Restorasyon Uzmanı Eftal KİRAZ http://www.restorasyon.8k.com/kaynaklar/cam%20yapimi.

htm
1.1. CAMIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Camın maddesi genellikle yarı saydam, suni bir birleşiktir. Tamamen saydam olması şart değildir. Kum (kuartz veya silika yani silisyum dioksit), soda (sodyum karbonat) ve kireç (kalsiyum oksit) ile oluşan cama soda-kireç taşı camı denir. Bunlar ana maddelerdir. Fakat daha dayanıklı sağlam bir cam yapmak için az miktarda kireç taşı, tebeşir ve kurşun oksit ilave etmek gerekir. Bunlar alkali ile birlikte camı kimyevi olarak meydana getiren silikat kompleksin oluşumu için temel teşkil ederler. Cam yapımcılarının taklit etmeye çabaladıkları kaya kristali ve kuvars’ın hemen hemen saf silikat oldukları dikkate alınmalıdır. Saf silikat cam yapımı için eritebilir fakat erimesi için çok yüksek ısı derecesi gerekir. Saf silikat yaklaşık 1710°C de erir. Bu, odun alevli bir fırın için çok yüksek bir sıcaklıktır. Soda eklenerek erime noktası 700900°C aralığına düşürülür ve kireç, camın stabilize olmasına yardım eder. Diğer değişle camın içinde çözülme eğilimindedir. Kütlece tipik bu formülasyon %75 kum, %15 soda ve %10 kireçten oluşur. Alüminyum’un (alüminyum oksidi) varlığı kimyasal dayanıklılığı arttırır ve oluşum esnasında kristalleşme eğilimini azaltır. Her ne kadar sert, kırılgan özellikleriyle birçok minerali andırsa da bilimsel bir yaklaşımda cam oldukça viskoziteli bir likit gibi düşünülür. Bir katının tipik bir özelliği olan kristal kafes yapısına sahip değildir. Aslında “cam” terimi bir maddenin değil bir fiziksel halin açıklayıcısıdır. Polimerin de içinde olduğu bir çok diğer maddeler ve hatta mineraller dahi camsı hale varabilirler. Camın yapay olarak elde edilmesinden daha önce, doğada iki tür cam vardı. Obsidiyen ve kaya kristali. Geçmişte ok ve mızrak uçları yapımında kullanılmıştır. Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Güney Amerika’da kalıntılarına rastlanır. Doğal kuvars diyebileceğimiz kaya kristal hemen hemen renksiz ve yarı saydamdır. Anadolu’da Troya’da bulunan M.Ö. 3000’in son çeyreğine ait arslan başı ve M.Ö. 13-14. y.y. da yapılmış Hitit heykelciliği gibi örnekler kaya kristalin çok erken tarihlerde kullanıldığını gösterir. Cam yapımında kullanılan silika genellikle ya sahillerden veya kara yataklarındaki kumdan elde ediliyordu. Viyanalılar nehir kuvarsı özelliğinde olan beyaz çakıl taşı, İngilizler ise Charles II’nin hükümdarlık devrinden itibaren yakılarak kireçlendirilmiş ve toz haline getirilen çakmak taşı kullanmışlardır. Saf olmayan sodyum karbonat olan “natron çok eski zamanlarda Mısır’da bilinirdi. Kireç, tebeşir yada kireç taşının ısıtılmasıyla kolayca yapılır. Akdeniz usulünde bazı deniz bitkilerinin sodada zengin küllerini kullanımı aldı. Rönesans zamanında, belki daha önce büyük bir kısmı, İspanya’dan barilla adı altında, Mısır ve yakın doğudan roquetta adı altında ithal edilmiştir. Karada çalışan cam yapımcıları alkali yerine büyük ormanlardaki kayın ağaçların yakılması ile elde edilen potası kullanmışlardır. Böylece Almanya’da orman camı ve Fransa’da eğrelti otu camı olarak bilenen camlar ortaya çıkmıştır. Kullanılan bir çok bitki türü külleri alkaliye ilaveten az miktarda kireç ve diğer maddeler ihtiva eder ve bu kireçte değişik formlarda ilave edilir. Almanya’da 17. yy. sonundan itibaren tebeşirin kullanılması yeni Bohemya kristal cam yapımını mümkün kıldı. Erken dönemlerden beri renkli cam ve sırların parlaklarını arttırmak için cama kurşun oksit ilave edilirdi. Fakat oldukça çok miktarda kurşun ihtiva edip, şekillendirilebilen cam, 1675’den önce yani Ravens deneyleri sonucunda İngiliz kurşun camını elde edinceye kadar yapılmamıştır. 1.2. CAMIN OLUŞUMUNDAKİ TEMEL ÖĞELER

Günümüzde cam elde etmede genellikle aşağıdaki karışımlar kullanılır.

