P. 1
manas destanı

manas destanı

|Views: 290|Likes:
Yayınlayan: Cengiz Cagdas

More info:

Published by: Cengiz Cagdas on Mar 25, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/13/2013

pdf

text

original

^€

,

Manas'Destant,

Prof. Dr. Tuncer Gtilensoy

Akga! Yaymlan I 419 Destan / I

ISBN 975-338-404-r

@

Bu kitabrn biitiin haklan AkCaE A.g.'ne aittir.

Sayfa Diizeni / Akga!

Dizgi lnitesi

Kapak I Emin Bebek Bash I BaEer Matbaas 356 88 88 2002-Ankara

Genel Ytinetmen I Hilseyin Hiisnii Yaztct Yaym Ydnetmeni I Ahmet Tiilek

Akga{ BaumYaytm Pazarlama A.$. Tuna Cad.811 06420 Ktzilay - Ankara Tel: (312) 432 17 98 -433 86 5I

Faks:432 28 52

www.akcag.com.tr akcag@akcag.com.tr

I\{ANAS

DESTAI{I
(Tiirkiye Ttirkgesiyle)

hof.

Dr. Tuncer Giilensoy

t a
41

Prof. Dr, Tlrncer Giilensoy
1939 tarihinde Ugak'ta doldu. Babasmm memuriyeti sebebiyle ilkokulu Ugak, Ankara ve istanbul'da; ortaokulu istanbul, Zonguldak ve Eskigehir'de; liseyi ise Eskigehir ve Ugak'ta tamamladr. 1960-1961 itlretim yrlmda istanbul Universitesi Edebiyat Fakiiltesi Ttirkoloji Biiltimiine girdi ve 1962-1963 itlretim yrhndaAnkara Universitesi Dil ve Tarih-Colrafya Fakiiltesi IDTFC] Tiirk Dili ve Edebiyah Biiltimtinden mezun oldu. fiirk Ktiltiir0nii Aragtrma Ensti*ilmi Uzman" olarak gahgtr (1963-1970; 1972-1974). 196? yrhnda Prof. Dr. Ahmet tiisiinde TElvdR'in yamnda doktora gahgmasrna bagladr ve "Mo{ollann Gizti Tarihinde Hal Ekleri ve Cfinlede KullaruE $ekilleri" adh tezi ile "Edebiyat Doktoru" oldu. (1970)

::l

Ankara Universitesi DTFC Tiirk Dili ve Edebiyah Kiirsiisiine Dr. Asistan olarak atandr (Nisaq 1974). ABD'deki Texas Tech University (Lubbock-Texas)'ne misafir tilretim iiyes! olarak gitti ve Archive for Turkish Oral Narrative'de hof. Dr. Warren S. Walker ve Barbara K. Walker ile galqn (1976-1977). Ttirkiye'ye diindiikten sonra DTFC'de Eski Yazr ve Osmanhca ile Mololca Dersleri verdi. KiitiihyaYdresiAlrzlan (inceleme-Metinler-Stidtik) isimli teziyle dogent oldu (1980). Frat Universitesi Fen-Edebiyat Fakiiltesi Ttirk Dili ve Edebiyatr Biiliimiinde iinceleri misafir ii$etim iiyesi (1980-1986), daha sonra ise kadrolu dogent olarak gahgtr (1987-1989). Fuat Univenitesinde bulundulu yrllarda (1980-1989) Tiirk Dili ve Edebiyatr Biiliimii Bagkanhfr, Rektitrliik Tiirkge Biiliim BaEkanl{r ve Sosyal Bilimler Enstitiisii Miidiirliilii (1989-1998) rekttir yardrmcrhlr ve vekillili gdrevlerinde bulundu (190-1992). 198'den beri Krgrzistan-Titkiye Manas Univesitesi Tiirk Dili ve Edebiyatr Biiliimiine yiinetici misafir Olretim iiyesi olarak giirev yapmaktadr. hof. Dr. Tuncer Giilensoy, Folklor AraEtrma Kurumu (ihsan Hrnger Tiirk Folkloruna Hizmet Odiilii, 1986), Ttirkiye Yazarlar Birlili (Tiirk diline hizmet 6diilii, 1986) gibi geqitli kurum ve kuruluElardan gok sayrda iidtil almrgtr. Aynca, Krgrzistan-Tiirkiye Manas Universitesinde giirevli bulundulu 1998 (Kasm)-2fi)O (Afustos) yrllan arasnda yazdft; l. Krgrz Tiirkgesinin Grameri-I (Fonetik-Morfoloji)
2.

Krgrz Tiirkgesi Kavramlar Siizliifii,

3. Tiirkge-Krgzca/Kugrzca-Tiirkge Sdzliik, 4. Tiirkge-Krrg ncalKngrzca-Triirkge Gramer Terimleri Siizli.ifti,

Krgrz Kigi Adlan (kadrn-erkek) Stizliilii (Etimolojik), Krgrz Tiirkgesinin Latin Harfli imlA Krlavuzu (22 bin kelime) adh eserlerinden dolayr; I. Tiirk Halklanna Hizmet Odtilti lAlmatr-Kazakistan) II. $eref Odtilti ("Krgrz Tili" Koomu, Bigkek-Krgrzistan)
5. 6.

III. $eref Odiilii (Uluslararasr Ruhaniyet DerneEi) ile tidiillendirilmigtir.

hof.

Giilensoy; 76 Yiiksek Lisans,43 Doktora tilrencisinin tezlerini ydnetrniE olup, gegit-

ve sempozyumlarda sunulmug gok sayrda bilimsel bildiri yanrnda, geEitli dergi ve gazetelerde yayrnlanmrg makalelerinin sayrsr 1000'in tistiindedir.

li iiniversitelerde pek gok dErencisi/ttEretim iiyesi bulunmaktadr. Yurt drEr-yurt igi kongre

Yayrnlanmrg 26 kitabr bulanan hof. Giilensoy'un Altan Topgi, OtemiE HactlQingizname (Qa{atay Tiirkqesinden), Tiirkiye Afiulan Bibliyografyas ve Krgtz Tilrkgesi Gramerill isimli eserleri de basrm agamasrndadr. Prof. Giilensoy, Ealqkanh$ ve iiretkenlili kadar, gezmeye ve giirmeye olan merakr ile de dikkati geken bir insandr. Bu ballamda diinyamn birgok iilkesini ve iinemli merkezleri gezip gtirdiiliin0 belirnnek gerekecekth. Bu iilkelerden bazrlan gunlardr: ABD, Rusya, Almanya, Yugoslavya, Bulgaristan, Romanya, Belgika, Hollanda, Danimarka, Norveg, Gago[uzistan, Moldovya, Azerbaycan, Kazakistan, Pakistan, Afganistan, Krgrzistan, Ozebekistan, Krnm, Abu Dabi, Dubai, Mofolistan...

IqINDEKILER
ON sO2....,

cini$
MANAS / 9

Manasgrlar Kollan "MANAS" Adr U2erine................. Manas Destanmda Medeniyet Unsurlan MANAS (Tiirkiye Tiirkgesiyle Metin)
Manas Destanrnrn Ozeti ve

.................13 .................14

.................16 ........20
...........27 !

MANAS'rN DOGU$U / 29
II. BOLUM

I. BOLUM

.

ALMAMBET'rN rUuSruUAN OLUP ER KOKeo'yu TERK ETMESi VE MANAS'A KATILMASI / 35
M. BOLUM

MANAS ir,B nn KOKQO'NUN OoVu$u; MANAS ILE KANIKEY'IN EVLENMESI, OluwrU vE YENiDEN DiRiligi I ae
IV. BOLUM BOK MURUN / 163 V. BOLUM KOS KAM AN I22I

VII. BOLUM SEMETEY'iw UOGUSU VII. BOLUM SEMETEY /317

I

257

Ox soz
"Manas" adrm krk yrl6nce Tiirkoloji Olrenimine baglayrnca, bir ansiklopedi maddesi olarak gdrmiigtiim. O zamanlar Tiirkiye'de yayrmlanmrg tam bir Manas neqri yoktu. W. Radloff'un derledili Krrgrzca metnin Almanca terciimesi dikkate ahnarak, bir mezuniyet tezi yaprldrlrm biliyordum. Fakat, bu metin yayrmlanmamrqtr. Rahmetli Abdiilkadir iNAN'm negri de serbest terciime ve 6zet bir metindi.
Aradan yrllar gegti. Manas destarunm yazrlryrmn bininci yrh dolayrsryla

TURKSOY tarafindan yayrmlanan Emine GURSOY-Naskali ve TDK tarafindan yayrmlanan Naciye YTLDA negirleriyle Tiirkologlar igin yeni bir kapr aralandr. Geng Tiirkologlar, halkiyatgrlar, etnologlar ve amatdr aragtmcrlar bu

iki yeni neqrl kaynak alarak saynrz makale ve bildiri iirettiler. Fakat, o zamanlar, Ttirkiye'de Krgrz Tiirkgesini gok iyi bilen Ttirkologlar bulunmadrlr igin bu iki negir de tam anlamryla tenkit edilmemig, aktarmalarda g6riilen
yanlry ya da f.arkh anlamalar tizeridde durulmamrgtr.

Bu negirlerden sonra Manas'la ilgilenmeye, K. K. Yudahin'in iki cilttik "Ktrgtz Siizlti{ii"nin Rusga ve Tiirkge baSkrlannr esas alarak, metni yeni bir yorumla aktarmaya baglamrgtrm. Qahgma gok dikkat istedili igin yavag gidiyordu. qiinkii, bu destan, bir milletin duygusunu, felsefesini, tdresini, gelenek ve gdreneklerini; en dnemlisi dilini ruhunda yagatlyordu. Onun igin kelimelerin belirli sdzliik anlamlanmn yamnda niianslanm da yakalamak gerekiyordu. Destan, btitilntyle manzurnmuE gibi gdriintiyorsa da pek gok btiliimiinde tizellili de taqryordu. Nitekim, bunu iki sene kaldrfrm Krrgrzrstan'da
de

,

nesir

dinledilim Manasgrlarrn alzrndan da duyunca, aktarmama bu 6zelli[i
ta$ldlm.

Krgrz

Ttirkgesinden aktarmada sdzliiklerin yanrnda, Manas

Universitesindeki meslektaglanm Prof. Dr. Salican Cigitov, Prof. Dr. Kadirali Konkobayev gibi Kugrz Tiirkologlarmrn yorumlanndan da yararlandlm. Hatta Krrgrzistan-Tthkiye Manas Universitesinde llocahlrm yaptrlrm (Ekim 1998, Temmuz 2000) Tiirkoloji bdltimiintin sevgili ve unutamadrlrm Krrgrz d$rencileri de yardrmcr oldular. Pek gok kelimenin yorumunda onlann olurunu
aldrm.

8 / Manas Destani

Metni aktarrrken kafiyelere dikkat etmek gerekiyordu. Bunun igin
ydntemi uyguladrm:
1-

gu

Krgrz Ttirkgesi - Krgrz Ttirkgesi kafiye,

2-Krgtz Tiirkgesi - Tiirkiye Tiirkgesi kafiye, 3- Ttirkiye Tiirkgesi - Krgrz Tiirkgesi kafiye,
4- Tiirkiye Tiirkgesi

-

Tiirkiye Tiirkgesi kafiye.

Briylece destanm giir ruhu kaybolmayacakfl. Gereken yerlerde kafiye olugturan kelimeler dip notlan hAlinde agrklandrfr igin okuyucu ve ara$tmcl hemen bilgilendirildi. Aynca, kafiye kelimeleri giize de hitap etsin diye siyah dizildi.
Deyim, terim, kigi ve yer adlan ile bazr madde adlar: italik,

siyah-ita-

lik, ve siyah fontlarla gtisterildi. Manas'rn dizgisi de sabrr istiyordu. Kayseri'de edebiyat dlretmenlerinin olugturdulu Lagin dizgi evi operatdrleri bu zor igi de baqardrlar.
Kendileiine tegekkiir ediyorum.

W. Radloff varyantl esas alnarak kurulan bu metin, Naskali ve Yrldrz aktarmalanndan pek gok yerde farkhhklar gdstermektedir. Ama yine de benim yorumladrlrmdan farkh aktarrmlarrn yaprlabilecelini belirtmek isterim. Manas, kelime kelime araqtrnldrkga dolru metinler ve daha do!ru aktarmalar oftaya grkacak, bundan da Tiirk kiiltiirii kazanacakhr.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY tualft 2001, Girne

:l

ii
flj
t:

f,
i:i

Ii

hil
rrl,

{lt

Kds Karnan. Semetey'in dolugu. MANAS'Ia hayatlarr anlatrlan gdgebe Krrgrzlar. SEYTEK ile anlatrlmaktadrr. 5. krsmen de Uygurlar ve Orta . torunu SEYTEK hakkrndaki biiliimlerden ve yine MANAS dairesi iginde oldulu kabul edilen ER TO$TUK ile COLAY HAN destanlanndan ibarenir. heniiz bir devlet kurma. Radloff'un tespit etti$i MANAS varyantmda ise destan: 1. kabile hayatr yagamaktaydrlar. Budist Kalmuk-Molollar. Almambet'in Miisliiman olup Er-K6kg6'yti terk etmesi ve Manas'a katrlmasr. 3. 2. halklara.GIRI$ MANAS Krrgrzlmn milli destam MANAS. Qinliler. oflu SEMETEY. Manas'rn dopuEu. I. Fakat destan. ilgili olaylar SEMETEY bdliimiinde En eski Tthk destanlanndan. Giiniimiizde de bu Manas'tan. dltimii ve yeniden diriligi. ya$ayan ve Krrgzlarca yagatrlan tek destandri. iilkelere hiikmetme gibi iilkiilere sahip olmayrp. MANAS. 3. Semetey bdliimlerinden olugmaktadr. Manas ile Kamkey'in evlenmesi. elli iig bin mrsra olup. 2. Manas ile Er-Krikgti'ntin ddviiEii. beq yti. dtinyayr zapt etrne. mitolojisinden ve bozkrr kiiltiiriinden derin izler tagrmakla birlikte MANAS. 6. 6teki destanlardan balrmsrz ve mrsra sayrsl itibariyle diinyanrn en btiytik destanrdrr. manzum bazr bdliimler anlatrlmaktadr. 4. Destan. Krrgrzlann ig ve drq diigmanlan. Bok Murun. biiyiik bir bdliimti manzumdur. 7. Bu tizellifinden dolayr MANAS.

edebiyat ve tarih malzemelerini de btinyesinde yaEatmaktadrr. Tecik (Tacik) ka' vim adlarr ile yukanda belirttilimiz kigi adlarr Genel Tiirk Tarihi iginde yer alan tarih? ve cofrafi gergeklere uygundur. Ak-bulung. AlpamtE. MANAS ve etrafindaki yi[itlerin miicadele ettigi "kdfir"ler. Kurl-BaE. soy. Agr-min. vb. fl. Kigi' boy. milli dzellikleri itibAriyle gok renkli. Becin. bit " Manas Ansiklopedisi" hazrrlamrglardr. bu destan. Alierkeg (kadrn). Oyrot. K6k-borguk. Nogoy.l0 / Manas Destani Asya'da yaqayan titeki Tiirk boylarryla yaptrklan miicddeleler. destanda. etnografyasna (giyim-kugam. Agrk. gelenek ve giireneklerine. korku ve heyecanlan galdaq roman anlafiqma benzer bir :l l . Kazak. Albay vb. $trqiit (Mangu).. Bu <izelliklerinden dolayr Krrgrzlar. hayvan ve insan tasvirleri. Bar-kiil. kahramanlann bazt . Oziibek (Ozbek). . yakrn tarihe kadar yazrh eserlere sahip olmayan gtigebe Krgzlann hayatrnr btittin ytinleriyle aksettiren bir ansiklopedi nitelilindedir. Krtay.. indi (Hintli). gibi at. iimid. Agrk. Ak-nakrg (kadrn).. Krl-ciren. Tiirk Dili Tarihi igin gok delerli olah dil. MANAS destamnda adr gegen Abeke. Molol asrlh Budist Kalmuklar ve Qinlilerdir. Baytitbttt gibi kiipek adlan) 6zel hayvan adlartnt ta$rmasr agrsrndan da bir ONOMASTIK hazinesidir. bazt tabiat.'i1 . gibi). ttirelerine. Krrm. Ak-gumkar gibi kug. Koyon-boz.. Ak-taygan. Ak-albars ve Stit-bolot adh krhg. kendisine has deyiglerle yo!rulmug orijinal bir destandrr.vb. inanglanna. Akcermen. Balk/Bahk (Belh)...Balakgan (Bedehgen). Abrlay. mutfak kiikiirii vb.. Acrbay. Korcong-boz. gibi colrafi adlar. Btittin bu savag sahneleri anlatrlrrken sihir ve bi)yilye balh masahmsr hayali tr sahnelere yer verilirse de destanrn gergekgi bir iisl0pla anlatrldrlr gtiriiliir. Ki)ro{la gibi Tiirk destanlarrndaki kahraman-alplerin hayatr ve dzellikleriyle yakrndan benzerlik gdsterir. eEya. hayvanciltk.. deve ve at kogumlan.-''". bozkr hayatrna. Noygut.. Kara-ker. Erkeg (kegi halkr). Ayrrca: Abrlay. MANAS'Ia adr gegen Ag-maral. Bu arada. Kdk-ala.0J1e ki.Klrgrzlarrn ad verrne g e I e n e ! ine verdikleri iinemin izlerini tespit edebiliyoruz. Orus (Rus). Abeke.. deyimler. Boy-barak. Akpay mamet.. AkrlayA. Ak-otpok ve Kdk-ktibd adlt zrrh. Dede Korkut. Acrbay. Oogan (Afgan). gibi bazr kahraman-alplerin hayatr ve dzellikleri O(uz Ka{an.. A!rg. Krrgrzlar arasrnda yaprlan kardeg kavgalarrnrn kanh sahneleri de srk ve geniq qekilde yer alr. gadtr hayatt. MANAS. Ak-ktyaz..''t!rygut*rt. terimler. Ak-tinke adh hanger tizel adlannr da gdrerek.. oymakt cemaat adlan ile (Ak+ulpar. Ak-ermen. ata siizleri gibi bilgilerin yamnda. it (K6pek halkr).. Fakat. Krgrzlann folkloruna. derin vatan ve millet sevgisinin giirsel soyldnigiyle dikkati geker. gibi pek gok kadrn ve erkek kahramanlann adlannr da belirtmesinden dolayr tinemlidir. vb. Bu bakrmdan. Aksaykal.{akrlay (kadrn). Nayman.

bu heyecanh duygularla yagatrlarak bugiine kadar getirilmigtir: milli ve dini duygulan beslemesi. lg5l-1954 yrllan arasrnda. ddetlerin. devrin Sovyet htiktimetini rahatsz etmig. MANASQI. Krrgrzlann Yenisey rrmafr ile Minusinsk bozkrrlanndaki hayatlan srasrnda. Daha gok XIX. yiizyrllardaki Krrgrzlar ile Kalmuklarrn veya Budist Kalmuk Molollan ve Qinlilerin Orta Asya'daki Miisliiman Tiirk kavimleriyle yaptrklan savaglar srasrnda btinyesine yeni unsurlan da alarak zenginlegmig. yiizyrlda yazrlmrg olan eseridir. feodal cemiyetin duygulanm aksettiren zuath krsrmlar (!) tespit Destarun edilerek kdtiilenmiqtir. O{uz Ka{an vb. Atpamtg. Biiylece bu btiyiik destan. daha sonra. banh tutmasl. 1917 Sovyet dev. Krrgrzlar arasrndaki milliyet duygusunu da olumlu ydnde etkilemigtir. btiyiik bir devlet kurduklarr yrllarda. ahldksrzhfrn ve zalimli$in tenkidini de sert bir ifdde ile yapabilmigtir. Fakat. anlatrlmasr ve basrlmasr yasaklanmr$tr. halktan ve mtinevverlerden gelen baslcrlar sonucunda Manas hakkrnda bilimsel araEtrmalar yaprlarak. (Dede Korkut. hatta bazan dramatik bir gekilde if6de edilmigtir. Ytizyrlda destana isldmi unsurlar girmiqtir. Dr.nlerini. {r Manas Destanr'ndan bahseden en eski kaynak Seyfeddin Molla'nrn Mecmu'a't-Tevdrih adh XVI. alplerle (Miisliiman kahramanlarla) kAfirler (Budist Kalmuk Molollar) arasmdaki savaglar ve kardeq kavgalan geklinde gtiriinen yeni bir gekil kazanmr$tr. kardegle kardegin. riminden ijnce ve sonra da ydnetime yaprlan dvgiilerle. Destan.Prof. kan ile kocamn biribirleriyle miicadelesi gok agft olarak. yeniden tegekkiil etmiEtir. gibi) titeki Tiirk destanlanyla birlikte okunmasr. bu destanda. yelenle amcanrn. Bu eserde Manas tarihi bir kiqi ve kahraman (alp) olarak gdsterilir. 1952 yrhnda Bigkek (eski adr: Frunze)'de toplanan sdzde bir sempozyumla dh destandaki gayri insani (!). Tuncer GULENSOY / II gekilde ve bi.iytik bir ustahkla anlaulmrgtrr. {€ X. gelinle kaynananrn. XVI-XVII. Destanrn biinyesine sonradan giren islAmi unsurlar Manas'ln orijinal yapnml ve btitiinltiEiinii bozmadrlr gibi. gelenek-gdrenek ve trirelerin. o devirde gdriilen sosyal hayatm bazr aksayan yd. Uygur Tiirkleri ve Qinlilerle yaptrklarr savaqlarda olugmaya baqlamrq. Baba ile olulun. destandan pargalar . 840 yrh civannda. Manas iizerine gahgan bazr bilim adamlanna gdre MANAS destanr. govenist (!).

ve II. (Ankara 1995. Ozbekge ve Ttirkiye Tiirkgesine de aktanlmrgtu. Rusga'ya gevirerek yayrmlamrgtr. 1856'da Krgrzistan'da yaptrlr seyahatte MANAS DESTANI'r derlemig. Kitaplannda "Kiikiitey Han'tn Agl" (yo! tdreni) adh lasmrm. daha sonra Bok pek gok varyantr derlenmigt#. Orhun yazrtlanmn ilk *Ttirk Halk Edebiyatt okuyuculanndan ve 'Ttirk Lehgeleri Siizltilii" (4 cilt). TiAk dili ve ktiltiiriine biiytik hizmetleri bulunan.V" (St. istanbul 1992) adh eseri ilk cinemli negirdir. Onun Kiiltiir Bakarnrlr yayrnlan arasrnda grkan "Manas'tan Segmeler" (Ankara 1973. Krrgrzistan'da yaprlan derleme gahqmalarr sonucunda. Emine GURSOY-NASKALI ta- i ir 1l . Manas iizerine pek gok yayln ve derleme yaprlmrgtrr. C. Murun. "Sibirya'dan". Petersburg 1885) iginde Kugrzca-Rusga-Almanca olarak yayrmlarmgtr. yazma olarak bulunmaktadr' MANAS destam iizerine yaprlan en tinemli gahgmalardan birisi de Kazakyae.an ve bilim adamt Muhtar AVEZOV'undur. 1930 yrhndan beri yaptr$r gahgmalan otuz yrl devam ettirmiq ve destanrn halk arasrnda ya$ayan pek gok varyantml @taya grkarmrytr. AVEZOV. Semetey ve Seytek bdliimlerinin Krgrzlaun bu <iliimsiiz destamnr bilim diinyasrna ilk duyuran Kazak bilgini Qokan VELiHANOdTTU (1 835. 1864 ve 1869 yrllanndaki Krrgrzistan gezilerinde Manas'tan pargalarr derleyerek yaztya gegirmig ve bunlan "Tiirk Halk Edebiyatr Numfineleri.279 s. Qinggis Kafan'rn soyundan gelen bu Kazak prensi. TURKSOY tarafindan btiytik boy ebatta.1 865)'dur.nas Destant". lgg5 yrhnda. 1861 yrhnda "Rus Co{rafya Cemiyetinin Yaztlarf' dergisinin I. Kiril harfleriyle Krgrzca-Latin harfleriyle Kugrzca-Ldtin harfleriyle Ttirkiye Tiirkgesi olmak tizere tig stitun halinde neqredilmigtir. MANAS iizerine gahgan pek gok Kazak ve Krrgz bilim adamr bulurmaktadu. 1862.12 / Manas Destani yayrmlanmrg. "Tgastvustuk" gibi biiyiik eserlerin ya%n Alman asrlh Rus Tiirkololu W. Bunlann yapmlg olduklan gahgmalardan bazrlan Kazakga. Manasgrlardan derlenmiE OI. Bugtin Kggrzistan'da yagayan Manasgrlardan pek golu bu destant ezbere okuyabilmektedir.{tiQ ayn varyant. Radloff. Tiirkiye'de MANAS iizerine gahgan bilim adamlanmn baErnda Baqkurt Tiirkt asrlh tiirkolog Abdiilkadk iNAN gelir. Num0neleri" (10 cilt). rafindan yayrna hazrrlanan RADLOFF varyantr uMa.) :il1 I Bu neEirden yrllar sonra .

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

I

13

Naciye Yllrdrz tarafrndan doktora tezi olarak haznlanan Radloff varyantl

daTDKtarafindan "Manas Destant (W. Radloffl ve Ktgtz Kiiltiirii ile itstti Tespit ve Tahliller" (Ankara 1995, 956 s.) adr ile
yayrmlanmrgtr.
1995 yrh Manas'rn yazilrgmm 1000. yrh olmasr dolayrsiyle Tiirkiye'de yaprlan gegitli bilimsel toplantrlarrn bildirileri de farkh adlar altrnda

yayrmlanmrgtr.
:t
tF

MANASqILAR
Manasgrlar, Manas destamn obuz gahp, tiirktiler sdyleyerek anlatan; el-

kol ve bag hareketleriyle MANAS, SEMETEY, SEYTEK, eR TO$TUK ve COLAY HAN gibi destan kahramanlannm konugmalanm yer ve olaya uygun olarak ses tonlannda canlandrran, "OZAN-A$IK-MEDDAH-AKTOR"
kangrmr meziyetleri btinyesinde toplayan sanatgrlardtr. Manasgrlar, ustalarrnrn yanrnda, iyi bir hikiyeci; iyi bir aktdr; iyi bir ttirkticii, iyi bir bestek6r ve gok baganh bir kompozitiir olarak yetiqmiqlerdir. Bu meziyetleri taqrmayan kimselere "manasgl" denilmez. Manas Destamnr gok iyi bilen Manasgtlara "NAGIZ (gergek) MANASQIT'; yanm bilenlere "$ALA (yan) MANASQI" adr verilir. "Nagrz Manasgr"lar destanm tamamrnr ddabr ve erkdm ile anlatrrlar ve Uq BIMJK KOLU da btitiin epizotlanyla, kesintisiz olarak, fakat ancak ALTI ayda sdyleyip tamamlayabilirler.

Bilinen en eski Manasgr KELDIBEK (1750- ?)tir. Oteki tanmmr$ Manasgrlardan bazrlan da gunlardr:

"Bahk" l6kaph BEKMURAT (?-1868), NAYMANBAY, AL QONBA$, TINIBEK, quVur, SAGIMBAY ORAKBAKOdLU ( 1 867- 1 930), SAYAK BAY KARALAYOGLU (1894-?), TOGOLOK MOLDO, $. RISMENDEYEV, C. KOCEKOV, B. SAZANOV. Kazak Manasgrlan arasrnda Cambil Cabayollu (1846-1945), Maykdt, Kulmambet, Siiyimbay, S. Mtirsekoy iinliilerdendir. Gtiniimiizde, Krrgrzistan ve Kazakistan'd'a MANAS'r yanm veya tam
olarak sdyleyebilen geng Manasgrlar bulunmaktadrr.
:NB

{r

rF

14

/

Manas Destant

MANAS DESTANININ OZETi VE KOLLARI Uq biiyiik "KOL"dan ibaret olan destamn, MANAS adrnt tagryan birinci btiliimti: Manas'rn dolumu, giig sahibi olarak kendisini tanrtmasl, Krgrzlar arasrndaki savaqlarda g6hret kazanmasr, Kalmuklara kargr elde ettili baganlar, Krrgrzlarr bir bayrak altrnda toplamasr, ilini dtipman istildsrndan kurtarmdsr gibi olaylardan olugmaktadrr.

"Kara Han'rn ollu YAKUP (Cakrp) Han ile Haydar Han'tn ktzr, kansr QIYRICI'nIn gocuklan olmaz. Baba Yakup bir gocuk vermesi igin Tannya yalvarn ve bir erkek gocuklan olur. Yeni dofan gocufa " diirt ulu peygamber" tarafindan MANAS adr verilir ve goculun geleceli hakkrnda kehanetler yaprlrr. Begikte iken konugmaya baqlayan Manas't Hrzu aleyhisselam korur; kdfirleri (Kalmuk ve Qinliler) yenecelini bildirir. Baba Yakup ollunun yetigmesi igin BAKAY'I giirevlendirir, ilerisi igin tasarlanan iki gdzann mAhiyeti anlatrlr; Manas gabucak biiyiir ve yilit bir delikanlt olur; Kaggar'da bulunan Qinlileri haraca ballayrp doluya siirer.

yo!

Bu briliimtn en giizel krsrmlan, Kiikiitey Han Agr (Kdkiitey Han'tn "matem" t6reni), Manas'ln yaralanmasr ve tiliimtiniin anlatrldrfr

pargalardn.

Manas, fOfqOfOZ ve KOZ-KAMAN tarafindan zehirlenerek tildtirtiltir. (Bu tiliim olayr, Radloff'un derledili varyantta, beginci bdliimde etraflr gekilde yeniden ele ahmp anlatrlrr.) Manas, destanda iig defa 6ltir: ilk defa, KOKQO ile savaguken, aldrlr yara onu dldiiriir; ikinci defa, zehirlenme neticesinde dliir; Ugiincii defa, geri ddnemeyecek qekilde iiliir.
Manas'rn tildiiriilmesinden sonra, Krrgrzlar arasrndaki ig gekiqmeler artar, iktidar miicddelesi yeniden baglar. Bu biiliimlerde htirriyet savaqlart motifinin daha zayrf oldufu gtiriiltir.

SEMETEY ve SEYTEK kollarrnda ise Krrgrzlar arasrndaki kardeg
kavgasrnrn derin izleri gtirtiliir. Milli miicddeleden gok gahsi kavgalar, hanlar ve beyler arasrndaki anlamstz ig savag anlatrlr.

SEMETEY'in adrnr alan yedinci bdl{imde Manas'rn kansr KANIve annesi QIYRIQI (veya QIYIRDI), ktigtik Semetey'i yanlanna alarak Buhara'ya, Manas'm kayrnatasr olan TEMIR HAN'a srlrnrlar. SemeKEY
tey, Buhara'da dayrsr ismail'in yamnda kim oldufunu bilmeden biiytir. Onddrt ya$ma geldifinde kim olduSunu Ofrenir. Babasr Manas'rn da vasiyeti tizerine TALAS'a geri dd,ner. Uzun mticddelelerden sonra, iktidan dedesi Temir Han ile amcalannui elinden alr. Buna ralmen Krrgrzlar arasrndaki beylik ve benlik

t. I I

I
t
t

I

prof. Dr. TuncerGULENSOY/

15

mticadeleleri bitmez, siirer gider. Bu miicAdeleler sonunda, akrabalanndan birisi olan il,ylS HAN, SEMETEY'i iildiiriir ve karrsr AY-QOROK'i de kendisine alrr. Bu bdltimiin asrl ba$ karakteri MANAS'rn karrsr, SEMETEy'in annesi KANIKEY ile SEYTEK'in annesi AY-QOROK'tiir. Her iki bdltimde de bag
roldeki kadmm intikam almasr incelenir.

SEYTEK kolu, Manas destammn iigiincii btiltimii olup, Seytek'in hayat'hikdyesinden ibarettii. Seytek de babasr SEMETEY gibi genglik ya$rna gelince, babasrmn kdtillerinden intikamrm alrr, iktidan eline gegirir, vzun zamandr esir olan dedesi Manas'rn kansr, biiytik nenesi KANIKEY'i de esaretten kurtarrr. Ug nesle uzanan destanda MANAS kurucu gdrevini g6riir, ollu SEMETEY iktidan tehlikeye sokar. SEMETEY'in oglu SEYTEK ise igleri yeniden diizene koyar. KANIKEY, ollu SEMETEY'i YAKUP'tan ue ooun o[ullarr ABEKE ili KOBO$'tin elinden kurrarrr, biiytik zorluklar sonucu seldmete grkanr.

Ancak, SEMETEY baEa gegtikten sonra igleri do!ru diizgiin yi[itlerini giicendirir ve uzaklagmalanna sebep olur. sonra, akrabasr UtrlUrOy'iin niganhsrm
gdtiiremez: rince, ddab, erkdn bilmedifi igin Manas'm

kagrnr..: Tdreleri yerine getkmez. Riiyasrnda uyanlmcaya kadar dlmiiq babasrnrn anlstna saygrda kusur eder. Semetey'in sonu kdtti olacaktr. semetey ile birlikte soyunun da sonu tehlikeye girmigtir. Semetey'i yenen ER-KIYAZ, Semetey'in yeni dofan oflu SEyTEK'i iildiirmek iizeredir. Trptr KANIKEY'in Semetey'i ahp kagrrarak kurtardrfr gibi bu sefer de AY-QOROK, * KUG(J- gekline girecelini ve babasr AKINIIAN ile yilitlerini galrraca$rnr siiyleyerek ER-KIYAZ'I tehdit eder ve SEYTEK'i kurtanr.

'

*

**
r0grUr
Bg iig biiytik hol drgrnda, Manas dairesi iginde kabul edilen ER ve coLAY HAN desranlan da vardr ki, bu son iki kol bazr bilim
adamlan tarafindan "mtistakil birer destan" olgrak kabul edilirler. Bazr bilim adamlanna gdre bu iki destan da MANAS'm birer epizotu olup, onun etrafinda olugmuglardr.

*

**

16

/

Manas Destant

MANAS AD.I UZERiNE
Diinyamn en uzun dCstanlanndan olan "MANAS", ktguTiirklerinin zenginbir dil hazinesi ve zengin bir dil hazinesi ve folklor-etnografya ansiklopedisidir. Manas, Ttirkiye Tiirkgesine ddrt kez aktanlmrqsa da heniiz genig half kitlelerine yayrlmrg defildir. Ttrkiye'deki Manasla ilgili yayrnlar gunlardr:
1) Abdulkadir INAN, Manas Destaru,Kiiltiir Bakanhlr yayrm.

2) Emine GURSOY - NASKALI, w. Radloff, Manas, Ankara 1995,
Ttirk soy Yay.
3) Naciye

YlLDlZ, Manas, TUrk Dil Kurumu Yay., Ankara

1996.

Manas Destanr hentiz dil$zellikleri bakrmrndan (fonetik, morfoloji, sentaks ve leksikoloji) araEtrnlmamrgtrr. Naciye YILDIZ tarafindan yaprlan doktora galrymasr folklor ve halk edebiyatr a[uhkhdr.

Manas'rn Naskali ve Yrldrz tarafindan Ttirkiye Ttirkgesine aktanlmrg olan metinleri, ne yazrk ki tam aktarma delild'ir. Naskali'nin negrindeki Tiirkiye Ttirkgesi karErhklann biiyiik bir bd,liimii Kugrzca Manas'm ttrm anlammr vermekten gok uzak olup, "serbest terciime" nitelilindedir. Bu aktarmada eserin giir dzellilini sa$layan "aliterasyonlar" ve "kafiye" dikkate ahnmadrlr igiii dest6ni duygu ve miizikal hava kaybolmugtur. Yrldrz'rn kurdulu Tiirkiye Ttirkgesiyle metin de Naskali'nin yaym gibi hatahdr. Krgzca metnin pek gok kelimesi ii2ellikle "deyimler" Tiirkiye Tiirkgesine aktanlrken asil anlamlarr ikinci plana itilmig ya da Krrgrzcalan iizerinde higbir agrklama yaprlmadan ve not diigtilmeden oldulu gibi verilmigtir. Bu yiizden metnin biitiiniindeki birlik kopmugtur. Hele "Manas destanrnrn yazthqrmn bininci yrh dolayrsryla Naskali negrine dayamlarak yazian makale ve bildiriler, bu negirdeki serbest 'laktarma ve yorumlar" ytiztinden mesajlanndan uzaklagmrglardr. Bu konu ayn bir bildiri ile gtindeme getirilmig ve tespit edilen aksakhklar ayr:ca sunulmuqtur.

*MANAS" adrnrn taqrdrlr anBurada igaret etmek istedi$imiz husus, lam ve kdkeni ile ilgilidir. "Manas" adrnrn ne anlama geldiline dair yeterli sdzliik bilgisine sahip de[iliz.
Tiirkge sdzliiklerde bu adla ilgili bilimsel kayrt yoktur. TDK tarafindan yayrnlanan "Tiirkge Sdzliik"te de kelimenin bambagka anlamr verilmektedir f,i
ii"
.i
1

(bk. C.II, s. 985a) Finli Tiirkolog Martti Rlisiinen'in

"Versuch

eines

?r

:

,trlilr

Prof. Dr. TuncerGULENSOY/ 17

Etymologisheen Wiirterbuch der Tiirksprachen" (Helsinki
etimolojik sdzliiliinde de bir bilgi yoktur.

1969) adh

"Maras" adrmn Sanskritge'de "gdniil" anlamrna geldifi; Budizm'de "eski bir ildh adt" oldufu; Do[u Tiirkistan'da " bir savag tanr$tntn adf ' (turgan ulmas, Uygurlar) olduSu hakkrnda bazr qifdhi bilgilerimiz varsa da kaynak gdsteremedilimiz igin yeterli delildir.

ilgili ciddi bilgi E. J. Eitel'in "Hand-Book four the student of CHINESE BADHISM" (Honkong-Shang hai: Lane, Crawford and co.,1870, s 7l) adh eserinde bulunmaktadr. Bu eserde: "MANAS. Lit The mind. The last of the 6 vidjgana or sensations also callet the 6 iyatana of organs. The mental faculties which constitute man as a moral and intelligent being. The Mongols explain the term "will or
Manas adr ile

desire" agrklanmasr bulunmaktadu. Aym sayfada verilen "MAnasa" adr ile ilgili bilgi de ifgi gekicidir:

"MANASA or.manasvin. Explained by lit. Produced by the mind (sc. lit. A large body. 1. The modern name (manasasarovira) of the like anciently called anavatapta. 2. a naga king, the guardian deiti of that lake."
Of Brahma), or by Manas adr ile ilgili olarak madde gdyledir:

Yukarrda yazrlanlarr "ansiklopedik bilgiler" de deiteklemektedir. "Ana Britannica" da (C.XXI, s. 401) yazrlan

"MANAS. (Sanskrit dilinde "diigiince"), Hint felsefesinde, biling dtizeyinde 6nce duygusal izlenimler arasrnda eqgiidtim saflayan insan "zihni."
insan bir geyi gdrdti$ii, duydulu ve kokladrlr zaman manas, birbiriyle zorunlu iligkisi bulunmayan bu iig farkh izlenimi bir ve aym nesneyle ilgili oldu[unun bilincine vanlmasrm sa$lar.

'Biiyiik Larousse"
giiyledir:

(C. XV, s.7742\ ansiklopedisindeki madde de

"MANAS. Dilgiince anlamrna gelen vg duyu verilerini, daha onlan birlegtirerek bilince sunmadan tince dtizenleme yetisini adlandrran Sanskritge sdzciik. Biitiin bigimleriyle Hindu gilesi, gok deligken olarak kabul edilen bu yetiyi egemenlik altrna alma gabasryla baqlar."

18./ Manas Destant

MANAS adr, yukanda ki.inyesini verdilimiz *CHINESE BUDHISM" stizliiliinde "mind" anlamlna verilmektedir. Bu kelimeyi Tiirkge'ye gevirecek olursak, "akrl, zihin, dimafi,fikir, kafa; zek6, idrak; Euur; kafah adarn" anlamlanyla kargrlandrlrnr g<iri.iriiz. Bunlar da ansiklopedilerde verilen "diigiince" stizciiltiniin e ganlamltsrdrr. Manas adl, "Manasse" geklinde kabile adr olarak tarihte ya$amrytr. "Maverai Urdiin"de yerleEmig bir v^hudi kabile olup israilolullarrnl olugturan 12 kabileden birisidir. Adrn. r aKub'un ollu Yusuf'un ktigiik olullan Manasse'den alan bu kabile Hz. Siileyman zamantnda ortadan kaybolmugtur." (bkz "Btiyiik Larousse", C.XV, s.7743; "Ana Britinnica", C.XK. s.402) 1604-1657 yrllan arasrnda yagamr$ olan "Manasse ben Israel" adh kiginin adr ile Bizansh tarihgi ve gair "Konstantions Manasses"in adtndaki "MANAS" kelimeleri bu adla ilgili olmahdrr. (a.g. yerler) MANAS adrnrn Bhutan vd Hindistan'da (Assam) rrmak adr olarak yaqadrfr bilinmektedir. "Biiytik r ?!'ousse", C.XV. s.7743)

ilgili tinemli yer adlan qunlardr: l) Manas .sanctuary: Hindistan'tn Assam btilgesinde Gahuati'nin batrsrnda 272km'hk do[a koruma alanr. 2) Manassarovar gtilil: Himalayalardaki yiiksek bir vadide 5600 m. yiikseklikte 560 km"lik bir gtil. Hindular ve Budistler tarafindan kutsal
Manas adr ile sayrlmrg Sanskritge eserlere konu olmuEtur. manastrr. Duv-arlannda dikkat gekici resimler bulunan kilise rulmuq olup,dnemli bir ktiltiir merkezi idi.

3) Manasrja manastrn: Srrbistan'da Dostopovag yakrnlannda eski kale XV. yiizyrlda kudoruk.

4) Manash: Himalayalann Nepal'deki kesiminde, 8156 m.lik
(bkz "Bi.iyiik Larousse", C.XV, s.7743)

MANAS adr Nilde'nin Bor ilgesinde "mayls bticelinin trrhl durumu" (bkz. Derleme Siizliilii, C.IX s. 3116 b) kullanrlmakta; bu siizciik TDK yaymt Ttirkge Stizliik'te "Krn kanatlanndan ergin evrede yapraklarr kurtguk dlesinde kiikleri kemirerek tarrm bitkilerine ve onnan alaglanna biiyiik zarar veren bir bdcek" (C.II, s. 985a) geklinde tanrmlanmaktadrr.
Bu sdzcti[iin:
a) Bok bdcefinin eEanlamltsr,

hof. Dr. TuncerGULENS0Y

I

19

sarr renkli ve beyaz hareli iri Mayrs bdcefi (Polyphylla fullo) adr ile ansiklopedilere girdifii gdriilmektedir. (bkz "Btiyiik Larousse", C. V, s.7743)

b) Genellikle krzrl

Manas adr, destanda agrkhkla anlatrlmaktadrr. Destanrn I. bdliimiindeki "Manasln do!uiu"; kahramamn nasrl do[dulunu ve kendisine nasd ad verildilini hikAye etmektedir. Agafrda gtiriileceli iizere, Manas dofdu$unda "beyaz eti pamuk gibi, kemikleri bakr gibi"dir. Onun dolumu gerefine bir ak krsrak kesilir; Cakrp (Yakup) Han ollunun adrnr DORT ULU PEYGAMr BERe *MANAS" koydurur. Manas ugurumun kenarrnda kundaklanrr; (erken) gtilmeye baglar ve begikte yatarken konugur.

Yukandaki bilgilerin rgrlrnda destandaki MANAS ud*rn Sanskritgeden Krgrz Tiakgesine gegmig tidiing bir kelime oldu$u ve"kafahlakilhlzeki adam" (ing. mind) anlamrnda kullanrldrlr anlaqrlmaktadr. Bu anlamda Tiirklerdeki ad verme geleneline uymaktadr.
Manas admrn Anadolu'nun Bor ilgesinde kullamlan "zararhbdcek" ve ansiklopedide belirtilen "may$ bdcefrilbokbdce$i" anlamryla higbir iligkisi

bulunmadrlr anlaqrlmaktadn.

"etnografya". IV. 3. destanrn katmanlan arasrnda gtirtilen medeniyet unsurlan giizleri kamagtrracak niteliktedir. Savaq Aletleri. { : I ill . Bu medeniyet unsurlarr ile Tiirkolojiyi gok yakrndan ilgilendiren "adbilim". 553 bin mrira ile diinyanrn en uzun destanlan arasrnda yer almasrmn yanrnda. HAK EDEBiYATI UNSURLARI: 1. Su adlan (deniz. terimler. biiyiik bir "bozkr kiilttirii"niin izlerini de iginde ya$atmaktadrr. ova adlan) 2. Halk musikisi. III. Toplum hayatrnm izlefi . 3. 2. 4. 4. ETNOGRAFiK UNSURLAR: l. "folklor" ve '5halk edebiyatr" konulanmn basit bir tasnifini gdyle yapabiliriz: destanda gdriilen I. 5. vb. QeEitli ev 6let ve edavatlarr.Tdre . 1. tepe. 7.20 / Manas Destanr MANAS NBSTiNT'NDA MEDENiYET UNSURLARI "Manas Destanl". 3. UNSURLAR V. 6. At kogumlan. QoGRari aoun: Yer adlan (da!.Gelenek ve Grirenekler. Tiirktiler. Ki$i ADLART: rr. vb. Mdniler. FOIKLORiK Halk oyunlan. akarsu adlan) l. Kadrn ve erkek giyim kugamlan. gtil. Deyimler. Yiyecek ve igecekler. vb. Bin yrlhk bir tarihi siireg igerisinde. tekerlemeler. Atastizleri. 2. 2. 5.

IV. "falcr: Targil-tay". . isimler indeksi" Carmo- AT: Ak-bangkrl. "Kiteptegi Etnonimoerdin Tizmesi" ve "Kiteptegi Toponimderdin Tizmesi" baghkh btili. "ktitii niyetli danrgman: Mengdibay". Ak-kula. Dr. Ktirdnggii. "hazreti Er Nazart'. Bu adlarrn 553 bin mrsrahk MANAS Destanr igindeki sayrsr oldukga ciltlik SAGIMBAY OROZBAK UULU'nun varyantl Boyonga'nrn agrklamah bir indeksi olmadr$r igin bu konuda yeterli bilgiye sahip deliliz. "kadln kahlaman"l bazt 6zel durumlarda "dervig: Aykoco" "evliya: Baabedin". "hoca: Cangtr". kiipek ve kug adlarr da " Ozel iginde verilmigtir. Coor-ker. Ak-bungung. Kiqi adlarr verildikten sonra. tizel ad tagryan /ttifek: Ak-kelte. Kuu-gabdar. Elimizde bulunan DORT "Kiteptegi Adam Attannrn Tizmesi". Kara-ker. kabarrk olmahdr. Tuncer GULENSoY / 2l Tiirkolog meslektagrmrz Emine Giirsoy-Naskali tarafindan yayma hazrrlanan "MANAS DESTANI" (Ankara 1995. bu katmanlann neler oldulu ve Krgrzlann devlet olduklan. genellikle. Kdk-ala. "silah yapan usta: Tiikiir usta"r "huri: Altmay" agrklamalan yaprlmrgtrr. "krrk yardrmcr ruh:Ktrk Qilten". Tay-buural. Korcong-boz. Koyon-boz. krhg: Stit-bolot" gibi madde adlan verilmigtir. Qal-kuyruk. "goban: Tagga-bek". Manas'rn 1000 yrlhk siire igerisinde kag katmandan olugtufu. Qong-kara. cildin 354-366. : KISRAK: Boz-bee XOpBf:Ak-taygan. Kart-ktirdng. Gergi. Too-toru.imlerde verilen adlann genel Tiirk tarihi igindeki yeri tirrimlidir. sayfalannda "iizel isimler indeksi" bdltimiinde "kigi. Merdiyen. "cadr kartst: Kuu-kempir". Kdk-golok. krsrak. Bay-tdbtit "bekgi kdpe$i" KU$ (SUNGUR): Ak-gumkar TABiAT USru YARATIK: Cerin-sekirrpes adlan "Manas" iginde yer alan 6zel isimlerdir. Kara-aygrr. Bunun yanrnda. Sur-kula. zrrh: Ak-olpok. kadrn ve erkek igin ttkahramantt. Manrker. Ancak. Qarhk Rusyast hflkimiyetine girdikleri ve Rus komtinizminin esAreti altrnda bulunduklan ddnemlerde destana hangi mrsralann girdili araqtrrlmahdrr. Tiirksoy yayrnr) adh eserin 269-274.hof. sayfalan arasrnda verilen "Kiteptegi Ayrrm Stizd0rdin Tiigiindiirmdsi". At. Kambar-boz. hanger: Ak-tinke. Ak-borguk. yon. Kiik-teke. Ak-tulpar.

T2 I Maras Destanr Radloff varyantrnda komiinizm ddnemine ait mrrsalar agrkga giirtilebilmektedir. (IIl1780-1786) Rus iline giderseniz Ak Han ile yemek yiyin. Mesel6. bu adlann titeki Tiirk yurtlanndaki.gibi "sahte" siiylentilerin gergek MANAS'rn yaprsrndan gftanlmasr gerekmektedir. ova vb. sayfalannda agrklamah olarak verildiEi igin.3I16 b) MANAS.yayla. yazt ktgt oldu tam ondiirt yil. dzellikle Anadolu'da yagayan benzerleri iizerinde durulmasr gerektifini vurgulamak isterim.:bulka) igin su grkar" mrsralan destana eklenmig bir*yama" gibi durmaktadr. Mesela: "Rus milleti pek ctimerttir. kaphcalarda gece yatmadt!" $ rUiti . adr olarak verilip verilmediSi ara$tmlmahdu. evliya rnezarlartna gitmedi. Qryngr bana o{ul do$urmadr.lX. Bu arada. burada tekrarlamaya gerek gdriilmemiEtir. Ancak. mezra. "Manas'rn Dofugu" bdliimiintin 12-22. Derlerne Sdzlii{ii. taramadr. elmahkta yuvarlanmadt. Ni$de lli Bor kazasrnda "Mayrs bdce$inin trrtrl durumuna "manas" adrnr nverildiSini de hatnlamak isterim (bkz. Meseld: MANAS adrmn Anadolu'da kom. Qryngt'yt alah. s. "MANAS"rn Radloff varyantmda gegen "Cofrafya isimleri" Emine GURSOY-NASKALi yayrnmrn 275-277. Bu varyantrn iginde zaman zamfit g6riilen etnografik ve folklorik unsurlar da oldukga dnemlidir. bulu grkar Erce (Krrg. ama bu. Allah'a tdvbe deyip hig igime bakmadt! belini nh bolmadt. Qrkarrp elbisesini size verir. mrsralannda gegen gu sdzler "dofumla ilgili inanrglar" agrsmdan dikkat gekicidir: "QtyrtE'yt alahl ben bir gocuk iipmedim. Rus ilinde yagayrn. hareketli bir destan oldulu igin bozku kiiltiirtiniin yerlegik unsurlannr pek fazla iglememektedir. Rakr igin. Qryng giizdii(ii sagmr.

Prof. siingii. kara kalpak. yemeli takiben sa! kulalrna ezan okunduktan sonra "Besmele" ile sdylemektedir. gini ganak. gocula verilecek ad. krn. yatak. siit kovalarr. makas. altrn tilgiilii. gizme. ak gadrr. som demir. piring kaph ibrik. ve medeniyet tarihi igin iinemlidir: begikte yat-. hig ok iglemez./ kemikleri bakrr gibi. pabug. Qin ipdfi. bayrak. tiifek sagmasr. kazan asrp ateq yak-. Kayseri'ye 40 sene 6nce yerleqmiq olan Uygur (DoEu'Ttirkistan) Tiirkleri tarafindan hdl6 siirdiirtilmektedir. (yakasr altrn yeni bakr. krmrz tulumu. grkrtrh tulum.l *Manas Qinlileri krracak!" deyip gitti. "siyah samur" kalpak./ delikleri kug gdzii kadar kiigiik ak zrrhrn/ altrndan nakrgh yapttrdtft/ giimfi$ten nakrglar ditkttrdiigii) zrrhrnr giy-. kadifeden kahn yaygr.l . Bunun igin de Krgrz kfilttir tarihinin iyi bilinmesi gerekir.Qin'den gelen krrk elgi/ yemeklerden bol yiyip gitti. Tiirk kiiltiir Manas'ta zaman zamal mrsralara gizlenmiq olarak gegen gu sdzler. demir tabanh iizengi. Kalmuk hrrkasu bohga. altrn baghk./ Dilrt peygamber onu kucakladrr/ peygamber gocufu slnadr./ Ollunun yiiziine baktr. nakrg. semdver. (yakasr altrn. Bu tdre. higbir tiifek kurgunu gegmez) zrrh (W1762-1765). ganak. kanst Qtyrlgr'dan/ gimdi bir oflan dofurttu. yular.de Orta Asya Tiirk kavimleri arasrnda oldukga iinemlidir./ beyaz eti pamuk gibi. ipekli (kumag). boz renkli" kese. ince yaka. altrn taht. Dr. eyer vur-. .l "Manas" obur olacak!" deyip gitti. krl zrrh./ Yarkent'te4 gelen yedi elgil yemeli Qviip yiyip gitti. "perginli. dolan ollunun adrnr/ diirt ulu peygambere/ "Manas" koydurdu. "ince. yeni bakrr./ Bir ak krsrak kestirdi. ince kesilmig/ iki kanE <iriilmiiq/ altrn saph kamgr. sahtiyan. Tuncer GULENSOY / 23 mrsralarr Klrgrz Tiirklerinin dolumla hakkrnda ip uglan vermektedir. altm drgiilii sagakh kugak./N ogay'dan gelen on elgi/ oturup eti yiyip gittirl "Manas korkung olacak!" deyip gitti. guvaldrz. kitap. kara gelik krhg. tokmak. baq drtiisti. Miisltiman Tiirk boylanmn hemen hep sinde "AD TOYU" adr altrnda yemekli bir gdlen diizenlenmekte. kamgr. ilgili gelenek-gtirenek ve tdreleri Do[umdan sonra gocu[a ad verme geleneli. diiEme. heybe. ipekten kalm yaygr. sagakh kugak. ustura. Manas'ta da bu gelenele benzer izler bulunmaktadrr: "Yakup Han." (455e) Yukandaki mrsralann Uygur Tiirklerinin yagayan "Ad toyu"na gok benzedili agrkga gdriilmektedir./ Yakup Han.

(Ill324) i.. eserin tamamrna dayanan iirnekli ve kargrlagtrmah bir araqtrma yaprlmasr gerekmektedir. kenarh gini kise. beline nigan kemeri ba!la-. eyer. altrnh kiirk. bir "gay ikraml" dahi nasrl an- Konuk (misafir). Bu konuda. Eimdi Almambet'e sundu. "ak direkli" krzrl tu$. (maden givili alaca) eyer (IV1580).25) ipek ve kadifeden altrna kahn yaygrlar serdirdi. (aynca) elma da koyup. el lefeni. ciimertge gayl kaynafrp. bunlardan bazrlandr.24 / Manas Destanr "uzun iikgeli" gizme. "ak" Qayrak.vb.r :. Krrgrz Ttirklerinde de "alulanmasr Kiikgii ordusunu topladr. kemer. "ipekten tay" yulan. kundak. ak gadrnnr kurdurdu. en miikemmel gekilde itibar gdriir. Bakrn. latrlmaktadr: $A1. ar karntnr geniglettim. (onun tizerine) kaymak ahp kattr. gereken kigi" olup. giimiig kiipe. (on iki krzrn elleriyle efirip drdtilii ipekli yular (II/1519-I521). semaveri ateEe koydu.. deri elbise. (suya) ak kuyruk gaydan saldr. baEr sorguglu (krz). tag (gibi sert) memeni gevgettim. kaymak ekledi.l . kahn dtigek. sen ollunu drglama! [j Hrl lilt llli Eril Itiii . * ' *{t Anneye olan sevgi ve saygr Manas'rn mrsralanndan gdyle tagmaktadu: On iki ay beni ta$rdrn.: nil omurganl srzlattrm.

elgiye zeval olmaz. Giibe{inin kesildi{i yer neresi 0I/1802) sorusu dofum Adeti ile ilgili giizel bir ip ucudur. biricik dostsm. Bozkrr hayatrnrn pek gok unsurunu destamn satrrlarrnm arasrndan segebilirsiniz.. Yazrmrzrh baqrnda de$indilimiz gibi..vb.Prof. Altrn iirgiilii. Aynca. Sag iirgiilerinin giimrig stisti bir kacak Kuyru{una giimiig toka taktt. gibi sdzler destanrn satrrlan arasrnda yaqamaktadrr ki bu siizler Krgrz ttiresinin iqaretleridir. Riiya giirmek (IIl1132) ve falu kara Tiilek (IIl1159) sdzleri ilgi gekicidir. srizleri de Krrgrzlann dostlarrna verdikleri delerin izlerini taqlmaktadr. el le{eni hazrrlanstn (IIl984-985). dizinin altrna bir yasttk dayadilar (lUI697).a{layry durmak (IIl5aO). . ktz isteyene.sofralar kurulsun. akrabana yamugak ol (II/1837). hakaret olmaz (II/834835). Saygr ve sevgi Manas'rn sattrlannda yagamaktadr: Uzaktan gelen misafire haztrltk yapmak (II/510-511). Gdrtildtifi..(lvl030-1033) sdzleri bir gelenefin izlerini yansrtmaktadn. sagak kugakhlAziz hantn ofla (1111679-1680) olmak bir imtiyaz iqaretidir.i izere. Bu araqtrrma en krsa zamanda yaprlarak Tiirk kiiltiiriiniin zenginlili ortaya konulmahdr. Tuncer GULENSOY t 25 Bdylesine sevgi yahn arkadaqlar igin de duyulur: "Tendeki canrm. el f.' Etnografik bilgiler baktmmdan MANAS oldukga zengindir. kocakanlara kuyruk gi{netmek (II/709).kiilmektedir. Krgz Tiirklerinin zengin bozkrr kiiltiirii hakkrnda yukarrda girigte verdilimiz smrflamadan da gok fazla malzeme verecektir.. bize MANAS hakkrnda oldukga zengin bilgiler aktarmaktadr.. MANAS'rn 553 bin mrsrahk tamamrna dayah genig bir aragtrrma. Dr. Kdkg6'niin: "Tende canrm gibi dostumsun. (IIi480) Bohgada elbisem gibi dostumsun. Sag iirgiilerinin alttn siisii bir kucak Kuyrupuna ay toka taktt.(Il/409) afzrmdaki dilim.. biricik dostum mrsralan Almambet'in alzrndan Ktikgd igin dd. krsa bir ara$trrma dahi.

.

MANAS DESTANI -Ttirkiye Tiirkgesiyle- (METIN) .

.

e lmahkta (yerlerde) belenmedi. Q ungar.gdk lcaloE'lu Noygut'u yerle bir edip yoketse.Yakup Han: Kngrz Tiirkgesiyle Cakrp Kan. (15) Allah'a tdvbe edip hig (bir) igime yararnadt! Belini srkrca germedi.' Qryngr'ya bir erkek gocuk dolurtabilsem! yamgh etik. y^z-kr$ (gelip gegti) tam on diirt yrl oldu. Yakup Han (Edyle s6yledi): "Qryng'yr (eg olarak) alah Ben birgocuk tipmedim.uy a' nrn iistiinde Almatr'mn a$nnda ofuruyordu. O bana yAr olsun! Qryngr'mn kamrnda ! (25) bir ollan var olsun! (Qryngr'mn) belini bir srkabilsem! . bagrnda do[mugtu. (5) Kara Han'rn ollu gayrerli dolan Yakup Hanl idi. kap lrc alafia (yrkamp).I. BOLUM MANAS'IN DOGU$U (1) Biiytin Han Yedi-Tdr'iin B0ytin Han'm o$u gayretli dolan Kara Han. Qryngr bana (bir) olul vermedi. (20) (Qryngr) evliya mezanna gitmedi. Oda t. . gecelemedi Ey Ulu Tannm. Qryngr giizdii[ii sagrm (bir daha hig) taramadr. Yakup Han. Aktarmamrzda Yakup siiylenigi kullamlmrgtrr. (Ben) Qryngr'yr alah (mevsimler doldu). (10) Haydar Han'rn krzr Qryrrgr'yr (eg olarak) almrq idi. Yakup Han.

beyaz eti pamuk gibi.koydurdu. (35) giiriik b e ll e rne li. kemikleri baku eibi (idi) (40) (45) (O'nun dolumunun qerefine) Bir ak lusrak kestirdi. arasmda. hcp aggdzlii. (60) Bu Baybige Qryrrgr Manas'r alaca beEipe beledi Manas'r Htzr korudu. de E ilmiE damlt Sartlan yerle bir edip yok etse.yip-Qip doymayan Krrgz'r yerle bir edf yoketseP' Yakup Han. Yarkent'ten gelen YEDI ELqi (ad toyu) yemefi(ni) yiyip tiverek "Manas obur gtkacaft!" deyip gitti(ler) (55) Qin'den geten KIRK ELQi (ad toyu yemelini) bolca yiyip. " Manas Qinlileri krracakl" deyip gitti(ler). yarah e Eekli.i. Nogay'dan gelen ON ELQi oturup (toy) eti yediler (ve) "Manas korkung olacak!" deyip gittiler. do[an ollunun admr DORT ULU PEYGAMBER'e *MANAS.. kura kargilt Kazak'ryerb biredipyoketse.gdk gapanh Hokand'r yerP bir edf yok etse..30 / Manas Destanl (30) kaEbagr eyerli. y. Manas ugurum kenannda kundaklandr. (Yakup Han) oflunun yiiziine baktr. Kdfir ile Miisltiman (65) Manas'rn haberi duyuldu. Ddrt Peygambbr O'nu kucakladr (50) ve kiiqiik Mqnas'r smadilar. Miisliiman jrolunu agacaltm. Qryngr'mn beline btr sodak ballattr ve O'ndan gimdi bir o$an dofurtru. . Manas kiikredi (ve daha) Begikte yatarken konugtu: * Ak sakal atcke Yakup Han. Yakup Han.

Prof. altrndan nakrglar yaptrdrlr. Tuncer GULENSOY / 3t (70) Kdfrin malrru sagacalrm. yeni bakr. (75) getiripeyervurdurdu: yakast alfin.r. (tirgtileri).' Kopoluu'yu gegecefim. Dr. (105) Kum-bulun'a gelecelim! Almah'yr aEacalrm! Bana kapryr kaldrrdrfrnda. efilerek gegip grkacalrm! . " Ak tenge dolu hazinesini agacalrm ! (95) Kalmuk'unmalrrusagacafrm! Uzun-bulak'r agacalrm ! Kebes-bulak'a ulagaca$lm !" dedi. . . giimiigten nak4lar diiktiirdti$ii (80) arhrm giyince. MiislUman (igin) kurmlug olacalrm!" (dedi) Yakup Han bu siizii duyunca alaca bagh yorga a:. dolamp ! (90) Ulu Buhara'dan irkegtiii'dengegecelim! dedi. dedi. (85) Benim er Matas oflum Ata binecefim! Uza$a sefer edecefim. turgay (kuEu) giizii glbi kiigtik ak zrrhrnr. Tor-aygrr'r agaca[lm! Sarl-kaykan'r basaca!lm ! Temirlik'i agacaflm !" dedi. Yakup Han (gtiyle) seslendi: "Bay'ln o$u Bakay Han! Beri gel (g6yle dur) karErma! (Birqeyler) sOyleyeyim dikil baErma. Medine'den yol ahp. Kifiri siirgiin krlacafrm. (100) yiizerek gegecelim! Beg-terek'ten dolarup. "$emey ile Klzll-car ortasrndAki Klr-kegtifi'yti. BeE-tehek'ten agarak Beycin'deki Konur-bay'a vanp vuruEaca$rm! dedi. .

5.. 3. yamnda birlikte yiirii (ey) Bakay. BakaY! O'na binecek (a0 bul. (115) genig ili'yi gemi ile gegecelim Genig Kulca'yr dolamp agacaflm! Koco qehrini basacalrm! KorguE'tan dolanacalrm! " dedi.. (125) bilmediliniiilretip. Bakay! O'na giyecek ton5 bul.Bakay! .32 | Manas Destanr (110) Medine gtiliinden dolaqrP GeniE ili'den'gegerek Qong Buura nehriboYunca Altr gtin yatacafrm!" dedi. . birlikte olup "haydi yiirii!" de (ey) Bakay! Adem2 atanln.. Adam.i '. Adem: Kug. kiirk. BakaY! Bahaeddin baErnda Koca Hrar dibinde (olsun). at bagr kadar {biiytik): Krrg.. Havva: Kng. : . yanlna yoldag ol (ey) BakaY gtirmedilini giisterip.. 4.t f. Atlan dinlendiriP. Sa! yanrna Oysul-ata'yr bola et. At bagrnday. Bakay! At bagr kadar (biiyiik)6 Kur'in'rnvar... ton: Elbise. Hawa3 anamn doldulu yeri bildir ona. Bakay! (olsun).. ateq yaktp.'.4Bakay! (130) kollasm. BakaY! Sol yanrm Koca Hzr Benim ollum Manas. Bakay! (135) Biiyiiyiip adam (yerine) girince. bola et-: Krg. Bakay! qenesinde sakal bitince. ieiiii rrri 2. 6.. ' . Atr yelesinden tutup binince. Ooba. :... (120) $u Manas (adh) gocu$uma kazan agrp. Buka etken.

Yakup! Beycing yolunu tutahm. ll. 9. Yakup! Mtisliiman yolunu agahm. geng kahraman er Manas. Bakay! ona KryAmei alimetlerinis tilret. . Beycin: Pekin. Yakup Tanrll0 izin verirse (onlan) yeneriz Yakup! (150-165) On yaErnda ok atan. Hudd). Turfan'daki Qinli'yi Aksu'ya do!ru pUsktirttii. krydmet alAmetleri: Krrg. Ktyamet colun. koyun sayrsr kadar: Krrg. yiz (BiRiNci BOr-UMUN soNU) 7. Kuday (< Fars. Tuncer GULENSOY / 33 (140) Koyun sayrsr kadarT kitabrn var. Buhara'dan seksen haytalll bin (top) krnkapl2 getirdi. baE ilstiine. 10. Turfan 'a siirdii.Prof. Dr. Bakay! Manas ile kryamete kadar dost kal. uzaklagahm. Tann: Kug. 12. Bakay!" Bay'rn ollu bu Bakay dedi ki: (145) "Makuldiir. on dtirdiine girince gehirler fethedip han olan Yakup'un ollu geng Manas. Koy baEnday. 8. kunkap: ipekli kumag. Kaggar'daki Qinli'yi grkardr. Hokand'dan altmq aygr tay getirdi. baytal: Genq krsrak. Bakay! Yrlkrmm iginde boz (at) ol. Yakup! Atlanahm.

.

Argaluu Mazar Hazret'in (15) Allah'rndan olmugtu. Sarr Nogay Er Manas. su su iken. Almambet diinyaya geldiginde Ala-da! korkudanefildi. arka atasr Kambar-Han. (5) Dtirt arrEh Oyrot'un13.:. akan su(lar) korkudan kurudu. .tr.vt: . 14 Altm iirgiilii piiskiillii kuEakh Kara Han'rn oflu.i::.}i ..{.. krl yakah Oyrot'un. kaplan: Krrg. Ug atanrn Miisliiman (olan) o[ullan (20) suyun bagmdan gtigiip kagh. i r:ir:r c':l.rir:i.{li .:ri. tig atanm olullan Miisliiman imig.li .i.xrr.i :.i:".\ili e:)ji*g .r)! . hl yakah Oyrot: Diinyanrn tek hdkiml 15. (10) Ffltiha duasryla. . Kara Nogay Camgrrgr. kendi atasr Haydar Han. kaplanls (gibi) do$an Almambet biitiin evliydmn toplamp.iiig .i! :{. 14. bir alzdan okumasryla.u..i. ditrt anqh Oyrot Diinyamn dtirt bir yam. biiti. alh atanm ofullan kdfu..3i r-:g!--il. BOLUM ALMAMBET'iN MUsLUnatr oLUp nn xOxgO'yU tnnr nrumsi vE MANAS'A KATTLMAsI i (l) Yer yer iken.:. kablan.:1 tr.in evliydmn toplamp.: 13. . .: .

. 20. cargak taman kas. Haberciyi yakalaYahm. haber geldi' ili vadisine dolru indi. giineq krzanp dofmadan: Krrg. giilde kug kovaladt. kara tdbiil Bulandl. ilg Mij\lilmarun ortasmda duruP il tutalm!" dedi.36 / Manas Destant (25) tekl6dolan Er Kiikgii. gdk ala hoyunlu suna2l kovaladr. yattk yeleli." .i f' . kara yalrz (at) Bulan'a: Krrg.!" Kiikqit dedi ki: (40) "Safrnda durdu[um Manas Han. tan afarmadan: Krg.'. yiiksek ve iistiin d. . 21. (50) halk giirleyip yiirtstin! Krzrl ateg (gibi) yanan OYrot'un. aylangas. kiin karartp grkkan. 19. tan afarrp atkan. ' . . 18. (35) tam etli. ayaklan perdeli kaz: Krg. s6zden mand gtkarahm!" (55) Ktikgii bu siizleri stiyledikten-^sonra kara ya{u (afi) Bulan'ale bindi. Atrmrn bagrm buramam. $imdi bu yerde duramam.o{an Yakup Han'rn Ak-kula ile su ayaprndan gegti geliyor. "Biz. il srrunna varallm. kiik ala moyun sono. ayaklan perdeli kaz2o kovaladr." ]l iliitl 16. ollu geng Manas. . tek: Krrg. hdrgiicii biiyiik." Tan artarmadanrlT (45) '' giineE krzanp do{madanl8 yurdunun insanlanm bir araya topladr: "Atrlmr$ ok gibi vtnlaYarak. giik ala boyunlu suna: Ktrg. Kiikgti bu s0zii siiYleYince (30) Ona "Kara NogaY Camgugr Kiirmiintii-$atuu'yu gegti!" diye bir "$imdi bu yerden giigiiP gitti.1.. 17. ordu ktikreyip Yiiriisiin! Giirz sallar gibi grnlaYarak.rl .: 1= :. Solunda durdufum Camglrgt.

baErnda kara btirkle: Krrg. bagrnda kara btirkle22 (65) ansran grkrp geldi. (80) "Atrnrn bagrnr burdur. Kcikgd'niin yamna vanp. baludr. Tuncer GULENSOY / 37 (60) Kam ateg gibi krzgrn iken Is* ktil'iin krytsrna vardr. " Bigik solon!" diye seslendi " Kiikgti durup g0yle cevaP verdi: (75) Altay nedir bilmiyorum. Kdkgti giiyle cevap verdi: "Bu sdzlerin (anlamrm) bilmiprum!" (90) Bu cevap iizerine Almambet: *Altay Akay. ItL.l" diye haYkr&. kaldaygan kara b0riik. Kdkgii gel kargrmda durdur. Yah nedt bilmiyorum. deyince. ^ Akay Altay!" diye. K0kgti!" (dedi). Dr." Kaplan (gibi) dolan Almambet. (85) "Yabt " KalakaY kaEkat" diYe. . iyi misin? demigtim. Almambet Ktikgti' yii gtiriince: * Altay Altay!" diye bafrrdr.Prof. 22. Arkadaki da$lardan. Kaplan (gibi) do[an Almambet. * Bigik solonl" diye. kaplan (gibi) doEan Almambet. * Isrk-ktil'tin bagrndan atlanrp kogmaya bagladr. Ktikgii onu gtiriince korktu. Yabr!" diye. "Yabt (70) Miindii Miindii!" diye grlrdr. deyince hAlin nasrldrr? demiEtim Yabt yabt. Yabr. " Kalakay kaEkal" diye. Kalak ay nedir bilmiyorum.

i I(rg. kiikiil < Mololca. Makasrn2S vardr yarunda. aldl .:ri. kendisiyle: Krrg. Bigik solon. Kitkg6 ak gadtnm kurdurdu. 28.1*!.{ . 23. {. torii: Bey. makas: Krrg.t t:i. Bu diinyadan giigiip de <iteki diinyaya gitmek igin (100) bagka yol var mrdr?" (105) Kdkgii durup Eunlan stiyledi: "Bryr!rn124 oydursan sakalmr koydursan Kikiiliinii2s krphnan bagrndan kalpak diilmesini g*arnsan. Krg.I'Ben bryrlrmr oydursam.29 (120) Kitabrn vardr koynunda.rli:. deyince kalanm var prr? demiqtim. deyince ttiriin23 var mr? demigtim. r*rrY . 24.nril.i:iji .r. kikiil IQrg.*i".i.: Ll Lt. o cuma ile bu cumaya. rgrlryla yeryiiziinii rsrtu!" (115) Sonra.irrr:.' I 26. Kur'6n'ln vardrr boynunda.':h .p.. (110) Cennet'e girilir dediler.' E.atis rlill:r* ::riiv.j s\r-ri.i . bryrk 'iit:tlin:'b l"x*i:i.38 / Manas Destanr (95) Kalakay kagka. aygrfr altrn tuu kelet. eder hepsi yedi giin. diikOrt. Usturan vardr cebinde. Hz. . kendisiyle26 sekiz giin. iiiililil . Alu bdltik kara kol gelir.. moyloon 25. altma yaygrlar dii$etti.i. ipek ile kadifeden.: l niai:n !1i rrra lr'iri. Hiliti altrn tu!27 gelir..']. Giinegi giikyiiziinde rErlatrr.}* :r. Getir Kur'0n' rm gtireyim ! (125) Ag kitabrm okuyayrm!" Kiikg0 ordusunu topladr. dedin ki Almambet: .r{r>v.. 27. 29. Ozii minen. sakahmr koydursam.g.cep: Krrg. hllefi altrn tu! gelir: Krrg. $.r. Allahu Teala ay'r g6kyiiziinde ryrldatlr.!ir"riiri *':ri:. I I h E .

semiver: Krrg. (135) (iistiine) peker katfl. . yanma geker koydu. KurtAn'rmr tamrsrn!" Kaplan (gibi) doEan Almambet. 30. Sonra Almambet'e sundu. (o zaman) kitabrmr okursun. ak kuyruk (adh) gaydan (suya) saldt. Oniine koydu (ve) (160) Kur'in'r yardrm gilrmeden okudu. bryrlrm oyuver sakalmr koyuver (150) kakiiliinukrptmp. (155) bryr[rmoydu. mamoor < Rusga. Getir Kur'in'rm g6reyim! Ag kitabrm okuyayrm! (manisrm) anlarsam (gayrnr) igerim. sakahnt koydu. biiylece gayr kaynattr. kutsal kitabr aqarak. Almambet gayr almadr: "Benim bryr$rm oyuk deSil. Kara Han'm er ollu kaplan (gibi) doEan Almambet: "Ben Miisliiman olayrm!" dedi. . k a y m a ktan ahp doldurdu. kalpalrn siisiinii aldrnver. Anlamazsan nasrl igerim!?" Er K6k9ti kalkp dedi ki: (145) ) "K"r"-Han'rn balasr kaplan (gibi) dofan Almambet.Prof. (140) sakahm koyuk defil. Dr. arahksz kitap okudu. igine elma. Tuncer GULENSOY / 39 (130) Semdveri3o atege koydu. saglannt krptndr.

O zaman K0kg0 qtiyle cevap verdi: "gelen bu ayalCS benim olsun. parayr helillagrp alahm! : b #. ayak: Kadeh. k0kiirtiktO. aiama dil koyaytm. (185) . (170) senin ile dost olayrm ondan sonra (gayrm) igerim!" dedi. krzrl ateq gibi yanan Oyrot'un hakamm iildiirtip kagaylm! Halkrn sdziimti dinlerse. gil . ay rgrlr32 gibi solayrm. halkrm sOziimii dinlemezse. 33. "Gtilstime can koyayrm. 31. altr oluilu Oyrot'u. (180) drrup Ktikgii'ye Etiyle stiyledi: "Gtifstimds34 camm bir. tag gini: Krrg. 34. tag 32. $imdi ben ilime diineyim. kendi yurduma varayrm. dedi. Almambet gayr (yine) almadr.40 / Manas Destanr (165) Almambet'e tag giniye3r (gay) koydu. Siiylemek istedilim dilim bir. giden bir ayak senin olsun!" (175) Ay rgr[r gibi soldu. ay carrlr. O zaman Almambet gayr igti. (=kase). (190) ak'tenge pulunu sagaylm. mah hel6l krlayrm Parayr kalrda kaydettirip. tuilkrmlakonugayrm: yurduma anlataylm. korkudan su boyunca kagan iig ata olullu Miisliiman (195) igine girip varayrm! Mah sayrp yazayrm. Almambet gayr igtikten sonra. Haydar Han ollu Er Ktikgii kucaklagrp dost oldu. ganak. ay rqrfr: Krg. gii[s0mde: Krg.

35. 36. (225) Bu yerlerde duramam ben." Kaplan (gibi) doEan Almambet evden drqan grktr. Almambet ategin bagrna gegip qiiyle stiyledi. Krg. yumurtadan ak idi o. ene. Seldm verince Almambet. Tahtrnda (oturan) Kara Han ilini yurdunu topladt tahtrndan kalkrp giiyle stiyledi: (235) * Arkafs ke aynlmaz kayadan.Prof. (230) halkrmn yanlna. Dr. Mekke ile cennetin (220) ortasrnr alallm! bizMiisliiman olahm! aramzda g6riigiin. Tuncer GULENSOY / 41 (200) Miisliiman kavim ile geginip gidelim!" Almambet atma bindi. ktl ztrhmgiyindi. . elini veren adam yok(tu). ayala kalkan adam yok(tu). Kll-ciren (adh atrna) bindi. ana: Krg. egki. gitef6 aynlmaz ne anadan3T ne yuvadan. 37. kayadan. atrmrn bagrnr buramam ben. ne atadan ne yuvadan. gergek diinya orada! O diinya igin bu diinyada (205) (210) (215) iyili[i do!rulu[u ti$enelim! 'Kul hiivallahti Ehad' Kur'6n dilini bilelim. diigmamrun kargrsrna gelip gath. babasrmn yurduna dtindii Babasrmn evine girince Almambet "Sel0miinaleyktim. "Dolmaz olup kalsaydrn! bagaramadan kurusaydrn! yalan diinya burada. babam!" dedi. arkar: Da! koyunu. yann gelin anlanm. kegi: Krrg.

Krtay'm krk b0liik ordusu. bana nasrl bdyle dedin? srk ormanh btitiin yurdum.i balrtmadan alrrrz. Han bagrm kara mr olsun?" (260) HilAUi altm tu{ gtiriindii.g biricik ollum. ben yerlere inemem. (270) ktl ztrhlnlgydr. katr s. Rus'un on btiliik ordusu gOriindii. (275) Altrn tahtrmn iistiinde oturan babasmn huzuruna vardr. suyun bagma koyarlz!" Han o zarnan (giiyle) cevap verdi: "(Ey) s* orman gibi gok halkrm. " (265) alh kol(dan) ordu38 giiriindii." Yurdun halkr Ka$an'a gtiyle s6yledi. Rus'un ordusu on biiliik asker (iginden) gegip gitti Almambet. (250) "Okumuzu sessizce salanz. Krtay'rn ordusu krrk bltik asker. "SelAmiinaleykiim ! " dedi. eli yok oldu atasmm. SelAm verince Almambet. altmdan yaprlmrg taht(rm)dan. (255) ben sizden aynlamam.tr[rm b. gOriindii. ordu: Krrg.kumdu o.. Biirkiiti. kapryr kendim agamam. erken yaglandrr dldiir (beni) gekip firlath[rm okumdu o. kara kol. (Bu ordular) Almambet'in yolunu kollamayabagladrlar. 38. . Tan a$anp annca giineE doSup gthnca kaplan (gibi) doEan Almambet. bu Almambet (adh) ollumu (245) Bir (daha) g6ziime g0srerme.42 I Manas Destanr (240) Ana rahminde tek idi o! Kan Almambe. (baba) evine do!ru (at) siirdii. (an) Ktl-ciren'e bindi.

