P. 1
Akışkanlar mekaniği Yrd.Doç.Ali YILDIRIM-1.bölüm

Akışkanlar mekaniği Yrd.Doç.Ali YILDIRIM-1.bölüm

|Views: 834|Likes:
Yayınlayan: ayildirim10

More info:

Published by: ayildirim10 on Mar 21, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/06/2013

pdf

text

original

AKIġKANLAR MEKANĠĞĠ

Yrd. Doç. Dr. ALİ YILDIRIM
Transport Processes and Separation Process Principles
(Includes Unit Operations) (4th Edition) by Christie John
Geankoplis, published by Pearson Education,Inc

Unit Operations of Chemical Engineering (7th edition)(McGraw
Hill Chemical Engineering Series) by Warren McCabe, Julian Smith,
and Peter Harriott

Akışkanlar Mekaniği;kavramlar, Problemler, Uygulamalar. Sümer
peker, Şerife Ş.Helvacı-Literatör yayıncılık.

Akışkanlar Mekaniği. Prof.Dr.Rahmi Keskin, Prof.Dr.Metin Güner.
Ankara Üniv. Ziraat fak. Yayınları-Ankara.

Akışkanlar Mekaniği. Prof.Dr.Yüksel Sarıkaya, Doç.Dr.Müşerref
Önal. Gazi kitabevi-Ankara


Tarihsel
Akışkanlar mekaniğinin yüzleri
Archimedes
(C. 287-212 BC)
Newton
(1642-1727)
Leibniz
(1646-1716)
Euler
(1707-1783)
Navier
(1785-1836)
Stokes
(1819-1903)
Reynolds
(1842-1912)
Prandtl
(1875-1953)
Bernoulli
(1667-1748)
Taylor
(1886-1975)
Özel örnekler
– Hava ve İklim
– Taşıma araçları: Otomobiller, trenler,
gemiler, uçaklar gibi.
– Çevre
– Fizyoloji ve Tıp
– Spor ve yarış araçları
– Gıda işetmeleri ve bir çok diğer örnekler!
Hava ve iklim
Tornadolar (hortum)
Hurricanes Global iklim
Thunderstorm (yıldırım,şimşek)
Araçlar
Uçaklar
Denizaltıları
Hızlı trenler
gemiler
Çevre
Hava kirliliği Nehir akıntıları
Fizyoloji ve Tıp
Kan pompası
Ventricular assist device
Spor ve yarışlar
Su sporları
Otomobil yarışları
Su yarışları Bisiklet yarışları
Sörf
Spor ve yarışlar
Boru sistemleri
Tünel Kurutucu
Dolgulu Kule
(distilasyon, absorpsiyon)
PLAKALI FILTRE
Gövde Borulu Isı Değiştiriciler
AKIġKANLAR
AkıĢkan
sürtünme
viskozite
Basınç
Kinetik
enerji
Statik akıĢkan
basıncı
Paskal
Prensibi
(durgun)
Bernoulli
eĢitliği
Hidrolik
baskı
Yüzey
gerilim
Memran
taĢınım
Suda yüzme
(kaldırma kuvveti)
KargaĢalı
akımlar
Laplace
kanunu
Duvar
gerilimi
iç enerji
ArĢimed
prensibi
Diğer
örnekler
Hidrolik
frenleme
Kılcal
hareket
Newton
olmayan
akıĢkanlar
Kan akıĢı
örnekleri
Poiseuille
kanunu
Osmoz
Yayılım
(difüzyon)
Potansiyel
enerji
Bir gıda hattındaki Temel Gıda işlemlerinde genellikle Bunları
içerir:
1. Akışkanların akması (akışkanlar mekaniği)– Bir akışkan bir
noktadan başka bir noktaya bir pompa, yerçekimi,
sedimentasyon vb.
2. Isı transferi – Isı vermesi veya alması (ısıtma; soğutma;
dondurma).
3. Kütle transferi – (kurutma, damıtma, buharlaşma,
cristalizasyon, membran işlemler).

4. Enerji gerektiren diğer işlemler, mekanik ayırma işlemler
(filtrasyon, santrifüjleme, doğal çöktürme, eleme); boyut
küçültme (dilimleme, kesme, ezme, doğrama, öğütme) veya
boyut arttırma (jelleşme, toplanma); karıştırma (katıların
çözünmesi, emülsiyonlar veya köpükler, kuru gıdaların
karıştırılması (un, şeker, kakao tozu vb.).
Bir maddeyi oluşturan molekül veya tanecikler
öteleme hareketi yapabiliyorlarsa, bu tür
maddelere AKIŞKAN adı verilir. Akışkan, kayma
gerilmesi altında sürekli şekil değiştiren
maddedir.
Mekanik kuvvetlerin etkisi altında cisimlerin
denge veya hareket koşullarını inceleyen bilim
dalıdır.
Mekanik:
-katılar mekaniği
-şekli bozulabilen maddeler mekaniği
-Akışkanlar mekaniği
Akışkanlar mekaniği:
Akışkanlar mekaniği, Durgun ve hareket halindeki gazlar
ve sıvıların davranışlarını inceleyen, uygulamalı bilim
dalıdır.
Akışkanın bulunduğu her yerde vardır.
AkıĢkan, kuvvet (kayma gerilmesi) uygulandığında
sürekli deformasyona uğrayan maddedir.

Akışkanlar mekaniği üç temel konu altında incelenebilir:
(a) Akışkanlar statiği (Hidrostatik): Duran yani hareketsiz
akışkanların mekaniğini inceler
(b) Akışkanlar kinematiği: Hareket halindeki akışkanlarda
hız ve akım çizgilerinin geometrisini inceler
(c) Akışkanlar dinamiği (Hidrodinamik): Hareket halindeki
akışkanların hızları, ivmeleri ve akışkana gelen kuvvetler
arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalıdır.

STATİK DİNAMİK
Akışkanlar yaşam için önemlidir
– İnsan bedeninin %65‟ sudur
– Yeryüzünün 2/3‟si sudur
– Yeryüzünden 17 km mesafedeki Atmosferde su
buharı
Tarih Akışkanlar mekaniği ile şekillenmiştir
– Jeomorfoloji
– Insan göçleri ve uygarlıklar
– Modern bilimsel ve matematiksel teoriler ve metotlar
– Savaş teknikleri
Hayatımızın her yerinde etkilidir

Katılarla akıĢkanlar arasındaki farklılıklar

En temel farklılık katıların sert ve kolayca deforme
olmaması

Gerçek katı üzerine uygulanan kuvvetin yarattığı
kayma gerilmesinin etkisiyle biçim değiştirir.

Gerilmenin belli bir değerine kadar cisim esnektir ve
kuvvetin etkisi kalkınca eski biçimine geri döner.

Gerilme belli bir değeri aşınca esneklik kalmaz ve katı
eski durumuna dönme özelliğini kaybeder ve akmaya
başlar.

Akışkanlar ise değeri ne olursa olsun kayma gerilmesi
yaratan kuvvetin etkisinde kalır, biçim değiştirir ve
akmaya başlar.
KATI SIVI GAZ
AkıĢkanlar(Sıvı ve gazlar) arasındaki farklar

Sıvılar bulundukları kabın Ģeklini alırlar. Moleküller
arasındaki çekim kuvvetleri sıvıları bir arada tutar.

Ancak belli bir Ģekil almasını sağlayamaz.

Sıvılarda moleküller arası bağlayıcı kuvvet nedeniyle
atmosfer ile serbest yüzey oluĢtururlar. Damla haline
gelebilirler.

Gazlar bulundukları kabı doldurur fakat belirli bir hacim
ve Ģekil oluĢturmazlar.

Gazlarda moleküller daima hareket halinde ve
çarpıĢarak birbirlerinden uzaklaĢma eğilimindedirler.
Kokunun yayılması gibi.
Gazlar damla haline gelemezler.
Gazların üzerindeki basınç kalkınca sürekli genleĢirler ve bu
nedenle hiçbir zaman serbest yüzey veya atmosferik yüzey
oluĢturmazlar.

Ancak bir sıvı veya katı ile ortak yüzey oluĢtururlar. Damla
haline gelemezler.

Sıvılar sıkıĢtırılamayan ya da çok az sıkıĢtırılabilen
akıĢkanlardır. (ρ= m/v=yoğunluk=sabit)

Sıvılar çok büyük basınçlar altında hacimlerinde çok küçük
değiĢme meydana gelir.

Gazlar ise kolay sıkıĢtırılabilirler. Üzerine uygulanan basıncın
durumuna göre kolayca sıkıĢıp genleĢebilirler
Gazlarda yoğunluk (ρ) basınçla değiĢir.