Normal Cam

Kristal Cam

%72 Silis

%48 Silis

%15 Soda % 13 Kalker

%24 Potas + Soda %28 Kurşun oksit

Cama Renk Veren Maddeler

Bakır: Demir: Kobalt: Magnezyum: Gümüş: Altın:

Yeşil, turkuvaz, kırmızı Yeşil, mavi, sarı Koyu mavi, açık mavi Mor, eflatun Koyu sarı Pembe, kırmızı

Çinko, fosfat, kalay: Opak beyaz Antimon: Sarı

19. Yüzyıldan Sonra

Krom: Nikel:

Sarı- yeşil Potas camında menekşe rengi, soda camında sarı

Selenyum: Soda camında pembe, kurşun camında amber Titanyum: Sarı-kahverengi Uranyum: Yeşilimsi sarı

Bu katkılar daha ayrıntılı renkler elde etmek gerektiğinde değiştirilir. 1.2.1. RENK

Günümüzde cam yapımcıları, hassas metod ve ileri tekniklerle yaptıkları camın rengini kontrol edebilirler. Romalı cam yapımcılarının değişik renkte camların yapımı için kullandığı maddelere bakılırsa kimya bilgisinin yeterli olmadığı görülür. Metodları çoğunlukla tecrübeye dayanır ve teknik aletleri günümüzde mukayese edilirse pek yeterli sayılmaz. Ayrıca, hammadde içinde bulunan yabancı maddeleri temizleyecek bilgiye sahip değildirler. Ana maddelerin karışma işlemi bitinceye kadar rengin tonu nadiren bilinirdi. Ne renk olabileceğini bilebilir fakat tonu ayarlayamazdı.

Ayrıca zaman aşımı ve hava şartlarının meydana getirdiği değişikliklerin renk farkları yaptığı da göz önüne alınırsa çok çeşitli renk tonları bizi şaşırtmamalıdır. 2- Karışıma metal oksitleri. . Her renk grubu içinde tonlara göre tabakalı terminoloji kullanılır. millofiori kaplar yapmakta ve üflenmiş cam eşyaların yapımı için kullanılmıştır. yoksa kobalt ilavesi ile mi yapıldığı kesin değildir. Bütün cam-kumları genellikli % 1-3 oranında demir ihtiva eder. Ana renkler yeşil. Örneğin “sarımsı yeşil” “içinde hafif sarı tonu olan yeşil” demektir. mavi ve mordur. sülfitleri eklemesi ile çeşitli renkler elde edilir. Renklerin tam adlandırılmasında insanların kişisel düşünceleri etkili olmuştur. kırmızı veya siyah renk sadece opak küçük cam eşyalar. dekoratif iplikler. Üflenmiş camlarda kullanılan ana renklerden biride mavidir. RENKLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 1- Temizlenmemiş harman doğal yeşili ve kahverengiyi verir. Bu cama yeşilimsi bir renk vermeye yeter. Bunun bakır mı. Beyaz. Renk konusunda iki kişi hiçbir zaman tam olarak görüş birliği içinde olamaz. Yeşili örnek olarak gösterirsek. sarı.Bu Roma camındaki renk çeşidinin çokluğunun sebebi olabilir. açıktan başlayarak koyuya doğru şu şekilde olur: Yeşilimsi renksiz Yeşilimsi Soluk Yeşil Açık Yeşil Yeşil Mat Yeşil Koyu Yeşil (Greenish colorless) (Greenish) (Pale green) (Light green) (Green) (Dull green) (Dark green) Karışık renkleri tarif ederken üstün olan renk her zaman en son söylenir.