..-i _r. anasrna do!ru saldrrdr. atekem s6ziimii almadr: 'O dtinya ile bu dtinyaya iyilik (nasrl) yaprlrr bilemem 39. Biz Miisliiman olahm! KAfrin kalanr olacaprna.tim.n dilini bilelim. Mekke ile Cennet'in39 ortasrm alamam. Kaplan (gibi) dofan Almambet. evden grkrp uzaklagtr. . krhcrm krmndan sr)rmp.. kapryr kendi agarken. (305) kara bedevi (atrna) binip. Cennel Krrg. Sdylesem de olmadr. Benigt). TuncerGOLENSOY/ 43 (280) Altrndan yaprlmrg altrn tahttan (yere) indi atasr.t :l '5 I j : hof. Dr. gdle do[ru at siirdii. kaplan (gibi) do$an Almambet atasrnr tutup (gtiyle) dedi: (285) "Do[urttufun iyilik evldttan yoksun olasrn (Onu) uguramadan kuruyup kalasrn ! O diinya ile bu diinya (igin) yaprp gidelim! ! (290) Ktl gibi ince ktal canlara "Kul hiivallahii Ehad" Kur'f. (300) Ben Miisliiman olamam. Keseceksen igte bag! Dtikeceksen igte kan!" Kara Han bu sdzleri sdyleyip.. I.i. gok siiz stiyleyip yalvardrm: O diinya ile bu diinya (igin) iyilik yaprlaca[rm bilelim. (310) anasrna yeti$erek (qiiyle) dedi: "Atam ile siiylegtim.. Beygt (<Fars. Miisliimamn kulu olahm!" (295) Atasr durup qtiyle dedi: "O diinya ile bu dtinyaya (nasil) iyilik yaprlacafmr bilemem. (315) BizMtisltman olahm! de.

u 40. 42. ben de giderim. aga$rsrnda Orus'un4l on kol askeri yer almrgtr. (. On iki ay beni (kamrnda) ragrdrn (325) omurgamsulattrm. unutma bizi!" O zaman Almambet (Eiiyle) siiyledi: * (335) . ktl ztrhmr kugandr. krzrl kor (gibi) yanan Oyrot'un kalamm rildtirtip kagarlm! Kdfire kagan olmakransa. (340) Ak tenge paraml sagartm. 41. (bir) tepede Krtay'rn4o Ku krrk kol askeri duruyordu. . atekemden aynlmam! Oniinde adam olmasrn! Ardrna kimseyi koymasrn! Benden tince sen vanrsan.345) Almambet qimdi (atrm siiriip) gitti. polat (<Fars): Qelik.44 / Manas Destanr (320) Mekke ile cennetin ortasrm alamarp. Miisliimana ktile olur (yaganm)!" Almambet anasrndan aynhp Krl-Ciren (adh atrna) bindi. bir vurarak geri koydu. Ktay: Qin. Gdzden uak tutup. tag (gibi) memeni yumuSattrml Sen ollunu drglama! (330) Anasr olluna (giiyle) s<iyledi: " Kara-han giderse. dar kur s a { tnt g e ni S I et tim. Krzrl kor (gibi) yanan gok sayrda Oyrot. ben Miisliiman olamam!" dedi. Atekemin siizii bu idi. (350) Kaplan (gibi) dolan Almambet kara polat4z ktlrcnr bir hamlede krmndan g*anp. Orus: Rus.

Seni bir (tek) Tann'dan bir dileyip salmasam. Dr.tzunbaiakh: Krrg. 46. Iirg. Bir yaman darbe indirdi.Prof. (360) Savurup vurdu kabrndan. 4T. . Tuncer GULENSOY / 45 (355) ortasrndanyararak gegip gitti Almambet Kolordunun golunu gegip gidince. diirkiin diirkiin. sdzleriyle halkr darmadalrn eden Kalamn ollu Karaga (adh birisi) vardr. grup grup: Krg. Kilgaaa ktztl canrma KryAmeti dileyip varayrm! Klzll korlu4s Oyrot'un (380) Alaca (atlanm) ahp kagmadrm.. (370) Bagma de[nek deymeyen Qdl yerinin ktrsasr43 Bir Eok cinin mirzasl.. krzrl korlu: Krrg. kilga: Azac*. bir saf duran Kalmuk'a Krhcrm tuttu saprndan. Alhn (gibi) kakiilii dalgalanan. Uzun bacakh4T Almambet 43. anErn uzun. Krg. krsa: Tilki. 45. (365) (Almambet) bir btilii$Un baqrnda durmugtu. Orus'tan gftm4 idi! Almambet batr dedi ki: Oteki diinya igin bu dUnyada (375) iyilik yaprp varayrm. Kzrl kor gibi yanan gok sayrda Oyrot (askeri). krzrl kor (gibi yanan) biitiin Oyrot (halkr) grup grup6 oldu. goktuu. Kara diEi deve gokse giirmeyen." (385) Almambet batr btiyle stiyleyip Oyrot'a dolru (atrm) stirdii.l4... . Kula atlarnt kovalayrp kagmadrm.! Medine'nin sararmr$ sahrasrna Bir defa indirip almasam. iistii drtiilmiiq kiiz gibi (etrafa) savrulup yatrp kaldrlar.

dilcik Krg. sol elindeki kargryr54 sol elinden brrakrp saf eline aldr (ve) "Ktikg6. 51. Melekler yardrmcr olsun! . 49.. 50. kin grgrg. Hocam bagrnda sank49 kazan gibi. Kiikgti!" diye ba[rdr. . ballamp kalan pazann yolunu agan Er Kogoy! Namusun duruyor baErnda. (415) Krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'un alaca atlanm ahp kagmadrm. kargr: Krrg. Krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'u doluyaa8 dolru siirdii! "kapatrlmrE kalan cennetin (395) (400) kaprsmr agan Er Kogoy. firlatarak: Krg. 54. 52. gO[iis: Krg. krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'u dofuya do!ru siirdti. bolkup ahp. nayza. tek dostum. (405) Ruhlar (seni) desteklesin!" Almambet bayrak giinderiniso yerden kaprp. 53. ! sol ete{ini sol tar$a (420) firlanp afip ktstrdr. ruhun duruyor karErnda! (seni) ruhlann korusun! Meleklerin yardrmcr olsun! Qa$rran sesin ezcn gibi. (Ey) Yaradamm! Sana ne yaptrm? (Ey) kudretlim! Sana ne ettim?" Almambet bu etelini bu tarafa fulataraks3 krshrdr.. celek. dofu: Krg.Hocam! Melekler yardrmcr olsun. selde. tek dostum.. kdmdkdy. pegi sra talcip etti.46 I Manas Destanr (390) bayrak gdnderini yerden kaprp. (410) dilcifimdekis2 siiziim. sank: Krrg. ktikiiriik. kula atlanm kovalayrp kagmadrm. "Giifsiimdekisl camm. 48. bayrak gtinderi: Krg.

ar['ata. kiinmiin iin. uraan. grkart:u^. Almambet. dostum? -Sa! seldmet dtindiim. Yer ortasrndaki gtik tepeye atasr5g Kambar Han. bugiinlerde: Krrg. 58. Manas'rn r0hu alzrna girdi. 56. Almambet batrr (gOyle) dedi: "-Sel6miinaleykiim. sular bulamp halk yatlnca. ev gibi krldr. Ak$arn olup gtin batrnca. 57. 59. kolsuz hrrka: Krg. krykrra!/krykrrrk.han ollu Han Kiikgii ile kucaklaErp dost oldu- (440) "Ben Mtisliiman oldum!" dedi. ulu (450) Er Ktikgii de geldi. Er k0kg0. buudan. ile (430) sayrsrz K a lp atn tepinmesini Krl-ciren (adl) yiiriiksT atr. Kdkgd'niin meleli baskrn yapu. baya. kolsuz htrkasm'S ak tenge aftgcsrm (435) krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'un kalarum iildiirtip kagtr! Ay rgrlr boz oldu. sdlimen geldim. Manas'rn savat naraslss saylsrz askerin balrnqrnr56 Almambet batrr haykrdr. Haydar Han'rn balasr biricik dolan Er Kiikgii. savag narasr: Krrg. dostum! -6zlem dolu. Haydar. I I : haykrrdr.Prof. . dostum. yiiriik Krg. Bugiinlerdeo karErlaEtrlr yerinde Er Kiikgti'yti giirdii[tinde. Dr. oz babasr Haydar Han. 55. dostum! (455) -Aleykiimselim. bafrng: Krg. dostum! Halkm sdziimii dinlemedi. aklan da! gibi yrldr. dosfum! -SaE selimet ddndtin mii. Tuncer GULENSAY I 47 (425. ulu ata: Krrg. krzrl kor (gibi yanan) Oyrot'un (445) i tiliileri (tizerinden) at ko$turup geqri. sagtr. 60.

yurdum sdziimii dinlemedi ka$anrm stiziimii dinlemedi. yifidim. Fan bahdsr: Krrg. yilidim. Kocakanya63 kuyruk yafu gi$neteyim. to"n'. 65. ktilelerim sOziimii dinlemedi.yifidim' Kaplan (gibi) doEan Almambet. ftempir. hetrir: KFg. kete. dostum. dostum. don: Elbise. dostum. Yii'idim6e nehirdeTo (hig) gemi yok. Yifidim! Qok kalabahk bir Nayman yurdundan. dostum! Zay:frrrr may6l krlayrm dostum. gadtnn baca deli\ine kadar may basaytm. para vermeyeyim. Yifit! Kara-Han'rnbalasr.'hun (<Fars.48 / Manas Destanr (460) annem s6ziimii dinlemedi. iglerimi yoluna koyup geri dtineyim. Ak-kryaz ile KOk'krYaz.. biitiin yurdunu bay62 krlayrm. tek hdrgiigtii deve67 (ildiirsem. 66. dostum! (Beni) iyi a[rrlayrp. ' 64. 63. Hamm tildiiriip kagacaftm. (bana) itina et. yifidim' "Deferini bilir!" deyip alan. Krp. 62. kan bahast66 vermeyeyim.e. Celine64 giizet elbise65 giydireyim.Yifidim bizden bir qeY Yok. dostum ! . tek hiirsiiclti deve: Krrs. li'elin. dostum! (475) Er dldiirsen. dostum. coro. mav: YaE. 67. selin: Krs. 68.isin. yaptrlrm gdrevi yapmayaylm. ." kara suu. 20. 69. dostum! Ak tenge paramr (bu ufurda) sagtrm. dostum. dostum! (465) Krzrl bir kor (gibi yanan) Oyrot'un. Kre. dostum. bai:7. H0n). (480) K6kgd kalkrp g6Yle cevaP verdi: "G6!siimde(ki) canrm (gibi) dostumsun' bohgadaki donum6s (gibi) dostumsun. dostum. dostum!" . (4S5) 61. iizii geldi evime. kocfuan: Kue. (470) tamamiyle bir yurdunu bay kilaytm! Dostum. Etizel elbise: Krre. ktirk.TT. zild iirtl e r i baY laEtvtP. nar.Kvi. viEil Krs.

konulun geldilini haber verdiler. giizel koku sag-: Krrg.Prof. de! Konulu rahat ettirsin. kiiymdnsii. kurt yavrusu gibi aluyanT. "Pek giizel!"1z deyip alan. kiidiirii (: tilkiden bir parga biiytik olan yabanl hayvan. 76.'pek'guzel: Krrg. giide riTa gibi titreyen. tGrg. siiliin: 78. oradan kalkrp buraya gOgsiin de. iti yiEit eve giderek. 79. kurt yavrusu gibi uluyan: Krrg. siiildsiin. ugu(l) cerden. Krg. bu yerden: Krg. giizel koku saganTg Ak-erkeg'e ikisine de haber verin. bet: Yiiz. Kng. bir yandan tibiir yana ddnerek yatsa. . Tan alanp atrnca.Krg. 72. 73. bir yandan iibtir yana dtinerek yatsaTS giizel kokan. 81. 77. de! Atekem Haydar-han'a sOyleyin. giin krzanp grkrnca. 74. de! uzaktan konuk8l geldi. kiigiikiittiiy gnkrldAlan. (500) siitiinT6 gibi gerilip. yiSidim (505) bu yerdenso g(igsiin. . kardan ap-ak eti vat. beyman/meyman (<Fars. oekcok Krrs. 71. 75. ilerleyip (bir yere) konsun. (495) kandan knil betJ3 var. sepilenmiE deri gibi /colsan Buuday-bek'e. de! (510) Uzaktan konuk geldi. sdylenen siize erinipTT giiliince kiirek gibi disleri parhyor. (515) konakladrklan yere hareket etti. buruksu-. kar iistiine kar yalsa. TuncerG(iLENSOY/ 49 (490) pek gok7l biiyiik bir Nayman yurdundan yigidim. konuk Krg. 80. Dr. oorcrn. bagqr yaptr. giideri: Krg. erin-: tembellik et-.). Milhm6n). de!" Haydar Han'rn ollu Er-ktikgd. yi$idim. olo'o suluu. kar iistline kan damlasa. krk yilidini Krrlrngal'r yamna ahp.

gttilerini ddrf aq'-.iik'demir oarcasri Krrs. (535) "Tay yulartnrn alt kwmf6 giizel olsun deyip. kdn6k0: Siit kovasr.Krg. tabaklanmtg meginden diktfudi. u gtuuE 9 (540) sabasrn gdrsiin. bii.50 / Manas Destanr (520) iki yilit gadrn gdzdti. 6hkrp dur-: 84. "Kiiniikii' 1niin85 siisleri giizel olsun!" deyip. Eki kiizi tiirt kel-. crn cibek. 92. . kalaylatrp koydurdu. 9?drr'kribbesin'in'direkleri: Kug. sahtiyandan yaptrdl. gtizlerini dtirt agrp92 biiylece bahp durdular. rs'tuu: islenmis. 93 Sepilenmig deri gibi kokan Buuday-bek. sra ile ba!la&. "ScDc'mrn84 siisleri giizel olsun!" deyip. 90.KrE. Qadrnn iiziikiS3 salrrunca sepilenmiE deri gibi kokan Bwday-bek (ile) giizel kokan Ak-erkeg (530) kadrnlantopladr. Cin'ioeEi: Krrs. (525) Seksen iple pek gok tayr stra srra bafla&. Krg. (545) "Almambet ne zaman gelecek?" diye. iiziik: Tuurduk'un bir parQa yukansrndan gegen 87. biiyiik demir pargastndan9r ddktiirdii. hvnulannrn alt krsmr: Krre.' 88. " Kamalar giizel olsun!" diye. 89. Kol l<avugturup durdular. iki kege (gadrrda). 91. g6gii burdan yola diizdii. rgtuugo "Tolonadt giizel olsun!" deyip. ustuu: Siwi uclu. 82. ' uu!/ uuk. kulun: Tay. Krs. som temir. 86. Qin ipe[inden87 ordtirdii. 93. 85. saba: Biiyiik krmrz tulirmir.laraf tur-. Klre. ovada (bir yere) kondu. KlrE. gadr kubbesinin direkleriniss gtirstn. Koy unun se mi zi ni kestirdi. crkta. Krrg. 83. Bin kulunu82 altrnrg iple. Krrg.

altrn pbncemfi: Krre. 98. Tuncer GULENSOY / 5l (550) Ak-erkeg'in gadrnndaoturuyorken. sel6m almak sizde yok: selim size buyurulmuq. b'oti.. o srrada94 "Almambet geldi!" deyince. cok belboo. (555) Krrk goronun cintinde. (565) Eve yaklaEmca. srkalap kara-. sepilenmig deri kokan Buuday-bek giizel kokan Ak-erkeg. Krrkkiginin iginden uzun bacakhs Almambet kol boyu loo y$kseliyordu. (onunla) yalmz savagacak er kigidir. gizlice bak-: Krig. alnn pergemlilot . arlsln uzun. alirn avdar. ikisi birliktees iki taraftan gizlicebaktrlar. Atrnrn bagm burdur tam kargrma durdur!" 94. 103.Prof. ikisi geliyordu. kOtiinii 9. (sevgili) balir: Krrg. Kre. ' 97. kol bovu: Krre. Ak-erkeg'in kadrm (qiiyle) siiyledi: ile : (570) "Ddrt uzun adtmh Oyrot'txr efendisinin oflu. co-o. uain bacakh: Kr-rs.g6 Ak-erkeg'in kadrm dedi ki: "Qadrnmrzrn dibine dtigmangT gelse. 100. piiskiitlti kuEalsplo2 Kara-han'rn (sevgili) 5u1urt lo3 kaplan (gibi) dolan Almambet! (580) selAm vermek bizde yok. ikisi birlikte: 96. bagrmrza blr\gelse: Krrg. " tatay!" feryadr bize buyurulmug. osondo. Bagrmrza bir ig gelsegS yalmz baErna halledecek er kigidir!" Krk goro geliyordu. . kapr eqiline grkrp beklediler. (560) Kdkgti ile Almambet. Okttd / ek0ii. . iiy doo kelse. hl yakah Oyrot'un laymetli o!lu. 102.'I(an 6ovu. cfiisman: Krrs. Krs. piiskfflltilusakh: Krre.1 lii alh uzun adrmh Oyrot'un (575) azizkalanrnrn o!lu. Dr. o srrada: 95. l0l .

ta: golbrr). l(X. taktm. zerAfet: Krg. beyim! nerede bir boynuz gktl. burada: Krg. trrm*la-: Krg. krzrl suudun oyunda. iginde bir srkrni mr olur.52 | Manas Destanr (535) Krl-ciren gibi yiirtik atmlB yulanm los Ak-erkeg yakaladr 16 atm baEmt burdu. dizinin Qi yant: Krrg. (onu) kagmaya zorladrn. lo7 Uzun bacakh Almambet 6uru6ulo8 durdu. beYim! nerede bir boynuz grktr. beyim. sldlr -. beyim. gilbrr (Manas. attndan inmedi. 109. 108. attan (590) indi.beyim. (bir) kug sahp. -vakala-: IGrd. I13. gengel. ugul cerde. karrira-. beyim. attan tiigii kaldr 110.. giinde bir sefer yaparsln.6urdu: SvirEi. I 12 trmrklayan. beyim? dizinin ig yanmtl 1l kug pengesi ili-suyu'nun (kenannda) gezinen. beyim? giinde (bfu) it sahp. l14. krymet bilen olmaz mr?" "Soy-sopunu bilen Ak-erkeg. fular: Krrg. beyim. l07. orada bir atrm tuffnuqtum. Peginden grkrp kovaladrn. kug pengesi: Krrg. Bir yrlkryr almrqtr. bey(i)l. beYim! O zaman dedin ki K0kg6-han: "De$er bilen Ak-erkeg. Krtaylardan Er-Agrq. Ak-erkeg'in kadrnr gtiyle dedi: (595) "Krzrl-su gukurundall0 beyim. beyim. l12. beYim? Zarafetinrr4 neden yok oldu beyim? Uzaktan gelen konulum. beyim. ne oldufunu bilmez mi?" 106. lll . beYim! (605) '. beyim! (600) Orada bir atmr tufrnu$tum. . Krzrl-su gukurunda: Krrg. I l3 beyi*. viiriik at: Klrs. atrm bir durup ben alsam. (610) ' (615) Nerede bir boynuz grktr.attan indi: Kug.lD da! gibi (yaptlt) olan Kiikgti-han "Benim atrmr almadr!" diye kut. 105. beYim! giinde bir atrm yakalanm. buudan.

ll7. Prof. (635) (igine) ak-kuyruk (adh) gayr saldr. kanttan ahp (igine) kattr. O zaman Ktikgii Edyle dedi: "Sepilenmig deri kokan Buuday-bek. gini fincan: Krrg. Tmcer. l2l . (ona) bir tulum cralr verdi. Giizel kokan Ak-erkeg. giizel kokan Ak-erkeg ateEi alevlendirip. 120. martuulap. evin igine girdi gitti. gini fincan{ yiik burcundan grkarrp verdi. nakrEh ibrik Krrg. kololuu kumgan. ll8. Kiikgii ile Almambet-batrr' rn dniine koyup buaktr. ytiztintizii yftaym! Koyunun semizini kessinler! Uzaktan gelen Almambet'e ll5. eyerinin iizerinde dodrulup attan indi.. . elmadan aldr. (645) sarhoglu$u giderir!" diye sundu. tonkoyrip attan diigtii. kaymaktan (da) ahp koydu. gaydan verip igirdi. bu ikisi. 17 (630) Birisi (arak) koyup verdi. grndlrma: $arap tulumlannda Srngrrdayan kiigiik demir gubuklar.uS ga&nn kaprstm agrverdi. I16. gtrtl giigdk. Krg. Dr. (625) grndrmail 16 tulum(la). . t l8 semaveri ocala koydu. ctimert davramp: Krg. ategi alevlendirip: Krrg.GBLE{{}ft S (620) Da! gibi (ulu) olan Kdkgti-han. - -'_. Eekerden koydu. tung ibrik: Krrg. tung ibri$ir2o ahp (650) elinizi yrkayrn nakryh ibri{i121 ahp. (640) "Kd.kgti ile Almambet.:_. giizel kokan Ak-erkeg. ottu cagrp ciberip. l19. bediirliiii kumgan. sarhog olacaklar!" diye. cdmert davramp lte gayr kaynattr. Birisi (arah) sunup verdi. "Sarhog etmeyen gaylan. eyerinin 0zerinde do!rulup attan indi: Krrg.

(konufiu g0tiirdiiler). toprak sagrp kogturdu. suaya koyup balladr. Almambet' in kargrsrnda K0k9d duruyordu. . kbyu yeleli: Krrg. Koyunun semizini kesip soydular. (kargrsrnda) el ba[layrp (divan) durdular. Hangi trsrr hsrapt2s kesecelini bilmiyor(du). 127. im. koyu yelelil2T tor aygtrlarm alaca beygir ktimeleri iginde P. ahp vann igeri sokun!" Sepilenmig deri kokan Buuday-bek ile giizel kokan Ak-erkeg.-n: 124. krsrr krrsak: tuu bee. (670) ondan sonral2a kaprdan grktrlar. Bahadrr dolan btiyiik Kiikgti. birisi kapryr agnrz2 (660) dipei diiSekl2s serdi. iq atr: Krrg. (665) nahEh ibrik atrp yiiziine su diif. lfi:lew Krs' esik ar' at. (680) altmrg kazr[a bin kulunu balladr. l!Q.tiiler. (onu) ahp igeri lioydular Tung ibrik alry eline su diiktiiler.54 / Manas Destanl (655) kol baflayry durunuz! Konuk ka[am Syuk qadra. giin krzanp grkrnca Almambet diigekten kalktr. I25. tokir Kri tolimak calduu. (675) . Tan alanp atlnca. onilan sonri: Kris. Seksen kazrla sayrsrz kulunu .Kiirtingii (adh) ata binmiqti. (Yatmadan) yataEmr rsrttrlar. uzun ayakh Ktirdngii. (685) hangi ig atrnrnl26 kalabahk yrlkrmn arasmda iiteye beriye dolagtr(lrm bilmiyordu).

yukandaki alastan yuvarlak 135. srnktarrnrn iisr ugranyla rutulan. (bu krsraklar) gaprazvanr2g durdular. guvaldu: her geyi uygun krl-: Krg. Ktikgti'niin kargrsmda yfiriiyen krk qoro (bunu) krskandr. Kiikgti'nitn zayrf (halkrm) yallandrdr. sormadan Eecer32 iyi mi olacak. . arkl-terki. temene. 13. (715) K6kgti'ntin tistiinde oldu. sebatlr: Krrg.ii$iner33 kadar ya! doldurdu. Krg. Han Almambet-batr'rn bagrm onunla selimladr. (705) gadrnn tiind. birinin takrtrsr digerinden aynhnca: ikisi birbirinden 6ynhnca.Prof. Her geyi uygun krldrlarly. l?3. giindiiz onun yiiriidiilii yer. Gtin berbat mr olacak. Kdkgd (bu krsraklara) yakrnlaqrp geldili zaman. 5"6u1131 Almambet-batr bdyle yaptr. Biirkiit kugunun tepelifini dtizeltti. sormadan.iihflt-iH'kubbesinin Parga. eki biiykiil bee. Han Almambet-batr'rn gece yatacafr yeri zenginlegtirdi Haydar-han'rn alnn tahtrmn <iniinde oldu. telegeyin tetis krl-. btitiin yurdu zen ginlegtirdi. ziifiirtleri Geline serpug giydirdi. 133:f. (710) kocakanya kuyruk yalr giynetti. gaprazviri: Krrg. l3l. g u valdumr3s gelikten yapfilar. gayet kiigiik iki krsrak: Krg.4. birinin takrtrs dilerinden aynlmca ls (695) Han Kdkgii bu iki krsrafr kestirdi. t30. Krzrl kor (gibi yanan) Oyrot'u (700) ahp buraya getirdi. kdk. Dr. Tuncer GULENSOY / 55 (690) gayet ktigiik i1i 1tro1l28 va61. 129. kargrhkh tepigtiler. Biitiin yurdu bay krldr.

firi yanmdan grkanp atsrn!" dediler. o da hamna sdyledi: "(Bunlan) ben de biliyorum. Bir gece Han Ktikgd. Tan afanp atanda. Batrr dolan Kiikgti Han. Kdk-kryaz adh goro dedi ki: "Ben de giiriip duyuyorum. k6fi rden grkary Almambet. hr F'i . (740) ' (745) Ak-kryaz goro dedi ki: "Yukandan I39 gelip kiigtimseyiplaO krrk gorodan btyiimseyip Tann'mn yiicelttili lal Efendime denk batrnmrn kadrm ettilila2 lAlmambet). Buuday-bek ile kalkanda. Ak-arkeg'in dtigeline Almambet girmeyi diigiiniiyor!" dedi. beyimize derikr36 oldu. giin krzanp glkanda. (725) 6uri1138 iEler yapmasrn! Uzaktan gelen kf. (730) . (750) bagkasr s0yler diye duruyorum!" Sepilenmig deri kokan Buuday-bek. dnlerine oturup durdular. l k t l! il kensinip. kukrmrzdan gong137 oldu. tengsinip. kiigiik inisi Kiik-kryaz gorolarur yahgilan gelip ak gadva girdiler. (735) ulu a$asrAk-kryaz. Buuday-bek'ingadrnnda konuk (olup) uyuyordu. . (Ama) Kiikg6-han'a stiylersem.56 / Manas Destanr (720) "Uzaktan gelen Almambet. : itlr. krk yi[it btiyle konuqtular.

Prof. yaiumde birXtttiiliik sakla . l$. l48.: dir. (770) zaytflan may krldrm.l4 fakir halkr bay lcldrm.KrE." Kiikgii o zaman dedin ki: "Almambet'i galrnn gelsin! Bu yaptrlrmn cezaslm vereYim! (760) (E!er) Ak-erkeg suglu ise. KrrE. lazrl kor (gibi) yanan OYrot'un yiiziinde bir kdtiiliik sakhyorl4s (gibi) giirdiim. (bu) Ktik-kryaz adb goronun. btittin yurdunu baY krldrm.: Zengin et-. ka[anr 6ldiiriildiiEii zatnan.mav krl . bay kil . Almambet. al'atekem: Kudretli babam. . "(Peki) varayrm!" dedi. ongor Eumduk kep. 146. yapacafrm dedi[im vazifemi yapmadrm mr? benim hangi yerimde eksiklik buldun? (7S0) Gegenlerde ti ihr $t 1i. yalnrz gelen Kdk-kryaz'rn. geline k e t e 146 bagtattnn. I. (775) zU$iirtleri bayttttm. ii. 145. KrrE. Dr. TuncerGULENSOY / 57 (755) "Kadtn krskangh$r ile siiyliiyor!" (diye diiqiineceli igin) sdylemekten vazgegtim. {l ij. "Selimiin aleykiim!" dedi. (O da) "aleykiim selim!" (diye cevap verdi). !il:. baglan : kaytttrm. (765) "Bu Almambet (adh) batn beyim Ktikg6 ga[rdr!" dedi.: (785) ek tengel47 paramr sagarken. kiiriin'. (Sonra) Almambet Haydar-han'a (diinerek): " Al'atekem 143 Haydar-han. Krre. 147 . kefe: Serpus. olmadrk sOzler: Krrg.: Semiz et-. giiziinde bir k0ttiliik sakhyor (gibi) gtirdiim. ak teneei Giimiis sikke.. 145 gadtnn tiindiigiine kadar may krldtm. (onu da) parga parga kesip yok edeyim!" Kiik-kryaz adh goro vardr. yiiziinde bir kittiiliik saklamyor (gibi) gtiriiniiyor' giiztinde bfu ktttiiliik saklamyor (gibi) giirtiniiyor' olmadrk s6zler149 sOylemig olmah! 143. iingii bozuk 149. KrV. kocakarrya kuyruk yaP gidnettim.: Krg.

hl zrhrru giydi. Almambet gadra her giriginde. (815) "Sel0miinaleykiim!" dese. ongdolop oltura berigi. oradan tlteye giderim. sa! tarafina oturtup: Krrg.ateEin baqrna. gelir sana sOyferim: y:rman sdz ol'ursa. oturacak yer veren treyl5s yok(tu). duu dep. 153. igte o. l5l. sel6m verip (igeri) gidi. 150. cakErluktuu kep. yegil otlarla kaph: Krg. kdktiiii. Kara Han'rn balast. beyleri bu K<ikgri (de O'nu) (810) . yegil otlarla kaph lst (yerlere) girdi. Eizf. Ayala kalkan goro yok(tu). derim!" Kaplan (gibi) dolan Almamber. bey: Kug. tdrti. (820) yrmulu gdziinii agmadr.l54 Kaplan (gibi) doSan Almambet. (atrm yaydan fulamrg) ok gibi selirtip gitti. sa$rcakla kal. haykrrarak: Krrg. Han Krikgd'niin gadnna (800) ' (805) vanp attan aga[rya indi. . sa! seldmet ol.icetsz (igeri) eirdi. Daha 0nceki (her) geliginde. dar gegitlerden grktr. (atmm toynaklanndan) ombo-dombu (diye) sesler grkartrp. 152. bu ocalrn kargnrna oturup kaldr Almambet. gorolar hayktrorolrl 53 ayafia lcalkartar &. gizlice: Krrg. sa! tarafina oturturdu. kaplan (gibi) dofan Almambet. Orada oturan Han Ktikgd uzafim$ oldu$u ayalrm toparlamadr. 155. derim (795) dert etme. 154. hayrrh sOz: Krg. Krl-ciren adh atrna bindi.58 / Manas Destam (790) Hayrrh 162l5o olursa. "Aleykiim" ile igleri yok(tu). giptep. "Aleykiimseldmlf' (diyecek) yok(tu).

ekE/ake: Amci "yagqa biiyiik erke!-e hitap tarzr". denk et-: Krrs. (830) verileni bana iyi "At gerek olursa. tarbaybr? (: bu delil mi. ApEr 1*u1ul57 bulunan K0k-kryaz dedi ki: sen uzaktan gelip hava atanlss krrk goroya caka satan Tann'nm beyim ile yiikseltti!i denk ettilirse ii. Kudret istedi garaml64 yok: arkr-terki: Caoraz. 160. igte bu ya!). 'Diledi[i her geyi alsrn!" diye. brgalr ahp kruna koydu.Prof. oolukma (Manas5ta : ulukmil. b66diisit-. Ak-kyaz goro gdyle stiyledi: "Bugtinkti aldrlm sana iyidir. asaEr tarafta: Krgi fiimiingii cakta. Krg. Y ere arkrterkirs6 gizdi. O vakit Almambet giiyle cevap verdi: "At(rmr) kogacak yeri(m) yok. hiv-a at-: Krrg. g0zlerinde kOtiiltik saklamyordu. 157. at istesin!" diye. l' tek bilinen Tann'ya (850) (hig) Eiipheyle bakmadrn mr? inat 16l efendim var idi. 164. donumun yamanacak yeri yok. Krrs. Tuncer GULENSOY / 59 (825) Qorolara baktr." 159. efendimin inadrru ls (855) ahp g6tiirmeye geldin sen! Ak-erkeg'in kadmmr istedin. irnir Krrs. Oddsii-. 163. siiyledi. sdyledi. bozamn iEi bozulsun ktitii kigi yanlsrn! (835) (840) (845) "(Ey) rl rl . 16l . Krr[. Dr. " . gara: Qare. "Giyecek gerek olursa. at bana gereksiz. argam: Qaresizfikl Krg. 156. giyim istesin!" diye siiyledi. (kendini) sana vermedi mi? (sen) mutlululu iildiiren yiSit bir eftssint"r62 Almambet (bu sdz iizerine) gtiyle dedi: "Tann istedi. s0yledi. q0pheyle baktradrn mr?: Krg. yiizlerinde kitttiliik saklamyordu. "Bagka ne alrrsa alsrn!" diye. 158. ar[aml63 yok. 162. don bana gereksiz!" dedi.

terlemeyen: Krrg. Kvg. l7l. ala galbrrt cas: Yer yer kann erimesinden olugan agrkhk. Almambet at iste al!" dedi. 177 . kongur salkrn. 165. ince kuyruklu: Krrg. (bir de) giyecek gerek bana! damgahdanl6s begi yot beyli alagal69 (donlumun) giizeli yok: amnmqlardan altrsr yok. kiik ceke: Bir gegit krymetli ayakkabr. 165. vulaf: 172. Krrs. bu agrklftlann ortaya l73. nanl<Fars. 167. baslansrcr. O zaman KOkgii dedi ki: (865) "At gerek olursa. elbise iste al!" dedi.rakr.60 / Manas Destanr (860) veriverin burayal65 araktant"166 Arak ahp geldiler. kogturun yalnrz ala galbtrt cas172 ile geldin yalmz sonbahardaki hafif serinlikh173 gtiz ile krk adam boyun var idi. 168. veriverin buraya: Krrg. (fakat. dameah: Krri. 6el alaga (= bir at donu). c*nEr ilkbfiann . krl kuyrukl 175. samur kalpak Krrg. beylialaqa: Krrg. Kaplan (gibi) dolan Almambet be$ kadehl67 dolusu igti. bir) ince kuyruklur14 taynyok idi.ionE'ahardaki hafif derin"lik: Krrg. (875) (8S0) aldatmak igin. Almambet b_atr Eunu sOyledi: (870) "Ben at istiyorum. yulaflTo yok! Almrq idi qeref ile altmrt dokuz mal ile.): Ekmek. terdebes. kele. arak: lcki. 169. Krig. tmr. 170. ' Tekegi'nin terlemeyen 175 altm bilek. baktr toynok(h) (atr) (885) Ktik-ala'yr ver bineyim! Kttk-kiibit (adh arhrm) ver giyeyim! Kara samur katpafiI76 baqrma versin gegireyim! dkgesi yiiksek kdk cekeyilTT ver. yemletin yalnrz yetmig batman nanl7l ile. Krrg. 174. beleeliiii. Kris. sulfiu. "Elbise gerek olursa. 176. kad6h: Krs. kig telpek.

hangi. (o atrn) lagmr sana kim verir? San-ala'yr bu istiyor? (o atrn) budunu sana kim verir? (atrn) bagrna kamgr (vurun) tirkiitiin. Konurbay o6urtst krr182 (at) idi. kdk ala: Agrk mavi benekleri olan. dostum. mustakka tuugan. budur istelim!" : il {tr .i 1t! Thnn'nm yiikseltti!i beyim ile denk ettili ffi. bohga iginde elbisem br! sdylemeyince bilemezsin. 182.' 179. hangi Kdk-ala. dostum! yularhda179 mahm bir. O zaman Kiikgii gtiyle cevap verdi: "(Ey) uzaklardan gelip hava atan. Dr.s lall (915) ffl.). Krrg. istediklerim bunlar! "Dile!" diyorsan. (bohgayr) agmayrnca giiremezsin (905) en baqmdan stiyleyeyim! (910) i Tekegi-mergen geng idi. (895) sarr alaca atrm sayrsrz. yiyecek hususunda kanaatkdr at. l8l. hangi sar'ala(yr istiyorsun?)" O zamanda Almambet-batrr qdyle dedi: " Gdfisiimde carum bir". yularh: Krrg. 178. kiil rengi kula. 180. rengine galar beyaz.. hangi. iiteki Tekegi'nin terlemeyen Attm bilek. krrk goroya caka satan. obur: Krg. Krg. TunceTGULENSOY/ 6l (890) .n (920) ffi ti iii iir ij' Kdk-ala'yr bu diliyor. Lu1u180 tay idi. K0k-ala'ru ver! Bineyim! Kiik-kiibii'nii ver! Giyeyim! "Rica et!" diyorsan. oktoluu / noktoluu (<Mo!olca: nokta). kr: Krrg. lM. kula: Dayamkh. 183. bahr toynak. dilediklerim bunlar! Ktikgii (de) kalhp Eunlan stiyledi: " 11111-". ces tuyak. (900) 'A[amda dilim bir" . yiiksek da! yaylasrnda dolmug: Krg. ili!.ts3 yiiksek da! yaylasrnda dolmug 184 Kiik-ala'm. ni . ayalrmagegireyim! "iste!" diyorsan. bakrr toynak: Krrg.sorgok."178 atrm pek gok. gal (: Kiil . t. Tekegi.Prof.

it Kiikgii! Sakahn dolsun bit Kiikgti Kaburgandaki bitler duysun. (940) 'Verdim!" diye. Almambet. 185. kahrol!185 Haydar-han' rn Kdk-kiibti(sti) heybende duruyor mu? uzaktaki kigiler hissediyor. K6k-ala'yr bu (kiqi) isriyor. it Ktikgti! Sakahn dolsun bit. . budunu sana kim verdi? "Qrk!" deyince. (aun) krgrnr sana kim verdi? Sar'ala'yr bu (kigi) istiyor. (935) deliqik dolan Er-Kdkgii.62 I Manas Destanr (925) yakasmr srkr yakalayrn! "Qrk!" deyipce. krrk goroya caka satan. (930) sonra kalkrp qunlan siiyledi: "Ar!r bir atan Kambar-han. it (gibi) gider. Almambet duran araktan beg kadeh igiverdi. Kcikgd! A!il a[rl koyununu it bassrn. Haydar-han'rn balasr. yakrndaki ki giler gtiriiyorlar. Hep birlikte havlayan itler duysun! Atanln mezan. alzrndan grkarsana! Kara samur kalpalrn heybende duruyor mu? Ben alsam onu olmaz mr? Ben giysem onu olmaz mr? (945) Kiikgii o zaman qtiyle dedi: "Uzaklardan gelip hava atan. kahrol!: Krrg. Tann'mn yiiceltti[i benim ile denk ettifi. (bu) Kalmuk neden gitmez?'. (e[er) vermezsen. (960) "Atanln mezan. yakrn atan Haydar-han. Almambet. beren . it (gibi) gider. (bu) Kalmuk nigin gitmiyor? Uzun ayakh Almambet giiliimseyerek gOyle cevap verdi: ' (950) ' (955) . kal!.

koc"akan: Rrre. t dt d g dliitsg b oz g adv rn yamagtan agalr 190 diigtrmezsem.Krrg. l9l . kamgr atarakl92 (avr. 187. siiriip gdtiirmezsem.igfi. senin kocakanyrl8T ripmezsem krhcm yere gakmazsam. (eeO) gay yatalmdaki yrlkrm. (onlann) ortasrnda bulunan (980) altr yagrndaki Ktirpii-can'r ince bile$inden 193 tutmazsam MANAS adh beyime av etinden hediye vermezsem. tOtOgd: Krrnirzr ve bayaz keee parQalanndan dikilen.. ile Krg. korkutup kagrrmazsam. benim "Almambet" (denen) adrm kurusun! itkbahar merasmdaki yrlkrnr. . vamactan asaEr: Krs.hof. Tuncer GULENS'OY I 63 (965) ap$ aranr bit bassrn! Kebigini 186 dikmezsem. DAVULBA$'rma196 vurup. dobulbag / doolbaE: Ahcr kuEla avlanrrken kullamlan kiigiik davul. kebic: Pabuc. soogatka karmap ber-. Dr. taksim etsem. benim "Almambet" (denen) adrm kurusun! 186. yeni gelininle yatmazsam. 188. taylan ve buzalrlan ballamak iginkul- Krrg.3ff?i#"jlff:'fl ln. kendiiri beEbn"en: Kfre. cele: Ugldn iki kazrliballlnarak gerilen. (97s) kiigtik krzrn biiyiigii.lg4 (e8s) benim Almambet (denen) adrm kurusun! Kna cele'yi195 P"rlO almazsam Uzun c elka' yr sarmazsam. tiis. obanrn drs tarafindan tuurduk gegerek obayr kufatan qerit qeklindeki 133:. etinden lediye'ver-: Kug. ranrran rp. iiztk'iin birleqti[i yerin bir pargh fukansrndan sus. (970) kaprsrmntokmafrm. 189. tokmak Krrel kiincdk.. 190.Cy llb. "Almambet" (denilen) adrm kurusun! Ulu kran kiigiilti. l95. etsem-: kamsrga senep krl -1= L"*n'ra g<ire paylaqtrr-). gilmardan'r galmazsam. kendini be[enenl9l erlerini. keinoir. Krre. eikimsieen.l88 krhg ile koparmazsam.

200. Qadrnnda sagmr yrkayan Ak-erkeg'e gOyle stiyledi "At. basiretli dost igin nedir ki? elbise. ayar (KS. pek gok: Krg. 2@. I.64 / Manas Destanr (995) YalvartrpvermedilinKdk-ala'yr (senin) altrndan ahp binmezsem. Sa!-esen: Krrg. Krrg." Giizel kokan2o5 Ak-erkeg. mandili: Kadrn baE iirtiisii. ant gert. 206. dost: Krrg. . gok giizel: Krg. (adh) atma bindi.I. ben andrmdan kurnrldum! " Krl-ciren (1005) Kaplan (gibi) dolan Almambet. kog 198. ktl ztrhmgiydr. basiretli2o3 dost2& igin nedir ki? (1020) Kara-han'm balasr kaplan (gibi) dolan Almambet kalkmrg gidiyor. 203. benim "Almambet" (denen) adrm kurusun! (1000) Sa!-esenle7 ol Ktikgti sa! ol! Y"*in198 senin boynuna. 64). 199. basiretli: Krrg. giizel kokan: Krrg.63). rica ile vermedilin Kdk-ala'yr. ogolo suluu. yemin: Krrg. 201 . Ersiz kalan Kara-gag'rn digleri krnlmrg2ot iO'. nwndiliyiM 197. ?-05. Kalabahk Naymanlann (bulundufu) pek gok gadr(lar arasmdan) "Kadrini bilin!" deyip alan pek gok 199 Nayman yurdundan (1010) "Qok giizel!"2m deyip alan Kara-gag'rn gadrnnda Ak-erkeg sagrnr ykryordu. 204. g0nlii cetik (Manas'ta : qetik). siiriip grkanp binmezsem. Almambet (atmr) siiriip grkrp gitti.ta: buruksurgan). tiEi ketik. oorgun kdp. ayag (KS. diqleri krnlmrE: Krrg. buruksuugan (Manas. - kuna. gdnlii uzalr gdren: Krrg. (1015) (Fakat) giinlii uza$r gtiren2uidi.

qimdi egile grktr. Kiik-ala'ya bin de git! Gitsen dahi. 213. 210. Giimiiqten sag ballanm bir kucak kuyruluna giineS toka taktu. yolunu kes-: Krrg. Dr. (1030) Altrndan sag ballanm bir kucak kuymfuna ay tol<a takn. 61sh2l3 yerde durdu. astrnan krya bas-. Almambet!" Atrmn baEmr burdu. ogo. Krg. Krg. . soganguk: Qocuk doEurmamq kadrn. torol-: Biiyii-. Almambet. it yavrusu gibi titreyip. Sagrmn sol tarafim alarak giiziiniin sol iistiine gevirdi. Almambet. misk gibi kokular sagtr. TuncerGULENSOY/ 65 (1025) ahp bagrna giydi. 209. giiliince. Almambet. ong geke. 212. dost! atrmn bagrnr buruver. (1055) sen dahi Kiik-kiibti'yii giyin de git. orol-: Qele gekline koy-. . kiirek gibi digleri parladr krmrldayrnca. Ak-erkeg gadra gelip girdi: 20l. (sen) bu yerde duruver! Ben beyime gideyim. iag kozuday. 2ll. taze kuzular gibi: Krg. (1050) Kdk-ala'yr isteyip giireyim! Kdk-kiibti (adh arhr) isteyip giireyim! Gitsen dahi. gdztiniin sa! iistii: Krg. Kng. ?fi. ttteki: Krg. (1035) kurt enili gibi uluyup. taze kuzular gibi2oS 1o1o16o209 " solango|r2lo "* t s1e16u2ll (1040) Han balasr Ak-erkeg. Almambet gibi batrnn yolunu L"sstsk2l2 Ak-erkeg (ona) giiyle siiyledi: (1045) "Selim demek sizde yok.Prof. dost! selima karErhk vermek bizde yok. Sagmrn sa! tarafim alarak gtiziintn sa! tistiine2oT gevirdi.

1080. (1080) Senin soyun-sopun2l7 1u6to1run2l8 .'i*lx#lf. Kne. Almambet'in geldili aydan bugiine kadarken. (1070) 1iip216 sayarak otursam.(<tiin+e-) 218. soyun-soDun: Krs. daf srrtr: Krrs.66 / Manas Destanr (1060) Er Kdkgii beyim. oldukga gok2l5 (attan) aynldrn! giin sayarak otursam. 217 3li: lililltd J"tf. fiin': Gece (Noc Bu krilime Tiirkiye Tiirkcesinde unirtulmus. (1075) can meleklen'min hepsi. 216. yldrzm baganp almrEtrr. 220.Krr[. Bugiin ayrn yedisi. yalnrz tiine. i& (1090) gadrr gibi krzrl sOliit grkar Koca Kldrr22l (sana) yardrmcrdrr! Bashlm yer bak olur dayana[rn tek Tann'ya cakz2 olur! Kaplan (gibi) doEan Almambet. _bel gibi krzrl sOltit biter I I bir egin Tann (sana) yardtmcrdr: gadumr(n etrafint dolagrncaya kadar. ey! Erli$in vardr. Kahrol!:-Krrs. yann ayln sekizi. Bir yrlkryr sakrnayrm! "derken. higbir geyle il'gin yok!2ta (bir) at yiiziinden dostluk bozulur mu? (bir) don yiiziinden dostluk bozulur mu? (1065) Ktik-ala'yr sakrnayrm! derken.lg: estengke menen ising cok' 219.cak: Yiin. sekizinde bir gadrnndan siiriip grkannca. hay v a n me I e kl e r i min hepsi. Krg. 2n. aldao soolao. tath stizlerldavutarak: Krre. becen v-e tiinek (<tiin+e-k) kelimelerinde ^-_ .. bugiin tath siizlerle avutarak2l9 (stiyle) burada kalsrn! Yarrn aym sekizi. (1085) yrldzm sa! omuzuna koymugtur! Da! srtrm22o dolagmcaya kadar. Almambet gidip vannca. kaprdan grkarak baksam (ki). Krdu : fhzrr (al6yhissel6m). bel avlanal 4l .). (Onun) peginden g*mrg gidiyor.bilgin yok. tiiokii. ' . Kdk-ala'yr verrnezsen. kil!. kdk olaralikalmrqtrr. ktip yrlkrdan oldun.

Prof. Dr. TuncerGULENSOy I 67

(1095) tath s<izlerle avutarak (siiyle) burada kalsrn!"
O zaman Er-Kiikg6, (sen) giiyle dedin:

"Kdk-ala'yr vbremem,

Kdk-kiib'yii iirtemem, gidersen, riziin gidersin!"
(1100) Ondan sonra Ak-erkeg cevap verdi: "Kdk-ala'yr sakmayrm!" derken,
gok yrlkrdan oldun,

"Bir yrlkryr sakrnayrm!" derken,
oldukga gok (attan) aynldrn.

(1105) Rica edip verrnezsen Kdk-ala'yr,
altrndan

alr

Almambat.

isteyince verrnezsen Kcik-ala'yr, siiriikleyip grkanr Almambet, avuglanru birbirine vurup223
(1
1

10)

krgrm yere koyup224 (oturursun!)" O vakit Er-ktikgii, (sen) q6yle dedin:

"Kiik-ala'yr (ona) verin!
Kdk-kiibtt'yii giydirin! Almambet'i ahp getirin!" Qorolar2s gelip dediler ki: "Almambet (adh o) Kalmuk, sarhoq oldu, bir dikigte beE @ardak) igti, daha sonra beE daha igti, ata binerken beg daha igti,

(l I 15)

(1120) Almambet (adh o) Kalmuk sarhog oldu! (bir) k0knar'rn226 gtilgesine
yatrp kaldr Almambet oradan kalkrp gelir." O zaman Ak-erkeg dedi ki:

(1125) "Bu txiyle Kalmuk de!ildir!"
(Qadrr) kapsmr agrp baktrlrnda227 Ak-erkeg, Almambet gekip gitmigti "Ktik-ala'yr ahp getirecekler!" sanmrgtr; gok beklemekten usanm4tr Almamhit.

223. avuglannl birbirine vurup: Krrg. alakanm gak koyup.

?#:

226. kitk-nair: Kre. Eareav.

[lif'"ili[!

feJw'

xoe.'xiitiit

cerge tak koyup.

2Z7.Krg. bak: ffaf.

68

/

Manas Destanr

(l 130) Kdk-ala'yr

ahp getirmeyince, Krl-ciren (adfr) atrna binip, Manas'tn yamna gitmigti. Yakup'un ollu er Manas,

o gece bir diig gtirdii, ateg etrafinda pek gok giE gtirdii.

(1135) ertesi sabah kalkrnca, gorolanm ga!u&: "Kuk'ln bagr Kr!il'rm! B oz-golok' a binen Qabay'rn!
Yedi-su'da yemek yiyen

"

(1140) ey, srrta atrlmrq olan (palto)228 Slrgak'rm Kiik-gebig' e binen Sereg'im Kutunay'rn Kuu-cigit, kurnaz $un-cigit!

kak[(lii) Yag-uul, (l 145) Bay'rn ollu Bakay'nn! Ak-balta olluBolot'um!
da[rmk
B

eyke gorom, Cayzan'rn!
- s ti

Ak
(

ii

k'tin229 balasr!

I

l50)

DaS(lar)rn Biirkiit-batrr' tm 2s, su(lar)rn Sazan-batlr'tm231
yeniden232 atrlan Kan-keldi'm feldket getiren 233 Can-keldi'm

Iraman'rn lrgr-uul Yrtrlam y.rmayan,
(1

!234

155) bozulam diizelten,
tu6t 6i1623s Acrbay! Kene'in ollu Ken Canbay, alolh dolan Er Qanbay ! P11s1236 kara T0liig'iim!

srta atrlmrg olan (palto): Krrg. celbegey. 229. Krg ak-stiOk: Asilzide. 230. Itug. Biirkiit Karakug. 231. Krrg. Sazan: Sazan bah!r..
?2,8.

?32. yeniden'. Kug. kayta. 233. fel6ket getiren: Kug kara coltoy. 234.Krg. rrgr: Kahramanhk destam s6yleyen; gAir. 235. tatb dilli: Krg. cat* tildiiii. 236. falct: Krrg. tOlgiigii.

Prof. Dr. TuncerGULENS0Y

I

69

(1160)

krk goronln biil6g'tm!238' Kazak'tan gelen Kolmon-bet, Klrglz'dan gelen Calman'bet! Kdfir ile Miisltiman segme239 kvan'lar?&
Hediyem23T

(1165) elim ile yurdumdan segilmiq yilitler Karabaytr24l Kazanat
hepinizde zzamat242 gece tilkinin izini bulur yamlmadan
(1

170) taylak'rm243 gzzl'um, Tdriikiiy
karanhkla

karsak'rn4 izini yamlmadan
!

bulan

Kaplan' rm, t aylak' wr, Ennl'um
Atakem YakuP-baY'a siiYleYin!

(1175) Ben ateg etrafinda Eig gtirdtim, Ben gok giizel (bir) diig gOrdiim
Etini ikram etsin! Krmram ikram etsin!

:

Diig(iimii) Yoran kiEiYe

(l180)

ben miijdesini vereyim"! dedi.

Bozulam diizelten,

Yrrtrlam yamayan, Tath dilli ActbaY (ata binip) y0nelip (1185) Yakup-bay'a geldiler. "seldmiinaleykiim Yakup-bay, atam!", "AleykiimselAm AcrbaY, balam!"

Altrn tahtrn iistiinden
Yakup-bay agalr indi, Bagrnda kalpa$r yok bag agrk, (1190) ayalrnda kepig?as yok yahn ayak tisttinde gepkeni Yok gaPansrz

indi ocak bagrna, Bu ocafrn kargrsrnda

Yakup-bay

oturuYordu.

237 . hedry e:

Krg..iibiil gii.

238. Krg. b0l6g;Ozel iyn; diEer. 239. weme: Krg. (mecazi) kargap algan. 2n.KIiq-. kran: Cevik. qiilesen.

Ul

M2. Kfis. azamat : Azamet. 2A.KnE. tavlak: iki vasrna sirmis zm.rrE ka'rsak: Boikri tilkisi.
245.

.KEE. karabayrr: SaftanTtirtmen atr ile adi attan dolan.
deve vawusu.

Krg.

kepig : Deri gizme.

70

/

Manas Destanl

(1195) Acrbay gora gdyle dedi: *Melek gibi beyime
belge verilip kalmrgtrr,

azametli beyime igaret verilip kalmrgtrr!

(1200) Beyim Manas bu gece ateg etrafindd Eig giirmiig, gok giizel2a6 Oir) diig gdrmiig, "Etini (sofraya) getirsinler,
Krmrzrm ikram etsinler!" dedi.

(1205) " Diig yoran kiqiye (hediye) vereyim,
dtigiimii do!ru yorarsa! "dedi,

Okt&47 dan seqme mal vereyim Bohgadan segme don vereyim, dedi.

Diiltinii kiitii yorarsa, (1210) O$lu gider Urum'a krzr gider Krnm'a!" Acrbay yenidbn2as Manas'a diindil: *Atekeme sdyleyip geldim!" dedi. "Etini sofraya koyacaklar, (1215). Klmrzmr ikram edecekler!" Batu Manas ayala kalkarak
"Agrn kapryr! diye, stiyledi.
Manas-han evden grktr.

Ak-kula'ya (L220) " udalasr yiiksek,2s0 sai.nst algak"
Sabrrsu
doPan2a9

cesur do !,an25 I Ak-kula'ya; krsa yeleli, oldukga zayf rlgigekici Ak-kula; higbir attan geri kalmayan,

(1225) ayalrna yuvarlak

.

no7252

gaktrmayan,

(iEte bu) Ak-kula'ya bindi.

Bu Qinli ustanrn

(bir zamanlar) zahmetle yaptrfr;

tu Rus ustamn (da) 2fi.9*.
A7.Krg okto: Yular [< Mofolca: nokta].
?!!. cesuidoian: Kug. dktdm fuugan."
?5l2. nal;

giizel: Kug. ogolo (KS. II, 58?: ogolo ele gakgl: gayret iyi).

24E. yeniden: Krrg. kayta. 249. sabrrslz doEan: Krrs.

tikiim tuupan. 250. crdalasr ytlksek, siEnsr alcak: Krrg. iirkiipii biyik, ceeri bas. Krrgltuyak.-

(1230)

daha

bu

iyi yaptr[r; Kalmak ustanln,

mrnltryla garkr stiyleyerek yaptrlr, pistonlu
tiife[in253 sagmast 6o7r,*ron254

(1235) pt11"2ss mermisi erigmeyen; Ustiindeki Ak-olpok adh ak zrrlu giydi.
K0rniir bu lunmadrlrndan
su

iginden gegilmez srk orman256 yok edilen257 / at' a258 su yetmedi[inden,

(1240) sdluk prnar2se kuruttuklan;
e$eler dayan madr$rndan, otuz e$eyi diizledikleri; krgl* vaktine kalanda, karrn ya!1260 ile bumban

(1245) en iyi (adamlann) gelip sardrklan;
yazhk vaktine kalanda yeqil,26l srk ve yiiksek262 otlara.yaydrklan giiglii dursun diye,
insan karunr

(1250) sivrisinek263 hortumu ile katrp
(su verdikleri) krhcrm beline kuEamp,

Yakup-bay'a (dofru) seyirtti. O'nu gtiren yurt halkr, "babasr Yakup-han'r mr iildiirecek,

(1255) ya da anasr Qakan baybige'yi mi?" dediler.
Yurdun biitiin insanlan, Manas'rn peqine diigttiler,
vanp Yakup-bay'rn gadrnna girdiler.

"Karlrtrkh her yere bat'ayak26 koy!" dedi. ttfek Krrg. barang (<Fars.). 254. sagmasr batmayan: Krrg. ogl patmagan. 255. Krrg. kelte: Bir nevi eski zaman tiifefi olup, Semetey Bahardrr'rn tiifelinin adr da "Ak Kelte" dir. 256. iginden gegilmez srk orman: Krrg. kdngkd tokoy. E7 . yok edilen: Krg. coyulgan. 258. Krrg. sufah Hayvanlara su igirilen yer, yalak. 259. prnar: Krrg. bagat. 260. kann ya!r: Krg. kazr.
?53. pistonlu 261. yegil: Krg. kOk. 262. sft ve yiiksek: Krrg. giber. 263. sivrisinek: Krg. girkey. 264. Krg. bat'ayak: Kadeh.

72

I

Manas Destanr

(1260) Bat'ayak'r igti. Fatiha o1u6o265'
Fatiha tamamhnsrn, oturunuz!" dedi. Sonra.Manas (gunlan) sdyledi: "Elim ile yurdum var, (bir de) segme erenler266

(1265) Kafu ile Mtisliiman
(hepsi) segme krranlar26T melekli dziime belge verdi bir agikl2ot (azbeline) dziime

(1270') ikaz verdin tiziime!
gece yafip diiE gtirdtim, gayet iyi26e diig giirdiim diigtimii do$ru yorarsan,

okto'dmt segme mal veririm! (1275) Bu Krtay ustasrrun
zahmet ile yaptrfr, Bu Orus ustasmrn

'

diigiinerek yaptrgl,

pistonlu tiifertin mermisi batmayan
-. iistiimdeki

(1280) kelte (tttfepin) mermisi defmeyen,

Alglpok

(zrrhrmr)

bunu goztp2To vereyim ben! diigtimii 166i271 yorarsan

ollungiderUrum'4 (1285) krzn gider Knm'a,
bagrm koyun gibi keserim,

kamm su gibi dtikerim!" lgki igerken yedi$i et ile

igtifi krmrzr kusup grkardr. (1290) Buyurttaki insanlar (gok) korktular. Yolu iyi olan gtisterildi; yagr biiytik olanlara niyet etti:
battr dofan er Manas, has g elilcten2T2 1t1"tnt
255. Fdtiha oku-:

266. secme erenler: Kre. ekceo alean. 267. seqme kuramlar: Kirg. tialgap-algan krran.

Krs. bata krl-.

TQ.elypt iyi: Krlgl Ogolo zlu. cozuoi lllrs. u€crD.
271 .

268. isikar: Krrs. Avan-

gaksay.

ktittii

Kughizrili.

2i72.has gelik: Kug. kara bolod.

Prof.

r)r.TlEclh.nwl?l

(1295) tutup yakaladr saprndan,
gekip grkar& kmmdan; atasrna iinden saldrrmaya niyet etti. Bozulam diizelten, yrrfllant yamayan,

(1300) tath dilli Acrbay,
Acrbay ayala kalktr. Beyine bakarak giiyle dedi: "dla-da!'r ag, beyim, alar su273 ili'yi geg, beyim,

(1305) deniz (gibi) ili'ye ulramadan geg, beyim, detuP14 fii'ye dal, beyim! Diig'tinii siiyle duyahm beYim
Diigiiniip bulahm sevinci, beyim! Olse de Acrbay iiliir, beyim! (1310) (diiEii) yorsa da Acrbay yorar, beyim, Korkan yurdun yiirefi, bir hopladr, (bir) durdu (Ondan sonra) Manas gunlan stiyledi: "Ak-kula' ya binmiEtim,

s'

F
f;'

W

(1315) gece yatarken diiEiimde Ak-taygan' r cetelep2T, Ak-gumkar' r bdpi)16p276
Ben sefere grkmrEtrm,

ffi
#
,r.il

Kolumdaki Ak-$umkar,

277

ti

(1320) Ak-qumkar'tmr ugurunca,
kanath bilinen kuglann hePsi ayalrmrn dibinde kmldt (bu) ne demek oluyor? Ardrmdaki Ak-taygan,

(1325) Ak-taygan't sahnca, d6rt ayakh kayberen278
ayalrmrn altrnda tiliiP gitti, (bu) ne demek oluyor? Acrbay gora cevap verdi:

273. akar su: Kug. agtn suu. TI4. det'tn:. Krg. tereng.

/76.KrE. biiptiliip:
277 -

275

. Kts.. ceteleo: YedeEe altp.

ak-sumkar: Ak sunsur. iZS. kay1ereni Krrg. Kayrp eien

Kri.

Ahcr-kugu trtipii btipii diye ga[[mak'

hdmisi; bu gibi hayvanlann genel adt.).

/

kayberen

/

kayrp (=DaEh gevig getiren hayvanlann

biriniz aya[a kalkrp da. imah sdz28o siiyleyeyim. ayalrna gelip knlsa. 280.). kep (< Fars. Sen bu sefere grksan. Ak-$umkar'mr bdpdldp. 282. Sagrnr al: Krrgl baEin ft. kolundaki Ak-Eumkar. candlrinaktuu keo. canrlitatrp dagr aytam. krymetli Han'rn balasr peginden cesaretlenen delil mi? (1355) Diigiinii do!ru yordumsa. imah siiZ: Kue. !!1. (1345) krymetli Han'm balasr gadmna konuk olacak mr? ardrndaki Ak-taygan. Fitiha'sr ile Fdtiha'n denk. sdzl. Aceke'nin bagmt all8 Tath dilli Aceke'm (1360) bildim mi (senin) diigiinii?" O zaman Manas bunlan siiyledi: " Konguroolu-bay'rn (o$lu) KoE-abrg. Deniz (gibi) ili'ye u[ramadan gegeyim.haslnsa al] 283. Krg. kanath biitiin ku$larm hepsi. Aceke'yi yarunaal!& Dtigiinii yanhg yordumsa. Ak-olpok (adh) arhrmr ahp. FAtiha'sr ile Fdtiha'n denk. 279. beyim. vanrira al: Krie. Ak-taygan'r koyversen dtirt ayakh kayberen'm (1350) (aya[rmn) alhnda dliifii ' buburt ile baban denk. (1340) Ak-qumkar'rm ugursan. ili suyunu gegeyim. . (1335) kinaye ile sdyliiyorum2sl Ak-taygan'mr cetelep.74 | Manas Destanr (1330) "Ala-da!'r agayrm. beyim. kindye ile s0yTiiyorum: Klrg. babasr ile baban denk. beyim 'Hikmet' deyip sdz279 s0yleyeyim.

290. tiniiie: Krg. DOKaZ DEFA BaLDUK URdu284 (1370) Manas-han'rn 6ntine285 gidip oturdu. Krl-cagaluu. 288. ahp vanp giydirin! Aceke'm gelsin Yamma!" dedi' Aceke oldu$u Yerden aYafa kalktr.rtr (1385) Aziz-han'rn balast Kara-han'tn 6o16' 3Y290 kaplan (gibi) do$an Almambet yiiziinil bize geviriP ruhlan bu Yana gtinderdi! (1390) halk (buraYa) geliYor. Krr!. Aziz-han'm balasr. .hof. ti . yuflaru Yamayan (1375) tath dilli AcrbaY ferigteli dziime. 28?. Krrg. O zaman Manas qdYle sbYledi: "Bozulanr diizelten. 286. belge verdilini belli et telkin verdi!"in belli et! olacaklan Oziime telkin verdifini belli et! (1380) Dort artgtuu?86 Oyrot'un.l . kil-yakalig7 Oyrot'un # krymetli balast. Krrg. 285. Krre. bulduk ur-: (eskiden) Tam itaat gOstermek. Angtuu: Geniq admb. ktiP Yrlkrmn iginde 284. Krg. kll yakah: Krrg. altm aydar' 1t 288 gok belb?iii'liFe ii. 289. Gdlde Yatan ktiP Yrlkr. aldrna. Dr. Aydar: Pergem. Qok belbd6: Sagakh kugak. diigman gibi geliYor hayret! diigmanhlrm bilemedim. iots: "Bir yagrnCa deve yavrusu" demek olup "okEama" siizii olarak kullanllu. Tuncer GULENSOY I 75 (1365) Aceke'nin iistiine. (erkeklerde) lag iirgiisii.

0opton. kirEtop. no ut1u29l yaranidr ukum ile 1v16v4'uP92 Kambar-boz'un aygrr siir0siinden Qifter gifter2e3 ahp gelin! (1400) Bu atekem Yakup-bay'r oniki kulag ip ile bir baflaup getirin. icesisi. yetmiq kulun tildiiriip hububat yemi ite bestedi$i^ir29S Tay-buural Tay-buural'r ahp gtittir! (1410) ' kabargasP96 httr ktur297 Kara dag gahst2es 1gibi1 Ord&ee dikerse. hsa tilylii3o3 kadife gibi. cemdemek. Rulun: Siifemeh 295. 2!]6. Klttr Frur: Kire.Kara daE cahs'i: Krrs: kara too karagan. krsa tiiylii: Krg. ile beslenniek: Kue. 297 .buclr. namuslu: Krrg. kurban kesilecek atr g'iittiriip koyuverin ! (1405) Birini ahp getirin! Altmrg kulun2% oldtiriip yem verdipimiz Tay-buural. 301 . Krig. ukum ile tukuit: Soy sop. gifter qifter: Kug.Jrabirha). biliniz! B a Pr sa P iyr i-buyrtF 00 lcaska-s u' yu30t (ilgilig konso) tiikenmeden3o2 (1415) benim Qozf -kara'mtahp giitiir! ' tavEan yanakh.Kre.. Iiinfi"taykr. D2. ttikEnmeilen: Krrs. orilo: Hamn kirarsahr. 3(2. baEirsaEr buvru: Kr?s. yrtm yaprp: Krg. klsk-a suui Berrakl teiriz. (1420) benim Koyon-boz ala'mr ahp g0ttir! Kalkaman'rn K ar a . duru su. Ak niyet / neet. hub-ubat vemi 293. tiieiiirsiiz. 300.76 / Manas Destanr (1395) atasmrn Fdtiha'sr. kacli .Kre.k e p' iri halkn (elinden) ahp giitiir! Tokomon'un ?orr'sunu y$tn yaprp3M ahp gdtiir! . kabursa:'Krrs. 298. 303. eEe dig(i) Kiik-ala' yr ahp gdtiir! yiiriirken gevik hareket eden. tav. 291 D4. 29E. iff . kabrrsa ( < MoE. 304.

:r' (1445) giln ktzanp g*tr{t zaman buradan giigttiler. kaplan: Krrg. bolot. sabatileyin:"Krg'. boloo. Sar'ala'y (1440) Su ayalr Korkurt'tan Mangalan'a yiiriidii.il Kara-buura ovastna gelip konakladrlar. atrn. gdtiir! Hayrh sdz3l2 olsa. firlatro: Krre. (ok) firlatrp3l5 gtiriiltii g*ararak ordu ytrtdii tsl* galan bir (ok) atry giirleyerek ordu yiiriidii.hof. 313. caypoo. {b W . gul: Krg. o yerde konakladrlar. . TuncerGULENSOY t 77 (1425) "Aya$r topa!305 olur!"diye yular taktfo6 kogmayr ii[reten "baglan sert @tfo7 olur!" diye. hayrrh stiz: Krrg. topal: Krrg. colbors. salnsr yara olmasrn: Krg. 306.:l iij $i. 309. 311. kapla71310 derisinden gul3 (1430) iistiine I I . 305. erteng minen. camandrktuu kep. kdtii stiz3t3 olsa. da! belini agrp agalrya indiler. Kara-buura beline Qirnag (da!rm) agarak indiler. noktoloy / yular: nokto. siddetli takrtr: Kus. yular yakrp: Krrg. frr li Qatkal (suyun)'dan yukanya grkrp.3 16. tars. 314. Dr.' . kittii sdz: Krrg. cakElhktuu kep. Sabahleyin 3 16 g(igerek. bagrna ktrmtzt guhadan yutat308 taktran " sadnst yara olmasm1"3o9 6it" Orttlxen. 308. Mangalan'a vardrlar. 312. Tan adanp atfidt. soorusl caypoo 310. (1435) ona diiqmanhk yapanz!" $iddetli tahrnsla 1" 6. 315. manattan nokto. (1450) yiikselerek grktrlar. krmrzr guhadan yular: Krg. 3O7. ona diigmanhk yapmayrz. sert (at): Krrg. kecim.

g dz tiniin y a s fi { t nda duru yordu 317. kirpi{i uzun idi. AEamara'mn Kum-bel'den Ak-kula'ya ba$layrp Agamara'nrn Kum-bel'den takke gibi Kara-tag. 5). san talaa. Orada higbir gey gti'riinmtyordu. 319. kanttan ahp katrnrz.322 Merke'nin (147 baqmr kesti. . toltucu. at eyerleven: Krre. it . saldr. at eyerleyen320 geng o$ul semaveri ateg (iizerine) koyunuz. etrafinr dikkatlice gtizledi. cas-uuli boz uul.78 / Manas Destanr (1455) Talas boyuna grktrlar. ee-nc oEul: Krre. daErmk k6kiillii: Kus.i11i. "Melekli iiz[ime. cavma-ktikiil. 318.318 geng ofiul3|e. 3Z':_. (iEine) hrtcnw gaydan sahmz. 321 . (1485) belge veren igeretten: burada yok tiyle (bir) gey!" Manas'rn kaglan gank tdi. (1480) Manas gelip bakrndr. Demir tabanh ilzengiye3zl basmadan srgrayrp (ata) bindi. deniir ta6anh iize"ngi: Krrg. giin krzanp grktrlr zaman. (1460) Manas qunlan stiyledi: " Dadmtk 2o2. (1465) kaymaktan (da) aLp koyunuz. san vadi: Krg. 322. dtirt tarafim taradr. Kara-ta$'rn tisttinde . ilkemi dolagrp geliyim!" dedi. srgrayrp bindi: Krgl rrgrm-mindi.iemir taman iizdngii. bolca gayr kaynatrp yalnrz bana veriniz! ileriye gideyim. Celgek'in san vadisine3l7 gelip kondular Tan afanp attrlr. (1470) ilimi dolagrp geleyim.

giidOii: Atr ytiriimeye tegvik igin haykrmak. Almambet'in giiziine hayal-meyal 326 (bir gey) g<iriindi. Krl-ciren'ine binmig. kamgr: Krrg. Hayal-meyal bir gey giiziiktii ve hemen kayboldr. Dr. hayal-meyal: Kug. uzun bacakh: Krrs. (1520) Ben oraya (bir) gideyim!" 0E yagrna basmry olan deve327 derisinden yaprlmrg kamgryf28 eline ahp salladr. 327 . atrm t*iyle strmezdi. Ak-ermen frmaEr) boyunca yiiriiyor. 32 Alnn y ilz g iz gil e r i nn ryrpr (1500) Miisliimana benzer g6riiniiyordu. 324.Prof. karang-surang. Krk goroma vara)nm. kavmime stiyleyip (onlan) g6reyim. 328. . 325. ansr uzun. hl urhtn giymiE. iig yagrna basmrg deve: Krg. (1510) demir tabanh iizengiye basmadan (atrna) srgrayrp bindi. DtEmanca gelse idi. TuncerGULENSOY I 79 (1490) Agamara'mn altrnda.iyordu. buldursun. (ki onunla vurulunca) insamn kulalr sa$rrlagryordu. kdfire benzer giirfinmeR: Krrg.i: (1515) "Bu K0kgii'den kagahdan beri gdztime (b6yle) hayal-meyal bir gey gtiriinmemigti. Krrg. kaprrga gal6 kiiriiniiii. kunan. (1495) Sdlilkiitii-sdlpiitii ata binmig gidiyordu. Manas (atrna) g iiitdpls2s deyip siirdii. 3Zi. Ata bindifi kryafeti kdfire benzer gtiriini. (1505) EteEinden tutup gabuk atasrm sorayrm! Yakasrndan tutup acele atasrnl sorayrm! Manas (atrm) geri siirdii. BeS yagmdaki devenin derisinden 323. uzun b ac akh 323 Almambet.

.gorom. Kaba etinin alt krsmrna (1530) dofru salladr. .goFD. 332. )r birleqtiren kemikqik. 331.e eti yanldr. segilmig: Krrg. bir parmak geni$liEi!3z kuguk geldi! Biiyle bir ayak izinin yamnda bir atrn (ayak) izi de vardr. kiik ceke: Bir geEit krymetli ayakkabr. orduya haber salmrz. segilip gelmiE3 3 5 erenler. 333. Krl-ciren'i ileri gtitiiriip (o izin iizerine) bastrrdr. 3 a kranlar. tazt. Manas gorolanmn (yamna vardt). (1545) geri gdttiriip bastudr. a^rr33o gibi srrtr kamburlaEtr. 335 segilip gelmig: Krrg. "Kim olursa olsun. bu kigi benden iki parmak uzun er imig!" Bir miiddet tincd33 bastr$r bu yerde. (Olgiip baktr). 329 . Krg. AEmara'mn Kum-bel'ine fulayarak trrmandr. Kqg tolorsuk: (Krg. bir elisi. taygan.bir parmak geniglifi: Krrg.80 / Manas Destanr ' (1525) yaprlmrg (ince) kamgryr iki kanE driilmiis altm saph cikih kamg (ile) Krl-ciren' in tolors uk' una329 yukan do!ru vurdu. tay gibi taz. (1540) (gtirdiilii o gizmenin) izine bastr. gorom. Almambet attan yere indi. 330. gorom. Almambet gidip duruyordu. bir miiddet 6nce: Krg. onlara gtiyle stiyledi: (1555) Kafir ile Miisliiman. kalgap kalgan. s e E il mi E3 ilim ile yurdumdan. (atrmn toyna[r da) bir parmak kiigiik geldi. gorom.. 334. bir 0kgesi bir kanq (olan) td&-ceke'nin33t izini gtirdii. giikii) " ayk kemid}" ile (gryrak = baldvtrun gift kemiklerinin bfry ii !il' Krrg. (1535) iki tarafim gtizleyip. ekgep algan. etrafim gizlice kollayrp. cangrdan. (1 550) Ak-kula'nrn izlerinin ' yeni at izi oldulunu bildi.

gorom! Evleri dik kurunuz. Han'rm Manas 0teki bigdreyiz biz. gorom. TunceTGULENSOY I 8l (1560) yurda haber saltnlz. giizel. gorom. gorom ata biniE kelbeti336. kdfire benzer gdriiniiyor. yakalayrp yine sahverdi! Altr kiEi seldm verdi: "SelAmiinaleykiim! " dediler. "Hanh yerden geliyorum. gorom? Gdriintiqtinden bilemedim. 6teki gibi: Krg. DiiEmanca niyetlerle mi geliyor. kayrp arayan olsan. gorom. (1565) (bir) Mtsliimana benziyor. gorom. (1570) benden yukan konsunlar. gdrdii.q . "Yolcu olsan. Beye sOziimii s6yltiyorum. _ : Krl-ciren'in rahvan ytirtiyiigii ile. (1580) ugan bir turgay (kugu) nu. koktu. gorom.: ! hof. gomm! (1575) Orudu'nun Oniine altr kigi gegsin. arkasrna gadr dikiniz. o yerden (buraya) yayan getirin. nereden geliyorsun sen? " (diye sordu). beyli yerden gelseniz. gibi338 336.s ii I p ?i t ii. Dr. 338. (1585) (Almambet. Beyli yerden geliyorum. mal gdstersem. endamh. gorom! Halkrmdan (biri) gibi mi geliyor. gorom! attan (inip) yaya olunuz. beye sOziiniizii sbyleseniz. 16 kd t ii . gorom. dafderesi: Krg. 337.) "Aleykiim selAm!" dedi. yol gdstersem. gorom. gorom!" Almambet orduyu dad deresines3T girdii dere (boyunca) yiiriidii. . gorom. dik olup durunuz. kelbet: Krhk. (1595) hana sbziiniizti siiyleseniz. gorom? Benden agafrya konan btitiin halk. yakyklt." O zamanda ath kiEi cevap verdi: "Hanh yerden gelseniz. tigindey. gorom. Krrg. s ?i altrn gizgili nur ytizii. (1590) hana sOziimii stiyliiyorum.

kaprya gtup qtiyle siiyledi: (1615) "Seldmiinaleykiim!". H. sdziimii beyine siiyleyece$im!" Acrbay o zamai dedi ki: "Han'h yerden geliyorsanrz. Tath dilli Acrbay. (1620) Nereden geliyorsun sen?" . (1625) siiziimii Han'ma sOyleyece[im: beyli yerden geliyorum.:' tr. [1'' beye sdziiniizti siiyleyiniz.82 / Manas Destam (1600) sizler hamn ugafr. . yol gdstersem. Biz onun hizmetinde bulunan adamlanyrz. "Aleykiimseldm!" dedi bu. Hammrz Manas iEte orada duruyor. Beyli yerden geliyorsanu. ffi ffii: ffi$ asil dolan Almambet geldi o yerde durdu. Ak gadrnn kapnrmn iiniine Almambet yeti$ip varmr$tr. Almambet ile M anas. . yol sormaya geliyorum. yolcuyum. dedi ki: "Ben kayrp arayan delil. yamaru tepsetip uzaklagrp gitti. (yamna) atla varmak iyi olmaz. ikjsi. Beyim Manas iEte orada duruyor!" Atmm baErm burdu. Kaplan (gibi) dolan Almambet Butkup aldr grlbrn (1605) gukup al&dizgini ' yahgrnrn yakasrndan bastrnp. Acrbay gunlan siiyledi: "Yolcu olsan. Han'h yerden geliyorum. F*. O zaman Almambet. (1630) Han'a sdziiniizii sOyleyiniz. herkes merak etti." Yulanndan ya(aladr. #L E. .: B\* ffi. . . kayrp arayan olsan mal gdstersem. (1635) Biz onun hizmetk6nyrz. (1610) nasil yiiz yiize gdrtigecek? diye.