AkıĢkanlar(Sıvı ve gazlar) arasındaki farklar
BĠRĠMLER ve BOYUTLAR
Birim sistemleri:
-SI (uluslar arası birim sistemi, temel birim sistemi) (m-kg.s)
-FPS (Ingiliz birim sistemi) (ft-lb
m
-s)(teknik)
-CGS (cm.g.s)
-MKS (m.kg.s)
-Teknik ölçü sistemi

Boyutlar:
MLT ve FLT olmak üzere
iki boyut sistemi vardır.
MLT sisteminde temel
boyut kütle (M)
FLT sisteminde ise temel
boyut kuvvet (F)
alınmıstır. Uzunluk ve
zaman aynıdır.
BĠRĠMLER ve BOYUTLAR
Boyut fiziki bir değişkeni miktar olarak ifade eder, birim ise boyut
miktarına bir sayı vermenin ifadesidir.
Örneğin; uzaklık, genişlik, sapma ve yükseklik gibi değişkenler
“uzunluk” olarak ifade edilen bir boyuttur.
Diğer taraftan cm, m ve inch ise uzunluğu ifade etmede kullanılan
nümerik birimlerdir. Bazı birimler arası pratik dönüşümler Tablo
1.1„de verilmiştir.
Akışkanlar mekaniğinde tüm boyutlar kütle, uzunluk ve zamandan
türetilmiştir.
Eğer Kütle (M), uzunluk (L) ve zaman (T) olarak şeçilirse bu sisteme
MLT denilir (Tablo 1.2).
Kütle yerine kuvveti esas alan boyut sistemine FLT denilmektedir.
Bu iki sistem arasındaki tek fark birinde kütle esas alınırken
diğerinde kuvvet esas alınmaktadır.
Teknik ölçü sistemi olarak isimlendirilen kilopond (kilogram kuvvet),
metre ve saniye birim sistemi de yaygın bir şekilde olmamakla
birlikte kullanılmaktadır.
Birim sistemlerini sınıflandıracak olursak; kütleyi esas alan CGS
(cm, g, s) ve SI (m, k, s) “uluslararası sistem” ile kuvveti esas alan
teknik ölçü sistemi (m, kp, s) şeklinde sınıflandırılabilir.

CGS sisteminde kuvvet birimi g cm s
-2
veya kısaca “dyne” şeklinde
ifade edilmektedir.
SI sisteminde; kuvvet birimi kg m s
-2
şeklindedir.
Buna da kısaca “Newton” denir.
Teknik ölçü sistemi ise; (kuvvet) birimi kp dır. Newton un ikinci
hareket yasasına göre kuvvet, F = m × a dır. 1 N, 1 kg lık kütleye 1
m/s
2
lik ivme kazandıran kuvettir.
Birçok Avrupa ülkesinde yaygın olarak kullanılan diğer bir kuvvet
birimi kilogram-kuvvet (kg
f
) dir.
1kp = 9.81 kg m s-
2
(Newton) ve 1 kg = 1/9.81 kp m
-1
s
2
alındığında,
birimler arasında dönüşüm sağlanmış olur.
Buna göre saf suyun; özgül kütlesi ρ=1000 kg/m
3
(SI Sistemi) veya
ρ = 1000/9.81=102 kp m
-4
s
2
(teknik ölçü sistemi),
özgül ağırlığı γ = 9810 N/m
3
(kg m
-2
s
-2
) (SI sisteminde) veya γ =
1000 kp/m
3
(teknik ölçü sistemi) şeklindedir.

BĠRĠMLER ve BOYUTLAR
Gaz sabiti (R)
Uzunluk
Hacim ve yoğunluk
Kütle
Yerçekimi ivmesi
Hacim
Kuvvet
Basınç
Basınç
Isıl iletkenlik
Isı, enerji ve iĢ
Isı iletim katsayısı
Viskozite
Yayınırlık katsayısı (difüzivite)
Isı akısı
Kütle akısı, molar akı
Isı kapasitesi ve entalpi
Kütle iletim katsayısı


Akıskanların Özellikleri
Yoğunluk (Özgül Kütle)
Birim hacimdeki maddenin kütlesine yoğunluk denir.
µ sembolü ile gösterilir.
µ =
V
m
3
kgm
-3

Eğer yoğunluk sabit ise akışkan sıkıĢtırılamayan akışkandır
(sıvılar).
Bazı gazlarda olduğu gibi yoğunluk değişiyorsa,
akım veya akışkan sıkıştırılabilen akışkandır.
µ
su
= 1000 kgm
-3

µ
hava
=1.2kgm
-3
kg
m
ÖZGÜL AĞIRLIK
Relatif Özgül Kütle (özgül yoğunluk) ve Özgül Ağırlık (SG,ρ
b
)
Özgül Hacim (Ʋ)
Soru:
Soru: Bağıl yoğunluğu 0.87 olan bir sıvının yoğunluğunu,
özgül hacmini ve özgül ağırlığını bulunuz?
Çözüm:
(su)=1000 kg/m
3


=SG. = 0.87x1000 kg/m
3 =
870 kg/m
3


= x g= 870 kg/m
3
x9.81 m/s
2
=8534 N/m
3

Özgül hacim ( )= = 1.149x10
-3
m
3
/kg
w
b
SG
µ
µ
µ = ) (
µ
w
µ
w
µ
¸ µ
v
µ
1
=
3
/ 870
1
m kg
Soru: Özgül yoğunluğu 0.8684 olan yağın yoğunluğunu,
kg/m
3,
g/cm
3,
lb/ft
3
birimlerinde hesaplayınız ve eşdeğer
o
API bulunuz (ρ
su
=1000 kg/m
3
)
SG= ρ/ ρ
su →
ρ=0.8684x1000 kg/m
3

=868.4 kg/m
3

868.4 kg/m
3
x1000 g/1kgx1m
3
/1000dm
3
x 1dm
3
/1000cm
3
=0.8684 g/cm
3
(0.8684 g/cm
3
)x(62.43 lb/ft
3
/1 g/cm
3
)= 54.2 lb
m
/ft
3


o
IPA=(141.5/SG)-131.5= (141.5/0.8684)-131.5=31.4 31.4
54.2 lb
m
/ft
3

0.8684 g/cm
3
Soru: Yoğunluğu 1820 kg/m
3
olan ağırlıkça %100
deriĢik sülfirik asittin baumesini hesaplayınız?
Çözüm: ρ (1820 kg/m
3
) >1000 kg/m
3
(SU) olduğu için

144.3 (SG-1)
o
Baume=
SG

SG= ρ/ ρ
su
= 1820/1000

144.3 (SG-1) (144.3)[(1820/1000)-1]
o
Baume= = = 65
SG ) (1820/1000)
Soru: Yoğunluğu 1360 kg/m
3
olan meyve
suyunun brix değeri nedir?
Çözüm:
SG=ρ/ρ
su
=1360/1000=1.36

400(SG-1) 400(1.36-1)
Brix= = = 106 brix
SG 1.36
Sıkıştırılabilirlik katsayısı (GAZ)
Bir akışkanın hacmi P ve T ile nasıl değişir?
Akışkanlar T ↑ ya da P ↓ ile genleşirler.
Akışkanlar T ↓ ya da P ↑ ile sıkışırlar.
P ve T‟deki değişimleri hacimdeki değişimle ilişkilendiren akışkan
özelliklerine ihtiyaç vardır:
– Sıkıştırılabilirlik katsayısı


– Hacimsel genleşme katsayısı


P ve T‟nin ortak etkileri aşağıdaki gibi yazılabilir:

T
T
P P
v
v
k µ
µ
| | c c
| |
= ÷ =
| |
c c
\ .
\ .
1 1
P P
v
v T T
µ
|
µ
c c | | | |
= = ÷
| |
c c
\ . \ .
P T
v v
dv dT dP
T P
c c
| | | |
= +
| |
c c
\ . \ .
Gazların Yoğunluğu ve SıkıĢabilirlik
Ġdeal gazlarda:
PV=nRT ve ρ(yoğunluk)=nM/V=PM/RT olur
Burada: R: gaz sabiti(8.314 J/mol.K, (kJ/kmol K)
M:molekül ağırlığı (g/mol, kg/mol)
P :(gaz basıncı, atm), T:sıcaklık (
o
K)
n: mol sayısı (g mol, kg mol)
= özgül ağırlık=ρ.g
¸
Sıkıştırılabilen akışkanlarda (gaz) basınç
değişimi
dz
RT
g
p
dp
÷ =
dz g dp µ ÷ =
} }
÷ =
2
1
2
1
z
z
p
p
dz g dp µ
µ değişken (ideal gazlarda):
RT
p
= µ
} }
÷ =
2
1
2
1
z
z
p
p
dz
RT
g
p
dp
}
÷ =
2
1
1
2
ln
z
z
T
dz
R
g
p
p
T=T(z) sıcaklık yer değiştirmenin bir fonksiyonu
SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç
değiĢimi
uniform sıcaklık için: T=T
o

( )
(
¸
(

¸

÷
÷ =
o
RT
z z g
p p
1 2
1 2
exp
Doğrusal (linear) sıcaklık değişimi için:
T=T
o
+|z
z
1
=0 (deniz sevisinde)
T=T
o

p
1
=p
o

R
g
o
o
T
z
p p
|
|
|
|
.
|

\
|
÷ =
2
2
1
SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi
Gerçek gazlarda İse:
RT b V
V
a
P = ÷ + ) )( (
2 c
c
P
T R
a
64
27
2 2
=
c
c
P
RT
b
8
=
ZRT
PM
Veya = ÷÷ ÷ µ
Düzeltme faktörü, gazın sıcaklık ve basıncına göre
gözününe alınan sıkıştırma faktörü.
İdeal gazlar için Z=1, farklı enerjiye sahip gerçek gazlar için
Z<1
Ve



| | ) ( ) ( 1 (
o o o
P P T T ÷ + ÷ ÷ = | o µ µ
P
o
T) / (
1
c c ÷ = µ
µ
o
T
o
P) / (
1
c c + = µ
µ
|
Tüm maddelerin yoğunluğu sıcaklıkla azalır ve basınçla artar.
Burada:
T
o
:referans sıcaklık (K),
ρ
o
: T
o
sıcaklıktaki gazın yoğunluğu
α:ısısal genleşme katsayısı (=1/T, ideal gazlarda)
β: sabit sıcaklıkta sıkıştırma katsayısı

Ġdeal gazlar için β=1/P dir (Sabit sıcaklık)

Bulk modülü(elastik modülü): E veya K ile gösterilir.