ergimekte olan cama çok yakın bir noktaya getirilmiş olur. Toprak üzerine tuğlalarla ve çamurla yapılmıştır. duvardaki açılıp kapanabilen hava kanalları ya da kapı ve pencerelerin yerleri ve ölçümleri önemlidir ( fotoğraf 3). Cam ustaları çam odununu “Alevli” yandığı için.2.2. Serbest bir akışkan.3- Metal tanecikleri ilavesiyle renkler pırıltılı olur. Bu yüzden yukarıda da bahsedildiği gibi çatıdaki havalandırma düzeni ile. bu da cam. “Gold Ruby Glass” denilen yakut rengi cam en önemli örnektir. Modern cam yapımcıları ve bilhassa vitray yapımcıları bu tip renksiz cam için “beyaz” terimini kullanıyorsa da bu yanlıştır. hem de zaman zaman oldukça isli yanar. 4- Madde 3 ten daha küçük metal tanecikleri camla kaynaşır.2. ön eritme. . Diğer bir değişle. Açık bir alev. genellikle yuvarlak olur. bir direkt alevin ısıtma özelliğini taşır. Yine özensizce yapılmış olan dört duvar ve çatı fırının çevresini oluşturur (fotoğraf 1). Üstü kubbe şeklinde yapılmıştır böylece ısının devri sağlanır. çalışma ağzının hemen dışına yerleştirilen bir plaka ile daha da arttırılır. 18. 1.’da kobalt tercih edildi. “Renksiz” kelimesi çok sık geçer. Öyle gözüküyor ki Romalı cam yapımcıları bu maddenin değerini biliyorlardı ve az miktarda kullanıldığında renksiz veya hemen hemen renksiz bir cam yaptığını. 1. Son yıllarda selenyum bu iş için aranan madde olmuştur. içerideki hava dolaşımının düzenlenmesi çok önemlidir (fotoğraf 2). daima laminar bir akımda mevcut olan en kısa ve en düzgün yolu seçer. teknik terimi ile “luminant” alev verdiği için tercih ederler. Her tarafı özensizce elle biçimlendirilmiştir.3. Bu yüksek ısının ve dumanın fırın çevresinde çalışan cam ustalarını etkilememesi için. Günümüzdeki cam yapımcıları bu işlem için manganez ilave ederler. ister sıvı olsun ister gaz olsun. yanma ürünleri soğurken. yy. Bu yüzden ergitme yüzeyinin hemen üzerindeki atmosfer. taban düzleminin ışıma özellikleri. Sarı ve mor renklerde renklendirme maddesi olan manganez çeşitli oranlarda kullanılarak yapılmaktaydı ve manganezin Mısır’da bu maksatla kullanıldığı analizlerle ispat edilmiştir. Böyle bir fırında yakılan Çam odunu hem yüksek ısı sağlar. FIRIN Fırınlar. Alevin luminositesi. Bu yakınlaşma. fakat kesinlikle hiçbir zaman gerçek anlamda renksiz cam olmaz. “Beyaz” terimi her zaman opak cam terimidir. Lucas Mısır’da bazı kumların tabii hallerinde bu nötralize eden maddeyi ihtiva ettiğini ve ilk renksi camların bu tip kumlardan yapıldığını ileri sürer. ağacın yapısında ki reçineli maddelerin yüksek sıcaklıktaki bozulması sonucu alev içinde oluşan mikroskobik büyüklükteki karbon taneciklerinin ışımasıyla olur. bu luminosite yavaşça azalır fakat bir geleneksel cam fırının da yanma ürünleri her an kubbenin ve tabandaki ışıma düzleminin etkisi altındadır. biraz daha fazlası sarımsı renkler meydana getirdiğini öğrenmişlerdi. Bütün camlarda en iyi kaliteli modern cam eşyası ve optik camında bile çok hafif de olsa yeşil bir renk vardır. RENKSİZLEŞTİRME Renksiz bir cam yapmak için demiri nötralize edecek bir madde gerekir.kumundaki demirden meydana gelir. eritme ve tavlama kısımlarından oluşur.