167 l.t*111'u"""'!i. Manas? Ben deve(ler) iginde ns1342 i6im (1670) Ben yerimde senin gibi var idim: nar iginde liiktr43 idim ben yerimde kiip idim Altr boylu Oyrot'un aknn'rnrn balasr. Manas! Igittifini btiyle mi duymugtun. Dr. (yere) indi Almambet.erkekerdeiirgii.. KrE. 340. KrrE.'*'#T"ffig*r. Manas. (attan) atladr. garam yok! " 340 Kll-ciren'in dizginini (1645) firlatrp. O zaman Manas ona gdyle dedi: (1655) "Bu taraftan (sen ey) yolcu s 616kdtii. Kudret istedi. garam yok.. Babamn adr kim olur? Anamn adr kim olur?" Asil dolan Almamber.s.iffft Frft f i1fiiffi #'J"?'$#:fr . sa! mrsrn?" "Aleykiimseldm!" diye cevap verdi. arfiam yok.ie$. altn gray 3a I nur yiiziin (1660) (bir) Miisliiman gibi giiriiniiyordu.s iilpdtii (gelirken) "Han Manas-batlr.?'it53ffi . Manas'a ddnerek E6yle dedi: (1665) "Kuday istedi arfam yok. Lik: Tek horEiialii erkek deve. (1675) dtirt boylu Oyrot'un ldrdsiintin balasr.ret. at iisttinde oturan gdvden (bir) kdfiri andmyordu. Krrs. Tuncer GULENSOY / g3 (1640) Kil-ciren'in dizginini srmsrkr tutup dedi ki: "Kuday istedi. elilerek kapryr agtr.Prof. kl yakah Oyrot'un kugaldaa ktytnnn34 balasr.339 Kudret istedi. argam cok: eiiciim vok. caiam cok:-cirem iok- #l:f. Tath dilli Acrbay. sagakh 339. alfi aydafas. "'. y3 .*xH. Uzun hacakh Almambet (1650) e$ilerek (gadra) girdi: "Seldmiinaleykiim!" dedi. #.

en iyi:Krg. Ekgep algan 348. Kara-han'rn balasr. Krg. Naar: Derideki gizgiler. gtnm349 alsrn giiziine!" Asil dolan Almambet'in gtnm aldt gdziine. uyuklamak.84 / Manas Destanr (1680) Aziz Han'rn balasr. kaplan dolan'batudan Han Almambet gftmrgur! iqittigimi biiyle mi duymugtun. Manas? Ben Han Almambet (iEte) benim!" Manas kalkrp dedi ki: "Kara-han'm balasr Han Almambet sen isen. 1706. (hep) s e g ilmiS ktranlar I (1695) itim ite yurdumdan (hep) ez iyi347 erenler Kara-han'm balasr ey Han Almambet batrra O zaman Gelip (siz de seldm) durun! (1700) Semaveri ate$e koyun! . Krg. (1710) Ozaman Manas qdylededi: "H0rgiiEii yiiksek. 1705. srrtr. (1590) elini bana ver!" Giiriigmeye bagladrlar. kuvvetli dofan Ak-kula. ve el ayasrndaki ufak gizgiler. naar aldt a[zma. algak. . Qrrrm al-: Uyku kestirmek. (Onun da) arkasrna tay-kuvrul'u koyunuz! baE krhp dokuz (atr) Eekip giitiirsiin! Ak-kula'yr Y7. Manas ona griyle dedi: "Kafir ile Mtisliiman. parmaklann igindeki 349. (1685) gtirdiiliinii btiyle mi gdrmtigttin. Manas. Ak-kula'y baE krhp Onun arka tarafina (1715) Sar'ala'yr koyunuz! .1696. (iqine) kaymaktan ahp sahn! (iistiine) kanttan ahp ekleyin! cdmertge gayr kaynatrp Almambet'e verin! (1705) Naafas alsm alzrna.

Lhg. 355. iki o[ul. Olursa olsun!" Manas batr siiyledi: " Serek. don g*acak! 350. at grkacak! Kiigiiciik goro('ya).kesb (kise. arpa ile bu$daya. kak ziimgii 352. Krg. Kara-han'rn balasr (1755) kaplan (gibi) dolan Almambet'e dokuz tane at bulup at yanfl hazrlayn! Ak-sakal' a. 1129: tsiiknar kargr. kav gakmak 354. Kre. binip gelsin 6uu6on' u35o Benim Ak. gitti[i (her) daflrk yere deyip gelsin Almambet. Krrg.). 356. 353. (1750) kendisine kurban oldulum Kuday'a. . Kairg: Ar$rnrn ddrtrc biri uzunluk dlgiisii.o fu o umu getinn Almambet'in tisttine Ahp bagtanbaqa koyunuz! Giyip gelsin Olpok'u. gorom. 3!!. Buudan: Yiirtik at. Karagay nayza. gorom. KiiF ceke:'Bir iesit krvmetli avakkabr. Kirg. gorom. "Veririm!" deyip eline. GittiEi (her) dalhk yere Almambet'i haber verin! okgesi kang3s4 kdk ceke'yi3s5 (1740) giyip gelsin ayafrna" Siiyledili gibi yaptrlar.Prof. Krrs. (17 25) { Kiiknar kargr3sl. 1731. Ak-kula'n dursun 6ztinde. Srrgak. hazrrlayrp yakrirai Krig. Asil do[an Almambet verilenleri almadr.. haztrl ay ry y ol una 3 56. BoI kisc:'foz. sert mrzrak (1730) Alaq'tan ahp getirdilim kds Eegetiss2 boE kise'yi3s3 takrp gelsin beline! Kara renkli samur kalpak Bagrna ahp koyunuz! (1735) Giyip gelsin Almambet! Vardrlr (her) memlekete. l7sj.1723. meginden yaprlrr ve kuEala ballanr. stiylendi$i gibi krldilar. gorom. gdyle dedi: (17 45) " Sar'ala'ya binerim ben. Tuncer GULENSOY / 85 (1720) vardrlr (her) memlekete. gorom. sisara tasrmak icin kullamlrdr. Beleri krhp coluna. sert mrzrak: Krrg. Kiis cbse: KaloaEr kalkrk olan civi. Dr.

uzak tilke: Krg.k kerme'yt36l gersin de.gorom. gorom. ' o yerden at kogulan yapakrf62. baba. eve ulagana kadar at yangtrraca$rmr goroft.. "Aleyktimsel dm.1781. Agrgr curt. baba. 357. Kaplan (gibi) do$an Almambet. yavrum. (1770) krrk ata bayge diksnde. 367. Krg. gorom! Aladan bayta1359 kessin de. gorom (1765) beybaban Yakup-bay'a stiyleyin. 363.1767. gorom! " S0ylendili gibi_yatrlar: " inatg tekeyi3s1 yabani 1"1r"358 gibi korkutan."hrzh kosmak"- . gorom!" iki goro hareket edip. baba. (1785) Halk(r) da Etikiir ediyor. uzun gS ve sefer srrasrnda kullanrlair litigiit kege ev. Han ordo'stn6"365 rahat mr. gorom. Kdk teke. baba! (Beni) beyim Manas giinderdi. gorom. at ko$lan yap-: Krg. I(lr. baba.1779. mustuluk. Kerme: Atlan ballamak igin iki gah arasrna gerilen urgan. 359. mavi bitli. 1782. yawum: Krg. Almambet gibi batra. too teke.Krg.. baba. Cel. Krrl. Koi: Ifreti k69e 6v. 1786. yavrum!" "Ey s iiyting ii . %2. Yakup-bay'a ulaqtr. "Uzak iilkelerdeki insanlan toplasrn!"dedi. 35E. Orto: Hanrn karareah.1769. Han Almambet geldi. Aladan baytal kessin dedi. 364. Siiyiincii-siiyiincii: Sevincli haber setirene veril6n hedive. atabinip yeldik3e biz.s i)y iing ii 19366 baba ! Kara-han'rn balasr. 1771.1789. inatgr teke: Krg. baba. Krg. gorom. Yeniden hediyeler hazrlansm. heniiz kullamlmamrg olan geng krsrak. baba!". At gap-. Aladan baytal: Ala renkli. Kagrp geldi tragum4367 6"6u1 (1790) Kara elli. baba?" . baba.'yabanl teke: Krrg. qorom! uzak illkelerdeki3ff insanlan toplasrn de. y av r um !"363 (1780) "Erkenden geldik (biz).86 / Manas Destanr (1760) Kara-han'm balasr Han Almambet bu ise bir seldmlayaliir. 366. vel-: 365. gorom! Kemeke'nin bagrna. ffi. Kre. (1775) tiniinde kargrlamaya grkrp gelsin de. Krs. "SelAmiinaleyktim. gorom. %l .176y'. baba. 1766. "Han ordo'sunda rahattrr. baba. halk da giikiir ediyor mu. Botom.

Kengirsip caktan keng 370. yavrum. "Krrk ata bayge diksin!" dedi. Kemege'nin bagrna i. kindik. Altmrg celeyebnkulunt fazlaca ba$lattr. T0b6ddv etti krl-. Altmrg ala-bag cygrr siiriisii. Almambet'in Krl-ciren'i Ak-kula'mn'tintine gegti. yawum. yawum Kirini ilk yrkadrfirn yer nerede. Serilip yarulr genig lrtig'in bagrdr: Krg.kttirdl9r. Ananrn doldulu yer nerede.370 iizerine gdl gibi et suyu di. krrk kermc'yi gersin!" dedi. baba. TuncerGfiLENSOY/ 87 (1795) "Kemeke'nin bagrna. (1810) Kebes Dall'nrn beri yant. babam! Yakup-bay (da) bunlan s6yledi: (1800) "Atanm do[du[u yer nerede.). yavrum!" (1820) Cakrp-bay (oradan) inip gtigtti. 1826. 368.jt. (grktoo: biryiyecelin . 371. (1830) krk ata fitil verdi. babam. ele. yavrum?" O zaman iki olul cevap verdi: (1805) "G0belimizin kesildifi yerleri.l . teoe eibi et vrE-: Kre. *Gdbek kesilen yerlerin. Ertigtin bag krl-. yavrum kiri yrkanan yerlerin. Almambe t' in soluk bakrglanna dayanamayrp. Tepe gibi et ygdr&. Dr. kirimizin ykan&$ yerleri. serilip yatttflt genis irtig'in baEdtf69. biz bilmiyoruz!" dediler.1827. baba "Oradan at yan$r yapahm!" dedi. ili krk (tane) kaak gaktrrdr. yavrum. yavrum? Giibe{inrp68 kesildili yer nerede. Ktildiiy grktr iizerine et suyu dOkmek. yavrum! Doru alaca aygr siiriisii. GogUp yiiriiyup tiikendin. 1802.hof. baba. l8l l. yavrum! Onlan kestirip sen al. 369. yavrum (1815) Altmrg tay haarla. . yavrum. fr Krl irtig'ten yukan grktr. yavruni. babam. eiibek: Kre. ii2erine gof glbi et-suyu diik-i Krrg. yavrum. Manas ondan sonra aflnt hzla siirdt. diiz (bir) ovaya kondu. yavrum! Altmrg tay haarla. yavrum! Onlan kestirip sen al. $ ii' Yetmig celeye bin kulanu (1825) sra sra baflattr.

Almambet atrndan indi. ikisi 6z kardeq oldular. Bir emgelinden ben emeyim! Belimi kn gibi srmsrkr ballayrn! (1855) Yakup-bay'dan dofayrm! ''Bir emge$ini Almambet emdi. Qakantm'm semsert duran ak memesine. bir emQe[ini (de) Manas emdi! Ondan sonra evine vardrlar. Manas'tn " uran" firthaykrnyordu! (1840) YakrnlaErp gelince. Manas. Manas alundaki atr brrakrverince. Ak-kula uzun adrmlarla kogmaya bagladr. Manas-han ! Bir emgef inden sen emesin. o anda siit dolmug. senin ile kardeg olayrm! (1860) Qtrgap-kulop yattiar. (annesi) Qakanrm Baybige. ince kuwetli ve titrek bir ahnfi halinde ahyordu. O zaman Almambet dedi ki: (1850) "Annenin ak memesinden siit akryor. (1845) Manas da attan inmiqti. *** (iKiNci BoLT}MUN soNU) . (Biraz sonra) Almambet giirtndil.88 / Manas Destam (1835) yagh giifsii ytiksek al at. Manas'a yakrgrr (gekilde) geliyor. Manas ile Almambet. iiniine karElamak igin geldi.

Ak-padigah halklannrn Midesine ag doldurdu.). gok vurugup diiEman krran. uza[a sefer edende. Olultu ve YENiDEN niniligi (l) Manas Manas olanda. midesine ag koyan Ak-padigah denende Ezga Manas bag koyarr (10) Bastrlr yolu oyup duran. 376. Manas idin'e konanda. " Ak-kula'mn a[anr yrtanm tii nd iik' 1637 4 g ab u u' nu?1 5 kargt ile diirterim. yukandaki ahqap dairesi. kulu kdleyi iirkiiten. Kug. cabuu (: tiindiik cabuu) Obamn duman delilini Ortmek igin kullanrlan kege. egiginin engsesi: Kaprmn iist siivesi. (20) her (emri) Manas tutuyor. . kegine buugan bel boldu. buyurdulu zaman yutuyor.IN KANIKEY iln nvlnnunsi. algayrp31 2 ata binende. uuk'lun iist uglanyla tutulan. BOLUM MANAs iLE ER KOKqO'NUx n0vugU. atka min-: Bacaklarrnr aptgarak 373. kugalrna balladrlr bel oldu: Krrg. kuga[ma bafla&fi bel oldu373 Ak-padiEah eline batr Manas el oldu.Kng. Ak-padigah denende (15) batu Manas baq koydu. tiindiik: Obamn. (5) bu dtinyayr korkutan. 374. alga-: Bacaklannr aprgmak (algayrp binmek.trI. 375. MANAS. eSi$inin engsesi'ni 376 372. Kug.

bagta-: Baga gegmek.J<lbrra -: A$rr ve tembel etmek. Savagra veya avda ganimet [<Mo[olci.. giira. takr: Qrplak.90 / Manas Destanr (25) ' (30) krhcrmladdndtirtiriim. ta$tan driilmQg duvan.Orus'tan bagka bu yurdu Manas kengegne3S4 topladr. gup-gungkurqak : Temelinden. !ry" ttiyleri ile siislenmig: Krg. soot. cebe: Krg. bitkisiz. J85. 3&4. Krg. frg.g un lkurgal€78 yrkanm! turna tiiyleri ile stislenmif79 bukrzr tutup olco380 ederim. kumdan yaprlmrg duvan gup . Manas'a itiraz edecek adam yok. ince bilelaen tutanm. Krrg. Ak-cebe38 I giyse. yeng oldu. (40) Ak-padigah denilen Manas ile deng3& ol&tr Ak-kula'ya binip gelmiyordu. Giineg gabucak vannca batlr Manas rica etti. tahF77 krhp sdndiiriiriim. 1Z?. Orus'tan bagka milletler Manas'a gelip bag vurdu: (50) dal iisttinde badam yok. Manas Orus'u kovalayrp yenmiyordu! TobryEaF83 (ile) siirii toplandr (45) . : I f I l E t 387. olcay]. kengeg: Mtigavere. Krrg. Ak-tepe'ye grkrp taE vurdu. yeng: kol. l' :. Coloy'u yolda ragralan385 hbtnPa1386 candt ba g tapan387 Krtay'dan da[ srn burunlu Konur-bay 378. danrgma. .Kng. 386. Krg.. 381. tagta-: Atmak. Krg. deng: Denk. otsuz. (rmrn) krgrna atanm! Q iildiire gen $iirgtit'ii (35) batrr Manas iirkiittii! Bulutlar gibi boqandr.olco: {9. yerinde saymak. 383. 377. karkaruluu. toburgak: Iyi ve iri at. savag atr. Krg. yen. 382. Srg. egit.

Ak-kula'ya at erigmez.Prof. Ak-kiib6'ye ok iglemez! 388. Almambet.3% batlr Manas'rn oniine (75) do!'ru adam gelmedi. Krg. hiicuma haznlandr krk y iir e d i. Ak-padiEah'a vanp h0rmet ettin! (601 r\k bayrak (ile) krzrl tu!. Ay buluta saklandr.iga{pdm. 389. Sart'rn yurdunu sagtrdm. panltnndan3gl giineg korktu. Tuncer GULENSOY / 91 (55) Sra sra dizdi bu Manas. giydili nrh Ak-kiib6. krk yilidin yiikseldi Acrbay gorona ba{vdtn. Ak-kiib6'ye ok iglemez! Binek au Srgrayrp bindili Kara. Giineg buluta saklandr! (80) Ak-kula. rgrfrndan ay korktu. htzlr koSmayan. goronun (hep) giiglendi biledi! Karkara'nrn388 1-ro"t (70) her tiirlii alp'm sarcsr389 alp (ile) deltJr kengeE toplayan. panlu. 390. sara: Segme. Manas'a kary kamq sallayanl Asil ata binse. 391. en iyi. Manas'rn batrh$ yiirekte. Ak-kula'ya at erigmez. karkara: Turna kugu. Klzll-bag yurduna azap verdin.ker (85) basnlr yolu lcarayerl Manas Manas olah. hrzh kogmayan: Krg. kiilpOng. Dr. . celmegen. Kalga yurdunu lcagtrdm. Krg. Manas ata konah. (65) krhcrvar bilekte. (iizerinde) ak bayralrn giilii deldi. Krg.

er Manas. "Karh dallardayatrp mal topladrm.Krg. " Kdkgii'niin kik alah k6p yrlkts61392 (95) eyersiz rolrlrorr393 yapahm! yerinde duramayan kulunlannr suvanp geleyim! Aunapan3% aygnru yaban hayvanrna salaytmt (100) acr acr kiqneyen krsra$rnr tayr yokken sa{aytm! sra sra konup gelen Kiikgii'yti aynca sayrp alaym! Donunu don yapayrm. Ak-padiEah benimle giiriigtiikten sonra. "Buzlu yamaglarda yatrp mal topladrm.92 / Manas Destanr (90) Ata bindin. bana siiylenecek sdz nerede var? (l15) Avladrlrm arkal . (120) batlr Manas!'. airna-: Srk srk ve yiiksek sesle kiqnemek. Kanlkey refah gOrsiin!" diye.). Ak-padigah (benimle) gdriigtiikten sonra. Bayramda at oyanrs395 alaym (110) ' Ak-padigah'rn dedilini yapayrm! Panldayrn yazdavar. geyik'tir . nakkare: ytik beygiri: Krrg. ]!!. kulca . at siiriisii. . ata sunaytml atr azrlrm Kiiriinggii (adh) yiiriik Ak-padiEah'a armalan edeyim. "Yavagca yolrma gideyim!" dedin. kiik alah kiip yrlkr: Teni lekeli 393. (105) afina yiik vuraytm. oyanh. " Er Ktikgii'ye diigmanga davranayrm!'. benimle vurugacak krgi yok oldu. Ak-padiqah Ala-da!'dan biiytiktiir. ciirgdndiiii 1= 5u$tn" oyan glgirilmig olan. ben.oyan: Krg. dedin. 395. Krrg. " Ak-colbors'u yakalayayrm!" dedin. Manas'a kamgr vuracak kigi nerede var? Ak-kula atrm tok oldu: Ak-padigah beni arkaladrktan sonra. rtoo. 392.

egit olarak paylaqahm. dereli tepeli yer: Krg. egit btiliigtip alahm! Doksan doru yiirtik (at) var. . rloo. terkisi: Krg. biiyiik pargasrm sen al! (155) Altmrg ala yiirtik (at) var. eqit biiliigiip alahm! (150) Takip ettilin yedi yrlkr ile. Krrg.. Baqrm koyun gibi keserim! kanmr kara su gibi dtikerim! giyecelini giyecek ederim. ceen ayak: Kabile ziyafetlerinde (ceen= yefen) lere iizel ikram. kryaluu cer. " Dereli tepeli396 yerdenyrlkr aldrm. 197). hepsini derip-toplayrp siirdiim. ak-sakalh babana (bir) krsmrnr al! Yetmiq ala yiiriik (daha) var. 'Ceen aYak'*400 4. "y.I. nakkarer Kug. ek olarak (bunlan da hep) sen al!" 3!)6. eqit olarak phylagahm. Dr. giilenlerde ceenKrg. / q00. (140) ipekten yapilmrg yulartm eyer terkimi3g bagladrm peEimden gelen Ktikg0'ye kargr durup dd'liigiiriim!" Altrndaki Kiiriinggii ile (145) Kiikgii geldi peqinden. Tuncer GULENSAY I 93 (125) fukaram sefa strstn!" diye. bu Manas'r gaSndr: "Stirdtfiin altr yrlkr siiriisiinii. Harpte veya avda elde edilen ganimet veya etten hediye. 398. Alp'lar toplamp gelende. 'in amcasrndan yahut dedesinden canr istedifi gibi ikram edilme veya siiriiden istedili atr segme hakkr (KS.Prof. 397. sooga soogat:. 3g9. (135) ganimet olarak ahp gelirim! Almambet gibi goroma. atrrtt yiik beygiri39T yapanm! (130) turna tiiylii hzlarsx ince bileklerinden yakalanm. krrk gorom sefa stirsiin!" diye. ona soo[at398 veririm Kiikgii'niin gok ala yrlkrsr var. yiik beygiri. kancrga.

diirmiitfiifelin yemi. vuru$amn vurusup. kiibii. 191. KuSaklaM srkrlmrg belim var. zorbahlrna katlanmam!" Ondan sonra Manas gtiyle stiyledi: "Artrk senden korkmuyorum. Srrhma giydiEim . doldurma. (Ben) aym gdrtigte olamam! Ben paylagamam.baniq Krg. mrltrk: Tiifek. milnk ile atrEahm (1e0) krhg ile vurugahm" krhcrndan korkmuyorum! vuru$san da korkmuyorum. 405."6t'^405 yvyr- lQl.l{I2. ' (165) eqit btiliiqtip alamam.]. cebe: Krrg. sana bir gey veremem! Giiciin varsa. Kre. gelip al! Giiciin yetmezse. dan [<Fars. birimiz kalmilr. kesine. Ir<"e. (170) mal igin ikimiz de iilelim! On dtirmdr$l gtittiren ate$ sagan kara mtlndrmrM *i senin eline vereyim! Avuglayrp kurgun koyup al! (175) Tabakrabak barut$ koyupall El kadar ak dtigiimti tiylece agrp vereyim! Miluk ile atrp vur! Beni vurup tildtrlirsen. . Kiikgii'yedediki: "ikimizden birimiz (tilmeli). 404.- . 6lene dek tutugahm. (180) . tiifek ile atrgahm.94 / Manas Destanr (160) Manas. komgunun iti gibi vinileyip kal!" "Mal igin 6len it.. kugak: Kiig. Manas. bu yrlkrmr al giiriir! Eler beni dldtiremezsen. (185) vuru$ursan vurugahm.

(210) Sonunda Ktikgii yalvardr: "Koyver artrk yakamr! yukanya gektin sen. benim stiziimti dinlemedin ! " Onil. s6ylenmeyecek stizlerini sOylemediler. k6tii gtihretli olmaz mrylz? ikimizden birimiz. ikisi karEr kargrya geldiler. (200) guhffi ebisesini giydi. Ak-kiib0'siinii giydi. O taraftan grktr Er Manas. . Mal igin iilecek olduk! (230) "Koy! Koy!" dedim. (215) yrlkmr derip aldm sen. kiile gibi olup dtivtigiirsek. krk goromu krdrn sen! kaymm ile diiliigtip. ate$ sagan milnk'nr Manas'm eline verdi. Aydar-han o$u Er Ktikgii.Prof. Dr. yukan gtitiirdii. atlarup gtktl Manas. kanm ile vuru$tun "Ofken artrk yatrgsrn!" "Hiddetin bitsin!" dedim. yapmadrn. (205) ikisi geldi bdliir bii[tire.. Ben her zaman Er Kiikgii! (225) it gibi olup bo$ugursak. 406.r diirmdr gdfliren. bu taraftan grktr. (220) sana dogru kamgr Salladrm mr? sert (bir) stiz stiyledim mi? Koyver artrk yakamr! Sen her zaman Er Manas'srn!. Tuncer GULENSOY I 95 (195) Ak-kula'srnabindi. kulgun. aqalrya bastrn sen. agalrya diigtirdii. guha: Krg. (sanki) Elmah-da!'r devire! Yakasrndan yapglp.

. 409. benim elime ver! Tabak tabak barut koyayrm avug dolusu sagma salaym! Tabilp(ya)M budak ol. Manas. "tars!" diye tiifelini patlattr. kagrp gitsen olmaz mrydr. dost: Krrg. Manas.sagma koydu. 6o11408 olup dimdik dur. Kiikgd arkasmdan ba$rdr: "Er (olarak) yalnrz sen idin. Avug dolusu. Manas. "Tars!" diye tiifelini bogalttr! Kiikgii'niin atr Kiiriinggii bu Kiikgti'yilkaldrnp (240) toz-duman (iginde) kayboldu! Btiylece Kiikgtt sr oldu! kurgun Kiikgti'ye deyememigti! Tam karqrda Ktikgii durup. ' (260) O zaman bindili Ak-kuta.96 / Manas Destanr (235) (bir) tabak (da) barut koydu. ben de tekim Manas. 5"g. niqangahr (iyi) gOriir bu giiziim. adr Spiraca olan bir a!ag. Ak-k6bd! (255) . 191. kahkaha ile giildii: "Ateg sagan kara mrltrkr. Manas. iilmesin!" ! Ktikg0. Manas? tetik geken bu parmalrm. tabrlgr: Latince 4{X.M ecelin oku delende. Agrkyerin kalmasrn! mermiyi yamhp salmasln Manas. Manas! Ben sana takrr taku atayrm! srkr ilikle diifmelerini. O'nu oradan gtitiiriip ahp kagtr. Krg. (sagma) Manas'rn yiireline deldi. tatuu. (265) ' Sen teksin. . (onu) tutsun. Manas. iipgii: giyime diilme yerine dikilen a!ag. Babamrn ollu yalmz ben idim. (245) (250) srla balla iipgiilein. ikimizden biri (iiliir) Manas.

giy: Ytiksek.416 Coypur. 415. (275) ak pamula sarmalanmrq bir sarr'm var. Ey Kuday'rm. Yaratan Tann'nrn sevgisine (sr[rndr). kabrr-kubur: Ayakkabmrn grkardrlr ses.Prof. (285) "Allah!" deyip atrna atladr. "Hoca. ey Koco'm. 416. srkrp sana igireyim. gok uzaklara do!ru siirdii. Kuday oldum sanmrEtrm. yolbarsar3 gibi bOliiren Aclbay'r. giyalo tyleyen4ll 6ir) 4orr'^412 vzv 6len canhyr kanlandrran.1. karsak: Kar tilkisi. 413. / Krg. "Kuday. Krg. TuncerGOLENSOY/ 97 (270) ba$lamp kalsa olmaz mrydr. Ak-padigah'm huzuruna grktr. yolbars 414. vticuduna melhem siireyim! iyilegtirip koyvereyim ! (280) Yolda boguna 6liip kalrsrn. 4ll. Kuday!" deyince. Manas!" O zaman. yarah olan Manas. Manas? Qmr denen (bir) grmm var. colbars. Hoca!" demekten Kuday oldum sanmrgtrm. iki o$ul! 410. Kuday bagka delil mi?" Kuday da defil bu Manas (290) Kuday'r aldr a[zrna. iki o!ul! Geceleyin tilkinin izini bulan Tiirsiin. Dr. Krg. kaman: Yabanidomuz. Kug. . Krg. ne yapayrm? (300) Karanlftta kabr-kubullr'koEarken karsak'm4ls izini kagrrmaz Kaman. hasrr yaprlan sert bir or. ne yapayrm? ya[macr bir kaplan gibi Almambet'i. Taylak. sdnmiiq ategi canlandrran. kara dilli. ak pamula sarmalanm4 bir darr'm var. colbors: Kaplan. iyle-: Sepilemek. dan: ing 1<fars. 412. Emanet camma sabr koy! (295) Aygtr geneli. Krrg. bozkr tilkisi.

Manas. iistiine de Kdkgii'yii kaldrnp. duruver! Dur. Seyit. sonra yere dtigtiiler. dur Manas!" (deyip). dur Manas! Duruver. Manas'r yukan kaldrrdr.: ar) . dura-dur. (O zaman) Kttkgii attan inip kagrr! Kiikgii'niin bindi$i Kiiriinggii (adh belinin iizerinden (ikiye) yanldr. Ak-kula'mn afzr yanldr. ey Hocam. semaverde gay kaynat!' Yirmi giinde. (320) azabrm nasrl gekeyim? Yer altmdan gegerek. yurt ucuna ererek. Qalbay'la yanyana yiiriiyen Balbay'rm Kiik-serek ile Slrgak'nn! Altmrgaltr mal dostum. goronun en y.rmam Yer alhndan geldim ben. iki o!ul! ! Kiildiir'iin ollu Qalbay'rm. sanhp ugugtular. yirmi gecede. Obtir dtinyaya varanda. (310) mal dostumun iginde kryametlik Kara-toko can dostum! GitEUn yrldrz batn.' (335) Dizgini kavramrE olan Kiikg0 atr durdurmuqtu. o an Olsem olmaz mr? Ey Allahrm. Suyun kunduz batrn! Krk (315) Tazbaymat. (340) dizgini srmsrkr tutan Ktikgd'yii krhcr ile vurdu. (325) emanet (canrma) sabrr koy!" ' (330) Kiikgti dizgine yap4rp: "Dur.98 / Manas Destanr (305) Elim. Krk goromu o yollarda bulamazsam. efilip (Ak-ku la'yr) gtirtince. Giikytizti bulutlu giiniin altrnda. kmrndaki krhcmr gekip grkardr. demetlenmig kuru otlar iistiinde.

yamagtaki karakuE gibi. anne(m) Bagdr-diiiil ot baybigea I gOyle sorar iiniinde: 7 (370) "Da! gibi Manas nerede?" der. Yolbars gibi btigiiren (355) Acrbay yrlkryr siiriip gdtiirdii.Prof. 417 . (360) "Yrlkrm alnp gidesin vanp evime yetesin! Atekem ak sakalh Yakup-bay. (380) iifkelenme Manas'a! Krtay yurdunu krayrm. Padigahrm! Krzrl- baE yurdunu krrayrm. ev sahibesi. Ben dOniiyorum bu yoldan." " Kalgar'rn yurdunu inleteyim. Kokand'm yurduna g6zdalr vereyim. Allah'a yaaktr (atrn) d6* butu sana drirt gtin aztktv! (bu) ditrt butu kavurup yiyiver gitsin ey Ktikgii! (350) Kiiriinggii (adh) atrn 6ldti. (365) konuk alu seni dniinde krz kardeqim Kardrgag konuk alrr seni dniinde. siiriiyti geri gekip gitttirdii. baybige: ilk kadrn. jazaplanma. Boz-adr da$rnrn tepesinin iistiinde Kuday Tann gibi Almambet yalkryr siiriip giirtirdii. Dr. Kng. Almambet. garip kaldrn! Ddrt bacalrmn dtirt derisi Ayaklanna ganktr!" Krk gorosuyla birlikte yrlkrmrn ariasrndan gitti. gazaplanma Manas'a! Sart'rn yurdunu savuraylm. Kr yeleli erkek kurt gibi. . Tuncer GULENSOY I 99 (345) "Senitildiirmekisteseydim.. hatun. sdliitiin kiikiinii yarayrm: Ak-padiEah ulu'mla ben karqrlagrp geleyim! (375) Ak-padigah ulu'nun dediklerini yapayrm!.

kara tokoy. ulu han'rm. (415) altmrg dokuz mal ile.100 / Manas Destanr (385) Hintlininyurdunuinleteyim. 419. yetmig alp'r 0ldiiriip. 423. Tacik yurdunu derip toplayayrm! Ak'kula atrmr sefere hazrrlayayrm! (390) . Tekegi'den genlik ile aldrlr. istedi[inde. (395) ter kokusu salan Coloy'u onu vanp alayrm. btitiin varhklan bir sOziimle boyun eldireyim! A r { t m ak ugrt4 18 toplayayrm. argrmak at : Asil at. 422. ona ben kendim boyun efdirdim! Tekegi'nin yiiksek salnh Ktik-ala'yr istedilinde vermedi. 4?fi. kocakan: Krrg. i 418. diiz burunlu: Krg.417. balah dilber cAriye ile: Krrg.. balaluu cuban keng-minen. Kuday'rn tek eri denilen bir olul Ttigttik. nar: Tek hcirgiiglii deve. Car Kemer'in arasr ihtiyar42 I (ile ) kocakanmn422 balasr dokuz olulun en giigliisti (410) Eleman-bay'rn ollu Er Ttigtiik. 424. krr murunduu. kara kuyruk nar423 ile balah dilber cariye il42a o Kiik-ala'yr Almambet istedi. 421 . Krtaylar'dan diiz burunlualg Kongur-bay onu gidip (esir) alayrm. iEte :. onu vanp alayrm! Kara orman'daa2o el yapan AlrE ile KocoE var: (405) onu vanp alayrm! . Kug. ablEka.416: Krg. Padigah'dan izin alayrm! Yedi yrl yayan yaprldak.kara orman: Kug.ihtiyar: Krrg. kempir. hiddetlenme $anas'a! Ak-padigali. . 6teki vermedi. Canlan. (400) kan kokusu salan Coloy'u.

Er Kiikgii rle vuruEup. it ile kuga yem! (ben) bir Ktik-alaga kadar olamadrm mr? G dnliim so dud4425 K0kgii'den Ben Manas'a varrnasam. (455) dolru siizlerini uygun bulup. kadrn yolda olur bala belde olur. vanp yoldag olmasam! Manas'rn siizlerini etraflrca diigiiniip. (435) ' bana neyi yapacaksrn? "Kadrn ahp verdim! "deyip. atlamp sefere grktrlrmda!" " Almambet igin yiiriidiim ben. Nogaylar'dan Er Camgrrg Sultan var. "geri diinmem (o) kadrna. bir kazan et. bdyle zorbahk yapmadrm!" Al mambet kalkrp haykrdr: "Kendi kendini biiyiitiiyorsun. temiz tilse. Tuncer GULENSOY / l0l (420) Almambet danlmrg 6teki Kiikgii'niin 6zii tiltinen " Kiik-ala'yr ona vermedim!. onda kalan bir kadm (var) ben denklikte egitim!" (440) Seninle (bir) yerde birlekte otursam (da) _ (445) Kdk-ala'yrvermezsin! Kiik-ala tok mudur? Ben bir yrlkr kadar yok muyum? Benim (igin) yaya yiirtisiin der misin? YiirUrken Olsiin der misin? (450) Bir atr benden nasrl esirgersin? Kiik-ala'mn drqr tiiy. murdar 6lse. gahErp ldyrkiyle gekip aldrm. Dr. igi bok. kiingliim kaldl . (430) . Tekegi'yi kiigiiltiiyorsun. Er Ktikg0'niin yrlkrsrm aldrm ben. Ben atlamp Oylece giderim. gdnltim so[udu: Krrg. (425) oynag (ile) oynayp aldrm. ona yoldag olurum. 425.hof. Tekegi'den oynat oynayrp aldrm.

giysisi olmayana giyecek versen aqr olmayana a$ versen. koyu al: Krg. g0Esii olan ciittiliir. Sakrn bana danlma! (490) Atr olmayana at versen.l@ / Manas Deslanr (460) ktileler gibi bogugup. 4D . coo: D0gman. 4Tl . 430. Krg. ciit0l6r : OtsUrrir. Ak-padigah (ona) qiiyle cevap verdi: "Oteki alp'lann hepsine yapacalrnr yap!" ($ry) fazla varhlrm atma! Ak-padigah yurduna soylu Manas saldrrma! Akhnr kagrnp saldrnrsan. kiirOng. kuqalrn boldulu bel oldum. Hintlinin yurdunu aflattrm.42e seni Kuday i61i. (ag) kamrna ag koydum herkesin bagrna saE (= sag) koydum! Ak-padiqah eline ben kbndim saldrmadrm. yolunda 1roo427 da yok Ak-padiqah kavmiyle Savagtllrn coo42E da yok (480) Manas Ak-padigah tiniinde . Klzll-bag yurduna eziyet verdim.430 426. Ak-pafi[ah eline savagmadan el oldum! . nerede kamgm dermansrz? Ytiriisen. kdtiirOr: Yiikseltir. Krg. Manas gikAyetini stiyledi. koyu ala26 atr iildtirdiim! Krtay'r krdrin gegirdim. derin gukur. (475) Ey kaplan gibi padigahm. (465) Tacik'in elini yere serdim! Ak-padigah eline ' (470) adn tilylti Orus'a. 42E Krg."6. koo: Derin hendek.Kng. .

dniine vanp Manas'r kargrladr: "Ala-da! gibi (ytce) Manas'rm. bir dizgin Manas'rn kendi eline veririm!" (515) Manas yurduna vardrktan babasr sonra. agat-: Birisinin alzma lokmayr bizzat kendi eliyle koyarak ikram etmek. Coloy'u yoldan grkaranda. . krk goro eve gelende (520) (sen) tig ay gdriinmedin. Dr. atrn hepsini alanda. geng dliirsiin. Ayu-kem ile Boo-bekl riniime katrp gelende. Kltay'r krnp gegirende. nerelerde yiiriidiin kulun' um?" Asil dolan Er Manas (babasrnrn) dntinde durup gdyle dedi: "Han babam Yakup-bay (525) Kiikgti'niin yilkrsmr kovalayrp alanda. 431. Yakup-bay. Kltay yurduna eziyet gektiririm! iki kayrg. bu diinyaya kulak asma! (500) Benim dedilimden gagma! Benim bu s6ziimii unutursan. Kuday Ak-padigah'r gtiglii kdm4! Hiddetlensem korkuturum. Ateqin etrafina baE verir. arkadan gelen siirgiine vurup salanda. Tuncer GULENSOY / 103 (495) buyuran yemek agata143l Kuday ytiz yrl yagatar.hof. Krrg. sana uzun yag verir. AgrE ile Kogog'u Oniime katrp gelende. Manas'rn! Biitiin diinyayr yiineten Ak-padigah denileni (505) Ala-da! gibi Er Manas (510) Padigah ile soydaq olsan ay gibi kaErmr gererim! Ak-padiqah ben ulu Kuday 'iilgen' yarattt. (530) Camgugr'yr yalvartrp gelende.

104 / Manas Destanr i.439' (higbir) krzla olmadrm. Ak-padigah ulu'ya vanp akil danrqtrm. kale: Kug. dua: Krrg. Er Ktik-koyon (il. korgon.Kng. 434. koyun. t6g6riik: Diinyamn d0rt k0gesi.437 ganimelS I 46^ 1ro1o d*. Krrg. 439." 436. . garp: Krg. alundan kumas dokudum. 435. bayagrday. FAtiha). ganimet: Krrg. 437. tala: Bozku.e) Bay-mamat(r) yamma katrp gelende iEte o Ak-kula atr sefere hazrrladrm. ur. karasu: Yer alu sulanyla beslenen gay. 440. Krg. (540) alp'lann hepsini bir stiztime boyun eldirdim.562. giiEiis: Krg. 43E. batr (<Arapga. olcay]. "Ak-kula atrn tok olsun! (545) Benden (ve) senden ulu kimse yok olsun! Sana targr kamg sallayan olursa Ak-padigah oldukga bagrm koyun gibi kesip al! Kamm kara su432 gibi diikiip al! I\{anas sen korkutup aldm" (550) Tdgiirdka$ iikelerinhepsini "Ak-padigah'm iilkesine sakm Manas el stirme! Ey Manas'lm. eskisi gibi: Krrg."ileng sdzlerinin bir pargasr gibi kullamlu. olco [<Mo!olca. anladrn mr? (555) Benim iilkeme el stirersen. 6o". (hig) hz gtifiiisiie gwrrcdiml $oorok'un krzr Akrlayl a 432. 433.434 garpay'3s Manas'r!" Higbir alp'tan korkmam ben. 1 i I .i (535) Egig ile SegiE'i ba$ayrp ahp gglende. eskisi gibia36 diigman peginden kogmam ben! Kaylp'm krzr Kara-btiliik' U (560) yakalayrp aldrm taladan.

giizellik: Krrg. 442. ara$tmp dolagtr yad elleri. ala:-Rezil ofmug. " . asil atr geri bastrn: Krrg. asil afi geri bastrn. 441 . hor krlj: Hakir edi-. kelbet. balrdr sesi bofuldu biittin koyunlan yaya giiden (575) (bir) kel gobana rastladr. Tuncer GULENSOY / 105 (565) Han atam Yakup-han. 14d.M3. 2148. dur biraz Sen kara samar bdrkiinti kar kllmrysrn. krz bulmaya koyuldu.{-{. 445.hk kryafet: Krrg.Prof.kl. 47.43 (580) karanhktanasrl4 ytiriiyorsun? Sen rilti bdrkiini lslatrp gece nasrl yiiriiyorsun? Batlr Manas ollum var. Krrg. 446. burak'la6 iintinii iEittim rrak'tan krlft kryafetin denw tamdrm. altanrp klstr istetkin. koyun gtittiim seni iinceden gdrmedim.Mz gok Yakup-bay. sumbat / srmbat. Koyun gobam kel. . Atlanrparzl isteyin: Kirg. burak: Yiiriik af. davet etti: "Ey Yakup-bay. Krs. Krz giifsiinii giireyim! " (570) Atlanlp grku.K$8.44l atlamp (o) krzr (bana) isteyin! Ben yahgi kadrn alayrm. bu Manas'rn varhlrnda (585) attan inip yaya oldun mu? atrnr izleyip yUriidiin mii? Bu Manas'rn varhfrnda elbiseye muhtag oldun mu? Elbise isteyip yiiriidtin mii? (590) Batlr ag Manas'm varh$nda oldun mu? dilenip geldin mi? "YaYa giden ala'sln!445 Beni nerede gdren bala'sln? aga muhtag (595) "Yakup-bay. Dr. {. argrmak atl tistettin. kaitio. giizellilinden 48 tamdrm. neden yiire$ini hor kllmrysrn.

"Crr$apandr gal[rga.a5o kiiyiitdpast suluu katm alfrga. Neden camma zal53 hldtm'tKoyuncu bu sdzii igitince. "Btitiin cortkonwn$g koydum !" dedi. Batlr Manas bu balam. geceyi yanrnda ge.rlri 106 I Manas Destam (600) "Batlr Manas'tn vadt[rnda attan yere inrgedim. cort-: Av va da diisman ardrnda kosmak. (605) elbiseye muhtaE olmadrm.girdilim giizel kadrn i Krre. Ak-padi$ah'rn huzuruna (610) Manas vanp dua aldr. 450. tilki b0rkiim rslandr. 45l. _Krrg.. . NiEanh krzr niganh delikanh srracl ile ziyaret etmek ve onun yanrnda gece- t. (620) kara samur bdrlnm karlandt. elbise isteyip gelmedim. Krr!. rrgathktan aldr[rm. 4JJ. 1- (625) Yakup-bay'a "Ey Yakup-bay. I . Krg. 452. aq dilenip gelmedim. (615) ar crr[aldr kiirgiigti !'as2 Ak-kult bana krzr atlr:. gtiyle dedi: ateke. toklumu tutup keseyim! (630) Sana pigirip vereyim! Hayu duam verip git! Krzrn adrm biliyorum.r tistetti. crrgalandr galgrgir: (refah) iginde galgr gahp. bir tek boz toklum var. zar: Kuvveth. Temir-han'rn lzr Kanrkey Manas'a denk krzdrr O: 2149. ahnca. Krz bulamadrm bu yerde. Aga muhtag olmadrm. istetti. ak sakal (babasrndan) at aldr.ar crrgaldr kiirgiigd: Her zevki tatmak isterdim. igerime tuz istedi Manas'rn almasr igin krz istedi. 'Duasrna doydum !" dedi. (hig) at isteriredim.Krg kiiytilii-: lemek.

igte o yerde hazu ol!" demiEti. iyi gelin olurdu. . Temir-han'rn dili ile konugur: Krrg. kendi babasr Yakup-han. senin basfilm yolu derin sel gukuru yaprp Manas ile Temir-han. Temir Han'rn dili ile konuqur. Yakup-han'a gtiyle dedi: 454. . Kug."gocuklannr ve akrabalannr evlendirmek iuretiyle akraba olmak". vernez ise olur bozucu. gok giizel bir gelin olurdu! Kugalr sarmalanmrg belinde. Krr sakalh Mengdi-bay. (640) kaym ana Bagdr-diitiliit baybige giimiig kiipe taklErrdr. Temir-han'a vardr. (650) krr sakalh Mengdi-bay. 455. (665) uzaktan Yakup'u giirdii (ve) ata binip selirtti. 456. siiykii: B0yi. (660) iigii gimdi dtiEman olur.' Baybige'ye yaklErrdr. kudalaq. ahliksrz dolmug kuldur! Temir-han ile Yakup-han diiniir o tdukl6616u 456 Manas'la kucaklagrrken (655) MengAi-bay bozmaya kalkrr. Hayr duasmr verdi. Temir-han ona verecek beylik. Tuncer GULENSOY / lO7 (635) batakhk sazr gibi sahmr. Temirkandm tilin siiiiliip turugu.ik kiipeler. bakrkargr gibi hafifleyip alhndan s()ykd454 taklgrr. kaynatasr Yakup-han'a yaklErr.455 gu akan suyu siiziicii.Prof. Yakup'un yanrna geldi. (645) igte o Temir-han'rn elinde. Dr. kaynatasr Temir-han. diiniir ol-: Krrg.

6l 291. krzlarla evlenmemig. i (670) "Sen aygag atrnr yorarak.Siil :l .7agrra nani t oynunTa- I . krgrn mah 1t. $ooruk'un kra Nakrlay'r ganimet aldr kaleden. inatg egelini asil it giui metheden: K*g.'.*r$n mal*f[nr*:n.ker egegin argrmak attay maktagan.t1*459 (680) aghktan r?trrap gekerek ytriiyen ihtiyar defil misin? siirdiiltin mah kaybedip sadaka istemeye mi geldin?" "Ben yazrn diigmamn aldr$r zayrfl amrg dilenci delilim. krgrn mahi cu"t otup (cut= dondan ve yem krthlrndan kiitle .i] : .704. bulday ile mrsr kanqik (undan) ekmeli loynundaiKrrg i i:) I . inatg eEegini asil at gibi metheden. sen yaghsm? gatlamrq. nereden geliyorsun. Benim batlr Manas balam var.. sen yaqlnm? nereye varacaksrn.ij l(ts / Manas Destanr I :r' .457 458 (675) Alt dudalm krzrl yiiztn sararmrg.f?xi:.460 bufday ile mtsrr kangrk (undan) ekme{i koynundd6t. 'l Manas'a giizel bir galdr-guldur kz istedim. Kayrp'rnkrzr Kara-biiriik'ii ' yakalayrp aldr bozkrrda. sen yazrn dtigmanrn aldrlr zayf diigmiig ihtiyar degil misin. diinyanrn dtirt bucafrm dolaqrp. ':r : ll rti (695) krz g6Ssiinii gtirmemig! A y g a $ atrmr dizginledim.l rl . dilini kimsenin bilrnedili (700) Krtay'm yurdunu gezip Orada bir kz bulamadrm. sdyleyen dolagtrm. i3i:l[. krgrn mah krnlan rjj ::1 ' iil 'i ' (690) aghktan rtrrap gekerek yiiriiyen defilim. ayalrna altrn gank sararak.l i. siiriimii kaybedip sadaka istemeye gelmedim. kazmaya sdliitten sap takan.H13:1"?fr 1I[""?i19ii3"tffigtu". 45e. (685) ' .f 1.1.

462. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. Sart'rn yurdunu gezip dolaEtrm. Tacik'in yurdunu gezip dolagtrm. kiir6kii kiyse. Krrgrz'rn yurdunu gezip dolagtrm.462 o Kanlkey denilen krz bu Manas'a denkmig. batlr Manas olluma oradan giizel (krz) bulamadrm. cenkdeg. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. (720) (725) orada (da) giizel (krz) bulamadrm. ak sakaldan ad alan (735) Padigah'danbat'alan (740) Ak-kula atr tok olan! Ak-padiqah'dan dua aldrktan sonra. Tuncer GULENSOY / t09 (705) anadut(la) Eapa'il boynunda. orada (da) giizel (krz) bulamadrm! Allah Kuday yardrmryla Ak-padigah varhlryla. aqa sahnacak tuzu varmt{. Dr. kalk* biiriiklii Kalmak'rn yurdunu gezip dolaEtrm.hof. Calpak-da!'a g*rp yaylayan. yuvarlak kalpak. orada (da) giizel (krz) bulamadrm. cebe glyse. cebe giyse. su bagmda gadrn olan. Alp'm yurdunu dolandrm. boyuna denkmiq. Manas'a siiz sOyleyecek kigi yok idi! Temir-han denilen bir han varmlg. (730) Kazak'rn yurdunu gezip dolaEhm. . Hint yurdunu gezip dolagtrm. (710) domuzun butunu kesip ahp eyerine ballayan. Kanlkey denilen ktzt varmry. gadrn bagrnda krsralr olan. boyuna denkmiE: Krrg. Klzrl-bag yurdunu gezdim dolaqtrm. Kalga'nm yurdunu gezip dolagtrm. batrr Manas olluma (715) orada (da) giizel (krz) bulamadrm.

avul. b6yle zorluk olurmu? Biiyiik nehrin bagrndan geri gevir! eli bog gelen diiniirii kdlelerine d<ivdtir!" F.: :::. K6k_ata sakat! . ill & F.. F-: ak-sakalh yakup.. bozguncululuna girmiyorum Sa! taraftaki Q oro. Temir-han'rn evine I gelince attan indi. 463. Bu takrmrn iiyesi. B'1 Fi- t: a . Biiyle horluk olur mu. ti. F- I i i-" b (760) ji E.'-'-""". r i.l (750) Temir-han'aEunlan stiyledi: "Krzmayasrn Temir-han. batrr Manas o$lu var! Bagma giydili bOrkii var.t Frl Eir. 3.unun kaErnda. :l 'r... (770) . boz tepenin baErnda i !- . *.lar. F1 I' t.e diintir olmaya geldim!.lar465 I ri :il' E. 465' Krrg' goro: l' Birtaklmdrrki onun iiyelerinden eder. dtiniir: Krrg..'l Mengdi-bay. l1.r: .. bindili atr ddndtirdii. sol yandaki goro. . :' Ntl ii. cuueu. {i ri u." ri 'l . pul : para. ts.. l (775) :. diyor. '.i'ill I (755) ardmdan gelen mah yok. ernuOug.16$. r . srrtrna yiiklenmig puluau yok kullanacak kutuyok.biri <iteki iiyelere boza pigirerek ikram .l: :: l yapanm!" dese giicii var! batlr Manas ollu var! Sa! yandaki goro'lar. sol kaprdaki goro. gergekten yakup-han o ise.l ilt {r: 5. Kanlkey.han (var) [ :.r nl. 'Dtnyadan gok alp'r F.lar.2. "K6k_ala sakalh Mengdi-bay: ara bozmak igin dolan kul.: ' rtr (765) O zaman Temir_han gciyle s6yledi: . 'll I l0 / Manas Destant (745) Kanrkey'e ii i dtiniil63 olarak geldim!. $ . t: s [. E"' E.1.] i1.'r FL 'Ara binip geldim!" diyor. ahndan indirip alrruz! i.

467.Prof. (795) gtineg sabah dolanda. 466. yiiziinii-elini yrkadr. uyandrnp ahp sorun! Al atrna bindirip ahp tepeye gftayrm! Giizel. Tuncer GULENSOY / 1l I (780) Aya$ yere defmesin! Atmdan indirip ahn! (Altma) kahn dtigekler serin! Biiytik koyundan ag piqirip narrn466 getidp veriniz! (785) BaytaXa'T krsraktan krmrzr. (805) onine demir ledenikoydalu. II. beklenilen yere vardr. (810) O'na ne istedi$ini sordu: " Ala-da! gibi Yakup-han. Dr. Krg. yolunu qa$rrmr$ (gibi) nasrl yiiriiyorsun? K6k-ala sakal Mengdi-bay arabozmak igin dolan kigidu. Susuzlulunu iyice kandrnp.Krg. Erkenden kalku (o). balla kanEnnmz! gmlayan kise gini ayak elilerek ayat sununuz! Susuzlulunu giizelce kandrnp (790) (altrna) kaln dtigek seriniz! OrttisUnti sessizce Ort[niiz! Rahatga uyutup koyunuz! Tan alanp atanda obadan yildrz batanda. Yakup-han'rn yamna yaklagan Temir-han. kiitti cevap vereyim! Sdylenildili gibi yaptrlar. (800) giizel cevap vereyim! Kdtii. baytal: Heniiz kulunlamamrg olan . narln: 582). tath sriz sOylerse. geng krsrak. bil. kaba stiz siiylerse. (Jzerine gorba ddktilmtiE ufak dofranmr$ etten ibaret olan yemek (KS.

diiniir c tilii ! e zul iim y o k ! " Kanrkey'e geldim ben. {!tl kiipe kulafrnda: Krg. attrn iymek kakkrday. makrhgr cakkrday. 470. .468 kaynatasr ben Yakup |giilmeye yahEan. 19. (820) gelip seninle raruEmak istedim!'. butu gatal. giizel (bir) krz bulamadrm! Yaratanrn hoguna gider. kuyrulunu baflayrp: Krrg. diintir olmaya geldim ben.a70 469. iiliilmeye yakrgan: Krrg. de[il mi? Senin balan bu Manas Qok yalmacr delil mi? Ak-kula'run kuy rufiunu ba llay tp.1 . O zaman Yakup-han Eriyle siiyledi: "Benim geldilim yolumu soruyorsan. ll2 / Manas Destanr (815) "Sazhfa at kogturup girme!" der. (825) insanlann bu yurtlannr onun hepsini gezip dolaqtrm: Batrr Manas ofluma boylu. benim duran. "Ey Yakup-han. kuyrulunu buudat. alnn kiipe kula{md..+.a. danlma! Senin balan bu Manas dtiniirii ile kovalagrvereyim demez mi? (845) Dostu ile dolagrvereyim demez mi? Kanndagr ile kaprEryor. benim sOziimii igitirsen baEr kara. ktttii ktttti stiz stiyledi.beylilimi verrneyen dd bozucudur. Bozgunculu$una girmedim.469 bana iyi gelin olacak gibi. . Kanrkey (adh bir) klzrn varmrq: " elgilige dliim yok. tadar mrsrn sen bu tuzu? (835)- ' (840) verirmisin Manas'a ktzt?" Temir-han kalkrp buna q6yle cevap verdi.it' I :i l 1 : 1. (830) l I :l f .

bir alp'm elinde tiltip kalmaz mr? Benim biricik krzrm . at yanqrndan vaz gegmezse mrzraklagmaktan y az gegmezse. Atrqkarun474 koydursun ! ry k a n na75 koydursun ! S ay t g k a n nq6 koydursun! Ondan sonra lurmr vereyim! Qab . (880) Ala-da! gibi (yiice) Yakup-han. Arak'tan tizenle segilmiq bal igen. asil kzrmr (ona) vermem!" Alagtk gibi (iri) Yakup-han. (875) Atrg yangrndan vaz gegmezse.Kanrkey yalnrz tiindiift'ten giin giiren Su igen (860) bir tiitiik'tena72 yorga att^n iizenle segilmiq boz (atlara) binen. Yakup-han hrslandr. celbegey celge gkpagan. Dr. battr' lar ile kargrlagrp. biricik krzrm Kanlkey kara(lar) giyip kalmaz mr? Yalmacrhktan vazgegsin ! (870) Ondan soma krzrmr vereyim. ey Temir-han benim gukur igindeki kurumug drgkrmr kepiren.Prof. koE-koyunrlTl kovalayrp. (855) yakasr alfin ak kiibii'sinii grtlak grrtlala geldili diigmana yrttnyor. gtiftis gererek gelen Ak-kula'yr (tistiine) ahlan oklardan kagrnyor. altrnlar ile kaprgrp. yakav agtk olarak riizgara gtkmayan4T3 (865) yel yiiztinii gtirmemig geceden kalan aqr yemeyen. . tifkesi yaman geldi: " Temir-han. Tuncer GOLENSOY / I 13 (850) biittinyrlkryr.

t atdip. esash: 477 . rilt 4.:: . 1. harp esiri: Krrg.iia [3t rlt . . 485. kayd-a: Nerede. '. olco cesrr. da$ srtrrun tepesine grkacak. I 14 / Manas Destanr . kuvmaluu ciisiln. [rl fii . 478.1 . 5"g. ben Manas'a varmazsam! ":rl. l 'l ** . ditkmeli oyan: Krrg. ince bilek: Krg.')' bile [i ndet477 yakalayacak . atrnrn krgrna b-indirip: Klrg.r:l. Krrg.ii :. ll (895) o zaman giiciin neye yeter? D d kme tj''X *-:. 480.itiptiil. bafudrlmda. 486... (885) :r.fl ..r. kagka : Alnrnda b6yaz lekesi "olan. Krg.. . Orus'tan bagka bu yurdu Ak-padigahrm ona yerdi de. yakup-bay! Ay karanhk. 479. .t I I ltlt i lrl li oy an48o ftaEfta slndg4S I Ak-padigah eli ile br)16(82 baEkasrnda dikkatli segipa83 tot1r484 yaranda Ak-padiqah (bana) dua et!" deyip. yakup-bay. " (900) Ay gibi ftagrnr gerdi de.l :r' : .' ff atmm kt7tna bi ndi r ipa78 harp esirlTg yapacak. Parlakhk yayda var krzrm bana verrnezsen '(kagarak) yerin kayda485 ysl?- (905) O zaman Temir-han da gtiyle dedi: "$aka stiyledim. tiin486 idi kadrn ile gocu[un (910) l bir araya geldifi giin idi Kadrmmla damgayrm! (Ku) balamla konugayrm! Afamta gdriigeyim! Ondan sonra geleyim i 4?. latife ettim..i.1 . krsrm. 1l! . at kiitiinii sahgr. ac bilek.ilr . vanp haber verrnezsem! sazhla hrzla k'og Temir-han ! Manas krzrldan bayrak agacak. fri. i nc e . Parqa.isSliiii iE*. f.biiliik: 4M.:'1..Kog.f. isteyip vermedilin Kanlkey. it:l (890) haykrnp Manas (mrzrafrm) saplayacak. ir. '. btiltik. ..:1]. tiin: Gece. : i:t. ---J'- 483. akrtmah.hayvan.. dikkatli segip: Kirg.l] r..

korkma. Nasrl hareket edelim muteber kiEiler'!"a88 (935) Ktik-ala sakal Mengdi Bay ki. "Sazhla bir ip ger!"dedi. Muteber kigiler: Krrg. karrst to1t1r487 hanlanm. Dr. . yanyana dizip srk kaleler kuranm (945) kendim tetikte duranm! Asil (aun) a$zrnr yrtanm. o (da) beni bozmazsa! Gtiriigiip geleyim. Temir-han ! " 487 . Tuncer GtiLENSoY / I 15 I j (915) (Sen) burada bekle. (920) koyun baqr kadar giimtigtiir "Verme !" diye kaqr gftan bozufu. Krg. burada bekle. (925) bay tu{la beyleiin. Yakup-han!" (Kamgryr atrn) kalgasrna vurup gitti. Sen akhm mr kaybettin? Akan suyun bagrnr burarlm. acele yerinden kalku. yiikleyip getirdili pulu yok: (940) "yalmz atryla gelen Yakup'a ona krzrmr vereyim!" diyorsun. korkma. "Bir tek oplum Manas'a Kanlkey (adh) krzrnt ver!"dedi. kendi evine topladr: (930) "Diin gelen Ala-da! gibi Yakup-bay'dr.q hof. Yalntz (bagma) Manas'r vurarrm. at(h) g6rderip gafrrttr. atrnr yiik hayvanr krlanm. gtiyle dedi: "Ardrndan gelen mah yok.H . ara bozmak igin dofan kul imig. Yakup-han! Deminki kdk-ala sakal(h) Mengdi-ba y ara bozmak igin dolmug kigidir Padiqaha verilecek geyler : at bagr kadar altrndr. 488. karrsr sahk: Kolun dirsekten omuza kadar olan lusmr sarktk. cakrlar.

tak kdtiir-. batrrlrk taslayan yi$itlerimi hepsini krnp gegirir! (970) '. 493. Krg. telelti: Krrg. cesaret taslayan yi[itlerimi. . buulum : I . turna tiiyleriyle siislenmiE kularr yakalayrp ganimet yaptr. yukanya kolay ve gabuk kaldu-: Krrg. (9?5) Yakup-han'r galrnp getidniz! Ayalrm yere de[irmeyiniz yukarrya kotay ve gabuk kaldtrnnaSg Han tahtrna g*anp (altrna) kahn ddgek seriniz. 490. 492. Kug. balkl: Krymetli bir kumag. 491 . 494. kamrg gibi krvrnp. buta: Bir kumag adr. onu koyup sununuz! Sofralan seriniz! 489. terdik. (955) bozgunculu$unukoymadrn. kanst sahk. (965) (Ak) duvakh gelinleri yakalayrp ganimet yaptr. Ak-padiqah ilinden (960) ondan baEka bu ilini Manas saman gibi savurup. 2. Krymetli bir kumE. barga: Diba kumaE.hanlar (ile) bagr tuplu'beyler Mengdi-bay'a dediler ki: " Temir-han'rn nimetlerine doymadrn.I 16 I Manas Destanr (950) Mengdi-bay bu siizleri sdyleyince. Bir kiirk adr. kiik-ala sakalh (adam) sen qiiyle dur. bagr turtfu (bey) gtiyle durun. Barga4eo 11" 611o'^asL altrna serip koyunuz! guulu^492 g" 6u1a's493 bacaklanna sanmz! Barga ile balklnr (980) altlrrra tegelt/e4 seiniz! Arakrya bal katrp altrndan yaprlmrg kadehe. kanst sahk han ben gdyle durayrm.

7 :l 495.i . 'j 4%. (1005) daha pek qok mal verildi.Prof. bUtfln yurt hayret etsin! "On gukuru doldurun!" "Yrlkryr siirtip gelsin!" (995) "Kuk gukuru doldurun!" "Koyunlan siiriip gelsin!" "Yiiz gukuru doldurun!" "Sr[rrlan ahp gelsin!" "D0rt. Yakup-bay geri dtintip vardr Manas'a. glapgm: El legeni. (yamna) gidip Manas'a Etiyle dedi: "Av ve diigman ardrndan kogturmaktan vazgegeceksin!" (1010) "Av ve diigman ardrndan koEturmayr buakmazsan.erik: Krg. . Oniine vanp sununuz! 497 A I n nh kiir klein dokuzunu ona giydirip veriniz! (990) " Temir-han'rn krzrna Cakrp-han diiniir oldu!" deyip. Dr. iiniine vanp sununuz: Krrg. Krg. "Krk gorona haber sal! yolbars gibi ktikreyen Almambet'e haber sal! (1015) (hemen) gahp kagrran kaplan gibi Aclbay'a haber sal! Boz-adlr ulu dafrnrn heybeti gibi iistiindeki Kuday Tengri gibi ' Manas burada durasrn. ona yara$rr olundu.6riik. krzrmr vermem!" dedi. gukuru doldurun! " (1000) "Develeri ahp gelsin!" : (Daha) pek gok mal getirmez mi? Bulsa siiriip gelmez mi? Bulmazsa iiylece tite gitmez mi?" Sdylendili gibi yaprldr. 497. . aldrna banp tartrngar. Tuncer GULENSOY / I 17 (985) QilapEn\4e5getiriniz Erik4% ile kuru iiziimii.

504.j . kiiknarkarsrmr elime alavrm: Krrs. atan. (1040) yahgrlan yahgrl*la ahnz. (sen) ytiz ytlkr (getir)! Denk tuffir[um krk goro krkrmz da bir tiiriiags krkrmz krkar yiiz yrlkr getirin! vadileria9 doldurmaz mr? (1030) Kuk vadiyi doldurmaz mr? Yiiz vadiyi doldurmaz mr? Dtirt vadiyi doldurmaz mr? Hepsine haber saldr.ll8 / Manas Destanl (1020) Ak-padigah ulu'ya kendin gidip varastn' sdyleneni yap'astn!" Manas gorolannt gafrrdr: "Almambet.: Sirratrna. yamanlan yamanlagrp ahnz! Dolma tiifek. " miluk'sm patlatrp parlak gtinderime dayamp5ol (1045) kdkrwr l<argrmtelime alayrmls@ gaddarlagrp (oraya) varaylm yalm krhg baflayrp calmamsrt'o3 varayrm! Yahqrlar canlanna veda etsin! (1050) Yamanlan mallanna veda etsin!" Stiylenilenleri yaptrlar. karagav navza koleo 503. karagay nayza kolgo alah. enenmiq Krrg. eie ackrfir$olan-yrrtrcr Eayvan qekli vermek. (sen) yiiz yrlkr (getir)! (1025) Actbay. yorulmam4 ak "enenmemiq develer"e 4. 1048.-calmanrg. Krrg. srrduu celek siiiiliio. 501 . Krglz yrlkrlanm stirdiilet yaElanmamrg kara "enenmemig develer"sge. enenmis deve: Krrs.: tu 4l . @. parlak siinderime davanro: Krrs. 5{D. kQknq)rargrmr elim6 alalyrm: Krrg. Yakup-bay'rn evine (1035) Manas baga gegip geldi Gelip evde attan indi: "Hangi yol ile gidelim? Birisi yaman sdz sOyler Birisi yahgr stiz sciyler.

(1065) Ak-padigah ulu'ya. akganr kogo ahp grk!. TuncerGULENSOY/ 119 "sizler yola grkrmz! Ben Ak-kula'mr kogturup Ak-han'a vanp geleyim! Ondan cevap alayrm! (1060) Altmdan kumas dokutayrm Ak-padiqah uludan 'vanp tiliit alayrm! 505 Ak-kula'sm I uzun adtmlarla ka gturup tine dolru hrzla siirdiifii bagrm krsrp. arrm arrm ciigiirtiip. Manas gimdi vardr. Padigahrm?" "Tebrikler olsun sana. gelince. bal&zlarfD vannca. . 506. nasrl olacak. Ak-padiph'a gtiyle dedi: "Sii[iidiin ktiktinden yarryorum. 505. baldrz: Krrg. dilde: Altrn. 5O7.hof. baldrz. giimiig akgalan (1085) onlara versin er Manas!" Siiyleneni yaptilar: Sa! kaprdaki ddrt goro. Krg. sol yandaki tirnek kigiler ak heybelei agnrz! AlnnditddM grkanmz! (1080) Akqalan birleqtirini2ls0T Manas kaynnv50E vannca. (1075) zarif buldum siiziinii! Sa! yandaki gorolar. alun. 509. Hamnkrzr Kanrkey'i (1070) gimdi almaya vanyorum. sol kaprdaki ddrt timek ki$i. 508. kayrn: Kan ya da koca tarafindan akraba. altrn sikke ahp geldi. yengeleri. (1055) aaklan gorolar yiikledi: Dr. Akgalan birlegtiriniz!: Krrg. Kug. tatminkar buldum siiztinti uygun buldum iiziinii. uzun adrmlarla kogturup: Kug.

Ak-kula ile bu Manas (1095) onlara yetigip geldi. yengeler bir araya gelince. altrn. kiiyO. dedi Kdk sakalh" Mengdi-bay.t. Ma nas'r giiriir gdrmez. koEturup. Yahgr giirdii Manas'r! ! I . orta yola gelince. atlan! Temir-han ! lt .m sallayrp Qinlilerle mi savagrp geldin? (1100) Gtivers to senin gibi olur mu? Ktiknar gibi mtlnk asrnrp Kalmak'r kovalayrp mr geldin? Giivey senin gibi olur mu? sada{mt ardtna kuganry (1105) Sart'r kovalaytp mr geldin? Gtivey senin gibi olur mu?" "T0vbe Tengri Kuday'a. ulaErnca.giivey: Krrg.j. dalgalannntug geldi. Ak sancak (ile) tug geldi. " Baldtzlanvannca. gtimiig akgadan (l120) baldzlanna versin!" "Yengelerine versin!".l r'l . Temir-han'a giiyle stiyledi: "Atlan.l I 1 (l 1 l0) . j'l ')t tl (1115) baldrzlar i:]i +tl 'i i ' 6ntinde agrversin. " Ayrl'rna gidip vannca. yengeleri erigince.I I 1. Ak-padigah giiriip aldr. il) $ji . O zaman krrk goro dedi ki: "Nereden geldin sen Manas? Kl"lgtk gibi krul mtzrad.r Altrn-giimiig akgayr fazlasryla verdi Manas'a! risiiyledilimi yap!" dedi. t l 120 / Manas Destam (1090) altrn giimiiE akgalan getirip verdiler Manas'a.l ii ll 510 . ' . Bu Manas'rn liuk gorosu. Temir-han'a i (1125) ara bozmaya gitti.

't $' 5ll. tez atfant (1140) Manas ile krk qoroyu ikiye biiliip alahm! (btiylece) kargaga krlallm! " Temir-han (ona) gtiyle cevap verdi: "Fesata ben giremem! ' (1145) vanp gOriip gelsinler!" " Temir-han'n kolday. ':l . (1135) "Yanyana gtiglendirip koyayrm!" dedim. birlikte yiiriiyen yolday krk . Kiik-ala sakal Mengdi-bay Manas'rn . goro geliyor.: s ffi 513.. "Nehrin bagrnr burayrm!" dedim. Kug. 512. alrrn: Harag.hof. daha yrllo getiriniz!" Manas bozktr'as| yalmz indi. llli. Dr. ceri maygkan kol keldi. bozkr: Krrg. tala. Temir-han ! O g[n dedifimi yapmadm. . I {l. 514. (l150) - krrk ytz yrlkryr siiriip getiriyor.srr gabuk atlan.. ..i krk gorosunu ' {. i*i t] fri' . !!f t" bitti sizin kahm'rnrz dtirt vadi dolmaz ise. (1160) senin kahm'rn bitmezse.i* (drgan) firlayrp gtirdiiler (ki). kahm: Hediye. "Srk duvarlar tireyim!" dedim.. Krg. Krrg. Tuncer GULENSOY / l2l (l 130) yer titreten ordu geldi. sdyledilim s6zlerimi dinlemedin. "Tarbaza"mn alzrnda patlahhyor biitiin tiifekler! Temir-han. "Bunlar hangi yrlkrlar?" "Yakup'un iilkeye saldrlr alrm'ft2 Kanrkey'e krk goronun. ahp geldili L1r*'1513 tl: (1155) "Stiriiniizii toplayrp ahnrz! Dtirt vadiye sallnrz! DOrt vadi dolar ise. yer titreten ordu geldi. h U' rIi rt&.

" Manas yalmz kaldr!" deyip gelir idi diintp dolagrp. yalruz kaldr bozknda. (l190) Altmrg ah mal dostu. Kaprya gftrp baksa. tiivbe! dniimde bir afabeyim var olsaydr. bu Manas'ln yamnda (1195) karabaEh &iEi yok. mal dostunun iginde Kara-toko can dostu.o-515 var olsaydr. t6vbe! Adrm "Manas" koymasaydt. diirt ayakh it de yok. . (1170) arakryla kangtrnlmrg bal igip.122 I Manas Destanr (l 165) ak saray eve gdfiirdii. tulumrndtki suyunu kendisi koyup igti. Manas lcara baE cildh yay'r gerip fulatrverdi. (1180) "Arslan Manas ne oldu?" diye gelir idi yanrma: Arkamda . gok acrlar gekti Manas. Bu Manas'rn yamnda kara bagh adam (ile) dOrt ayakh it (bile) yoktu. l. (t 175) Srcak Temmuz (ayrnda). gtn srcalrnda "Manas susuzluktan tiltip gidecekti!" "Atadan yalnrz dofmasaydl. Krk goro eve girince. :i : Krk goro ata bindi. E: F F . kaprsrnr kilitlqyip koydu. Manas bozkrrda kaldr." (llS5)' Manas arakrya bal katrp. agltk susuzluk gekmediler. ini: Kiigiik erkek kardeE. li=l 515. Namaz ktldt oturup. Kng.

Tuncer GULENSOY / 123 (1200) iqmeden kalan krrk goro. . Krg. birinin elbisesini 6teki giyip kogturdu: (1215) "Yemek yemedik tag yedik. . korkup qtiyle dediler: "Bu Manastrn yanrnda kara bagh kigi yok.l7 ak ga&n gti[e yiikseltip kurdular. Manas yalruz oturdu. Dr. sizleri iildtirmem! OtaUgiintizti de giirmeyeyim! Akh size vereyim! (1230) DiiEman yerinden gekeyim! Altmrg tanap. ' Giindiiz korkup gelmediler. kuk goro! Biz Manas'a varahm. Hakan'rn iki kanath kaprsmda Kara moo ile ag yedik. (1210) vanp cevap verelim!" Birinin atrna iiteki binip kogturdu. yaptrlrmut bafrglar mrsrn? Akar su gibi (gtiglii) Manas sugumuzu bafrqlar mrsrn? Kesici olsun baymzt! (1225) Dtikiicii olsun kammrzr!" Manas giilerek dedi ki: "Krk goro(m). (1205) diht ayakh it de yok. lldam. tanap: l/6 hektar. gabuk: Krrg. 516. yemek tadrna bakmadan kalan krrk goro. bey kaprsrm bekitip bekitip de ag yedik! (1220) Ala-da! gibi Manas han.Prof. 517. beyimiz Manas bizi dldiirmez mi? Bizi dldiiriip yok etmez mi? Qabukslo atlamn.

. malrur bir tavrrla gezinip Manas'rn yamna geldi krz. 522.'Sltksuri Anas radorno denilen kara iirdefi. (1250) altrn giimiig akgayr yiikleyip verdi padigahrm.lr !i. (1245) basrp geldi yamna. bakr: Krrs. 6o7t.l -l 1 ri 124 / Manas Destanr (1235) baldrzlar ile yengeler karanhk giik$lUnde kumaEa Lu6i1"sl8 ekleyip drtiinup5l9 inc i-boncuk' a52o mer carf 2 I katrp takrmp.l E.tg?i-5"c'':nak siiltit afaEr: Krrg. llJ. inci boncu[: Krs.i t!l 518. E: :l' F tI r. mercan: Klre. bermet. at ballanmayan ahra (Manas) atrnr da ballayrp koydu.oudra: Krrs. 520. 526. 529. Bir kenara oturdu. Ona kendim vannca. kadife: Krrs. 524. miscengge' 333 : i:: . "Kanlkey'in koynuna . 519 tirtiin-: Krsl camrn-. 521 . tal. Ak-padigah ulu'ya. kamgr talalmam4528 sd diit' a{ac16529 i: !i. (1240) yavagga 524basrp. 526 taba[a koyunuz ! akgayr dniine koyunuz!" Sdyleneni yaptrlar. "Gece gelip gatrnca.. 5u1rtur525 gibi boynunu vzattp. Kamkey'in evine gelince. .*il'g. yavasca: I(rrs. iki yakrn yengesis2T "Gece geldi!" deyip.r (Manas'r) yatrrahm! "dediler. su gibi beyaz bet'ini klLzaftip.-uda523. akrrrn. $r$. pudra' y a522 411 523 tcrp siiriiniip. su:ru. alhk: Krrslenitik.: (1255) Acrbay akga ddktii. (1260) Gecenin karanhlrnda saklanrp gittiler. makmal. f. : ir.

kazr: Kann ya[r.lanamaz ahtnna at ba$layan kimdir? Kamg tahlmaz sd$iidiilrc kamgr asan kimdir? (1290) kuq konmaz tuur'wa kug konduran kimdir? Kdsemdeki san baldan tadrp gegen kimdir? Balh genE ktsrak ktmtzl"ndan (1295) r*u*rX-r$ gibi igen kimdir?" "Yazrlan her gey haf37 olmaz.530 kugunu kondurup gegti. Alaca saph aE bryapn eline ahp gtiyle dedi: (1285) "Atekem Temir-han'rt at bad. xmektup" hat:'Kri. . (1270) KAsedeki san bah tadrp gegti. Yabanciadam: Krg. cfrrincak t6sdk. .533 on prtu'ru534 (127 H 5) grkrrdatmadan535 96zdii. toburgak: Savag atr. ttm6. _qt"fir. Yer yata(nda btiziilmiig yatan (ktza) rt i! g r Manas beg sarildr. bttl6k ki$. !1! 532. diid:me: Krrs. yabancr u6rtt538 yat olmaz.- 537. Ate gin y anmdakis3 | 1ro"r' 6*t532 f.l s rl H !E :! g bir parga kopanp yedi. 534.J . 530. Kfs. s il iE g Balh geng krrsak krmrzrndan susamrg gibi ahp yuttu.od cakalay. toocuiKemik diiEme. Dr. [<Ara'pca]. hat 538. 535 .Prof. gilztinii agrp firladr. Tuncer GULENSOY / 125 fl il 5 { fl (1265) kamgnmr takrp gegti.Krrg. 536. Kre. kug konmamtQ tuur' s. srkirdatidadan: Klrs. Otuz dii$me.yanr:. if.539. (1280) Temir-han krzr Kanrkey uykusundan uyanlp. Ktz yatallna536 y*"Stp. Kug. tuur: Ahcr kusun oturduEu t0nek. 533.Kak.krz vataEr: Krre. girdi yattr. Toburgaks3g ile at siiriip sayrsrz ytlkr (ve) ktsrak siiriip. Jadrratnav.

(1335) O zaman Manas Edyle haykrrdr: "Eyersiz grplak olayrm! Kadrnsrz bekdr olayrm! Altr bttluk yrlkryr kovalamazsam. "Manas" koynumdan! (1315) Kolunu gek boynumdant abalak saph ak tinte'yiffi 'ag yiirek'e saplasam!" Abalak saphk ak tinte'yr (1320) kmmdan gekip qrkardr. siirtip beri almazsam 54O. abalak saph ak tinte: Da! koyununun boynuzundan yapilmtq ak saph hanger. Han balast nazltsut. (1310) Onun adr da "Manas"drr! Deve giiden (bir) kulu var (onun) adr da "Manas"drr! Hangi Manas'srn (ne) bileyim? Hemen grk. salladr: Krg. Atekem Temir-han'm " (1330) Kanrkey (brga[r) salladrs42 ' (Manas'rn) alaca baldr.126 / Manas Destanr (1300) derin vadiyi dolduran. iEte o Manas benim!" "Sen hangi Manas'srn bilemem ben! Atekem Temir-han'm bu diinyasr yar idi. yenlerini diiriip topladr. 541. nazh nazh stiyleyesin! Vay Kamkey ne yaptyorsun?" Abalak saph bu bryadt krmndan gekip grkard. giltep iydi.54l nazh nazh stiyleyesin. 542. (1325) Bey balast nazhsrn. erke. nazh: Krrg. ne yapryorsun? . . (1305) yrlkrsma hizmet eden o yrlkrsrna bakan "Manas" adh kulu var (idi)! Koyunlanmrzr giiden. Krrg. O zaman Manas gdyle sciyledi: "Vay Kanlkey. ak bilelini kesiverdi! Eteklerini biirtip topladr. koyun gobant kulun adt var.

kagkulak: Porsuk. kuruyup kalayrm! (Onu) almadan zayrflayrp halsiz dtiEeyim! KaEkuloPsas 56ii var mr (sende)? (1365) Han-Temir'in ildcr var mrym4? Ezip igime veriniz! Ezip drgrma stiriiniiz! Arakr'ya bal kangtrnp onu igeyim. kara bet. krsrak pegine salanm! Kara yiizlii sana gcisteririm! (1345) Yolbars gibi biiliiren. ku yeleli "biiril" gibi! Kiildir ollu Qalbay'rm. 545. D1. 544 Yamagtaki tur " OrrOO' Eibi. TuncerGULENSOy I tn (1340) Kara yiizlii5a3 sana gOsteririm! Eline sopa veririm. kara yiizlti: Krrg. Krg. Kug. koyun pegine salanm. . atlan! atlan! Almambet. keriiii: Otla drttilen daf yamacr.Prof. (1350) atlan! atlan! gabuk bin! "Yahgr gtizel bir krz buldum! Ala-da!'a koqahm! Altr Mliik yrlkryr siirelim! Siiriip titeye verelim! (1355) siiriip beri alahm Eline (bir) sopa verelim. ata binin! Yakup-bay'rn yilkrsmr Ahp buraya getiriniz! Yirmi gorom atlamp 543. veriniz! (1370) Kara yiizlii sana gdsteririm! Yirmi gorom. koyun pegine salahm! Qok allatrp koyahm! Oylece <iciinii alaylm! (1360) Eyersiz grplak olayrm! Kadrnsrz bekdr olayrm! Onu kucaklamaktansa. 544.