E
v
(K)=1/ β = -V(∂P/ ∂V)
T
=
P
T V
V
) / (
1
c c + = o
T
P V
V
) / (
1
c c ÷ = |
1
/
) (
V dV
dp
K E
v
÷ =
SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi ve Elastik Modülü (Ev, K)
Gaz akışkanlarda eğer sıkışma ya da genleşme sıcaklıkla (izotermal koşul) meydana
gelirse;

ve olur.

Eğer sıkışma ve genleşme sürtünmesiz ortamda gerçekleşiyor ve çevreyle ısı alışverişi
olmuyorsa (İzoentropik koşul);

ve

k:sabit basınçtaki özgül ısının(C
p
) sabit hacimdeki

özgül ısıya (C
v
) oranıdır (adiyabatik
üs), k=C
p
/ C
v
olur.
T
o
=T+(V
2
/(2C
p
), T
o
=durma veya toplam sıcaklık ve (V
2
/(2C
p
) terimi dinamik sıcaklık
terimidir.

Ġdeal koĢullarda:

R (gaz sabiti)=C
p
- C
v
ve C
p
=(Rk/(k-1)), C
v
=(R/(k-1)) olur.
(P-P
o
)
Sıvılarda elastik modülü (E
v
)= - V
o
(dP/dV)= -V
o

(V-V
o
)
T R P . . µ =
SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi ve
Elastik Modülü (E
v
, K)
sabit
P
=
µ
sabit
P
k
=
µ
( )
) ( ) ( ) (
1
2
1
2
1
1
2
P
p
T
T
k
k
k
= =
÷
µ
µ
Ses hızı ve Mach sayısı
Akışkanlardaki düzensizliklerin yayılma ya da
sinyal iletim hızına ses hızı denir.
Ses hızı basınçtaki ve yoğunluk (özgül kütle)
deki değişimle ifade edilmektedir.
C(ses hızı) = = olur.

C(ses hızı):m/s, dP:basınçtaki değişim(Pa)
dρ:yoğunluktaki değişim, ρ:yoğunluk
E
v
: elastik modülü (Pa)
µ d
dP
µ
V
E
İzoentropik koşullarda gaz akışkanlar için ses
hızı (C):
C=√(kP/ρ)= √k.R.T
İzotermal koşullarda ise:
C= √P/ρ ile hesaplanır.
Normal hızın ses hızına oranına Mach sayısı
denir ve Bu eşitlikle bulunur:
Ma=(V/C)=V.√(ρ/E
v
)
Ma=1 (sonik akış), Ma<1 (sesaltı akış) ve Ma>1
(sesüstü akış), Ma>>1 isehipersonik,
Ma≈1(transonik akış)
Ses hızı ve Mach sayısı
Soru: ġekilde gösterilen lüle gibi en-kesit alanı değiĢen bir kanalda CO
2
3
kg/s’lik bir kütlesel debiyle sürekli olarak akmaktadır. CO
2
kanala 1400 kPa
basınçta ve 200
o
C sıcaklıkta düĢük hızla girmekte ve lüle içerisinde 200 kPa
basınca kadar geniĢlemektedir.Lüle, akıĢ yaklaĢık olarak Ġzentropik olacak
Ģekilde tasarlanmıĢtır. Kanal boyunca 1200, 767 ve 200 kPa’lık bir basınç
düĢüĢüne karĢılık gelen yoğunluk, hız, akıĢ alanı ve mach sayısını bulunuz?
(C
p
=0.846 kJ/kg.K, k=1.289, R=0.1889 kJ/kg.K, CO
2
oda sıcaklığında ideal
gaz)
Çözüm:
C
p
=0.846 kJ/kg.K, k=1.289, R=0.1889 kJ/kg.K)
T
o
=T
1
=200
o
C =473 K, P
o
=P
1
=1400 kPa(N/m
2
)
P
1
=1200 kPa, P
2
=767 kPa, P
3
=200 kPa
basınçlar için ρ, V, A ve Ma bulunacaktır.



( )
) ( ) ( ) (
1
2
1
2
1
1
2
P
p
T
T
k
k
k
= =
÷
µ
µ
1400 1200 767 200
P (kPa)
Durma bölgesi:
1400 kPa m=3kg/s
200
o
C CO
2

K
kPa
kPa
K
P
P
T T
k
k
o
o
457 )
1400
1200
( 473 ) (
289 . 1
1 289 . 1 1
1
= = =
÷ ÷
3
2 2
2 2
/ 9 . 13
)
1
/ . 1000
)( 457 )( . / 1889 . 0 (
)
1
/ .
)(
1
/ 1000
( 1200
m kg
kJ
s m kg
K K kg kJ
N
s m kg
kPa
m N
kPa
RT
P
= = = µ
bulunur
T
o
=T+(V
2
/(2C
p
) eşitliğinden V(hızı) çekersek



İdeal gaz bağıntısından




A=(m/ρV)=(3 kg/s/(13.9 kg/m
3
)(164.5 m/s)=13.1x10
-4
m
2
olur



Ma=V/C= (164.5m/s)/(333.6m/s)=0.493
s m
kg kJ
s m
K K kg kJ T T C V
o p
/ 5 . 164 )
/ 1
/ 1000
)( 473 )( . / 286 . 0 ( 2 ) ( 2
2 2
= = ÷ =
s m
kg kJ
s m
K K kg kJ kRT C / 6 . 333 )
/ 1
/ 1000
)( 457 )( . / 1889 . 0 )( 289 . 1 (
2 2
= = =
Soru: Bir önceki soruda 767 ve 200 kPa
basınçlar için yoğunluk, hız, akış alanı ve
Mach sayılarını da siz bulun?
Gazların özgül yoğunluğu
Özgül yoğunluğu (SG
g
), gazın yoğunluğu (ρ
g
)‟nın 1 atm
basınçta 15.5
o
C veya standart koşul olarak kabul edilen
0
o
C sıcaklıktaki havanın yoğunluğu (ρ
h
)

ya oranı olarak
tanımlanır ve birimsizdir.
Gazların özgül yoğunluğu=
h
g
g
SG
µ
µ
=
Soru: CO
2
gazını ideal gaz kabul ederek 0
o
C‟de ve 1
atm basınçta yoğunluğunu (MKS) ve İngiliz birim
sisteminde bulunuz. (R=8314 Nm/(kgmol K))

Çözüm:
CO
2
’nin molekül ağırlığı=44 kg/kmol
ρ
h
(havanın standart Ģartlardaki yoğunluğu)=1.285 kg/m
3

MKS sisteminde:
T=273 K, P=1 atm= 1.013x10
-5
N/m
2

ρ= nM/V= P.M/RT= (1.013x10
-5
N/m
2
)(44 kg/kmol)
(8314 Nm/(kgmol K)(273 K)
=1.96 kg/m
3

Özgül yoğunluk (SG
CO2
)= 1.96/1.285=1.519

Ġngiliz birim sisteminde:
P=(1 atm)(14.7 psia)/(1 atm)=14.7 lb
m
/in
2

R=10.73 psia.(ft
3
/lb
m
.
o
R)
M=44 lb
m
/lbmol
ρ
h
(havanın)=0.085 lb
m
/ft
3


ρ= (14.7 psia)(44lb
m
/lbmol) =0.1225 lb
m
/ft
3

(10.73psia.(ft
3
/lb
m
.
o
R))(460
o
R)
SG
g
= 0.1225 lb
m
/ft
3
= 1.519
0.085 lb
m
/ft
3
Soru: ġekilde gösterilen yayıcıya 200 m/s’lik hızla hava
girmektedir. (hava ideal gaz, R
hava
=0.287 kj/kg.K, ve k=1.4)
a)Ses hızını bulunuz. b)hava sıcaklığı 30
o
C iken yayıcı
giriĢindeki Mach sayısını bulunuz.