Çok sıcak bir malzeme ile çalışılmaktadır. çevrilmesi. Bütün bu araçların camı etkilemeyecek özellikte olmaları da çok önemlidir (fotoğraf 7-8). ayrıca hızla soğuduğu için katılaşan bir malzeme olduğundan tasarımlanan biçimin bir anda ve kesinlikle ortaya çıkarılması gerekir (fotoğraf 9). birbirlerine benzeyen ilkelerin uygulandığı açıkça görülür. kesilmesi. tutulması. Ergimiş ve akıcı camın potadan alınması. EN ÇOK KULLANILAN TERİMLER Amberina: 1883-1900 yıllarında ABD’de yapılan ve dipten tepeye doğru sarıdan koyu kırmızıya derece derece geçişin görüldüğü bir tür cam eşya.4. 1. benzin ve elektrikle ısıtılmaktadır. Odunun dışarı çekip söndürmek bu iş için yeterlidir (fotoğraf 5). Üzerinde çalışılan malzemenin sıcaklığı. suyun süngere emilmesine benzer bir şekilde ilerler (fotoğraf 4). Böylelikle ısı camın içinde. Fransa’da odun. . Bir cam parçası. Yüksek sıcaklıklarda bu dış tabaka kendisi hemen yanındaki tabakalar tarafından soğurulan enerji ışımaya başlar. maşalar ve bitmiş sıcak camı taşımak için çeşitli tutucular (fotoğraf 6). Yakacak olarak İngiltere’de 17. Bu konudaki ilk tutarlı bilgi 1612 yıllarında. potadan cam alma çubuğu. Bunlara dayanarak biçimlendirmenin yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamaların her döneminde. Ek olarak cam fırınındaki ışımalara opaktır. yy. biçimlendirmeye yardımcı olacak araçlar da benzer durumda olmak zorundadır. Danimarka’da ve Silezya’da turba kullanılmıştır. birleştirilmesi için özel araçlar geliştirilmiştir. fırın ertesi gün yeniden yakılmak üzere sönmeye terk edilir. Cam yapımının diğer el sanatlarına göre ayrıcalığı vardır.Camın dış yüzeyinden iç kısımlara doğru olan ısı transferi daha da ilginç bir mekanizma içerir. Cam yapım işlemi bitince. Çünkü malzeme değişmeyince.3. bir İtalyan din adamı olan Antonio Neri tarafından yayınlandı. ALETLER El yapımı camın işlenmesinde ve biçimlendirilmesinde birkaç temel araç vardır. Temel ilkeler cam üretim koşulları içinde uzun süre gizli kalmıştır. makaslar. Geçmişteki uygarlıkların olağanüstü biçimlerini oluşturmak için kullanılan yöntemler.2. 1. Üfleme çubuğu. Son yıllarda fırınlar gaz. Camın kendisi iyi bir yalıtkandır. ışıma enerjisi etkisinde kaldığı zaman yüzeyi kısa sürede ergime sıcaklığına ulaşır. biçimlendirmede kullanılacak araçların ısıya dayanıklı ya da cama karşı uygun nitelikli olmasını gerektirir. temel ilke açısından günümüzdeki önemli ayrıcalıklar göstermemektedir. Dolayısıyla cam kırığı kütlesinin iç kısmını ısıtmak çok yavaş bir işlemdir. Yani ısı iletkenliği çok düşüktür. la kadar odun daha sonra kömür.

Burmese: 1885-1900 yıllarında ABD ve İngiltere’de yapılan. Cam İpliği: Küçük bir cam kütlesinden çekilmiş yuvarlak kesitli ince cam lif. Atmosferik Aşınma: Dış etkenlerin neden olduğu aşınma Aventurine: Renkli cama oksitlenmiş altın veya kurşun tanecikleri ilavesiyle elde edilen pırıltılı cam. . boru biçimindedir. Cam lif kalın ise yay denir. Crown Glass: Küre biçiminde şişirilmiş camın nobleye geçirilip tekrar ısıtılmasından sonra ortasının açılarak devamlı döndürülmesiyle elde edilen göbekli disk şeklindeki cam.Ateşle Parlama: Cam kapların ağız kenarı ve dış yüzeylerindeki pürüzlerin düzensizliklerin giderilmesi için yapılan son ısıtma işlemi (fotoğraf 10). Burada halka. renklerin tepeden dibe doğru açılan cam eşyalar. Boru Şeklindeki Taban Halkası: İçe itilmiş tabanın bir çeşidi. Cristallo: Venedik soda camı. Cameo: Tabakalı camların tıraşlanmasıyla yapılan kabartma.

Çatlatılmış Cam: Üflenirken ve sıcakken suya batırarak yüzeye çatlatılan veya cam kırıkları içinde yuvarlatılarak elde edilen cam tipi. İrizasyon: Cam yüzeyinin yanardöner veya alacalı gökkuşağı gibi olması şeklinde ortaya çıkan aşınma tipi (fotoğraf 12). Kaburgalı Ağız: Ağız kenarının dışa.Çapak: Cam kabın dışında bulunan kalıp izindeki cam kalıntısı. . Harman: Camın yapılacağı ham maddelerin karışımı. İçe İtilmiş Taban: Esas kabın dibine bir başka parça üflenmesi ve kabın içine itilmesiyle meydana gelen taban halkası. aşağı ve yukarı katlanıp. Elmastraş: Elmas uçlu bir aletle cam yüzeyini dekorlama. enine yivlenmesiyle oluşan ağız şekli. Çarktraş: Cam kabı yağ veya ince zımpara tozuyla beslenen çarka karşı tutup aşındırarak yüzeyindeki alçak ya da yüksek kabartılar oluşturma. Habbe: Camda bulunan çeşitli büyüklükte hava kabarcığı (fotoğraf 11).