Krrg.Manas Destanr (1375) Temir Han'myilkrsmr buraya ahp geliniz! Krzrm dikkafalr 546 yetigtiren. yenilmez: Krrg.. iilkenin en giizeli denilen iilkenin yenilmezs4T krzr imiq. doolu.ss2 hangi Manas'trr bilirim! Temir-han olah. (1380) halkrn en giizeli denilen hakrn yenilmez krzr imiq. gapgrp: On ayafryla. . 552. H *l gt t{ 128'. Kara-deve'nin ollu Kart Manas. Manas-han !" Kaynanasr gtlyle haykudr: "iki tulpaf4s taymr (1385) bir ahra ballayrp koymugsun. "Sabrrh ol..l iilii :iilll :1. birisi yaralanmasrn! iki Eunkar yavrusunu (1390) bir tiinele koymugsun.1 mr? Han balasr Kantkey. vryaklayan it: Krrg. devletine doymuEsun.755 1. :t i :IJ I Vay Kanrkey. 550. grmanksso (bir gocuk gibi) konug!" Kanrkey krz Etiyle s6yledi: " Vryaklayan . ne yaptyorsun? (1395) Bey balasr Stmanl<srn. (1405) adrnr "Manas" koymugsun. 551. cenggisiz. Krrg.kangkrldagan it. 6o9rrr*7 Vryaklama shkin yat! (1400) Ben sen adamrn /arktna varrrm. ./. 548. yava$ga siiriip "gapgrp-549 yaparsa. ktiskti il-.ln [.l . yem (igin) dalagmazlar mr? Birisi yaralanmaz 1. 1 ii.:11 547.:ti. tulpar: l. trmalryla yere vurmak (at hakknda). yiiriik at. 2) Savag atl. dikkafah: Krg. nazh (1323): Krg. yrlkr bakan kulunun ' ' . yemini birlikte sahp vermigsin. her zevke doymugsun.) Kanath at. erke. 549. 546. kalapa. . farkrna var-: Krrg. gmanki krE.:il i'ii. devene bakan kulunun adrm "Manas" koymugsun.

ktil. iti (1430) altmrg tanap akgadu. gdl: . atrn bulusuna dayanamayrp giikyiiztine grkrp gini "Bahadrr Manas. darrya (<Farsga. Krg. kdknar mrzra[r savurdu Manas'rn stiziinii kadrn gevirdi! (1420) Kuk goro geceleyin atlandu yirmi goro Temir-han'n yrlkrsrm altp geldi. sonra vanp akil damEan. onun igine diigmanl* salmry! Bolluk igindeki yurduma bag olmug. Tuncer GULENSAY I ln (1410) o Manas'r bilmiyonrm!" Qrylrdr-bay'm oflu gergek Manas. yilitlerim. Yirmi goro Yakup-han' rn yrlkrsrm ahp geldi. 554. tok olanlardan iyiJikirler da$ar! Yukan tarafta kara tug556 Temir-han'm tu[u de[il mi? 553. (1. yi[itlerim! Ag iken gdriigme yapilmaz. Tan atrp uyandrktan sonra. yilitlerim. deryi). (gimdi) biz ne yapalrrn? Altmrq tanafss ak gadr (1435) at bulusuna dayanamayrp gdkyiiziine grkmry ak gadr!" "Ak tag ile bashnp koy! ikiniz birlikte olunuz. (1425) yam nehif53 (ve) giilsv (olup) iki yolu vardr. Krg.kara tuu. ikiniz vanp bir krsrak kesiniz. yrlksmr yollara siirdiiler. kara tu!: Krg. Yakup'un o$lu geng Manas. (1415) altrndan kumaE dokumug "Ak-padiEah" denen (kigiye). Dr. 556. 555 . nehir: Kug. yattr uyuyup kaldr. tanap: l/6 hektar.140) ya$ doSayrp doyunuz.Prof.

trll . (1455) feldket mermisini atamaz. Almambet gibi haykrnp saldrrdr. Krg. Krg. Yakup-han'rn ordusunu bozdu! Temir-han'a hiicum etti. hepsini yenip yere serdi! (1475) Yakup ollu bu Manas "Efendi Kanrkey" diye yiiriiyiip Temir-han'rn yurdunda Kanrkey'i gekip alahm. Yakup'un ilini ben vurayrm!" Ala-da! gibi Almambet. Akilh dofan Acrbay. iki ogul. pistonlu tiifek ile ateg edemez. noolan : Bir tiA kumag. bana tek (bir) kurgun (ve) grgas.s atamaz. rtl. Elim (ve) Seyit. 558. il 557.I 1 130 I Manas Destanr I I (1445) AgaSr taraftaki ktztl tu! Yakup-Han'r4 tuEu degil mi? Gunegin bumu bit<itaiginOe noolandan'ST yaprlmrE ak goynesi(mi) yakasr agrk olarak giyip I i i I (1450) yiiriiyerek tepeye grkayrm! Yakup ile Temir-han yalruz bir o$ul ile cesaret edemez. Manas'a hediye krlahm. (1460) karanhkta baskrn yapan karsadn izini (bulmakta) yamlmaz Kaman (ve) Coypur. iki olul Atlamp yola grktr.'t' . sorua o da ata bindi. grrga: Tuza[a veya oltaya konulan yem. Serek ile Srrgak (da) l 1 l i (1465) 'atlamp yola grktr! Krk goronun en yamanl Taz-baymat efendisi susadr[rnda attan inip gay kaynath. I i (1470) Acrbay gibi haykrnp saldrrdr.

1 -E Kanrkey (1485) bagma gelecelini bildi.: F ::l H (1480) adi halk. arakrdan segme aE igti. Krrg.: -5 iE . Karanhkta yol bulan Aygr yanak(h). b e kl e ni lm e y e n y e r dens62 gdrdii (1510) hrk goroya giiyle dedi: "$u gelen yiizii kara ka&n dep:ilmi? Krk iginden ktrk hzr segmiq. Hepsi toplamp geldikten sonra.. Dr. Qtup geldi Karukey. '-r:{ j . ahp (buraya) getiriyor! Ummadrfr yerden (6niine) gkrmz. tanmmr$ Tacikler "Kasfi alahm!" deyip yiirtidiiler. kara: Krg. kaprs cer.tdrii: Han soyu.€ . Kanrkey. = . durun krrk goro! (1500) Siz karasrnr456ben tdrdlxt Elinizi yakamdan tutturmam! Krk goroya krk krz ben ahp varaylm.j :: dolan Acrbay O da bir krzr ahna bindirdi. nnhifsse . Temir-han'rn krzr Kanlkey Krk goroya gunlan siiyledi: "Durun. Ayrp-Han'm (bir) krzr vardr. ipekten segme elbiseler giydi. kara "halk".. size kendimi armalan ettim. 561 . 562. kara dil(li).f. 560.f 'H . . 559. Kanrkey elbisesini giyindi.. rS !il riE 'tr hof.a j Altrnay gibi ablasrm (1490) Almambet ata bindirdi. (1505) Kendim elgi olarak geldim!" Krrk krz ile atlamp.. beklenilmeyen yer: Krrg. Kara gdzlii kart Manas.j . siiliingkii.!t :5 segme bir boz yiirtik ata bindi. = . nahit Krrg. (1495) Manas'rn krrk gorosu (da) kuk krzr atrna bindirip aldr. Tuncer GULENSOY / l3l :5 fl .

1540) krk Al mam bet'in gadrnna gelince. a. asil atrn aEzrnd acahm: argrmak oosrn cayalr.ti :illr .i: Rirs. (1545) altr kttk salmrg gibi. 566. gadrra ulaEtr.l . guvercln: in"ip giui: . 571 . 4asd gukura diiqtii? $imdi daha ileri vardr. ahmak: Krre. nasrl gukura diigtii? Giivercin ugup mavi eve kondu. ugarsa.a !!J. Manas'a yalvardr: " Giivercitf6. kiingiilgiik. kuyruk killan bol ve dadmtk olansTl Sar'ala.gagry.ll . sahp lietti. liara'bet. dilini kes!" Bu Manas (da O)na giiyle cevap verdi: . 5€. o11568 baybak. .Krrg_. esir kllahm! (O) nazh Kanrkey'in o zaman gtinlii daralsrn! (1525) $imdi kalgasr ve arkasr eyersiz at iistiinde yara olsun! (O) nazh Kanrkey'in gimdi (akh bagma) gelsin!" Yukanya grkrp gitti. rldiy sahp 567. 570. iyi kalpli: K-ng. d'(l)dti(y) )o).1 o7r ( "Saksa$an ugup saraya kondu.ans67 ugarsa. ttiytinii kes ! (1535) Kara yiizlii gok konuEursa. Kosurckon. Iana.s'e baybak. liiiniik : Kova. gagmp kaldr Almambet Almambet giizel krz yok mu? 563.132 / Manas Destaru (1515) (yakalayrp) ganimet olarak getiriniz! Krkga&rdihp kurunuz! (igine) krrk diigek seriniz! Asil atrn afzrm agahm!563 Hepsini bir arada katahm ! (1520) ince bileklerinden tutahm ! Atlann kgna atallm! Ganimet.5s Kanrkey. l. Kus..z. Giifiisleri kiiniiksTo gibi. tiiytinii kes! Kara yiizlii566 gok konugursa. kara krz oturmuqtu. (1530) agalrya inip gitti.i. " I kufruk krllan bol ve dalrmk olan: Krrg. uy kuymulgak. Kre. saksdEan: Krrsl saslskan. kara viizli. dilini kes! Saksa !. iyi kalpl. 568.

Dr. ecem. Saldrsa. Almambet'ten bagka yilit yok!" (1580) "(Birbirine) denk atalann gocufuyuz. denkliline ahErnm. (1570) "Saflam vticudumu giistermem. Giizleri agrk olan it bakamaz. (1565) (at) hrsrzrndan yiiriik at aldt! Ktik-ala sakal Mengdi-Bay Manas'a kargr (savaqrrken) iildti! Sallam vticudunu ileri grkarsana. Destanda: deniz ! gibi ktytm galkalanryor. Bu kulun beni ktigiimser. ahqamadr[rmda baEanh olmadtm 572. . ecem. gok konugan Almambet! Sa! yamnda bahadu yok.slz onun yerine ahEamam. giizel yiiziinti giistersene. Ak yiiztinii gevirsene ! Deligmekten vazgegsene! Sagrm rig belikli 6rsene! Agrk al ytiztinii. (1575) gegitler agan Almambet. Senden aEa$ kalamam! Geceleyin siirii gelince. Benim atam Temir-Han (1555) itisi uir do[mug. kuynrk krllan bol ve da[rmk olan Sar'ala. nurlu benzini (1560) Almambet gtintin! O Almambet haykrsa. giizel yiiztimii gOstermem ! Bu kulunu ben kiigtimsesem.Prof. diiEmam bet bakamaz. ben ne yapayrm?" Manas'rn tiziinden daha er. Tuncer GULENSoY / I33 (1550) Dikkatle segip ahp geliniz! Temir-Han'rn kra Kanlkey vardrn Altlnay'rn yaruna: "Senin atan Aytp-han. dliitler veren Almambet. krsrak salrhp stt verince. ben denk atamn gocu[u deniz gibi kryrm galkalanryor. (1585) "Krsraklan alrla koy!" dersin.

573. Kanrkey (1620) tepesi aqrk gdk vursun. Almambet'e giirtinsen! Sana konuk geldifinde. "Ahp gelip sun!" desen. iyi stizler stiyler size. Gtizel sdzlerini (etrafa) sag! Nurtopu (gibi) giizellilinle panldasan! "Suftszr" (tirdefi) gibi boynunu uzatlp. "Kalk ktmtz koy!" desen. desen. kogok: Birbirlerinin boyunlanna ballanmrg olan koyunlar. kaz palan gibi panldayrp. "Kalk krmrz koy!" desem. bunu brak!. cele: Uglan ip. (1605) onun igin gtinliin kalmasrn! Ey Altrnay. (1615) "Haydi bana ktmtz koy!" desem. (1610) su gibi parlak ytiziinti krzartrp. Sevgili ablacrlrm. giizel kardeEim.134 / Manas Destam (1590) "Cele'den573 krsrak sa[!" eve konuk geldiginae. "Biribirine balh koyunlan sa!!" desem. (1595) o $eye ahgamam. ktitti sdzler siiyler size. ddgiimii yer vursun! SaEm iig driik yapt Almambet'e gergek hAlinle giirtin! " "Ay gibi parlak giiriiniiriim. "Cele'ye baflr krsralr sa[!" desem. Krrg. ktttiiliiEii tutarsa. benim enigtem Manas'tan ondan akrl danrgayrm!" (1600) "Brak goculum sorma! iyilifi tutarsa. . duradr! Altrndan kiipe takaym. kegiler dizisi. ' ben. iki kazrla baflanarak. Krg. taylan ve buzalrlan baflamak rgm gorev yapan 574.

hesapsrz goktur: 576. yii[: Krg. (KS. Krg. Tuncer GULENSOY / 135 (1625) Giin gibi parlak giiriiniiriim! Donup kalsrn Almambet. 579. ahp getir! Bttttlum" (kumaEr) ile "Buta"'kumaglnl.i1r's57e ktzlrrr giiveyinin (kiiyiine) gtinderip koydu. dtiniip evine geldi. sanatr sandan iitiiptiir. deveye yiiktidi 577 yiikledi. 2). 236: ciik. I. "Altmrg deve ahp gel!" dedi. Temir-han'rn yamna gidip. tiiggtiliik: Sabahtan ii$eye kadar ytiriimekle kat edilecek mesafe. gimdi zenginlikte yan gtrlar (1630) hazinelerini o*aya yrfidtklannda. 578. Ilreti kege ev. . Krg. Er Manas'a krz verirken. koE: 577. " 575.Prof. igitmigti Mengdi-bay. Otuzuna altrn. ciik "Kege evin bir Krg. ahp getir! Otuzuna kadife rle ipe!\ yiikleyip. Temir-han! Yagh babast Yakup'a tutup kzrm vermeyesin! Ayrp-Han'rn verdifi hesapsrz goktur575 (190) akgasr bine yakrndr. ayaklanna dolasm. diin senin krzrn Kanrkey Manas'a ktitii sdzler stiyleyip yurda akrn yaptr da bozulmug yrkrlmrg kaldt da! (1645) Atlara kog'unu570 yiikledi. kiingiiliik: Bir gtiniin uzunlu[u. gagrnp kalsm Almambet!" Aylp-Han ileTemir-Han. Krg. konuEan dilini koparttr. Temir-han!" (1650) kiingiililk'tens7B fii1tiil. giimiig (1655) yiikleyip. Temir-han'a (giiyle) dedi: (1635) "Kuday alsm. Ona Oliim ver. kdgesinde toplantlmrl olan yorganlar. yastrklar vb. Dr. koyun gibi kiigiimsedi.

(1670) hig yaklagma Oziime!" Yeniden geri dtindii. (1680) Doksan deveyi yukletip.136 / Manas Destam (1660) altrn ile giimiigii atma nal vursup. o. KaprEmaya hazrr ohirdu dizinin alnna ddgek koydular. Ktikgti-k0z ile Kamang-k6z (1635) (adh) hrsrzlann evi vardr. yana$ma takrp siislenir. 0y-kaylng'rn boyunda. Miisliimanlann iite tarafrnda. onu yiikleyip geldi. verdi$in sdzii tutmazsan. oy: Qukur. Ala-kiik salcalh Mengdi-bay.ylenileni yaptr: Kbk-ala sakal Mengd i -bay (1675) altrn ile giimtigii.ahp 'Bu Kalmuk'un beri yam.nu aynca yiikieyip getir! I nc i . Sd. (1665) onu aynca yiikleyip getir! Krik-ala sal<alh Men gdi-bay. . onu ytikleyip gelmezsen. akinci "Yiiziine takrversin!" onu yiikleyip geldi.b o rrc uk ile merc ant. 580. qg-kaPkak'rn aYznda. eyvah! Manas gdriindii! Altna kilim serdiler. alu kaap galkalayn! (1690) Bunu Manas'a verelim!" (Biiyle) haber salmryu. Gdrtnme sen giiziime. 580 Ukiirgii (suyu) boyunda. gidip evine vardr. gelip yola diigtti. (1695) ak gadmntdiktircli. ktzil mcrcan. . Krg. . (bunlara) haber verdi: "Arakrya bal koyup.

boz yeleli erkek bdrii gibi. tcaraSs d{. onlardan biri hayana kalsrn! (1725) Kiildiir oflu Qalbay'rm. Almambet sen de diri kal! Ulkeiginde e$encem. kara: Kotii. Qalbay ollu Albay'rm. 'onlardan biri hayatta kalsrn! Gdpiin Krk yildtzrbatrnm. (1720) onlardan biri (hayatta) kalsm! * Geceleyin diibilrii -dilbiirii" yilriiyen tilkinin izini ( gdriinc e ) yarulmayan Tiirsiin. Taylak. iki o!ul. gilin: Kesken. sayun kanduzu batrnm.gukur: Krg. koktuu.z aygtr yanak gilinsE2 s6z. iki o!ul. yaftr. aygr yanak. (1730) onlardan biri hayana kalsm goronun en "yamanl" Taz Baymat. " katsak"tn izini (gtirtince) yamlmayan Kaman. Takanan diiqtii bu Manas! Serek ile bu Strgak. susadrlrnda attan inip gay kaynat! Qukurasao dolup kalahm.hof. (1715) Elim ile Seyit. Agu oldulunu bilmedi. Krg. Tuncer G{ILENSOY / 137 (1700) tek dizinin fistiine oturdu. birin: Tek. iki o[ul. Krg. 581.li (1710) Acrbay diri kalasm! San otla ilrtiilii da{ yanwct gibi. 582. 5M. onlardan biri (hayatta) kalsm! Karanhkta " kabt-kubar" yiirtiyen. "Uykum geldi!" deyip. Dr. (1705) geride kalmrg idi. . Yilitlerini galndt Er Manas sdyledili birinsEr sii. 583. Coypur. koyun dliimti geldi mi? Krg.

sakrn oraya gitmeyin! (1765) Kalga'mn yurdunu vurdum. . 'lti 585.: Methetmek. babaun kirti.r?J:. dilini kimsenin bilmedili (1750) Krtay'a gitsek ne yapar? Yassr Tortat'ta yazlanan domuzun budunu terkilere ba$ayan Kalmuk'a gitsek ne yapar? Biiyilk ince burunlu... Kalgak'a gitsek ne yapar? . Kug. sakm oraya gitmeyin! Tacik'in yurdunu kudrm.T.586 "Babanrn k6riit587 Sart o[lu ona girsek ne yapar? Kaz gibi badrarak konugan. I .1:'Jr'$*:f .crlga. Krk gbronun "yaman"lan Sirek ile bu Srrgak l. (1735) Qay yatalrnasss 6o1up yarahm.:l. . rnakta. gay yatafr: Krrg. yilkt iililmii gely'i mi? Kuk qorunun hepsini Tann almrgfir." tanas'rn gdlsiinden cam grkrp gitti. Krk goro (ona) giiyle dedi: "Canr saklayan yeri sdyle de git! kivmaslnl stiftite saplayan. 587.bir siivme tabirdir.ii I 138 / Manas Destanr . l .1760) sti'vledrEffi"r'ltrj*-avtnzl Rus'a gider vanrsrn! Sart'rn yurduna sefer agtrm. takm oraya gitmeyin! Krtay'rn yurdunu krrdrm.: (1740) tilmeyip nasrl diri kalmrq. . gukur gdzlii :. 'li :r'ir i l. (1745) egelini koyu doru at gibi maktayan. .' l. (1755).'l l"yapar? O zaman dedin ki er Manas: "Siiyledi[im gibi yaprmz! . 586. I ' .

(1805) Manas't nbuta koydular. yer ahmz! Ak-han'a vanp gorba igin (1785) Giyimini grkanp verir. dokuzlu$t halkma hediye verdi. Mezara sere yaptiar. Rus'un yurdu iyilik yeridir. Rus'tan yatacalrn yer al! Rakr igip bufu grksa. (1795) Gdk-saray gibi (mezar) yapn. sarkan sag brrakan sagmr sarktttp koyanl (1775) Nereye girse doyan! Fakir gelip zengin olart. zayf gidip semiren! (1780) Ne etse ustaca idi. 6n krsmrna yerden su gegirmesin. Rus'tan girip. . Dokaz giin (orada) yatn: Doksan do{urmug tlsrat kestiler altr giin (orada) yattr altmrg dolurmuE krsrak kesti (1800) altmh elbisesini. Almambet gibi bafrran (1790) Acrbay gibi haykuan Er Manas gibi kiikreyen!" Manas'rn sinek gibi canr gitti. Ak-saray gibi (ev) yapn. a9 gidip kamr doyan. drg yiiziinii giimiigle kapladtlar . yahnayak gelip. akgasmr verse. Kdknqr'dan derin tabut yapurdrlar ig yiiziinil alttnla.Prof. Tuncer GULENSOY / 139 (1770) sakrn oraya gitmeyin! Ak-padigah biiyiik (devlet). bolca idi. giyinen. gergek evine gitti. Ona gidip bag e!in! Tepesinden. mezata yatnp koydular. iisttine giineg vurmasrn (diyerek). Dr. Bu[u igip suyu grksa.

sallam balla belini. Yakup-han! . (1815) Yakup-han'a (giiyle) dedi: "Doksan doru yiiriik atr eyerlet. Yakup. Yakup. Yakup-han' m. buradan halkrn gOgiince yanan ocalrn siiniince (l 825) buradan halkrn gtigiince. Yakup sallam rut giinliinii.140 / Manas Destam (1810) Krk goro ata binip. Yakup! Sadalrm beline kugan. Keng Talas gibi yerinden. kendini gdzden mahrum etme. Yakup. akrabana yahqr olursun! asrp (1840) "Evet. Yakup. biricik Manas tildil!" diye (sen) zayrf diigme. Yakup. Yakup! (1835) Krhcmr gaprazballa. titeki yrlkm rilkenince. Yahgilar evden grkmasm. Yakup! ( 1 830) Biricik Manas'rm iildii!"deyip. kalsn! Yamanlar sana yaklagsrn! . yutrk putrk elbiseyle dolaqma. diiEmam kara koyun gibi balla. gok konugan Almambet. Yakup! Ktitti kaderini stiyleme. Yakup-han! Manas'rn varhlrndaki gibi sertleq!" Bay'rn ollu Bakay da. Yakup! (kabzast) lqikrurdan tiifedini (omuzuna) sertlifini brakma! Diigmana kargr kaba olursun. . (gdkte) yrldrz(larj batsrn.yanma geldiler. kamrm aclktrrma. Yakup-han! Altm4 ala yiiriik atr tiniine kat Yakup-han! (1820) Yetmig ceyldn @ibi) yiirtik an yine al. (1845) Yakup-han'a (gdyle) dedi: "Akrabamn da! gibi (olmasrm) saila. Krk goronun'yahErsr akrl veren Almambet.

Sart hasadrnt bigmesin! ktg yuknn yilrilyilp Manas dlmiiE olsa (da) Almambet gibi bahr var. el baflayrp divan dursan! (1880) Evne diiEek kursun! Tiir'den dtiEek kaldrtma. Yakup! Btu tiindiilaen giin igen. Tuncer GULENSOY / l4l (1850) Bu stizlerimi unutma. kara dahq o yifitin de var. Manas ile ayru kucakta yatan. (1870) yorgun dostunun iginde Ahiretlik Kara-toko can dostu! Ak-borguk atrm yanma al! Krk goronun birini seg Ay knS(h) crim seg! (1875) Krk goronun yahgrsrm seg! Giigerken deveni aydasln ottakta krsraklannt baylasrn. toy kugu gibi bag agafi. tepedeki meclisi da[ttma Manas'rn varh[rndaki gibi yap! Manas'rn varhfrndaki gibi devir stir! (1885) iti saltver. "Krymetli biricik Manas 6ldii!" diye. hiiziinlenme Yakup-bay ! Haramhfa yOnelmezsen! . Dr. bir tiitiiktenden su igen.Prof. (1865) Acrbay gibi itibarh (kigi) var. kugu ugur! Qonoylu rl gibi yola gevir. (1855) Manas'rn kanndaEr Kardrgag garip olup kalmasm! Anasr Bagdr-d0iiltit baybige Kuil keklik gibi sekerek Sart bagalrm dermesin! (1860) Han babasr Yakup-han. Senin o$un Manas'tn alfrmg altr yorgun dostu. Soorungu. Konuk gelip konunca. aynr memeden emigen.

atasr baEka istek deyip. tiiriisii (1925) krrkr (da) bir suyun bagrnda yaylayan stra srra krsraklan ba$ayan porselen. cilAh kdse. "Acrbay' m_ gOnlii kalmasrn Elim. (1910) diiniirlerin mah bir. ! (1900) onlann giinlii kalmasrn! Kiildiir'iin oflu Qalbay'rm. iki o!ul. tiyle delil mi. ikimiz (bir) avulda konahm. Seyit. onun gcinlii kalmasrn. Da! gegidini aEsa bir agtrn. (1905) eskisi gibi olahm! Manas'ln varhlmdaki gibi refah! Bu diinyada siizlegtilimiz gibi Kryamette (de) birbirimize yardrm edelim. grnayak (ile) doldurup arakr sunduran kenarlan ince san ayak (ile) . genlik giirtilttisii kaldr Manas'a! ' Manas'rn birlikte yiiriiyen kuk gorosu. birlikte stirdiiniiz (1. Otekilerle edemezsen. Ulkeleri (zaptetmek igin).920) tozu kaldr Manas'a. Krkr (da) birer bey gibi.142 / Manas Destanr (1890) Biiliiciiltik eylemezsen! Seni giyecekgiz komayz! Aghk gektirmeyiz! BOlticiiliik yapma! B0liiciiliik yaprp slzlatma. Bay'rn olluna dedi ki: "Manas ve kunan tay ile kurdagl (1915) tel kuzu gibi tengdegi Irmakta gegit arasa bir aradm. yokuE yukan destek deyip. ahbaplann cam bir. birlikte at stirdiiniiz. Yakup-bay?" Manas'rn babasr Yakup-bay. stiyledili kaldr Manas'a! Yrlkryr stirerken. (1895) Almambet'i hrrslatma.

taylm sayrsrz. Manas'rn oturdulu (bu) yerden ayrllmam bu sriziimden kayrllmam (1945) Bakay o zaman dedi ki: "Krrk goro krrk suyun bagrnda krrkr da bey olmug yatarlar. (1935) ben nereden konuE isteyeyim? Ben (hep) bu yerlerde yattrm. "Arslan Manas iildii!" deyip. . Yaghhlrnda Yakup-han. gagalamrg olmayrn! . gidin mirza (gibi) yagaym! Padigahrm Manas dldiikten sonra. Tuncer GULENSOY / 143 (1930) elilerek arakr sunup Yiyecekleri su gibi akrtrp. sayrsrz. Dr. Manas'rn mah azahnca. ondan sonra istemeye varaylm. (1960) evine vanp yere yat! Manas'rm Olse. (1950) sen kendine sahip ol! N0betgileri srkga sal itibanna sahip ol. ag ve zayrflan koruyan. (1965) gidin yiiriik atlara binin! Kul ve baytrm.. besideki hayvammrz azabllrca. giyeceli elbisesi bitince. "Batr Manas iildii!" deyip. saylsrz diigman (1955) yrlkrna hiicum edip almasrn! Ozti yaya kalmasrn! Benim sana sOyleyecelim igte budur!" Yakup o zaman (gtiyle) dedi: "Almambet'i iqittin mi. arkasr yok aramasam. gok kalabahk. bagrm var. altrnh parlak rgrfrm var Yakup-han denilen iintm var! Kulun. yiyeceli ttikenince. cinceki gibi olamaz! Batrr Manas Oliince.hof. (1940) igece[i.

O zaman (gityle) dedi Yakup'a: "Benim sdyledilimde olmadrn Yakup.144 / Manas Destanr (1970) iki kayrE (ile) bir dizgini. Bay Bakay'r a[ulayayrm (1990) Bakay'm giinliinii alayrm! ' O zaman Yakup-han (gdyle) dedi: "Bu yakryu erlifine. gok konugan Almambet. altn verseler. benim iiliitlerimi almadln. dedilini yapryoruz!" (1980) O zaman Yakup (gttyle) stiyledin: "Ben gerefim ile yaqayaca$rm. Yakup. almaym! Benimle denk gdriinen kigiyi Bakay'rn g6nliinii krmaym!" (1985) Kuk goronun yahgsr. o yerde (ben) ne yapayrm? Giizel boyum denkleEip . Yakup-han.gororn! (1995) Sen afrlasan Bakay denen kanfrde Kuday alrrlar bereketli barrfrde. Yakup-han'a (gdyle) dedi: "Dedilini yapayrm. o zaman gerek olursam. Her kondulunuz yerde kalarak! Ondan sonra refah iginde yagaymrz!" Yakup ile denk olan. bir alzmr tutmuyorsun. gorom! Hayran kaldrm siiziine. Yakup! (2005) Burak atr baflryorsun. yagh Bakay'averin! Qok sdylenen iifiitleri Acrbay'a verin! Atlamp dtigmana saldrrmayr (1975) Almambet'e tilretin! Anladrn mr benim dedigimi?" 'Yahgr stiyledin. senin sdzlerini anhyoruz. bir stiziimti dinlemedin. (2000) Bay'rn ollu bu Bakay. gorom! ' Razr oldum iiziine.

. han babasr Yakup-Han altrn sandrk btikiilse. Yakup-han Sart ora!ryla ekin bigti. Toy kuqu gibi bag agalr krg yukan yiiriiyiip. Manas'rn bulup verdi[i bu mah. Dr. (2020) $erefli Yakup-han'da hig yok. eziyet ederim. Aylar aylan kovaladr. ipek gibi sagr yiin oldu. anneci[i Bagdr-dOiiliit baybige keklik gibi seterek. "Toy kugu gibi bag agalr krg yukan yiirtiyiip. (2025) miikemmel dolan Manas'rn acsr gok k6tii gegti. (2045) Sart baqa[rm derdi. Manas'rn babasr Yakup-Han "Her geyi iiveyim" dedi.ikendi. Gegirir bu Manas'r!" Ala-da! gibi (ytce) Yakup-han. Sart ekinini bigeyim" dedi. "Qiftgilik yapayrm!" dedi. Manas'm azabr gok kiitii gegti. eziyet ederim!" (2015) $erefli Yakup-han hig olam yok. "Cammr nasrl koruyayrm? Mah nereden bulaym?" dedi. "Ak-kula'sr uygundur! " deyip.' (2040) "Toprala ekin atayrm!" dedi. (2030) ri. azahp gitti. Alada! gibi (yiice) Yakup-han Giinler giinleri kovaladr. (2035) Yaglandrlrm bu galrmda atr nereden bulayrm?" dedi.Prof. "Krk goroyu giiz0m gdrtir!" dedi. Savag atma binsem. Kanndaqr Kardrgag bir tiindiik'ten giin gdren bir tiitiik'den su igen. Tuncer GULENSOY I l4S (2010) krk goro ile kengegip asil ata binsem. Arslan dofan Manas'm Bir rOhuna srlrnayrm.

altrnh kalbini eline alan. yanmtokog nan ahp (2070) yaglamp giden Yakup-Bay. kiifr oldu. (2060) $oorok'unkrzr Aktlayl aldrn iig kaleden harp ganimeti! Senin ahp mahm taqtdr[rn. Manas'rn bindifi afi Ak-kula. GiimiiE caloo takrlmrg Manas'rn Ak-sungur'u. GOle bakrp kiqnedi. "Annecilim Bagdr-dti6l0t baybige yaqlandrpr ga[rnda nasrl seni kollayaym? (2055) Kaplan dolan Manas'rm geri dtinmedi bu yere Manas'tmm aldt[t Kaylp-han kra Kara Bdriik'ti almrgtr harp ganimetinden. (2080) Manas'rn mezannda yatryordu.16 / Manas Destanl (2050) kuuray derip. . " yaglanmrg Bagdr-dtitilirtbaybige.l. " Ktlt" edip. " Kaz gibi iitiip kaz tuttu. kaburgasr kara sinek gibi kurudu. Giindtiz sarayrn dibinde. (2085) Ak-kula ruh gibi olup gitti. (2065) Sevilen camm eline alan. odun tagrdr. siirdiiriip mallanm drgan salan. acr acr balrnp sarayrn dibinde (kendini) korudu. Altrn boo ballanmrg. (2075) gece sarayrn dibinde. Temir-Han'rn krzt Kantkey (bir) gobana varmtqtr!" Bir kaynatrm gay igip. bir yudum su igmedi. * Kert!" edip kuru ot yemedi. Ak-kula tasvir (gibi) olup kalmrqtr. iigiinii Kamkey koruyup yoruldu. Gece sarayrn dibinde. . giindiiz szrayrn dibinde.*u gekti.

(2120) hazret(in) krzr Altmay. (2100) iig tepe gibi yrldr. yamamn iti o ise. (2125) Qabucak vanp ulaEfi. yamamn kuqu o ise. kumlukta kulan digledli. iig tepe gibi yr$dr. (21 10) (bir) meleli giirevlendirdi: "Yahgrmn atr o ise. "Ne kadar dertli bu it dyle? Ne kadar dertli bu kug tiyle? Ne kadar dertli bu at dyle?" Tann ta'alA gdnderdi. (2095) sivri kulakh. krk memeli Manas'rn kiipeli Ak-taygan vardr. ddnip kufiu digledi. giizel hatun olsun o alp'a! Ustiinde ak saray gibi kubbesi. yahqrnrn kugu o ise.kyiiziine bakrp acr acr 6ttil. Tuncer GULENSOY / 147 (2090) Ku$u gibi 6tiip kuEu rurtu. . Dr. yahgrmn iti o ise sahibini dirilt gel! (2115) Yamarun atr o ise. acr acr uludu. iigiinii de dldiirtip gel! Ba$nna bastrlr kara tag. baqrna gegip yem (gibi) yemedi. giindiiz sarayln bagrnda.Prof. melekler sordu: Sen hangi itin kuqusun? riaz gibi iitiip kaz yakaladm. gd. tepede arkar digledi. gtikyiiziine bakrp. Ku[u gibi 6tiip kulu yakaladm. ip-ince bacak olup kurudu o tigiiniin feryidrndan. (2105) titredi yiireklerin hepsi. gagalayrp yem (gibi) yemedi. aln kanath ak ordo ev olsun! Qabuk vann!" dedi.

Kardtgag'm ipek gibi sagr yiin oldu. . kanatlann kupllu* olmugsun. (2150) kardeEi Kardrgag. Onu giirdiim. gimdi yem de ypmiyorsun. dtiniip Ug tepe "&ufu" diqlemig. yakasr agrk olarak riizgira grkmadr. onu gOrdiim. (2155) geceleri kapr eqiline (bile) grkmadr. geceden kalma yemek yemedi. ' bir tek " tiitiik"ten su igti. y alnrz " t ii n d. $imdi yem de yemiyorsun! (2145) Hangi itin iti idin?" O zaman sungar gOyle dedi: "it" demeyigi (benim) efendime! Ben Manas'rn kugu idim. iik" ten giineg giirdii. ben feryat edip sarayrn dibinde saklandrm Bagdr-DOiiliit baybige (2165) krzrl keklik gibi sekiyor. Sart baEalrm gok derdi. ruzgir serinlili (nedir) gtirmedi.148 / Manas Destanr (2130) iig tepe gibi yaptrn. hangi itin kugu idin? Sen hangi itin atr idin? (2L35) " Krlt!" edip su igmedin. Qah grpt derip kiile oldu. "it" demeyin efendime! . igim yan&! Onun igin alladrm. Bu Manas'rn varltlrnda. (igim) yandt! (2160) Onun igin kederlendim!" Ak-kula da gelip gdyle dedi: "Kaburgamr kara sinekler emdi. gibi yr[mrqsm. " Kert!" edip ot yemedin kaburgalanm kara sinekler emdi! Hangi itin atr idin? Sen hangi itin kugu idin? (2140) Kumdan kulan diglemig tepeden " arkari' diglemig.

Kzil keklik gibi sekerek (2180) Sart ba$alrru gok derdi. donip "ka{u" diEledim Etiyle dedi: (2175) iig tepe gibi ev yaptrm.hof. ba$nndaki kara tag QlgO) Ezrethtzr Altrnay gok giizel oldu! Manas (aya!a) kalktr dirilip. ' onu giirdtim. "it" demeyin efendime. da! srrtrna doffu yol aldr. Dr. igim yan&! Onun igin alladrm. Manas'm tild[Sfinii bilen yok! O zaman Manas dirildikten sonra (2205) giyece[ini kiE gtirdii " Temir-han'rn lcrzr Kamkey uykuya yatrp dii$ gitrdii! Qok konugan kara yiizii hrghrarak korkup (ve) . kumda " kula. (av hayvam) iizerine it gdnderip. kuq sahp." (2185) G0kteki melek Manas'rn (mezan) bagrndaki kitdbeyi gimdi gelip diirtiikledi. dtnyaya gelen kiqilerden.n" diqledim. Ben Manas'rn iti idim. TuncerGULENSOY/ 149 (2170) Ben Manas'rn atr idim!" ' (Kiipefi) Ak-taygan gelip tepede "arkar" digledim. ak gdlstine el attr. A k .k ii b ii' sinii giydi. kilrcrm (beline) eapraz bafladr (2195) Ak-gumkannr eline aldr! Manas itine buyruk verip giinderdi. Manas kuguna buyruk verip g6nderdi. (2200) sabahleyin atlanrp. . Ak-Kula'sma bindi. onlan gilneyip yemedim! giikyiiziine bakrp uluyorum! Annecili Bagdr-Dtitiliit baybige. Ak saray gibi ev oldu.

selvi gibi senin Manas'rn sahnarak geldilini. Bir dah krvnhp ayrn gOziinii aldr. Ala-too gibi (do!an) Yakup-Han. o diigiim opkon diiE. . kol gibi kavak g*ryordu. giilgelenip yiiriidii. akar su gibi (co{an) Manas'tn dalgalanarak geldi$ini. (2215) ytirelimin baErnr kopkon dtig! ay karanhlrnda gece idi. balam! Ala-Too gibi (dodan) Manas'm (2245) dirilip geldi[ini. dirilip geliyor olmastn?" O zaman Yakup-Han (gtiyle) dedi: " "K[k goroya haber sal. bir mi idi? Gece yatrp diig gtirdtim. gii[iin g0ziinii ald. gUliimseyip Kamkey (2230) giilgelikte yiiriidti! ' Bir dah eEilip. giin tepeden doluyordu. (2220) Bununla temiz dilelim oluyor demek: Occlr bagmda bir kavak.150 / Manas Destanr (2210) hrnldayrp g0yle'dedi: "Benim babacrErm ile anneci[im. (2235) bir dah e[ilip. (2225) (bagka) bir dah(da) krvnhp guneqin gtiztnii aldr! Giineg srcak olunca. yeryiiziinii drttii! Yer soluk olunca. onun gtilgesinde yiiriidii. Bagdr-Diidltit baybige onunla rsrmp yiiriidii! (2240) Padigahrm Manas dirilip. iki defil. ay tepeden doluyordu! Giin karanhk giin idi.

Ak-$umkar gici yok oldu. goculu Olen Manas'rn goculu gibi gtiriinen Ak-$umkar yok ttinekte. galkalamp geldiSini Diigiin diig olmasm! gergek olsun. Manas'rn tam kendisi gibi gdriinen. balam!" O zaman Kantkey (Etiyle) dedi: (2255) "Ak-Kula gitti yok oldu. Ak-Taygan gitti yok oldu. ' (2270) Ak-$umkar'r da yok. Ak-Taygan'r da yok (olmugtu). Manas'm inisi gibi gciriinen (2285) Ak-Taygan yok evinde! Tdr0sii Manas iildtkten sonra. (2280) Ak-Kula yok yrlkrda. Ak-Kula'sr da yok. Eimdi iildii Manas'rm. geri dtiniip evine geldi. gimdi 0ldiiliinii siiyleyeyim! Krk goro bizden aynlan. gimdi h6lim ne olacak? . TunceTGULENSOY/ I5l (2250) deniz gibi senin Manas'rn. Dr. Ala-Too gibi (do$an) Yakup-Han. Bu nasrl bir srr oldu? Ak-Borguk'u eyerle bin! (2260) Al yilkr igine (bir) bak! Ak-Kulayok oldu! Ak-$umkar tiinelinden yok oldu! Ak-Taygan ininden yok oldu! Bu n3srl bir su oldu? (2265) Manas'rn kiimbetini giirtip gelsene! Ala-Too gibi (do$an) Yakup-han. teselli olan (bunlar idi) giinltime! Ak-kula senden aynldrm. o yrlkrya varsa. Ak-Borguk'a bindi.Prof. B agdr-Dtidliit baybige: (2275) "Manas-Bay dlmemiE olsa (bile).

Ak-kula seni nerede bulayrm? Manas gdgiip gittikten sonra. Han Manas'dan aynhp.1 . (2315) . ' seksene yagrm ulaqtrlr giln. gimdi hdlim ne olacak? Kardepi yerine gegen Ak-Taygan senden aynldrm.. Yaglanmaya baElamrg Baybige'nin sfima yiizlerce yiik yiikledin. kurnrlmuE oldulu giin. bu Manas gibi gdriinen. ellerimde tuttulum giftkandilli ryftm! (2300) ilinden halkrm giigmeyen! geceleyin yaksam siinmeyen bakrp duran karalIm yamp duran glraftm bu Manas'rm da yok! (2305) Manas g69iip gittikten sonra. (2295) gimdi hAlim ne olacak? Yiiziimden agalrya do!ru benim akan gtiz prnanm.. Yaglanrp giden Yakup-Han.. . kanadrmdan aynldrm. elilmez mege alactmt (2320) yansmdan biikiiverdin. srtma yiizlerce yiikti yiikledim. kuk goro bundan aynldl gimdi hAlim ne olacak? Ay karanhlr gecede yaElamp giden gtinliinde (2310) gtiglii tazr gafrnda.krk gorom benden ay. Ey Ak-Taygan seni ne yapayrm? Elilmeyen kaym alacrm (2325) tam ortadan btikiiverdin.152 / Manas Destant (2290) Balasr gibi giirtinen Ak-$umkar'dan aynldrm.nlmrg. Doru gobur aygudan toruul binek atr dofmaz.

ytnlerinden elbise giydim iigii gu diinyadan vaz gegse (2365) igime hgak vururnm. Ugtinii bir yerden 6yle ahp getirin! (2360) Panltrsrnda rgrk giirdiim. izine basrp yol yiiriidiim. onu nereden bulaca[rz. Manas'rn yaruna giderim!" Almambet ile Acrbay . Ak-$umkar yok ttinekte. garip olup yiiriidiiliimde. Manas gibi gdrtinen Ak-Kula'yr giirse gdziim panldar. Bd$iirtiisii yolbars gibi Almambet'e (do!ru) gini. (234 ) aygr yanak. kara dilli. Manas'm ardrndan giderim! " saraydan yuvarlamp 0liiriim. Tuncer GULENSOY / 153 (2330) doksanma ulaqan Yakup'tan (artrk) Manas gibi er do!maz!" "Yaglamp giden Yakup-han.Prof. (2355) Han Manas'tan aynhp. Ak-Borguk'a binsene! Krrk goronun yaruna var! (2335) Ak-$umkar'rn adrm stiylesene! Ak-Kula'mn admt siiylesene! Ak-Taygan'rn adrm sOylesene! Manas'a Tann yAr mldr? Kuk goronun akhnda (2340) Manas batrr var mdr? Kalplerinde Manas var mrdr?" Atlamp grktr Yakup-bay. Acrbay'a (dofru) gitti. Dr. aydrnhlrnda yemek yedim. (2350) Ak-Taygan yok tasmasmda onu nereden bulacafrz? $imdi hdlimiz ne olacak? $imdi igimiz ne olacak? Kanadtmdan aynhp. "Ak-kula yok yrlkrda.

(2400) Ahiretlik Kara-Toko can dosru. tiliitleri kayboldu. mal dostunun iginde. birinden biri trp gEabayt. Bakay-Han'a geldi: bal iginde maktanan. onu atlandmp aldl. Serek ile Sugak'r. Manas igin bag koymuyorlar. Kara-Toko can dostu. Bakay'r da ahp gel! Aman de! Cammrzr verelim. . (2390) Serek ile Sugak'rn. "Ey Baybige ne yapahm? (2375) Krk goronun hepsini ziyaret ettim. R0huna ag koymuyorlar! Hepsini unutup gitmigler!" O zaman Baybige qiiyle dedi: (2380) "Ala-Too gibi (dpEan) Yakup-Han. Dtirdti bir gibi oldu.154 I Manas Destanr Q370) diinyay Erpgabayt. vanp haber verip gel! Burunlan btiziildii. Manas'rn altmrg ab mal dostu.' onlan atlara bindirip aldr. Allayrp geri dtindti yhkup-han. sarhog olunca atlanan. Bagdr-Dtidltit Baybige geldi. Bakay'a vardm mr? Vanp haber verdin mi?" (2385) "Hayrr haber vermedim. ' gu tiEiinti ahp gel. B agdr-Dti'Oltit baybige." O iigiine varrp gel. onu atlandrnp aldr. Manas'rn mezanna vanp gelelim!" (2395) Yakup-bay yine geri d6ndii. Q4O5) Bay'rn oflu Bakay Sart. Serek ile Srrgak'r. onun evini tagtadr .

Dr. (2430) Ala-Too gibi (do!an) Manas'tan? Kara-toko can dostu Manas'tn gdnlii kaldr mr? Elim. bir oraya varahm! A[ag altma inelim! . Manas susayrp geldi[inde. maktanan. ikisi birlikte geldi atlantp! Ktik-Borguk (adh) atr yel gibi koqtu Manas'rn Kara-Toko can dosfu o da ne zarnan gelecek? (2420) Bay'rn oflu Bakay. Altrn verse mi. dlen Manas kin besledi! Altmrgaltr mal dostu. Tuncer GULENSOY / 155 (2410) Bay'rn o$u Bakay Sart Manas'rn mezanna bagtadl Bal igince.Prof. tecriibeli (bir) itE[t vereyim! Krk goronun en yamam Taz-Baymat. Bakay geldin ata binip! (2415) Serek ile Srrgak. hrqkrrarak a$ryor. gimdiye kadar gelmedi. sarhog olunca atlanan. Sirek ile Srgak'tm (2435) Kara-Toko geldilinde. iki o!ul. bindifi at yelmedi. (2425) mal dostunun iginde ahiretlik Kara-Toko can dostu. Attan inip gay kaynat! (2440) Altrnh bakrr gibi biilelim ! $imdi vanp gelelim! Manas'rn mezannl gdrelim! Krrk goro ile Manas-Han at yan$tmp oynayan (2445) gayrn kaynalmda oturahm! ' Gtilgelikte uzanahm! Meydanda kavak ormam var. Seyit. gtiz yaqrndan gdl oldu.

"Serek'i ata bindirdi. gdkyUziine dg$ru kurahm. (2470) Manas'rn tiirbesi yok olmugtu ' 5) tiirbesinin yerinde sarayr yok. (2485) "diba" kumag ile "balkr!"a Manas'r da beleyip koymugtu. Manas'rn rOhuna balrglayrp Kur'f. . (247 arpayla kiEmig diilmiiEtii. tahtrna "tor(i" oturtahm! Ala-Too gibi (do!an) Yakup'u yaglansa dahi Hanlul&np l<oyalrm^l (2455) Ak-boz krsralr keselim.n'r okuyup "kulhiivallahii" diyelim Ayete'l-ktrsii imandr ! (2460) namazda hep okuyup stiyleyelim! Ak-Kula ulurlu mu acaba? Ak-Taigan u[urlu mu acaba?" Ak-$umkar ulurlu mu acaba?" Bakay'm s6yledilini yaptr. al0ndan yem teknesi yapmrl. inci ile mercan gerdanhlr takrmp.156 / Manas Destanr (2450) Altrug kanath ak gadrn." Manas'ln mezanmn baElna tiirbesinin kaElna Serek yetigip geldi. Ak-Kula duruyordu afuda! Ak-$umkar duruyordu tiinekte! Ak-Taygan duruyordu l<argt da Serek basrp geldi. (2480) "trir" kaprsrndan agtr Manas orada yatryordu! Beline kadar diigek koymuElardr. (2465) vanp oraya kondu. ay dedi[inde adr yok. kadife ahp giydirip Manas'rn bagrru yaslayrp. ev durur Ak-Kula'ya benzeyen bir at. giin dedifinde giizellili yok.

Tuncer GULENSOY I 157 (2490) bir giizel krz oturuyor! Ddrdiinti birden g6rtince. develerden dokuzunu alayrm (2500) yrlkrlardan dokuzunu alayrm! Krk goronun bagr sayrp. Manas. Yakup-han gibi yaglanan. yolu agrl&! dnceden 6len bu Manas dirilerek Bakay'a kavuqtu. koyunlardan dokuzunu alayrm. her bir dokuzu "Dilek lul!" deyip salayrm! At yanstup. Manas! artrk yerinden kalk. Manas! Krk goron geldi. kalk. Ey Tannm! [Koroson] kilrcma ktn olsa. (2510) yaglamp giden Bakay'rn dile[ini HudA verdi ytriidU. Dr. ineklerden dokuzunu alayrm. asil ata binip (onu) yoran. Manas. giinlii sevingle doldu "Ey Hudam!. kalk. Manas! Bal igince 6!iinen. Manas. kalk Manas! Bagdr-Diidltit baybiqe. Manas! . (2525) sarhog olunca ata binen.hof. Manas. (2515) Ellerini agry hayrr-dua alsm! Dirilip "dem" yesin! Dirilip gelen Er-Manas binlerce yrl yagasrn! $imdi Serek seslendi: (2520) "Babacrfm geldi. toy yaprp Bay'rn ollu Bakay'r (2505) dttrt bir yanp bag yaprp her dileli yerine gelsin! Yaqlarup giden Bakay-Han Manas ile yanyana otursun! Ay gibi kaslanru gatarak. (2495) Ak-Kula ile Ak $umkar Manas'rn dirildigi gtn (=gergek) olsa. Bay'rn oflu Bakay geldi. Manas! anacrlm geldi.

kalk. iki olul geldi. kalk. ':. Manas. Manas! Krtay'rn yurdunu kan diikerek al. Manas! Krk goronu sayrp al.. Manas? Altmrgaltr yorgun dostun yorgun dostunun iginde dhiretlik Kara-Toko can dostun 1:::. Manas! Elim ile Seyit. Manas. sl .'l . sulann kunduz battrt. l:1.158 / Manas Destam (2530) Almambet geldi. ktztl tu$u ak mtzra[a a$tadtm. onlar da geldi. kalk. Manas! Kiildiir'iin ollu Qalbay'rn. Manas! (2535) Gdklerin yrldrc bann. (2555) kuk goronu bilmedin. Manas. kalk. onlar da geldi. Manas?" O zaman (lttyle) cevap verdi: "Kara-Toko can dostum! Ak sancak. (2540) onlar da geldi. Coypur. Manas!" Manas o zamian (gtiyle) dedi: "Diiqmana hig krymet vermiyorum! (2545) ben ne oldufumu bilmiyorum. "Babacrlrm" dedi$iniz kim oluyor? "Annecifim" dedi$iniz kim oluyor? "Krk goro" dediliniz kimlel oluyor? Ben dlti de[ilim. Manas. ben farkh bir kiqi olup kaldrm!" Serek o zaman (qtiyle) dedi: "Babacrlrm bilmedin. Manas.t (2560) var mr aklmda. vanp (ondan) bat aldrm. yanmda gelen Balbay'rn. Manas! gimdi kalk Manas! Kaman. iki o$ul. Ak-padigahrn kendisinden. (2565) krrk goroya bagtadrm..ill ll Bakay var mr aklmda. Ben tiliip dirilmedim mi? . anacrlrm bilmedin. Manas. (2550) - ben diri defilim.. asil afina binip at aldrm. Manas.. Manas.1: .

Yahgr Manas kulunun Ak-kula'srna bindi. (2580) Manas'tn dirilip geldi$ini. gdrdti$ii ile denk oldu! Benim temiz kulunum . Manas'a haberi Serek sdyledi. Manas gimdi dirilmigtir!" B agdr-Dd'0l0t baybige: "Ata binip gidelim!" (dedi) (2590) Mendilini bagrna sardr. Annesine vardr. Dr. biitiin yurda hililirdiler. dul kalan Kanlkey'i. Tuncer GULENSOY / 159 Q57q Babacrlrm Yakup-han'r ahp gel! Anacrlrm Bagdr-Diirildt baybige'yi ahp gel! Krk goronun hepsini ahp gel! Boru. Ak-$umkar'mr (ava) saldr. Bagdr-D0til6t baybige'yi.Prof. (2585) Ak-Kiibii'sinii giyindi. (2605) "Sen tildiikten sonra. Manas "tor"den kalktr. Manas'm yanlna almadrlar. gelenlerle selAmlagu! Ertesi giiniin akgamr. Bagdr-Dtidltit baybige. (2600) Ellerini uzanp. zarna gahnlz! Manas' tn dirilip geldilini (2575) biitiin yurda yayrnrz! Bagdr-Dtiiildt baybige'ye miijde igin vanmz! Anacrfrmr hemen ahp geliniz!" DenildiEi gibi yapildt. (2595) Manas'rn yamna almadrlar. ancak aklma dtgtii. kulunum. atlanrp hrzla stirdii. aln kanath ak gadtra. Kaprsrmn egi$ini agtrlar. boru-zurna Ealmdt. anacrfm Bagdr-Dtitiltit baybiEe'nin gtirmedili kiir oldu.

Qg. birisinden gay ahp birisinden tokoE ahp. kaynanasr Bagdr-D66ldt baybige. Manas (bu) siitii emdi. Han'rn krzr Kamkey. (2620) Bagdt-Dddliit baybige. Yanan ategi sdndiirdii. nasrl bizden aynhp gittin sen? Sagba! ile sagrm bofayrm uzun boyunu temizleyip yulaytm. kuru emge$i lurnugaytp siit verdi. (2630) Deveden dokuz aldudr. Manas'rn iintine grktr. katrlaEmr. uzun boyunu temizleyip yufdu. . Manas Oliip gittikten sonra. tahta grkanp oturttu.E (2625) Bagdr-D00l6t baybige'yi.160 / Manas Destanr (2610) defiqir misin acaba? Benim aziz kuhrnum. Yakup Manas'r han yaph. Kaynatasr Yakup-Han. krkr da dokuzar aldr. inekten dokuz aldrrdr. vanp avula kondurdu. anne olup yiirlidii. Yakup'u Bay'rn ollu Bakay't Han yaprp tahta koydurdu Han kaldrnp oturttu. Sagba! ile saglanm boldu. ' (2615) Temizlenip geleyim. iiqiinii de besleyip btiytittti! . Manas'rn yaruna vanp. ak kemikleri azat bagr Q64q kiil olmuEtu kul olmuEtu. dokuzun hepsini soydurdu agr zayft doydurdu ! (2635) Yagh ham. kanndagr Kardrgag birisinden may ahp. krrk goro.

aglan zayrflan doyurdu! Yakup-han'dan (bir) at aldr. Manas kondu bir su bagtna. Tuncer GULENSOY / 161 (2650) Bdyle oldufunu Manas gimdi bildi. Dr. bir gdl gibi gorbay$dt. . Bakay kondu bir su baErna. (2685) halkrn hepsini tutup tur! Padigahtan dua ahp. Padiqah dedi: "Ben bilsem. ne danrEtr Manas'a "Dikkatli ol!" dedi. Yakup-Han kondu bir su bagrna. insanlan g<iztiyle ildi (267 O) Ak-padigah'rn halkrndan bagka <itekilerin hepsini bildi. Srrgak kondu bir su bagrna.Prof. ciziinii bil!" dedi. (2680) "Padigahrm. hiddetlenip buruEma. Bahtr muradrna yetti. Almambet kondu bir su baqrna. Manas yahgr oldu. Kamkey'e Manas'rn giinlii qiikran duydu! Bagdr-D66ltit baybige'yi yanlna ahp koydu. Ak-padigah'rn halkr ile soyu bozulup yok oldu! : (2675) Savagmaktan yorulup uyu$tu ding olup uyudu Hep beraber toplarup damgtr danrgmada. (2655) kazrklara taylar ba$attp bir tepe gibi et y$dt. Serek kondu bir su baqrna. *** GqUNcU BOLUMUN soNU) . gok yurt ile vurugma !" Buyurulan yemeli yutup tur. Acrbay kondu bir su bagtna. (2665) Kara-Toko kondu bir su baqrna. Manas'rn Ak-kula'sr tok oldu. Qrmmsz (bir) dalda yaylatrp. (2660) Bakay'dan bat aldt. dtiqmanr kagrp gitti.

.

Qafrrd*tan sonra. Qalrnnca ne dedi: Beybabam Han Kdkcitdy. Oynayrp duran "bum" var. Cam gibi giizii siiziildii. yaqr kemdlini buldu. ilini yurdunu ga[lrdr. . (15) Han Kiikdttiy iiziildii. Ondan sonra Bok Murun Soylu yerinden haykrdr. Ktikiitiiy Han'rn agr idi.IV. BOLUM BOK MURUN (l) Han Kiikiitiiy hasta oldu. (10) Bay tu[lu kadanrmvar. Kiigiik gocuklanm var. agrnr diizenli veriniz! Oteki yerde yatnrz! Ondan sonra gidiniz! (20) (yu!) (25) (yu!) agrna vannrz! Bundan bdyle sen varsan kapah olan Cennet'in kaprsrnr agan Er Koqoy kapah olan pazann yolunu eliyle agan er Koqoy O Kogoy'a gidiniz! Ona vanp deyiniz! (30) Kiik Diinii'niin baEr idi. "(Beli) btikiilen yaqhm var. Kan tiikiirdiikten sonra. Beq yavrusunu gafrdr. kan tiikiiriip rengi soldu. ili ile biittin yurdu toplanrp gelmiE. (5) Bok Murun'a bafrdr. Oldtigrinde.

II. sdyleyin vannca Kogoy'a! (65) Ondan sonra sen vanrsan. bin ala baqh danayt. 591. Krrg. da! srrtrndaki yolbarsas90 benzeyen san giizlii. At baglanmlq olmasrn! (45) Atr olup kalmasrn! Pigmanhlr olmasrn! iste[i rtiyasrnda kalmasrn! Bu aqrma gelmezse.colbors. 11. gririinmesin giizii me. Krrg. ikinci ahn tidiilii (40) afaghk yere toplattrm. " tt. tiir: Obanrn giremecine kargr olan yer. binlerce sanqa deve keseyim binlerce sart alaca ktsrak keseyim. tiitti'gii: Krrmrzr ve beyaz kegc pargalarrndan dikilen obanrn drE tarafindan "tuurduk" ile iiziik':iln birlegtigi yerin bir parga yukansrndan gegerek obayr kugatan gerit geklindeki stis (KS. 588.59l elmac* kemikleri grkrk giineq gtirmeyen gdlgeli yerde krglayan.tdgd-liis88 boz evini yamacln altrna kurmazsam ror589 dolduran gtizelini (55) " ince bilelinden tutmazsam. binlerce sart bagh koyun keseyim. " Bok Murun gibi yi[idin AyStdt altm hul tu!" a gelv. giineg dolmadan 6nce. kaplan: Krrg.757). gayan kdstiiii. bagkiiEe (Ks. (60) artrk ganimet almazsam! bu bagtma gelmezse. 589. . gdriinmesin gtiziime! (50) Danlmasrn iiziime! Tan atmadan evvel. 756). begyiiz doksan beg ata tidiil var. atrn terkisine atmazsam. danlmasrn tiziime. ormanda ayrya benzeyen. 590.164 / Manas Destanr (35) Birinci olan atm \dillii. sarr gtizlii: Krrg. /uau kiEiye adu yaknr&m.

ihtiyar: Krrg. 596. bakrgr donuk gtizii krzrl. K0ktim'iin ollu Urbii var. mrltrk. Eleman Bay'rn balast. tiifek Krg. 59{. gdlgede gdniil ellendiren. ini. 595. srrtr. karacifer: Krrg. boor. kara ma$araya ev yapan. yiizii san (75) (avucu) kanh dolan Er Manas. Ondan sonra sen vanrsan. 592. yiice soylu Manas'a (80) yeti$ip haber veriniz! Ondan 6teye sen varrsan. 593. ona yeti$ip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. (95) bir gift kara ya$rz at ba$layan. irtiq nehrind e y azlay an. ilikli kemik.s92 gibi kara kan sa! elinde bulunan. Er Tiig0k'e yetip sdyle. "i59j. karanl* ornam miilk yapan (85) giilsii alaca yavru kuq. kaslan gatrlc. kocakan: Krrg. kiigiik erkek kardeg: Krrg. Alpay-imet'i n 1n| (100) " abugkq5g4 kempir-595 balasr. TunceTGULENSOY/ 165 (70) annesindenheniizaynldrfmda.hof.abrgka. altr yagrnda Kiik Koyan ona yetigip haber ver! Kara tiife[i596 teselli eden. kernpir. koyvn lcaraci!"r. Dr. . dokuz olulun gencesi (90) Tann'mn sevgili bendesi. Yakup Bay'rn duasl. yiice ruhlu do[an Er Agrg. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. gdnlii ile grmank biiyiimiiq agrkh.

kaErnda: yanrnda. ona yetiqip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. 10) sa!-sdlim erenler. (120) Kiin-tumuE Kara-doo ili olur. ona yetigip haber ver! Ondan dteye sen vanrsan. Teke ili.166 / Manas Destanr (105) attrEmr daldan dligiiren. Ondan titeye sen yanrsan. yrlan gibi597 foylu EreE var. 598. Haydar Han'm Han ktikgti. 599. 597. Yediger'in Er Baglg. ona yeti$ip hiber ver! Ondan <iteye sen vanrsan Alpay-Mamet (1 balasr. (135) toy kugus99gibiboynuuzayankul. Temir bala kaErnda59S ona yetiqip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. ona yetiqip haber ver! ' (l15) Ondan 6teye sen vanrsan. toy kugu: Krg. it ili. Kiik Tepe'nin bagrnda. ona yeti$ip haber ver! Ondan Oteye sen vanrsan. (130)' ona yetigip haber ver! Ondan 6teye sen varlrsan. yilan gibi: Krrg. bayh$ yurdunu aqan kul. Semerkand'da Han Koyon. ona yeti$ip haber ver! Ondan Oteye sen var[san. ollu Yar Manas. toodak. . ona yetilip haber ver! (125) -. Klrlmlann Boz-oful. enggedey. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan.

ona yeti$ip haber ver! Ondan titeye sen vanrsan. kafirin hanr Nes-Kara. Tuncer G{ILENSOY / 167 (140) kafirin yurdu var imiq. (150) Kagkar'r.Prof. genesinde sakal uzatmayan. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. burun altrnda bryrk brakmayan. kafuin Sultam Yrl -Basal. Dr. Ona yetiqip haber ver!" 6fi). . ona yetigip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. (165) Orong'un hanr Mls-Burgak. diiz burunlu. Tootenggir ili olacak. bin Krtay'r ydneten. O Kongur Bay. (145) ona yetiqip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. Urus'un hant biiyiik Yolay. kagkaffi la[. Yarkend'i srkrgtrran. Orongo ili olacak. lasrk giizlii. ona yeti$ip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. (170) Turfan'm halkr olacak. adaleli eti bola gibi. Krtaylardan Kongur Bay. ona yeti$ip haber ver! (160) Ondan iiteye sen vanrsan. alnrnda beyaz lekesi olan. ona yeti$ip haber ver! Ondan 6teye sen vanrsan. Ona yetigip haber ver! Ondan iiteye sen vanrsan. Ogiis Han ili olacak. (155) tabiatr halkrndan baskakul. kagka: Akrtmah (hayvan). Kug.

(180) konuk galrrdr. gorolanm gaflrlyor. ben o yerden gtigerim. Ug-Korum'u agartm. yavrusuz: Krrg. bu hangi yerden yakalanm? Ben bu yerden gtigerim. mah yavrusuzfl3 ederim.ffil Han sOziinii igittikten sonra.168 / Manas Destanr (175) Bok Murun'un botosu. (195)' Keng Talas'ainerim. Su-Samur'a inerim. Kdkordy ollu Bok Murun Yiice yerinden baftrtyor. . Kara-giil' ii basrp gftanm. boto. kogkor. Kara Bulra'yr aqanm. deve yavrusu: Krrg. bir ay orada yatanm. Kara-Balta'yr agarrm Kayrndln'r basarrm. dtinyarun diirt kdgesini hepsini birden dolaqtr. damrzhk kog. (200) kuzu ile kogkoruffi2 hepsini kesip dolranm. ben "qibi" kente konanm. 601. geri g<igiip kondu$umda. ev alacrnr yerleEtiririm. (205) evi diizenleyip koyanm. Krrg. subay. San Bulak'a ayak basanm. ben o yerden gtiEerim. (190) ben Sayram'a yerlegirim. mah semirtip ahnm. ata binip grktr. 602. "Bu aqr nasrl sofraya sunarrm? aga (185) Ah nasrl kogtururum? Bu ihiret yerini (nasrl) kazarunm? Bu k6fir ile Miisliimam. 603.

Onun beri yamnda krymetli yerden balrnnm! Hig birini unutmadan galrnnm! 604. ortasrna konanm. 605. ben o yerden gtigerim. kemege: Toprafr kazmak suretiyle yaprlan uzunca ocak (obamn drgrnda olur'). Kalday ile dost olup. Karkara boyuna konartm. ben o yerden gtigerim. devenin havutunu ahnm.Prof. kege evi drter loplanm. . (225) tuz kaynatry alrtm. Ulu-Kulca'ntn [stiinden. Tuncer GULENSOY / 169 Qrc) geri gdqiip geldifimde. (230) Baktt-Kuray't basanm. (240) kifir ile Miisliimanrn hepsini egitfls tutanm. Krrg. Aglr-min'e geldifimde. Temirdik Da[t'nt basanm. Dr. Kigi-Kulca'nrn baqrndan. 6teki diinyadaki meskenimi kazantnm. ben o yerden gtigerim. (220) Irgayttn'r aganm. it-kegii ii' nii gegerim. Koora-kot'u dolagrp. koyunlan hrl<ar ahnm. (235) Gelecek yedi ay boyunca KemegemiM kazanm biitiin on ay boyunca odunumu toplanm. (215) Ak-cor v6disini dolagrp. Ak-bulung'a konanm. egit: Krrg. birdey. ben Tuuluk'tan aqartmt ben o yerden giigerim. Kopun'u (da) basanm. KuE Murun Dall'nt aganm.

tentek: $uh. 608 . Gdnlii isterse gelsin. 606. o zarnan hemen durdu. (255) hepsini bir bir gegti. O zaman elgi ona dedi ki: (265)' "Aulan ok taEtan geri ddnmez.170 / Manas Destanr (245) Krymetli dopan" tentek"ffi6 var. Han oyunu satranct Ulu-Komrr bagrnda Almambet ile oynuyordu. dUnyamn ddrt ktigesini. fane var. tay tuygag: Giimiig sikkenin tay toynaEr geklindeki olanr. Manlker gibi yiiriik atr. ben 0teki yerden ddnerim. Krg. giden elgi yoldan geri ddwnez. Ug tagrnr alan Almambet. Manas'a ytinelip saldl." Bok Murun gibi efendiden grkan elgi gitti. . (250) . gafrrrnca Er Manas agalrya gegip gitti[inde (260) birden srgrayrp durdu. (275) Kaplan (gibi) dofan Er Manas. gegerli sikkem iig tane var. ces6ret edip yiirtidti. "o^bS'^607 "Tay tuygag"t-608 bir " Bdyriik bagka var. kdfir ile Miisliimamn hepsini birlikte gafrrdr. Krrg. elgiye cevap vermedi. biiyrtik cambr: Biibrek geklindeki giimtig sikke. Oteye ytiriiyiip gittifiinde. 607. delice. Bok Murun gibi beyime ben neyi nasrl anlatayrm? (270) Bunu sdyleyip bu elqi. geri gekip aldr. cilveli. muzip. de. de. gelirse delicesine il bozar. istemezse gelmesin. Krrg.

kara balrra "kazanattt diigman kagran "ar. ey yi$idim.amat" benim gOrdiiltimii gdrdtn mii? . vakur tavrr ahp diigmandan kagmayan. (300) kar yafmrq gibi gdriiniir. yanrndaki mendile yiiziiniin terini sildi. giin do$muE gibi gtiriiniir. Tuncer GULENSOY / 171 (280) iitiip almrq idi (oyunu). suratrnr asrp sdylersen. utamp gitti Er Manas. illi yerden toplanrp. . ey giin tErfrm. Almambet durdu yalvartp (Ona) itaat ederek "Ey deli-dolu sen ne diyorsun?" (295) Ofkeni bastrrsana! Akhm baqrna alsana! giile giile sOylersen. baEr gider 6liime. boladan elitim alan kul. mah gider talana. (315) Benim bildilimi bildin mi? Dalrmk kakiillii geng o!ul. Dr." O zaman dedin ki Er Manas: "Ey yilidim. (305) eniyi kuygasa bu yOne gekse olmuyor. iine do!ru uzatrp kargr sokmayan. yamndaki krrk yi$itle (290) "Tura kondu nrktrap Sakah keni burkurap. kaplan (gibi) do$an deli-dolunun hiddeti kotu oldu. Bok Murun'un elgisi (285) dafmrk kakiillii geng o$ul onu gtiriip gaqrdr. gelip duram gtirdiin mii? Boka selim vermeyecelim. ey ay tgtltm.Prof. (310) hepsi birlik olan beylerim.

Krg. yiiksek sesle bafrrdr. ak tabanlt6l0 "ceke iitiik"le6lI (345) demir tabanlt iizengiye basmadan srgrayrp bindi.ktik ceke). zevk alarak baktntz! DOrt butuna d6rt kazrk kaklnlz! Boynuna mercan takr taklnrz! yanlmrg. rssrz da! beline adrmzr yazrp dciniiniiz! (330) " Manas yi$itlerine (btiyle siiylemigti): orada durup gorolar. . ceke titiik : Bir tiir krymetli ayakkabr (. ak tabanh: Krrg.flg diirt kazrfr kaktrlmda etrafinda kogturdu. odura tartrp saldr: Oyle bir gekti ki bir yana meyletttdi. (340) ensesi kalm. Burat-Bek! 609. boynu uzun. geng bola gibi tokugup.172 | Manas Destanr (320) geriye bakrp almrgtrm. gdziimii grkaFp almrgtrm. bofaya binip yarrErp. 6l I . giymig halde yiiriiyup grktr geldi. ak giimle$i {pantalonsuzl. kaEka taman. Manas qorolannr galrrdr: "Muratahm. yorga basan iri kulaya. 610. kay boyah Mogol eyerini Ak Kula'ya eyerletti. (335) yanlmrE. sabah ile kalkn. gidip atrmr ilmrgtrm. Krrg. Nogay'dan biiyle olul dolar mrymrE? (350) kaplan (gibi) doSan Er Manas geri gekip aldr. batrrlann muraklagrp. Oylesine gekip aldr. rssrz da! beline. (325) pehlivanlann giiregip. butunu kesip koyanm.

" Krk baEl'618 kugrld'rm Kdk Qebig6le ile Sereg'im (370) YayrlmrE'm ktigiik erkek kardegi Yag-Kamrg'rn afasr. 617. altm direkli ak Eadm. Dr. sarry ba{laymtz ! Kulpunu piiriizletip. krk bagr: Krg. tath dilli: Krrg. kiik gebig: Kr renkli. " gdzden agalrya do!ru vardrfrnda. (375) At yangr giinii do[du deve derisinden. falcr: Kug. gorolann en kiigiilii Tas-Baymat. dilrerek.hof. (365) ruran"6l6 Kiik Slrgak. at giidiicii Boz-olul. 618. 614.6l3 karanl*ta karsak n6I4 izini butabilen Kaman. geng o!ul! fol"r6' 2 Kara Tol6g'iim. iki o!ul! Kazaklardan Kargarday. taylak: Iki yagrna girmiE olan diEi deve.iki ogol Sarl Ala'ya binen Almambet. sapmr srrlattt[tm (380) a{uh siingiiile bay gdde uzanan gift dibi yere saplanan Engin Narln'r dolanrp Ak-Kula'mn iistiine 612.Krg. Coynur. o kazam tez kaynat. U$iin.. 619. Tuncer GULENSOY / 173 (355) B6yle kogan Kuat-Bek! Elim. k0sk6 saygan. 616. iki yaErna basan kegi. gece karanhlrnda tilkinin izini bulabilen $uut'um (360) Tiirsiin. tdlgiign. Krrg. caysafi: Qince: Kalmuk serdan. Krg. caysaftag615. klrktln bagl. Tath dilli6tT Acr Bay. 613. giizden vuran: Krg. Taylak. Umii t. gatrk tildiiii. karsak: Kar tilkisi. Seyit. $uut'um. Krg. 615. .

manat. Bok Murun gibi efendinin623 armalam olacak. Aqrnr haram lalahm!" (400) Ak Kula'nrn iistiine. (395) O yerden armalan gelmezse. g6relim. tdrii. (410) ddrt bir yana dikkatlice bakarak.(385) kaplan derisinden "kecim" drtiiniiz! Bagrna al Euhadan620 yulor62l takrmz! Kiik dootiag"622 baflayrnrz! Yedele ahp gdtiiriiniiz! Deste{i alnn (direkli) ak gadtrr " (390) iki ata srkrca baglayrnrz! Kebesti dafl'nrn Ote yaru. silkindirip Narrn boyunca gitti. efendi: Krrg. yular: Krrg. nokto (<Mo!olca). 622. doolbag: ALcr kuElar avlanrken kullanrlan kiigiik davul. kaplan (gibi) dolan Er Manas geri kogup geldi: Qorolar atlan eyerleyin! Kdfir ile Miisliiman 620. - kaplan derisinden kecim orttirup. desteli altm (dhekli) ak gadrn (405)' Kebesti Da[r'mn boyunda sazhk yere kurdu Ak-Bolqong'a bindi.174 I Manas Destant . Altr kaprh kaleden siitun gibi toz bulutu yiikseldi. 621 .aI guha: Krrg. hemen kaprp saplayahm. yedele aldrnp. 623. etrafrnr gdzledi. Keng KaEgar'rn beri yanr.izg6r gibi (giden) mrzrafr. gtinderi altrn bayralr diirelim! Ri. Krg. Kebesti Dalr'mn yamna baqryla iqiret edip grktr. . toz bulutuna bakmca (415) "Bu ne demek?" diyerek.

Savaq kryafetini giyinip. Aracrhk edelim!" (430) (435) Ata binip yiiriidii. meghur Burut kaEtr. (455) Han-koca iilkeyi yenmig idi. kafirin karErsrna geldi. Tuncer GULENSOY / lT5 (420) kargr kargrya gelmig mi? Aralanna girelim! Aracrlk edelim! Agrnr haram krlmayahm. Kdrkii! . gift alrzh parlak siingiiyii koltulumuza srkrqtrnp yiiriiyelim. 6ne grkrp vuru$tu. Sel6m!: Krrg. kulpunu piirtizleyip.Krg.625 Burut kagtr deyip. bangrtrnpayrrdr. Megin: Do[u Tiirkistan Kalmuklannda bir memur. Ak-Kula'nrn [stiine. binlerce Kalmuk atlandr. " Sanagan" Kalmuk kovdu. " Sel6m!r. Han-koca'ma gelmig idi. (445) kara baqh tulunu kaldrnp kafrin ham Nes-Kara birbirlerini patakladrlar. Kaplan (gibi) do[an Er Manas (450) aralanna diigtii. (425) sapmrsrlattrfirm. Dr. gtivercin gdrse durmadan. Han Koca'mn tiifek ile rakrrrr yaprp. "M eg i n" 624 Oft rp vuruqtu.Prof. kaplan tentek yelmig idi. zrhm giyip. 625. Miindii Barut kagtr. (440) Abrla Canggrr. gOziiniin yaqrnr tutmadan. 624. One grkrp kovdu. kaEr boyah Mo$ol eyerini Ak-Kula'yavurunuz! Alaca eyer minderini koyunuz! altm kemeri takmrz! Aralanna girelim.

iki o$lu (470) Yasavulffi olup geldiler. zrhrnr giydi. kapah duran Cennet"in kaprsrm agan Er KoEoy. yasavul: Krrg. Ddrdiincii giinti Bok Murun. Almambet. dudalrndaki btyrlr uymayan' Qenesinde (465) obalar kadar gok Kalmuk atlandr. kazr armalan etti. (475) ballamp kalan sarayrn yolunu bezeyen Er KoEoy. (480) Da$rmk kakiillti geng olul '' (485) (490) Boz afi kenardan gdtiiriip. Kaplan (gibi) Koqoy dedi ki: "Apak donan buza stiyliiyorum. kafr ile Miisliimanr aEa[rdan beriye siiriip getirdi. Kaplan (gibi) do[an Manas'a Bok Murun gibi goculu birinci giinii getir (dedili halde). ikinci gtin getir (dedi[i halde). kaplan (gibi) dolan Er Manas gadnnr yakma kurmug.176 / Manas Destam (460) "Argrnak"rn baErm buradur! Han-koca'nup Oniinde duradur! Hayu duant verip git! sakal koymayan. casool "Bir hiik0met memurunun yanrnda bazr igleri yapan kimse" . ikinci giinfi gelen yok. iitekin Bok Murun. eyvah gorom. tigiincii gtinii gelen yok. Ugiincii giinii getir (dediEi halde). diigman kagu! Tdvbeler olsun gorom. Kaplan (gibi) dolan Kogoy'a ona selAm verdi. 626. inci mercan gerdanh[r takrp. Srgak. diiEman kagtr! Geriye diiniip geldi. birinci giinii gelen yok. Maniker'e bindi. Ak (495) yiiriiytip grkrp geldi.

her toplumun iginde kemikleri grk* duran gocufunu. (515) bey sdkinlegsin dedim ben. (530) CtiltiniiE Dalr'mn otlu yamacr." O zaman Bok Murun (qtiyle) dedi: "Kaplan Kogoy. kdfirile Miisliimam nasil birlikte tutayrm? (525) O zaman Kogoy dedi (ki): "Ey deli dolu (adam) dur bakahm! Ktfir ile Miisliimamn birlikte idaresine ne gerek var? Bizim idaremize giiE gerek. ikinci giinii gelmedin. halkm kendisine bilgiglik taslayrp (510) bunu iyi igit. han amca. kendini iyi hissediyor musun? Sa[ selimet yiiriidiin mii? (520) Yemeli nasrl sunayrm? Au nasil yangtrayrm? Ahiretten yer kazanayrm. taslayan atasrn. camm da srkma. Dr." Manas o zaman giiyle dedi: "6yle deme Han Koqoy amca (535) kiirkiintin yakasmr kaldrnp. il dinlesin dedim ben. danlma da! Birinci giinii gelmediysem. TuncerGtiLENSOyi 177 (500) birinci giinii gelmedin. Bok Murun size sdyliiyorum." . yilitlik (505) beylik taslayan atasrn. etelinden giyer mi? Alasr kciyde oturur kiigiik kardegi igini yiinetir mi? Bu toplumu kendin ytinet Kogoy. ikinci giinii gelmediysem. Mtisliimamn yilidi Manas giiglendirsin toplumu.hof. 0giincii giinii gelmedin.

haram kul bundan sonra bu tavnm koy emi!" 627. oy : Fikir. Kogoy'un boynuna girip kagfi. Tdqttik'ii. senin sOziinii duyahm!" Urbii devamla (gtiyle) dedi: - (550) "Devesi gitsin on beq giin. Kaplan (gibi) dolan Er Manas gelik krhg ile Urbti'niin etelini (575) indirip (karmnr) degiverdi "Aranrn bildili oyffi degil.m babasr ' Urbii gtiyle stiyledi: "Ben iki iig kelime sdyleyecelim! Yararsa sdylediklerimi yaprmz! (545) Yaramazsa. (555) atlan srra srra dizelim! K6flu ile Miisliiman ath sayrsrm bilelim!" Kaplan (gibi) doEan Er Manas'tn (560) iifkesi k6tii geldi.178 / Manas Destam (540) Ak-Korgon gehrinin kalast. atlanrp kag[. atla oradan yangaltm giindiizii gecesi ondrirt giin. altr bdliikten gok kdfiri. anruun bildigi toy628 degil. saldrnp vuruverdi. buraya gelsin on beg giin. tutup gekerek kabzasrndan. . tepesine basrp gegti. iig biiliik Miisliimam dtindiirerek kovdu. krsa boylu. (565) dolagtrrrpkovaladr. Kiikiim-sart'. 628. at terletip alahm! On aln gtin boyunca. yapmayrnrz!" Han Kogoy da gdyle cevap verdi: "S0yleyeceksen stiyle. yamndaki gelik krhct .toy: Dii[iin. yanm cesur. kogturup yetiEtilinde (570) A!6'r Coloy'un yolunu bastt.