Çözüm
• =


• Mach sayısı(Ma)= olduğu için

yayıcı girişindeki akış sesaltıdır.
s m
kg kJ
s m
K K kg kJ / 349
/ 1
/ 1000
) 303 )( . / 287 . 0 )( 4 . 1 (
2 2
=
Yayıcı
Hava
V=200 m/s
T=30
o
C
kRT C =
1 573 . 0
/ 349
/ 200
< = =
s m
s m
C
V
GarıĢımların Yoğunluğu
Karışabilen sıvı ve gaz karışımların yoğunluğu
mol veya hacim kesirlerine göre ağırlık
ortalamalarına eşittir.


bileşenin mol kesri
Birbiriyle Karışmayan sıvı ve gaz karışımları İçin


d: dağılmış faz, S: sürekli faz


¿
=
i
i i kar
_ µ µ
=
i
_
S S d d kar
x x . . µ µ µ + =
SORU: %30 etanol, %70 metandan oluşan gaz karışımının 6 bar basınç
ve 20
o
C sıcaklıkta yoğunluğunu bulunuz?(R=0.082 atm.m
3
/kmol.K)





ρ= PM
w
/(ZRT),

=7.8 kg/m
3


=4.02 kg/m
3


ρ
karışım
=(0.30)(7.8) + (0.70)(4.02)=5.15 kg/m
3

M
w
P
c
(bar) T
c
(K) P
r
=P/P
c
T
r
=T/T
c
Z
etan 30 48.7 305.3 0.12 0.96 0.95
metan 16 45.9 190.6 0.13 1.54 0.985
) 293 )( / . 082 . 0 )( 013 . 1 )( 95 . 0 (
) / 30 )( . 6 (
3
K kmol m atm bar
kmol kg atm bar
et
= µ
) 293 )( / . 082 . 0 )( 013 . 1 )( 985 . 0 (
) / 16 )( . 6 (
3
tan
K kmol m atm bar
kmol kg atm bar
ol me
= µ
Soru: Krem yapmak için 50
o
C sıcaklıkta 250 ml sıvı yağ,
750 ml su içinde dağıtılarak emülsiyon haline getirilir. Sıvı
yağın yoğunluğu 847 kg/m
3
tür. Karışımın 50
o
C deki
yoğunluğunu hesaplayınız?
Çözüm: Burada su sürekli faz ve yağ dağılmış fazdır.

x
d
= (250/(250+750)=0.25

x
s
= (750/(250+750)=0.75

Suyun 50
o
C deki yoğunluğu(ρ
s
=988 kg/m
3
)

ρ
d
=847 kg/m
3

ρ
karışım
= (0.25)(847)+(0.75)(988)=953 kg/m
3



Soru: Hacmi 0.65 m
3
olan çelik bir kap su (ρ:1000 kg/m
3
) ile tamamen
doldurulmuş şekilde kapalıdır. Başlangıçta P
1
= 1 atm, V
1
=0.65 m
3

tür.Basınç pompa yardımıyla 500 bar‟a yükseltilmiştir. Bu basınç
altında kabın hacminin %1 arttığını ve suyun sıkıştırma modülünün E
v
=
21000 Bar olduğu düşünülürse pompa tarafından kabın içerisine
pompalanan ek su kütlesini bulunuz?
Çözüm:dP/E
v
=-dV/V, P
1
=1 bar (mutlak)= 0 bar
(Etkin basınç)
V
1
=0.65 m
3
, E
v
= 21000 Bar
∆V/V=∆P/E
v
=(500/21000) ∆V
1
/V=- ∆P/E
v

∆V
1
=-V(∆P/E
v
)=-0.65 .500/(21000)=-0.0155 m
3

∆V
2
=0.65x%1=0.0065 m
3

∆V= ∆V
1
+ ∆V
2
=0.0155 m
3
+0.0065 m
3
=0.022 m
3

∆P/E
v
= ∆ρ/ρ= 500/21000=(ρ
2
- ρ
1
)/ ρ
1

ρ
2
= (500/21000)x ρ
1
+ ρ
1
= (500/21000)x 1000+1000
=1023.8 kg/m
3

Kütle (m)= ρ
2
x ∆V= (1023.8 kg/m
3
)x(0.022 m
3
)
=22.5 kg ek suyun kütlesi
SU
Pompa

Basınç ve AkıĢkan Statiği


mutlak
P
mutlak
=0
vakum
P
mutlak

vakum
mutlak
P
vakum
P
atmosfer

P
atmosfer

P
mutlak
P
atmosfer

P
etkin (relatif)
Mutlak ve Rolatif(etkin) Basınç
Mutlak ve Rolatif(etkin) Basınç
P
etkin(rölatif)
=P
mutlak
-P
atm
, P
mutlak
=P
atm
+P
etkin



Statik ve Hidrostatik Basınç dağılımı ve
Pascal Kanunu
Bir Noktadaki Basınç
Pascal kanunu
Tanecik dengede olduğundan her yöndeki kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır.
X ekseni doğrultusundaki kuvvetleri topladığımızda
P
x
basıncıdan dolayı ortaya çıkan kuvvet, Fx
x
:


P
s
basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet Fx
s
:



P
y
basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet Fx
y
:


Hareket olmadığından denge koşulu:



P
x
=P
s
olur


y z P ABFE A P F
x x x
x
o o = = ) (
z y P
s
y
z s P Sin ABCD A P F
s s s x
s
o o
o
o
o o u ÷ = ÷ = ÷ = ) (
) (sin
s
y
o
o
u =
0 =
y
x
P
0 = + +
y s x
x x x
F F F
0 0 ) ( = + ÷ + z y P z y P
s x
o o o o
Benzer şekilde y ekseni için kuvvetlerin toplamı:
Py basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet,

P
s
basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet, Fy
s
:

P
x
basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet,

Taneciğin ağırlığı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet, Ağırlık kuvveti=-özgül
ağırlık x tanecik hacmi

Hareket olmadığından denge koşulu:


Tanecik elementi yani δx,δy, δz çok küçük olduğundan
terimi ihmal edilebilir

Bu nedenle:
P
y
=P
s
ve P
x
=P
y
=P
s
olur. Bunu P
x
=P
y
=P
z
şeklinde de yazabiliriz. Buna
PASCAL kanunu denir, yani bir noktadaki basınç tüm yönlerde aynıdır.
z x P EFCD A P F
Y y y
y
o o = = ) (
z x P
s
x
z s P ABCD A P F
s s s y
s
o o
o
o
o o u ÷ = ÷ = ÷ = cos ) (
) (cos
s
x
o
o
u =
0 =
yx
F
z y x g F o o o µ
2
1

÷ =
0 = + + +
ağ y y y
F F F F
x s y
0 )
2
1
( 0 ) ( = ÷ + + ÷ + z y x g z x P z x P
s y
o o o µ o o o o
0 ) = z y x o o o




Akışkanın içinde aynı seviyedeki (yatay düzlemde)
basınç kabın şeklinden bağımsız eşittir.

SORU: Aynı sevide sıvı olan tüplerden
hangisine etki eden basınç fazladır?
BirleĢik Kaplar

Basıncın Ölçülmesi
Barometre
Barometreler açık hava basıncını ölçmede kullanılır.
C atm
atm
P gh P
P gh
µ
µ
+ =
=
 Bu yüzden barometre basıncına
atmosfer basıncı da denir.
 C noktasındaki civa buharının
basıncı çok küçüktür ve sıfır
alınabilir.
 Dolayısıyla akışkan sütununun
ağırlığı alttan etkiyen atmosferik
basınç kuvveti ile
dengelenmelidir.
 Atmosfer basıncı yükseklere
çıkıldıkça düşer.
Manometreler
(U-Manometresi)
U – manometresi (üstten bağlama)
( ) h g p p
m
µ µ ÷ = ÷
2 1
( ) h a g p p
X
+ ÷ = µ
1
gh ga p p
m
X
µ µ ÷ ÷ =
2
'
'
X
X
p p =
ρ
m

ρ
U – manometresi (Alttan bağlama)
Farklı iki sıvılı
U-
manometresi
Bir kolu büyütülmüş U - Manometresi
( ) h g p p
m
µ µ ÷ = ÷
2 1
Doğru okumalar için
kullanılır
ρ
m

ρ
Eğik manometreler
Küçük basınçları ölçmek için kullanılır
o µ µ sin ) (
1 b a b a
gR P P ÷ = ÷
Piyezometre borusu

Piyezometre Borusu
Diferansiyel manometreler

Soru: ġekildeki tankta yoğunluğu 917 kg/m
3
olan yağ
bulunmaktadır. Tankın yüksekliği 3.66 m ve üsten 1 atm’lik
mutlak basıncı olan atmosfere açıktır. Tank 3.05 m derinliğine
kadar yağla doldurulmuĢ ve tankın altından 0.61 m yüksekliğine
kadar da su bulunmaktadır.
a) P
1
ve P
2
basınçları Pa olarak bulunuz.
b)Ayrıca tankın altındaki etkin basıncı bulunuz.
a) P
1
=h
1
ρ
yağ
g + P
o
, P
o
=101325 Pa
P
1
= (3.05 m)(917 kg/m
3
)(9.81 m/s
2
) + 101325
=128762 Pa
P
2
= h
2
ρ
su
g + P
1
=(0.61 m)(1000 kg/m
3
)(9.81 m/s
2
)+ 128762 Pa
= 134746 Pa eder
b) P
2- etkin
= P
2-mutlak
- P
atm
P
2- etkin
= 134746 Pa -101325 Pa
=33421 Pa olur
Yağ


SU
h
1
=3.05 m
h
2
=0.61 m
P
o
=1 atm
(mutlak)
P
1

P
2






SORU: Şekildeki tanktaki gazın basıncını belirlemek için bir U-
tüp manometre kullanılmaktadır. Manometre sıvısı sudur

su
=1000 kg/m
3
). Manometredeki basınç farkı 40 cm su
sütunudur. Atmosferik basınç 685 mm Hg dir ve sıcaklık 20
o
C
dir. Tanktaki gazın yoğunluğu 1.15 kg/m
3
tür. Tanktaki gazın
basıncını atm ve Pa birimlerinde hesaplayınız, P
gaz
=?

