılır. Kumpaslar yüksek doğrulukta ölçmeye yarayan, ayarlanabilen bölüntülü ölçü aletlerindendir. Cetvellere göre ölçme hassasiyetleri daha yüksektir. Kumpas elimizin sıcaklığından bile etkilenen hassas bir ölcme aletidir. Kumpaslar sabit çene ve ölçü cetveli ile hareketli çene ve sürgü olmak üzere iki esas parçadan meydana gelmiştir. Sabit çene cetvelle, hareketli çene ise sürgü ile tek parça halinde yapılmıştır. Sabit cene ile hareketli cene kumpasın ölcü ağızlarını oluşturur. enellikle cetvelin üst kısmı inc, alt kısmı metrik bölüntülere aittir. Sürgü ve hareketli cene tek parcadan oluşmuştur ve cetvel üzerinde hareket eder. Sürgü üzerinde ve üstte inc değerler, altta metrik değerler bulunur Sürgü üzerinde verniyer bölüntüsü vardır. Kılıc kısım sürgü ile birlikte hareket eder ve derinlik ölcümlerinde kullanılır. Kumpaslarda ayrıca alınan ölcünün bozulmaması icin bir tespit vidası veya yaylı mandal bulunur. Kumpaslar paslanmaz çelikten yapılırlar. ir kumpas kali ras onuna ve a kumpas ile ölçüme aslamadan ön e su kontroller apılmalıdır Kumpas tam kapalı duruma getirildiginde ön veya arka çenelerinbirlesim yerlerinden ısık sızıyor mu? Kumpas hareket ederken çok sıkı veya çok gevsek mi? Kılıç kısmı egri mi?

lcü aleti ve ölcülecek parca temiz olmalıdır. Metrik cetvel: parçanın milimetre cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. Metrik verniyel: parçanın milimetre cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. . 4. Kumpas ile       l ü lınırken Dikkat Edilmesi Gerekenler lcü okunurken kumpas mutlaka göz hizasında tutulmalı ve cakışan cizgiler doğru tespit edilmelidir. 7. Kılıç parçanın üzerindeki delik. Verniyel: Kumpasla yapılan ölcümlerde hassas olan ölcümlerin yapıldığı cetvel.1. Çeneler: parçanın dış çap ya da genişliğini ölçmek için kullanılır. 5. Horoz: parçanın iç çap genişliğini ölçmek için kullanılır. andan gelen ışıkta okuma yapılıyorsa hatalara neden olabilir. İnç ölçüm evteli parçanın inç cinsinden tam ölçü değerinin okunmasını sağlar. lcme işleminden önce ölcü aletinin doğruluğu kontrol edilmelidir. İnç verni el parçanın inç cinsinden ondalık değerinin okunmasını sağlar. 6. 2. arca üzerindeki capaklar ve benzeri maddeler temizlenir. kanal gibi yerlerin derinliğini ölçmek için kullanılır. 8. areketli parcalardan ölcü kesinlikle alınmaz. şık yönüne mutlaka dikkat edilmelidir. 3.

akışma varsa okunan ölcü tam ölcü olur ve verniye bölüntünün son çizgisi cetvel üzerindeki bir çizgiyle çakışır. cetvel üzerinde çakıştığı çizgiye bakılır. ölcüyü okumak için verniyenin sıfır çizğisinin cetvel üzerindeki geçtiği çizgi tespit edilir. c cap veya ic ölcülerde ic ölcü ceneleri kullanılır. Kumpasın Okunması 1/x lik Kumpasta lçünün okunması iki aşamada olur : 1. . nce kanalların ve vida diş diplerinin ölçülmesinde çenelerin ince kısımlarından faydalanılır. ana cetvel ile verniyenin taksimatlarının üst üste geldigi kısım ise bu bölüme eklenecek olan hassas ölcüyü verir. Ölçünün tam kısmını okumak için hareketli cetvel üzerindeki 0 çizgisinin sabit cetvelde kaç adet mm çizgisi geçtiğine bakılır. ilimetrik verniye bölüntülü sürgülü kumpaslarda ölcü okunurken önce verniye bölüntüsünün sıfır çizgisinin.Genel       lçme Kuralları ve Kumpasın Kullanımı areketli cene baş parmakla hareket ettirilerek parcaya yanaştırılır lçme yapmak için parça çeneye ya da horoza yerleştirilir. 2. Verniyelin 0 değerinin cetvelde ki karşılığı ölçümün tam kısmını verir. lcü alırken cenelerin yüzeylere paralel ve tam yapışması sağlanmalıdır. ölcü tam değildir. daha sonra verniye bölüntü üzerindeki çakışan çizgi ile okuma tamamlanır. Verniyelin herhangi bir değerinin cetvel üzerinde bir değerle tam karşılığıda ölçümün ondalık kısmını verir. Verniye üzerindeki sıfır çizgisi cetvel üzerinde bir çizgi ile çakışmıyorsa. lçünün virgülden sonraki ondalık kısmını okumak için ise hareketli cetvel üzerindeki x adet çizgiden hangisinin sabit cetveldeki çizgilerle en net şekilde karşılaştığı dikkate alınır. Kücük parcalar ölçülürken cenelerin orta kısmına yerleştirilir.Verniyelin 0 noktasının ana cetvel çizgilerini gösteren kısım ana ölcüyü.

lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. İç ve Dış Çap Kumpasları u kumpaslar sürmeli kumpaslar ile aynı kumpaslardır. etrik ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar nch ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar lçü Sistemine Göre Yapılan Kumpaslar Metrik 1. Değişik biçimli ve konumlu parçaların boyutlarını ölçmek için kullanılırlar. Sürgülü kumpaslarda hassasiyet duyarlılık . 1/10 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 2.Kumpasın Hassaslığının ulunuşu Temel Kural = Cetvelde iki çizgi aralığından. Derinlik Kumpasları u kumpaslarla kademeli kanal. 2. Modül Kumpasları Dişli çarkların diş genişliği ve diş üstü yüksekliğinin ölcülmesinde kullanılır. lcülecek gerecin özelliğine göre değişik çeşitleri vardır. 1/20 mm verniyer taksimatlı kumpaslar 3. 2. cetvel üzerindeki bölüntü ile verniye üzerindeki bölüntü arasındaki farktır. KUMP S ÇEŞİTLERİ Kullanım lanlarına Göre : 1. verniyerdeki iki çizgi aralığı farkıdır. 3. . 1/50 mm verniyer taksimatlı kumpaslar . Özel Kumpaslar zel boyutların ölcümünde kullanılırlar. delik derinlikleri ölcülür. Ölçü Sistemlerine Göre : 1.

1. Cetvelin üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzerindeki çizgi aralığı 9 / 10 = 0. una göre ölçülen değer.9 = 0. .4 = 62. 1 / 10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7.1 olarak okunur. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Verniyerin 4. 1/10 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 9 mm’lik kısım verniyer üzerinde 10 eşit parçaya bölünmüştür. çizgisi cetvel üzerindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır.1 mm’dir. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. 62 + 0.1 mm’dir. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 62 mm’yi geçmiştir. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10 çizgisi çakıştığı için buna göre ölçülen değer: 7 mm’dir. una göre okunan ölçü 7 mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. u kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0.9 = 0. çizgi ile çakışmıştır.9 mm’dir.4 mm’dir.

Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10.35 mm’dir.50 mm’dir. una göre okunan değer: 51 + 0. çizgisi çakıştığı için ölçülen değer:7 + 0.95 mm’dir.05 mm’dir.1/20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 19 mm’lik kısım sürgü üzerinde 20 1 eşit mm parçaya olduğuna bölünmüştür. una göre okunan ölçü 7mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. una göre kumpasın hassasiyeti 1 – 0.05 mm’dir. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 51 mm’yi geçmiştir.05 x 7 = 51. . yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0. 1 / 20 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 7. çizgiyi geçmiştir.05 x 10 = 7. Verniyerin 7.95 = 0.95 = 0. u kumpas ile ölçüm u kumpasın hassasiyeti 1 – 0.05 olarak okunur. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. göre sürgü bu Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı üzerindeki çizgi aralığı 19 / 20 = 0. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur.

una göre okunan değer: 61 + 0.02 olarak okunur . una göre okunan ölçü 40 mm ve 41mm arasındaki ondalık ölçüleridir. Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0.02 x 17 = 61. çizgisi çakıştığı için.02 mm Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 49 mm ‘lik kısım sürgü üzerinde 50 eşit parçaya bölünmüştür. Verniyerin 17.02 mm ‘dir. una göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. 1 / 50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslarda lçü Okuma Verniyerin ‘0’ sıfır çizgisi cetveldeki 40. . Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur.80 mm’dir.98 = 0.1/50 mm Verni er Taksimatlı Kumpaslar u kumpasın hassasiyeti 1 – 0. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 40.02 x 40 = 40. ölçülen değer: 40 + 0.98 = 0. Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzeindeki çizgi aralığı 49 / 50 = 0.34 mm’dir. Verniyerin ‘0’ Sıfır çizgisi cetvel üzerinde 61 mm’yi geçmiştir. çizgiyi geçmiştir.98 mm’dir.