KoEoy'la danrqtrktan sonra: (585) "Yurdun aksakqh Han KoEoy. Dr. (595) bizim ytinetmemize giig gerek.hof. (600) Qocuklulumuzda eyersiz tosunu yan$trmaya geldi[imiz yer idi." dedi. Er Kogoy'a yiineldi. TuncerGULENSOY/ 179 (580) Kaplan (gibi) dofan Er Manas. iiyle olsun siiyledi[in! Kdfir ile Mtisliiman giirtiltti grkanp gitti. iyisi gelsin terilip ktttiisti kalsrn tegirip. sen y6net (bu) toplumu. bunun onbeg giin dedili." O zaman (Sdyle) dedin Han Kogoy: "Ey delice. (615) Gtiriiltii grkanp gittikten sonra giindiizii gecesi on beq giin . O zaman Han Kogoy (Etiyle) siiyledin: "Ey delice (adam) (orada) dur! Ben bu toplumu ydnetemem (590) Cdltiniig Dafr'nn otlu yamacr. Yrinetemem kafir ile Miisliimam. gelik *rhcrm krruna geri koydu. bu dedifin. kdfir ile Miisliiman vuru$up geldi[inde yang kavga olmaz mr? (605) Yurtta bozukluk olmaz mr? Yemek haram olmaz mr? Bok Murun gibi efendinin gtinliinfl dert sarmaz mr? Varsrn serinlikge gttz ile (610) ' gelsin sinek ugan "ala galbrr" yaz rle. delice!" O zaman (Ottyle) dedin Manas: "Kaplan Koqoy Han amca(mrz). Bizim ytinetmemize ne gerek. Miisliimamn yilidi sen y0net bu toplumu. peki. Kendin yOnet (bu) toplumu.

(625) uzman srnaylp brakuktan sonra. 333:ftf!1ftffii. kdran : Bfr vahqi hayvan. karaca bacaklt gok gtizel kula at kimin? Da!-kogu kulakh "out*"633kalgah azgm kula at kimin? Balrrsafr ilne gibi (645) incecik kula at kimin? Gerilmig kayft gibi boylu poslu kula at kimin? Geniq safnsr bel gibi Srkr bedeni kiirek gibi (650) konugulam anlayan kula at kimin? genesi One do[ru gtkmq. 633. diiger ve bu riesneyi yakalayabildne tAliti !e[irir. at uzmam srnayrp geldi.t' . boyu yiiksek kula at kimin? Sert kafa kemili ibrik gibi. ecke.K4.mi*!i*oyu krrmrzr renkre pelremsemsi bir parqadrr ki. at uzmaru@ deneyip geldi. . boynu uzun (63p) tek hiiigiiglii 4sts63l gibi kula at kimin? Yere giimeligi tek h6rgtiglii deve gibi Dost gibi kula at kimin? Ensesi yiiksek boynu uzun toklu gibi kalgasr salman (635) iyi kula at kimin? "Elbis" gibi karm gekilen "da[ kegisi'632 gibikula at kimin? Bumunun ucu araltklt toynalr cilfrlanm4 ganak gibi (640) kurt kulakh.l . giilsii genig.ieR hiirgiiclii deve: Kirg..i :.i r.l . erkeg gibi boynunu zarif g0steren. 632.:l . atlan srraya dizip geldi. tiindilk'ten *kilomtot'(Joca[<)ya geq6rek 63l. giiniltizti geccsi tig ay onyedi giin olunca. guya.$ii.il :ll I 180 / Manas Destant :i (620) at terletti. nar. daL kelisi: Kre.]'1 . ata bakp gtiyle dedi: Kuyruluna (kut)6s dtigen ulurlu kula_at kimin? Ensesi ytksek.

iirdek: Krrg. TuncerGOLENSOYl l8l (655) kulaklanvolkangibi gOlsii genig. 63. omurgasr oron da! (gibi). (670) sanyilan krzrl yrlan srah6!. Yiirelinde artrk et yok. kezektiiii. 636. bizim C0liiniiE Dalr'run berisi Miisliimamn biiriisii Er Manas'rn Ak Kula O nasrl giiriiniiyor? (680) O kazandr at yan$mr. yiiriik at soyundan alan bu hayvan. ilikli$s tirdel&36 gibi boynunu vzatan su gibi canh at kimin? (675) QekiEme oldu at yangrnda. gizliden gizliye ayaklamp gitmeyen iistiinkiirii kanatlamp gegmeyen kaburgasr kalkan da! (gibi). Onun beri yamnda. aydrn yol gibi kula at kimin? Hatasz girdi yanqa. suksur. Oziiktiiii. kuyntlunda kuyu var. Bu kafrin ham ulu Coloy. .sriah: Krrg. ilikli: Krg. dimdik duran kula at kimin? Krzrl dili bile[i tay gibi. (665) kanaldan akan suyun plnan var.hof. tulpar. lllu Coloy'un Ag-Buudan (adh atr) O nasrl giirtiniiyor? E[er iiyleyse gekigmeli oldu yanqr. (685) Onun 6!e yamnda toynafrnda gatah yok " Kanath os'637 soyundan mal imig. Dr. (660) krsmetli kula at kimin? Boynunun arkasr bir kulag. boylu yiiksek kula at kimin? On abteri givi gibi. 637. kanath afi (mitolojide) Krg. 635.

. bilinmiyor: Krg. (700) kogmaktanyorulmugtu. o kimin atr imig? Hatasrz girdi yanga.'in iisttinde. utang ile koqmuqtu.i var (ayaklan) kiistekli doru at kimin? O kazandr yangr. "burmah kayts kdstek. yeri oyup durmuyor. Agrg (ile) Kocog'un srfi ya{trh koyu doru (an) O kazandr yangr. ilinliyor: (basmryor): Krrg. srrtrndan baksam iki kiqi bindili igin krgrnda ya$r bile var. 638. ker. nasrl koEtufu bilinmiyor638. toyna$r yere ilinmiyor639. Krgzlann elinde.182 / Manas Destanr (690) Kogmak arzusuyla hep ileri atrhyor firlanm diyenin en dl6sr. Alaman-Bay'm balasr Er-T6gtiik' iin Qal-Kuyruk O kazandr yangr. (715) yulanmz kesti$i yarasl var. yan tarafindan baksan. bacalrnda. 640. (710) Onun daha yakrnrnda yavag adrmlarla ytirtiyen benekli at. (yelesi) drgtilti koyu doru640 at kimin? (720) Keskin savag balrasr belinde. (695) omuz kemili kolkan gib\ kendisi bu yrl yedi yanqr diiqiinmeksizin koEan da! gibi doru ar kimin? Yer altmdan grktr[r (heniiz) yedi giin olmugru. (705) Onun beri yanrnda. 639. Yele altr yalrnndan baksana. koyu doru: Krrg. billnbeyt. heybedeki ilmilin gdkiintiisi. ilinbeyt.

kara aygmn balasr. 641 . at kogturan balantn. daha tince yaprlan krrk yangr kazanm4. Tuncer GULENSOY / 183 (725) araba gektilinin izi var. yiiksek da! yaylasnda dolmug Kiik-Ala' demir toynakh. g<i$siiniim yan kilrna baksam. yangr kazanmryh gan ile altmrgdokuz mal ile. engin Narrn'r dolagtmp. Nann'dan aga[rya. Balaya yaz krE baksrn diye. begyiizdoksanbeq attn ayalr. Onun beri yanrnda. altrn mtihiir bastrmrq. Engin Kulca'nrn boyunda. (755) Atrn toynalr tagta yanar deyip. bu yanqtan kalmtg. yaz krq gider deyip. (iqte) o kazandr yangr. Buhara'ya erzak saldrmrE. yan yemigti yedi batman. kusursuz yiiriik at Ktik-Ala. Orafrgu'nun kula krsrafr. kart koyu al&l (atrn) inisi yalrrh bozun balasr (735) yorga bozun inisi. kendisi boz krsralrn balasr bu doru at kimin? (730) O kazandr yarrgr. kiiriii. Dr. (740) (745) (750) Isrk-Kiil'ti Tosor ile Tangan'dan gok ileri gitti.Prof. ata yemini versin diye." $imdi at siiriiciisi. (760) erzalrm Buhara'yagtinderdi. . Onun beri yarunda.i oldu. genlikle. dolagtmp. bakr bilekli. koyu al: Krg. tekerlek ispitinin izi var. drganda serin yere (geldi).

184 / Manas Destam (765) varsrn. ala galbrrt: Yer yer kann erimesiyle olugan agrkhk. araan (ordu. 644. ince ve yiiksek burunlu. (79O) az Miisliiman mahvolasryr Buhara'mn g6zta$ma doSru siirerim. iig miifreze Miisliiman onlann hepsi takdir edip gelsin. bayralr yerden toplanm. may: Ya!. Bok-Murun gibi balamz. Savag zrhrru kugamp. Manrker'e bindi. Krtaylardan Kofr ur-Bay. gelsrn sineHerin uEugtudu "ala Salbry'642 yaz ile. (785) . Kalday'rn bindili hayvan imiE.). toplamp: Krg. ktitiisii kalsm gticenip atmr stirdii gitti. terigip. terilip. g. hafif ve hoq serinlikli giiz ile. Maniker'i bana ver! Maniker'i verrnezsen. iyisi gelsin toplampg3. onve orto olmak flzere iig araan'a b6liintiyordu. (780) Zth{vgtyinip. Megin'in bindili hayvan imig. aradaki az Klrgz &2. er dliimii olmaz mr? BaYrakh mzrak "maY " 646slur.miifreze: Kug. Esen-Han'a do$ru yollayrn. 643. Krg. gelik gtizlii. ' gevik ve hog bir hayvanmrq. . Q70) Altr miifrezefl5k6fule. sal. 645. Atanlar yola yatmaz mr? Yilit dntine kazmaz rm! mr? Azr diglerini srntarak (795) at iiliimii olmaz Bryrklanm dqan do[ru sarkrhp. Bok-Murun gibi efendiyi gelip yakaladr. (775) halkr takdir edip geldi$inde. AIa heybesrni ardrna (yiikleyin). ffiKrg. giicenip: Krg.

Maniker'i bana ver! Maniker'i veflnezsen." O zaman (S6yle) dedin Bok-Murun: (810) "Halkrmla dantgaym. kugun bo{au bir tutamdu. geri d6niip geldi. Tuncer GULENSOY / 185 (S00) at yemine "cay"&1 ol'. aflatrnm balastnl.Prof. kuq ayalr gii[e bakar. ba! ile ballarrm toy. halkrm ver derse vereyim. Manrker'i diliyorsa. Manas'a gelip sOyledi. "Alfi yagrnda iken." Bok-Murun gibi o efendi. tahrip ederim kalasrnr. sonu nehir Siir-Kiil'de. Ak-Kula'ya bindilimde. dOgefinde yabancrohx. O zaman Koqoy (qiiyle) dedi: "Tdvbe Bok'um duradur! Vay Bok'um duradur! At ayap yere bakar. "Ey deli-dolu dur bekle! Krtaylardan Koflur Bay Mamker'i versin! diyor. (820) (825) Manas'a dantgmz! Manas Mamker'i ver ondan sonra veriniz!" dese. Bok-Murun gibi efendimiz. koyarsam mr akrlhca olur. Ayrmag'a siirdiiliimde. (830) ' (835) O zaman ($yle) dedi Er Manas. "taze genglik" gallartm. verirsem mi dulltca olw. halkrnbilgisi KoEoy'a (815) Ona danrqtr. cay: Sebep. . versin dedili neden?" . Dr. Manas'a kogarak geldi. 647 Krg. _ (805) ot gibi olan Bay Kazak.

ak siiriiyii yakalayrp versin. it koyuvermek: Yabani hayvan 0zerine ktipek salmak. hig zamanr kalmayan. savag atrnrffi ballatrp.ii yiikletmiq. kugu sahvermig. Ona iki elgi giinderen (855) (860) ' benim babam Yakup Bay. demig. ak siiriiyii yakalayrp yermezse. . toburgak. yaz boyunca kaldrm ben Manas. 649 648 savag atl: Klrg. itin su iEmedi$i Altmrgrndaki Yakup Bay. demig. (870) altmrqrnabastrlrnda altr yagrndaki Er Manas 4ltmr$a grktr[rnda han babasr Yakup Bay ak siiriiyii yakalayrp verdi. durugacak yeri sdylesin! demig. doksan deve. koyundan zekdt vermezse. Batrr Manas delicesi (865) Ala giil'de iti koyuvermig649. kdfirin ham btiyiik Coloy. (845) agalrya do!ru vardrlrmda. Ukesini hemen gezsin! demiq. kendim vereyim diye s0yliiyor. dediliyle can koyundan zekdt versin. geri diiniip geldilinde o muhterem yalnrzken sdyledi$inde. (850) diledilinde olan Manas'r. yapmadrlrm iq kalmadr. vurugacak yeri sdylesin! demig.186 / Manas Destanr (840) yaz boyunca kaldrm ben Manas. Aleiikti denen han qrkn. Pisletmesinyerini! Durdurmasrn ilimi! Her diledilini gdrsiin! demig. grku.

verir deyiqinin sebebi. tuulga. annesi ikiz dofurmugtu. kazanbak: Kazan kaymak igin kafes geklinde olan tahta kap. kaplan (gibi) do$an Er Manas'tn tifkesi ktitti oldu. iilkelerindeki yilit yiirtik atm hepsini aldfttan sonra " Kazanbak' 65ogibi zavalh bag. (at) siiriip ya[maladt. Ak-Kula'ya binmiyor. Dr. saz benizli. gimdi gticii yeter mi? Batur do[an Er Manas. kaplan (gibi) do[an Er Manas. frlayrp gitti yerinden (905) arka tarafindan bakarsa. zayf yanaklt kumral sakslh. (895) han 0niinde srralamrsa. Verir deyiginin sebebi akgam san rrmak Qiiy'tin baqrnda (885) kargr kargrya vuru$tum Kofrur Bay'la Somunda giicii yetmeyen. Ormanda ayrya benzeyen. mi{fe765l gibi zavalh baq. altr kaprh genig Hokand'rn (iginde) dolagrp. (880) At kuyrudunu ba{. miffer: Krgr. yann Ak-Kula'yr veriin! der. lzf (900) 0niinde stralanrrsa. (890) bugiin Maniker'i aldrktan sonra. Tuncer GULENSOY / 187 (875) Azrcrk Nogay halkrna nasrl cevap vereyim. . biisbiitiin verecek ne kalrr? Din Baktr-Kuuray'rn kargr karErya vuru$tum Kofrur-Bay'la. tepede kaplan bagma benzeyen. On tarafrndan bakarsa. gayan gbzlii.ladr. babasr gelip ddniip kovmugtu.Prof. o zaman giicii yetmeyenin. beE drgiilii scgr var. Bok Murun gibi balaya (910) 650Krrg. baqtnda. krk kiginin tozu var. 651.

Atsrz . Coloy'un koca kans geliyor efendim.188 / Manas Destam (915) tifkeleniverdi "Vereyim deyiginin sebebi nedir? Kalabahk geri dtintip yattrlrnda. (920) (925) - altmrg ala bofia saydr. iig ay tamam oldufunda. yemeli sunmak gerekti. sarhog olup kalmrgtl. U9 ayhk yollardan yeti$ip vardrlrnda yanggrlar. Coloy'un. igte o varan koqucular. (945) Kazatar nigancryr giirmiigtii: "Adr gtizel ay rErlr efendim. o gelip katrldr. (950) yaprverdi Kazatar Bir yiiziine alu srlmryor. d6rt yanrna bakmlEtl. Eleman Bey'in gocufu. (930) U9 ayhk yollardan atsrz olarak yanga katrldr. kendi giizel giin rgrlr efendim. TOEtiik yer altrndan bulmugfu. yer altrndan bulmuEtu. O kocakanyr gtirsen. bir yiiziine su sr$mryor. yerinden atlamaz var idi." Kova dolusu "kaka"smr. kogu yangrnrn bagr olana. gimdi neyi cidtl vereyim?" YaEadrlr yere tellil gdnderdi. Yaradamna yalvanp. afin boynuzlu bir kurnaz kocakan var idi. Er Togtiik tepeye grkmrytr. Tannsrna srlrmp.beye yetigeyim deyip. rakr koyup almrgtr. biitiin varan kogucuya (935) ' ' rakryr verip salmlEtr. . (940) Kocakan geri diinmtigtt.

yatan iilkeye telldl saldr. bala gibi. (960) donunun almr aynvereyim mi? "kutu"suna avlar toptan atrhp. Fakir pehlivan giiregsin deyip. da! (gibi) olari Er Coloy. koguya almayrp kalsam mr? " gatk (965) Yerimde srgramadan y0nelsem. bal&r eti.' 652. . Coloy'un alusuna dayanamayrp iille vakti gegtikten sonra. baSladr Bok Murun. . (970) okunu gekip grkanp alsam mr? Hrzh kogup yangr kazansam mr? ondan sonra dciniip yatsam mr? Halka haber sahp yiiriidiifiinde. akgamrn saat beginde. Krg. gatkayak: Aun art ayaklanmn iist krsrmlanmn arkasrndaki yank. Tuncer GULENSOY I 189 (955) Ertesi giin ahamteyin. boz tepenin bagrnda. . Miisliimandan ihtiyath adam Ekmadr. laval kemidi gigip gitsin mi? ay a k" 652 611 da kuru kocakanyr. O zaman (gityle) dedi Kazatar: "Bu kocakanya bakarsan. (975) halkkazanambildifinde. (980) altmrg ala yorga (atr). koqup yetigti kocakanya. Dr. Bok Murun gibi efendimiz $imdi nasrl tidiil vereyim deyip. Kdfir ile Miisliiman (985) nerede bunun gibi aE veriyor? Giineg parlayrp dolarken. iilleden Once oldu[u halde. (990) yuriiyup gelip oturdu. efendisi gtiregsin pehlivanla. yelip gegti[inde.Prof. basit halkr otursun. (yoksa) uyu$up durakalsam mr? O yerden luzla kogarak gegsem mi? Kurnaz kocakanya yetigsem mi? Kanatlamp.

654. O itdiil kime verilecek. KAfirinham Nes-Kara. ollunu gtireqtir. ak bryrkh Kaplan (gibi) do[an Er Manas. Kenceke'nin toyunda. (1000) bu kdfire (kimse) grkmryor. koEarak geldi Er Manas: "Dokuz o[ulun en kiiqiilii.im_bir tay gibi idi. yenip iidiilii almaya. o zaman giiciim bir tay gibi idi. Han Koqoy'a (gtiyle) dedi: "Kaplan Kogoy. (limdi) giiregemem pehlivanla. Alp-Biirii ile kaprgmrgtrm. (1020) O zaman giiciim bir tay gibi idi. sen nasrlsrn? Pehlivanr. (yoksa) yrkrhp higbir geysiz Kogoy Han (giiyle) dedi: yagrm doksanbeqe grktr.O zaman giici.190 / Manas Destanr (995) " 56rii653 giizlii". Genig Kegen'in boyunda. tek ollu Bilerik. qiddetli ddliig yaptrm. (1025) altr kaprh kulede." (1010) "Yaqhhk karqrma geldi. han anne. . (ey) delice!" Bank-Balakgan ilinden. oy: Qukur vadi. Krrg. (1005) tilkesinin bilgini Han Koqoy. bagkasmm 653. Onu yakalayrp yatrrdrlrmda. k6fi r yakalayrp gittifinde. Krg.. biirii: Bahadrnn mtispet sfatlarrndan biri. rek oglu Bilerik. (1015) Too-teflger ile kaprqmrqtrm. delice! (1030) Yenip fiiil almaya. kalmaya. Kasr Caabas'rn boyunda. delice pir (gibi) ihtiyarlayrp gidiyorum. yenilmeyip odiilii kim alacak? Orttitti olan Cennet'in kaprsrnr agan Er Kogoy. Kazlllk'un oyb)+ma. . ydriiytp geldi Kogoy'a.

Tuncer GULENSOY / l9l (1035) Tann'nrn sevgili kulu. Kargrsrna. yenip tidtil almaya (1050) yenilip eli bog kalmaya. Batrr Manas (gtiyle) dedi: "Alp-Aymet'in inisi. (onun igin) giiregembm pehlivanla" J . (1045) yer iistiine grktrlrnda. . mahcubiyetimden gelecelim.Prof. $unu s6yledi: "yer altrna diiEeli. kendine giivenip grkan bala idi. (1040) yenilip (eli) boq kalmaya. delice!" Tiigtiik kabul etme Krzrl-BaE'rn Dogan yurdundan. Krrg.iiit li H '.s ili Da! gibi olan Coloy'un hagmetine (kimse) dayanamaz. yedi yrl (tamam) oldu idi. ihtiyar kempiAn balasr.ii t fr (1055) kargrsrna geldi. yere dii$en Er TiiEtiik. Manas'a cevap verdi: "Yenersem Odiilii ahrlm. o da olmaz dedi. . giiregemem pehlivanla. i $r {d j*r r1i. Dr. galrncr geldi idi. Miisltimandan bu mahvolasrnrn (1070) yilitkigi g*madr temiz tabanh "ceke 6111655" i1" demir tabanlt ilzengide giiglii baldrlanyla duran kaplan (gibi) doSan Er Manas 655. ceke titiik: Bir gegit krymetli ayakkabr. (1065) yenilirsem eli bog kahrrm. Eleman Bay'rn balasr. alh yaqrndaki Kiile Koyan. ..fl 11.il almaya. Tdgttik ayala kalkrp. sen nasrlsln pehlivana?" Yenip iidi. Batr Manas yiirtiyerek.: (1060) sen pehlivanla giireqebilecek misin? Yenip tidiilii alabilecek misin? Yenilip elin bog mu kalacaksrn?" Kttk Koyon.

srgrayrp indi. (1110) Pehlivana benzemig. kolunun giicii giiriik imiq. (1035) Miisltimamn beli tag gibi656 hiicffm ettik deyip. . ben giireqeyim pehlivanla. han amcasr Er Kogoy. yenersem Coloy dayamr. yiirefi da[dan biiyiik imiq. ta$ gibi: Krg. (1100) yiiruyiip g*rp geldi: "Ey delice. Miisliiman mahvolasryr (katrp). gemi gibi. bayralr yerden toplamaz mt? riniine. Miisliimanlann efesi. . ne yapryorsun? (1080) CiiltiniiE'iin san otla tirtiilii tepesi. pehlivanla giiregecek oldu. yiiriiyup vardrlr zamanda. kiigiik Kiik Koyon yavafga yiirtiyiip geldi: "Ey delice. gtifstiniin yassr.-'! 192 / Manas Destam (1075) (iizengiyi) tepmeden. han Kogo'ndan dua ahp 656. yanrhp (da ortaya) ben grksam." Kogoy'u soyunniaya mecbur edip. ne yapryorsun? ktigiiciik Kdk Koyon'un yiire li daddan biiyiik imiE. lasa boylu ve kamburu gftrk. yiiriiyiip (oryya) vardrlrnda. Tann bize yardrm eder mi? yamhp (da) yenilirsem. kolunun giicii qiiriik imig. (1105) Kocamry olsam da Han Kogoy. bakrnca. katuu. ben gtiregiyim pehlivanla!" (1095) Kiigiiciik KOk Koyon. Ulkenin Otesindeki Han Koqoy. Buhara'ya do!ru siirmez mi? (1090) Develer yola yatmaz mr? yipiti tintine katmaz mr? yenilirsem yerler dayamr. gemi gibi (oldulunu) giirdii. attan inip geldi.

kadrnmr tiviip durmaz mr? nispetini ahp gel! . mr? (l130) avcrlara ok vermig. Manas'lm. ayalmdaki Ealvann yeni do[mug ceylf. . atrnr methedip durmaz mr? bagr oynak Manas'rm. kispetfr giyip giireg!" Kaplan (gibi) dolan Er Kogoy o zaman gtiyle dedi Manas'a: (1150) "Ayalr oynak. Dr. Kamkey'e diktirdim. "AS atktsr"m anlatayrm. d6rt ay tamam olunca. Tuncer GUL-ENSOY / (1 I 193 15) ytirfiyiip ileriye varmrEtr.n derisi. ugkurumun durumunu anlaiayrm.hof. (l145) han amcasr ihtiyar Kogoy. (1140) han amcasr yagh Kogoy. gizlice sepilettim. 'methedip s6ylesem olmaz Han gocufu Kamkey. orta parmalrm diigiirmez mi? iginden ayrnp almaz mr? cinsel organlanm yurda giisterip. altmrEaltr k6pelin hepsini drgan salahm. gimdi pehlivanla giiregirsen. ( I 120) Yazrn mal vurTnugsun. dev e asil yerde cazglra. altmrg teke derisini (1135) koyun kadifesi ile iglettim. (1125) kepaze edip koymazmr? Han goculu Kanftey'i kadmlann en giizeli (diye). kal&ran pe hlivana. iig kere sepiletrp suya saldrrdrm. Batr Manas seslenir: Ey KoEoy Han amca. bir yandan bir yana gitmig. derisi altrnda /curt varmrg.

(1190) Kispetinin iki kath yamndan tutarak. (l 160) dizine kadar krvrdr. el uzahp geldi. baban deve gibi giikiip. duradur. (1165) 9i! kayrE gibi buruEup. eli ile gekerek gi! kayry gibi uzatrp. Sdlimen vanp saf ddnersem. (1180) ayalrndaki kispeti (grkar). . (l170) bu siiyledilin makul idi. Manas'a vanp ciddi konugtu: "Ey delice. uyamk ddnersem. yrlrhp vanp kaldrktan sonra Koqoy batrr daha (da) siiyledi. deve yavrusu gibi kog anp.salayrm!" YaElansa da Han KoEoy." Yaglanan amca han Kogoy. Koqoy yiiriiyiip geldi. aya[rmn gticiinii toplayrp kispeti giyiverdi. yaratan piri korursa. onun ile dolagma. bin siiylense makul idi. giimiigten olan camm yanmazsa. geliqmig adalesini kopanp. (el) tutugup yiineldi[inde. ikisi birbirini yakalayp geldi. Koyuverip buaktrktan sonra. bizim kiitti kadrnlar gelinin trnafrna bir giinde.194 / Manas Destadr (1 155) Pagasrm pargalayaym! Hepsini ayrnp. Manas'rn verdili kispeti isteyip alarak gitti. altrndan olan canrm akmazsa. ' dost Tannm yir olursa. (1185) Manas'rn beylifini bildi. boyu ile denk oldu. Coloy yiiriiyiip grktr. (1175) Sa$-sel6met varrp.

. (1205) cinsel organlanm halka giisterip.hof. (1200) bofa ile talim yapan kul. (kispetinin) alrndan futtu. ne diyorsun? Anacr[rm kiitii kigi imig. rezil edip koydu. deyip kaplan dofan Er Manas. TuncerGULENSOY/ 195 (1995) iki yaErna basmq tosun gibi kaprgrp. geri gekse olmamrg. (1220) ddrt pargah hrbaanr gekip salladrn Er Manas. Manas'rn <ifkesi kiitti olmugtur. Manas'a bakarak gOyle dedin: "Ey. da! gibi olan biiyiik Coloy. Kogoy'u bir daha yenmiEtir. delice. giin ortasrnda srkrqmrq. kaplan dolan Kogoy'a sert vurarak salmadn mr? Kaplan dolan Er KoEoy'un (1225) eti agrhp kalmadr mr? Kaplan Kogoy'a bakarsan. tepedeki yr[mr. gecesi gtindiizii onbeg gtin ikisi birbirini yakaladr. Manas'r yan gtizle siizdii. surlarda talim yapan kul. (1210) Herhangi bir yerden baksa. kaplan (gibi) Koqoy'a bakarsan. Dr. birlegmeyi bitirmig. qevlnp gekse olmamrE. koyun kesmeyen Sartlan " K ok uy -k o k a y " diye haykrtan krrbacrm. ne diyorsun? (1230) Vay delice. yiiriiyiip gilop geldi. (kispetinin) aprm yrtrp koydu. Bir giin ne yaptr. on iki smmdan driilmiis hrbactm (1215) beg yaEndaki dktiz derisinden kendi yapnlr hrbacm. dar beqi[e konulmug.

(1270) ince-yiiksek burunlu. demiq.196 / Manas Destant (1235) (Bir) bardak kadar san altrnda toPlan. Kalmuk gibi yakalaYP tutmug. bile$imdeki hastahla y6nelmig. Altmrg alaca yorga att bafla& Bok Murun. (1240) dirse[inden tutunca. Alttaki Miisliiman mahvolasr. kabuk (gibi) biiYtimtiq. Olgiip. Kanath Kara Beden'e srgrayrp bandr. (1255) Bu kalabah[a kim (karqr) grkar? Tann verse kim kargr grkar? Yaglandrlrnda Han KogoY. geki tay yuvarlayankocakan gibi. gekik giizlii.P kalmrg. Krtaylardan Koffur Bay. iidiil altp kazandr. kifu ile Miisliiman. da! gibi olan biiYiik ColoY. (1260) oniki yagrndaki Bok Murun gibi beyimiz. tam ortadaki krkrrdak. nerede bunun gibi ag vermig? Telldl geldifinde. Coloy'u ytktp gitti. geri dtiniip gitti. guvah tutuP aldr. ldknnr a{. uyuqup yiirelim. efendisi yarllsm. tellAl saldr. Manas'a bu stizii stiyledifinde. .actndan mrzra$rnt omuzuna ahp. Basit kimseler dursun. Kaggar ve Yarkent'i sormug. Odiil ahp kazandr. 6diil aldrktan sonra. yaglansa da KogoY'un (1245) eflencesini gdrmiig!" Kaplan dolan Er Kogoy. su. (1265) murakla bagkalan vuru$sun. (1250) Elbise diizenleyen kocakan gibi.

kanath Kara Beden'e srgrayrp bindi. ' ipini kopanp aldr. Krtaylardan Koflur Bay. (1285) tutup akp y6neldi. kaplan (gibi) dolan Er Manas (atrmn bagrm) gevirip y6neldifinde. (1295) Miisliimanlara do!ru bafrdr: "Bu toplulula kim (kargr) grkar? Tann (izin) verse kim (kargr )grkar?" Oogan'rn hanr Mus Burgok. (1290) Ukesine olan yaptr deyip. Krtaylardan Koflur Bay. altmry ala yorga atl. . Koflur Bay'rn (iizerine) atrldr. dqanya do[ru gtuk demiri kugamp. (1280) hig kimse (giirege) g*mamrE. Tuncer GULENSOY / ty/ (1275) buz gibi demir (ztrh) giyinrp.akbrykh. (kargrsmr) koltupuna krstnp saldr. slgraylp atrna bindikten sonra.Prof. gift dilli cil6h kargryr. kulpunu parlatu[r. Dr. Koflur Bay gibi saygrsrza yeti$ip kargr saldr. giilgeye yetigmesine izin verip. altmrg ala yorga atrn. altmrq ala yorga atr. ak bryrklr kaplan (gibi) do$an Er Manas. yeniden siiriip beriye getirdi. Qevirip gektikten sonra. kurt gdzlii. koltuk alhna srkrqtudr. (1305) elilip gegmeye zorlayrp. sap yerini ttirpiiledifi. Kurt giizlii. (1300) gece Kokon'a gdnderdili. (1310) Manas durmadan gitti. Ak Bulgun'a kindi. alttaki Miisliiman mahvolasr Kofrur Bay'rn pis kokusuna dayanamayrp.

"Kargl boynunda hendek kazdr.go g*rp geldi. Tann (izin verirse) ben grkanm. Usttinii bagrm silkeleyip Orof. kaprsrna indi. o yerdeki alacr. Mtisliimanlardan Koyluu Bay. kargr de$miE kul idi. Agalrya ballanan devenin (ipini). (I 350) devenin ipini gtizecek bulunur. . tenine kargr iglemedi. digi ile gOzecek kim var?" K0firin (arasmdan) grkan Oroflgo. (1325) iiniindeki gok k0firin arasrm yanp kagt*tan sonra. (aEacr) kesip yontarak oturdu. Manas gok dfkelendikten sonra. Ak Bulgufr gibi yiiriik atrm geri gekip aldrktan sonra." (1335) Destek657(dire!i) altrn olan akga&rn . caka satrp geldi Er Manas: "Bu topluma (karE| kim grkar. 657. tiirkiik. deveyi bir yere ba$a&. lamndan gekip aldr.destek Krrg. ' (1345) atmrg giimiig sikkeden fazla (para) harcadr. Bahadu dolan Manas kahraman. gimdi oniki yagmda olan Bok Murun. saldnp garptrktan sonra. sapt kaplan kzmi{inden olan brya!1. ' (1320) Teni alnyrp kaldrktan sonra. (1340) topra[rndan stikiip aldr. kargr ile Er Manas koltuk altrna koyduktan soffa. deveyi giiziip attr[rnda. tellal saldr. Krtaylardan Kofrur Bay'a (doEru) (1330) firlatrp attrktan sonra.198 / Manas Destanr (1315) kargr ile Manas'rn b6!r$ne do!ru vurup gitti. bu toplumun (kargnrna) ben gftanm.

iki yagrndaki rosan gibi vurdu. Elilip ok atan Oroflgo'nun arka tarafina geldi. Almambet'i ga$IrdI: (1370) "Yiice efendim. matkapm saprm takayrm mr? D4t kara gdriiniiyor. efendilik edip sayahm! (1375) At ahp. (1385) Yanlmrg gibi gtiriiniiyor. (1380) Oroffgogeliyor. Sarr-Ala (at) ile yel (gibi) geliyor. Ag Buudan'r yede[e ahp Coloy gelsin peginden. giydirin! Edep yerini iirtiip gelsin!' Yiice soylu efendi Almambet. ttivbe efendim.Prof. Dr. bindirin! Kiirk ahp. krzrl ciler t*ayrm mr? Tuh! Oroflgo'nun yiiziine. . (1365) altmrg giimiiq sikke sagildt. gelerek Eunlan sOyliiyor: "Tuh! Oroflgo'nrn yiiziine. keser sapr takayrm mr? Apagrk durmuq gtiriintiyor. Orofigu'nun giinlii kalmasm. Koyluu Bay ytirtiyiip gitti. ikiye btiliip aldrktan sonra. ay qrlrm. Oroflgo'nun (yanrna) varayrm. yiice soylu Manas gunu diyor: Krymetli yeniden balrrdr. Ag Buudan'r yedele ahp. (1390) iz siiriip koy. giin rytftm. Tuncer GULENSOY / 199 (1355) gtup geldi Manas'a: "Adr giizel ay rgrlr efendim. ganimetine ortak olup geleyim!" O zaman Manas (giiyle) dedi: (1360) "Gideceksen haydi git!" deyince. igi kzrl gdriiniiyor. Orofigo digi de olsa han idi. vanp. vanp.

(1405) genig Buhara'dan at geliyor." O zaman Almambet efendi.fer: Krrg. Ak Kula geliyor krzgrnca. Miisliimanlann illerinden. crlga. iki oEul. boynu uzun. . Kokon'a do$ru (yola) Erktrlar. kanh ktipiik sagmrgtr r. 659. Srr Tefris'in sonuna muteber olanr geldi dirilip. iidiing (ahnan) " siirdiin'60 ciimbiig edip. Ag-Buudan geliyordu riniinde. Manas'rn o (iki) yiEidi delil mi? . tuulga. e (1415) Almambet (ile) Srrgak. yiiriiyerek gitti. Er Manas'rn Ak Kula'sr. O da gitti Kokon'a. (1430) giig hdl ile alzrm agmrgtrr. bozumtrak olup kalmrgtr. Ahp vardr giimiig sikkeyi. kanrna terini katmrytr. kAfirlerden gitti iki adam. 660.l 200 / Manas Desterl (1395) Coloy gelsin peqinden. atrp gitti erkek kaftamm (1400) iistiinti baErm agtrnp. (1425) iki omuzunun arasr biiyiik. Krg. her iidtilii bittikten sonra. Kokon'dan vanp ileri gideyim deyip. (1410) kdtii olam geldi darahp. yorga yiiriiyiigtil btiytk kula. gekirdelin mi!fer659 gibi. Ttird Bek. diye. Srrderya'ya geldilinde. atr siiriip gideyim. da! gukuru: Krg. Pee'nin boyunca gtkmryh. Tas Maymat geliyor Manasga. Orofrgo al& tidiilii. Kryn da! gukuru658 gsbi. striXin: (Kogan ata yardrmcr olmak iizere kogularda yabancr bir aU katrnak). Okiim Bolat. mif. sineklerin ugtulu yaz baEr ile. 658. Car Masar'a geldi[inde. (1420) Piiyiik Coloy'un iki o!lu.

Krrg. . Gelip duruyor Ak Kula. : Yifit. at gibi biiziilmeye cesaret etmedi. sahg"agka 663. at kdptik iginde duruyor. Ak Kula'nrn nasrl kogtulu bilinmiyor. kov-gaska: Bahadrr. at. "URAAN!" (demek) yok. Kn-g. (1440) (gimdi) bir parga kocamrq. Car Masar'a geldilinde. toyna& yere iligmiyor. Tuncer GULENSOY / 201 (1435) yanm ay bir defa giiriiniiyor. (1465) gti$siime yatmadr. grkrp gelen Acrbay. (1445) yifitleri toplayrp. altayla. kurt ile kuzguna boguna yiyecek koymazsam. at bagr gibi yiirefi. Han Coloy'un AE Buudan'l tiniine gelip duruyor" Hrzh giden at iken. sert yabancr yi$it delil mi? Efendilili iistiinmtig. (1450) "ALTAY!"663 diye haykrarak geliyor bir Rus'tan geliyor bir at. Kre. asrl Manas bunu sdyledi: "HePimiz bir gibi KOY-GA$KA661. Oru brraktr Acrbay: 661. uzamp gidiyor bir at. (1455) "ALA$!" diye balrnp. 62 . gergin bagrm kesmezsem. Savaga davet iinlemi. Krrgrz'dan geliyor bir at. Manas gibi haykuan yok.Prof. (1460) yol iistiinde saymazsam. genig kiirek kemifiini oymazsam.: "Altay!" diye haykrrmak. yatan koyunu kaldrrmayan kumral yi$it de$il mi? (1470) Yurttan hayr-dua gok alan. Krnm'dan geliyor bir at. Dr. Oyrot'ton geliyor bir at. 'Barlk BalakEan iline. gevgek basarak geliyor. hepimiz bir gibi SANGA$IA{662. Ak Kula sana (bunu) yapmazsam.

gorom. gorom. . (1510) kunda$a belese bir yatan. gorom. Murat Bek gorom. gorom. gorom. asil "delice". gorom. giin dibinde tazrm. Kazaklardan Karganday gorom. (1490) Mrrza. ey gorom. gorom. ' ablamdan dolan ye$enim. atrmn baqrm gevir gorom!" Acibay siiyledi bu siizii. gtizii agan Kdk Srgak. gorom. Almambet "goro"nun acrmtrrak iifkesi ddmiirii ile iig grktr. geceleyin tilki izini bulmakta yamlmaz. Konrooh Bay'rn Kog AklE. Coorumgu Kara BadrEa'm. gorom. gorom. gece yansmda belir. ortasrnda bitenim. (1480) Ak Kula (gimdi) gelen krsra[rm. . gorom. "guut"um.falcr kara Tiiliik'iim.enin. bunun gibi tuzh kogan Kuat Bek gorom. iki o[ul. ay rgrlr. gorom.2V2 I Manas Destanr (1475) "Ey il6hl gorom. geng oflum. gorom. (1505) ay ile giinegim. Ak Kula aksayrp gitti$inde altm nql (ile) bahr mrhl iyice nallayrverecefim. kaplan Taylak. duman Ekaran tiifekle. Seit. haykrrdr. gorom. ey gururlu ggrom. karanhkta bozkrr tilkisinin izini bulmakta yanrlmaz. kafidn ham oluncaya. ay rErlrm. gorom. Elim. gorom. (1495) Ak Balta ollu Bolot'um. kamrna girsin bir biiti. Miisliimamn kulu olayrm deyip. giin 4r[rm. gorom. (1500) Tiirsiin Taylak. ak sikke parayr sagantn. beylerini ad ve samyla gafudr: (1485) "Ey Murat'rm. Biirii'ntin ollu Biiriig'tim gorom. gorom. gorom. . gorom. gorom. giddetle saldrnp wrufan.in. gorom.

Prof. sagmayrp durup takrmz. ipekten yapilmtg yularrn var. Ak Kula'yr ileri hareket ettirmig. pek gok ile bag idi. Orirs da olsa han idi. gorom. ( 1520) silindir gekline sokup. gorom. iildiiren. gorom. Batrr Manas'a bakarsan (1545) durup kaldr Ag Buudan. gotrom. hrzh siirtip kalmtg. Ak Kula'yr eyerlettin. Dr. (1550) da! trrmanan kocakan gibi . (1530) ktmu galkalayrp karmrg. Tuncer GULENSOY / 203 (1515) Kalmuklar gibi "Altay!" diye balrnp. (1540) Ak Kula'nm ardrndan ondan sonra sahp gidelim!" Yi[itlerini toplayrp. (1535) geri gekip durmugtur. Ak Kula'ya her yandan hiicum edip gitmez mi? (1525) Manas'rn sesini igittikten sonra. gorom. "Ag Buudan'a yolu iyi yapaltm. yenilmeye ybr bulamadr. yere yrlrhp yok oldu. gorom!" $imdi "krk goro" sesini duydupunda. Ttirti Bek Manas'rn gorosunu gelip kesiverdi. Sarl Ala'yabinen Almambet. on iki krzm iline. er iildiiriip kaganln. Ag Bundan'dan gegirip. gorom. 6kom Bolot. OC (almak) igin grktr deyip. aktl "tentek" Er Manas. erkekge gelmez mi? Oxiim Botot. Ag Buudan sesini salmlE. . Yaradana srlrmp Ag Buudan'r yiineltti. sevgili Tannsrna yalvanp. Ak Kula'ya bakarsan. Tiirii Bek. yolu iyi yaptrktan sonra. Biiyiik Colay han dedi ki.

(1570) rezil olup gittikten sonra. (1585) Sarr Ala'yr yiiriitmiiyor. kindar (ve) i4atgr kul idi. Almambet diirt bir yam tarayrp oteki " t e nt eft " geliyor. (1565) kdfrin ham biiyiik Coloy. krymetli eqya serveti Coloy yalmalayrp saldrktan sonra. kafirin igi diizelip (1580) srh Mo{ol eyerinin kaqmr yararcasrna kesip. panltrsr gii[e yiikselmig. " taElu rntzrak"r yerden kaldrrp. biittin viicudunu yaralayrp! koyun karaciferi gibi kara han gdlsiim fena dolagrp. San Ala'ya binen Almambet aygrr yolu Boz Tepe'ye San Ala'yr stirdiirmiiyor. "Altay!" diye balran pek gok k6fir. (1590) Kaplanefendi yok oldu. onbeg goroya bag olup Almambet durdu vuruEa. (1560) balta ile Qarprgrp. kabza siperinden aynhp.204 / Manas Destanr (1555) Gdptis gtiliise sava$ oldu. diyor. Krtaylardan Koftur Bay. (1575) bagrm gdziinii paralayrp. gimdi aya bakarsan gtindiizii gecesi ondcirt giin kargr ile vurugup. iki yamna bakrnrp. geniE kagh. krhg ile garpr$rp. Etrafi pek gok akla doldu. . cam elinde kaptglp. yalnrz bagrna ap-agrk duruyor. Kafrkay'dan haber ulaqtrktan sonra. zevkli savag olduktan sonra. (tiksiiriirken) kan tiikiirdii Almambet. bayralr yerden kaldrnp.

tdriim. araslna gtinderdin. tOnim. . topal ustayr 0ldiiriip brrakrnrz. gorom. Tath dilli Acrbay. genig Talas'rn boyunda gorom. srh Mofol eyerinin. sarr 6z0k: Bir at hastahlrmn adr 665. kimi yok. Krg. gorom. verdim idi iig ay gegene kadar. gorom. kdgn: Uzun urgandan ve buna ballanan kiigiik iplerden ibaret olan koyun baflanacak yer. tdr6m. (1620) beybabam Yakup Bay'rn ili var. yansr yok. (1615) gift at ile eve var. gorom. O zaman (qiiyle) dedin Er Manas: "Oyle olsa ay rgr[r. alu zenginin adasrnda. Krg. t0rdm. tdrdm.Prof. Tuncer GULENSOY / 205 (1595) Ak Kula'yr qiiyle-biiyle kogturup " Sart iiziik"ffiyaprp gitmesin. gorom. gorom. altr miifreze kafirin. yilkrh yere nalbant. krzh yerde gapkrn. diivmediyse gimdi cebeyi. kaEmr yararcaslna. ' 654. gorom. tdrtim. Dr. san nehir yatalr Qiiy'ii dolamp. illi yerde "kiigiin"6656e yat. ileri adamlann yansr geldi. kan tiikiirdii Almambet. (1610) nasrl kumazhk ettin. tdrdm. ay rgrfr. bir de Qtiniir'ti agrp gtir. ttir6m. kendisi iyi. topal usta olunca. tdrrim. (1605) genig kagh. Konguroolu Bay'rn Kog-abam. anardr mr krkcr? (1625) D(ivdii mi demir cebey{! Onarmadrysa Eimdi krhcr. gorom. Ak gelik krlry ktrinca. gorom. Toynalrna kan diiEiip gift taban olup kalmasrn! Almambet durup bunu stiyledi: (1600) "(Koy-kagga)mn kimi geliyor.

Merdicen'i vernezse Camgrgr'dan bagka diiEmamm yok. bereli atrmr verdin de! (1635) Bereli ahmr verrnezse. Abilay Caflgar Kan Kogofl. Koflgooluu ollu KoE AbrE gift atr ile gok hrzh kogtu. ( 1645) Siit Bolot'u versin de! Basit usta yaprp. kendi atasr Haydar Han. il smmnda Kogoy var. Ondan 6teye sen varsan. gorom. Merdicen'i versin de. uzak atasr Kambar Han. Topal usta bimu stiyliiyor: Yapnydm krhcr. goro. genig alan iginde btyiimiig idi Camgrrgr. topal usta var idi. Altrn gOzlii Merdicen. Han ollu Kiikgii'ye. giiglii vurmu$. beresi gOze garplnca. . Yakup bay ili var idi. bk de Qtifliir'ii agtr.206 / Manas Destanr (1630) bundan citede sen varsln. diikttiydtm cebeyi. (1665) gtiyle dedi ustaya. (1650) aksakal kigi idi.. (1640) Camgugr'ya vanp siiyle. Haydar. san nehir yatalr Qiiy'ti dolamp. genig Kol-ata gukurunda. qoro. . orada dua ahp geri diin! Ondan iiteye sen varsan. Altr zenginin arasrnda. goro. ben "tentek"e varayrm. ondan dua ahp geri diin!" (1655) Acrbay siirtip gitti. Kiikgti'den bagka diigmamm yok. Siit Bolot'trn kendisi iyi idi. (1660) Geniq Talas'rn boyunda.

Manas (gtiyle) dedi ustaya: (1680) Yaptrn mr krhcr. delice. (1695) (krhcrn) yiiziinii zehirle tavladrm. .vap gekti. gocuklanmrn hepsi dermansrz kaldr. piddetli diivege sahnrz. demirci? Ddktiin mti cebeyi. delice. krrk goro'ya geldi." (1675) Ata binip yiiriidii. krhctn yerini sdyledikten sonra. kara krsra$a binip diineyim. Manas'a ulagrp geldikten sonra. (1690) ddkiimiine dayanamayrp. (1705) Ug karool'a varahm. delice. yaprhErna tahammtil edemeyip. yiizii san olsun deyip. gorom. delice. Dr. Haydar Han ollu Kiikgii'den gorom. slkrlmazsa tikiize atahm. gororn. Bereli atr isteyip verdili yok. kendine yiineltip sallama. delice. srkrlrrsa yabani eEek avlayahm. (1685) Krhcm yerini stiyleyecelim. Ktikg0tden baqka dtigmamm yok. delice. Karukey'e diyeyim. kaburgasrna dayanamayrp. Tuncer GULENSOY I zvl (1670) Manas'a cevap vereyim. delice. yaman carum. servet diigkiinfi kul. gorom. (kitriiEiin) alevlendirilmesine dayanamayrp. ' Manas'a seldm verdikten sonra. delice balyozlar yok oldu. delice. (1700) Kaplan (gibi) dofan Er Manas krk goro'ya (96yle) dedi: " Saflndtk Sargtl'a binelim. Manas'a do!ru bastrrdr. gorom. goro. gorom. goro. gorom. demirci? Topal usta cevap verdi: Yapuydrm krhcr. Dttktflydiim cebeyi. gorom. mal. delice. delice. delice. goro. delice. goro..Prof." (Atmr) geri diindiiriip stirdii Er Manas.

Cayzafi'n mahnr giiriip gel. (1730) Sarr Ala'yabindi. gorom. yrlkrsmr otla besliyor. trirdm. tiirom. terazi top ytldtn battrktan sonra.208 / Manas Destaru (1710) Sabahleyin kalkrmz. tdr. Ca Merke'nin yerinde. gorom. Ca Merke'nin yerinde. Coloy ile diiqman olduk. Ca Merke'nin yamnda. (1735) Kffirin haru biiyiik Coloy'un. yidrza gekidiizen verdikten sonra. yilkrya qiddetle hiicum edelim. gorom. (1745) 6teki. diirt yanrnr koruyup her tarafi bastrnp. Krsrl Kiiktin'tin evi var. gorom. tek bir atm yolunda. ' San Ala'ya binip Almambet. yrlkryr terkiye ballayrp ahmz! Yrlkr otlamyor olsa (da). tu{u yerden kal&r drm. kegif igin ytiriiytp geldi. tdrdm! . (1715) oklu$unu kolunun altrna almrg. gorom. t0riim. gorom! Ztrtum giyinmig. ordusu daE (gibi) oldu. bugiin atlanrp. gorom. yrlkryr baslan yaprp alahm! (1725) Giiriinmez elbise giyelim! Toplantryr basrp yafmalayahm!" Tan atlp giin afardrktan sonra. Tek bir ahn yolunda. trirOm. her tarafi bastrrdrktan sonra. gorom! " Kalday"rn mahnr g6riip gel. qorom! Ug Karool'ugegip var. yrlkrsr otlayrp gelmig. San Ala'ya biniver. (1720) Kdfirin ham btiyiik Coloy. gorom.6m. (1740) yeniden giinderdi tdrd'ye tdrti'ye gelip (gtiyle) dedi: "Tek bir atrn yolunda. yrlkrsr otlayrp gelmiq. gorom.

. Krrg. (1785) Coloy'a gelip dedi: "Tiivbe (olsun) Coloy biiyiik han'rm. kolu bakrr. Afrgrgal tazr Ak Saykal. (1755) ata srcak giin dofar. diyor. ustaya cevap verelim. Tuncer GULENSOY / 209 (1750) Zrhn' giyinen. gorom. Coloy'un biiyiik krzr Ul bike'yi. ona Batrr Manas (gtiyle) dedi: "Adr giizel. Kan*ey'e sdylemeye git! Birisini ahp giysin de! (1770) Sdlimen varrp sa! geri diinersem. tarla kuEu gdzlii. Kanrkey'e siiylemeye git: Ak cebeli. yakasr altrn. qimdi atlara hiicum etti. tdrcim. gimdi geri ddnersen usta demirci hrk siit emen tayh hsrak aln. kendime ikinci kadm yapanm kiigtik krzr KigmiE'i (1775) olluma ahp veririm. seldmet varrp ihtiyath geri diinersem. gorom. kelte: Bir tiir eski zaman tiifefi. tiifelinin mermisi (delip) gegmeyen." Usta hareket etti. soruyorum yiirefimin bagr 666. (1765) pistonlu tiifefiinin mermisi batmayan. Kalday'r yenip alahm. " Y. 17r" 666 mermisi delmeyen. t6rdm!" Manas'a cevap verdi. s* ipekten "inin dokunmuE ak savaE gdmle$in var.Prof. (1780) Coloy'un kansr btiylemiymig? Giinahr gok kiqi imig. ay rgrfr gorom. geceki riiyam kdtti rtiya. (1760) Krhcmrn miikAfatr. gece riiyasrnda gtirmiig. Sabahleyin kalktr yiirtiyiip geldi Coloy'a. erkele qimdi kogacak giin dofar. Dr. geceleyin yatrp riiya giirdiim. qimdi geri dOn usta. gorom.

atlara hiicum etmig. KAfirin hanr ulu Coloy. Qekirte'nin alaca taEt ben orada yetiqirim. Ktik Oyrot'rrn sart saz. . geceleyin riiyam bozulur. vehmi kcitii deyip. Coloy'a gelip. kolsuz kiirk elbise giymig. Koopr'ya do!ru basarrm. Baktl-kuuray'r basarrm. baErnda. bu ne demek oluyor?" (1805) Bu yok olasr Saykal. ben orada basanm. taEt ben orada basamazsam. uyandran riiya. siiyledili ciddi siizii dinlemedi: "Benim yrlkrmr kim alabilir? (1810) bu dirsek gibi hrsz kul. soyup so[ana gevirmig. yiice soylusunu gOrmedim (1795) eziyetine zorlukla katlandrm. dirsek gibi Er Manas. alarak kagrp gitmigtir. ben oraya yetigemezsem. siiylediydi. Sarr nehirin yatalr Qiiy'0n Buurala'nrn yanrnda.210 / Manas Destanr (1790) at gibi krg attrnp. ayglr siiriisiiniin krsralmr. . (1815) Qelek'te denklegtirip yetiqirim. dtigmanrn hakaretine zorlukla katlandrm. ben oraya yetiqemezsem. yilit (1800) yrldrza sa! taraftan sahp " kiiniiEii" gok ktitti olmug. atrn tepinmesfne zorlukla katlandrm. Irgaytrn'r a$artm. Coloy biiyiik han'rm. (1825) ben orada basamazsam. ben orada yetiqemezsem (1820) Boy-Borak'rn kara ben orada basanm.

Prof. at kuyrugunu ba$lanm. Tuncer GULENSOY I Zll (1830) ben orada basanm. Saykal baskrn yapb balalanna." Afrgrgal krzr Ak saykal. (1860) gayretli Bolot. Ag Buudan'r ahnrz.. avamdan dopan han Coloy. Ag-Maral'rn etelinde. Higbir zarnan iyilik yiizii gdrme Coloy. Qatkal'daki Manas'a (1835) hticum ederim. "One dofru uzadp kargr grkmayan. at arkasrna koyanm. (1865) yrlkryr zorla ahp siiriiniiz.Krg.benim kabiledagrm iyi deyip. siit emen tayrm. (1855) Ak Saykal grktr sdylenip. inlemeden rahat otur. (1845) kagrp gelip sen saldrsan. benim yrlkrmr kim alacak? Daphkyerde badem yok. (1850) k0fr ile Miisliimandan bana karqr duracak gey yok. saldurytan geri ddnmeyen. yrlkrmr alacak adem yok. (1840) kara yiizlii Ak Saykal. boylu boslu Bolot. siit emen tayrm. kara krhg kabzasr yaman deyip. han goculu Kantkey'i ince bilelinden (tutar) ahnm. soyunun gerefi ondan bitmez mi? Gecede riiyam'bozulur. . istetip kah n667 verdiren. sana dedikodu yapanm. yiice soylu do[an Manas'm ardrndan kovalayrp yarrntz. ben orada basamazsam. kahn: Baghk parasr. Kiikiitiiy Han'rn yofi aEtnda. Dr. kara yerde gemi yok. Bok Murun gibi tdrdniin 667. . beybaban Coloy olmadr.

Ag Buudan'a ben binerim. babasr geri d6niip kovmuEtu. tifkesi kabanr Manas'tn. ardmdan kogup varaytm! Yrlkryr zorla alaylm!" (1885) O zaman (qttylS) stiyledi gocuklanna: "Oyle demeyin geng Qocuklar! o dirsek gibi hrsrz kulun. (1905) Targrl Tas durup. Kalday' rm gelsene yamma. zrhrm giyinmiq. Ag Buudan't verdikten sonra. krymetli egya.. Targrl Tas gelsene yanrma!" Targrl Tas'rn tam omuzlanndan omuzlanna baklp ald*tan sonra. ben korkuyorum omuzlartndan. bu omuzlann iginde kazanbak gibi zavalh bag .212 / Manas Destant (1870) o hanrn yarunda. (1875) Ot<om Bolot. evinde yatrp kaldr deyip.terveti yalmalayrp aldr beybaban. savaq elbisesini giyinmiq M e gin'im gelsene yanlma. yoluna konacak ig olmayacak. Tiirom Bek han babasr Coloy'a kogup geldi gocuklan. babasr Coloy'a sdz s6yledi: "Halkrn hanr han Coloy. ben korkuyorum ondan. annesi ikiz dogmuEtu. daha (gunlarr) stiyledi: "Kdfirin hanr biiyiik Coloy. (1900) oklulunu taktnmtq Kalmuk serdanm gelsene yanlma. (1890) Ag Buudan'r verrnem. (1880) beybaban Ag Buudan'r bana ver! Dirsek gibi hrrsrz kulun. (1895) higbir zaman gocuklara vennem. '.

(1915) ata kargr yrl imig. Targrl Tas da kalkrp (qiiyle) der: "Koy! koy! dediysem. zevkli igi alayrm deyip. yrlkr verecek diigman de$il. mi$fer gibi zavalh tug dntine dizildi. Han Coloy'un Ontinde dizildi.iriiyiip gideceli zaman. bu dirsek gibi kan emici kul. Tuncer GULENSOY / 213 (1910) han dniine dizildi. ata kargr ay imiE.Prof. milfer gibi zavalh bag. (1935) sefere gftma Han Coloy. tu! dniinde dizildi. yl/. mahvolasr Karluk ne diyorsun? zrrhrnt giyerek. Megin'im yiiriimiig yanrma. atlarup yiiriiyiip gitti. giinege tepesinden daltpttr. .dlza saldan sahptlr. (1930) Han Coloy yi. bu kere atlanna. Han Coloy yiiriiyecek oldu. ona denilen (gibi) olmazsan. (1920) sbfere grkmayan ay rgrlt t6rcim!" O zaman Coloy da (qtiyle) der: "Tanrt ile st)yleSen. (1925) Kalday'rm yiirtimiig kargtma. sefere grkma biiyiik Coloy! yilan yilrnda siiriinsene ! (1940) Yrlkt yrh o yerde. Kazanbak gibi basit insan. Savag giyimini kuganmrg. (1945) ayr yenilenip sefere grk!" Ona Coloy uymadr." Kara bagh rujumu kaldrrrp. varlp sava$ yapsana! Tann sana vermez mi? Yabancrya hayrrsrz ay idi. Dr. zevkli savaq yapayrm deyip. olmadrn. bag.

. dalgalanarak sancak geliyor.Onaltr Kalmuk serdan ata bin! Yrlkrya gtiglii saldnn! OnbeE Kalmuk serdarrmn yardrmcrsrnr. (1985) hesapsrz gok asker geliyor. dalgalamp sancak geliyor. Han Coloy ytirtiytiverdi. (1965) siingiileri trkrrdryor. gorom. tiifekleri qrngrrdryor. aygr yelesi boz tepeden. deyip (1960) bekleyip bakryordu.. hesapsrz gok asker geliyor. sulu rakr igti. yrlkryr gegirip a$rrmr$tr. ardrndan gidip ahmz! (1975) Mrzra$r kuvvetle sokunuz! Yrlkrnrn toz bulutunu gtirmez mi? Mrzralr tutup almaz mr? Yrlkryr do$ru y0neltmez mi? Ormanlft yerde karErlayahm ! (1980) Aygtr yelesi Boz Tepede bekleyip. soy gerefi salmlq mr. zehirli igkiyi brakrp. gorom. iiniinde gok kAfir. bekleyip baktrktan sonra. .214 / Manas Destanr (1950) Coloy Han gitti sahnarak. yabancr kaburgalanndan salayrm ! Bir Tann'dan dileyeyim. gorom. Batur Manas bunu siiyliiyor: "Batur Slrgak varsana! KOk Teke'ye binsene! (1970) Onbeg Kalmuk serdan ata bin! . takip ne znman baghyor. (1955) Han Coloy yiiriiyiiverdikten sonra. sahnrp geldikten sonra.' knrt ederek deve gibi salmp. Batrr Manas'a bakarsan. bakrp durayrm! Yamaca ytinelip gegtilinde. gorom. hepsi ata binmiq mi.

gorom. krzrl benzi moranp. Coloy zehirli araktan igmiE. tar'gtlt Kara yollan bulunan kuil (inek. aygtr yelesi Boz Tepe'de.iyiik harum. (dn kay genig) srh Mo{ol eyeri. Coloy geliyor sahnrp Targrl Tas bunu s0yliiyor: "imdat Coloy. gorom. gorom. Coloy! 't .. 6kiiz rengi). etrafina gizlice bakrmp.gorom. artunr giyinip. bi. dalgalanmayan mrzrafr. gorom. (2015) kara gdziine kan dolup. gorom. (1995) Hokand'dan aldrlrm mrzralr. ormanhk yerde bekledi. giicenme. orada Coloy gOriiniiyor mu? iki tarafina dikkatle bakmrp. bakarak durdu. M e gin' i kovalayrp gegti. bekleyip balcp durdu. ddviiEmeye diigman bulamryor. gorom. do!ru diiriist tutup atahm. (2005) yrlkrmn toz bulutunu giirdtikten sonra. (2020) bekleyip. Dr. gorom.hof. canlmr da srkma. (2010) Etrafina gizlice bakrndr. siiriiyii. . (2025) vuru$maya da! bulamryor. cesur dolan Er Manas. iifkelenip kalktr. sallam eyerleriniz.iir2'. gorom. Targrffi T as giftqift olarak yiiriimiig. savag giyimini kugamp. tutacak yerini cilAlaylp. gorom!" (2000) Siiriiye kuvvetli hiicum etti. arkasmdan Coloy geliyor. Kalday' r kovalayrp gegti. hticum edip aldrktan sonra. Kalday'rn igine bakmdt. arkasrndan kovaladrktan sonra. yerden kaldmp alakm. gorom. tutacak yerini ttirpiileyip. TunceTGULENSOY/ 215 (1990) Ak kula'yr beri gek. sallanrp duran bayra[r.

kaplan dolan Er Manas. . dfkesi kittti geldi. (2055) yamaca yiinelip gegti[inde. da! gibi olan Er Coloy. koyuyuverdi Targrl Tas. . hayalanmn gitti$idir. ilkbahar yeli gibi giirleyip. (2060) el kaldrnp verdikten sonra. Coloy gitti gtirleyip. aqrnp koyuvereyim!" (2040) koyuver dese olmadr. mrzra$r gevirip saldrfr yok. dirsek gibi hrrsrz kul. bekleyip baktp kalmrq. cin tarafinda algak tepenin. Qenesi gidiyor yarthp. bir yandan tibtir yana sallayamryor Coloy'un. tek bagrna vurugmuq gorolar! (2035) Acele etme biiyiik Coloy. ay deyince oldu[u yok. (2045) genesinden kara kan akryor yaytltp. devrildi kara kavak gibi. bofiadan idman alan kul.216 i Manas Destanr (2030) Vurugacak diiqman 6ntnde. "Bir tilmektense bir ril!" deyip. yabant domuzdan idman alan kul. Targll Tas'r kogturdu. mrzrak ile Er Manas. . agrkga vurugan gorolar! Yetmiq kalday birlikte varsa. ecelinin geldifidir. iki nayza bir eriqse. (2050) buraya gekse olmamrg. saldrnp duruverdi. Coloy'a gelip hticum ettikten sonra. Sarr Ala'ya binen Almambet. (2065) iki delik bir gelirse. Coloy! altmry kalday birlikte varsa. Coloy'un tifkesi geldikten sonra. geri gekse olmamrg.

Kaplan (gibi) dolan Er Manas. bagt. T0r0 Bek gift geldi. btiytik Coloy'un (iki) ofluna Oktim Bolot (ile) Tdrtt Bek'e. Sol biibreline dayamp. saldrnp vurdu Coloy'a. onlara haber ulaqtr: "Kaplan (gibi) dolan Er Manas. sryrnp gekti krnrndan.Prof.ikten sonra. gelip vurugtu. Kazanhsk gibi zavalh han iiniinde dldtirdii. ykrp gitti Coloy'u. Biiyiik Coloy orada tildii. kafrin dilini de biliyor. (2090) beybaban biiyiik Coloy'un yrlkrsmr ahp. Dr. (2105) delidolunun igini yiiriittip Eok kifiri kagrdr. (2095) " Saltarum attan!" deyip. (onu) tildiirdii. yanrndaki ak Eelik kthu. Biiyiik Coloy Han 6ldi. Tuncer GULENSOY I 217 (2070) mrzrak ile saldrdr. Okom Botot (ile) Tiiriim Bek'in ikisini de orada Oldiirdii. da[a trrmanan "kempir" gibi. Ondeki kalabahk kdfir. kaplan Bolot geldi. Miisliiman dilini de biliyor. (2075) tutup aldr saprndan. . (2100) Kolsuz elbise giyip saldr. biiytik Coloy'un olluna. Manas yiirtiyiip gitti." Krzrl biibreline dayamp. Koyun karacileri gibi kara kan giilsiine kiitii doluqup. (2080) Mififer gibi zavalh baqr s anc a k tintinde iildiirdii. (2085) Manas yiiriiyiip gittikten sonra. Onbeqinde kagrp gelen Almambet.

cabr: "iyi misin?" anlamrna Mogolca bir stiz. 671. . atm kuyru gunu ba dlayntz. kiik kagka: Bagkalanndan iyi vasrflanyla aynlan kigi.218 / Manas Destanr * (21 10) trt15r4i. iki su arasrnda gecelemeye zorlayrp.-gorom! 669. narastm atrp. (2125) tarla kugu sesi yayrhnca. btyiik krzr Ul-Bike'yi. Coloy'un iline hiicum edelim! Coloy'un iline hiicum ettikten sonra. " S ambr. (2135) Stizfl yalan krlmayahm! Yalancr olup kalmayaltm! Kiigiikkrzr KiEmig'i Usta'nrn olluna ahp verelim! Yalancr. kalkrp.rek"i "tars!" diye koyup. kagka"671 halkr yerden toplayrp. ustaya ahp verelim! (2130) gtiriiltii yaparak yatnp koydu. sabahr ile uyanrnrz. Manas'rn sava. kalkrp Manas'a da s0yliiyor: "Zrhr yrldrm senin igin. hepsi bir gibi yifitler. mdndii: Kalmuklar ve Qinliler tarafindan bir savag parolasr gibi kullamlan soz.9o6167o mugut sangtr!" deyip. (21l5) Manas'a haber verdi.669 murut sonugtr!" deyip. Savagrp tiliiniiz benim igin. tavuk sesi yayrhnca. altr miifrezedeir gok kdfiri. eniyi"kiik (2120) "mihir" alan"sap kagka". daha (gunlan) siiyledi: "illi yerden toplayrp. hepsi bir gibi erenler. gorom. Krrg. . 670. rezil olmayahm! (2140) Kdtti gttrtip salmasrn!" Sabahleyin uyandr. Tdrd. yabancr kabileden gelen Semetey Bahadrr'rn - tiife[i "ak kelte"yi. Krrg. Krg. geri diiniip vardr Almambet.

kiigiik kege ev'ine gelip indikten sonra. Afrgrgal krzr Ak Saykal. yiiriik (atlan) yr$drm senin igin. garp$rp Oliin benim igin. o$una bagka grkardr. ' evine vardr Er Manas. giittirtip saldrrdr. gorom! Savag baltasrnr yrldrm senin igin. ben Tagkent'den aldrrdrm./ I yakalayrp aldr Almambet. koy galrr : Eski zamanlara ait bir silahrn adr. amansrzca kaprgrn benin iqin. gorom. kiigiik krzr Kigmig'i t. arabaya koydurdum. . (2155) gekigip iiliin benim iqin. Usta'ya baEka grkardr. gorom. Namusum burada temizlendi deyip. diigmandan tince yayanm. Krg. elma baEh "koy gaprr"672 onu yrldrm senin igin. qorom. kargrh$rm gok verip. 672. mah gider ya$maya. gorom. Coloy'un biiyiik krzr Ul-Bike'yi (2170) yakalayrp aldr Er Manas. tema$a edip yattr. gorom!" stiktiikten sonra.Prof. : bastanba$a dolan gok Kalmuk'a. (2180) Kaba ddgek serildi. gorom. (2175) $imdi geri diindiikten sonra. cibinli$i kurdump han krzr Kanrkey'i "B iirkilldiik"ten gekti. Kltay'dan rince kranm. gorom. (2160) hep beraber ateg edip. 6liin bcnim igin. Tuncer GULENSOY / 219 (2145) Krhcr yrldrm senin igin. Manas eve geldi. oradan geri dtintip kagamn. Manas gibi "uraan" haykrdr. $afak "Sanmbek"i "tars!" diye koyup. (2150) bagr gider <iliime. (2165) tutup. biribirini patakladr. Dr.

ikinci karr: Krrg. (2195) Adet olarak verdi. iqte o vakit. ***s @ORDtTNCU SOLUIvIUN soNU) 673. Altmrg ala yrlkryr." dedi. Qa[rrdr[rnda ne dedi? "Ganimetini verecelim.usta koqtu. siiriip verdi Usta'ya. Batrr Mands galIrIyor. ktigiik krzr Kiqmig'i ofluna tutup verdi. tokol. baftrryor. . (2190) "Biiyiik krzr Ul-Bike Coloy'un kra defil mi?" Usta'ya verdi ikinci kan673 olarak.220 | Manas Destani (2185) Sabahleyin uyanrp.

Ak devletli do$an gocuk imig. kymetli gocu[um de$il mi? Asilzdde hamn goculu. iyi insan delil mi? (35) iglerini yoluna koyan. kau dilinde silili var. bahth goculum de[il mi? Asilzdde hanrn goculu." Han babasr Yakup Bay'rn. alnrna yazrlmrg bahn yok. Babahk hakkr gergek devletle. il soygunu yok imiq. alnrnda yazrlmrq bahtr var. BOLUM KOS KAMAN (I ) Yakub'un ollu Han Manas. rij'zgdr kirasrna genlik yaprp. kendisi gelip vardrfrnda. (15) Han atasr Yakup Bay. bahtsrz gocufun delil mi? Oteki oturan goculumun. kaplan (gibi) do[an Er Manas. qimdi ategin kenarrna gelip (20) gocu[u slnaylp duruyor gocufiu srnaylp neyi soruyor? "Oteki oturan gocufumun. Qoruk'un krzr Akrlay'r galrnp aldr evinden. . er soygunu yok imiq. (25) (30) dama[rnda miihiirii var. arakr bahnr toplatmrq. iig kadtn a/mrE idi. altmrg enenmiS deveyi siiriip getirmiq. mah ile almrqtr. il soygunu var idi. Kayrp Han'n Kara Biiriik'ii (5) yakalayrp aldr yafmadan. (10) Han goculu Kanrkey. ldnetleyen goculum delil mi? 6teki oturan goculumun er soygunu var idi.V.

Qoruk'un krzr Akrlay'1 (50) galrrtrp aldrm evinden. al a c a dd e E Ak Kula'ya k678 3i1:'iii$$lt?H. yorga at gibi ytiriiyen Qon Kula.it ii?l. Ak Kula'nxr iisfi. (55) ytiziinii elini y*asan. Bahadrr ollanlar " krk yi{it".T' ifu f n kan gr eer s r rd gas' . vurirsrip: Krrs.lr'-"1*:. " I skat"r674 olursa bilelim. diyor. yilitler(im) Kamkey'e varallm. yiirtiyiigii rahat Ak Kula. krk yi$idini ga[udr: "Kayrp Han'rn Kara Biiriik'ii. giinliinii hog etmez. hdrgiigii bilyilk boynu uzun. culkusuo." Sabahleyin kalktr yi$itler. Manas Ak Kula'ya bindikten sonra. (abru) geri gevirdikten sonra.inde (bunlan) igiten Er Manas. iki yagmdaki tosun675 gibi varagup676. (60)' han babacr[rm Yakup Bay'r yabancr krhp d<inelim. (45) Kaplan (gibi) do[an Er Manas. (65) yiiriik ata binerek gekiqip.222 / Manas Destanr (40) hoguna gitti han goculu Kanrkey. ' Kanrkey'e gidelim deyip. koydurup. beyin yanrna geldi yigitler. yakalayrp aldrm bozkrdan. altm kayq gektirip. Kamkey'i iiviiyor.il1 [[lr.Tillli1g:ffi 676. yagh babasrna seslendi. Han babacrlr Yakup Han. i'l oaErtrtan hediverer (Ks' I' 360)' r €i3 : f. (70) bay boyalt Modot eyerini6TT eyerletip. Sabahleyin sen kalksan. hizmet edilecekse yapahm.

Krrg. grndrma: $arap tulumunda grngrrdayan kiigiik demir gubuklar. | Q m dr m al t68o k i. 681.660: sooru "sa!rr"). yi[ide "sarp ay-682 giydirelim. iki gelinlik krzr var imiq. kalg aurun iisti)nde679 crvrldryor. kumq gibi kara krzr. hizmetine durahm!" Geldi batur Er Manas. sarpay: Erkek kaftanr (<Farsga). Han gocuSu Kamkey. kaplarum. kalgasrnrn 0stiinde: Krrg. aq veriniz! (100) $afafrn stikiigiinii seyredelim. ay rErlr efendim. (90) iki krza sdyliiyor. ki. Er Manas geliyor. diyor: "Kaplanrm. han Manas geliyor. n.Prof. 680. (80) Qalrrdr yaruna Kamkey. Kelenger" (adh) sag ba$r bir kucak. " yavru kug gibi dtiiyor. r0hu igin hediyeler yapahm. rakr koyup verelim. giin rgrlr efendim. Krg. Dr. Tuncer GULENSOY / 223 (75) Kanrkey'e dolru yiiriidiikten sonra. . mesuliyeti biiyiik kigi imiq. Krrg. bir kiirk diktirip giydirelim. 682. galrrsa yanlna Kamkey boyunlan ince ve zarif giiriiniiyor. (105) At armafian edelim. krzmrg gibi san krzr. (85) gefdanlan sarkryor.r 168 biiyiik sandrktan alahm. 679. may soorunda (KS. baldran otu gibi hrEudryor. qerbet. (95) Atrnr tutup alnu! Biriniz kapryr agrruz! Biriniz Ak Kula'yr ahnlz! Sart tutsalrnr sahnrz! Efendime rakr. kiikiir: Tulum. do!rulup kalktr o yerden.

ak heybeyi aldrrdr. Qin ipelinde n Oo"oou giyOiiyor. yakasr altrn. aEka" tabanh ktymetli ayakkabryr687 zayf ayai. yeni bakrr (130) ahp giydirdi "sarpay"r. 685. yilitler ayala kalkrp seviniyor: " Kanrkey iyi imig deyip. don: Krrg. Geniq KaEgar'dan aldrrdr[r. oniki diifme taktr$. ( I I 5) krk yi$it gelip oturdu. 683. . (125) arabayakoydurdulu. 686. genig Ta gken t'ten aldrrdrfr. ak cebeli "torgay"683 gdzli. krymetli ayakkabr: Krrg. 684. birisi kapryr agryor. torgay: Tarla kugu. yilite "sarpay" giydireyim diye. Krrk yilit gelip oturunca.224 I Manas Destant (l l0) ikisi aym kzlann birisi Ak KuJa'yr ahyor. yilitler "ala ev"e giriyor. Krrg. " Q iiEtii" ffioa"n t"otl.uuut giydiriyor. (140) Hepsine "sarpay" giydirdikten sonra. turgay. dambal. ceke iitiik. 687. "K arabaya attrrdrlr. tam olarak zevk ahyor. alhn sandrk "abdva"dan gekip grkardr rakryr. birisi Sart tutsalrnr sahyor.. yi$ite verdi rakryr. ' (135) Giyip aldr yifitler. tiifek kurgunundan nefret eden. ktiyniik. gdmlek: Krrg. Kara Han'rn Kara Btiriik'ii yakalayrp aldr bozkudan. (120) Yi[ite verince rakryr. Yine ak hevbevi aEdrnvor. han goculu Kanrkey. Krrg.na giyiyor. giigtti: ince beyaz patiska.

beyim. Kiin-kay'r dolduran gok Kalmuk. (175) "Kaqka" tabanh ktymetli ayakkabryla. (155) $imdi Manas yattrktan sonra. Qoruk'un kur Akllay. Kiin-kay'r dolduran gok Kalmuk'un yansrru tutup alahm! Haberciden gerekli bilgiyi tifrenelim! (170) Ata binip diigman ardmdan kogahm! Ak Kula'yr hazrlaynrzl Atlamp sefere g*ahm! boyah Mo{ol eyerini Ak Kula'ya eyerletmiq." On kay geniS. Dr.' bu yrl yirmibeEini doldurdun. at (igin) hayrrsrz yrl idi. gok uyumlu gocuk imig. Ay Han'a (do!ru) akryor. asil: Krrg. mert (olanlar) yatrnca giigsiizlegir gimdi diigman ardmda kogmak zamanrdrr.Prof. . at tavlanrp gtisterigli olur. ak sdiik. Ak Kula'ya slgraylp bindikten sonra. Han Manas'a (qdyle) dedi: Han goculu (180) "Zayrf adama karqrhk cariyeye git. yakalayrp aldr Manas'r. kra[r diiqiince giiz olur. Kanlkey. beyim. ticaret yapryor. yilitler kesse sevinip. Yifitler gitti sevinip. 688. beyinr. sonra bunun gibisi yok idi. akh daha qok kiEi imig. (150) Asil688 hanrn goculu. Tuncer G{}LENSOY / 225 (145) Sonrabunun gibisiyokidi. atahktan ak (olan) devlettir. Giin Han'a (doEru) akryor. beyim. Sonra bunun gibisi yok idi. . (165) O zaman Manas (Eiiyle) dedi: "Altay'r dolduran gok Kalmuk'un. yirmibeg yagrnda pars (gibisin). (160) Altay'r dolduran Eok Kalmuk.

tdrOm! Diigmanmr basrp dtin. at (igin) ulursuz ay idi. t6rdm. Oniki srtmdan drillmiis baha&r kamgnry vurursa (insamn) kulalrnl safulaqtnyor. atlan. trircim! Kanrkey girdi evine. t6rdm. er (igin) ulursuz yrl idi. gecikip gelen Kanrkey han Manas'r yakaladr. Han goculu Kamkey kahkaha ile gtiliiverdi: "Ofkeni bastrr. bu yrl yirmibeqini doldurdun. yolun baEanh olsun.689 .?25 | Manas Destanl (185) yakalayrp alsa Manas'r (190) "Koy! Koy!" dese alacalr yok. ttirOm. boyun elme giineg rqrlr. Eirkin. ttirdm! Kendini yendirip. atlan gabuk ay rgr[r. gekip salladr Kamkey'e. dikig yerlerinden sriktiltip. inci ile mercam. tOriim! Dostun Hlzlr (aleyhisseldm) olsun. (200) (205) '' Batrr Manas batrrdr. ipekten yaprlmrE gtimlefi. ondan sonra ddn. (215) "Her zaman yiik hayvanr yedirip. tririim! Diigmamn ardrndan kogtukga. (210) Manas'r yakalayrp aldr: "Zayrf adama kargrhk cariyeye git. Kanrkey'in hhberini aldrlr yok" Manas'rn iifkesi giddetli oldu. t<irtim! Yirmibeq yagrnda pars (gibisin) tdnim. tdnim. (195) yol fistiine dtiktiliiyor. "biz ne olduk?" diyerek Qoruk'un ktzr Akrlay. tiirtim. Manas (Edyle) dedi kadrna:. tdrtim! Fikrini deliqtir.