P
gaz
=?

40 cm
h
P
atm
= 585 Hg
Çözüm: g=9.81 m/s
2
,
h=40 cm=0.4 m
ρ
su
=1000 kg/m
3

ρ
gaz
=1.15 kg/m
3

P
atm
=685 mm Hg
P
gaz
=?
P
gaz
dan başlayarak:




Pa
atm
Pa x
atm
mmHg
atm
mmHg P
atm
22 . 91324
1
10 01325 . 1
9013 . 0
760
1
685
5
= = =
0 = ÷ ÷ +
atm su gaz gaz
P gh gh P µ µ ) (
gaz su atm gaz
gh P P µ µ ÷ + =
) )( / )( / 15 . 1 1000 ( 4 . 0 / 81 . 9 22 . 91324
2 3 2
Pa m N m kg m s m Pa P
gaz
÷ + =
atm
Pa
atm
Pa P
gaz
94 . 0
101325
1
71 . 95243 = =

Soru: Sekildeki hidrolik kaldırıcı üzerindeki 500 kg‟lık bir
yük ince bir boruya yağ (ρ
yağ
=780 kg/m
3
)

dökülerek
yükseltilecektir. Yükün yükselmeye başlayacağı h
yüksekliğini bulunuz?
Çözüm:
m=500 kg, g=9.81 m/s
2
, ρ
yağ
=780,
kg/m
3

W(Yük)=m.g= ρ .V.g= ρ.A.h.g

µ µ
µ
A
m
g A
mg
h gh
A
mg
= = ¬ =
2
2 2
131 . 1
4
) 2 . 1 )( 14 . 3 (
4
m
m D
A = = =
t
) / 780 )( 131 . 1 (
) 500 (
3 2
m kg m
kg
A
m
h = =
µ
cm m h 7 . 56 567 . 0 = =
SORU:
SORU:

Transport Processes and Separation Process Principles (Includes Unit Operations) (4th Edition) by Christie John Geankoplis, published by Pearson Education,Inc
Unit Operations of Chemical Engineering (7th edition)(McGraw Hill Chemical Engineering Series) by Warren McCabe, Julian Smith, and Peter Harriott Akışkanlar Mekaniği;kavramlar, Problemler, Uygulamalar. Sümer peker, Şerife Ş.Helvacı-Literatör yayıncılık. Akışkanlar Mekaniği. Prof.Dr.Rahmi Keskin, Prof.Dr.Metin Güner. Ankara Üniv. Ziraat fak. Yayınları-Ankara.

Akışkanlar Mekaniği. Prof.Dr.Yüksel Sarıkaya, Doç.Dr.Müşerref Önal. Gazi kitabevi-Ankara

Tarihsel
Akışkanlar mekaniğinin yüzleri

(C. 287-212 BC)

Archimedes

(1642-1727)

Newton

(1646-1716)

Leibniz

(1667-1748)

Bernoulli

(1707-1783)

Euler

(1785-1836)

Navier

(1819-1903)

Stokes

(1842-1912)

Reynolds

(1875-1953)

Prandtl

(1886-1975)

Taylor

Özel örnekler – Hava ve İklim – Taşıma araçları: Otomobiller. trenler. gemiler. – Çevre – Fizyoloji ve Tıp – Spor ve yarış araçları – Gıda işetmeleri ve bir çok diğer örnekler! . uçaklar gibi.

şimşek) Global iklim Hurricanes .Hava ve iklim Tornadolar (hortum) Thunderstorm (yıldırım.

Uçaklar Araçlar gemiler Hızlı trenler Denizaltıları .

Çevre Hava kirliliği Nehir akıntıları .

Fizyoloji ve Tıp Kan pompası Ventricular assist device .

Spor ve yarışlar Su sporları Bisiklet yarışları Su yarışları Otomobil yarışları Sörf .

Spor ve yarışlar .

Boru sistemleri .

absorpsiyon) .Tünel Kurutucu PLAKALI FILTRE Dolgulu Kule (distilasyon.

.

.

.

.

.

Gövde Borulu Isı Değiştiriciler .

.

AKIġKANLAR Basınç Kinetik enerji Paskal Prensibi (durgun) Statik akıĢkan basıncı iç enerji AkıĢkan sürtünme Duvar gerilimi Yayılım (difüzyon) viskozite Potansiyel enerji Poiseuille kanunu Laplace kanunu Yüzey gerilim Kılcal hareket Suda yüzme (kaldırma kuvveti) Hidrolik baskı Kan akıĢı örnekleri KargaĢalı akımlar Osmoz Bernoulli eĢitliği Hidrolik frenleme Diğer örnekler Memran taĢınım ArĢimed prensibi Newton olmayan akıĢkanlar .

boyut küçültme (dilimleme. mekanik ayırma işlemler (filtrasyon. şeker. . emülsiyonlar veya köpükler. membran işlemler). buharlaşma. yerçekimi. 2. kakao tozu vb.Bir gıda hattındaki Temel Gıda işlemlerinde genellikle Bunları içerir: 1. soğutma.). dondurma). kuru gıdaların karıştırılması (un. 3. toplanma). 4. karıştırma (katıların çözünmesi. cristalizasyon. Kütle transferi – (kurutma. Akışkanların akması (akışkanlar mekaniği)– Bir akışkan bir noktadan başka bir noktaya bir pompa. kesme. santrifüjleme. sedimentasyon vb. eleme). Enerji gerektiren diğer işlemler. Isı transferi – Isı vermesi veya alması (ısıtma. doğal çöktürme. damıtma. doğrama. ezme. öğütme) veya boyut arttırma (jelleşme.

kayma gerilmesi altında sürekli şekil değiştiren maddedir. Mekanik: -katılar mekaniği -şekli bozulabilen maddeler mekaniği -Akışkanlar mekaniği . bu tür maddelere AKIŞKAN adı verilir. Akışkan. Mekanik kuvvetlerin etkisi altında cisimlerin denge veya hareket koşullarını inceleyen bilim dalıdır.Bir maddeyi oluşturan molekül veya tanecikler öteleme hareketi yapabiliyorlarsa.

uygulamalı bilim dalıdır. Durgun ve hareket halindeki gazlar ve sıvıların davranışlarını inceleyen. Akışkanlar mekaniği üç temel konu altında incelenebilir: (a) Akışkanlar statiği (Hidrostatik): Duran yani hareketsiz akışkanların mekaniğini inceler (b) Akışkanlar kinematiği: Hareket halindeki akışkanlarda hız ve akım çizgilerinin geometrisini inceler (c) Akışkanlar dinamiği (Hidrodinamik): Hareket halindeki akışkanların hızları. AkıĢkan. kuvvet (kayma gerilmesi) uygulandığında sürekli deformasyona uğrayan maddedir.Akışkanlar mekaniği: Akışkanlar mekaniği. Akışkanın bulunduğu her yerde vardır. . ivmeleri ve akışkana gelen kuvvetler arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalıdır.

STATİK DİNAMİK .

Akışkanlar yaşam için önemlidir – İnsan bedeninin %65‟ sudur – Yeryüzünün 2/3‟si sudur – Yeryüzünden 17 km mesafedeki Atmosferde su buharı Tarih Akışkanlar mekaniği ile şekillenmiştir – – – – Jeomorfoloji Insan göçleri ve uygarlıklar Modern bilimsel ve matematiksel teoriler ve metotlar Savaş teknikleri Hayatımızın her yerinde etkilidir .

.Katılarla akıĢkanlar arasındaki farklılıklar En temel farklılık katıların sert ve kolayca deforme olmaması Gerçek katı üzerine uygulanan kuvvetin yarattığı kayma gerilmesinin etkisiyle biçim değiştirir. Akışkanlar ise değeri ne olursa olsun kayma gerilmesi yaratan kuvvetin etkisinde kalır. Gerilme belli bir değeri aşınca esneklik kalmaz ve katı eski durumuna dönme özelliğini kaybeder ve akmaya başlar. biçim değiştirir ve akmaya başlar. Gerilmenin belli bir değerine kadar cisim esnektir ve kuvvetin etkisi kalkınca eski biçimine geri döner.

KATI SIVI GAZ .

Ancak belli bir Ģekil almasını sağlayamaz. . Moleküller arasındaki çekim kuvvetleri sıvıları bir arada tutar. Gazlarda moleküller daima hareket halinde ve çarpıĢarak birbirlerinden uzaklaĢma eğilimindedirler. Gazlar bulundukları kabı doldurur fakat belirli bir hacim ve Ģekil oluĢturmazlar. Damla haline gelebilirler.AkıĢkanlar(Sıvı ve gazlar) arasındaki farklar Sıvılar bulundukları kabın Ģeklini alırlar. Sıvılarda moleküller arası bağlayıcı kuvvet nedeniyle atmosfer ile serbest yüzey oluĢtururlar. Kokunun yayılması gibi. Gazlar damla haline gelemezler.