50-0.85-0. 1/32 " verniyer taksimatlı kumpaslar 2.00 Inch ölçü sistemine göre apılan kumpaslar Kumpasların üst kısmındaki bölüntüler inch ölcü almakta kullanılır.42-0.52-0.32-0.06-0.8-.72-0.0 1/20’luk 0.44-0.58-0.20-0.56-.50 0.30-0.16-. ana cetvelde okunan ölcüye eklenerek ölcüm gercekleştirilir.28-0.76-.0.66-0.14-0.12-0.62-0.90-.64-0.18-0.95-1.46-0.26-0.60 0. Sürgülü cetvel kısmından okunan ölcü.1-0.86-0.1/10’luk 1/20’lik 1/50’lik Mekanik Kumpasların Hassaslığının Kı aslanması 1 mm lik uzunluğu her ir kumpas ile ölçelim 1/10’luk 0.22-0.35-0. 1/1000" verniyer taksimatlı kumpaslar . na cetvelin üst kısmında normal inc cetvel bölüntüleri vardır ve aynı metrik kumpaslarda olduğu gibi bu kumpaslarda da ilk önce sürgülü cetvelin sıfır cizgisinin.70-0.0. In h ölçü sistemine göre apılan kumpaslar 1.40 0.38-0.45-0.82-0.10-0.10-0.75-0.65-0.34-0.04-0.15-0.20 0.0.30-0.70-0. 1/128 ″ verniyer taksimatlı kumpaslar 4.0.60-0.24-0. 1/192″ verniyer taksimatlı kumpaslar 5.78-0.80 0.55-0.0.0.88-0.5-0.36-.2-0.00 1/50’luk 0.40-. ana cetvelde hangi cizgiyi gectiğine bakılır.94-0.96-.25-0.08-0.68-0.02-0.74-0.0.9-1. 1/64 " verniyer taksimatlı kumpaslar 3.7-0.6-0.90-0.48-0.4-0.80-0.84-0.05-0.98-1.3-0.0.92-0.54-0.

4 mm’ dir 16 eşit parçaya na cetvelde 1 inclik uzunluk 16 eşit parcaya bölünmüştür. ……devam eder.. 16/16=1 inctir. nc ölcülerde değerler hep sadeleştirilerek söylenir ve yazılır.inc olarak 16/16 ya kadardevam eder. sürgülü cetvel üzerinde 8 eşit parcaya u cizgiler sıfırdan sonra bölünmüştür.gibi Ana cetvel üzerinde 7/16 inclik uzunluk. er bir cizgi 1/16 inc ölcüsündedir. 3/16 .Kumpasın ceneleri acıkken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelde hangi cizgiyle cakışmışsa tam değer o ölcüdür.. 3/128 . 2/128 ... Sürgülü cetvelde her bir cizgi aralığı 1/128 inc kabul edilerek okunur. nc kumpaslarda ceneler tamamen kapalı iken sürgülü cetvelin sıfır cizgisi ana cetvelin sıfır cizgisiyle cakışır. her hangi bir bölüntü ile cakışmışsa bu değer 16’lık kısma eklenir ve ölcü okunmuş olur.1/128 ″ verni er taksimatlı kumpaslar 1/128˝ verniye bölüntülü kumpas. 7/16. 1˝ölçüsü=25.. sırasıyla 1/128 .. Sürgülü cetvel üzerindeki bu cizgilerden hangisi ana cetvelden .
 Sıfırdan sonra gelen cizgiler 1/16.. 3/16. ölçü cetveli 1˝ ölçüsünün bölünmesiyle elde edilmiştir.. 2/16. 4/16. ölçü bölüntüsü üzerindeki 7/16” lık kısım sürgü üzerinde 8 eşit parçaya bölünmek suretiyle 1/128˝ verniye bölüntüsü elde edilmiştir.

1/1000" verni er taksimatlı kumpaslar 1/1000˝ verniye bölüntülü kumpas. ölçü cetveli 1˝ parmak ölçüsünün 40 eşit parçaya bölünmesiyle elde edilmiştir.001 parmak verniyer bölüntü elde edilmiştir. Cetvel ölçü bölüntüsü üzerindeki 24 eşit bölüntü çizgisi sürgü üzerinde 25 eşit parçaya bölünmek suretiyle 0. u değer kumpasın ölçebileceği en . küçük değer ve hassasiyettir.

vaselin ile yağlanıp kutularında . daha sonra hareketli çene sürülerek temas etmelidir Sıcak parça ve çapaklı parça kesinlikle ölcülmemelidir Kumpaslar kesici ve darbe aletlerinden uzak tutulmalıdır Kumpasların çeneleri pergel gibi veya cetvel kısmı çelik cetvel gibi kullanılmamalıdır lçme işlemi bittikten sonra kumpas çeneleri kapatılıp özel kutularına konulmalıdır Uzun süre kullanılmayacak kumpaslar asitsiz yağlar saklanmalıdır.Kumpasların Kullanılması. akımı ve Korunması           Ölcü hassasiyetine uygun kumpas seçilmelidir Kumpas sürgüsünün cetvel üzerinde boşluksuz çalışıp çalışmadığına bakılmalıdır Çeneler kapalı durumda iken sıfır çizgileri çakışır durumda ve çeneler birbirine yapışık olmalıdır Ölcüm sırasında sürgüye fazla basma kuvveti uygulanmamalıdır ş parçasına önce sabit çene temas ettirilmeli.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.