Barkiil'ii basrp gegti. tiiyiinii kes! 690. . krymetli yerden sesleniyo4 (245) deve kaldran pehlivanr Kamkey kendi gafrnr: "Krymetli yerde telahm. tiirdm! Geri gelmeyecek giin dolsun. senin s6ziinil dinleyeyim mi. Manas dinlemeyip yiiriidii: "Yiiriiyiip gelme. ipekten yapilmtE gi)mle{i dikig yerinden siik iiliiyor. dilini kes. Korkup kaldr. tdriim! tut-". Dr. Tuncer GULENSOY I 227 (220) Kanlkey'in hakaretini almadrn.r kf. (240) oralan basrp gegti. (225) inci tle mercanr yol iistiine dtikiiliiyor. bnlkiildiik: Kannrn ahqa tarafinr kugatan zar.Prof. o rinceden bildi kereminde duydu. Koymorok. ttirdm! (230) Diiniip evini gdrme. (250) Qifte atr eline aldrktan sonra. girkin. Evde yatan Kanlkey. deve kal&ran pehlivamm. gifte ah eline al! dedi. tdriim!" B i. saksa{an g0rUrse. Tiir Kiil'ii dolamp gegti. asil do$muE tdr<ime. yeti$ip haber ver! dedi. Krrg. tiirtim ! Kara adnna kan dolsun. girkin?" Qekip salladrn Er Manas. tiir6m! Kanrkev'i kucaklanna. Ak bayrra konayrm.M A k' rcn 6s (235) Beddua edip kaldr Manas gekip gittikten sonra. Ak boz krsrak keseyim (255) O Tann'ya yalvanp kurban kesmeye niyet edeyim Giivercin gOriirse ttiytinii kes! Bedbaht (krz) gok sdylenirse. Kuzu Bagr.

Bar-Kiil'iin bagrndaki Sayram'da yetigip stiyledi Manas'a. aykrndan saldr. (280) ' Yorga ytriiyiiElti btiyiik kula. dtirdiiniiz benimle gelin. Qorolara bakarsan. Batrr Manas'm oldulu yok. sen Kongrooluu Bay'm KoE-AblE. yeri gtilii g6zledi." Almambet ile beg goro aygrr yelesi boz tepede diirt tarafrna dikkatle bakrndr. ddntip eve gitti. $uut'um. (285) 6n krsmrnr sarmqtr. Manas'rn /czg uykusu geldi. aygrr yelesi boz tepeye (290) Karakol'a dofru "bergi" edin. yorga yiirUyiiglii rahat Ak Kula. sen Krrangalbay. Qorolara nasrl cevap vereyim deyip. dimdik olmug geliyorlar. Yrlkrcrmn TagEa Bek'in yamna Manas geldi. Tdr0m gelip aisrn de! San suyumu ddksiin de! Bedduasr hayrrdua olsun de!" (265) Asil yerde(ki) telldl kul. . nefes nefese koEturdu. g6riineni gtiriiyor. olpok: gtimlefi yerini tutan bir tiir giyim. Ak Kula dosdo!ru geliyor. dilini kes! Akllay'rn evipe. (275) pamupu bir kang ak" olpok"u697. uyuyup yattl. deve kaldrran pehlivan kul. . Srk ipekten yaprlan ve sava$ 691 . (270) kadmrn stiziinii aldr deyip. olmayrp siiriip gitti.Krg.228 I Manas Destam (260) Bedbaht (krz) gok s0ylenirse. (295) sen Ak Bala'mno$lu Bolot'um. Almambet durup bunu stiyliiyor: "Ay gorolar beri dursamz.

720). (325) (330) giiriiniigii kdfir gibi. aygrr yelesi boz tepeden. bir goronu gdndersen!" (320) Almambet kalktr. (335) gabucak geliyor. Atlah aghna692 ne oldulunu sordurup. ormanhk yerde dafrhp toz olsam.Allah agkrna: Krrg. yakalayrp al gocufu. tegi (KS. gdzetleyip bakrp duruyor. uzak bir yurttan gemigsin. ben. (315) O zaman Manas sen (giiyle) s6yledin: "Kaplan dolan Almambet. teni olsa kdfir gibi.2. 693. (305) (310) yiizii atrlgan giiriiniiyor. oradan geliyor bir adam. (KS.Krrg. aygr yelesi tepeden. n. I. Almambet vardr Manas'a Manas'a gelip (qdyle) dedi: "Aqa$rya geri vardrlrmda. gdzetleyip bakrp dursana. Bfiyiik bir arzu ile girmiqsin. yel gibi ugsam. sakah yok kOse gibi. t6rdm?" bir insan g6rtirse. golok: l. ormanhk yerden kargrya gegsene. Boz " golok"6e3 atabinip hrzla gelsene. gdzetleyip bakrp dursam. krrkrn baEr Klrgln'rm. 69. geliyor bir adam. ben. 0teki dtinyadan geri getir! o goculun Allah agkrna hdlini sorl" Boz "golok"a bindi Krrgln Qal. Tuncer GULENSOY I 22> (300) gdriinmese gtik tiittin gibi uzuyor. gorolara hizmet etti. sakah yok. ben. gimdi ne yapaylm. ay 4r$r. Dr. atrma binip. 279). ben. ktise gibi. ben. bir insan geliyor. Kdtii ve zayrf at. Krsa kuyruklu . giizii ateEli giiriiniiyor.hof.

230 / Manas Destanr (340) gocuk gegip vardrfrnda. (360)' Aleykiimii bilmiyorum. (345) Boz "golok"a binen Krrgrn Qal. Miindii dedilin ne? ne? Kiirkii dedilin Sayrn dedilin ne? (355) Altay dedifin ne? Sen "EsselAm"dan "sel6m" desen! Ben "AleykiimselAm" desem! Qocuk durup (qiiyle) dedi: "Sel6mrm bilmiyorum. (365) Cabr. 'Merhaba!" demektir. Krrg. O zaman (giiyle) dedi Krrgrn Qal: Altay. mrindti!" dedi.694 mcindii. tL. giirtiniiqii kafir kul. cabr dedilim. dedi. Ben beyi olan iilkeden geliyorum. altay. (350) "Ey sakah yok. tiiliinggiit: Hamn uga$r. Krg. sayrn. Qocuk baEmr gevirerek baktr. 'iyi misin?'demektir. beyine stiziimii s6yleyeyim. buraya gelen gocuEu. kdrkti. Altay. Kiirkii. kdse kul. saldrnp yakaladr. hanr olan yurttan geliyorum. beyin kim oluyor? " Ttiltin ggiit" 695 kim oluyor? Hamn kim oluyor? Halkrn kim oluyor? 69. miindii: Kalmuklar ve Qintiler tarafindan savag parolasr olarak kullamlan s6z. 695. . . Sayln. altay dedi[im. K0rkii. ktirkii. altay. k6rkii dedilim. dedi. dedi. 'SelAmlaEmak' demektir. sayrn. "Miindii. (KS.572). (370) hanrna sdziimii sdyleyeyim.

bagrnr gevirip arkasrna bakfi. stiriiverdikten sonra. esir diigmiig kumaz gocuk. Dimdik duran ince kllaklan oynatryor. zavalh gocuk. Seldm aldr Almambet. altrndaki Ak Kulq zavalh. gtiziin mutlu gtiriiniiyor. San Ala'mn baErna. zavalh. Dr. zavalh. Zfihre yildrzt gibi gtiziinii krrpryor. 69. zavalh. (385) koltuluna srkrqtrrdr. zavalh. TuncerGULENSOy t nl (375) Krrgrn Qal durup (qtiyle) dedi: "Kula (donlu) geng krsrala binen. zavalh? 696. (390) kula (donlu) geng krsrak. zavalh. "selAm"l dlrenen zayf gocuk. (380) yukandaki beyimiz. Kug. ata binip kastrdln. adn gtiglil 4t imi$. yiiziin gayretli gtiriiniiyor. (395) / I "kaEka"696 tabanh "ceke 6tiik"@7 ile iizengisine ayalr ile basrp grktrn Almambet. zavalh. Biilgiiriiii Da[t'mn ete[i gibi. sertge garplp kaldrktan sonra. havadaki giik Tanrr gibi. Dizinin ig yamna kamg rlevrndu." Kula (donlu) geng hsrada binen zayrf gocuk. elinden grkrp gitti. yukan buakrp yolladr. okgibigelen Almambet. zavalb. zavalb. (400) Almambet'e selAm verdi. Almambet durup (Eiiyle) dedi: (405) "Kula (donlu) geng krsrala binen zayrf gocuk. zavallt. benim beyimi sorarsan.hof. zavall:. Krrg. dokunmug idi beyimiz. nereden buraya astlrdln. (au) deh! deyip. beyini isteyip ne edeyim. ceke titiik: Bir tiir krymetli ayakkabl . zavalb. kaEka: Alnrnda beyaz lekesi olan (hayvan).

tdr6m. kaglan gatrk. tiir6m. tiirdm. t6rdm.t6r6m. tdrdm. ad sormak gelenekten. zavalh. t6r0m. zavalh. (445) Krrrm'a vanp. trir0m. Kalmuk'a dolru gidiyor. ttirOm. zavalb. gdgiip geliyor Ktis Kaman. t6rdm. t6r0m. bu "siiyiingii" giineg rgrlr. tdrdm. tdr6m. . Krg. bohgau agilm"amtg giyecek versin. (430) "siiyiingii"ne dua etsin. tdrdm. tdrdm. yilit sormak siinnetten. zavalh. Ay Han gelip auldr[rnda. tdriim. grizii qukur. t6rdm. itirom. hamm sana sdyliiyorum. ey "iuyiingu"698 ai rgrgr. tOrrim. gcirmesem de seldmlagrnm. ttirdm. dua etsin de tez etsin. (425) "Hanh yurttan geliyorum. tdrOm. '' birbiderine olan ba$lan Edziitmemig deve versin. da$rn giiney yamacma dolan pek gok Kalmuk. ahn arkadag er zayrf. elini ver. t6rdm.?32 I Manas Destanl (410) Ata binip yelersin. han babasr Yakup Bay. (440) Kiin Han gelip atrldr[rnda." Almambet'in elini gtirmeden tuttu. sdyleyip de dilneyim. tiirdm. hangi ytinden gelirsin. bilmesem de yolun var. tdrdm. mugtuluk. tiiriim. (415) hangi yOnden geliyorsun. (435) altr yagrnda iken. ev ahp. Kalmuk'a vanp. (420) bir tek sana siiyleyecefim. ttiriim. Kds Kaman gibi kiigtik Krtay'a vanp. yer ahp. zavalh. siiyiingii: Sevingli haber getirene verilen hediye. trirOm. beE o$lunun iginde. soysuz kiqi mi diyorsun. miijde. 698. tdrdm. Kiis Kaman gibi ktigiik erkek kardegi. zavalh?" Zayf gocuk durup bunu sOyliiyor: "Adr giizel ay rgrlr. tdrtim. erkek kardegi. tdrOm. t0rdm. sdyleyip de dtineyim. ttireli iilkeden geliyorum. tdrtim. Altay'a dolan pek gok Kalmuk. beg t6rd gibi ollu var. yurt ahp.

halkh yerden toplayrp. duydulu stizleri stiyledi $imdi Manas (gunlarr) s<iyledi: (465) "Mesk0n yerden kaybolup. gorom. gorom. birinin adr Qaganday. birinin adr Diirbtilgiin. gorom. gorom. gorom.tdrdm. arzu edip alan segkin "kaEka". ttirdm.hof. tdr0m. ondan gocuk yok idi. ttir0m. tdrOm. t<iriim. kadrna slmm agmayan. birinin adr Biirbiilgiin. han gocu$u Kanrkey. babahk hakkrndan ak devlet. miijdesini verelim. Kayrp Han'rn Kara Biiriik'ii. Dr. tdrOm. . geliyor Kijs Kaman. kime vereyim miijdeyi. gorom. (475) giizellikle parlayan kurnaz oflan. gorom. qorom. hepsi alru ahtmah koyun gibi. gorom. mtijdeli haber getirdilini s6yltyor. Sarr Ala'ya bindi. Tuncer GULENSOY / 233 (450) kara niyetli Kiikgtigiiz. gorom. eniyi alu ahtmah koyun. galrrtrp aldrm evinden. trirOm. gorom. kula (donlu) zayrf ollan. gorom. (47O) hepsi biribirinden bahadrr. ondan gocuk yok idi. gorom. hepsi biribirinden yifiit erler. gorom. dne do!ru uzattr$r kargryr dtirtmeyen.gorom. gorom. gorom. ondan gocuk yok idi. Er Manas'rn (yanma) vardr. (485) Qoruk'un krzr Akrlay'r. gorom. (480) bir Almambet oSlandan. gdgiip gelen Kiis Kaman. gorom. qorom. yakalaup aldrm bozkrrdan." Zayif o$lann sdziinii duyduktan sonra. gorom. gorom. bozkra giirleyigi yayrlan. gorom. trir6m. gorom. (460) kaplan (gibi) dofian Almambet. ak sakah o imig. gorom. kime vereyim miijdeyi. (455) birinin adr Agantay.

(520) baqa gegip vanmz. gorom. gay yatalrndan evi o g6rse. gorom.srrtrmda "yele alh yafu" yok idi. 700. yalnrz idim "nya"_!aan. qoro-. gorom. yatadndanTs yrlkryr buldun mu. gorom. gorom. gorom. clbrt. Baybige. (495) kime vereyim miijdeyi. onbeginde ergin (bir) gocuk idi. (510) Bahtr Diiiiliit kime vereyim miijdeyi. dereden yrlkr ot bulsa. gorom. (515) dsre.Krrg. gorom. gorom. kendisi n0dii (bir) kigi idi. titeki dtinyadaki yerden koklayarak al. gorom. ayakkabrsr srlmryor. miijdesini veriniz. gaym yata$tndaki703 evi gordiin mu. (500) alhmda kuyruk yok idi. gorom. 703. (505) krymetli "sor" ayakkabtst olmuyor. Eukurdaki evi o grirse. dere: Krrg. gorom. gorom. gorom. yamag. dere yatall: Krrg. dere yatalrndan yrlkr ot bulsa. gukur: Krg. 742. Y. gorom. Krg. krya: t. Qorom. gorom. gorom. gorom.u. benim babary Yakup Bay. gorom. onun beri yamnda. gorom. bir anadan (do!ma) tek idim. Eukurdaki70l evi gtirdtin mii. gayrn yata[r: Krrg. gorom. 2. 6z kardegim Kardrgag. gorom. gorom. hig kaym yok idi. !25. kime vereyim miijdeyi. kolot. . gigman hdlim yok idi. uya: Yuva.2:A I Manas Destanr (490) . gorom. yumurta akrndan ak idim. deredekil@ yrlkryr buldun . koynot. yi$irlerin biricili gocuk idim.gorom. 7M. gorom. qorom. ben kime vereyim mtijdeyi. 701. gorom. eapraz olarak. crlga. onun beri yamnda. bayv. . gorom!. yalmz idim "uyo"'wdan. gorom. zayf goculun hdlini sorup gel. . gorom. gorom.' Sarr Ala'ya bindin Almambet.

zavalh. zavalh. gayrn yatalrndaki evi o gtirsiin. (530) gehresi sevimli gocuksun. Dr. zavalh. zavalh. zavalh. zavalh. zayf gocufa geldi: "Kula (donlu) geng krsrala binen zavalh gocuk. yiiziimde " beyaz diizgiin" uygun idi. benim beyim Er Manas. han gocufu Kanlkey. zavallq arkada kuyru{u yok idi. zav alh. zavalh. benim beyim Er Manas. (540) (545) Kayrp Han'rn Kara Biiriik.Prof. beyim baga gegip varsrn diyor. gtiziin ateE (gibi) gocuksun. aldrlr altr ay olacak. zavallt. zavalh. zavalh. Qoruk'un krzr Akilay. dniinde yelesi yok idi. kime vereyim miijdeyi. zavalh. zavalh. zavalh. zavalh. zavalh. benim beyim Er Manas. Tuncer GULENSOY I 235 (525) San Ala'ya binip hrzla koEtu. beyim baga gegip varsrn diyor. kime vereyim mtijdeyi. zavallt. . zavalh. dikigli hasr orfiisii uygun idi. zavalh. benim beyim Er Manas. zavalh. zavalh. (560) onun beri yamnda. zavalh. kime vereyim miijdeyi. zavalh. kime verecek miijdeyi. yumurta akrndan ak idi. zavalh. kime vereyim miijdeyi. ondan gocuk yok idi. ondan qocuk yok idi. zavalh. onun beri yanrnda.ya dan. yalnu idim kr. zavalh. miijdeleyip haber verdin. zavalh. zavalh. kime vereyim mtijdeyi. (550) ----'/ (555) kime vereyim miijdeyi. zavalh. zavalh. zavalh. elliye ulagmrq annesi. gukurdaki evi o gtirsiin. altmrg (yaqrnda) babasr. zavalh. zavalb. zavalh. bir yuvadan yilit yalnrz. (535) bir anadan (doEma) biricik idim. zavalh.zavalh.

bdyle stiylemedi beybabam. sOylerim de drinerim. (585) ' (590) kdfir ile Miisliimanrn. soyup solana gevirip giydifimde. trirdm." Kula (donlu) geng krsrafrna_plnen zayrf gocuk. kendisi giizel giin rgrlr. haberinden anlamr$tr. hanh yurttan geliyorum. onu ya$maladrm ben Manas. ya!r: Krrg. sdyledi$i yalan der isen. (570) han efendime stiylerim. ortasmdan gegti diyor. Manas'a gelip sdylemiq: "Adr giizel ay qr!r. kolsuz yeledi soyup giydifimde. bu geng krsra[rn " yagtr":rirtv) iyilegtirip binip almrE. tOrcim. coor (arka derisi srynlmrg olan at veya eqek). ey miijde ay rgrlr. ak boz afin nalmdan geniE (595) Andrcan tarafindan iiz tay imig Camgrrgr yrlkruna saldrnp aldr[rmda. (575) Manas'a do[ru salmrE. t0rdm kaplan (gibi) doEan Manas'rn. tOrdm. t0r0m. soymamn zevkine vardrlrmda o zaman s0ylemedi beybabam: 705. tdrOm. t0r0m. (600) ona hiicum edip aldrfrmda. bdyle sdylemedi beybabam. tiir6m. Aygan'rn ham Mus Burgak. tdrdm" O zaman (S0yle) dedin Er Manas: "Ey kula (donlu) gdng krsrala binen zayrf gocuk. efendime sti2iimii sriyliiyorum. o zaman stiylemedi beybabam. tiircim. (580) ey miijde giin rgr$r. siiylerim de drinerim. ey hilekdr kurnaz gocuk.?-36 | Manas Destam (565) Zayrf gocuk durup stiyltiyor: "Tiir0lii yurtlan geliyorum. altr kaprh genig Bukar. . giigtip geliyor Ktis Kaman.

beybabam Yakup Bay var. Orus'un Orok batmnln on bin yrlkrsrna hiicum ettifimde. beklenilmedengiripgelmigsin. han srnrnna san ddktip. evini para ile doldurup. o zaman_sriylemedi beybabam. Tuncer GULENSOY I 237 (605) Turfan ilini ya[ma etrilimde. Krg. Almambet gibi yigidi. Klrg. Kadrnlann serpuiu (KS. 708 . buyla: Dkiizi. G_egg kadrnlann giizel elbisesi. ZQ. kumkap.: Bif tiir ipeksi k[mar (KS. yagrm yirmibege geleli. otlalrm hayvanla doldurup. U. o zaman s6ylemedi beybabam. Sarl Ala'ya bindirip. I. kula (donlu) geng krsra$a binen zayrf gocuk. attan gekip indiriniz! Ayalrna ince srnm ba$ayrmz! Qok sa$lam diiliimleyiniz ! geniq Kulata vAdisinde.Prof. 2. geline " k e t e706" giy drip 7 ffi krzrna " k u rnk o p giydirip. bana sdylemedi beybabam.454). Dr. 709. II. ktrk yidide baE yaprp. nar: Tek hrirgiiglii deve. (615) Kar-caabas'rnkryrsrnda. - (6ZS) soydaqlanmn durumunu sorsana. bu soyledili gergek ise. han beybabam Yakup Bay. KaEkar (ile) Yarken'i geviren. I5I ). (625) korkru[un igin stiyliiyorsun. (630) genig Talas'rn kryrsrnda. (620) Kongur Bay'r yendilimde. o zaman siiylemedi beybabam. . Klzllklt'rn gukurunda. 445). bin Kltay'r yendilimde.in ya'da devenin blrun krikrrdalrna gegirilen kiigtik gubuk (KS. kaprsma bakr "buyla"1r7o& "oor"t$ gtikrip Yurdu hizaya getirelim! Yurdun dizginini verelim! Tabaklarda giiniilden sunahm ! (640) l. Ak Kula'ya bir zaman bineli. alfint bahr gibi bursana. Ku!. (610) ttire yerine kaldrnp. -kete-: ["g. 706.

Yakup Bay'rn ayrh var. dar da! deresi gibi tedbirler ahp. Kalkaman iilkesini yalma ettin mi. (655) Kopun'a dofru hareket ediyor. (ahnr) stiriip geliyor Almambet. (675) Eleman iilkesini yalma eftin mi.Kng. Zll 5-"g. bagrnr koyuir gibi keselim! Kamm su gibi diikelim!" Sarl Ala'ya binen Almambet. dttrt nila: Krre. alrldan koyun qrkanp. ollum. olgo/ olcay: Ganimer (<Mo!olca). oflum. II. iniverdin Almambet. Sarr Oziin Qiiy'ii dolaqrp. (660) genig Kol-ata vddisinde. Kara-atar. (665) samur kiJirktinii giyinip. 713. ' (670) sooga' "' demek ' olcay'tt3 yok. oflum! gidecelin -y^ere belirlenmig zaman yok. ddrt nnlaTlo geliyor. oflum. O zaman (g0yle) dedin Almambet: "Esseldmdan seldm Yakup Bay Ata!" "Aleyden aleyki Almambet. oflum. Krrg. tez ddndiin. ne edip yiiriiyorsun.238 / Manas Destam (645) Hanr tahta oturtahm! Bunun srizii yalancr olursa. bir Qiingiir'ii agryor. Geniq Talas'm krysrnda. ollum. ollum. 710. KoE-kagat'r. efiee deiee. sooga: (ordo*atkandfy: Ordo oyunu gibi zevkli oluyor. *urf'711 atmrg gibi oluyor. hzh gidip. Irkaytrn'r aglyor.59g: ordo-3) Sava$ta ya daavda elde edilen av hediyesi. urt at-l 7l2. Hrzh gidip tez ddnemli. KS. han babasr Yakup Bay. ollum. o$um. (650) insana btiyiik zevk veriyor fuzla yeliyor. Tokomon iilkesini yalma ettin mi. tepede oturmug idi. .

Kiin-Kay'r dolduran pek gok Kalmuk. birinin adr Diirbiilgiin. baba?" (690) Yakup Bay durup (gOyle) dedi: "Akrabalanndan haber aldrn mr. ak sakalh K0kgiikiis. baba. baba. baba. baba. gtigiip geliyor KOs Kaman. senin kiigiik erkek kardegin Ktis Kaman. birinin adr Btirbiilgtin. baba. baba. baba. baba! Sen babandan stiztildtifi. o[lum. ey babam!" Almambet (qityle) cevap verdi: "Adr gtizel ay rgrlr. Kalmuk'tan haber aldr. ollu var. o!lum?" Almambet stiyledi bu siizii: "$agilacak gey mtijde beybabam. . . bey de[il. baba. oflum. (715) birinin adr Qagalday. iizii giizel giineg 4r[r. Dr. baba. han beyim iyimiymig. sen anandan dofdulunda. bey gibi davransa. ey babam? (695) Kurban oldu{um Almambet. han beyimden eksik beS bey gibi de[il. -' (710) Ogkiikiinglii Kalmuk'tan. baba! Qabuk{ersen de. baba. baba! Bohgayr agmadan elbise versene. baba. baba. Ay Han gelip saldrrdrfrnda baba. babam. baba gelmiE idi Kalmuk'a.inde. baba. baba. birinin adr Agalday. TuncerGULENSOY I 239 (680) Ak Kula iyi miymig. baba! Balrndan g<izmeden deve versene. hangi yerden ddndiiniiz.hof. kag akraban var idi. baba!" Yakup Bay gunu sOyler: "Kurban olacalrm ay 4r!r. baba. ey baba. baba! Alrldan bdlmeden koyun versene. baba. (685) mtijdemi gabuk versene. baba. baba. (700) ' (705) Altay'r dolduran pek qok Kalmuk. Kiin Han gelip saldrrdrSrnda. asil dolan efendim. gtigiip geliyor Kds Kaman. baba.tez versene.

ey babam. kendisinin yaptr& yalmz bu. kurnaz. kurnaz. yeniden iyi olmug. kumaz. babam. kumaz. (750) Kalmuk'tan gelen akraban. kumaz. babam. diiqman duyarsa iiziilsiin. oynak. Oniinde yele yok idi. (755) Diirbiilgiin Agalday adhdan hayn gelir mi. Kltay'dan gelen akraban. tentek: l. babam.olsa destek yok. ey babam. krgrm anszln yere koydu. kumaz. kurnaz. yanhh baytrdan. kurnaz? Bir tanecik Manas'a. Kiikgiigiis adhdan hayu gelir mi. kurnaz. (745) kara giin do[muq delil mi. babam (730) Tann'nrn yarattlEl "tentek"Tl4. kurnaz. 7l4. . kumaz. babam. evde oturan birinci l<adtn. bol bol doyar bu kurt. 11. babam. babam. kumaz. dnceden han bey babam. kurnaz. kumaz. aslA sana soydag olmaz.Z. kumaz. babam. Delice (KS. saldnp yerse etini. babam. akraba duyarsa sevinsin. ey babam. Kiis Kaman gibi kiigiik erkek kardegi. babam. Qagalday adhdan hayrr gelir mi. kumaz. avuqlanru birbirine vurdu. bir tanecik Manas'a. yrfilan diba kumas gibi. altmda iizenginin dibi bir Huda. Yakup Bay. akrabasr ile tuz diik. diigmiig idi Kalmuk'a. Kiis Kaman adh olur mu. (740) "Yrkrlan ardrg adacna benzeyen. (735) . (725) Tann kalmrE yalntz.240 / Manas Destanr (720) . kurnaz.klmaz. agalr inse yardrm yok. babam. zor giin dolmug delil mi. adhdan hayrr gelir mi.Krg. . Biirbiilgiin adhdan hayrr gelir mi. Quh. acl acl balrnp (drqan) gfttr hatun. altr yagrnda iken. muzip. asl6 sana teb'a olmaz.ey babam. Yiikselecek. kumaz? Beg kurt bir kurta sardlnrsa.726). kumaz.

yeniden iyi gdrsene. 715. o!ul. (770) biricilime yeniden iyi oldu deyip. ' KeIe nke r' (adh) sagba I kalgasmr n iistilnde7 6 frt ziyn:eti. o!ul. murdar (KS. kanadr dallanrp biiyiidii deyip. han gocu[u Kanrkey. TunceTGULENSOY/ 241 (760) akraban lle tuz dok. Altrn yerden bakrnarak. . Han gocufu Kanlkey. (yere) basmaya iiqeniyor. kahkaha atrp bakn kaldr. hediye alacak para yok. Dr. I.Prof. mememi braktran. o[ul. 716. (790) gemberli krikir'ikoltuklayrp. girkin. Yakup Bay'r koEturup gdnderdi. girkinTts. qrkrrdryor. Karukey yiiriiyUp geliyor. may sooru. (785) boynu ince ve zarif g0riiniip. kurnaz. girkin. tintindeki yerde duruver. nastJ masal anlatacaks$r. Almambet'i gafrdr: (795) " Sarr Ala'ya binen ay rgrlr. girkin. Yakup Bay bunu siiyliiyor: (765) "Yiice soylu ige yaramaz yaghsm. San Ala'mn baErnr buruver. girkin. . (775) Oradan gidip Almambet. gidecelin yerde dara yok. ne yapacalrm bilmedi. Kug. kurnaz?" Baybige yiirtiytip geldikten sonra. Han balasr Kanlkey. yavru kaz gibi iitiip. o!ul. Tann'nrn yarattr$ Oziirliisiil. giinahr biiyiik kigi imig. kiipek yavrusu gibi krvnhp. s0ylesem mi? stiylemesem mi? (780) $iiphe iginde bulunup geliyor. o[ul. girkin. grdrfr sallanrp. girkin!" Kahkaha ile giiliip Yakup Han. girkin. girkin : Menfur. nasrl cevap verecelini bilemez. akhn olmadr[r igin siiyliiyorsun. 276). kalgasrnrn 0stiinde: Krrg. orta yerini oyduran.

o[ul. o!ul. kaplamm. ipekli kumagtan gdmlek iki tane var. o[ul. giineg giirmeyen yerde krqlayan. I. beg drgiilti h/r var. hepiniz sa[ ve srhhatte misiniz. Krig. o!ul. diba kumastan gdmlek beg tane var. o!ul? Geri ddniip. sa! kolundan akan. o$ul. tez diindiin. o!ul. ay 4r!r. o!ul. bt cevizin iginden. o!ul. yrl boyunca gezsen. koyun ba{n gibi kara kan. \ devirip agrp baksan. o!ul. olsun deyip.olll. . o!ul. o[ul. (810) krk kiginin tozu var. o!ul. o!ul. o!ul. 718. ormandaki ayt suratmt andran yiizlii. Han beyim sa! mr. bir aydan fazla gezsen. onu ahp giydikten sonra. 95). o!ul. o[ul.o$ul. (825) Quagtal'dan gdmlek bir tane var. hayatmr kurtarmak kadar defil. (eli) bog gelen askere. (835) (eli) boq gelen avcrya. giinlii detli beyimin. kaolan: Krrs. Tuurbsr'dan gdmlek bir tane var. o[ul. gabuk vanp. o[ul. o[ul. o!ul. (820) ' hl heybenin gOziinden.feldin mi. bir cevize trkryorum. o[ul? Kalkaman ilini yafmaladrn mr. o!ul. gtimlelini giy deyince. o!ul. o!ul. o!ul. oful 'Av ola!' diyecek kadar delil. arka tarafina bakarsan. o!ul. (805) da! srrtrndaki kaplanalr1 benzeyen o!ul. bagayTr: EI dokumasr olan bir ttir ipekli kumaE ffS. (815) yiiziine baliarsan. o[ul? Kaplanrn ay rgrfr. 'basayt'ttd ipekliden gdmtek aln tane var. o[ul. ala (atr) siirecefin biitiin yaz yok. gidelim deyip. o[ul? Hepiniz esen misiniz. o!ul.242 I Mtnas Destam (800) Tokomon ilini yapmaladrn mr. o!ul. o[ul?" 717 . o!ul. colbors. . o!ul? Ayrnda sefer gok siirsen. kadrini bilecek kadrrun yok. o[ul. (830) hepsini ahp giyersin diye.

yenge. gtizleri gekik. o beE yaqrnda iken. Kaplan (gibi) dolan Manas'rn. Kiis Kaman gibi kiigiik erkek kardegi.i niyetli Kiikgiigiis. balrndan giiztilmemig deve ver.hof. ben akrabalanma varayrm diyor. yqnge. Ay Han gelip ahldrfrnda. yenge. yenge. (870) o zaman (gtiyle) dedi: Kiis Kaman denilen nedir? Ktikgtigtis denilen nedir? Biirbiilgiin denilen nedir? Diirbdlgiin denilen nedir? Qagaltay denilen nedir? Agaltay denilen nedir? (875) Ben korkuyorum Kalmuk'tan. yenge. (850) Altay'r dolduran pek gok Kalmuk. altr yagrnda iken. haberini almrg o yerde. yenge. (855) KOs Kaman ulagmrg Kalmuk'a. Qabuk vereceksen hrzh ver. Kalmuk'tan gelen gift aygrr. gelin giznl elbise giydikten 719. yenge. yenge. yenge. yenge. yenge. kaglan gatrk. iistiimtze soydaE olmaz. (860) (865) kitti. yenge nehri gegip geliyor Kijs Kaman. Kiin Han gelip atrldrlrnda. sonra. (845) bohgadan agrlmamrg elbise ver. gtfiip geliyor Kalmuk'tan. . yenge. o o$ullanmrn iginde. yenge. yenge. yenge. . yenge. Kltay'a vanp yurt olup. yenge. TuncerGULEN SOy I 243 (840) O zaman gdyle dedin Almambet: "Ey mtijde ay rgrfr. yenge. Dr. yenge. koro: A[d." Han goculu Kanlkey. 'koro'dan"t bdliinmemig koyun ver. benim babam Yakup Bay. Kng. Kalmuk'a vanp soydaq olup. yenge. yenge. Yakup Bay'rn kiigiik erkek kardeqi. yenge. yenge. yenge. Kiin-kay'r dolduran pek gok Kalmuk. yenge. beg'efendi'gibi o$u var. yammrza boydag olmaz.

gorom. giin rgrlr. eti ile rahatga doyar mr? beE (890) Gel efendime siiyleyiver. Han beybabam ne diyor. altrm bakrr gibi burdum. (905) Almambet ahp yuttu. (910) "Aleyden aleyki seldm. kendi kendine dost olsun sefere grktr$rnda korkuyorum. gorom. . beyim. senin baban Yakup Bay. Eini piydleye d<iktii.?-A4 I Manas Destanr (880) kocakan kuyrukyap gignese. beyim. Arah denilen krzgrn kigi. benim babam Yakup Bay. beyim. babamm iilkesi ay rgrfr. akrabamn durumunu sordum. o izin verir mi? Saldrnp yese insanr. gorom. semiz ata bindikten sonra. beyim. (900). koltuk altrndan gekip aldr. yalnrz do$an efendime. akrabasmr yaz boyunca sordun. bayrn gegip aldr. ay rgrlr beyim!" (dedi). San Ala'ya binen Almambet. qorom. kendisi kusurlu olmasrn. Han goculu Kanrkey. Sen gideli onddrt gtin oldu. gorom?" (915) Almambet goro gdyle diyor: "Ey miijdesi ay r9r!r (gibi parlak). Almambet'e slrndu. kurt bir kurta saldrsa. San Ala'ya binen Almambet. (atrn) bagrnr gevirip kogturdu. . "Esseldmdan sel6m. han beyine geldi. (885) hemen ahp geldikten sonra. ' s e mizcilik' yaptrktan sonra. lrrizr' kolokop' giydikten sonra. 'Qarryraluu (895) Sarr Ala'mn baym geviriver!" kiikiir'i Sarr Ala'nrn iistiinden.

sa! diinersem.beyim. zavalh. zavalh. driiliik: Eskiden gelip yerlegmiq olanlar tarafindan yeni giigiip gelenlere verilen ikram (yemek vb. beyim. yiiziiniin temizlilini yapmaz mr. beyim.) (KS. yiiriiyiip gelerek Er Manas. beyim! " Batr Manas ayala kalktr diyor: "Kula (donlu) geng krsrala binen zayf gocuk. 616). zavalh. beyim. zavalh. giinde bir yang yapanz. Ak Kula atrn yorulmaz. beyim!" Geri gelip yiiriidii. Sokulgan kumaz gocuk. \' (945) higbir zaman yolculufa bakmaz. beyim. seldmetle vanp. kplan: Yaban egefi. eiiy'ii yiiriiyiip. beyim. beyim.&yim. zavalh. Kiin Han gelip atrldrfrnda. miijdeni vereyim. zavalh. yeniden gelen akrabamn.Ktg. 'kulan' 't' avlattz. zavalh? (935) $imdi geriye ddniip var.Prof. yeniden akrabalar ge^l iyor. zavalh!" Ondan sonra (g6yle) dedi. beyim. (940) "Hepimiz bir gibi 'akttmah koyun'. bagrna gegip ahp geliniz.beyaz oba: Krrg. beyim. zav alh? na h S h i b r i k v einiz. (955) Er-Kaytrn Sarr-Oziin (belini) gegip. beyim. o zaman sefere koqanz. Altmrg baghk at obaya. Tuncer GULENSOY I 245 (920) (925) altr yagrnda iken. esen vanp. l?n. O'nun geldilini bildi Karl1keV. zavalln.Krg. Ay Han gelip atrldrfrnda. (onlara) ' iiriiliik'tzv verelim. Dr. ak ordo. zavalh.beyim. zavalh. geliyor Er Manas. Kiin Han'a dolan pek gok Kalmuk" beyim. diigmiiqmtiq Kalmuk'a. beyim. efendiye: hepimiz bir gibi yi{it. ealpyim. II. el temizlifini yapmaz mr. zav alt. . (950) trivbe Tann Hudi'ya. 722. tidiiliinii daha fazla yapanm. Ktik Kaman gibi ausi. canuruz srkrlrrsa.. zavalh. Altay'a dolan pek gok Kalmuk. 72l. sa! drinersem. (930) elini ayalrnr giiziintiz. carumlz sil<rlrsa. tungtan yapilruS ibrik veiniz.

Krp.KuE. bafladan talim alan kul. l. san edzlii. 155). "gdnlii ile ytkselen. 7U.nd" 'k ri gimdi kaEtnda.Kns. l0Sl. gtilgede sertlegen gdn. deve yavrusu. sa! koluna eklemiE. 'cao' tarafh. kugatan zar (KS. baE. At ba$anmayan ahra Ak Kula'yr bafladr.4 & t{afinr 725.Ktfi.2C6 / Manas Destanr (960) arak. ' kazrll23 ile' cal' kaba doge. 'orkar'726 gibi baca$ru srvayrp. cblbdrs "kaolanr'. tr. otlu tarafa baqlamrg. ZZS: qilt-en). u. ag Yr[rYor. arkar: DaE kovununuri disisi (KS.cal: Atrn vele altindatii val'r (xS. klrk qilteri: Giize gdrtinmeden insanlar arasrnda ya$ayan ve tabiat . eve girip oturdu. ' (985) ktrk kiginin tozu Yar. (965) kaplan (gibi) dolan Er Manas. daE srrtrnda bay'yolbars' ''' bagtna benzeyen.I. sa{ns algak. t 47). gerbet. 7a ytftyor. 723. Krs. /zi geker deYiP.-varl* (KS. Hrzrr "ren'in728 (980) arka tarafindan bakarsa. bu tarafa gekse olmadr. Kapsr biyitk boz Eadva elilip gtudi Er Manas. (975) Ormanda ayl suratrru anduan yiizlii. agrkh ilikli kemik srfi. beg drgiilii r4gl var. koyun ba[n gibi k4ra kam. kezr: Atrn kann vaEr (KS. 0n tarafindan bakarsa.biilkiildtik: Karrun ahga Fprntll. 728.t doldurir deYiP. ' b iilk iild dk'ten yiiksek. (990) Yakup Bay'rn asil dolan Er Manas. (970) Ak Kula ile geliyor. yilit beyim geliY_o-r deYiP.427). hirgilcii yorga ytiriiyen b[Yiik kula (ile) atan tan gibi hareket edip.krrk eren: Kirg. Z?S. 727. voiSars: gticii olan k[*.

gerbet. etrafina bakrmyordu. kr (donlu) gibi atr var. Altrndakine bakarsan. Bay Titb0t'iin sesini duyduktan sonra. yafi rle yele yap yedi. ' kaplan (gibi dolan) delicenin miikellef ak obasrna indi.(diye baluan) Serek onmasrn. geliyor Kalmuk'lar. alacakaranhk girdikten sonra. . (nehii) gegip geliyor Ktis Kaman. gerbet. ( : 1015) zincirli' kiikdr'i koltuklayrp. (1010) balrrsaklan yayrhp yatryor. 'Defol it!' deyip grktr. krk goroya suasryla gokVeriyor. Han gocu!'u Kamkey. etrafina bakrmp yOneliyor. kalgasmrn i. \ t (1020) gorolar e$enceye daldrktan sonra. gini kAseyi eline ahyor. (1030) ytik eyerini gakrdatrp.istiinde gaklldlyor. (1025) 'Vay vay!' . (1000) $agkrnhkla etrafina bakn. ag yiyip. enik gibikuruluyor. lcann (1005) yiiriimeye iigeniyor. ' T ata' da yatalr yorgam ytikleyip. 'kay-kagka' ata bindi. Dr. yiiksek. katrlagmrg gocufu var. . ikindi vakti olduktan sonra. 'Maft mafr'(diye) havladr Bay Ttibdt. enik gibi silkiniyor. yavru kaz gibi 'karktldryor'. Arakr. ag yedi. TuncerGULENSOY lz47 (995) geriye gekse olmadr.hof. gt&klan sallamyor. kamt' dan talim alan kul. 'keleftker' adh sag balr bir kucak. kaz gibi nefis boynunu uzatarak. kann yallan eriyor. arakr. d$e vakti elilip geldikten sonra.

729 demirden kalan ctirufu. !i . griztinii krsrp ydneldikten sonra 'ak buulum'13| ve'tefige'732 sagan kul. Bir tiir ktirk. tiz iilkesine srSmayan. 732. bunt siinnet ettirelim inatqr qocuk. erini dldiiriip kagan kul. mor sakalh: Krrg. I. bir ocak. 731 . 'kwban oldu$um' ay rgrlr beyim. (1060) erke[ini digleyip braktrktan sonra.: E . Serek kalkrp (qiiyle) dedi diyor: "akbuulumve teftge sagan kul. krzanp. (1065) Altay'a dolan Kalmuk'un.ltt ttifekle gibi Kiis Kaman'rn silAhr. evini gdriip yiineldikten sonra. bozkurt yelesi kalpakh Almambet. 2. eotolo= gotola (KS. kara kanh inatgr. sararmrg Almambet. Tann'mn yarattl$' tentek' tin. (iyice) gatip srkrytr! hdlini sorma! Mor sakalh73o aag *oEu giai (1040) geliyor KOs Kaman. mahgup olup gini. geliyor yayan-yaprldak. fit. iig tagtan yapilruE sacayak. at gibi srgrayrp durmayan. bunun kiifiiliik neresinde?" \ (1055) Frsrldayrp girdi o Serek. (1050) bu ne demek? deyip. . . teffge: O zamanki para birimi. ' O zaman Serek (qiiyle) dedi: Kurban oldulum ay rqrlr beyim! S6yledilin akraban bu mu? Qanlmdan toz grkryor. kara kanh inatgr. ktik ala saka. buulum: l Krymetli bir kumag. 730. srrtr kamburlafmr$. Kug. Krg. 281). firilli tiifek : Krrg. (1045) galvanndan su grkryor.248 / Manas Destanr (1035)'ftus' kaph krhcr.

alaca' kiipg iift "*' koydurup. ' (1085) hepiniz ata bininiz!" Qorolara bakarsanrz. bir miiddet 6nce gelen akrabamn ( 1 090\' driililk' liinii73s vereyim. gimdi Batrr Manas da (griyle) diyor: "Aga$rya geri vardrlrnda. or$liik: iclir ut<. gorom! 733. sokak kadrnr: Krrg. daha yakrn obaya sen gir. Vanas yiiriidii ma!rur bir tavrla gezinip. II. gorom. demir tabanlt tizengiye. 525: kursak). . krzil ormarun sonunda.Klre. II. krrkrn bagr Krrgtl'rm. gOgtip gelen Kiis Kaman. alfi mt g' tan tiriilmiig. arakr igtikten sonra. besiye gekildi gorolar.Krrf kara kurtak: Coro azasrndan olmadlEr halde. ahlikr bozuk 'sokak kadrn. 735 . cihlt Mo{ol eyerin. arakr igip saldrnyor. Tuncer GULENSOY I 249 (1070) Kiikgti'den gelen yabancryr. KrrE. 'kara kursak" 'o kahrolasr. kaplan (gibi) doEan Almambet.Prof. coro toplanfisrna boza igmek igin gelenlimse (KS.505). (1105) ba[rran sesini krs. gorom. ag ahyor. deyip. kiipciik:. erkeklenip g6ziinii krsarak oturdu. (1075) Ak Kula'yr gek!" dedi. o zaman (giiyle) dedin Er manas: "Kahkaha ile giilen.'133 kul. (1080) 'kaEka' tabanh 'ktymetli ayakkabt' ile. On kagr genig. tepip bindin Er Manas. (1100) mest olup durduktan sonra. gorom! Sarl AIa'yabinen Almambet. Ak Kula'ya eyg4gyip. gerbet. gorom. 7'34. Eiktir (KS. s?9. homurdanarak gidip oturdu. II. Dr. yavru kug gibi grrprmyor. gorom! daha yakrn obaya sen gir.Eyerde yastrk yerini tutan ditsek (KS. KOs Kaman'rn gocuklan (1095) akp gelip indirdi. 736. arakr. 689). Altay'a dolan Kalmuk'tan.

gorom. gorom.gorom. kurban: Krrg. ' . ag verecek halkrm var. gorom. 738 . 737. ( I I 25) dudadmdan brygtnt al ahm. (1140) ona haber veriniz. Bismilldh'r it}retip. gorom! Atlan ballanmrg kalmasrn. altr obadan igeri soktu. gorom. tiiliiO (KS. gorom. domuzunu keselim. (1135) asil tentek de (g6yle) diyor: "Qenesine sakal koymu{rrz. gorom! al atlan giiglti krhp. Kadm serpu$u (KS. (1120) Al atlan yafh krhp.. Geng kadrnlann giizel giysisi. at yan$r igin <idtilii stiyleyeyim. gorom. gofom. gorom. qorom. U. sonuncu gelen atm ildiiliine. . gorom.250 / Manas Destanr ( I I 10) beraber yazsa bir dolan. asilim Srrgak sen oldun. gorom! Ag verelim halkrma. dudafrndan bryr$rru aldr. qorom.bbaya sen gir. o zaman dua edelim. 2. (l145) altmrq grizilg sikke koyanm. gorom. (1130) qenesine sakal koydu. geline'kete' 738 giyaitb.gorom. gorom. daha yakrn. gorom. btiyiik' ftnrDcn'737 yapahm. pigmanhlr olmasrn. 445). Kalmuk'tan gelen akrabayr. dinini Mtisliiman yaptr. gorom. gorom. dinini Mtisliiman yapahm. dinini Miisliiman yapmlglz. gorom!" Bir mtiddet Once gelen akrabayr. ktal kuyruklu deve koyarrm. dudalrndan bryrk almrgu.770). gorom. gorom. gorom. kete: l. 'kempir'e kuyruk (ya!r) gi$netip. gorom. gorom! Altr oba yaprver. Dinini Miisliiman yaptlktan sonra. birinci gelen atrn ddiiliine. Eenesine sakal koyahm. gorom! Beyaz yiizlii ktsrak kesip. san bash beyaz koyun kesip. Kug. tr. gorom. gorom! (1115) Ona haber veriniz. hepsini bir gibi denk yaprp. qorom.

gorom!" Bey'in ollu Bakay. san yalrnr kemiren. . iilkenin bagrna gegtin Er Bakay. gorom. at yan$r bittikten sonra. Dr. atlamp. gorom. . gorom.Prof. gorom. Beg vakit namaztOg*tip (l 180) krgrm temizletip Kur'An kitabr koynunda bir Mtsliiman olduktan sonra. Kudret stizii alzrnda. iilkeye alun sikke sagtrktan sonra.en tabut y aphrtp. Mtsliiman yaprp koydu. bUyUk kurban kesti. (l 175) balta ile bastnp. Besmele gekip yagad*tan sonra. Tann'yla sdylegen dost ile. testere ile kestirip.ENSAY I ?51 (1150) Kara-Bu[ra ovasrnda. (1160) O kurbahrn baErnda Ak Bankrl gibi yiirtik biniverdi Er Bakay. cevherli jerde tell6la.gurw keser ile kestirip. bagrm saSlam futturup. yagldm 6yle Kiis Kaman. (1165) Ak Kufa giiciinde atlardan. Tuncer GUL. deve kalduan pehlivana. gorom. (1170) Besmeleyle yaptrrp. ata (1155) kadir krsmetli kigi idi. Bey'in o$u Bakay Bey. siiriip balrrdr. kii knard. (l 185) Altm bakr gibi krvrnp. Bakay'a haber ver. Kalmuklann domt. Kds Kaman'rn gocuklanm. ' inek kaymap ile semirmig. gorom. Yavru kaz gibi 'bo$uk boluk'balrarak. boyuaQruk Yapffip.

heniiz gelen akrabaYt. (bir) ldf edecefim! (1200) Ug kiime Kalmuk'tan. g69iiP gelen Yolum var' Sahrada Yiikiinii gattrdatrP. Battr Manas't galtrtP. Tann'mn YarattlEl Manas'tn haberini duYuP giigtiifiinde. sdyliiyor: "Hey gocuklar s6z sdYlecelim. . gidip stiziinii s0YleYemiYor. yiik eYerini EaklrdattP' AltaY'a dolan Kalmuk'u (1205) gocuklar orada haber duydulunda. yi$it dolan Manas'a. g6niillerini almak igin iinledi. Tann'mn Yarattrlr Manas'r. gelmigtim akrabaYa. Ktis Kaman kalkrP gunu siiYledi. (1210) kocakanma kuyruk yafr gi[netti. krk goroya vanyor. at bindirdidavet ediP.252 / Manas Destant (1 190) kuk goronun her birini galrrdr.nrz rnrz! ! KoYulaEtrnP arakr Yrlrnrz! (1215) Bahadrkul idi. gelinime' ke te' grYdkdi. (1 195) bir giin geqtikten sonra. gerbet. Bu yana dofru galrnruz! Arakr veriP giinderiniz ! Ata bindiriP salrruz! (1220) Giizel sdzler sdyleyiniz!" Arakt. krymetli yerden baflrrP. aq Yl[lP. Arah verdi 9[. buraYa bakrn. Korgun Boz'abiniyor. ' gocuklar K6k'Adrr'a laY grkrp yaylrruz! K aa {a kt s r ak ba I M ayalaYtP ktmrz Ytf. Qocuklanna (gdyle) deyip.rrlaYrP. (1225) gafuayrm deyip QalaltaY. iyi kaynattr Manas'a.

(1235) krrk goro geliyor kastrnp. efendime ayrp olmasrn! Yanlan dolgun fiEek olur. . gergekten dilber kigi imig. 133). o!ul. gururlu beyim han idi. zincirli tulumunu koltuk altrna ahp. bu yana do!ru bastlrrp. deferli beyim han idi. 6'niimde'serek' onmasln. krrk goro kalktr toplanrp. (1245) imrenerek_^baklp nasrl vartnz? kaplan "Boto"739su kaybolmuq deve gibi. dtirt bh yamna dikkatle bakrndr. Kanrkey yiiriiyiip grktr. kendisi iyi giin qr!r. II. 739. 6zii giin 4r[r goro. o[ul. dniindeki beyini uyandrrma. arakr igip (sarhog) olduktan sonra. (1265) akrabanrn igi zor ig. kurban oldulum ay qr!r. (L240) "Kurban oldulum ay rgr$r goro. Dr. kogturup kendi geliyor. kuk goronun igine bakm&. tekesi yok kegi gibi. geri dtindii Qalalday. Altm tahth ahua. Krrg. krsrakh kerim Kanlkey. kuk qorosundan duyar deyip. boto: Bir yagrnda olan deve yavrusu (KS. diyor. ayak pafirtrsrm duyduktan sonra. "bozanp" nasrl vannz? Krymetli lerden hrzla kogup gir! (gib\ogan beyime (1250) Almambet kendin geliver!" Ata binerek Almambet. ruhundaki yifitlik yok olur. Tuncer GULENSOY / 253 (1230) Manas'a sdylemeye cesiret edemiyor.Prof. o!ul. kaplan (gibi) dolan efendime. o!ul. Koqturarak geldikten sonra. (1255) San Ala ile "pat!" diye indi. (1260) akh gok c6riye imiq.

2-54

/

Manas Destam

(1270) iki akraba dtisiiEiirse,
kan koca ba4Erlar,
usuliine uyg'un akraba olduktan sonra, bir miiddet Once gelen akrabaya, rezil olup ne yapayrm deyip,

'
(127

5)

gorolar gider yerine,

Biirbtilgtin kalkar balrnp, Kiikgti Ktis kalkar silkinip
bolazr saph baltacrk olur yakalayrp alrr sapndan (1280) demiri cins kafirin, beyime kallop gevrildifinde, beyime ayp olmasrn! Melek korkup gitmesin! Kendin vanp igip gel (1285) olursa biiyle olsun.', dedi. Akft do[an kul imig, Almambet geri kogru, krk goroya geldi. Krk goroya geldikten sonra,

(1290) Almambet kalkrp (qriyle) sdyltiyor: , "Ey gorolar bir parga bekleyin,
vay, beyim diigman olmug, batrr beyim dtigman olmug,

'.-

'

Kanlkey yok olsun. (1295) Erresi sabah arakr,
beyime verip igirmig, onu sarhog edip yatrrmrg, arakr igip ateglenip,

grpmlp, (1300) beyim yatrp kalmqrr,
sarhog olup

kendimiz iilkeye varahm ! Nasrl oldufunu grirelim, arak igip gelelim!,' Almambet onu siiyledikt€n sonra, (1305) Serek kalkrp (gdyle) dedi,

"Almambet nasrlsrn, nicesin? Her zaman ve daima Kanrkey'in dili ile sdyliiyorsun, bir kere bakmak lQdunda bile bulunmadan,

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

I

255

(1310) kiismiig gibi duruyorsun, sntarak giiliip durdulunda,
almry gibi duruyorsun, kendim iilkeye varaylm."

Asla Serek iyilik y$zii giirmesin. (1315) Kiik Kebig ile giinderdi,
gevirip siiriikleyip verince,

Almambet'in

<ifkesi

ktitii geldi,

oniki stnm ile driilmiis kamgtsrm, sallayrp vurdu Serek'e (1320) yanalr gitti yanhp, kara kan aktr yaylhp, Serek kalkrp allay.qak (gdyle) diyor: tN " Tanrr var,' dtr' Kalmuk kul,
beyimden hakaret gOrmedim,

(1325) senden gok hakaret giiidi.im,
Almambet sana yapmasam!" Geri dtinmek igin hareket etti bu Serek,
altrndan iqlemeli ahua, inatg ke giyiTal bugludr.

(1330) Ayak sesi duydu Kanrkey, ayafrndaki 'kdk kebig' ile,
kuvvetlice bastr,
Kamkey koEarak grkrp geldi, asl6 Serek iyilik yiizii gii,rmesin.

(1335) Evin haremliginde ve seldmhfrnda,
ayak sesini duyurdu, her tarafa bastrk. Kamkey gibi kahrolasr, hangi tarafa grktr?
(

1340) Asl6 Serek iyilik yiizii giirmeyesin-!
Her tarafa bastr, eve girip geldi. ' Hepsini ddge$e oturtan kul, baganya gark olan kul, giineg do$uncaya kadar yatan kul,
sabaha kadar okuyayrm deyip,

(1345)

yatm$ idi Er Manas, 'sanftkt' yay ile 'ak olpok'un74z etelinden gekiyor:

'

740.Kug. dr: Taklitlik sciz (KS. 1.308). 741 . naig kegi: Krg. kdk gebig. 742.Krg. olpok: Slk ipekten yaprlmrg ve savag giimleli yerini tutan giyim.

256

/

Manas Destanr

(1350) "Ey beyim ne oldun?
YiSit beyim ne oldun? Gtinler gegii kaldtn, karanhla gark olup kalmrEsrn, okumayr yazmayt ii[renmig ay rgrlr,

(1355) heniiz gelen akraban, 'dri)liik' yayrp ddvet ederek,
bir gtinliinii almaz mr?

kiitii gdriini.igiinii salmaz
Batrr beyim kalksana!"

nu?

(1360) Uykusu gelmiE gtizlerini agrverdin Er Manas,
altrn' tuyak' h7 kryme temiz ayalrna giydi.
'

43'

tli ayakkabf unr

K e I e' denT

M

yaprlmrq kugafrnr,

(1365) beline sallamca kugandr, cin kagr geniq cil6h Molol eyerini Ak Kula'ya eyerledi.
' KaEka' tabanh' krymetli ayakka,br rle demir tabanh iizengiye (basarak),

(1370) srgrayrp (ata) bindi Er Manas. Yiiriiyiip vardrlr zaman,
baqmr arkaya gevirip baktrlr zaman,

orada (gtiyle) dedin Er Manas:
(1375) "Zavalb Serek ne oldu?
Savagtan m1 geldin Serek?

Serek'i gtirdiigti

zaman

Giiregten mi geldin Serek? Yanalrnda kara kan vardr, bu kan nereden oldu?"

(1380) O zaman Serek
<izti

sen (gdyle) dedin:

"Adr iyi ay rgr$r, beyim,

iyi giin rgrfr, beyim,

birlikte yazrlmrg, birlikte dolmuguz, beyim,
ben Manas'tan eksik delilim, beyim,

!!1. Krg. !re. 744.

kele: Krymetli bir kumag.

tuyak: At toynafrndan goban ayakkabrsr (KS. II, 767).

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

257

(1385) gegende 'gf, tenge'745 ve'kiirk746' da$rtan kul, at ' A It a ! ?' diYe ba[ran Kalmuk'tan,
t

yilit tildtiriip kagan kul,

6z yurdunda bulunmayan,

(1390) 0z iline sokulmayan, kaplan (gibi) dolan Almambet,
o kul vurdu yanalrma,

kara kanrmr akrttr,

batrr beyim

Er

Manas,

(1395) sizden aEa$rlama gdrmedim, Almambet gibi Kalmuk'tan,
ben agalrlamayr gok gdrdtim, bunun ile duramam,

iyi ay rgrfr, beyim, (1400) tizii iyi gtin rgrfr, teyim,
adr

ya Almambet'i ahp gOtiir, ya da beni ahp gtitiir, o kulun aqafrlanmasmr, ben kiitii gtirdiim, beyim."

(1405) O zaman (gtyle) dedin Er Manas:
"Adr iyi ay rgr[r, gorom, iizii iyi giin rgr$,gorom,
onun beri tarafinda, gorom, asilzdde hamn gocufu,

(1410) asil dolan Almambet,
iifkesi gelirse seni vurur,

iifkesi gelirse beni vurur."
O zaman Serek afhyor:

"Vay beyim ne diyorsun,

(1415) her zaman ve daima, Almambet'in stiziinii dinliyorsun. "
Yana$rndaki kam yrkadrktan sonra, batr Manas geliverdi. Akrabasr ile yemek yiyip,

(1420) araklan gok igip,
etrafa iyice baktrktan sonra, Tann vurdu Kalmuk'u. Arakr (igip) sarhog olduktan 'semizgilik' yaptrktan sonra,
745. Krs. ak teftee: Giimiis sikke.

sonra,

.

746.Kri. bulun=auulum: "Bir ti.ir kiirk" 747.Ktr{. altayla-: Sava$a davet etmek.

258

/

Manas D€stanr

(1425) hktrdak saph ptisHillii bryafit
tutup aldr saprndan, gekip grkardr,krnrndan,

kaldrnp vurhu Manas'a.

Ug tagtan yaptlmtg bir ocala (1430) kesilmemig 'kdk Eogok'
sagakh gelik ile vurdu. Takkesinin altma,

genig alrumn tistiine,

tigii vanp hiicum ettiler.

(1435) Allahu Taal6 bir Tann! Arzuladm Er Manas,
su kenanndaki' yarpuz'u, Allahu Taalim Kudret! Neden yarattm 'yalruz\

(1440)'yankr'yr yamagtan,
bu Kudreti yalnlz yarattm 'yuva,dan,
kalga kemifi dolu ok oldu, yamnda Eoro yok oldu,

zevkli igip gittikten sonra,

(1445) ellenceli dtivtiq olduktan sonra, o babasr Kiis Kaman,

'

arasrna diigtiikten sonra, kavgacilan ayrrdrktan sonra, aynhp gittin Er Manas.
-

(1450) Kanrkey'e vardrktan ynra,
geri ddniip eve girdikten sonra, Kanrkey ile sen yattrn, uyuklayrp kaldrn yamnda. Ertesi giin tan attrktan sonra,

(1455) giin rErlr grkhktan sonra, o zaman kalktrn Er Manas.
Sabahleyin de (g6yle) dedin:

"Batrr Manas haykmyor,
Qorolanm adlan ile ga$rnyor,

(1460) Murat ahm, Murat Bey, gorom, bunun gibi atrlan Kuat Bey, gorom,
ablamdan dolan ye[enim, gorom,

Elim, Seyit,.^iki o$ul, gorom, ou Kars aklann t Karganday, gorom,
748. Krrg. karsak: Kar tilkisi.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

259

(1465) Mirza geng o$ul sen, qorom, Biirii'niin o$lu BiiriiE'iim, gorom, Ak Kulqr'rn aksayrp gittilinde, gorom, altn nal749 rlebakt mhr
saflam nallayrver gorom,

(1470) Kenan'm o$lu Ken-Caman, gorom, Kongrooluu Bay'rn KoE-Abig, gorom, Aglk'tm oflu CaE-cigit, gorom, Umiit, Cayzafi ,iki o[ul, gorom, Tiilgiigii Kara Ttiliig'iim, gorom, (1475) Qorugu Kara Badiga'rm, gorom, ' Kuu Qabdar'a binen Er Qalbay, gorom, geceleyin tilkinin izini bulmakta yanilmayan, gorom, Tiirsiin Taylak, "gutum" gorory;fiitiip duran tiifele, gorom, (1480) giddetli saldrnp vuru$an, gorom,
karanhkta "karsak"rn izini bulmakta yamlmaz
ay rgrS, gorom, benim annem ev kadrm, gorom,

Kaplan Taylak

gorom,

:

(1485) asil atr ba$amrg, gorom, Ak Boz aygrr kiirlegmiq, gorom, Mekke'ye girip gittifinde, gorom, Hazret-i Sultan Peygamber, gorom,
benim yoldaErm olmugtu, gorom,

(1490) birlikte yaratsa akrabamr, gorom, kursakta bitse bir bilen, gorom kundala yaysa bir yatan, gorom,
ay ile giindiiziimiin, gorom, birisi ile biten kul, gorom,

(1495) krymetli

toE7sq

il" getiltm,gorom,

birisi ile biten kul, gorom,
yiice dostum Slrgak, ay rgrfr gorom, aqalrya vardrfmda, gorom, Krnm yurdunu yallamadr$mda, gorom,

(1500) balrrarak ahn kuyrulunu krrkmrgsrn, gorom, Boz Qolok'a binen Krrgrn'rm, gorom, Bark Balakgan'r bastrfrnda, gorom, .' vanp Tiigtiik'e saldrrdrfrnda, gorom,
evliydh yurttan gelensin, gorom,
749. nal: Krrg. taka. 750. krymetli ta$: Krg. asrl (KS.

I,5l:

asrl

-2).

zffit

Manas Destam

(1505) tathdilli Agr Bay, gorom,
kafhin ham olacafma, gorom, Miisliiman [ulu olayrm deyip, gorour asilzdde hamn gocufu, gorom,
asil do[an Almambet, gorom,

(1510) CaylmrE'rn kiigtik erkek kardeqi, gorom, Cag Kamry'rn afabeyi, gorom, at gobaru Bos-uul, gorom, Manay'rn oplu MadrE'lm, gorom, biitiin yurtta iyi tanrnan, gorom, (1515) Ktik Qebig'ebinen Qereg'im, gorom,
'Yamma gelip siiz siiyleyecefim', gorom, gorolann en kiigiifti Tas Baymat, gorom, yeni kazanr tez kaynat, qorom,
ata giineq rgrlr doldu, gorom,

(1520) erlerin yel gibi kogaca$ giin do$du, qorom, cammrz srkrlrrsa 'kulan' avlartz, gorom,
canlmrz srkrlmazsa yang yapanz, gorom, Bolgolduu'nun boz tepesi, gorom,. 'Ordo'ya dopru gideriz, gorom,

(1525)'Oroboy' deyip ahnz, gorom, Kiiniik0r'e vannlz, gorom,

-,
(1530)

giinfi sorup gidiniz, gorom,

kurbanl* /clsral kesiniz, gorom, -iyi giinde gift siirmeye baElayrnrz, gorom,
ald.bayrak,

hzrl

tudam,gorom,

kdkiinii yere sokunuz, gorom,
bagrm gOklere grkanmz, gorom,

topu'giiml' diye patlatrp, gorom, atlara binip evden grkahm, gorom, (1535) kurbanhlrn aErnr yiyelim, gorom, Baktuu-Kuray'r bashktan sonra, gorom, Kiin-Tiibes'ten gegtikten sonra, gorom, Kalmuk'a do!ru yel gibi kogahm, gorom,
at semirip rengi yerine geldi, gorom,

(1540) 'bozktra!1'

diiEtii giiz geldi, gorom,

Qoodlrmak'a girelim, gorom,

Altay'a dolan pek gok Kalmuk, gorom, Ay Han'a tdbi oluyor, gorom, Kiin-Kay'a dolan pek gok Kalmuk, gorom,

gururla gelip yatayrm (dedi). gorom. qorom. Kiin -Tiybes'in sAhiline ' Kiir0btis'iinovastna. qimdi durup gunlan sOyltiyor.hof. Gururla girip yattr. krzrl rufun. Topu' gilm!' diye patlatrp. ata binerek evden grku. Bar-Kiil'ii basrp gegti. Batlr Manas siiz diyor: "San Ala'ya binen Almambet. . (1575) peEinden kovalayrp gitti. KOs Kaman'rn gocufu. Kiindkiir'e vardr. Ugyiiz kigilik miifrezeye bag olup. aradaki yolu (1555) Niyetlenip sefere grkahm. Kar-Caybas'rn kryrsrna. Kiikgtigds'e varsln ml gimdi. (1570) Batrr Manas vardr. tig giinden sonra bildi. gorom!" Qorolara bakarsan. Ktikg6gds Kalmuk geldi. Ala bayrak. gorom. baqrm gtiklere grkardr. gorom.' Kiis Kaman 'kuru kafa'gelmig mi gimdi. (1580) ertesi giin tan atmca. Dr. qorom. gorom. Kazllrk v6disine. . (1560) saprnr yere batrrdr. (1565) Tur-Kiil'e do!ru gitti. TunceTGULENSOY/ 261 (1545) Kiin Han'a tdbi oluyor. zamanr sordu. gorom. benim babam Yakup Bay. gorom. Sarr Ala'ya binip sen yel gibi gelsen. (1585) Yakup Bay ile kardeg. Gecesi giindiizti altr giin. ata eziyet etti. evde yatan Kiikgiigtis.

Kiis Kaman'm goculu Kiikgiigiis'e geldi. (KS. yi$it dolan Er Manas'a do!ru Kum'u basrp ytiriidii. bu oyun hanrn kararg6hmt ele gegirmek igin olan savaqr temsil eder. kendisi at koqtursun de.?:52 I Manas Destanr (1590) altrm bakrr gibi burup gel. gorom." Toptr' giim!' diye patlatrp. (1600) insana biiytik bir zevk veriyor. onun beri yamnda. (1620) (bundan) yifit Manas hoglandr. saf olup yiiriiyelim. gorom.gorom. baEa gegip ahp yiiriisiin de. iig giin rince vardr. . gorom. Ug gtinden sonra bu yerde. gorom. ktiknar mrzrak sallandr. (1595) yiiksek gdliislii ata binip kamgrlasm de. 'or4o'75r oyunu gibi zevkli oldu. dziiniin gOrdtilii yol idi. ordo: Krrgrzlann kumar mahiyetinde olan agrk oyunudur ki. gorom. yaylaya gftp gitti. 'Ug Karool'dan gegti. yi[it dolan iki beyime. (1605) gelip durumu siiyledikten sonra. Krg. at hata yapmasln. kAh hrzh rahvan gidiyor. gorom!" KAh a!rr. gorom. nehir yatafrmn kaynalr su idi. iki saf olup yiiriidii. (1610) er yanhghkla rilmesin. (1615) Kiis Kaman'rngocuklan. II. Kum'u basrp gelerek yayilsa. vanp durumu sorsana. 'serinlikte siireyim' deyip. Flzla kogarak geldi. gorom. Ktis Kaman'rn gocuklan 751. gegenlerde Kglmuk'un gelip vardrlrnda. 398). "sabahleyin kalkakm.

K6kgiigds'ii aldr." Yilit dolan Er Manas. Dr. g0riip tamyrverdi: " Atantn *lrri Ktikgtigtis.hof. korcofl: Yiiksek (KS.486). (l64t Kalmuklann iginde Ay Han durmuq idi. (1635)' Kogogoymo' giysin! onun hdlini sorup. 753. iig giin orada yattr. O zaman gOyle dedin Er Manas: (1630) "K0s Kaman'm goculu. bize haber versin! deyip. Bu Kalmuk'un serdan (1650) ileri geri gidip geliyordu. QanSndan toz grkrp. " SoruEturup bilgi al!" dedi. 'Kalmuk serdart ' duruvor emrinde. midesi kanndt. Kiikgiigiis gibi bu Kalmuk. kegif yaprp gelsiq! deyip. (1660) Kalmuk serdannn gdttir ver!" dedi. Kalmuk serdanmn eline braktr. dermansrz diiqiip uzandr. Karool'a varsm! deyip. htzltca kegfe kogup gitti.Krp. (1655) Kalmuk geliyor!" diye (haykudt. 'Mofiol beyi'7s3 auruyor yanrnda. " Kdkgdgds' ii al!" dedi. deyip. 'Korgofl Boz' t)tabinsin! deyip. tr. Altay'daki Kalmuk'un arasrna girip gitti. Tuncer GULENSOY / 263 (1625) atrn aya[rm incitiverdi. (1640)'Kegfe E*m!' dedi$inde. Aralanna giren K0kgtigiis' ii Kalmuk Serdan giiriip tamdr. 752. Kalday. haber vormig idi. " At iistiinden indirip. MoEol beii: Krg.) Ay Han'a bakarak mmldantp. (Ay Han) at iistiinden indirip. .

?fr4 I Manas Destam (1665) soru$turup bilgi al&. gorom. Bilgi aldrktap sonra. Ktikg0g6s geriye yiirtidii. gtiriiverdin Er Manas. kaplan (gibi) doEan Er Manas. (1680) tiifekleri grkrrdatrp. (1695) gadrrna yakrn yayrhp. o zaman (qttyle) dedin Ktikgtigtis: " Manas geldi krrk kigi. gorom! K0kgtigtis'iin hAlini sorsana. mzraklan trklrdatlp. lAmbalan agarak yakrp. Sart'r yenelim! Bir bir ttldiiriip dOnelim Ddrtkadrnmr alaylm! Beyleri ben olayrm! Ulkeme vAli gideyim! ! (1675) Han balasr Kanrkey'i. gorom! Kegfe g*rp geldifinde. gorom? Ulkenin hdlini Olrenmiq mi. Yiice yerden ba$rnyor. (1670) Manas. (1690) gadrnna indi. Ay Han'a bakarsan. kaytan bryrkh. hildl gibi nahsh alun tu! rle (1685) alu bdltik miifreze ile orduyu topladr. ' asla cevap veren yok(tu). ben getirdim yiiz kigi. Kurt giizlii. (1700) Kiis Kaman'rnoflu. gorom?" . Manas'a cevap vermedi. ktiknar mrzr apr ktirle gtirip. . dii$manm hilini iilrenmig mi. Nik6h hhp alayrm!" K0kgiigiis bilgi verdikten sonra. Almambet'i qa[rnyor: "Oteki diinyadan geri diin gorom! . gece saklamp geldi. sanca[mr takmrp. qhvndan beri gekip.

kaplan (gibi) dolan Almambet. ' Kalmuk'a hiicum etsin. (KS. diiqmamn durumunu sordu. dn kay boyah Mo{ol eyerini.botom. tiifek ile (aralanna) girersen. ( 1 730) geceden ben' ktiybtir grybtr' 7 56 biiyildii. sdyleyiversene biricile. Dr. geliyor Almambet. Kiikgtigiis'e geldi. Ak-Kula'ya eyerletip. "Atrnrn bagmr buruver. Tuncer GULENSOY / 265 (1705) Ata binip stiratle kogarak. hayrrh olacak ig defil. 755. gadrdan gftanp attl.475). ganimet ahp grkarsln. (1715) O yerden sen hiicum edersen. 754. qayrn yatalrndan yola gtkmq. kese: Mo!. kav kesesi vb. Krg. boto: Bir yagrnda. 756. gakmak kav vb. (1710) O zaman (S6yle) dedin Ktikgiigtis: "Kum gibi kalabahk Kalmuk. botom. boz' kese7'4'sini kuganrp. Atrmn (bagrm) bakr gibi burdu. yatryorken kalede. inatgrhk ile kazmrg. botom.I. botom. siit emen deve yavrusu. diiqmamn yurdunu ktrarsrn! Qivisini' mrlk' ediyor. botom. (1725) brlz' cepken'ini giyinip. ey botom. botom. yaqlamnca babasrm. geliyor(du) KOs Kaman Almambet'i galudr: /)). taErmak igin kullamlu. botom Ondeki bir yerde duruver. 133). (1720) midesi karm 'Er//c!' ediyor. servetinden sarhog olmug.Prof. bolluk iginde yaqtyor(mug). 2) Kayg kemer ve ona takrlan brgak krm. Krg. . botom. . (1735) hakkrndan gelinecek diigman delil. deli dana gibi. botom.(KS. tr. botom. kise : l) (eski) Megin kes-e olup kugala baflanrr.botom. kiiybiir grybrr biiyii-: Kemiyetge btiyii.

ey botom. botom. Bu taraftan huhca srgradr. birdenbire bastrnvermesin. botom. giiglii kuvvetli ordu uzamyor. botom. ona bakrp geliyor. beyim. Mrzra$r krvrmadan (1765) diiz tutarak yiineldi. kulpunu piirtizletti$i. Almam bet' i cesaretlendirip. kulpunu parlattrlr. babasr durup bagka stiyliiyor. girip geldin Almambet.yr!m y$mKalmuk. Bu ne oldu deyip. ah hihl nahglt /zg bulunuyor. beyim. kaplan (gibi) dolan beyime sriyledi cevabrm: "Her birisi baqka sdyteyen (1750) bin bag bola gibi bozuk yurt imig. giin battr$rnda. Ak Kula'ya bindin Er Manas. .?56 I Manas Destanr (1740) uyu$up kalmasrn. bayrak: Krrg. Alacakaranhk girip. giddetli vurup alsrn hemen. (1760) gift uglu parlak mtzra!1. 757 . Agalr Kokan'a gdnderdili. beyim. Altay'a dolan Kalmuk. botom. obalar ile kalede soydaglar yatrycrliar. koltulunun altrna krstrrdr. (1775) Haber verilmig diye. celek. (1745) ben korkanm Kalmuk'tan. ' Sallamp duran bayrapt7s7 yerden kaldrnp aldr. kendimiz srm bilelim. botom!" Qilcp geldi Almambet. bu taraftan srvr$tr. . (1770) karanlft gOktiiliinde. keqfi srkr yapahm. . oflu durup baEka siiyliiyor. beyim!" (1755) Sarr Ala'ya bindin Almambet.

(1815) eve do!ru gidiyorum. cabr-cabr: Iyi misin? (< MoSolca). . rr. bu ne oluyor?" mal gibi kigi gok imig. kafr dilini de biliyor: 'Mdndil mbndiil' dedi. gece vakti nereye gidiyorsun?" "Ay Han mtifrezeyi diizenledi."Bu ateglerin bagrnda. memurlanm ti$retip. bana yapmaym kdtiiliik. orduya geliyoruz" demig. ihtiyar. gece karanhlmda geliyorsun. diye balrnp. Krrg.Prof. Almambet bunu sdyledikten sonra. bekleyip dylece durakaldr. miindii: Kalmuklar ve Qinliler tarafindan savaq parolasr gibi kullanrlan bir sdz (KS. Krre. (1785) yipit dolan Almambet. casusun a$zrnda bilgi alahm deyip.' 758. (1795) insana hiikmetmek siinnetten. Tuncer GULENSOY / 257 (1780) Etrafr gtizetleyelim deyip. (1800) "Ay Han'a dtigman nereden hiicum etmiq? iilkeyi nereden yalmalamrg? Aya oradan bakarsan kalkanlannr ballayrp. ( 1790) 'Cabt cabt! '759 d"di. Dr. 759. geliyor 'mdndiit'7s. (1810) benden ne diye soruyorsun? Hamn haykrngr giddetli oldu. duruverdin ihtiyar: "itrtiyar nereden geliyorsun? Ata hiikmetmek endamdan. neyi duydun? (1805) Kalmuk serdanm eflendirip. oy yi$it. fiz\ . neyi gOrdiin. ne iEler qeviriyor?" "Oy botom oy. onbeginde kaqrp gelmig de[il mi? Miisliiman dilini de biliyor." . da[ gibi evler gok imig. azrk alayrm diye grkrp. Kocamrg yaghlann. krymetli canrm tath oldu.

(1850) sallam ve Eiddetli vurdu. gtizlerini agrp baktr. Oyun oynuyor. lffim yok beyim. 'Kdfigtizds'in beline. ' baga dogru hticum ettikten sonra yi[it dopan Almambet Sarl Ala'dan indi. Orada yatan ihtiyann. ttir sag ba!r. hizmetgileri bile var. ne l6f bilsin ey beyim!"" Yi$it dolan Almambet. Bagrmn kam yayrhp. .. yanrndaki iyi Eelikten yapilmrg ktlrct yakalayrp tuttu kabzasrndan. bagrna gelip vurdu. (1845) giyimini gtiziip grkardr. (1855) at bay gibi yiire[i at gibi gahlanrp cesaret edemedi. (1825) sryrnp gekti krrundan. giyimini soyup (kendisi) giydi. . II. sagbafh gelini var. 'mi{fer'76r gibi krymetli bag. 'Kazanbak' gibi krymetli (1840) kana bula$-trktan sonra. (1830) yaElandrfrnda ihtiyar. tuutga. Kdfl giiziis'iin gdzlerini." "Bagka l0fin var mr ihtiyar? Bagka siiziin var mr ihtiyar?" "Yok. gergekten' giizel krzlan var. Manas'a geldi Almambet. gti[siine yatmadr. gerit (KS.268 / Manas Desranr (1820) " 'Keleftker'7tr ldenilen. Sarr Ala'mn eyer kayrglna balladr.kelefrker : Fir 79. ' Ben ktzlara varaytm' deyip. Er Manas' gtiyle dedi: rcW. mlgrer: Krg. San Ala'yr yedeline ahp. boyu kadag ollu var. srtlnm kemiklerini krdr. 433). beyleri de var. sag tirgiisii /or. yok. (1825) Ay Han'm krzr Altrn Ay.

I. birisi kalkp kapryr agmadr. (1895) evin igini (gdzleriyle) taradr. 762. birisinin grktrfr yok. (1890) hig birisi yerinden kalkmadr. kaplan (gibi) doEan Almambet. Omuzunun iizerinden arkaya baktr. Dr. O zaman (g6yle) dedin Almambet: "Kayrp arayrcr olup giftim. diyor. "Altay. tilmekle ben kimi eksiltecefim? Olmeyip kimi go[altacafrm? 6hem it derisi kigiyim. tilmesem koyun derisi kiqiyim. arasrna geldi.Prof. varakoyun! deyip. " Batr Manas sen (gtiyle) dedin: "Vanrsan. kerim. Altay'daki Kalmuk'un. (1875) Ay Han'm kur Altrn Ay. dttrt bir yaruna bakrndt. girip gelince Almambet. ak evinde otururken ayak sesi duyup ytineldi. "Kiirkii. (1870) Srm iiprenip gelin!" deyip. Tuncer GULENSOY / 259 (1860) "Asil beyim. . mtindii" deyip. kdrkti -762 d"yip.1(rrg. (onun) kim oldulunu bilmedi. kahrolasr. Kalmuk dilini bilen kul. cabr. Altay. Altay" deyip.507). Cidp geldin Almambet. giinahkdr. gergeli sOyleyip geleyim. gtriildi ile yere indi: "Mdndii. "Altay! Mdndii! Ktirkii!" deyip. . gergek srm bileyim. ay rgr$rm. girip geldi Almambet. sebatkdr. (1880) Kara kanh. Ala Baytal ile yiirtdii. kiirkii: Seldm (< Mololca) (KS. (1885) "Cabl. kiirkii. Yilit Manas (bdyle) stiyledikten sonra. cabr" deyip. mtindii. (1865) Fdtiha okuyayrm.