AkıĢkanlar(Sıvı ve gazlar) arasındaki farklar
Gazların üzerindeki basınç kalkınca sürekli genleĢirler ve bu nedenle hiçbir zaman serbest yüzey veya atmosferik yüzey oluĢturmazlar. Ancak bir sıvı veya katı ile ortak yüzey oluĢtururlar. Damla haline gelemezler. Sıvılar sıkıĢtırılamayan ya da çok az sıkıĢtırılabilen akıĢkanlardır. (ρ= m/v=yoğunluk=sabit) Sıvılar çok büyük basınçlar altında hacimlerinde çok küçük değiĢme meydana gelir.

Gazlar ise kolay sıkıĢtırılabilirler. Üzerine uygulanan basıncın durumuna göre kolayca sıkıĢıp genleĢebilirler Gazlarda yoğunluk (ρ) basınçla değiĢir.

BĠRĠMLER ve BOYUTLAR
Birim sistemleri: -SI (uluslar arası birim sistemi, temel birim sistemi) (m-kg.s) -FPS (Ingiliz birim sistemi) (ft-lbm-s)(teknik) -CGS (cm.g.s) -MKS (m.kg.s) -Teknik ölçü sistemi

Boyutlar:
MLT ve FLT olmak üzere iki boyut sistemi vardır. MLT sisteminde temel boyut kütle (M) FLT sisteminde ise temel boyut kuvvet (F) alınmıstır. Uzunluk ve zaman aynıdır.

BĠRĠMLER ve BOYUTLAR
Boyut fiziki bir değişkeni miktar olarak ifade eder, birim ise boyut miktarına bir sayı vermenin ifadesidir. Örneğin; uzaklık, genişlik, sapma ve yükseklik gibi değişkenler “uzunluk” olarak ifade edilen bir boyuttur. Diğer taraftan cm, m ve inch ise uzunluğu ifade etmede kullanılan nümerik birimlerdir. Bazı birimler arası pratik dönüşümler Tablo 1.1„de verilmiştir. Akışkanlar mekaniğinde tüm boyutlar kütle, uzunluk ve zamandan türetilmiştir. Eğer Kütle (M), uzunluk (L) ve zaman (T) olarak şeçilirse bu sisteme MLT denilir (Tablo 1.2). Kütle yerine kuvveti esas alan boyut sistemine FLT denilmektedir. Bu iki sistem arasındaki tek fark birinde kütle esas alınırken diğerinde kuvvet esas alınmaktadır. Teknik ölçü sistemi olarak isimlendirilen kilopond (kilogram kuvvet), metre ve saniye birim sistemi de yaygın bir şekilde olmamakla birlikte kullanılmaktadır.

kütleyi esas alan CGS (cm. kp. kuvvet birimi kg m s-2 şeklindedir. . (kuvvet) birimi kp dır.81=102 kp m-4s2 (teknik ölçü sistemi). Newton un ikinci hareket yasasına göre kuvvet. Buna göre saf suyun. g. CGS sisteminde kuvvet birimi g cm s-2 veya kısaca “dyne” şeklinde ifade edilmektedir. s) “uluslararası sistem” ile kuvveti esas alan teknik ölçü sistemi (m. Teknik ölçü sistemi ise. özgül kütlesi ρ=1000 kg/m3 (SI Sistemi) veya ρ = 1000/9. s) şeklinde sınıflandırılabilir. SI sisteminde. birimler arasında dönüşüm sağlanmış olur. özgül ağırlığı γ = 9810 N/m3 (kg m-2s-2) (SI sisteminde) veya γ = 1000 kp/m3 (teknik ölçü sistemi) şeklindedir. Birçok Avrupa ülkesinde yaygın olarak kullanılan diğer bir kuvvet birimi kilogram-kuvvet (kgf) dir.81 kg m s-2 (Newton) ve 1 kg = 1/9. 1kp = 9. k. 1 kg lık kütleye 1 m/s2 lik ivme kazandıran kuvettir. F = m  a dır.81 kp m-1s2 alındığında. Buna da kısaca “Newton” denir. s) ve SI (m. 1 N.BĠRĠMLER ve BOYUTLAR Birim sistemlerini sınıflandıracak olursak.

.

.

.

.

Gaz sabiti (R) Uzunluk .

Hacim ve yoğunluk Kütle .

Yerçekimi ivmesi Hacim .

Kuvvet Basınç .

Basınç Isıl iletkenlik .

enerji ve iĢ Isı iletim katsayısı .Isı.

Viskozite Yayınırlık katsayısı (difüzivite) Isı akısı .

molar akı Isı kapasitesi ve entalpi Kütle iletim katsayısı .Kütle akısı.

.

.

Akıskanların Özellikleri .

.

= m kgm-3 V kg  su= 1000 kgm-3 m3 hava =1.Yoğunluk (Özgül Kütle) Birim hacimdeki maddenin kütlesine yoğunluk denir.  sembolü ile gösterilir.2kgm-3 Eğer yoğunluk sabit ise akışkan sıkıĢtırılamayan akışkandır (sıvılar). akım veya akışkan sıkıştırılabilen akışkandır. Bazı gazlarda olduğu gibi yoğunluk değişiyorsa. .

ÖZGÜL AĞIRLIK .

ρb) Özgül Hacim (Ʋ) .Relatif Özgül Kütle (özgül yoğunluk) ve Özgül Ağırlık (SG.

.

Soru: .

.

.

Soru: Bağıl yoğunluğu 0.87 olan bir sıvının yoğunluğunu.87x1000 kg/m3 = 870 kg/m3  =  x g= 870 kg/m Özgül hacim (  )= 1 3 x9. özgül hacmini ve özgül ağırlığını bulunuz?  Çözüm:  b ( SG )  w  w (su)=1000 kg/m 3  =SG.81 m/s2 =8534 N/m3 1 = 870 kg / m3  1.  w = 0.149x10-3 m3/kg  .

5= 31.8684 g/cm3)x(62. kg/m3.4 kg/m3x1000 g/1kgx1m3/1000dm3x 1dm3/1000cm3 =0.5/SG)-131.43 lb/ft3/1 g/cm3)= 54. g/cm3.8684 g/cm33 0.8684x1000 kg/m3 =868.8684 g/cm 54.4 .4 kg/m3 868.2 lbm /ft3 oIPA=(141.5=31. lb/ft3 birimlerinde hesaplayınız ve eşdeğer oAPI bulunuz (ρ =1000 kg/m3) su SG= ρ/ ρsu → ρ=0.4 (141.Soru: Özgül yoğunluğu 0.5/0.8684 olan yağın yoğunluğunu.2 lbm /ft3 (0.8684)-131.

Soru: Yoğunluğu 1820 kg/m3 olan ağırlıkça %100 deriĢik sülfirik asittin baumesini hesaplayınız? Çözüm: ρ (1820 kg/m3) >1000 kg/m3 (SU) olduğu için 144.3)[(1820/1000)-1] = = 65 (1820/1000) SG ) .3 (SG-1) oBaume= SG SG= ρ/ ρsu= 1820/1000 144.3 (SG-1) oBaume= (144.

Soru: Yoğunluğu 1360 kg/m3 olan meyve suyunun brix değeri nedir? Çözüm: SG=ρ/ρsu=1360/1000=1.36 .36 400(SG-1) Brix= SG = 400(1.36-1) = 106 brix 1.

Sıkıştırılabilirlik katsayısı (GAZ) Bir akışkanın hacmi P ve T ile nasıl değişir? Akışkanlar T ↑ ya da P ↓ ile genleşirler. Akışkanlar T ↓ ya da P ↑ ile sıkışırlar. P ve T‟deki değişimleri hacimdeki değişimle ilişkilendiren akışkan özelliklerine ihtiyaç vardır: – Sıkıştırılabilirlik katsayısı   v  P     P        v T  T – Hacimsel genleşme katsayısı   1  v    1      v  T  P   T  P   P ve T‟nin ortak etkileri aşağıdaki gibi yazılabilir:  v   v  dv   dT     dP  T  P  P T .

314 J/mol.g .Gazların Yoğunluğu ve SıkıĢabilirlik  Ġdeal gazlarda: PV=nRT ve ρ(yoğunluk)=nM/V=PM/RT olur Burada: R: gaz sabiti(8. kg/mol) P :(gaz basıncı.K. atm). T:sıcaklık (oK) n: mol sayısı (g mol. (kJ/kmol K) M:molekül ağırlığı (g/mol. kg mol) = özgül ağırlık=ρ.

Sıkıştırılabilen akışkanlarda (gaz) basınç değişimi dp    g dz z2 p2  dp     g dz z1 p1  değişken (ideal gazlarda): dp g  dz p RT p2 p  RT dp g  p   z RT dz p1 1 z2 .

SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi p2 g ln  p1 R z2 dz T z1 T=T(z) sıcaklık yer değiştirmenin bir fonksiyonu uniform sıcaklık için: T=To  g z2  z1  p2  p1 exp   RTo   .

SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi Doğrusal (linear) sıcaklık değişimi için: T=To+z z1=0 (deniz sevisinde) T=To p1=po  z2 p2  po 1   To      g R .

gazın sıcaklık ve basıncına göre gözününe alınan sıkıştırma faktörü.Gerçek gazlarda İse: a ( P  2 )(V  b)  RT V Veya     PM ZRT 27 R 2Tc2 a 64P c b RTc 8P c Düzeltme faktörü. farklı enerjiye sahip gerçek gazlar için Z<1 Ve    o (1   (T  To )   ( P  Po ) 1 ( / T ) P o     1 ( / P)T o . İdeal gazlar için Z=1.

K) Tüm maddelerin yoğunluğu sıcaklıkla azalır ve basınçla artar. dp Ev (K)=1/ β = -V(∂P/ ∂V)T = Ev ( K )   dV / V1 . Burada: To:referans sıcaklık (K). ideal gazlarda) V 1 β: sabit sıcaklıkta sıkıştırma katsayısı    (V / P) V T Ġdeal gazlar için β=1/P dir (Sabit sıcaklık) Bulk modülü(elastik modülü): E veya K ile gösterilir. 1 ρo: To sıcaklıktaki gazın yoğunluğu    (V / T ) P α:ısısal genleşme katsayısı (=1/T.SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi ve Elastik Modülü (Ev.

T P  sabit ve P Eğer sıkışma ve genleşme sürtünmesiz ortamda gerçekleşiyor ve çevreyle ısı alışverişi olmuyorsa (İzoentropik koşul).SıkıĢtırılabilen akıĢkanlarda (gaz) basınç değiĢimi ve Elastik Modülü (Ev.Vo (dP/dV)= -Vo (V-Vo) .   sabit olur.Cv ve Cp=(Rk/(k-1)). Cv=(R/(k-1)) olur.  k ve T2 k k 1  p ( )  ( 2 )k  ( 2 ) T1 1 P 1 k:sabit basınçtaki özgül ısının(Cp) sabit hacimdeki özgül ısıya (Cv) oranıdır (adiyabatik üs).R. K) Gaz akışkanlarda eğer sıkışma ya da genleşme sıcaklıkla (izotermal koşul) meydana gelirse. To=durma veya toplam sıcaklık ve (V2/(2Cp) terimi dinamik sıcaklık terimidir. Ġdeal koĢullarda: R (gaz sabiti)=Cp. P   . To=T+(V2/(2Cp). (P-Po) Sıvılarda elastik modülü (Ev)= . k=Cp/ Cv olur.

dP = C(ses hızı) = d  C(ses hızı):m/s. Ses hızı basınçtaki ve yoğunluk (özgül kütle) deki değişimle ifade edilmektedir. EV olur. dP:basınçtaki değişim(Pa) dρ:yoğunluktaki değişim. ρ:yoğunluk Ev: elastik modülü (Pa) .Ses hızı ve Mach sayısı Akışkanlardaki düzensizliklerin yayılma ya da sinyal iletim hızına ses hızı denir.

Normal hızın ses hızına oranına Mach sayısı denir ve Bu eşitlikle bulunur: Ma=(V/C)=V.√(ρ/Ev) Ma=1 (sonik akış).Ses hızı ve Mach sayısı İzoentropik koşullarda gaz akışkanlar için ses hızı (C): C=√(kP/ρ)= √k. Ma≈1(transonik akış) . Ma<1 (sesaltı akış) ve Ma>1 (sesüstü akış). Ma>>1 isehipersonik.T İzotermal koşullarda ise: C= √P/ρ ile hesaplanır.R.

.

P2=767 kPa.Soru: ġekilde gösterilen lüle gibi en-kesit alanı değiĢen bir kanalda CO2 3 kg/s’lik bir kütlesel debiyle sürekli olarak akmaktadır. k=1. P3=200 kPa basınçlar için ρ. Po=P1=1400 kPa(N/m2) P1=1200 kPa. R=0.289 T1  To ( )  473K ( )  457 K Po 1400kPa Durma bölgesi: 1400 kPa m=3kg/s 200 oC CO2 1400 1200 767 200 P (kPa) .289. k=1. 767 ve 200 kPa’lık bir basınç düĢüĢüne karĢılık gelen yoğunluk. akıĢ alanı ve mach sayısını bulunuz? (Cp=0. CO2 kanala 1400 kPa basınçta ve 200 oC sıcaklıkta düĢük hızla girmekte ve lüle içerisinde 200 kPa basınca kadar geniĢlemektedir. A ve Ma bulunacaktır. Kanal boyunca 1200.1889 kJ/kg. CO2 oda sıcaklığında ideal gaz) Çözüm: Cp=0.1889 kJ/kg.K) To=T1=200 oC =473 K. akıĢ yaklaĢık olarak Ġzentropik olacak Ģekilde tasarlanmıĢtır. T2 k k 1 2 k p2 ( ) ( ) ( ) T1 1 P 1 P k 1k 1200kPa 1.846 kJ/kg.Lüle. hız. V.K.28911.K.K.846 kJ/kg.289. R=0.

m 2 / s 2 RT (0.K )(457 K )( )  333.1x10-4 m2 olur 1000m 2 / s 2 C  kRT  (1.6m/s)=0.1889kJ / kg.5m / s 1kJ / kg bulunur İdeal gaz bağıntısından 1000 N / m 2 kg.286kJ / kg.6m / s 1kJ / kg Ma=V/C= (164.1889kJ / kg.9 kg/m3)(164.5 m/s)=13.493 .9kg / m 3 1000kg.5m/s)/(333.K )( 473K )( )  164.m / s 2 1200kPa( )( ) P 1kPa 1N    13.K )( 457 K )( ) 1kJ A=(m/ρV)=(3 kg/s/(13.To=T+(V2/(2Cp) eşitliğinden V(hızı) çekersek 1000m 2 / s 2 V  2C p (To  T )  2(0.289)(0.

Soru: Bir önceki soruda 767 ve 200 kPa basınçlar için yoğunluk. hız. akış alanı ve Mach sayılarını da siz bulun? .

Gazların özgül yoğunluğu Özgül yoğunluğu (SGg). g Gazların özgül yoğunluğu= SG  g h Soru: CO2 gazını ideal gaz kabul ederek 0 oC‟de ve 1 atm basınçta yoğunluğunu (MKS) ve İngiliz birim sisteminde bulunuz.5 oC veya standart koşul olarak kabul edilen 0 oC sıcaklıktaki havanın yoğunluğu (ρh)‟ya oranı olarak tanımlanır ve birimsizdir. (R=8314 Nm/(kgmol K)) . gazın yoğunluğu (ρg)‟nın 1 atm basınçta 15.

oR) M=44 lbm/lbmol ρh(havanın)=0.M/RT= (1.085 lbm/ft3 .013x10-5 N/m2 ρ= nM/V= P.7 psia)(44lbm/lbmol) =0.013x10-5 N/m2)(44 kg/kmol) (8314 Nm/(kgmol K)(273 K) =1.1225 lbm/ft3 (10.7 lbm/in2 R=10.(ft3/lbm.085 lbm/ft3 ρ= (14.Çözüm: CO2’nin molekül ağırlığı=44 kg/kmol ρh(havanın standart Ģartlardaki yoğunluğu)=1.519 Ġngiliz birim sisteminde: P=(1 atm)(14.7 psia)/(1 atm)=14.519 0.(ft3/lbm. P=1 atm= 1.73psia.oR))(460oR) SGg= 0.285=1.96/1.1225 lbm/ft3 = 1.96 kg/m3 Özgül yoğunluk (SGCO2)= 1.285 kg/m3 MKS sisteminde: T=273 K.73 psia.

Soru: ġekilde gösterilen yayıcıya 200 m/s’lik hızla hava girmektedir.573  1 olduğu için C 349m / s yayıcı girişindeki akış sesaltıdır. (hava ideal gaz. Hava V=200 m/s T=30 oC Yayıcı Çözüm 1000m 2 / s 2 • = (1.K. b)hava sıcaklığı 30 oC iken yayıcı giriĢindeki Mach sayısını bulunuz.4)(0. • . Rhava=0.K )(303K )  349m / s C  kRT 1kJ / kg Mach sayısı(Ma)= V  200m / s  0.287kJ / kg.4) a)Ses hızını bulunuz. ve k=1.287 kj/kg.

xS d: dağılmış faz.xd   S . S: sürekli faz .GarıĢımların Yoğunluğu Karışabilen sıvı ve gaz karışımların yoğunluğu mol veya hacim kesirlerine göre ağırlık ortalamalarına eşittir.  kar    i  i i i  bileşenin mol kesri Birbiriyle Karışmayan sıvı ve gaz karışımları İçin  kar   d .