Pipo: Potadan erimiş cam almada ve daha sonra bunu üfleyip şişirerek biçimlendirmede kullanılan özel metal boru. Potas Camı: Hammadde karışımında eritgen olarak potasyum karbonat bulunun cam. Oyuk Taban Halkası: Üfleme sırasında bir aletle cam kabın dibinde dışa doğru yapılan kat veya rulo.Köpük Kalıntıları: Hammadde eritilirken yüzeyde oluşan beyaz köpüğün tamamen alınmamasından ileri gelen opak beyaz damlalar. Süt ve Mine gibi Aşınma: Yüzeyde meydana gelen ve yavaş yavaş kabın cidar derinliklerine kadar ulaşan genellikle opak beyaz leke ve çizikler. Mineleme: Bezeme tipi. Bir ucunda ahşap ağızlı bulunur. Sarma Cam: Cam eriğine batırılarak ikinci bir tabakayla kaplanmış cam (fotoğraf 13). Bitmiş cama asit etkisi ile ipeksi ve mat bir görünüm verilir. Noble: Cam üretiminde kullanılan ve ucunda sıcak cam parçası bulunan metal çubuk.( fotoğraf 14-15-16) . Satin: 1880 yıllarında yapılan bir cam çeşidi.

Yastık Taban: Kabın dibine bir parça sıcak cam yapıştırılıp. f Pate-de.verre. düzensizliklerin giderilmesi için döner çarkla yapılan aşındırma işlevi. Yaldızlama: Altın ve civa karışımı ile yapılan bezeme şekli. a Glass-paste) M.Ö.Taşlama: Cam kapların ağız kenarı yüzeyindeki pürüzlerin. 2. CAM HAMURU (i Glass Paste. Bu çamur elle ya da tornada istendiği gibi şekillendirilir. yüksek ısıda fırınlanarak camlaştırılır. yüzyıllarda Eski Mısır’da biliniyordu. 2. dışa doğru açılmasıyla elde edilen taban şekli Yay Taban: Cam yayın halka şeklinde dibe eklenmesiyle oluşan taban.1. Vurma: Bir çok tabanda bir aletle yapılmış hafif veya konkavlar vardır. Bu tür konkava “vurma” denir.Core-Forming) . Bu tekniğin temel ilkesi cam kırıklarını döverek toz yapmak ve bir bağlayıcıyla çamur haline getirmektir. 15-14.(Çizim 1) 2.2 İÇ KALIP TEKNİĞİ (i. CAM YAPIM TEKNİKLERİ Camcılık tarih boyunca gelişirken birçok teknik ortaya çıkmıştır.

I. II. Daha sonra ağız düzleştirilir ve kulplar takılır. 16. kalıp pişmiş toprak.Ö. Soğuduktan sonra içteki kalıp malzemesi çıkarılır (Çizim 2) (fotoğraf 17-18). Eğer çekirdek yeterince ısınmamışsa küçüm cam tanecikleri eriyip yüzeye sıvanırlar.(Çizim 3) 2. Yapımında iki yol izlenir. sonu ve 15. Millefiori) Bu teknik M. uzun zaman kullanılmıştır. I. Cam ipliği bunun üzerine sarılarak biçimlendirilir (fotoğraf 19).Hemen hemen M. III. pendant ve boncukların yapımı için ince tel veya metal çubuk öz kullanılır. 2. da İskenderiye’de. Kalıp ve cam fırına konur ve küçük çubuk parçaları deforme olup aradaki boşlukları doldurana kadar ısıtılır. Bu safhada tahta bir tarak veya demirden sivri uçlu bir çubukla zig zaglar yapılırdı. bazıları şebeke gibi dıştan kaplama olur. Burada. Çubuk. yanyana gelecek şekilde dizilmesiyle oluşan kaplara Reticelli camlar denir. BİNÇİÇEK TEKNİĞİ (i Thousand Flowers.S.İkinci bir çubuk ile etrafına cam lifleri dolanır. Tekrar ısıtma ve yuvarlama ile çekirdeğin şeklini alır. yy.Isıtılan çekirdek pota içindeki sıcak cama daldırılır. Buna göre kömür. Esas metodlar şunlardır. M.1. Reticelli Renksiz cam çubukların renkli opak cam iplikleriyle spiral olarak sarılarak. gübre.Kalıp Tekniği (i Rod-Forming) İç-Kalıp Tekniğine bağlı olarak görülür. çok sonra M. kum veya kuvars tozlarından yapılan ve metal bir çubuğun ucunda bulunan çekirdek kalıp yaklaşık 800ºC ısıtılırdı. ital. I. da Roma’da kullanılmıştır. 2. Bir kısmı ağ gibi içten bezemeli. yy.2.Ö. yy.3. . Bunlar mermer bir plaka üzerine yuvarlanarak yüzeye sokulurlar. yüzyılda Mezopotamya’da görülür. 1500 yıllarında ortaya çıkmış. Bundan dolayı cam fazla sıvı hale gelemez. Mozaik Cam (Mosaic Glass) Bu teknikte desenli çubuk parçacıkları eriyip kaynaşarak yayvan kâseler getirirler.3.3. Sık olarak yapılan bu işlemle değişik renkli cam ipliklerin bunun üzerine sarılır.Çekirdek toz halinde bulunan camın üzerinde yuvarlanır veya belkide çekirdeğin üzerine cam tozu serpiştirilir.Ö. İnce uzun kaplar. ısı derecesi 600º-700ºC olmalıdır.