(1935) Dudaklannr gekmeden emip. ileriye gekmeyen. tek hdrgilglii deve. bakn gubuklu 'nar taylak' (1910)' nar taylak'nbelirtisi.i: . (1930) Altrn Ay'a saldr. geriye. kaplan (gibi) dolan Almambet. <iyle geyi bildin mi?" Dedilinde (gtiyle) stiyledi (bazr) kiqiler: (1925) "Yok. kzm akh bagrndan gitti. karabufiravrT63 kaybettim. (1915) kova bagh hr erkek kurt gtirmeden uludu. kaybolup gitti yedi atan. basmaya iigenip. yedi atanrn. tokmak vurup ayala kalktr. yaqh deve aygrnmn belirtisi. tokma$ gekip aldr.270 / Manas Destanr (1900) gegen aym bagrnda. yiiziinden gitti kara kan. yavru kiipek gibi gerilip. 'celmir'e basan yagh deve aygrn. yok. tek hd. saldndan dtinmeyen. yiirtiyerek geldi. bildin mi? baktr zincirli zaytf tan. + . bumuna adam srfmayan. (1905) memesi srj'tlld beyaz diSi deve. Akh baErndan gittikten sonra. bildin mi? . :i: I. iki yagrndaki. beyaz digi devenin belirtisi. 763.rgiiglti devenin belirtisi.kara. yokun bulunsun! Eteklerine indirilsin!" Tebig'in ollu Kara Bay. bu[ra: Krg. 150).belirtisi. Yiiziinden kesilince kara kan. \ ak yiiziinden dptii. Saldrndan ddndtren. bumuna gubuktakmayan. bildin mi? ay boynuzlu ak kogu (1920) kaybediverdim. buura: Deve aygrn (KS. koklayrp iz bularak geldi.

tam yakasrndan yakaladrlar. iyi misin? 'Mdndii. 237) las. bakrr halkaya balladr. fiindlik: Boz iiy'iin iik'fannn iist uglariyla tutularn. Tuzak766 gakrrlann dzenle gtizden gegirdi. koklayrverdi etimi.ik: Kr.Kege_evin bir kdgesine toplanmrg olan yorganlar. n9 ayakh biiyiik kazan: Kirg. kapryr sallam kapafiruz. Ateq baErndaki i)g ayaklt ki)giik kazanr1ffi firlatrverdi. Bakrr halkayr aldr. akhm baErmdan gitti o yerde. atege daldrnp aldr. dankan (< Qin-ce. Yamndaki niibetgiler. Kepig'in ollu Kara B"y. ben buradanrm. O zaman (qtiyle) stiyledin "Kargrmda oturanlar. srkrca disledi. Altrn Ay: etelinin ucundan tutunuz.g. yastrklar vb. ben bu yerdeyim!" Elini silkip aldr. mdndii'.. Digleyip kopardr yiiziimii. cii-k:. Altay'. (1955) etefinin ucundan tuttular.' 'Altay. 7efr. 297). 1. 'Cabt.yi. cesaretlendi Kalmuklar. Oteki diinyadan drindiiriiniiz.) (KS. (1950) bu yilitin hdlini sorunuz. yukandaki ahgap dairesi (KS. (KS. Dr.Prof. Almambbt gibi yiliti. I. (1975) . drman grktr giikyiiziine. o zaman yakalayrp aldrlar: (1860) '. kancayr gekip aldr. I. barprratma: l) Kaytan halkalanndan yaprlmrg tek tuzak. Elini silktikten sonra. cabt' ben burahyrm. Kirg. \.$trg. tam yakasrndan tutunuz. 767 . 764. Usak: viikliik= Yatak. (1970) 'tiindiik'n765 kapatan kegeyi gekti. Tuncer GULENSAY I nl (1940)' yi)k'iin7& 6. (1945) yamndaki muhafizlar.90). mdndii' sen kimsin? Insan giizeli sen kimsin? Vay vay! nasrlsrn. (1965) 'Altay." Kargnmdaki oturanlar. . vorean kunulan kaodkh dolaol 765.riD.niine yrkrldr.2) Titreyen (KS.

kul imig. ben buradayrm. yukandan yakalayrp ydneldi. kerege: Kege evin duvanm tegkil eden alag kafes (KS. kaprdan girip geldifinde. Kalmuklar kendi kendini vuruyordu. damgrcr olsan uzalr var. . onun daha yakrmnda. krzrl yiizlii krza yakrn. (2005) bastrrdm Altrn Ay. kim olduluntr bilemedi. Kalmuklar yatryor(du) evin iginde. drgandan gimdi seslendi: "Vay vay 'mcindil' ben buradayrm. 768.2 I Manas Destanr (1980) hilii gOkytiziine grktr. Kug. (2000) vay'saytn' koyun eti piEirecek kadar zaman oldrrktan sonra. ben buradayrm. birbirlerini baflayrp. . Almambet gegip gitti. insan giizeli. ' iig defa krmrldayrp durdum. (1985) alasr agrk kaldr. Karanhkta Kalmuklar. ala krsra$a bindi." Altrn Ay. ben'knra yilz' yeimden. evvelki ayrn bagrnda. (1995) Kaplan (gibi) dofan Almambet.Zl. (2015) 'Kerege'nin768 kulugr u-. grrtlalrnr uzatrp. Ay karanl* gece oldu. ayala kallap dedi ki: "Yalancr yilit. (1990) Karanhk evin iginde.441). bildin mi? ince belli. hasara ulramrg gemi gtrbi. Ben korkuyorum o$uldan. hakarete ufrayrp Altrn Ay. daha hrzh kogturdu. ikiger ikiger dolayrp. (2010) Kendisi giizel kul imiE gdzleri giizel kul imig. ikiger ikiger vurdurdu. tr. Y ay' cabt' ben buradayrm.

buyla: Oktiziin veya devenin burun krkrrda$rna gegirilen kiigiik gubuk (KS. gubuk'769 burnundan insan sr$mayan bakrrgubuHu. e$ilip adrmlayarak sen gegsen. gafak sOktiiliinde terazi top ytldw batn$nda 'eftgene'si yiiksek boz gadrn. Altm Ay bedbahh delil mi? tit-uy-. bagrm gti$e yayanm. doymaz\obui): Krrg. (2025) Ak KanrE annem -deEil mi? Burnuna . haber saldrn ucuna. gafak stiktii[iinde. 771.si sfitlii. atrn terkisine salmazsam. kurumug diEi deve.Uu* Kug. Dr. kockor. (2030) Kova bagh erkek kurt g6rmeden uludu dedili Kiis Kaman'rn Ktikg6gtis gelip haber verdi deyip.?7o Acrbay delil mi? Saldndan ddnmeyen kara bola dedi[i. L 770. ahp ganimet krlmazsam.hof. Ay Han babam de$il mi? Meme. 'Eftgenesi yiiksek boz gadrn. (2055) terazi top yrldrzr battrlrnda dibini yere dikerim. p. tek hdrgiiglil deve yavrusu. sorgok. TuncerGULENSOY ln3 (2020) yaklafrp gidenyedi atanl yedii 'atake'mdeEil mi? Yalpalayarak basan yagh deve aygrn. koc: Kue. . Ze9. yapsrn de! kaplan doymaz"' delil mi? (2040) BekgiliEi gtiglti Btiytik orduyu kuwetlendirsin de! Uyamk olup beklesin de!" Altm Ay onu sdyledikten sonra. Almambet de (giiyle) dedi: (2045) "Damga vurdum ytiziine. (2050) elilip adrmlayarak sen geqsen. havadis veren de$il mi? (2035) Ay boynuzlu uk koE. ince bilekten yakalamazsam.

lark goroya yakalayrp veririm. Sriylesene sdziinii dinleyeyim. gorom. iyilik yerin nerede var? Kuvvetim gok olduktan sonra iilmeyen yerin nerede var?" (2065) Ala geng krsralr gekip. gergekten giizel kigi imig. beyim. Almambet'i tamdr. (2095) onu bana miijde ver. II. kaplan gibi do[an Manas'a. ay rgrfr. beyim.fa|. beyim. Ak Kula'run sesi ile uyandm (2080) sel6m verdin Almambet: "Esselimdan sel6m ay rqrfr. onu ver miijdeye. nZ. . mtijde.. Altr kaprh kalenin arasrna geldi. gorom. Kara Bdrtik'ten de daha iyi. benlilim y8a olduktan sonra. (2075) hayvan da olsa Ak Kuta. olpok: Srk ipekten dokunmug ve savag giimleli yerini tutan bir tiir giyim (KS." "Aleykeden aleykiim ay rgr$r. (2070) Manas'rn 'kuE uykusu' geldi. beyim. gorom. Uyuklayrp dururken.u71z sannlp yattl. (2085) konugsana ldfinr duyayrm." "Babahktan da tiyle olsun. qorom! " Almambet ayala kalkrp (qtiyle) diyor: "Miijde. beyim." "Babahktan o kadar iyi. gorom. beyim. bagrm gevirip arkasma bakn. Kara Btirtik'ten de tiyle olsun.774 I Manas Destanr (2060) harun bagmr kiitii yapanm. beyim. gorom!" (2090) Ay Han'rnkrzr Altrn Ay. . Pamulu bir kang (ok batmayan) ak. gorom.olpok. Almambet gekip gitti. Eok anlayrgh kigi imiq. hafifge kigneyiverdi. akh Eok gocuk imig. beyim. beyim!" "Olsun. arasrndan geliyorsun.beyim. atm ayak sesini duyduktan sonra. olsun. Almambet. Altay'a dolan Kalmuk'un gorom.

geri dOntip gitti goroya. Batrr Manas (gtiyle) dedi: "Burada duran lark gorom. gorom. beyim. Dr.ttof. beyim. (2130) o hangi huyun. qaka stiyliiyorum ay igrlr. babahk hakkr gibi olsa. beyim. ben Manas'tan gitmezsem. beyim. gorom!" (2115) "O hangi varhfrn." (2140) Kahkaha ile gtiliip gegti. beyim. beyim. beyim. beyim. gorom. beyim. beyim. yakalayrp alm der idim. Kanlkey'e nasrl benzer?" (2105) Almambet kalkrp (gdyle) dedi: "O yalam ben sdylesem. gorom. beyim. su igmem Talas'tan. beyim. babam diiniir olmazsa. Kamkey gibi var olsa. beyim." "Oyle olsa ay rgrlr. beyim. gorom. han efendimle mtnakaga etme. biraz iince sriyledi[in stiz hani ya. han gocuSu Kanrkey. (2110) bir gok yalanr siiylerim. gorom. nasrl giiriirsen iiyle giir. beyim. gorom. gorom. alakoyun der idim. gorom. beyim. (2125) g6nliim kaldr Manas'ta." "$akadan sdyleme Almambet. gorom. . Mtisliiman veya k6fr. Kara B0rtk gibi olsa. huyundan utandrm. krlara geziye g*ahm. arhr giydim senin igin. kan tiikiiriip tileyim. Tuncer GULENSOY / 275 (2100) han gocu[u Kanrkey'i. beyim. annen itaat etmezse. beyim. Zatirr ey e tutulayrm. annen itaat etmezse. gorom. bu da hangi hasisli[in. (2120) hangi bana ganimet igin miinakaqa ediyorsun. yer demem Talas'a. onun beri yamnda. gorom. beyim. beyim. beyim. ben Talas'r gegmezsem. evvelce sdylenen sOz hani ya." (2135) "Baban diiniir olmazsa. alakoysun Altln Ay'r. beyim. gorom.

Batr beyim kagtr. j I l'l t. t . bahadrrn iyi srfatr (KS. bu ig nasrl oldu. kara kanh inatgr. klrk goroya Kogup kagrverdikten sonra bag olup ' ktan'774' s v g ak'775 kalmrq. talaman. 774. (2150) tulu kaprp koydu. gorom. mdn: Sdy/<d'niin alt krsmr. (siiykii= Biiyiik kiipeler) (KS. Manas. diye. ateq edip. talaman. 665). II. Krrg. tu! ytkltp kal&. Alaman.Ktrg. Dtigmana koltuk altmr agrp. amanslzca sava$in benim igin.ipe. 775. (2165) balta ile biribirini kesip. kannca gibi gok Kalmuk'a ellerini garparak saldrrdr. ensesi biiytik. krrk goroya bakarsan. srgak: Ki. ' bagrm gtiziinil parga parqa edip. koyun karaci{eri gibi l<ara kan koynuna gok ktitii dolmuq. aiaman. yorga basan iri kula yorga ytiriiyiglii. diye. (2170) Akgama dolru beq oldulunda Batlr Manas'a bakarsan. boynu uzun. gorom. biribirine vurup. biitiin viicudunu yaralayrp." Sabahleyin kalktt. hhcr kugandryr senin igin. kogup kagrvermig. krran: Qevik. Boz Qolok'un ayalma Rzs tdstejinivurdu. (2160) Tiivbe beyim diigman kagtt. tr.458).gibi' savaE ndrast' attp.Kr9. ding Ak Kula ile. 713. Bilmem nereden beyim diigman kag0. (2180) kaplan dolan Almambet. batrr delice kagrp gitti.?176 | Matas Destam (2145) savagr kes 'mon'773 igin. (2175) sessizce gegip gini. Boz Qolok'abinen Krgm Qal. (2155) Topu atlatrp.

'gengel'e779 batan kara kan. dtiEmana' koltuk' olmayan. beyim kagttl' demig.I. 7 I I ). koyun karacileri gibi kara kan koynuna ktitti dolmuE. gok geliyor gok Kalmuk Sarl Ala'run bagrnr bura tur!/ /o Almambet'in yamndaki yerde tura tur!" O zaman (gtiyle) dedin Almambet: (2210) "Omurgamda on yara. oistonlu tiifek Cak etme (KS. Dr.261). kan oluk gibi akmadr mr? Koyun karaci[eri gibi kara kan. yi[itlerin yansr geldi. yifitlerin bir krsmr geldi. 779. Kiik Teke'yi mahmuzlayrp. 1. gengef Tencerede piEinekte olan 6ti gevirme aygrtr (KS. ne yapaylm ben bu giinii? Sende yara varmrg da (2215) bende yara yo$4uymug? Pistonlu ttifek/-!-/ (kurEunu) deldi balnma. 'Bu nasil oldu?' demig. (2205) dini bozuk kdfiri. kalga kemi$ine deldi demir ok.Krg. 776.' II. Tl8." Yara alan bu Manas gevirip diintiverince. (2220) gO$siinde prhtrlaqrp kalmrgtrr. kaburgamda kuk yara krvnlmryor kolum. TunceTGULENSOY ln7 (2185) 'Vay. 245: cak-IID. (2200) Akrabadan ve diiqmandan kagmayan. bir krsmr yok. (gtiyle) dedi: "Sarr Ala'mn bagrm buruver. (2190) Almambet'e yetigti. iiniindeki yerde duruver.'mavzer tiifeEi: Tars etme'(Ks. 777.Prof. yansr yok. nuuzer tiife$i//6 (kurgunu) depdi dala$rma. genesinde sakal koymayan dudalrnda bryr& bitmeyen sakah yok kOseyi. tayrn etine kamgr ile vurarak. (v0cudunu) delip gegti demir ok. (2195) kafirin igi yoluna konulmug. butunun etini derisinden yararak. buraduc Cevir! . Almambet Batrr'r vurdular.

koyun karacileri gibi kara kan. beyim. giiriiltiistine dayanamayrp. pe$i stra vatamaz. kuwetli imiq Sarr Ala.nereden d$gmiigtiir. diigmana' koltuk' agmamrg. beyim. (2235)' kaEka'1\r tabanh'krymetli ayakkabr' ile. Han gocu[u ' Almambet. gorom. (2255) kAfirin igi bitmigtir. I. Kaplan dolan Manas'm (2245)' kars' 'San diye Oniine grktr. II. giilsiine kdtii dolmug. Qorom. Krrg. I. 'gak gak edip' . boynuna' botom'782 diy"sanhp. gtin rEr$r. . boto: Okqama stizii (KS. kalga-: (agrk oynarken) Biitiin oyuncularrn vurug agrklannr almak ve oyuna kimin baglayacalrnr tayin eylemek igin onlan dafrtrp atmak (KS. gorom. giiriilttisiine dayanamayrp krh dtikiiliip gini. Almambet'in Sarr Ala. 197: ceke I). 781. Qorolannr hzh kogturdu. Kaqka tabanh krymetli ayakkabr: Krrg. ceke tttiik (KS. Ala'danindi: Oylece durdu yalvanp. 782. dniinden yiirtr. (2240) utanrrsa geri kalrr. kalgayry'1$o bakarak yiineliverdi bastr. dizini biikmeden dayanmasrna yardrmcr oldular." O zaman Manas (Eiiyle) sriyledi: "Sen ne diyorsun ay rqr[r. utanmazsa gecesi sekiz giin. 133). beyim. (2250) tdvbe beyim. sudan korkup gideceksin. akrabadan ve diiEmandan kagmrg. Kug. Ak Kula'nm varh$rnda. 780. 38S). ay rgrlr. "Vay beyim.278 / Manas Destanr (2225) biiyiik kazamn agr gibi. salnsrnda ak'r var {2230) ak krkna de}diler.

(2275) Almambet baga gegip vardr. 1. r. kazmact Sart'r krlavuz ahp. girip grtmiS de[il mi? Yrllolardan yiiziimii ahyor. Dr. gorom. Krrk goronun igine. Manas gibi savaq ndrasr atarak. yiirUyiiverdi. Altay'a dolan Kalmuk'a hula kogup saldrrdr.'499: kiikiil). arkamdan brakrveriniz. gerileyip saldrrarak gehri ahp. nar (KS. diigmandan korkup gideceksin. Kula donlu genE hsrakh785 zayrf gocuk. Ktsa kollu zvh glydr. 29). (2280) Kargalday denilen gocuk idi. krymetli egyasrnr. bana yardrma koEan biiyiik gorom.1u gatrrdatrp patlatarak. 787. (2290) Orakg Sart'r krlavuz ahp.[I. gorom. iiyle ise buraya gel.Prof.244\. 'Beg kiikiil'liilerin787 iginden gegip krzr almrg. 103): 786. . bir g-akafina sarkan'beger tirgii o--reiler (KS. I. 582). yiiklerinin arkasrna almrq. gororn. zayrf gocu[un kiigiik erkek kardegi. alma bas: Tiifek aldr (KS. kakmah tilfek al&. tek htireiiclii deve: Krs. srtma ytiklenip yiirtiyor. Krre. Kre. yiiklenip hazrlanmry tek hdrgiigli) deveyiTM ahyor." (2265) Buraya gektin Er Manas. (2270)'AlmabaE'frt' koy gagtr'r. gorom. Altay'a dolan gok sayrda Kalmuk'u her yandan kuqatrp. kov caeri: Eski devirl'ere ait bii sil6h adr (KS. gok hrzh koganlann hepsini almrg. kula baytal (baytd: Heriiiz kiilunlamamrE olan geng krsrak) (KS. KrI. tufu iistiine dikti. 785 kula-donlu lefiq krsrak: Krrg. b-es'kiikiil: (MeEazi) aiaEr vukan'12 yasrnda olan klzcaErzdrr ki o zaman ona her 783 . (2285) Beylik igin begi almrg. 784. Ay Han'rn krzr Altrn Ay. tr. Tuncer GULENSOY I 279 (2260) han beyinin varhlmda. etrafta kogarak ganimet almrg.

cins at (KS.ICrg.1n rgr: l) Kahramanlft destam siiyleyen. krymetli egyasrnl ' arabaya koyaca$rm. yel gibi kogarak gitti Kargalday. argrmak: Asil. deyip. 790. Kiis Kaman'rn gocuklan. yel gibi kogup giden Kargalday'r . (2310) Yel gibi kogup dolagsa Kargalday. r: Destan. I." 89 (2325) Yel gibi kogup gitti Kargalday. Elmah Bulak'rn bagrndan.rn788 Kargalday. Tolono Bulak'rn bagmdan. gorom. (onlan) siiriip gelen benim. beyim. beyim. 788. 'Soogat'rmr vanp alayrm. 2) $eir (KS. ' ar g tmak'1 atrna haykrnp.280 / Manas Destanr (2295) Manas'rn yamna tuzla geliyor.43). dokuz saf yrlle alan benim. lrgl: Destan siiyleyen. Krg. 789. atr yiiriitiip gelecefim. ay rgrlr rrg. (2320) ganimetin ile yok ol! Manas' mkini sdylemiyorum. beyim. vanrsan varakoy." Yilit bey (<iyle) dedikten sonra. Kiikgtigtis'e geliyor: "Esseldmdan sel6m ay qr$t beyim. kendi giizel giin rgr$r beyim. 358).nnr. (giiyle) diyor: "Adr giizel ay.qr$ beyim. I. Er Manas: "Oyle olsun ay qr[r." " "Aleyden aleykiim seldm Kargalday rrgrm. beyim. beyim. (2305) O zaman (g6yle) stiyledin. fug. . beyim. (2315> Manas'm alacalr ganimet nasrl? Benim alacalrm ganimet nasrl?" O zaman (qityle) dedi Kargalday: " Manas'rnkini ne edeyim? Seninkini sdyleyivereyim. Kiikgiig0s Kalmuk galrnyor: "Dtiniip sdylesene . (2300) sa! esen yrlkr alan beyim. gorom.

(2350) atrn alzrm gektiginde kara kanh. Bu Manas'a ulagtrfrnda. ishalden dertli gocu[u almrq. cildh kargyo koltuluna krstrnp aldt. Bu Manas'tan ne kaldr? Halkm elindeki deriyi alm4. iki dilti. i$dig edildikten sonra tagaP enenmig boda almrg. (2355) Acr acr balran kogu atrm. 'ebesin' tarafim dne grkanp. (2340) Ukenin iyisi (olursa). iilke mesut. giddetle atrverdi. I bastrnp geldi Er Manas. sepilenmig deri vereyim! Ganimetin ile mahvol. digi da! koyunu gibi butu biikiiliip. takattan diigmiiq ihtiyan almry. halkrn iyisi (olursa). gorom.prof. gamura batnug. senin ganimetin kurusun! SiEmiE olan tekeyi almtg. (2360) ufak adrmlarla yiirtiyen biiyiik lola. (2335) siirgen. . kaplan (gibi) doEan Almambet. Dr. Ensesi btyiik. yakalayrp aldrn Almambet : "Adr giizel ay rgrfr. kendi giizel giin ryt$. kaplan (gibi) doEan Almambet. Tuncer GULENSOY / 281 (2330) d0niip stiylesane srrnru. gorom. boynu uzun. (hepsini) ya$malayahm. kiigtk ama canh adrmlarla yiiriiyen Ak Kula atan $afak gibi siikttiriip. halk mesut.'ctlp ctlp' diyen o$ulu. inatgr. (2345) tek olan Tanrr'dan dinleyelim!" Manas'a do!ru hrzla kogtu. Kdkg0gtis gibi bu Kalmuk kogarak gelip ulagfi. (2365) erkeg gibi nefis boynunu uzatarak. ata ytklenmiE olan krymetli eqyayr indirip. Manas'm elinden alahm.

gorom. tepelerde di{i da{ koyunu avlayrp. Qorom. ensesi biiytik. ganimeti bltigelim. gorom. ganimetten higbir gey almayahm. gorom. (2380) ganimeti geri verin. Orada bulunan lcrrk goro (2405) batrr dolan Er Manas zehiri igtikten sonra. luurunu kaybederek yatlp kaldl. ateq edip. Manas'rn igi yandrktan sonra. ganimeti bdliiEtip aldrktan sonra. gorom. gorom.?82 I Manas Destanr (2370) tifkelenmesene. yaglandrlr zaman (237 Kiis Kaman. igi yamp yatanlar. Krymetli egyalan (2385) ahp geri verdikten sonra. oynaylp gtilprek desene. Yakup Bay ile kardeg. gorom. boynu uzun . gorom. Yolda bulunan bir eve ulaqrp vardrn Er Manas. geriye ytiriidiln (2390) tepelerden karacaya ' eve do!ru siirdii. gorom. Er Manas. gorom. gorom. Kiikgiigtis denen bu Kalmuk arakrya zehiri koydu. Geliyordu bir yolda. benim atam Yakup Bay. gorom. bedduasr bize de[mesinr gorom. Ktis Kaman'rn goculu. Birlikte varan Kalmuk lar. 5) altmryrna ulaqtrlrnda. hiddetlenmeden duradur. (2395) birlikte varan gorolar orada kahverdiler. gorom. hiddetlenmesin. igte o yere bakarsan sarhog olup diiltiEtii. Arakr igerek sarhog olup. (2400) Zil-zuma sarhog olduktan sonra. atlamp sefer geldi$inde.

g*trfr yere bakarsan dokuz kang yara gibi. iyi oldun Er Manas. yetigip geldi Manas'a. On iki giin oldufunda. tilmiiE idi krk goro.434:. O zaman (qiiyle) stiyledin Er Manas: (2440) "Yalnrz nasrl yagayayrm. girdili yer para gibi. Evde yatan Kanlkey. kelte III). Ak kelte: Semetey bahadrnn tiifelinin adr (KS. krk goromu dileyeyim!" (2445) Ata binip gitti. (2415) (KurEun) de$en yere bakarsan.Prof. Bo$azdan agalrya yuvarlandr. Y ar adan' dan dileyeyim. . gece on Ddniip baktrlrnda. biittin evliyalar kollasa. kaynatarak ddktii yaraya. 'Kaynatma kara ilic'r . o 6nceden gOrdii. (2430) 'Siirtme hal ihc\ siirterek koydu Manas'a. (2435) iki oldufunda. Mekke'deki Han Hoca. yedi kapr afzma sr[mdr. Mekke'de yedi kapt apn. (2425) Kiik Dostok'un altrnda. 1I. TuncerCULENSOy/ 283 (2410) yorgo yiiriiyiiElii biiytik kulaya binerek kagtrn Er Manas. Han Temir'den ilAcr ahyor. Manas'a do!ru sahyor. Mekke'ye vanp ulaqu. Yaradan'dan dost olsa. Dtinyamn dtirt tarafinr 791 . Dr. batr dolan Er Manas'a yetigip geldi. 'Ak keltu'7el il" Kokgogiis. Manas'a ateq etti. Qnq homurdanarak gittin Er Manas. kolunun ortasrna kurgun deldi.

" Bu ne demek oluyor?" demig.284 I Manas Destam (2450) dtirt dtiniip dolaEb: "Yapmadrfrm yok idi. ' . krk . (2485) bagma aylar do{an yilit beyin delil mi? Ay tgril akarak gilneS do$sa. er nazaln deyen kul imig. (2470) tam beyimin bagrnda. ata binip gitti. akh ile (dilg) yorar. . geceleyin diiqii gtirdti: (2465) "Yidit beyim geldi" deyiP. Yaradan'dan dost olsa. o krrk goro yagamaz mr? Kapst yiiksek boz gadrn 1V2. Altrn Ay ayala kalkrp Eunu stiylilyor: "Ey Kanrkey. Alttn Ay'a varayrm asilzddenin gocu{u. (7180) Aptessiz yiiziinii siliyor. (2460) Manas gibi ere varaltm deyip." demig.kalkh. yiiziinii elini yrloyor. 154). Mekke'ye vanp ulagtr. I. bttiin evliyalar kollasa. " Orceki gibi oldu" deYiP. goro diri@ . Kanlkey evinde yatrp. " Kaprst yiiksek boz gadtra ' B iitktilddk' ten 7e2 Kaplan Manas geldi. biilkiilddk: Kamrn ahEa krsmrmn ig tarafim kuqatan zar (KS. " DiiSilmii kime siiyleyeyirn ?" demiE. Tann'mn yarattrlr kul imig. gekti deyip.Ktg. deyip. Koynumda sakla&m." gelik ele bulunuyordu. demiE. (2455) krk goromu dilerim. ablacrlrm. Altrn Ay'a siiyledi." deyip. yalntz nasrl yaqanm." Yer altrna girmeyen. (2475) Asil hamn gocu[u. Ytirtiyup geldi Kanrkey.

kangrk kr donlu taya binmiq. (2525) tutup aldr kabzasmdan. Yetigerek atthp vurdulunda. "Ey beyim ne aldrm? . bz turgayr yakalasa. beg (2495) Kiis Kaman'rn ollu yilit beyini tildiirtiyor. sryrnp gekti krmndan. D6niip geldi Mekke'den Kiis Kaman'rn gocuklanm. bir yagrna basmrg. kifirin ham Nes Kara onunla da kaptgtp. k8fir Kalmuk'u iildiirdii. babasr onu gtirdiikten sonra Ak Kula'yr loy'unda (2505) kesmig imig do!. Coloy ile (gtireg) tutuEup. Ay Han'rn krzr Altrn Ay. Erkek gocula hdmiledir! (2500) Cdldniig san doruimig. TunceTGULENSOY I 255 (2490) elip kurduktan sonra. kaplan (gibi) dolan Er Manas. yakalayrp aldrn Kanrkey. hepsini gezip dolagmtqtr. yailndaki gelik kthct. yilit beyin gelecek. babastndan dalw iyi er imiq.ru mu? Tek yavrusu oldu deyip. gdk yeleli ergin erkek &urr imiE. ' Oboo' dan boz turumtay. Dr. (2520) geriye yel gibi diindtkten sonra. ya$amr$tr delil mi? (2515) Hagan kaplan geldi diyor. (2510) Kofrur-Bay ile yanErp. diinyamn ditrt bir kOgesini. KAfir Oldiikten sorua.hof. Tam beyinin bagrnda gelik ele bulunuyor. gevgeyip yatrp kalacak. O'nu gdrdiikten sonra.

camm gok azap gekiyor. onu yalmalaytp aldtllnda. (2540) yalnrz mezan grirmedim. ll0). . beyim. beyim. yrl oniki ay oldu. I. *** (BE$iNCi sor-uMuN SONU) 793. giin rgrlr. senin gdziin kapandr[mda. beyim.286 / Manas Destanl (2530) Altay'a dolan Kalmuk'u. bedhaht Krrg. '" . tizleminden sarardrm.(2535) sen gideli gok oldu. kara bet (KS. beyim. beyim. ganimet aldrlrn 'kara bet' bunun iginden ne gOreceksin? Dur beyim. beyim."o.

gorom.T% Manas Han kanmtgttr7gs. gorom. gdziiniin kirini yrka. Eorom. goculum krz olursa. Bay'rn ollu Bakay'rn. gorom. 796. 797. k'alcan hlsan. gorom. gorom. soydagrm ile halkrmdan. secme: krrs. yedi ayhk hdmileymig. BOLUM SEMETEY'iN DOGU$U (1) Ak Kula artmtEtt. gorom. (bu) dtinyadan gimdi gegiyorum. han olmasr igin tedbir al. gorom.gofom. gorom. Kanlkey'i (5) yedi ay d. krk Hastalamp yatan Er Manas. gorom. develerini siiriip. qdhretini kaybeden. gorom. kefenini bigtin mi. babasrnrn yaylalrnda. gorom. ak kamtgrmr bigmig. gorom. 794. goculuna hAmile kalah. 795. gorom. uyuyup kahverirse uyandrr. lirr'andir (bahadrrlarrn srfan). gorom. en (15) siirerek' bagl* almq'. (20) Han goculu Kanrkey. gorosunu galrrdr: KAfir ile Miisliiman. gorom. iyi yifitler. gorom. gorom. gorom. diiEman gOrecek geng imig. gorom. gorom. (30) vasiyet sdziinti igittin mi. ytik hayvanlanm siirmiiE. yerini bulup veriniz. gorom. soyunu gdrecek pislik imig. ince bilelinden yaralanan. gorom.olnug idi. bafiadrlar: Krrg. karlriustl : Yaslanrilrstr. . gorom.VI. (eg olarak) alah Otuz iki yil olmuE idi. (25) allamaya baglarsa teselli et.arrmrstl: Zayrflamrstr. siirdiiriip baghk almrg. (10) rrg^rM baha&rta/e7. gorom.

lqlitm. da! gibi olan Manas'r ahp vanp (yerine) koydu. Bay'rn tek oflu bu BakaY. ak karuy hrzla vurdu. Krg. ayalrmr gekiniz." Han gocufu Kantkey dalrtrp saldt saglannt. gorom." Yakup'un oflu geng Manas (45) . etrafta ugan kaz idin. (60) babasr giizel ay qr!t.sr: 801 . BakaY. srkrp saldr belini 798. tOriim.tti-r0m. iki o!ul.Krg. tdr6m. as:Kahm. arkanda kardegin olsa. gorom. arkar: DiEi da! koyunu. (50) diinyadan gimdi gtigtti. Boyah. giimiigten yaprlmrg klrE0l cebem. tdr6m.. arkanda yele olurdu. eziyetin olsa gekersin. peri babadan ur799 idin. kegiler yiiyiirnez yamagtan. bir yatakta tek idin. Krg. tdrdm. altrndan yaprlmrg srr800 cebem. gok iiztiliir. nrnaklamasrn yiiziinii. 79D. yumurtadan ak idin. stiylenmiE bir sdz duydun mu. kr: Diiz. tcirdm. . tdriim. (40) Abeke (ile) KtibiiS. tdrdm. Han goculu Kantkey. ttir6m. gorom.Krg. tintinde afan oluverse. (55) anadan yalmz yuvadan. babadan yalmz yuvadan.sagmr. yiicelilin olsa giisterinin. tdr<im. tdriim. gimdi baErmr. t6riim. ttir6m. (65) altrnda kuyruk olurdu.gorom. 800. dafrunasrn. gorom.288 / Manas Destanl (35) han balasr KanlkeY. qimdi kogarak alhyor (ve gtiyle) diyor: l' Arkor798 yiiriiyemez yarnagtan. ttircim. gok [ziiliir. Bakay. gorom.

(tmakla) ynttr yiizlerini. Dr. ahp vanp koydu. qimdi olup geldi. Kiibiig. (80) Sekiz aydan (sonra) dokuz ay. diyor. yedi aydan (sonra) sekiz ay. (85) Yakup Bay ktitii kul Mengli Bay'r gtinderiyor. Yakup'un ollu geng Manas. diyor: " At 6liirse. grirdtlii giiniinii gdl aldr. atege attp yakanm. Manas'tan (dul) kalan kadmm (100) duyaca$r sti4 bu delil. sa{n derisi vasiyet edilir. er Manas'rn kiigiik erkek kardeEi. Yedi aydan (sonra) sekiz ay. Tuncer GULENSOY / 2S9 (70) Han goculu Kamkey. Manas ttiriim Oldiifiiinde yedi ayl* hdmile idim. yenge vasiyet edilir. (105) Sekiz aydan (sonra) dokuz ay. Kanrkey'e s6yledi. Er Manas'tan kaldr. igti[i suyunu sel aldr. bu sdzii duyunca a$adr: " Abeke. haramrn siiyleyeceli siiz bu defil. Eimdi olup geldi. saya atrp btrakrtm. Han gocufu Kanrkey. adabey dliirse. (75) bu Talas'mboyunda Sulpu-kor'un dziinde. bu zamana kadar doluyor. Akrlh dolan Abeke (90) akilsrz dolan o Kiibtig. Yantlry bir hz gocupum olursa. bu zamana kadar doluyor. . Ya KiibtiE'e varmaz mr? Ya (da) Abeke'ye varmaz mr? Sevdifine varsrn diyor!" (95) Han goculu Kantkey.Prof.

yedi aylft hdmileydim. gdyle cevap gdnderdi: (140) Bu Manas'rn iildiiltinde.290 / Manas Destam (110) ondan sonra vannm. alabey tiliince yenge vasiyet edilir. Yakup Bay'a vardr. Sekiz aydan (sonra) dokuz ay (145) gimdi dolup geldi. Akrlh do[an Abeke. atry yakartm. Yantlry bir ktz gocu{um olarsa. Akrlh dolan Abeke. Yedi aydan (sonra) sekiz ay Eimdi dolup geldi. Akrlay'a vardr Mengdi Bay Yakup'un siiziinti ona s6yledi. (125) hangisine vanrsrn? Ktibtig'e mi vanrsrn. gizlice gelip (stiz) kessin de!" Kusakalh Mengdi Bay. suya attp btraktnm. Qocu$u yok ben zavalhnrn. $orok'un krzr Akrlay: (120) "At dliince saln derisi vasiyet edilir. $oruk'un krzr Akrlay (90yle) diyor: (130) " (135) "Qocuklu kadm var olsa. ateEe ondan sonra vannm. Abeke'ye mi vanrsrn? Sevdiline varsrn!" diyor. Benim goculum ollan olursa. . higbir zaman'evlenmem ! " Bilylece deyip cevap gOnderdi. hiidiik dofan o Ktibiig. gocu$unu hoqlanarak yetiqtirir. Er Manas'rn kiigtik erkek kardegi. Kanrkey'in yamnda (115) $orok'un krzrmn Akrlay'rn kiiyii vardr. O'na (qriyle) dedi: "Han gocufu Karukey.

(165) $orok'un krzr Akrlay koynuna gelip yattr. q<ihreti yer yiiziine gabuk yayrldr. Alacakaranhk gOkmeye baqladr. ahlh dolan Abeke: " Vawsqm varaytml" diye. " Gtibek badmt kendim keseyim" demig. $oruk'un krzr Akrlay. (155) inip durup (gdyle) dedim: $oruk'un krzr Akllay. Dr. kirini kendim y*ayaytm.hof. (185) goculu dolurduktan sonra. Abeke (ile) KObdE kOtiisiine higbir zaman varmam." (160) Bunun stiziinii duyduktan sonra. akrlh dolan Abeke gimdi ata bindi. halk yattr. diyor. gdbek badw kendim keseyim. stiziimii iEitip (giiyle) dedi. TuncerGULENSOy/ Dl (150) Erkek gocuk olursa. baktr sopayt Kamkey sahp gevirdi. Qocu$un sesi yiiksek grktr. (170) $oruk'un krzr bunu sOyledi: Han gocu[u Kanrkey. kogarak gelip girdi. (180) altm kapayr. gtin battr. diyor. bir erkek gocuk do[uruverse. deyip. Han goculu Kanlkey. . " kirini kendim y*ayaytm". aklh do[an Abeke'ye. gizlice gelerek sOz kessin. deyip. sdyledi. $oruk'un krzr Akllay'rn evine ben indim. Han gocu[u Kanrkey. demiq. bu gocu{un adzma (175) bir (tutam) pamuk nkayaytm! Qocufunu 0ldiiriip koyayrm gtinlerden giin gegti. on ay gegti[inde. karanhk bastr.

" O zaman kalkrp Kanrkey (gtiyle dedi:) (210) ' "Sevgili. yeni dofan goculu koynuna koyup ald. Yeni do$an goculu yann biz iildiirece[iz. $oruk'un krzr Akrlay biriniz gocukdo[urmugsunuz.N2 | Manas Destanr (190) " gocud. erkek mi idi goculunuz.urnu gdriivereyim" demig. Yaqlandrlrnda Yakup Bay. bir erkek oldu bu goculum." Tan alanp attrfmda. Abeke ile bu KdbiiE. kutsal anam. Han goculu KanIkey. mugtuluk. goculu bana gdstermiyorsunuz. Bagr Diidliit Baybige. (195) erkelini diqisini bildirmeyip ahp kagtr yaylasrna. bu uykuyu atallm! Eik y apmayabm! QocuSa ndbetlege bakaltm!" Qocula be Gece yansrna kadar (215) birisi aldr gocufu. (220) tig kiEiyi ntibetgi dikip gitti. (225) hticum edip geliyor. (200) Kanrkey durup (gttyle) stiyliiyor: "Sevgili annecifim. Gece yanst gegtilinde. diyorlar. biriniz gabuk kagrrmrgsrmz. Altmrg yagrndaki anaslnl .) danhp gekip gitti. krz mr idi gocu$unuz?" Annesi giirtip (qdyle) dedi: (205) "Sevgili Kanrkey ey mugtuluk. Danhp gitti[inde." (deyip. birisi durup aldr. yeni dolan bu gocuSum. giin krzanp grktrfrnda.

Qukurlara dolan egyasrm.249). II. (24O) yrkrp ategte yaktr. orman (iEine) girip gitti. Krrg. K""r. ne diyorsun? Nereye varacalz anne? 'Okiil ata'mffi. II. (annesinin) karmnda kalan kesik kulafr. Alarak kagrp gitti (ama) varacalr halkr yok. iikiil ata: (diiltinde) Baba yerini tutah kimse (KS. Kanrkey ile Baybige ahp. gamgarak: Tiindiik'iin altrnda kesigen bir qekilde konan ve obanrn alag iskeletini tamamlayan biikiik delnekler (KS. Altt-bay'rn adasrna Eimdi girip gitti. 1. kargrdan kalan bayralr (250) Manas'tan kalan armafam. 608 itkill < Ar. Krrg.Prof. (245) Ak heybedektparalanm. bulamadr. (260) Kanm Bay'a varahm! Ete[in elek oldu. (255) srlrnacalr da! yok. Kanm Bay'a varmazsak. 'gamgarak'r8o2 ylktr.l41). kerege: Kege evin duvanm tegkil eden afag kafes (KS. Dr.. kesip ateEte yaktr. onu ahp gitti. Kegiden kalan o!la$. O zaman dedin ki Kanrkey: "$imdi anne.Krg. Yenin de biz nereye vannz?" 802. onlan ahp gitti. Bay (var). 803. qimdi eve girse de Kantkey'i geng goculu bulamadr. Manas'rn iki kiigtik erkek kardegi (235) Abeke ile Kiibiig"kiitii kullar. v ekil). 8(X. ' K e re ge8o3'sini kesti. . Tuncer ciiLENSOY/ D3 (230) Bagdr Dttitltit Baybige'yi eliyle (tutup) terkisine aldr. yelek oldu.

kesip atege attr. (295) yrkrp atege attr. Kanrkey onu g6rdiiliinde. Kanrkey'e (Eiiyle) dedi: I i I li I t . geliyor(du) ona dolru. bayralr.Karrm Bay. kagarak gelip vardrfrnda. Karlm Bay'r tamdrlrnda. (270) O gogiip gitmiEtir. kula[r. Yolda yiirtiytip gittifinde. 'garngarak'rmr ytktt. (290) Ben ktitiiye varmadrm. .294 / Manas Destanr (265) Kanm denen beyin oturuyor depilen yerine Eimdi vardikadrnlar. Kegiden kalan ofla[r. kotii kul beni alayrm diye geldi. 'kerege'mi kesti. iki yaql* bir buzafr. yalvararak (gtiyle) dedi: (285) " Okiil ata'm. kagrp (sana) veriyorum. bu kiitiiye vannayrnca." i t. gakacalr gakmalr yok. alarak. Batlr Manas(dr benim) erke$im. Oturdulu denen yerine.I 6kiil Ata. Abeke ile K0b0E. sana diyeyim. (O'nun) g6giinii4 izinden koEtu(lar). (275) Kanrkey onu yakaladr.kotiikul. *:rzrl renkte. (annesinin) karmnda kalan kesik (300) i kargrdan kalan Manas'tan kalan' armafianr. benim evime geldiler. hrzla oraya geliyordu. bu diinyadan gdgtiiliinde. Orada a$layrp dururken. Keseceli brgalr yok. ne yapacafrm bilemedi. (280) 'Okiil ata'sr Kanm Bay. Abeke (ile) Kiibog.

giizelim! Manas'tan kalan goculunu ahp kagarak sen gelsen. yeni yelek (gibi) oldu. ana. kutsahm. Bindigi au Ktik-golok. (325) sa$ kiirelinin krkrdalr. Aleyk$m almak sende yok. dediydi. . evine siiriip vardr. (330) yiirii. Kanrkey geri geldi. ana. pek gok deveyi yrlrp varmryu. (335) evinden gtkrp geldi.Prof. Sulpu-kor'un baErnda. Kamkey gelip stiyledi: "Seldm vermek bende yok. ana!" Btitiin gece boyunca yiiriidii. ana. evime seni alamam. Bakay. Kiik4olok'a binmigti Bakay. biitiin giin boyunca yiir0dti. Bay'rn ollu bu Bakay. oyup bir sahverdi. (310) senin bir beyin Manas'tan. (340) Vanp gelen Bakay'r Kamkey gdriip yiineldi. TUnceTGULENSOY I 85 (305) "Ey Karukey. krzrl renkli. deve giidtiyor. elimden gekip aldr. danamr sana veremem!" O*tit en Kanm Bay (315) krzrl (donlu) iki yaghk bir buzalryr elinden gekip aldr. dediydi. Bakay'a varallm. ana. sol ktirefinin krkrdaSl ana. Baybige'ye ulagtr: (320) "Kurban oldu[um. ana. Okul Atam Kanm Bay. Dr. Bakay. Bu danamr sen tuttun. ana. (sana) oturacak yer bulamam. Kamkey. Bay'rn ollu Bakay'ln. Ete[i elek (gibi) oldu. iki yagl* bir buza[ryr. ana. ana. hognut kalmrg gdnliim ondan. ana. Bakay.

Kamkey ile bu Qakan. ata. Bakay. boto. ata?" i : (380) yakrna gelip duragiir.kdtiikul. a[rp bir diigtii bu gbcuk. kargrdan kalan bayralr.. Bakay. botom. goculu gekip aldr. (375) Bay'rn ollu sen Bakay. boto: OkEama belirtmek igin kullamlan sdz. Kanrkey ile bu Qakan. bagmr koyun gibi kesmezsem! Karunl su gibi ddkmezsem! .296 / Manas Destam (345) kegiden kalan oflalt. ikimiz kagrp geldik. Kanlkey'in elinden. atrn eyerini hazrrlayayrm. (annesinin) karmnda kalan kesik kulafr. bagrn olsa 6liimde. o yerde durdu. Kiibtig k6tii kul. O zaman (giiyle) dedin Karukey: "Abeke. Bakay. mahn olsa talanda.m. (370) Abeke (ile) KiiboE. ayran gallcalayrp geleyim. Bakay. hayvanlann hesabrm aldr. ondan sonra yolu g6stereyim. para hesabrm aldr. Manas'tan kalan armalam. (355) yukan do!ru kaldudr. ata? Ben gimdi ne yapanm. (360) . botom. hayvanlan' kagka' ya kangtrdr. . Aqa$ dofru indhdi. botom. (350) Bay'rn o$u o Bakay. atrmn bagmr gevirdi. efilip bir diigtii bu gocuk. Bakay. Parayr kdlrda kaydetti. Krg." 805. qimdi gare ne olacak. \ (365) . onlan kagrnp geleyim. Bay'rn o$u bu Bakay her iigii de gelip alladr. yaytkta cryran yapaytm. botom.

Kara Nogay Camgrgr. eruapm diizdii. (405) o (yavruyu) diiEiirtiip ti'ldiirmez mi? Kendisine nikAh krydrmaz mr? Ondan sonra gdre ne olur? Qamgrqr' run yolunu gdstermem. atrn eyerini hazrrladr. (395) . Kara Han'rn yolunu g6sterdikten sonra. balasina gi$neyip veriyor. (420) han goculu Kamkey. Yiiriiyiip gelen kocakanmn .Prof. geceler boyu yiiriidii. Yayrkta ayran yaptl. O zaman (g(tyle) dedin Kantkey: "$imdi gire ne olacak. TunceTGULENSOY I 2n (385) Han gocu$u Kanrkey. ikisi de diiEmanhk besleyen kigi idi. Manas ile Camgrrgr. balam. anaslna apzlyla veriyor. Oz babacrlrn Kara Han. Dr. (400) Camgrg'ya giden yolu. kegiden kalan ollalr (annesinin) karmnda olan kesik kulafr. Camgrgt'ya varayrm. Hazrlayrp verdili azr$r." Bu Bakay bunu dedikten sonra. (415) giinler boyu yiiriidii. $imdi bana gOstersene. O zaman ne kadar giin oldu. (410) Kara Han'a sen varsan! Kara Han'rn yolunu gOsteririm. balam. o zaman ne kadar gece oldu. han goculu Kanlkey. Bakay? Kara Nogay Camgrgt. balam. Azrk ttikeniverdi. (390) yol aynmrna ahp geldi. onun yolunu gtistermem. Bakay!" O zunan Gttyle) dedi bu Bakay: "Kara Nogay Camgtrgl. yaklagtmp aldr.

giiriintiyor mu bu yerden. gidelim. Ir I .. bir zamarilar benim babacrErmrn ^' . botom. boya otu kazdrfirmtz yer idi. botom. babacrlm AkEagll. Vannca yerlegip kaldr. bunun yolunu sen bilsen.298 / Manas Destanr (425) (430) (435) kamr acrkrp gitti. (445) Kanrkey durup a$adr: "Kurban oldufum. o yere bir gitsek mi?" O zaman itoyle) dedi "baybige"w: "Kurban oldulum Kanrkey.. botom!" O yere vardr. acele etmezsek annecelim. Krrg. g6z(ti) mor€rnp gitmigti. ana. ana.'ri'ffi (450) \i . botom. elmalannr aldl. koyu'kagka' inek (donu) gibi." Han gocupu Kamkey. botom.' x".. Eu yerden gabuk (gidersek). orada duran Ak TumEuk. botom. altr giin sonra ulagrnz. ana.i moragp gini. botom. 806. kutsalrm. $imdi bir yiir0yiiverdi. ana. baybige: Birinci kadrn. botom. h h E. botom?" 0 zaman (g6yle) dedin Kamkey: "Sen birkag gtin dayansan." Iil J. (gocuk) iki gun a$amaktan trkandr. (440) gocufuna gi[neyip verdi."e" orada benim (geng) krzh[rmda. gdzi. ana. annesine a$nyla (yemek) verdi. o yerin elmalan. oranur er*leri (455) (460) iig yaErndaki koyunun yiireli gibi. O zaman (gttyle) dedi bu kocakan: "Kendisine kurban olaca$rm Kanrkey. t I I I tiir: l) Bag kiiqe. ana.. botom. gimdi gdre ne olacak. i i.. $imdi sa$hlr ne olacak. Krrg. hatun. 2) Yayla otlafr 8fr. ana. krlavuzluk et. yedinci giinii ulagrnz. benden nesini soruyorsun.

hof. Dr. TuncerGULENSOY I Zw

(465)

eriklerini yedi,
trkabasa doydu,

(gerisini) heybesine koydu. Ondan sonra,

yiiriiyiiverdilinde

(470)

babasrmn AkEagrl (adk atr) ona yetigip vardr. Akgagrl'rn tistiinde

Kanlkey'in afabeyi
Solton

Kul

geldi.

(475)

Kagrp gelen Kamkey,

(onunla) kargrlagtr.

A[abeyi Solton Kul
Kanrkey'i tammadr. Apabey'i Solton Kul'u

(480)

kahrolasr Kamkey tammryor.

Kamkey'i giirdtfiinde, Solton Kul bunu sdyltiyor: "Yolcu olsan yol siiylerim,
gezgin olsan

mal stiylerim,

(485)

nereden gelip, nereye gidersin?"

O zaman (giiyle) dedi Kanrkey:
"Ben yolcuyum, yolcuyum, arnca, yolda yiiriiyiip geliyorum, amca,

yolu sorarak vanyorum, amca."

(490) Solton Kul a[asr (gtiyle)
"Bu Talas denilen yerde
gdlgede giizelli{i biiyiiyen,

dedi:

gdnlil ile yi{it olan,
begikte beline kadar

ag* yatan,

(495)

bey ogtu gibi salman,

dodmadanyatrp gupman, dogar do{maz (ayak ilstii) dikilen,

Yakup Bay'rn balasr, geng Manas adh (birisi) var idi,

(500)

sa! mr, esen mi?
Onun hakkrnda bir gey duydum mu?" Onun hakkrnda bir sdz duydu[unda, Kanrkey alabeyini taruyor. Kanrkey (o zaman gdyle) dedi:

300

/

Manas Destanr

(505) "Ey

alabeyim Solton Kul,

'
(510)

beni taruyor.musun?

Kara Han'mgocufu Kanrkey denen ben miyim?
Solton Kul sen misin? Kaplan (gibi) doSan Er Manas, bu diinyadan gtigtiikten sonra, yere yatmp gtimdiikten sonra,

Abeke (ile) Kobiig kotii kul, ' gamgarak' rmrSo8 ylkmlEtl,

(515)

yrkrp ategte yakmtgtr, ' Kere ge'ri8o9 kesmigti, kesip atege vermigti, kendisine gdre yalanct rezil, Ozbek'e g6re Sart rezil.

(520)

Talas'rn bagrm yangrn almrq,
bu ayalrm sel almrg. Kegiden kalan ollalt, anaslnrn karmnda kalan kesik kula$t,

mrzraktan kalan' c ele k\8lo

'

(525)

Manas'tan kalan 'belek'78rr
alarak kagrp geliyorum." Arka tistii diigtii Kanrkey, bayrhp yatrp kaldt.

Alasr Solton Kul,

(530)

tistiine basrp kaldt. ikisi adamakrlh giiriigiip
6z kardegini buldu, ahp evine geldi. Ahp evine geldifinde,

(535)

altr kanath miikellef ak obayr, Kara Han yaprp verdi. Kanlkey'in goculunu, Kamkey'e vermedi. Kara Han ahp baktr.

808 gamgarak igin bk. 802. 809 kerege igin bk. 803. 810 Krg. gelek: Bayrak. 8ll Krrg. belek: Hediye.

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

301

(510)

Kara Han ahp baktrnp, ala donlu hsrak saldtnp inceleme iEin halhnt toplayry, tepeleme hsrak kestirip, biltiln yurdu bir araya toplayrp,

(545)

iilkesine bir ziyafet Eekti.

Kantkey'in

gocu$una

adrru koyuversin deyip, orada toplanan en yaghlara, genglere baktr.

(550)

Geng

yilide baktr,

yilit

gocula baku. Qocuk yeri deqip bakh, admr koyuvermedi. Onlar (higbir) soz siiylemeden durdufunda,

(555) Ak boz atr var olmug.
Asa baston elinde, ak sakalh bir kigi,

Kara Han'rn 6niine, yaklagrp gelip durdu.

(560) Ak sakalh (giiyle) dedi:
"Bu goculun adrm,
toplanan halkrn bilmiyorsa, ben (onun) admt koyuvereyim,

(565)

ver goculunu elime!" Qoculu ahp geldi, kucalrna koyup aldr. O zaman (Eiiyle) dedi ak sakal: "Bel etrafinda dtlniince, bel gibi hnl sd{iit bitsn!

(570)

iglerini dost Tanrr kayrsrn! Ev etrafinda dOniince, ev gibi krzrl sdliit bitsin! Koca Krdlr dost olsun, bem, kegiden kalan oflak, bem,

(575) Manas'tan

kalan kesik kalakgr2,bem, mzraktan kalan bayrak8t3, b"*,

Manas'tan kalan belek,814 b"-,
kara kanh, sebath,

Han

Semetey bu olsun!

812. kesik kulak: Kug. gunak. 813. bayrak Kug. celek. 814. armafan: Krg. belek.

3@.

/

Manas Destanr

(580)

Btiytik babasmt tildilrsiin!
Kavgacl kesi[ kulak bu olsun! Begikte yatrp kaprgmaya haarlansm! Beg yaErnda oba ya$malasrn! Do$madan yatrp cesurluk taslasrn!

(585)

tine{nden815 diig.ryip grprnsm! On beEinde ok atsrn! On beqine bastr$rnda,
T

gok kalabahk halk toplansrn! Han Semetey bu olsun!

(590)

Ad veren ak sakal,
giizden kayboluverdi

Han Semetey biiyiidii,
kendi ayaklarryla yiiriidii. Kendi ayaklarryla yiiriidiikten sonra,

(595)

altmdan ayk atfi, giimiigten ' giik6'8r6 '!calga'dr8r7

.

Kara Han'rn gocufii,
Han Semetey olup hizmet etti. Kara Han gibi babasrnr,

-

(600)' $irkim

Bey davet etti toy verip. Biiyilk, ulu kiqiler ellenip oynadr.

Semetey ile gocuklar,
astk atrp oynadr. Kara Han toy yaprp igtilinde

(605)

akhndan grktr Semetey. Toyu tamamen dalrttrlrnda Semetey'i istedi. Semetey allayarak (giiyle) dedi:

"Ey babam, ay Kara Han,

(610)

bende kcitii ne gdrdiin?

Ay* atry oynadm"
yaya varsam yararh olmaz,

beni ata bindirsen!" O zaman giiyle dedi Kara Han:
815. tiinek: Ahcr kuElarrn oturdufu tiinek. 816. Krg. qiik6: Koyun ya da keginin agrlr. 817. Krrg. kalga-: (agrk oynarken) Biitiin oyunculann vurug aqlklarrnr almak ve oyuna kimin baqlayacalrnr tayin etmek igin onlan da[rtrp atmak (KS. II, 388).

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY/ 303

(615) "Ey

Semetey, biricifim, niye allayrp duruyonun? Seni ata bindireyim, ata bindirip siireyim!" Alnn kagh baktrsts gocuk eyerini Yorga ytiriiy ei iauant eyerleni, Semetev'i bindirdi. "Erksle 'Fi*ar;&2o gibi gdztii Sarr Tasl
Semetey'e arkadaq verdi.

(620) Kara Han ahp eetirdi.

(625) 'QdEdk' gibi gdzlii San Tas, ' goculu yedekleyip aldr.
Semetey durup (giiyle) dedi: * QdEbk qibri Stizlii San Tas, girkin,ETl y u I a r rmt"" koyuver, girkin,

(630)

benim babam o olsa, girkin, kendisiyle almaz mr, girkin? Kara Han babam de$il, girkin." Fulayrp aldr yulan, kopanp al& dizginis23 Hrzla kogup bafrdr, bagrm gevirdi. San Tas gimdi Kara

(635)

erilin

Bay'n

/

evine doSru vardr.

'QdEdk'gibi giizlU San Tas,

(640)

Kara Han'a ulagtr vanp gelip (gtiyle) dedi:

"Ey hamm, ey Kara Han, goculun ile yok ol! Rrlayarak aldr yulan,

(645)

silkip aldr dizgini,
gidip kaldr o goculun, hrzla kogup bafrrdr,

eri$in baqrm yere dogru e!di,
evine dtindi.i bu gocufun.'

Krg. aytrmag.

3(X

/

Manas Destam

(650) Kara

Han korkup kaldt. Kara Han at bipdi, vanp evine geldi.
Yiiriiytip giden goculu
yakalasa da olmadr.

(655)

Kara Han'm baybigesi yakalasa da olmadr. Kaz boyunlu Kanun-Can, Ku[u boyunlu Kubul-Can,
yakalasa da olmadr. Dayrsr824 Solton Kul, yakalasa da olmadr. Han goculu Kanrkey o zaman gelip yakaladt.

(660)

Yakalasa da Kanrkey,

.

(665) Semetey

kesik kulak bunu sdyliiyor:

"Han gocu$u Kanrkey, dotol825
Kibirden uzak dur, dolo! Ben halkrmr dzledim, dolo! Ben iilkemi tidedim, dolo!

(670) '

Benim biiytik babacr[rm Yakup Bay, dolo, tiz biiyiik babacrfrm Manas Han,dolo, Abeke, Kiibiig iki amcam, dolo, ben halkrma varacaErm, dolo,

biiytik

babam rn uk

jiiriik

otr826,

(675)

ahp bir bineyim, dolo, biiyiik babamm ak savag gdmlegirisn,dolo,

ahverip bir giyeyim, dolo,
ben halkrma varaca[tm, dolo, ben yurduma varacaltm, dolo!"

(680)

O zaman (Eityle) dedin Kanrkey:

"sevgili Semetey, botom,
'

B o rtko'828 rr;y"tin UaEnnda, botom

'

gvtmtal'Lzn

ruy

onsrrtrnda, botom,

sen nasrl vanrsrn, botom? 824. dayr Krg. tay ake. 825. Krg. dolo: Hamm, kadrn. 826. yiiriik at: Krrg. tulpar. 827. sava5 giimleSi (srk ipekten yaprlrr): Krrg. olpok. 828. Kug. bortko: GttEiisteki yumugak tiiy. 829. Krg. grrrmtal: Yeni dolan yavrunun viicudundaki tiiy; civcivlerin teleEi (KS.I, 272).

Prof. Dr. Tuncer GULENSOY

/

305

(685)

Han gocufu Kanrkey

Kara Han'a
'

vardr.

B o s o g o'ht83o boz gadrra

do!ruca vanp girdi,

Kara Han'a (fiiyle) (690) "Kegiden kalan bu oflak,
babasr

dedi:

anne tarafindan kalan bu kesik kara kanh, sebath,
.

kulak,

Han Semetey, bir tanem, halkrru bilip kahyor,

(695)

yurdunubilipkahyor.

Ak ytiriik atmr soruyorum, ak savaE giimle[ini soruyorum,
ben hal*:rma varacalrm, diyor, ben yurduma ulagacalrm, diyor."

(700)

Kara Han balasr
ak yiiriik afinr verdi,

ak savaE giimlefini verdi.
Han gocufu

Kanlkey,

(onlan) ahp getirip (Semetey'e) verdi.

(705)
,

Semetey yemek

yedi,
"832,

,

o gece konakladr. Sabahleyin yola grktr.
'

K i)nEi)tilk' ten83r' tiigg iiliik'

yamna ahp geldi

Kanrkey.

(710)

Han gocufu Kamkey, Semetey'e (gtiyle) dedi: "Bu Talas'rn iginde

Sulpu-Kor'un bagrnda
deve
gijrdid;p

duruyor,

(715)

Bay'rn ollu Bakay var,
O Bakay'a seldm siiyle!

Alnndan

^iral,833 mendil armafan giinderiyorum Bikay'a, ey balam, ey Semetey

iElemeti

830. Krg. bosogo: Kapr gergevesi, egik. 831. Krg. kiingiiliik Bir giiniin uzunlufu. 832. Krrg. tiiggfliik: Sabahtan tifleye kadar ytir0mekle ketedilecek mesafe. 833. Krg. ketegin: Bag Ortiisii, iqlemeli mendil.

balam! Nereden grkrp geliyorsun. balam. Han goculu Kantkey. ata. Kamkey denen kadrmmz alnn iglemeli mendil. Oradan grkrp geliyorum. ata. Bu Bakay'r gtirdiiliinde. " Kara Han'rn ilinden. balam?" "Balam suyun bagrndan. balam. ata. Bay'rn ollu Bakay Han deve giidiip duruyor. botom" Deve anasr. Bakay'r ahp geliyorum. yamna sarkrp yr$rldr: (755) "Sevgili Semetey. Kanrkey denilen biri vardr. botom.' Geceler boyunca yiiriidii." Bay'm ollu Bakay Han kucaklaytp. botom. Gidip vanp yattrlar. Semetey grkrp gitti. (730) Sulpu-Kor'unbaqmda. "Aleykiimselim geng gocuk. sevgili digi deveyi."" tt "O Kara Han'dan sen grktrysan. Kara Han'rn krzr. (725) giinler boyunca yiiriidii. Bu Talas'm iginde. ondan bir Eey bildin mi balam. ahp gelip bofazlayayrm. . Semetey durup (96yle) dedi: (735) "Esseldmdan seldmiinaleykiim Ak sakal ata" . deve anast. (740). Talas'tn bagrnda Ug Kogoy'a elilerek girip vardt. sevgili digi deve."" (745) Semetey durup (Etiyle) dedi: "Onun hakkrnda bir qey bilmedim.306 / Manas Destanr (720) Bakay'm sijziinden gftmaYm! Bakay'm sOziinii dinlemeniz gok iyi olur!" Kanrkey evb dOndti. Manas'rn ollu Semetey. (750) mendil vermig armafan. balam.

Prof. (790) Yakup Bay o$luna: "Ak heybedeki a{ulan. yanan ategini siindiiriin !" Kaprda duran bu Bakay bu siizii duydu. - (775) gidenin gelmig. Yakup. kttttiye. Bay'rn oflu bu Bakay. a$uyu srvayrp siiriiniiz. Yakup!" Yakup Bay durup sordu: * Nerede duruyor bu gocuk? Alm gelin gocugul" Bay'rn ollu bu Bakay. Yakup. botom. botom. Yakup. (765) Abeke (ile) Kiibiig ben siiriip giderim. ahp gelip bolazladr. botom. Abeke (ve) Kiibiig iigii sohbet edip siiylegti. Evin iginde Yakup. gedilin dolmug. buradan sahp vardr. Dr. . Yakup. botom. O zaman (lttyle) dedin Bakay Han: "Manas'ln ollu Semetey. Porselen fincamn dibine. a mtijde. TunceTGULENSOY I W (760) ' ahp geldi bu Bakay. dOndf geldi evine. (770) o yerde kaldr. Yakup. (780) Han Semetey gelmiE. Yakup. kaprya grktr. (795) Bu Manas'rn goculu Semetey'i tildiiriin." Manas'rn o$lu Semetey. ben varayrm yalnrzca. miijde. Tannsrmn yolunda. onu buraya getiriniz. (785) dinleyip durdu. bu yerde durup bekle. bu Manas'rn gocu[u. Yakup Bay'a geldi: "A mtijde. botom. mtijde.

Allaytp allayrp durdufunda. botom. Yakup Bay'a ikram etti. Semetey'e vprdt: "sevgili Senietey. botom. ata!" "Aleykiimseldm Semetey. ite gdttiriip verecelim. afu srvayacak oldu. altm talrrrn iistiinde oturan Yakup Bay'r diiqtinden gelip tepti. Yakup. Yakup? bu arakr igmeyecefim. kaprdan girip geldi. (825) O zaman (*tyle) dedin Semetey: "Senin igmedilin arakr. Yakup!" (830) (Arakryr) ite gtitiiriip verdi. Semetey'e sundu. arakryr koklayrp igti. botom. botom!" Semetey ata bindi. Yakup Bay'a sen varsan. botom. Yakup Bay (piytleyi) altp igmedi. botom. taE piydleyekoydu. arah saktn igmeyin. Yakup. kuyrulu morarmr$ biiyiik erkek it. Yakup Bay'rn evine ulagrp geldi. (igtikten sonra) dOrt aya[rnr gtikyiiziine (835) . . botom. dikerek iiliip kaldr. Gdzii.308 / Manas Destaru (800) Duyup (atrm) stiriiverdi. (810) Yakup'a (doEru) siiriiverdi. ben igecek miyim. girdi: "Esseldmiinaleykiim Yakup Bay. (805) porselenfincan dibine. Yakup Bay biiyiik baban. kara giice hrgkrra hrgkna alladt. (820) Manas'm oflu Semetey bu elinden aldr. botom!" (815) Ulu atasr Yakup Bay. seni iildiirecek oldu. Oradan kalktr Semetey.

" (865) ' Akrlsrz dolan Ktib0g'ii. atmtn bagrnr buradur. arka iistii (dUgup) gitti. botom. bu gidigatr sriyleme deyip.. kdtil sdz sdyleme.834 kegiden kalan o$lagt. akrlh dolan Abeke ' hl torko' yu 6rttindti. botom. Abeke'ye gideliml" (845) O zaman cevap verdi Bakay: " Seugili Semetey. belek: ArmaEan. hedive. akilsrz dolan KiibtiE'ti. (sen) bu yerde duradur. krl-torko-: Bir tiir ipekli kumag. kiuhksrz. 835. mrzraktan kalan bayrapt. Bay'rn ollu bu Bakay (855) siirdii. "Sevgili Semetey. TunceTGULENSOY/ 309 (840) Biiyiikbabasr Yakup bay. Akilh dolan Abeke. . ." deyip.836. 837. KrE. askisinEr: Krs. ala bakin. Dr. Bay'rn ollu bu Bakay dttntp (ahnt siiriiverdi. (875) budakh srnt ile vurdu. o yerde durdu. Ben Abeke (ve) Kiibtig'e (850) ikisine vanp geleyim!" Han goculu Semetey. Abeke'ye vardr: ata binip "Gidenim gelip kalmrgtrr.Prof. . qimdi ulagrp geldi. (870) 'krl torko'yuB7 giydirdi. Krg. qunak: KesiFfritat. 836. __ kursakta kalan' guna$r'6J) Han Semetey bir tanem. botom. ash nn{t"-" ile Bakay'm bagma vurarak yardr." O zaman (giiyle) dedin Semetey: 834. O zaman (qiiyle) dedi Semetey: *Yilrii Bakay Ata. atrmn baErm burda. (360) Manas'tan kalan belerti. Kue.

Han Semetey. orada duran (o) olacak. Oradan vanp Semetey. cele: Uglan iki kazrla ba$anarak gerilen. botorn. botom. Krg. ' Ak albars' ile iyilegtiririm!" (885) Bu Bakay ile Semetey. botom. 840. botom. botom. botom. beybabamn' Tay839 Buu*/'um. Han Semetey'e sdyledi: "Sevgili Semetey. buurul: Kang* krr (at donu). ak olpok: Srk ipeklen yaprlan ve savaf gtimle[i yerini tutan giyim. botom!" (8i5) Girip gelip oturdu. onlann bagmt ben. (yere) y[tltp kal&. Hepsini igip doydu. bu 'cele'nin84l bagrndu. botom. (910) ' orada duran (o) olacak. 199).310 / Manas Destanr (880) "Bay'rn tek oflu sen Bakay. beybabamn boz kesesi. . Abeke (ile) bu KiibtiE arakryr verdi. ake. budakh snk ile vurduysa. 838. iki a[am!" "Aleykiimden aleykiimselAm. eve geldi$inde girip sel6m verdi: (890) "Esseldmdan selimiin aleykiim. botom. botom. Bakay. taylan ve buzalrlan ballamak igin hizmet eden ip (KS. senin bagma Bakay. beybabamn ak lnnler i. orada duran (o) olacak. (900) ' arakr (igip) sarhoE oldu. [tin bagr genig olan] strh Modol eyeri. tay: iki yagrna basan tay. Abeke (ile) KdbdE. (905) Manas'rn eyeri (o) olacak. IQrg. Simdi siiriip vardr. beybabamn 'ak olpok'u\38. kiitii kul. Han Manas'rn goculu. ake. Abeke (ve) Ktibiig. Krg. I. botom. botom. Bakay grkrp geldi. 841 . 839.

Manas'rn o$lu Semetey 842. Biiytikbabanrn (atr) Ak Kula.I. . en iyi erke[e baktmyor. Kamkey'in babasr alumE deveye akga yiikleyip. Dr. gakan: Kiiqiik (KS. Kanrkey'e vardr: "Biiyiikbabamn (atr) Tay Buurul'u. alfi kansth m[ikellef beyaz oba. kalkrp geldi Semetey. (920) Dedilini vanp aldq geri bakrp siirdii. Krg. Kanrkey ile ba' galan'842. Kara Han'a sOyledi." Bakay bunu dedikten sonra. Tay Buural'a binip aldr.Prof. (935) Abeke (ile) Kiib0g iki alam bu babanrn vasiyeti deyip onlann hepsiii o verdi." (945) Han gocupu Kanrkey. giin boyunca siirdii. ollunun s6zti bitti. Ben halkrma gidecefim. onu kurup verdi. geri geldi$inde al! dedi. mesut Semetey gimdi siirdti. Ak Tulpar'r yedeline aldr: "Bay'ln ollu Bakay Han. (925) Sa! ve selimet olup dur! Ozlemeden mutlu bakrp dur! Sa!-esen Bakay. kiigiik goro Tas Maymat o bakryor. ol!" (930) gece boyunca siirdii. Tay Buurul'u bana verdi. Tuncer GULENSOY / 3l I (915) biiyiikbabamn Ak Kula'sma.245). anam. (950) yetmig deveye geyiz yiidr-leyip. kiigiik go'ro Tas Maymat (940) yeni kazanr tez kaynat. ben yurduma gidece$im. anam. Yarayacak biitiln techizatmt.

aygrk.312 / Manas Destanr (955) grlgtip gelip vardr. Yakup Hanll Qiiy'iin varmadr. hilil: Krg. Bakay. 'AIu onbin'liliH miifreze geliyor. dalgalanan tuf geliyor.gunak'rm. altr san. kegiden kalan o!la!rm. U9 dtirt giin otmug idi. 844. Bakay. (960) Han goculu Kamkey. Bakay? Hasret gekmeden mutluluk siirdiin mii. (980) Kendiyerindedurdulu ' tiful' i843 alttn tufigeliyor. Manas'rn ollu Semetey. Bakay. camn srkrlmadan sdlimen siirdtin mii. (990) Tay Buurul'a biniyor. alu on bin: Krg. . sevgili adrndan." O yerden giigtti. bagrndan diindii. Tay Buurul denen (at) aksadr. vanp gelip indi. (970) kursakta kalan. bindi$i atm 843. evden grkrp aldr. Han balasr Kanlkey. 'yedi onbin'lik miifreze geliyor. (965) aldandrlrm bildi. tath sdzlerle avufarak geldi. Bakay. (985) Abeke (ile) KdbitO k6rii kul. Bakay. sevdi[im Oziinden. Bakay'a durup (giiyle) dedi: "Sa! seldmet aldun mu. Bakay. Bakay. Bakay. sa! sAlim oldun mu. Han Semetey geng gocuk. . Manas'm han karargdhl kurdu[u yerine Manas'rn ollu Semetey gadmm dikip kurdu. miifrezeyi kurup toplamrg. Tay Buurul'un.i onu alayrm deyip gelmig. Bakay'rn yattrlr yerine.

Qakan'm azap gektili yer. biiyij&-' tiindiik' ten' lcadoo' kalan yer. KlrE." Kamkey bunu sdyledi[inde..Prof. 77 846. gimdi savaga grktr. ateqtg_yaktllr yer.' tiindiik' i bnyitk' t iind iik' irnus p e r E i n g iv i s iM bacalrna girip gitmigti. 851. Manas Han'rn brdyi*. tiindiik: Ofu'nn. iskek: Crm6rz. yrkrp. ' Kerege'ni65u kestili yer (1005) kesip ategte yaktr$r yer. 850. g0ziip giinderir. llrg. TuncerG'ULENSAY I 313 (995) tin ayalrm biikiip baktr. kur'an: VahgT bir hayvan adr. u7. 'kerege'ye balladr.802. KrrE. 852. salar diye biiyiikannesi Qakan'r (1025) onu da ba$ayrp koydu. Semetey'in dkstiz kaldrll yer. bu nedir? (1000) O zaman (s6vle) dedin Semetey: " 'Qarngarak'r*849 yrktrlr yer. 'Kak Telki'ye atlayrp bindi: (1015) "Han Semetey ollumu sava$a yalmz grkarmayaylm. Dr. Krr!. ral'lann tf. Kendim bir tarafrndan girip giiglii bir vuru$ yapayrm!" dedi. Elbiselerini ev gibi yrfdr. . Kus. 6 . umbtz-' ile gekip aldr. kadoo: Pergin givisi. 803. yukandaki ahgap dairesi (KS. eneke: Annecik. ceyldn vurdufiu '^oyll'851 yrr. Semetey'in goculu (1020) annesini attan kaldrdr. tist uglanyla tutulan. (1010) Kanrkey'in hayal meyal gOrtindiilii yer. 845. Kiigiiliip duran biiyiikanne.-ma'Yluu : YaEh. Krrg. " AnnecikW.' 848. II.kere=ee iciri bk. M?. 849 cam"sark icin bk. Manas'rn ollu Semetey. 'Ii*on'852 virdu[u kutlu yer. hepsini daE gibi yrfdr. Manas Han'rn rildiiEii yer.

yapsana! ( bu. Han gocufu Kanlkey ak hangeri aldr. Manas'r kargrlayan eli bu. 1055)' Qamgarak' rmr yrkmrEsrn. . Biiyiik babasr Yakup Bay. Yakup. dokunmayayrm dese. eve adam gOnderdi: "Kanlkey ile Qakan'r (1040) 'kerege'den gtiztp al!" . Eve gelip indi. Yakup. 'kerege'mi kesmigsin. tigiinii de getidp koydu. Tdr0miin yemelini versene! Bagrmdan haram diiqsene! Tdrti'miin yemelini versene! (1050) Araka adam koysana! Peygamberin hrzla yiiriidiilii yolu Yakup'un tek oflunun. bir etefimi sen agtrn. Yakup. ahp gelip kogturdu.314 / Manas Destam (1030) Abeke (ile) KiibiiE ktifiisiinti. Yakup Bay'rn bagma (1065) bir oturup aldr: "Bir ete$imi yel agtr. (1060) bacafrnr but gibi kesti. (1045) Abeke (ile) KiibtiE'e vardr: "Abeke (ile) Koboq kdtii kul. Abeke (ile) Kiibtig kdtiikullan. yllcp ate$te yakmlgsln. hangi yerimi sen k0tti buldun. Yakup. benim bir ollum Manas Han. (1035) srk ormarun igine. Altmrgrndaki Qakan'rn. kesip ategte yakmrEsrn!" Elini el gibi kesti. Bu ormamn igine. Sulpu-Kord'un igine. onlan yakalayrp aldr. onu yakalayrp aldr. bir tildiirtp brraktr.

ben Allah'a rAzryrm. deyip. Yakup. (1075) "$imdi gtilsiim soludu. demig. Dr. "Ben Allah'ardzryrm. diyor." Bir ig gekip koydu." **d3 (ALTTNCT BOLUMUN SONU) . elini koyun gibi kesti. diyor. Yakup Abeke (ile) KiibtiE kiittiyii. Tuncer GULENSOY/ 315 (1070) o cehenneme gdnderecek mi.t. baca[rm but gibi kesti. Yakup.rof. Cennete diirtiip gOnderecek mi.

.

altmq geng krsrak. . Kiiygiin tokuy. tiinele konmayrp oynadr. Oniigiinde ok attr. kogalm! Ozleyip san$rna binelim! Srgrayrp savag atrna binelim! Altrn-emel ile Kiiriink0y (15) Qorom onlan gtiren var mr? . gorom ! (30) Gtik Borg*'ayiikleyin. er semirip 'tiiz'854oldu: "Atla ahm. gorom! Ak Borglk'a yiikleyin. gorom. Kuil Yar.VII. gorom. hayvan yeri hazrlayrp siiriin. krk goroya baE oldu. Kug. gorom! Ak g adr r toplaym. Onbeginde diiqman yendi. kr9 atrnak. gorom! 'Ker€ney' gererek galm. tiiz: Do!ru. 854. oakrldan boE oldu. onu giiren var mr? (25) Bugiinkii giin iyi gtin. (10) At semirip giiz oldu. BOLUM SEMETEY (l) (5) O Semetey 'yaE'oldu. Han babasmdan kalan. Krg. Ku-sere.onlan giiren var mr? $emey Kala. 853. Ona goro (giiyle) dedi: "Sevgili ay rgrfrm. tuyla-: Srgramak. Dolmadan yatrp'tuyladl853. gorom! G dk E a&r r toplayrn.qorom. (20) onlan gdren var mr? Tag mezar gibi kabiri onu g0ren var mr? TaE-aklr'm kuru tarla. zurnagahp iittiirtin. bir aygrra. t6rdm. diizenli.

'Qft'a|ag'rm biitiin gorolara taksim edenim. tOrdm. tdnim.318 / Manas Destanr (35) eskiden baban Manas'lnzamanlnda. (55) Btirii'ntinollu Btiriig'iim. ttirtim. Saldrrganla ddnmeyen. l<ara lcanh. (65) Altmrga grkrncaya kadar. (45) bry*lannt sivriltip. tiiriim. O[ulu Semetey'in atmr eyerledik. dniimiiz altmrg (kigiye) bedeliz. bizi siiriip gtitiiriip iildiiriir. Birbirine siiylegip (giiyle dediler): "Ak Baltar ollu insandan daha Qubak'tm. bahadrrlan iildiirecefiz. . ttirOm. Ozleyip' sargil' a binmigiz. Yorga atr rahvan salmrqrz. gimdi (atlan) yiikleyelim. (diiqman ardrnda) kogaltm. kargagayr ig yapm4tz. Yetmiqe grkmcaya kadar. (40) saksa[an gibi bahadrlar yalmalaytp kederimizi dafttmtEtz. yatan koyunu uYandrrmaz. giivercin gibi bahadrlar yafmalayrp gtinliimiizii basmrqrz. (70) dtiniip cevabrm sdylemeyen. azr diqlerini gtcrdahp. atrm aksak yiiriidiilii zaman sallam nal takrverenim. . tdrOm. (60) Krkkigininbaqr Krrgrn Qal. iyi yakrn dostum. tiiriim. Kanggay'dan yrlkr almrgrz. uygun olur. Ttilgdgii ile Tiiliik'tim. Tath dilli Acrbay." (50) Orada duran krrk goro toplamp grktr evinden. arkamrz altmrq (kigiYe) bedeliz. akrlhca olur. Gegidi ytiksekteki daflara. gdk bitli kesik kulak bu Semetey. ttirdm. babasr Manas'rn attnt eYerledik.