985  et  (6bar.m / kmol)( 293 K ) ρkarışım=(0.02)=5.95 )(1.013 bar)( 0.atm)(30 kg / kmol) (0.atm)(16 kg / kmol) =4.12 0.02 kg/m3  3 (0.985 )(1.96 1.3 190.9 Tc(K) 305.6 Pr=P/Pc 0.m3/kmol.m3 / kmol)( 293 K )  me tan ol (6bar.082 atm.7 45.30)(7.K) Mw etan metan ρ= PMw/(ZRT). =7.SORU: %30 etanol.082 atm.13 Tr=T/Tc 0.54 Z 0.013 bar)( 0.70)(4.8 kg/m3 30 16 Pc(bar) 48. %70 metandan oluşan gaz karışımının 6 bar basınç ve 20 oC sıcaklıkta yoğunluğunu bulunuz?(R=0.95 0.8) + (0.15 kg/m3 .082 atm.

75)(988)=953 kg/m3 .25 xs= (750/(250+750)=0.75 Suyun 50 oC deki yoğunluğu(ρs=988 kg/m3) ρd=847 kg/m3 ρkarışım = (0.Soru: Krem yapmak için 50 oC sıcaklıkta 250 ml sıvı yağ. Sıvı yağın yoğunluğu 847 kg/m3 tür. xd= (250/(250+750)=0. Karışımın 50 oC deki yoğunluğunu hesaplayınız? Çözüm: Burada su sürekli faz ve yağ dağılmış fazdır. 750 ml su içinde dağıtılarak emülsiyon haline getirilir.25)(847)+(0.

65x%1=0.65 m3 olan çelik bir kap su (ρ:1000 kg/m3) ile tamamen doldurulmuş şekilde kapalıdır. V1=0.Basınç pompa yardımıyla 500 bar‟a yükseltilmiştir. Bu basınç altında kabın hacminin %1 arttığını ve suyun sıkıştırma modülünün Ev= 21000 Bar olduğu düşünülürse pompa tarafından kabın içerisine pompalanan ek su kütlesini bulunuz? Çözüm:dP/Ev=-dV/V. Ev= 21000 Bar ∆V/V=∆P/Ev=(500/21000) ∆V1/V=.5 kg ek suyun kütlesi SU Pompa .022 m3) =22.0155 m3 +0.65 m3‟ tür.0065 m3=0. Başlangıçta P1= 1 atm.∆P/Ev ∆V1=-V(∆P/Ev)=-0.0155 m3 ∆V2=0.ρ1)/ ρ1 ρ2= (500/21000)x ρ1 + ρ1= (500/21000)x 1000+1000 =1023. P1=1 bar (mutlak)= 0 bar (Etkin basınç) V1=0.Soru: Hacmi 0.022 m3 ∆P/Ev= ∆ρ/ρ= 500/21000=(ρ2 .65 .65 m3.500/(21000)=-0.8 kg/m3 Kütle (m)= ρ2x ∆V= (1023.8 kg/m3)x(0.0065 m3 ∆V= ∆V1 + ∆V2=0.

Basınç ve AkıĢkan Statiği .

.

.

Mutlak ve Rolatif(etkin) Basınç P etkin (relatif) Patmosfer Pvakum P mutlak Patmosfer Pmutlak mutlak Patmosfer mutlak vakum Pmutlak =0 vakum .

Mutlak ve Rolatif(etkin) Basınç Petkin(rölatif) =Pmutlak-Patm. Pmutlak=Patm+Petkin .

.

.

.

Statik ve Hidrostatik Basınç dağılımı ve Pascal Kanunu .

Bir Noktadaki Basınç Pascal kanunu .

Tanecik dengede olduğundan her yöndeki kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır. Fxx: Fxx  Px A( ABFE )  Pxzy Ps basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet Fxs: y Fx   Ps A( ABCD ) Sin   Pssz   Psyz s s (sin   y ) s Py basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet Fxy: Px y  0 Hareket olmadığından denge koşulu: Fxx  Fxs  Fx y  0 Pxyz  ( Psyz )  0  0 Px=Ps olur . X ekseni doğrultusundaki kuvvetleri topladığımızda Px basıncıdan dolayı ortaya çıkan kuvvet.

Buna PASCAL kanunu denir. Ağırlık kuvveti=-özgül ağırlık x tanecik hacmi 1 Fağ   g xyz 2 Hareket olmadığından denge koşulu: Fy  Fy  Fy  Fağ  0 y s x 1 Pyxz  ( Psxz )  0  ( g xyz )  0 2 Tanecik elementi yani δx.Benzer şekilde y ekseni için kuvvetlerin toplamı: Py basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet. Fys: x x (cos   ) Fy   Ps A( ABCD ) cos    Pssz   Psxz s s Px basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet. Bunu Px=Py=Pz şeklinde de yazabiliriz. Fyx  0 s Taneciğin ağırlığı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet. δz çok küçük olduğundan xyz )  0 terimi ihmal edilebilir Bu nedenle: Py=Ps ve Px=Py=Ps olur.δy. F  P A( EFCD)  P xz yy y Y Ps basıncı nedeniyle ortaya çıkan kuvvet. yani bir noktadaki basınç tüm yönlerde aynıdır. .

.

.

.

.

Akışkanın içinde aynı seviyedeki (yatay düzlemde) basınç kabın şeklinden bağımsız eşittir. .

.

SORU: Aynı sevide sıvı olan tüplerden hangisine etki eden basınç fazladır? .

BirleĢik Kaplar .

.

Basıncın Ölçülmesi .

 C noktasındaki civa buharının basıncı çok küçüktür ve sıfır alınabilir. Bu yüzden barometre basıncına atmosfer basıncı da denir.  Atmosfer basıncı yükseklere çıkıldıkça düşer.  P   gh  P C atm P   gh atm .  Dolayısıyla akışkan sütununun ağırlığı alttan etkiyen atmosferik basınç kuvveti ile dengelenmelidir.Barometre Barometreler açık hava basıncını ölçmede kullanılır.

.

.

Manometreler (U-Manometresi) .

.

U – manometresi (üstten bağlama) p X  p1   g a  h p X '  p2   ga   m gh ρm ρ pX  pX ' p1  p2     m  g h .

U – manometresi (Alttan bağlama) .

.

Farklı iki sıvılı Umanometresi .

Bir kolu büyütülmüş U .Manometresi Doğru okumalar için kullanılır ρm ρ p1  p2   m    g h .

Eğik manometreler Küçük basınçları ölçmek için kullanılır Pa  Pb  gR1 (  a  b ) sin  .

Piyezometre borusu .

Piyezometre Borusu .

Diferansiyel manometreler .

.

.

Soru: ġekildeki tankta yoğunluğu 917 kg/m3 olan yağ bulunmaktadır. Tankın yüksekliği 3.66 m ve üsten 1 atm’lik mutlak basıncı olan atmosfere açıktır. Tank 3.05 m derinliğine kadar yağla doldurulmuĢ ve tankın altından 0.61 m yüksekliğine kadar da su bulunmaktadır. a) P1 ve P2 basınçları Pa olarak bulunuz. b)Ayrıca tankın altındaki etkin basıncı bulunuz. a) P1=h1ρyağg + Po, Po=101325 Pa Po=1 atm P1= (3.05 m)(917 kg/m3)(9.81 m/s2) + 101325 (mutlak) =128762 Pa P2= h2 ρsu g + P1 =(0.61 m)(1000 kg/m3)(9.81 m/s2)+ 128762 Pa P1 Yağ = 134746 Pa eder h1=3.05 m b) P2- etkin= P2-mutlak - Patm P2- etkin= 134746 Pa -101325 Pa P2 SU h2=0.61 m =33421 Pa olur

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Tanktaki gazın yoğunluğu 1. Atmosferik basınç 685 mm Hg dir ve sıcaklık 20 oC dir. Pgaz=? Patm= 585 Hg Pgaz=? 40 cm h .SORU: Şekildeki tanktaki gazın basıncını belirlemek için bir Utüp manometre kullanılmaktadır. Manometre sıvısı sudur (ρsu=1000 kg/m3).15 kg/m3 tür. Tanktaki gazın basıncını atm ve Pa birimlerinde hesaplayınız. Manometredeki basınç farkı 40 cm su sütunudur.

Çözüm: g=9.9013atm  91324.01325 x105 Pa Patm  685mmHg  0.22Pa  9. h=40 cm=0.71Pa  0.4m(1000  1.22 Pa 760mmHg 1atm Pgaz   gaz gh   su gh  Patm  0 Pgaz  Patm  gh(  su   gaz ) Pgaz  91324.81m / s 2 0.15kg / m3 )( N / m2 )( Pa) 1atm Pgaz  95243.81 m/s2.4 m ρsu=1000 kg/m3 ρgaz=1.94atm 101325 Pa .15 kg/m3 Patm=685 mm Hg Pgaz=? Pgaz dan başlayarak: 1atm 1.

.

14)(1.h.g mg mg m  gh  h   A Ag A h m (500kg)  A (1.g= ρ .131m 2 kg/m3 4 4 W(Yük)=m. Yükün yükselmeye başlayacağı h yüksekliğini bulunuz? Çözüm: m=500 kg.V.g= ρ. ρyağ=780. g=9.7cm . D 2 (3.2m) 2 A   1.131m 2 )(780kg / m3 ) h  0.Soru: Sekildeki hidrolik kaldırıcı üzerindeki 500 kg‟lık bir yük ince bir boruya yağ (ρyağ=780 kg/m3) dökülerek yükseltilecektir.A.567m  56.81 m/s2.

SORU: .

SORU: .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->