Bütün formlar ayrı olarak sarmal cam ipliğiyle biter. . Bu tekniğin Dört çeşidi vardır: I-Çok popüler olan bu kâseler basit ve tek renkli çubukların sarmal bezemeli çubuklarla. Buna göre spiral olarak sarılmış olarak çubuklar birbirlerine paralel olarak kalıp içinde dizilir. iki paralel çam çubuğun spiral şekilde dönerek kap modelini almasıyla oluşur. Çubuklar kâsenin orta noktasındabirbirleriyle dik açı yapacak ve kâseyi dört parçaya bölecek şekilde dizilirler. II- Daha yaygın bir teknik. 2. rastlantısal desenlidirler. III-Daha az yaygın ve nadir görülen bir çeşit.4. IV-Son grupta Meander veya Spiral şeritli camlar yer alır. Altın Bantlı Cam (i Gold-Band Glass) Şerit camlarla yakın benzerlik gösterir.3. Uzun Spiral veya Meander çubukların parçaları olarak görülmezler. olasılıkla kalıplanıp ısıtılmış elamanların ayrı ayrı aletlerle şekillendirilmesiyle oluşurlar. II-Bunlara “dört-bölümü kâseler” de denir. 3. Mozaik Cam’a benzerler. Ortada girift bir çubuk. fakat burada şeritlerin en azından biri iki renksiz cam arasına sıkıştırılmış altın yapraklardan oluşur. birleşik kısa çubuklarla yollu kâselerdir. yüzyıllara ait yarıkürevi reticelli kâseler bu tiptedirler. M.3. şerit cam tekniğine benzer.-2. Burada ise.I- Burada eser. paralel olarak kalıba dizilmesiyle yapılır.. Mozaik Cam’da kontura dik olarak dizilmiş çubuklar görülür. Çünkü kullanılan çubuklar daha önceden çeşitli renklerle bezenmişlerdir.Ö.Şerit Cam (i Ribbon Glass) Şerit cam kâseler diğer mozaik cam eserlerden farklıdırlar. kesilmiş çubuk parçaları kontura paralel olarak kalıp içine dizilir.3. Tek renkli bantların kalıpta düzenlenmesiyle oluşur. dört parçada dört ayrı desen görülür. 2.

2. Özenli şekiller için kayıp mum tekniği (i Lost wax. Bunun için: a) Kalıbın maddesi pişmiş toprak olmalı. c) cam tamamen sıvı hale gelmeli. 8. f cire perdue) kullanılır. f Coluage. a Gie Ben) M.Ö. DÖKÜM TEKNİĞİ (i Casting. Bu teknik şöyle uygulanırdı: a) Alçı veya ince kumdan yapılan bir hamur yatay bir tezgah üzerine konur ve şekillendirilir.yüzyılda İran’da ortaya çıkmıştır. b) Isı derecesi oldukça yüksek (800º-1000ºC) olmalı.4. Cam çok ince toz veya iri parçalar halinde kalıba konur ve eriyip bütün kalıbı doldurana kadar fırında bırakılır. .