. Oliim atma binelim. yilitlik (80) kefen bezine grrelim.Prof. dniindeki yere duradur. buudan : Yi. yakrn dostum. Krg. krrk gorom Eimdi kagtr. Semetey'e haber geldi: "Giimiig sikke (ile) kiirkleri sagtr. tulu boyun topgulap. yel gibi gegtifinde. Kagrp vardrlr yolunda (105) Manas'rn ollu Semetey. iizlemle' sargil' abinelim. Srgrayrp 'yiirilk at'aur) binelim gizlenerek sefere siirelim!" (85) Krk goro gimdi (at) siirdii. Krgm Qal. cogkun akan sulara siiriip gtitiirerek iildtiriir. gimdi yetigerek vardr. yaqhm. bir Tann'dan yaratrlmrqrm. (90) babamdan miras kalan. gimdi sana diinmeyecefim." E t b i s e I e r i ni dii liiml ey ip6t o kagarak giden krk goroyu Semetey gimdi kovaladr.iriik at. tagtan akan bulafrm. ahp gelen Tay Buurul (100) Onu yolundan gevirmeyecqEim. Sargtr'a sefere glk4lqr. Tuncer GULENSOY / 319 (75) YaEhhk gattrlrnda. yedi giin oldu. Babamdan kalan mirasm attan gtinlii kaldr mr? giyimden giinlii kaldr mr? (95) Ey Kanrkey anacrlrm. O zaman (l6yle) dedi Semetey: "AleykiimselAm ak sakalh (ll0) krk goro hepinize. mirasmdan aynlmayaca$rm. 855. bagak hlgtft gibi mtzraklan dalgalandrnp. 856. elbiselerini diifmeleyip: Krrg. Dr. atmrn bangmr buradur. Almambet'im.

(130) frkir deliEtirip YatmrErz. 859. saksa$an gibi gevik. duradur! atrmn bagrm buradur! bir yana elilmeden siiriiP Qoronun dniine do$ru git!" (135) Han SemeteY saldr. 857.gorom. dur gorom. (140) siiriip giderek kaldt. altmrg kunduz (ile) bin gilmliE sitfteyi858 (125) Arka'dan altp Yutmuguz. durup kaldt Semetey. Cerken'den altP Yutmuguz. krk goroya ba$rdt: (145) "Dur gorom. gorom. baba olup btiYiiten.gorom. Tam tiniine geldilinde. Yukansr TaEken.320 / Manas Destam (115) Attan giinliin kaldr mr gorom? Kiirkten gitnlii! kaldr mr gorom? Agtan gOnliin kaldr mr gorom? Anne oluP iilreten. Krrg. (120) ben babadan'ya$'857 kaldrm. gorom. an diglerini grcudatrp at tiliimiine u dra yasrn. durunuz! Sevgili' koy gdgk6'. kiiliik: Ytirtik at. Krg. yaE: Geng. cambr: Giimiiq sikke. ben akrldan boE kaldm. . Krrg. kumar oynayarak utmuguz. 858. kumar oynayarak utrnuEuz.gorom. gorom. yetmiE kunduz (ile) bin giimiiq sikkeyi. Tay Buurul gibi yiiriik on85e peginden gekti. agalrst Talas. Durmadt gorolar. . Semetey atrna bindi. Ug-Kogoy ile Talas't. attan inip kaldr.

krrk qoro (at) striip gitti. krk goroyu kagudr 'Ay balka'Ks ile vurdu. Krg. Krg. kryma: Qarprk kesilmiq. atrm siiriip aldr. karagay: Ktiknar.863 balta& Eelik. 862. yarma: Yararak kopanlmrg (uzun) grra. Tuncer GULENSOY / 321 (150) btytHannt dikry. (155) 'tipti' gorcm senden aynlmayayrm!" Krrk Eoro ata bindi. (175) O zaman kagan goronun. Krg. Dr. kdknar mrzradr yere devirdi. arka boynunu knp saldr. 863. 860.I I I hof. boynuna mendilini ba$adr. azr diglerini grcrdatrp at dliimiine gel&. (165) Ata bindi srgrayrp.ffi I Q e gedek'm862 kry-"r.. (160) Bagmr riiqvet verdi. 861 . Semetey gibi bafrdr. gegedek: Kdknar dah. ' ' Karagay' n86o y""-"rr. . ucu keskin. Krg. Manas gibi' uraan'ge galrrdr. er dlilrniine u[rayasn! Dur gorom. Semetey krrk gorosunu krdr. durunuz! Annecilim gibi Kanrkey. uraan ga!rr-: SavaE narasr atmak. (170) 'dtigman kagtr!' diye bairrdr. 864. 865. ay balka: Topuz. (180) er tiliimiine geldi. Bryrklannr diklegtirip. Attan indi Semetey. gorolar g6ziinii gevirmedi. Semetey eve geldi. Han goculu Semetey tifkelendi durdu. giysilerini yalmalayrp aldr.

. yiiri)katel gibisi olmadr. 867. bir en biiyiik arzum uludur (210) Tanrr'ya. Bir gocuk kiil avuglayry doddu. Isstk-Kiil Kanrkey'i gsbi et suyu yapn. her yalnrzhk bagrmda. Sevincinden Semetey (195) o zaman durup (96yle) dedi: "Babadan altr tane olmadtm. bir kardeg gibisi olmadr. yamna altp. emgegniemdirip aldr. attan yere indifinde iki kadrn dolurdu. at topladtm. Yalmz neden yarattrn baqrmr? Anadan ikiz olmadrm." Alru yilduh aktmah geng ktsrak kesti. yiiriik at: Krg. halkrna ziyAfet qekti. benekli hsrak kesti.tla 866. er topladrm.32 I Manas Destant (185) Act Bay'm kadrnt hAmile kalmrg*' Almambet'in kadrm (190) himile kalmq. Allahu Taal6 Kudret. arsrmak. yalnz neden yarattm baErmr? Neden almadrn yaElml? (200) Yalmzh$rm yiiztinden (205) asil atllr-866^tgpladrm. Kill avuglayry do lan gocl. Qocuga ad koydurayrm deyip. asil at: Krs. (215) 'Qeg' tepesi gibi et yt[dt. halkrm bir araya getirdi. Yeni do[an bu iki bala ile (220) siitl<arde$ olup alayrm deyip. Yalmzhfrn yiiztinden. her yalmzhk baqrmda. imece igin halkrm topladr. Manas'rn oflu SemeteY. bir gocuk kan avuglaytp doddu. yilit topladrm. gevredeki hallam topladr. Fuudan.

kak eden kargakoymadr. ikisi de iki gtinde anne deyip. (230) kuru daldan yay yaptt. itisi 1oe. batv g*tt. Tuncer GULENSOY / 323 (225) 'Kiil Qoro' (adrm) koydu. Hergeyi gok verince. yardrmcr Tanrl yir olmuq. verilecek zamanl geldifinde. niye dzleyip oturdun? Q60D akhna ne dtigtii? Bir gey mi bildin"!" O zaman (Edyle) dedin Semetey: !'Sevgili Kan Qoro. Yardrm vakti geldilinde. Beli dOniiverince. evde yatrp beyoldu halkrm yiinetip han oldu. aynlmayrp durdu bu goro. birlikte durdu bu goro. 'giy' otundan ok yapfi. at yelesini gekip biiyiida. kuk e. Han Manas'rn goculu. ikisi de altr gtnde baba deyip. beri gelsene yamma! . Dr. (250) verici Tann ydr olmug. bel gibi hzrl sddilt bitrni$. diiqmam ikisi kovaladr. (235) Daviyr ikisi davAladr. Han gocufu (255) Semetey evde oturdu dzleyip.den kuzgun koymadl Ergenlik gafrna erdifinde. (245) Nez6ketlicanrnda. (240) Semetey gibi kesik kulalr. tepe gibi krzrl siiliit bitrni$.Prof. Qorolar durup siiyledi: "Sevgili kesik kuladm. Kan avug layry do ! an grcula 'Kan Qoro' (adrn0 koydu. Melekli camnda.

Akrn'rn86e lozr Ay Qtiriik (bir) kadrndan usta imig. beri gelsene ydnrma! Da! kogu86 yakalayrp aldlgrnda. 871. 870. keret. akrn: g6ir. kumazl*: Krrg. dag kogu: Kng. Akrn Han'a varaca[rm.324 / Manas Destanr (265) Canrm. (280) Kiikgii'niin o$lu Umiitiiy. gafak siiktiifiinde: Krrg. gdk gubuklu tiifek aldrpnda (270) o zaman duyup kalmqtrm. ya diigmanhk ile alacafrm!" T erazi yldrzr grkfl frnda. sevgilim Kiil Qoro. taff sararrp atkanda. 872. kulalrm kesip saldtltnda. ayrl. gafak sriktiiliinde (295) Kiil Qoro ile Kan Qoro evden grkp geldi. Ay Qiiriik'iin giiveyi. 'Terazi yildtzr' grktrlrnda (285) Eafak sdkfipiinde8?3. argunak. Tay Buurul gibi ytiriik ah 868. (harikulide bir tarzda) dnceden gdriiq yetenefi: Krg. Akrn'rn krzr Ay Qtiriik 6len cant dirilttr. koyg7o (igine) g*maz nazh imig. ktiy: Krg. 869. SdnmilS ateEi yeniden tututturur. Birisi Kiik Btirii'stine bindi. birin2 Ktik Qebig'ebininiz! Qoro. (290) Akn'rnkra Ay qdriik'ii. biriniz Kiik Btirti'ye bininiz! Tay Buurul gibi yiiriik bana ahp veriniz! atr Akrn'a dolru siirece[im. dnceden gdriig yetenegfT2 var imig. birisi Kiik Qebig'ine bindi. ya elim ile alaca[rm. Qoro. kekselik. Krg. Akn'rn krzr Ay Qdrdk'iin (275) kumazhlr87l var imiq. &73. .

krk yiliti baEgr ahp. siirendir. giin batrnca. (305) yabancr devlete ulaqh. ata binip alakoy. Akrn'rn krzr Ay Qiiriik. gorom! Ay Qiirtik'e dofru salakoy. Akrn Han'a vardr. TuncerGULENSOy I 325 (300) yedefine alarak gelmig. Halkn hepsi dinlenmeye yafinca. gorom! gorom! Sametey kesik kulak geldi deyip (330) Ay Qiirdk'tin kulalrna salakoy. otuz km ref6katgr ahp. Veresi giyimini bele kadar agrp. (335) Akrn'a vardr. Akrn'a do!ru saldr. ata binip aldr. ktd0rii: Tilkiden bir parga btiyiik olan bir yabani hayvan. halkrn hepsi dinlenmeye yatrnca. gorom! (315) Alan'nkrzr Ay Qiir0k. gtn batlnca. E$encede olan Ay Qtiriik. (320) alaca vanp kalandrr.' Ay Qiir0k'e vardr. halkm arasma varakoy. Han Semetey kesik kula$r Akrn'a do!ru siirdii. Alacakaranhk girip. gorom!" iyi dofan Kiil Qoro ata binip aldr. . Krg.hof. peri garpmrg gibi (bir parga) sahmp. Ata binip alakoy. o' * ' lekk)rti' gibi titreyip ' kiigiibiit' gibi baEmp (325) Ay Qtir0k bir oyunda Ay Q6r0k'e varakoy. girin stizlti iyi dolan Kiil Qoro. . Dr. Alacakaranhk girip. tath dilli. ' kituldrii' gibi tireyip 874. giin batmca. oyunda baga gegendir. onu galndr Semetey: (310) "Gtin rylr Kiil Qoro'm. Alacakaranhk girip.

Y a g I t Q orbil t87 y aPh etli877 Kalmuk'a do!ru varaYrm! Ben Kalmuk'a vardrktan sonra. yrlkrya do!ru saldr.326 / Manas Destam (340) 'kilgilbfit' gibi ba$nyordu. mayluu et. kulalrna s6yledi. Semetey ke'sik kulak geldi deYiP. eyer kaktl: At iizerinde gok dolagan ve buna ahEtk olan. O zaman geldin Kiil Qoro. Krg. Orada duran yrlkrYt bir araya toplayrverdi. (350) atr yedele aldt. o evine vardr. 875. '"Sevgili Kan Qoro. grkrP geldi. (360) Kiik Qebig'e bineyim! 6. O zaman dedin ki Kiil Qoro: ata siivari takrmrm salmtqz ' eyer kakn'875 olmuguz. Kiil Qoro ile Kan Qoro. yeniden bacaklannt ba$aYaYm ! (370) 'Tutkuy'dan 'T qadrr dikelim! uulga' dan kazan asalwrt Kaburga ategini yakahm ! ikimiz bir ziy6fet yapahm!" Zayrflamrq olan Kiil Qoro. 876. itkeldiiii sorpo. boynuna ip ballaytp salaYrm. Vanp yatrp kaldt. Atrnt evine do!ru siirdii. (355) ikisi birbirine damgtr. yalh gorba: Krrg. ikisi de yrlkrya vardr. orada duran Kalmuk'tan (365) iki (tane) iig yagrna basmrg tay irisi alayrm. Ktik Qebig gibi yiirtk atm arkasmdan saltp alayrm. 877. ya$h et: Krg. . Ay Qtiriik (345) Semetey kesik kulak aldr.

Nahgh kara kegeden (yaprlmrg) iist giyime balrarak sanndt.unu tu$a vurlnug. (380) Kiik Bdrii gibi ytiriik afi basarak aldl. iilii gibi uyuyup kaldt. (395) altr su dolan kalabaltk ylkr. (390) nahslan alnndan tu{ ih altl boltik ala ordurle. yilhmn yattrgl yere gelmig. dalgalanan tu! ile. Kalmuk'a do!ru stirdii. altr biiliikte altr bin. at siiriip aldr timiitiiy. Dr. Kalmuk'a varmrg delil mi? iki (tane) iig yaqrna basmrE tay irisini almrE.Prof. Umiitiiy kesik kulak siirdii. Yorgunluktan bitap dtigmiig Kan Qoro. Kan Qoro iilt gibi uyuyarak kal&. orduyu orduya vurrnug. Nalhdan /ay koymayp damgahdnnar koymayp. boynundan ballayrp tuthug. ahp siiriip gitti. Sayrsrnr sdyleyivereyim: Altr txiliikte alh bin. Semetey'e geldi. Yorgunluktan UitHn atigmtig Kan Qoro. siiriilmiiq idi yrlhsr. yer titreten ordu tle. tu[. (405) Zaytflayan Kiil Qoro. . Kiik Qebig gibi yiirtk atrn (410) arkasrndan getiimig. atlan gevirip geldi. 'Artlgtuu Bulak' bagrnda. TUnceTGULENSOY I 727 (375) Kiik Qebig'e bindi. (385) Kiikgii'niinollu Umiitiiy. (400) Tay Buurul'dan bir miitiiy Ktikgti'niin ollu U bagka gey kalmadr. KOk Biirii'ye bindi.

elini yiiziinii y*a&. .krsrafr yok. Krg. (Kurban edilen tayrn) butunu kopanp aldr' Giden yrlkrmn ardrndan Kiil Qoro atmt miskince siirdii.9. saranp yurdu kalmq. 878. Akln'rn krzr Av Ciiriik tunglr878 brrkfig al&. Babayifit gibi kesik kula$rm (M5) iyi dolan Semetey evde yatrp (olacaklan) bildi. Yorgun diigmiig Kan Qoro'nun tam iisttinden grktr: "Ey Kan Qoro sakrn yatma!" (425) Kiil Qoro durup s0yledi: "Miskin Kan Qoro kara alzrn kan dolsun! haym olmaz giin dofsun Burada duran yilkrntn. (450) Evden yava$gainleyerekgrktr. (435) tdreme nasrl varaca$tm? Nasrl vanp siiyleyece[im? Tozluda gimdi tozu gdriiyorum. kazrlarak izi kalmrq. kumgan. stit emen lcydan. eve kiikreyerek girdi. siinmeyip rqrk saldrm diyerek. Kiil Qoro atrru miskin miskin siirdii. Hayrr olmayan giin dofsun. kaleye tutugarak bakryorum.328 / Manas Destam (415) nalhdantayryok. (420) Iki gtiziinii agtp. Oliirsem 'seyit'in yamna gideyim (440) dldiirtirsem gazd edeyim!" Zayrflamrq olan Kiil Qoro. tilmeyip diri kaldrm diyerek. tunglu: 87. ! ! (430) bir a$zrna cin dolsun baban sevgili t0r6me. kololuu. iki bacalrru sallayrp. iki (tane) iig yagrna basmrq tay irisini aldl (O) yere gdtiiriiP kesti. ibrik Krg.

tdriim. (tiyleyse) nesine giildiiniiz. Evimdeki yrllamn saylsrnl sdyleyivereyim! Altr b6liikte altrbin stiriip vanp geliyor. (480) Uyuyan kigi uykusunu alu. "Sevgili ay rgr$r. baq olsana. (465) gabuk sdyleyiverip. hi6li alnn /ag imiq. duda[mr sanlattrn. 6liip kalmrg bileydim. inleyerek grktrmz. Tay Buurul gibi yiiriik atrmr (475) yede[ine ahp geliyor. (470) Ktikgti'niin ollu Umiitiiy . yann vanrsam ben ahnm. 880. larEnst altryiizbin ala ordu ile. hamm.Prof. lranmw. hamm. hildli alnn turt ile. tdrOm. 881. kiikreyerek girdiniz. Kiil Qoro diri olsa. tcirtim. . TunceTGULENSOY/ 3E (455) Nahgh ibrik aldt. o vanrsa. bir bryrlm krmrldattrn. tOrdm. hamm: Kue. (485) Miskinlegmig Kan Qoro. vermiyor bile haberi. tdr6m. (490) Miskinlegmiq Kiil Qoro ardrndan kovulmuq defil mi? Tozludan tozu Kiil Qoro kaleye varmrltr. geceleyin yiiriiyen ise at kazarur. (460) Ee3i mi bildiniz. nalhdan tay koymuyor. yiiziinii elini yrkadr. tdriim. ' . hrqrn: Kugl dolu. giig[p kalmq bileydim. giirmii$tii. tiiriim!" O zaman (gityle) dedin Semetey: "Akrn'rnkrzr Ay Qiiriik. t(hOm. dolo. inleyerek grkmrgtrm. t6rdm. bilmediyseniz ay rgrlr. Kiil Qoro da diri olursa. Dr. ktikreyerek girmigtim. Bugiin ahp.

Miskinlegmig Kiil Qoro k6knardan mrzr apr yatlrdl.330 / Manas Des'tanr (495) altrytzbin yabancr asker imig. (505) "Karmma brgak sokayrm. Tay Buurul gibi ytiriik atr elinden gekip al&. kiimiir: Krrg. . 883. miskinlegmig Kan Qoro'ya vardr: "Sevgili Kan Qoro." demig. Manas gibi'savaE nara$'nr bafrdt. arr: Oteye. (510) Semetey gibi toplanmaya Miskinlegmiq ga$rrdr. dalrtmamrg mr? Yrlkrsrnt siiriip gtittirmemiq mi? ordusunu Tay Buurul gibi yiirtik atrm yedeline ahp gekmemig mi? (500) Miskinlegmig Kiil Qoro'nun yanmayan yeri kiil oldu. alevden' galbtr' rkomiirSS2 oldu Kiil Qoro. (520) Kiil Qoro altryiizbin yabancr kalabahk askerin arasrndan kagp kurtuldu. Tay Buurul'u giirdiiliinde: "6lsem 'esit'e gdzeyim. bineyim dese atr yok. gok. Kiil Qoro dolu dizgin kogturdu. (525) atr yedekleyip ahver! Tdrdm ugaylm dese kanatl yok. "Tdrcimden nasrl (ayn) kalaytm?" demig. Kiil Qoro aralanna girip vardl (515) Tay Buurul'u tutan kigiyi. 882.> askere Kiil altlyiizbin yabancr kalabahk Qoro Kiil Qoro saldrnp hareket etti. Krg. tt?up. Kamrq bagr kalem de! (530) ' T0reme du0yr selim de! Yedi giinde 'art'883 yat! Yedi giinde ben gel! 'An'vang yedi giin. Gdkyiiziinii bulut kapladr. Beri geliq yedi giin." demiE.

biitiin gdvdesini diilmeleyip biittin Wcudu nu " iipgiileyip" ^^_ e) (565) Semetey kesik kulala siirdii. '' 884. beni yiyen karga bana yok." Miskinlegmig Kan Qoro atr yedekleyip aldr. dokuzunu krgl* et yapanm. dti[me yerine dikilen geritleri ballamak. iipqiile-: Giyime. gorom! Siiriip gtitiirdiiliin ylkr kurusun. eve do!ru saldr. O zamut durup Semetey Kan Qoro'ya g<iyle dedi: "Yedefe aldr$rn at kurusun. Yedi giinden gok sen kalrrsan. Krig. krz goculuna benzeyen ytiriiyiigii asker gibi. tuyig. 885. bola gibi siisiiEiip. . (545) Kiil Qoro durup kaldr. seni yiyen karga bana yok. Miskinlegmig KiiI Qoro onbeEini helAk etmig delil mi? Dokuzunu kesip doframig delil mi? Yersiz yurtsuz kalan (570) oyncfrffigelikgibi bacak arasr gukur gibi dimdik duran sivri kulaklan. onbegini heldk ederim. Tuncer GULENSOY / 331 (535) Aygr gibi kap6rp. Dr. toyfiak:'Rug. o evine vardr.Prof. iiliip.884 Altrytizbin yabancr asker olsa. (560) iine koydu bu. (550) Tdrtisii ile seldmlagrp aldr. 886. Kan Qoroiyu trayuitz ada. hilAli altrn kalabahk askeri (540) sizler geri gelinceye hareket ettirmeyip tutanm. kaldr desene siiniip kaldr desene. diyor. ofibosan. havrrsrz adam: Krrs. gorom! (555) Kiil Qoro sa!:sn1i* de[il miymiq?" Semetey gibi bu yiEit.

Tay Buurul'a binmig. askeri askere katryoruz. Krg. (595) Umiit0y giiriip durmug delil mi? ' (600) Atrm askere do$ru mahmuzladr.332 / Manas Destanr (5?5) semizli[i "siimb6"ffi7 gibi. yedi giindiir kogturdu. akrmsrz kalaq Kiik Qebig. Kiil Qoro kalu de$Lmi? . ttirdm. Miskinleqmig Kiil Qoro zavalh. Saf-seldmet oldun mu. iki gOziinti korkuyla agrp (585) BacaSru sallayrp yorgun diigmtig Kiil Qoro zavallt act act allaytp durmug delil mi? Ktikgii'niin o$lu Umiit0y. I<ara ahtmah. (605) Diin geceli giindiizlii kapryan. demirgubuk. ablasmdan do$an iki yefeni var imig. (580) ayalrndan aksadr. Yukan geksen acr acr afladt. siimb0: Harbi. Askerin sayrsrm bilmiyoruz. Ona sOyledin 0miittiy: "Ablamdan dolan yefenim Ktik Biirii sultanrm diigmam kovalaytp atty or uz. . Yorgun diigen gimdi buraya gelmiyor mu? Kiil Qoro Semetey'e do!ru (at) siirdti: "Aleykiim selAm ay ryrfr. agapr geksen gitmedi. tiirdm? Zihnine beni aldrn mr. tdrtim? 887. Yedi giinii gegtikten sonra srfindan yafrrlagtr. dik boyunluyn (590) yedeline alarak binmiq delil mi? Yer ortasr oldu mu? Sahp grkmrE de[il mi Manas'rn o$lu Semetey' in ' hrzla kogup geldifini. (610) Manas'rn offu Semetey.

t6rdm. tdrdm.l I 1 tl li I Prof. bakrmsz kalan Kiik Qekig. Tay Buurul gibi yiiriik atr . ot otlatamadrm. tdnim. ttirtim. (650) saldrnsrndan d6nmeyen. at iistiinde giyinen.--1 . yukan kovalasam acl acr afhyor. batur. t6r6m! Su iqireyim. zihnime seni almryrm. ttirtim! Arkandan yetiEeyim. tdrdm. ttirdm. tdrdm. diiniip cevabrru verrneyen. (620) esen ve sa! olamm. yedi gtin gegtikten sonra. Tuncer GULENSOY / 333 (615) Hatnna beni aldrn mr. ttirdm. (625) yedi giin kogturdu. sa!-selAmet olamm. tdrdm. at kula$rndan siiz alan. o giinden bu gtne. tdrrim. batur. Manastrn sava$ narasrm bafrnp. tiiriim. o giinden bu giine. tdr0m?" O zaman (*tyle) dedin Semetey: "Aleykiim sel6m ay rgrfr. Hareket ettirmeyip diigmam durdursan.5) suyu a[zma koyamacirm. bakrmsrz kalan Ktik Qebig'e. tdrOm. Dr. kagan diiEmanr sordursan. grcrrdayan sesini basmayan. ttir6m. (630) aqa[r kovalasam ulaqmadr. tdriim. ateg eden diigmandan bilgi alan. batur." O zaman (Ettyle) dedin Kiil Qoro: "Sevgili ay qr!r. tdrom! Q tlm! m gevirmeyen. ot otlatayrm. tdrdm. tiirdm. sutrirda yagrr oldu. (63. diiqman dendilinde sevi nen (640) (645) Yifit gibi kesik kulalr. 6ne dolru uzattr[r mrzrafr gekmeyen. vakur bir tavr takrmp cevabrm sdylemeyen. hatrnma seni almrgrm batur. batur. tiiriim. tiirtim. Semeteyce ga[rnp. tiirdm. ayafrndan aksadr.

diiEman kagtr diye bafrdt. (675) ' Semeteyce haykrdr. tdrtim bir arzudan qtktgtp. tiinim. at dliimii oldu. ucu keskin ucuna koydu[u. baltasr Eelik. Klrt hiicum etmig l<oyunlar gSbi olup. Au diglerini gtardatrp. (690) kiime hdlindd toplayrp saldnp gkdi. Kdknann yannasl. Arasrna girip Semetey. (670) Semetey gibi kesik kulalrn gaEaasrndan ay korkuyor. l<ara gelik. altr boliik yabancr kalabahk askerin Semetey. dayanaraktan bir vuruyor. kiiknar mtzrak savurdu. altp. ' (680) Altr btiliik yabancr kalabahk askeri at salnsrna saldt. sa$ trtibrekten batrnp sol b0brekten bastp. Sarl yayla zirvesine kurtdillikvqkla sa! parmalrn gticiinii srnayahm. yayrlarak kagrp siirdii. yayrhp girdi. Manas'ga' waon' bafiudt. gekip. do$an hrdcum etmig alaca karga $6. Semetey gibi kesik kulak. demirden yaprlmrg kabzast. Kabzanm siperi alnnla zengin olur. pnlusmdan gtineg korkuyor. kiiknar dalmm garprk kesilmigi. baga vursa (660) (665) 6liim olur. Semetey gibi kesik kulaft. elilerek yi$it vuruyor (685) ikisini beraber bir vuruyor. arasrnda girip gitti. . ddrdiinii beraber bir vuruyor.334 / Manas Destanr (655) takrma sahp' aldr. koltuk altrnakoyup saldl.

(? t 5) Kiik Qebig gibi yiirtik ata ot otlafin$ defil mi? Kiikgii'niin ollu Umiitdy. Kiil Qoro'su oldu. Dr. firlaap koyup saldr. Yersiz yurtsuz kalan Tay Buurul. kuruyup kalan Kiil Qoro. olmayrp geliyor. Arkasr ktitti kurudu. durdurdu. (725) alu btiliik yabancr kalabahk askeri(n) Kiil Qoro (tiniinii) kesip. dik boyunlu (an) tutup. K0kgii'niin oflu Umiitiiy. boynu dolu ya! idi. Manas gibi savag narasl Semetey gibi haykrnp. (730) . Kiikgii'ntin oflu Umiitiiy ddniip halkm igine girince. . mrzrafrru gekip aldr. ba$rr dolu ya! idi. . Kara akrtmah. askeri durduruverdi. ahp g*tr. dimdik duran siwi kulakh. (700) Hildli altm tu! rle. atrp. Semetey'in kagacak yeri kalmadr. ter diikerek yorgun diigfii. igi kabanp kaldr. (720) Su igirmig delil mi? Eyersiz ata srgrayrp bindi. ordu iintine qlkb. Yorgunluktan bitkin dtitmiig Kiil Qoro.Prof. altr bttliik yabancr asker ile Semetey' in dniine saldr. (710) Semetey'in bindi$i Tay Buurul. (705) krz gocu[a benzeyen. altr bitliik yabancr kalabahk askerden gttriiliip. at baqmr gevirinceye kadar. grkrp srynldr. T\rncer GULENSOY / 335 (695) Brytklanntsiv:riltip yi{it tiliimii olda.

at iiliimti oldu. tutam: Diirt parmak geniElilinde olan uzunluk 6l9iisti. Semetey gibi kesik kula[r. Kiikgii'niin oflu Umiitiiy'ti evine gtittiriiverdi. Ogii beraber oldu. hepsini alacak kigi yok. 'Biigiililk' iism bir 'tutqm' 'buulunt'u alacak kigi yok. bahadrn ballayrp aldq (765) yilkry ayrnp aldr. pek gok halk at safnsrna saldr. seksen atr bir yerde Kuruyup kalan durduruverdi ' Topguluk' u888 bir' ruto*889'. atr segip aldr. Semetey eve vardr. Koyunun semizini kesti. Ugti beraber olduktan sonra. ' dalumboo' yu ayrnp giydi. 888. 890. Krry. biigiiliik: Kadrnlann gdliislerinde tagrdrklan bir ziynetin adr. Semetey kqsik kulak oldu. altmrE ah bir yerde bir dwdurup gitti. Krrg. (755) (760) kiirkii yafmalayrp aldr. (750) Kiil Qoro. Kuruyup kalan Kan Qoro. bahadrdliimii oldu. yetmi$ atr bir yerde durduruverdi. Yilit gibi kesik kula[a.336 / Manas Destam (735) Kan Qoro'su oldu. (745) Bryrfrmsivriltip. Hepsini da! gibi yrldr. topguluk: (diiEmeleri iliklemek igin) Giyim iizerine dikilen ilrnik. azr diglerini glcrdatlp. Krg. kara kabi.re dursun mu? (740) Kapah gehir. 889. .

de! itimiz siiriip biiytik oluruz. (780) (785) Umiit0y vara koy. ben de yalmz olmugum. ata binip hazrr ol! Er dinlensin dedilim. binsin de! Ktirktim olsa. Kiikgii'niin o$u Semetey. Umiitiiy anne tarafimdan akrabam olur. ahp. Umiitoy. Altr gi. alsln de! Aldrlr yerde de olsa. (715) at(lar) dinlensin diye stiyledi.in rahat yattl. O zaman (lityle) dedin Semetey: *Tath dilli. Dr. atrm olsa. girin sdzlii. Semetey gibi kesik kulak. halk fakir yaparn)' Tath dilli. Kan ter igin kagrp ben geldim.. girin stizlii iyi dolan Kiil Qoro ata binip gitti. altr giin yattrfrm.Prof. birimiz kusurlu oluruz. kagrp ben geldim!" (790) Alayrm desen. ben 6ziim yeleni olugum. Tuncer GULENSOY / 337 (770) el penge divan durdt. (805) Umiitiiy'e do[ru saldr. seldm verip aldr. iig giin rahat yattr. O zaman (*tyle) dedin "Ey timtitiiy. Bir akrabam var idi. Kiil Qoro: . ben kendim yeleni olurum. giysin de! Beni'yelen kilsm de! (795) Kendisi akraba olsun Ak ay yalmz olur. gocuk yok. iyi dolan Kiil Qoro. Erler dinlensin diye sdyledi. (800) Baba yaEh. Bir taym varmrg.

iig gun yattrprm." $imdi Umiitiiy durup dedi ki: (835) Ben askerin (iiniine) inip diyecefim. Eimdi bunu ahp ne edesin? Ben ne gibi murada erecelim. diyor yilitler dinlerisin dediPim. a9 (840) gOzliiltilii doymadt. koyunuz. ah olursa. alarak siirtip doymadr. hepsi 6liir. alarak kagrp ben geldim. Biiyle siiriip btiyiik oluruz. (815) (820) Aldr[rn yerde de olsa. diyor a(lar) dinlensin dedilim. gocuk yok. asil atrn semirdi. Bu biiyiik. Bir tayrn var idi. acrkan kamr doydu. koyayrm desen. biri iililr. ben korktulumdan siiyleyecefim.338 / Manas Destant (810) benim ttiriim Semetey. Kiirkiim de olsa giyiniz! Beni yelen krlmz! (825) Kendiniz akraba olunuz. Ben ye$en olurum. qimdi bunca ahp gelesin. Sen akraba olursun. almrz. kendim akraba olayrm! . ' kbtil dliirse. (830) Iyi iiliirse. halkr fakir yaparn. baba yagh. iite yakadan beri yakaya atamzdan babamz. bindirsin! Kiirkii olursa. Alahm diyorsan. birimiz 6liip kalnz. (845) bu biiyiik giizel siiziin gergek olursa. giydirsin! Bunu yelen ktlaytm. atrm olsa bininiz. Cins. giizel sOzlerin do!ru olsa. Alh giin yattr[rm.

(865) ak cebesi tarla kugu gdzlid'. atr varsa bindirsin. Sabah olup kalktrfrnda. Semetey ye$en oldu. deniz dipten galkalandl. Devrilmeyen titrek kavak. iyi dolan Semetey (880) gece yahp dtiE gtirdii. (875) Ay Qtiriik gibi al&ktan Semetey yatrp kaldr. kavak dibinden . yeni bakrr. yattrgm yerin bu yer. Dr. sonra. atr Manas'tan kalan delil mi? Yakasr altrn. Ay Q6riik ile Semetey durup yanp kaldrlrnda. pistonlu tiife [inn mermisi batmayan. (870) Ata binip aldr. beni akraba kilayrm derse. kiirkii giyip aldr.Prof. Tay Buurul gibi ytiriik ahp gelip bindirdi. Semetey durup kalktrlrnda: "Sevgili camm Kiil Qoro. Semetey'e do!ru mahmuzladl. seni yelen krlaylm diyor. kendisi akraba oldu. Umiitiiy strtip gitti. Tuncer GULENSOY / 339 (850) Kiil Qoro ata binip aldr. (855) Kendim akraba olayrm diyor. kiirkii varsa giydi rsin. 'gunbadana' tarla kugu gdzl[i zrhg ahp gelip giydirdi. Bu aldrlr kadrm almayacafrm. sallandl. (885) ' gece yatrp diig giirdiim. Semetey'e (gtiyle) dedi: " Kiikgii'niin oflu Omiitiiy." (860) SevincindenSemetey. Kan Qoro. feliketin mermisi gegmeyen. .

(920) Ay Qtirdk koltuk zincirli ktmrz torbas ile gini klseyr Akrn'm krzr Ay eiiriik. Semetey (atr) mahmuzlayrp gitti . Krrg. tan saranp attr{rnda.340 / Manas Destanr (890) hoca (ile) molla hepsinin doldulu yer bu yer. t6r6m. kurban edip gelelim!. muhterem insan opkon : Korkung. bir atr yedekleyip aldr.e ahp geldi. kopkon'893 dii$. tdr6m! Geceki dtigiin 'oplroz. yann onu ahveriniz! Ak Boz hsragmr alolm! Biriniz Han babamtn mezannda. iqginin ara eyersiz bindigi yok. arbaktr korgon (kiqi). yall kalm hadrsa$na kadar varmrE.' Terazi . Kullann 'kuruk. kaldran. Eskilerden oH ib dirinin. 891 . (915) Kiil bir krsralr yedekleyip aldr. yelesi nefesinden kabarmrg.irinin (895) M u ht e re m r0hlan ata binip geldiler. Kan Qoro. kopkon : Koparan. Semetey'in tam dniine g*:h: (925) Atrmn bagrm buradur. boynu ya! dolu imig. bu yerde duradur. Kiik Biirii'siine binmiq. Kiik Qebig'ine binmig Semetey.892 dii$. Yiire[imin bay. 893. r do {du(unda. T erazi Y t I dtz (900) biriniz Kiik eebig'ebininiz! (905) (910) Kiik Biirii'ye bininiz! yurtsuz kalan eong BaE'rn Jersiz baln ya! dolu imiE. saldrlr yok. . Qoro. t6r6m! Geceleyin yattnca bir diiq g6rdiim. (lar): Kug. hldtn grkaig:*rrda tan saranp attr$mda. Olii ile d. r0hunu Eimdi galrdrk. altrna koyup aidr. f"e. . 1 i ns a nl sn89 att*. Semetey ata bindikten sonra. ^8??.

o sefere gtkmtz. Dr. moynun kara. gok yaEayan 'kan'895 afhyor. 895.m boynuna bakmadw. (940) giikyiiztndekihrgkrnklaalhyor. ' arla kolon' a897 sanldr dizginni topladq Semetey' i gtindermeyip 894. karl: Yagh. boynuna bak-: Krg. ben diiqiindiim iirkiiyorum. bir geng hsra!. Gtife ugan 'ron'894 aflryor. ruhlan ata binmigtir. bu sefer vazgeginiz! Bu seferden vaz gegmezsen. olofi .Prof. de ni z dibinden galkandr. Tuncer GULENSOY / 341 (930) ben diiEiimii deyeyim. sarr: KarakuE tiirlerinden biri. Krg. ihtiyar. biiyiik babanla yanstnp. bu ne demek oluyor? (935) 6tti ite dirinin. altr yagrndaki gocuk afhyor. bu sefer brraksana! . bir geng krsra$rn boynuna bakarsan. (945) Sonraki sefere varsana! Hildli altrn tu$u gdrdiim. (ben) bu yerden dOneyim! Kavok dibinden sallandl. (960) kdtii olur seferin!" Akrn'rn krzr Ay Q0rtik.). Tay Buurul'u ahmz! (955) Tay Buurul'a bindikten sonra. yerleri titreten ordu gdrdiim. 896. arka kolan (eyer bagrna tak{rr): Krg. altr biiliik yabanct asker g0rdiim. ruhlann huzuru gelmigtir.(Bir baytal moynun karaba. Biiyiik babana varmazsan Tay Buurul'u almazsan. (950) tu! giirdtim. 897. Krg. Tdrdm. dalgalanan i . bir geng krsrafa bindirip.

n iisttindeki eti kesildi. * ey Semetey 'gunak'rmw. Kamkey gelip alladr: "O Semetey kesik kula$rn atrmn bagrnr buradur! (990) Altmdaki yere duradur! Mrzraktan kalan yelegim. durup (gOyle) dedi: "Diiqiindiim bana ne olur? Tilkinin boku o olrx? Sen kendin ne olursun." Allasa da Kanrkey ' (995) Krg.342 I Manas Destanr (965) yatrp kaldr Ay Qiiriik. benim bokum sen olursun!" BeE yasltk dkilziin derisinden drillmuS hrbaa eline aldr S emetey. gunat . yalmz birini arkasma saldr. . parga parga oldu. cebeden kalan' kuyak'. 899. kuyak: D0kiim 9m. kopkon: Kaldran. (985) Kanrkey ata binip aldr. (Ay Qdritk)iin ipekli elbisesi yrrtrhp. Yiire[inin bay' kopkon'9o2 diiq. Semetey gibi kesik kulak ata binip gitti. 902. Semetey gibi kesik kula[r dinlemeyip. Krg. Kulaksrz. Semetey'e varan haberi Kanlkey'e ulagtr. ml . opkon: Korkung. 898. iyi dolan Ay Qtirek (980) yerde yatrp kaldr. belek: Hediye. bu seferi brraksana! Sonraki sefere varsana! 'Ay Qiiriik'iin diigti 'opkon'eor d:drS. Krrg. 899. (970) (975) Orada duran Ay Qtir0k'e krbag ile vurdu. Ku!. kabur gaslrrl.Xnt. bir tek kalan bele!im8e8. kesik kulak.

Kamkey ata bindi. 'Oyronum! diye. (1035) sevgili bir tanem. allaymca giilsii rahatladr. Qrkrp koyan 'megin'e . Dr. Kng. (1005) hrgkrnlrm basmadr. . Gdziiniin yagr g0l oldu. Krg. biriniz ateg yakarslnlz. TuncerGULENSAY I y3 (1000) batur do[an Semetey. 605). 52a Krg. Aflayrp kalan Kanrkey acr sesini kesmedi. megin: Dolu Tiirkistan Kalmuklannda bir memur. 903. Karukey'in haberini almadr. ak sakalhm de. han btiyiikbaban yeniden dlmiig olur. iki g6zti birden parladr. biiyiik babamrn ruhuna gimdi kurban edersin! (1020) Asrhp duran kazan var. (1030) Sol bdbre$ine dayanr. (1010) arkasrna saldr. oyron (Farsga: viran): Kadrn iilen kocasr igin aflarken.' Semetey (atrm) mahmuzlayrp gidip vardr. eve do!ru ytinelsin. han baban yeniden dirilmiE olur. u*. kazamn tistii kdptiklenip kaynarsa. Allayarak yine stiyltiyor: "Ey Semetey duradur' Atrnm baqmr buradur! ' Dinlemeyip vanyorsun! (1015) Yrfrp koyan' var.Prof. acr acr a!la! Ata binip act acl aflayacaksn. yaprlmrg olan sacayakfu biriniz eti salarsr n r z. (1025) Kazanr tez kaynatrp alrsrn. kocasru triiyle adlandrnr (KS. 904. adet oldulu tizere. acr act a!la! Sa! bdbre[ine dayarup. sultamm." Bu yerde kaldrn Kanlkey. tulga: Sacayak. Ak Boz krsra$r kesersin. II. biriniz odun al lrsr n rz. ^egin'w3 iyi okuyup krlarsrn. koyu krrmrzr kan grksa.

tag yrlrnrna (do!ru). ydnelerek. Ak Boz krsralr kesti. k)tii bryak gibi hr (1055) krzrl yamagh taEa. (1075) gdnltimiizii basahm! Sevgili Kiil Qoro. . UEii (de) aflayrp 'kobo" kaldr. gdriince durup (Etiyle) s6yledi: "Sevgili Kiil Qoro. Altr bbliik yabanct kalabahk askeri. Da! gibi olan bir adam. 'sultarum babaml" dedi. vanp. yatsr namazr: Krrg. Kazan kaynaylp tagtl. (1060) dalgalanan tu! geliyor. kuptan. dltintin rfrhuna kurban kesti. On tarafina baktr. acl acr aflayrverdi. (1050) (Semetey) sol btibrefine dayanrp. altr btiliik yabancr asker geliyor.!44 I Manas Destanr (1040) Semetey sahp gilip verdi. koyu krrmur kan gfttr. (O adam) Semetey kesik kula$ gtirdii. saplanmrg gelen Boz Uguk. (1065) toplayrp yrlmrg.. Biri odun aldr. iigti yanga grlap vardt. siirtip beriye getfuiyor. yolu kapat! Sevgili Kan Qoro'm. yer titreten asker geliyor. 905. Ata binip kddr. (1045) birisi ateqi yaktr. hildli alun raf geliyor. doru ata binip gelmigtir. (1070) atrnrn buradur! Altrndaki yerde duradur! bagrnr Salcsa{an gibi er yafmalayrp. birisi de eti (kazana) saldt. Yatsr namazr*Tt krldt. Kaderimizi bastnahm! Gfivercin gibi er ya$malayrp.

sivri kayahk yeri Kan Qoro kulu kapatm4. . (tiifeli) yanalrna dayamq. (1095) Falya deli[ini zorlayrp saldr. (1100) 'Alay'dan diiEen Semetey'in harbi ile mermi koymug. Tetili gekip ateg etmek igin. vanp. giyimine iplik pargasr takan kadrna. . dikilmiE dura kaldr. Da! gibi doru ah sorarsan. doldurup barut koyayrm. erkek tarafindan verilen hedrye. gimdi gekip 'tymek' olmug. Dr. tiife[i 'ak kelte'ye (1115) Ben derlenip toplamp saklanayrm. Ann kuyru$unun yukanvnt ba{laywer. bagka Huda'dan dileyeyim!" Semetey gibi kesik kulalr tetili gekip ate$ etti. Doru at (E6yle) dedi sahibine: (1100) "Benim g0rdii$iimii g<irdiin mii? Benim bildigimi bildin mi? Bildi$imi sdyleyeyim: Dikilip gelen uguk'ueb "biz Kiil Qoro kulu bulmuE.-Ko-g. Ayafrnr gtiziip koyuver!" O zaman. (onu) bir gagutayrm. harbi ile mermiyi vurayrm.uguk: Sezdirmeksizin. yolu kapat! Dirsek gibi boz da! etefine. duran Semetey 906.hof. yiinelerek. ytiziine dayayrp kaldr. teti[i gekip ateg edeyim Fitili zorlayrp gekeyim! ! (1090) Yiinelip ahp varayrm! 6teki da! gibi doru atr. (1 105) Kiil Qoro'yu giirdiin mti. dirsek gibi boz yarnacl. tiirdm. TuncerGULENSOyl 345 (1080) sipsivri kayahfa. sabrla sahp varaylm! Au kristekleyip salaylm! (1085)' Alaydan' diiqen Semetey'in tiifefine. Semetey kesik kulak kapatmrg.

(l130) Semeteyce haykrdr. Yalmz arkasr kavruldu. Miskinlegen Kiil Qoro. hildli altm tu! ile (1125) Semetey'e saldudr. baln dolu ya! imiE. Semetey kesik kula[rn igi miiEkiil. Kiik Qebig'in. Semetey'e do!"ru yiineldi: (1155) "Sevgili ay rgrlr tdrdm. askerin Ontindeki diize gfttr. 9O7. Bakrmsz kalan Qofr-bag'r sivri boz taEtan meyledip agalr vardrlrnda. Manasga nara attr. 'yele ah dolu ya! imig. diinerek baktr. 908. At(rn) kuyrulunu balladr Doru ata binen bu yifit. . yiiriimedi. bagrm sallayrp durdu. Semetey gibi kesik kulalrn (1135) bakrmsrz kalan bu Qoft-baE. Krrs. Kn[. Semetey'i g0rdii. Semetey gibi bu kesik kulak aralanna gelip girdi. iginden grkrlmaz vaziyetteydi. basamadr. yorgunluktan halsiz diiEen toyna$nda gatal yok.34'6 / Manas Destanr (1120) takrtr ile tiifeli koydu. 'kann yall s?semirmeye denk oldu. 'yele altt yagl908 toplarup tepe oldu. 'Alay'dan dtgen Semetey'in tiifeli 'ak kelte'yr (l150) Semetey bir eline aldr. Semetey ata bindi. cal : Atrn yel6 a]trndaki yaEr. ytiriik ata benzemiyor mu? Sivri kanq kulakh. da! gibi (iri) dgru at ktstltp btiztildii. Elilip er vuruyor. Binmek istedi. (l140) . kazr: Kann vaEr (atrn). (l 145) Yedeklemek istedi. iki srayr bir vuruyor.

patika yola do[ru siirdti. Yorulup bitkin dtiEen Kiik Qebig'in ddrt toyna$ da gelik gibiydi. ikimiz birlikte binetim ! Yankft patika yol. tiiriim! Eve dolru mahmuzlaymz. adrmlan yere deldifinde. ak kOpiiliinii sagtr. gorom. . slyaktuu: Benzeyen. versene biiyle camnr. Dr. (1195) Btiziiliip kalan toynagr dtirt gukur gibi oldu. Kiik Qebig gibi ytiriik ata ikisi. ttir6m. iiliip kalsam derede. Yediger (kabilesinden) (1185) hildli altrn tu! ile Er Kryas. birlikte bindi. (1170) ata binip alacafrm. (l 165) intikamrmr alrsrn.hof. t0riim!" O zaman (Sityle) dedi Semetey: "Sevgili Kiil Qoro. Patika yola girdi[inde. Kiik Qebig'e bininiz. Yorulup bitkin diigen Kiik Qebig ikisini bftden bindirdili igin biittin viicudu srndr. kagrverip kurtulsan. Tuncer GULENSoY / 347 (l 160) krz gocuktan'styaktuu'%g Kiik Qebig'e binekoy. gorom Kiik Qebig gibi yiiriik ata. Ktik Qebig'in toynafr 9{D. Zorlukla a$zrm agtl. ne murada ereyim. patika yola do!ru kagrp (inelim)!" (1180) Semetey ile Kiil Qoro. gorom. tiirdm. (1190) ba[rrsafr luzrgtr. eve do!ru salacallm. tcir0m. (1175) diri kalsam tepede. Krg. . Semetey'i peginden kovaladr. . trir0m. Ociimii alrsrn. Ben kurnrluqu ne edeyimr go00. tOrdm.

panlnsmdan glneg korkuyor(du). Semetey gibi bu kesik kula[r sallayarak koydulunda. koyunu(nu) yalmalayrp aldrfrnda. sana vermig(ti). ben biiyiik olsam da.348 / Manas Destam (1200) yere batmayrp duruverdi. (1230) Yedigerli Er Toltoy. Semetey yerde yatsa da (1210) azametinden ay korkuyor. (o kulalr) bana verrneyip. (1235) yede$e ahp grktrlrnda. tumguk: Hayvan surafi. Yediger (kabilesinden) (onlann) Oniinii gevirdi. Kiil Qoro duradur. atrmn bagmr buradur! (1220) Semetey'in yaptr$ igi gok idi. Kiik Qebig'e bindi. 910. yere yattl. Kogrn sahibi mahm ak tagta. o z:unan bir defa giinliim kaldr. Kara 'tumguk'lugro Kan goro tam tiniine grktr: ':Of.Semetey'in Dad koyununa yakalayrp aldtflnda. Ulu Bag'rn dafrnda. yapmadrlr igi yok idi. Kuruyup kalan Kiil Qoro (1215) kurnrlup da kaqrverdi. yrlkr aldr$mda. (Yerde) kalan Semetey kesik kula[r yakalamak igin adam gtkmadt. Miskinlegen Kiil Qoro. bana vermeyip sana vermig(ti). Krl ciren gibi ytirtik atrn(r). Krg. kovulundan grlnp geldi[inde. hayvan bumu. yrlkr ya$malayrp. Kula$rm kesip saldrlrnda. kalabahk asker arastndan kagtp kurtuldu. (1225) sen kiigiik olsan da. . iHsi ae attan irdi. Er Ktyas (1205) Gdlq[izii bulutlq kaplandt. o zaman bir defa (daha) gOnliim kaldr. ".

G6nliim bir kalmadr. yilit Kan Kiil Qoro: Qoro. arasrna gelip girdi. sana vermiE(ti) o zaman(da) bir defa (daha) giinliim kaldr. ahnmayan iiciin Ociinii alahm! Ahnmayan intikamrn intikammr alahm! " (1255) O zaman (q6yle) dedin "Ey Tannm. Benim babam Almambet. (1245) Gel! Er Kryas'a kahlahm. igi Ktiknar mrzra! r'captr'drgLl . (onu) bana vermeyip. ateg gibi yandr. (1270) " diigman kagfi!" diye ba[lrdr. Too-toru tistiinden srgrayarak saldr. yanmayan yer kiil oldu. Er Klyas'a katrlahm! (Biz) yalmz yaylayahm. nasrl tdremden diri kalayrm!" (1265) Yorgun diiqmiiE Kiil Qoro'nun bu stiziinii duydufunda. 9l I .Prof. caprr-: Devirmek. Yorgun diigmiiE Kiil Qoro. biikmek. Semetey'den aynlahm! Senin baban Acrbay. (1275) Yedigerli Er Kryas. Krg. Altr b6liik yabancr kalabahk askerin. Dr. iildiiriirsem gazA krlarrm. Manasga savaE ndrasr gafrrdr. . at benimki dedi mi? Aq benimki dedi mi? Attan giinliin kaldr mr? (1260) Agtan gtinltin kaldr mr? Oliirsem ge&it olurum. Kamrmabrgak salayrm. onu iildiirmtig Semetey. iig kaldr. Bakrmss kalan Too-toru er kagmrg(tr). TuncerG{iLENSOY I y9 (1240) kocamrg adam yagh kra Qagrke'yi yakalayarak alrp gfttrfrnda. yere dolru efmek. (1250) onu iildiirmiig Semetey. .

(1310) altr bijliik yabancr asker olsa. (atmr) Er Kryas'a (doEru) mahmuzladr. T6rdmiin efendisini kollayan (1305) Ay Qtiriik'e varayrm!" Yatrp kalan Kan Qoro. kocamrg. dlmiig cant dirilten. Krg. insandanfark. biitiin viicudun u' c a1rrdr'9 I2 . t S. Sdnmtig ate{i tutusturan. birini rildiirdiikten sonra. tdrtim. idi. yakalamaya kimse grkmadr. trirdm. (1300) dnceden sezgisi var idi. bahr bilekli. Kiik Qebig gibi yiirtik atrma (1290) ot otlatrvereyim! Su igirivereyim! Eve hiicum ettilinde KOk Qebig'e bineyim! Tiirii'miin dliimiine varayrm! (1295) Ottislinu gelip alayrm! (Onu) yere gtimeyim! Semetey'in evinde I3 . birini yakalayrp sen versen. tdrtim?" O zaman (lityle) dedin Er Kryas: (1315) "Sevgili Kan Qoro. Er Kryas'a (gtiyle) dedi: "Sevgili Er Kryas. elma gibi baEtru ' agirdt' .e (1285) Bekleyip bakryordu: "T6riimii tildiiriip salmaz mr? At kuyruduna dii(iim atmaz ml? Demir toynakh. evine hiicum ettikten sonra. agrr-: Qrkarmak. tdr6m. caglr-: Gizlemek. 913. t6rdm. Krg. - Akrn'rn krzr Ay Qiirtik'iin hiinerleri var idi. . neyi krsmet edersen.350 / Manas Destam (1280) Yorgun dtigmiig Kiil-Qoro altr bdliik yabanc. yagh krzr Qagrke 912. arasrndan kacro kurtuldu. birini ben yakalayrversem.r kalabahk askerin.

' (1330) Yedigerli Er Kryas.hof. Tagtuu-Too'ya Ktil Qoro (1345) gftarak kagrp kurtulmug. Tann'ya varan Kan Qoro. Dr.in viicudunu saklayrp. giikyiiztinde bulut tutulmu g. halkr o yerden giigtiiriip. Birini Eimdi dldiirdii. TuncerGULENSOY/ 35t (1320) Kiil Qoro'nun kadrnr Kan Qoro'yu sana nikah kryayrm! Yanan ategi siindiiriip. arka boynunu krnp koydu. Semetey' i yakalayrverdi. Ostindiiii Bulak'tan. Askeri kdz gibisiiriin! (1350) Ovamn odununu kesip (diiriin)! Dafrn odununu kesiniz! Semetey gibi kesik kulalrn kemifini yakrnrz! Kiiliinii savurup attntz!" (1355) Yedigerli Er Kryas. diinkii giin huh koEfupunda. ben bilirim bunun hdlini. asker 6niine grktr: "imdat Kryas duradur! Atrnrn bagrnr buradur! (1340) Bunun hilini bilmezsin. Semetey'in ak kemifini ate$e atrp yaktl. Ondur Su'dan (1325) yukanya grkanp. Siiylendili gibi yaptr. giizetleyerek. ay balta ile saldrdr. (1335) (atrm) evine doSru siirdii. bakrp duruyor. bir kondurup salayrm! Han yaprp seni kaldraytm!" Bunu duyan Kan Qoro arkasmdan vardr. elma gibi baErm grkanp. Semetey'in evine . $imdi Yedigerli Er Kryas. Btiti.

( Eyvah. tdrdm 6ldii!" deyip. Ay Qiiriik'e var&. ihtiyar. su boyunda kondurup (1395) Kan Qoro adh kulunu han kaldvtp yapn. Yedi giiniin sonunda (1380) srrhndan yalrrlagtr. Hoca ile mollayr topladt. Kiil Qoro Miskinlegmig k{inin tildiiltinti gimdi bildikten sonra.352 / Manas Destanr (1360) do$ru siirdii Er Ktyas. aygtr glbi olup d0viiEiip. (1375) gece gtindiiz yedi giin (birbirlerine) tutulup kald(lar). yagh krzr Qagtke'yi (1390) Kan Qoro'yanikdh krydt. Boga gibi olup tos vuru1vP. O evine vardrktan sonra 914. Ktil Qoro'nun kadlnl. Miskinlegmig Kiil Qoro' ata binip girdi. yanan ateEi sdndiirilp il srnmndan altp vanp. saldr ya! kaynatrp (igine) koYdu. Kiil Qoro'nun KOk Qebig yedi giindtir koqturdu. dah . kiirek kemifi: Kug. Hilili altrn tuf ile altr btiliik asker ile Semetey gibi 6iricik (1370) grkrp geldi Er Ktyas. ' Miskinlenmig Kiil Qoro'yu yakalayrp aldr Er Kryas SaP kiirek kemiginn?ra krkndalrm (1385) oyarak kesip. SemeteY'in evine (1365) doEru (at) sihdii Kiil Qoro. Akrn'rn krzr Ay Qiiriik'ii evinden ahp gitti. O yerden altp g0ttiriiP. ayalr topallagtr.

gekip gitti. o kulu ahmz! ' Dayak atrp dldiiriiveinizl" Dokuzu bir gibi yrlkrcr (1410) dayak atrp. giirdiiliim giinii kurusun ! iqtifi suyu kurusun! Kiil Qoro hayvan olup ot yemedi. kazan asan Kiil Qoro. . kurunun dibi kuru olur.laj Prof. iskenbe /coyan Kiil Qoro. Ay Qiirtik erkek dofurmug defil mi? Ay Qiirtik erkek dofurdu diye tepede oturan Klyas'a mtijdeci varmrg delil mi? (1435) Kryas diyor bu stizii: "Zehirin dibi zehir olur. O zaman (l6yle) dedin Er Kryas: "Kuruyup kalan Kiil Qoro'nun yaptr& igi gok oldu. Akrn'm krzr Ay Q0riik. qocufun ile kuruyup kal! . (1415) deredeki diken acr acr alhyor Kiil Qoro. Kiil Qoro gtirmedilini gimdi giirdii. Tuncer GULENSOY / 353 (1400) Alcm'm kl. Dokuzu bn gibi ytlktct. Qoro. (1420) Kiil Qoro it olup pislik yemedi.zr Ay qdfitk'ti Kryas kendine nikdhladr. Akm'mkrzr Ay Q0rtik'ii Er Kryas almrg delil mi? Altr ay (Once) hdmile (kalmtg) delil mi? (1425) Aln aylft olan gocufunuz Semetey'den delil mi? Aydan aydan ay gegip. yrl oldu. Odunualan Kiil atesi yakan Kiil Qoro. ay oniki. Giinden gtinden giin gegip (1430) giin oniki ay. (1405) yapmadrfr igi yok oldu. Dr. yrl oldu.

Kdrcrm tutup aldl. tdrdm.bi. (1460) Tepede oturan Er Kryas (gocu$u) iildiirmedi[ini bildi eve girip geldi.t6rom. geng kadrn: Krrg. ' g arana' daki9l6 bu gocuk (1475) hangi gehrini yakp yrku? Bu gocu[u iildiirme! Bu goculu tildtiriirsen. ben yetiEtireyim!" Orada duran kadrnlar (gocu!u) geng kadrna verdi. Geng kadrn (gocu$u) koynuna koyup al&. Sarana: Yeni do[an goculun tenini iirten zar.tdram. . Ay Qiir0k durup kaldr: "Yedigerli Ay Qiirtik. 916. 915. (1465) Geng kadrrun koynundan goculu gekip grkardr.354 / Manas Destanr (1440) Dofan erkek gocufun elma gibi bagrn. kelingek. ahmz!" Kadrnlar gocula vardr. ak kugu elbisemi gimezsem. Qocufu gekip aldrktan sonra. benim birgocufum yok idi. itfke ise gabuk gelir. goculun gdzid' ziihre yildrzt' gibi (parhyordu). Krrg. hmndan tutup saldl. altr ayr onunki. Akln Hanta varmazsam. altr ayr seninki. sdyledi: "Sevgili yengeler. ' (L470) akil baEa sonradan gelir. Sunu iildiirsek ne yapacaksmrz? (1450) $u goculun gSzij ziihre yil&n gibi. gunu Oldtirmeyip bana veriniz! Ondan sonra Er Kryas'a varrnrz! Oldtiruverdik deyiniz! (1455) Ben gunu evlAtl* alayrm. (1445) Qoculu tildiiremedi Bir geng geng kadmels lgtiyt". kadrnlar goculu gdrdtiliinde. gu gocu$un bag elma g.

adrru (ben) koyuvereyim. balam. yukanya gegen yolcu.Prof. Alnn sakalh Ay Koco gdkyiiziinden diinerek inip geldi. Dr. bA goculum vardr. balam. (1490) Qocufa ad koyan kigi yok(tu). balam. ak$atn geg vakte kadar durdunuz. giizden kayboldu." (1505) Ay Koco durup (giiyle) dedi: " Adt yok gocuk bu ise. ad koymaya kigi yok ise. Aqalrya gegen bezirgdn. Koco'm. " Ay Qiiriik erkek gocuk do[urdu" diye. yrlkrmn iginde yattr. ne ii$iit vardr. Koco'm ak$am geg vakte kadar durdum. balam. Koco'm. Semetey'in goculu (1510) Seytek. akqam geg vakte kadar Akgamrn beEi oldufunda. ad koymnyakigi yok. balam. . halkr sabah ezarnnda kurdum. almmamry intikamrmr almazsam. Ay Qtirtik adrm kurusun!" Korkusundan Er Klyas Ay Qdriik'iin gocufunu (1485) kucalrna koyup verdi. Yedigerli Er Kryas yatrp kaldrn bu yerde- (1515) Miskinlegen Kiil Qoro. biiyiik toy yapu. Koco'm. Tuncer GULENSOY / 355 (1430) almmamrg dciimii almazsam. balam!" O zaman (Etiyle) dedin Er Kryas: (1500) "Sevgili Ay Koco'm.olsun!" Ay Koco adrm koyduktan sonra. Tibiiyetindeki halklanm sabah ezanrndan itibaren kurdu durdu. Yere inince (giiyle) dedi: (1495) "Yedigerli Er Kryas o$lum halkr sabah ezanrnda kurdunuz.

O Seytek'e yeteyim deyip. kendililinden s<iktii. Ay Qiiriik'e ben varayrm. ake. kementay. . (1530) Ktl nakt Qoro iisfiine eivdiEi t7 Elt k E"d. (atmr) dereye mahmuzlayrp vardr.356 / Manas Destam (1520) haber stiyleyip. ne \iro7r. O yerden gideyim deyip. delik olsa diktirip." Ak sakal Kara Bii (1550) dfkelenip balrdr: "Kdlenin sdyledili sdzii duy! O k6le kege evde yatmadr. yiiriidii. bir geng krsrafr versene. ake. ake. 918. en yagh: Krrg. hatunu erkek gocuk dofurdufunda. (1545) sallam i$ne. (1555) Ay Qiiriik'e sen varsan. grrdamal.-nakrgh kege: Krg. " Ay Qiiriik gocuk do[urdu" dendifinde.'goona ip' ake. kendililinden stikiildii. ake.Kara Bii'ye Kiil Qoro kogarak yetigip geldi: "Ey ana dedem Kara Bii. grrdak. ake. 917. Kiil Qoro'nun lulalma bu hirber ulaqrp'gelmez mi! Miskinlegen Kiil Qoro. geri geleyim. ake. yiire{i at gibi hoplamail. 919. ake. (1525) Kiil Qoro'i[reti kege ev'de yatmadr ytirefri at gibi hg anp batmadr. (1540) dikig yerinden b0liindii. Yrlkr (gobanlannrn) en yaElrsrglg. ak sakal. ake. Kalmrg olan pargayr (1535) boynuna asrp aldr. giyiminier} dikiq yerinden b6ldti. kegeden iist giyim: Krrg. benim ateEimi kim ahr? Benim igkembemi (kazana) kim sahr? Kazanrmr (ate$ tistiine) kim asar? Dokuzu bir olan yrlkr gobam. yrrtrk olsa biizdliriip. nakrEh kegeden kara iist giyim.

ip kuskunile ip arkakolant kamrmn altrndan kuvvetli qekip aldr. (yere dtiEen) Kiil Qoro'nun gOlsiine Er Kryas oturup aldr. Yedigerli Er Kryas Kill Qoro'yu ga[rrdr. Kiil Qoro (ona dolru) ytinelip gini. Yrlkr gobamnm bagr Kara Bii o zaman durup bunu sOyltiyor: "Babamn mezan Kiil Qoro.. Kara Bii olan adrm kurusun!'n Krsa kuyruklu kara krsralr boynundan (iple) ba$ladr. o krsrala binip al! Bugiin vanp. tiliir 6lmez can havliyle. (1565) dokuz sopa aldr. (1570) ktileyi yere yrkrp vurdu. bir yana e!di. Yedigerli Er Kryas (1590) tepede oturmu$ durmuyor mu! Kiil Qoro'yu gdrekoydu. bugtin gel! Bugiin (burada) kalrrsan. akci{er (ve) karacigeri(nin) giicii ile bagrm kaldrnp kaldr. Dr. . Tuncer GULENSOY / 352 (1560) dokuz sopa alnrz! Kaburgasmr (K0leyi) yrkarak. (1585) yede$ine ahp geldi.hof. Miskin Kiil Qoro. (1580) su gibi kamm ddkmezsem. eve do!ru mahmuzladr. atrhp vurqnuz! krtr krtrr klrlnlz! bagrm kesip ahmz! Dokuzu bir olan yrlkr gobaru. . koyun gibi bagrnr kesmezsem. (1595) Yedigerli Er Kryas krsa kuyruklu kara krsrall iiyle gekti ki. bu yilkmm arkasmda (1575) hsa kuyruklu knra hsrakvar.

358 / Manas Destanr (1600) Ayalrndaki deri papu$a Yedigerli Er Kryas (Kiil Qoro'nun) iki kaburgasr krnldr. Sallam igne (ve) deve tiiyilnden yapilmtg kalm ip lle (1625) nakrgh kegeden kara iist giyimini ta(n:rmen dikiverdi. ertesi gegen yalnrz1 altr ay kalan belefi. (1630) atrmn bagmr buradur! Altrndaki yere duradur! Mrzraktan kalan bayrafr. (Yere) yatrnca hatrrladr. Ktil Qoro'yu teperek vurdu. Ktil Qoro bagrm kaldrnp kaldr. iyi dolan Ay (1610) Qtirdk Kiil Qoro'yu gtirdiiltinde. acl sesini kesmedi. (1615) (Ay Qtir0k) miskin Kiil Qoro'yu bir kucaklayrp aldr: "Sevgili Kiil Qoro. . (1635) o Seytek kesik kulafr. intikam almadan intikamrnda kalu. iki gdzti (allamaktan) gigti. yanmayan yer kiil oldu. krsa kuyruklu kara krsrak bineyim diyecelin at mrydr? (1620) Nakrqh kegeden kara iist giyimi. tig almadan iictinde kalr. klsrala binen Kiit Qoro'ya Ay Qiirtik durup Etiyte siiyledin: Geng "Sevgili Ktil Qoro. $Y QtirOh' e vardr. alev alev yanrp kor oldu. Miskin Kiil Qoro (1605) sopa ile d6viiliip yere yrkrldr. at yelesine tutunup bfiyildiiliinde. grnlayan sesini bastlrmadl. e rke kl ik g a lma erdilinde. ' giyeyim diyecefin kiirk miiydii?" Allayarak baln rahatladr.

biriktirmedili bok oldu. senin bagrnt Ktil Qoro kol-basan ile kahba sokanz. Seytek hayrr dua altp yatfi. Ktil Qoro gibi bahadrra bayrdaki dikeni (1660)'kokuy-kokuy !' diye. O Seytek kesik kulalr altr giinden (sonra) 'baba'deyip. Odunu alan Ktil Qoro ateqi yakan Kiil Qoro kazam asan Kiil Qoro igkembeyi salan Kiil Qoro'nun (1665) gtirmedi$i mezar oldu. bacaklar yukan yrkrldr. Dokuzu bir olan yrlkr gobam. yrlloya do[ru saldr. Krsa kuymklu kara krsraktan Kiil Qoro bag aEafr.::i:::':_. Tunoer GOLENSOY t 359 (1640) uygun bir zaman bularak gelip bak!" Ata bindi Kiil Qoro.haykrarak yoldurdu. (1650) Kiil Qoro seni yola koyanz. Bay Bige erkek gocuk dofurdufunda. Dr.* Prof. kiile gecikip kaldr." Dokuzu bir olan yrlkt gobam dokuz topuz aldt. (1675) fakir ile fakir oldu.oyan Yok. 'kuk' (diye) dten kuzgun yokHeldl (maldan) bir tepe yapp. at gibi krg aup batmadt. iki giinden (sonra) 'ana'deyip. (1645) dokuz ata binmig (96yle dediler): "Kiil Qoro'nun iri ytirefi. Derin dereye kogturmug defil mi? . (1670) kuru daldan yay yapmr$ delil mi? 'Qi[' otundan alc yalrnrg de$il mi? ' Kak' (diye) dten kargaYtf. Miskinlegen Kiil Qoro yrlkr gobam ile siirdii. Ktil Qoro keqe evde yatmadr. (1655) dokuz (kez) vurarak grktr.

didip almrg delil mi? Oba bagr Kaf:a Bii. Ay eiir6k: bineyim diyece$in at mrydr? iistiindeki kege giyim. bugi. (1715) Allayarak (Eiiyte) siiytedin 'Sevgili Ktil Qoro. ona kogup gelmiq de[il mi? "Sevgili Kara Bii (1635) bir geng krsrafr versene! ' *Ben evime varayrm. Yedigerli Er Kryas bir galrrrverip aldr. . iistiimdeki kege giyim. (1700) su gibi karum drikmezsem.360 / Manas Destanl (1680) Ustiimdeki kdtii kege giyim. eve do!ru mahmuzladr. Oliir dlmez can havliyle Kiil Qoro baqrm kaldndr. Ay Q0rtik'e vardr. kahn deve ytiniinden ip ile delik varsa diktirip geri dtiniip geleyim!" Kara Bii durup (gtiyle) sdyltiyor: "Babamrn mezan Kiil Qoro. krsa kuyruklu kara geng krsraktan elilerek gekip saldr. Ay Qiiriik'e varayrm! (1690) Saflam i!ne. uysal elem gegirdim. krsa kuyruklu kara geng krsrak. iki kaburgasr krnldr. Bugiin vanp. (1710) Gtilsiine binip bastr. dikig yerlerinden aynldr. (1705) Eve girip vardr. koyun gibi bagrm kesmezsem. (1695) derin elem gegirdim. Kara Bii adrm kurusun!" Krsa kuyruklu kara geng krsra$r.in gel! Bugiinden (sonraya) kalsan. Kiil Qoro binip aldr.

Tepede oturan Kryas'a (1750) Seytek a$ayarak gftrp vardr.rnda. tuyak: Soy. geviklilim gok kiitii tiikendi. Krg. kesik kulafrm. ey Seytek.beyaz atmaca: Krrg. drgkrladrlr trok olsan. benim anah[rm kurusun! Qocuk oynayarak gitti. Seytek'i qimdi gafrrdr: "Mrzraktan kalan bayralrm. (1740) gekip attrlr ok olsan. Dr. Ay Qiir0k'iin dedili stizler gocu$un akhna diigtip kaldr. At^ccan n922 kanadl ak atmac anrn923 gugu"r. (1745) Kiil Qoro gidip vardr!. 920. kuyak: Ddkiim. 923. 922. (1725) altrndaki yerde duradur!" iyi dolmug Ay Qiirtik. tepede oturan babana. yrlkryr giftlegtirmeye ben gidecefim!" (Qocu[un) boynuna sanhp. sop. " Kiil Qoro ata bindi. "Sevgili babactfrm. Too-toru'ya ben binece[im.Prof. . (1735) Too-toru'ya binecelim deyip. tuygun. allayarak grkrp vanver! Boynuna sanhp alagtir! Too-toru'ya binmezsen. (96yle dedi): . (1 730) cebeden kalan' kuyak' r^90. ata serin giin dolar. 92l . bir tek kalan 'tuyak'rrrPt. ziirriyet. yalnrz baqrna altr ay kalan belefim. Krrg. Tuncer GULENSOY/ 36t (1720) giyeyim diyecelin kiirk miiydii? Gticiim gok kiitii kurudu. kucakladr. at yorulunca ay dolar. karglga. gocuk gOriiverdi. atmaca: Krg.

(1775) O zaman (l6yle) dedin Kiil Qoro: " Mrzraktan kalan bayralrm. giktir kul. yorgunluktan bitkin diiqmiig Kiil Qoro: " Buyurunuz e\endim!"92a ddli: O zaman (gttyle) dedim Er Kryas: (1760) 'Babarun . dokuzu bir arada yrlkr gobam. kiir < Farsga: 926. (1765) Ug giinyrlkr ile yatsrn. krsa kuyruklu kara krsraktan (1785) yrkarak. Lebbeyk taksif). gfir: mezar). gocu[u yanma aldr. koyun gibi bagrnr kesmezsem. ey Seytek. buyurunuz efendim!: Krrg. benim Er Kryas adrm kurusun!" Miskinlegen Kiil Qoro. Kiil Qoro. . arman. lepay taksir! (<Arapga. Ug gtinden sonra. ^"rorr'e25 senin yaptrfrn gok olmug. koEup vardr!" O zaman seytek durup (giiyle) dedi: " Seveili takkeve iitktisizg26 diinya otur mu? Ecelsiz kigi dtiir mil? 924.362 / Manas Destanr (1755) Yedigerli Er Kryas Kiil Qoro'yu galrdr. yapmadrlrn iEin yok olmug. eve dikkatlice ahp gel! Ug giinden sonra ahp gelmezsen. yalmz bagrna kalan belefim.619. atafinrfi kiirii! (s6vme tuulri. $tan11 mezan: Krg. yolumu kesip kapattr. yilkmrn yamna ahp vann. iilkii: Krg. gocugu Too-toru'ya bindirip. (1770) kanrnr su gibi ddkmezsem. kesik kulafrm. !{. yilkrmn yamna vardr. giirdtifitim giinegim kurusun ! (1730) igtifim suylrm kurusun! Eve dOniip geldifimde.

(1795) akraba gibi dayandtm.). karta kazr: Kahn balrsak (atrn kahn ba[rrsafr olup. ktigiik k99e 9v 928. Yerde yatan Ktil goro'yu ata bindirip aldr. qint grptat kagtr yrlkr gobam..927 vardr. (1810) dokuzrr bir olan yrlkr gobamm yrkarak. kazr. Yedi giinden sonra Seytek ' (a!ag kafesleri kiigiik kege ev olup. ( 1820) Kilgiik kege evin kaprsmr ykarak gekip saldr. Dokuzu bir olan yrlkr gobammn dokuzu gelip vurdu. stiyleyigine inandrm. . lezzetli pargasrdrr. kesip vurdu. TunceTGULENSOY/ 363 (1790) itmttti kement ile seni terbiye etse. bacaklar yukan diiEtii. Dr. (1800) Krsa kuynrklu kara geng lasra$rn aybrr gaybr' yorga (ytiriiyiigtinti) ' rahvamna saldr. at gibi giivendrmf' Yorgun diiqmiiq Kiil Qoro (nun) sevincinden gillsii kabardr. Siiyledifine inandrm. Bahadu dolan bu Seytek.Ktrg. Seytek.kann ya!r: Krrg. kar m yagt928 tle katm ba ltrsagl2g Ktil Qoro'yu yala bulayrp sardr. (1805) Krsa kuyruklu kara geng krsraktan baE agalr. at gobanlan kurarlar): Krg. 929. 'Ay balta' ile kahplanz!" O zaman (Sityle) dedi Kiil goro: "Sevgili kesik kula$rm. colum. (1815) Yorgun diigmiiE Kiil Qoro ' KiiEiik keEe ev'e. ylkrya dolru saldr ktsrr ktsrapr yakalayrp aldr. kesik kulak bu gocuk kap (gibi) erdi ay baltayr eline gimdi aldr. 927.Prof.

. sa[ ktirek kemi[indeki oyup kesen kuli kkrda[r yaf kaynatrp dciken kul.tzt) gSbi. Kiil Qoro ile Seytek . Kiik Qebig'i ahp geldi. KuEak baglaytpe3 diintire3z ol aywil KucaklaEtp dost olaywil t 930. kuda . tdr0m!" (1855) "Sevgili Kiil Qoro. kuu dah. batrr!" " Sattp yersen bir g{inliik. (1S50) ikisi yangrp girip vardr. Bahadrdofanbu Seytek Too-toru'ya bindi. tOrtim!'" "Aleykiim seldm Kiil Qoro. kugak baflamak: Krg. iki yiizii. " O zaman KUI Qoro durup (gtiyle) s6yltiyor: SelAmtin aleykiim Er Klyas. _ safitp yersen bin giinliik. felce ulramrg ktirek kemi$i93o (1830) yala konulmug delil mi? Agarak ahp baksa. giizii Qolpan (yild.364 / Manas Destanr (1825) agarak ahp baksa. yrlkrya do!ru kogtqdu. ! ata binip alakoy Yrlkrya do!ru salakoy! (1840) Kiik Qebig'i ahp gel!" Ata bindi bu Seytek.felce ulramrg ktirek kemigi: Krrg. batu!" " Canlm Er Klyas. Er Kryas'a do!ru siirdii. yorgun diigmiig Kiil Qoro'nun kara. 931. iki iri ktipek (ve) atmaca gibi. kurgal932. (1835) iki omuzuna iki kigi konmuq gibi. dtiniir: Kiig. MiskinleEen Ktil Qoro ( 1845) (atr) eyerleyip bindi. O zaman (q<iyle) dedi Kiil Qoro " Sevgili Seytek'im.

Er Ktyas'a gimdi girdim. (1875) Tann'dan bulan Kan Qoro. yorgun diigen Kanrkey'e koyun giittiirap baktrrmrq." Kan Qoro'nun dedilini (1895) igiten Kiil Qoro atrndan atlayrp indi. tildiiriip atrverdi. Kiil Qoro'nun babasr tath dilli. (1870) diifme gibi olan bahadrn yuvarlayrp kesti. babamn 6cii var mrydr. Bacafrnr. Gdzi qocuk hanlann (1880) igkembesi sallanan krsraklanm. ttirtim. Tuncer GULENSOY I 365 (1860) beni azrcrk (da olsa) kdtU krlmayrn!" O zaman (g0yle) dedin Kiil Qoro: " Sa! kiirek kemilimdeki krkrdalr. Dr. kavrayrp aldr kabzasrndan. salan. Birisini haklayrverdim. Kan Qoro'nun genig gdlsiine Kiil Qoro ahp bindi. kolunu ba$adr. yalan stiyleyen(lerin) iyisini Kan Qoro toplayrp almrg. Eline dednek vermig. . delil mi? Kan Qoro siiyliiyor bu siizt: ':Manas'm ollu Semetey. Onun igin riciimii aldrm. Kanrkey'in izini siirdii. srymp gekti krnrndan. kesip. trir6m?" Yorgun diiqen Kiil Qoro Icara gelik kahcw. oyup. girin sdzlii iyi dofan Acrbay'r (1890) iildiiriip atrverdi. trir6m. ttirtim? (1865) Ananrn intikamr var mrydr. Ktil Qoro ile bu Seytek ata binip kaldr. ( 1885) Almambet benim babamr.Prof.

balam. '*** (YEDINCI BOLUMUN SONU) . Onun karurureeyim! (1910) igtikten sonra ben Oleyim!" Kanrkey. ak gelik ktltcr aldl Kan Qoro'yu param parga etti. Kanlkey'i ahp geldi. yorga attan segiP bindirdi.366 / Manas Destanr (1900) kapt gergevesine ballayrp koydu. (1920). iig giin orada rahat Yattr. Genig Kul-ata krYrsrnda" geniq Talas'ln vddisinde.. Ug giinden sonra gtrgiirdii. Kuruyup kala0 KanfteY karEr gelmig d'eEil mi? Koyunu brakmrE delil mi? Kogturup yeti$mi$ de$il mi? (1905) " Sevgili Kiil Qoro. bagr TaEken'e hAkimiyet kurdu. orada yatan Manas'rn ev kurdu$u yerde ev kurdu. iyi dolan bu Seytek (1915) ipekliden segip giydirdi. Kan Qoro'nun kanmdan bir kaqrk kan versene. Ayafr Talas'ta. (1925) Ug Kogoy ile Talas'r hareket ettirmeden tuttu. Ay Qiiriik'ii ahp geldi. hepsini stiyleyiP ne edeYim. balam. balam. ' Kan Qoro'nun kamna doYdu.

lJpJltill .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->