işlem tahtanın yanmaması için sadece birkaç saniye sürer (fotoğraf 33-34-35). sıcak mum eriyip akar.Ö. Üflenerek istenen şekil elde edildiğinde ucunda bir toprak erimiş cam bulunan noble cam kabın dibine yapıştırılır (fotoğraf 23-24-25). Daha sonra potadan cam alınır. piston ise iç şeklini verir. devamlı döndürülerek mermer işleme masasında götürülür. Kabı pipodan ayırmak için uca yakın olan kesim soğutulup çubuğa sertçe vurulur.6. bütün kalıbı kaplayıncaya kadar şişirilir.b) Kuruduktan sonra üzerine bir fırça ile sıcak mum sürülür. f Moulage. kurutulup fırınlanır. burada yuvarlanıp şekillendirilir ve üflemeye geçilir (fotoğraf 20-21-22). soğuması için tavlama fırınına konur (fotoğraf 26-27-28-29) (Çizim 5) A. d) Kalıbın içi küçük cam parçacıklarıyla doldurulur ve fırınlanır. ısı yükseltilir.5. suda biraz soğutulur. Kalıba üflemenin tersine olarak burada iç şekil dış şekilden ayrı ve bağımsızdır. c) Mum biraz daha alçı karışımıyla kaplanır. Daha sonra kalıp kırılarak içindeki cam kap çıkarılır (Çizim 4). çabuk soğutulur. . kaburgalar yapılır. cam istenen biçimi alınca ıslak demir bir törpü ile birleşme noktası soğutularak ayrılır. ÜFLEME TEKNİĞİ (i Blowing. f Soufflage. Cam tamamen eriyince fırın soğumaya bırakılır. a Pre Bling) Bu teknikte bir topak erimiş cam metal kalıp içinde bir pistonun baskısıyla biçimlendirilir.1. Noble camcı koltuğunun kollarında ileri geri yuvarlatılır. tepesine bir toprak mum konur.6. BASMA TEKNİĞİ (i Pressing. 2. Serbest Üfleme Bu teknikle bir cam kap yapmak için önce piponun ucu kızarana kadar ısıtılır. 2. Camın ısı derecesi yükseltilir (1000°C). 50 yıllarında Suriye’de icad edildi ve zamanda yayıldı. Kalıp cam kabın dış şeklini. 2. a Blasen) M. burada ağız deliği oluşur. Camın serbest üflenişinin yanı sıra kalıba üfleme kalıba üfleme tekniği de kullanılmıştır (fotoğraf 30-31-32) Kalıpta üflenmiş bir kap yapmak için piponun ucundaki cam pişmiş toprak veya ıslak tahta kalıp içinde indirilip.

7. CAM İŞÇİLİĞİNİN GENEL TARİHİ 3.s ) tüm Akdeniz bölgesinin en önde gelen cam merkezlerinden biri olan İskenderiye civarında yapılmıştır. pipodaki cam topağı serbestçe üflenir ve sarkaç biçimini alması sağlanır. yapımı 100 yılından 1810 yılına kadar sürmüştür. Tekrar fırınlanarak parlatılır. daha sonra nobleye geçirilir. Bu disk tekrar fırınlanarak parlatılır. Silindir sıcakken iki yandan düzleştirilir. aletle silindir biçimine sokulur. orta kısım ise “boğa gözü” ne benzer. 2. Tekrar ısıtıldıktan sonra cam açılır ve devamlı döndürülerek büyük bir disk şekline getirilir. I.7. fırınlanır ve yandan açılır. 3. Fakat 17. sonunda İngiltere’de yaygın olarak kullanılıncaya kadar az görülür. . Diskin kenarlarından kesilen parçalar düzgündür. Mısır dilinde cam kelimesi Delta’nın kuzey batısındaki bir yöreden alınmıştır. 2. Roma v. Bazen sanat değeri olan eşyalar başka yerlerde de yapılırdı. Önceden biçimlendirilmiş bir kap pipoya bastırılır. a Butzencheibe) Göbekli camlardır. yüzyıla tarihlenen Altın Bantlı Camların yapımını açıklar. Bu teknikte bir toprak erimiş cam küre biçiminde şişirilir. İmalat. Bu tip camların 4. tavlanır. yüzyılda Roma İmparatorluğunun çeşitli bölgelerinde yapıldığı ve kullanıldığı bilinir.B. Burada. Bu metot M. DÜZ CAM YAPIMI Geçmişte Avrupa’da pencere camı yapımı için iki teknik kullanılmıştır: 2. Lorraine bölgesinde çok yaygındı. Diğer uç kesilir.2. yy. Örneğin M: Ö XIV.1. ısıtılır ve yeniden üflenir.7. CROWN GLASS (f Plats de verre. MISIR Cam Mısırlılar tarafından icat edilmiş ve herhalde ilk defa Nil deltasında civarında yapılmıştır. BROAD GLASS İlk olarak Romalılar tarafından kullanılmış. daha sonra ki dönemlerde ( Hellenistik. yy Thebai’de yapılan cam eşyalar Delta civarından cam külçeler getirilirdi.1. Diğer bir yol daha önce kalıpta yanmış bir kabı yeniden şekillendirmeye dayanır.S.

İki küçük turkuvaz-mavi bir testiden üzerindeki bezeme boya ile yapılmıştır. Yüzyıllar boyunca kuzeye Uzak Doğu ülkelerine ve Afrika’ya ihraç edilen bu boncukların yapılışları çok basitti. Kabın dik durabilmesi için dip kısmı düzleştirilir. İskenderiye’de yapılan camın tümünün ihraç edildiği söylenebilir. ağız kenarı metalik sarı olan turkuvaz. yy alabastron şeklinin dejenere olduğu. bu çok dar sınırların içinde kalmıştır. Ayrıca boncuk. Mezarlar da bu tür kumaşlara rastlanmıştır. Sonralar parlak renkli cam iplikleri opak cam üzerine sarılarak bezenirdi. yy sonunda ‘başlık ‘ kısmı yok olur ve yerine huni şeklinde yayvan bir ağız veya çeşitli uzunluklarda bir boyun kısmı yer alır. Bunlar tümüyle ortadan kalkar veya yerlerine küçük tutamaklar konur. .mavi bir kaptır. Sırlamanın diğer bir metodu çömleği tuzlu suya batırılıp tekrar fırınlanmaktadır. Mineli beyaz noktalarla süslenmiştir. İkincisi Münih Antiquariumda bulunur. Eski çağlarda Mısır boncukları geniş bir alana yayılmıştır. Bunlar küçük şişelerdir. Bu bilezikler günümüzde Bohemya. Üçünçü örnek New York Metropoliton Museumda. Avrupa’nın iç bölümlerine kadar yayılmıştır. Önceleri adi çakıl taşları ince bir tabaka yeşil veya turkuvaz camla kaplanırdı. II – I. Boyun kısmı uzayıp çirkin bir hal almış ve üzerindeki bezemeler de baştan savma bir şekilde yapılmıştır. yy ‘ da taşıyıcı kulplar kullanılmaz. Eşyaların çoğu kadınlar için yapılmaktaydı. Üzerindeki bezeme alabastron. aryballos ve diğer kaplardaki gibi sonradan eklenmiş cam iplikleriyle meydana gelmiştir (fotoğraf 36). Prehistorik insanlar kap kaçakları kilden yapılıp elle şekillendirilirdi. VI. VI. Almanya ve İngiltere’ye kadar ulaşmıştı. İlk Alabastron sütun görünümündedir. giyim eşyası yapmak içinde kullanılıyordu. yy küçük amforiskoslar çok görülür. Son imparatorluk devrine kadar üfleme çubuğu İskenderiye’de kullanılmıştır. V . Mısır’ın Assur boyunduruğundan kurtulmasıyla bir Rönesans devri başlasa da. M Ö III. Tarihlenebilen en eski üç cam kap. Ayrıca Kahire Müzesinde Thothmos III’ün kızkardeşine ait bir cam vardır. Böylece çömleğin gözenekleri tıkanır ve suya karşı dayanıklılık kazanır. üzerinde kral Thothmes III’ün turası bulunanlardır. Başlık kısmı vardır. Çömlekler fırınlandıktan sonra yüzeyleri gözenekli ve opak camla kapların tekrar fırınlanırlardı. Kakmalı cam bilezikler de imal edilmiştir.Cam ilk olarak boncuk yapımında kullanılmıştır. yy ‘dan itibaren alabastron çok görülmeye başlar.II. Küçücük boncuklar ipe dizilerek bir çeşit kumaş meydana getiriliyordu. Camdan yapılmış bilezikler. kopçalar ve renkli boncuklardan oluşan kolyeler vardır. M Ö . O devirde kullanılan pişmiş toprak kapların taklididir. tekniklerdeki intizamın kaybolduğu görülür. M Ö. Koyu mavi çan şeklinde bir kaptır. XX ve XXI krallık devirlerinde Mısır cam endüstrisinde bir düşüş görülür.

yy rhodos ve lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. Mezopotamyada bulunan özenle yapılmış çivi yazılı pişmiş toprak tabletler bize cam yapımı hakkında geniş bilgi verir. ASSUR Birinci Dünya savaşından önce Almanlar tarafından Assurda yapılan kazılardan en iyi korunmuş ve en önemli Mezopotamya camları ele geçmiştir. 3.2. Mezopotamya’daki cam buluntular az ve seyrek olduğu halde önemli özellikler gösterir. IV. 3. 1- Kahverengi camdan ve üzerine 4 ayrı ‘U’ şeriti olan üç ayaklı bir bardak . Boyalı çanak çömlek ülkesi olan Yunanistan ‘da cam sanatı hiçbir zaman önem kazanmamıştır. M Ö. M Ö. M Ö 3000 ortalarında Mezopotamya’daki cam imalatının kusursuz olduğu kesindir. Daha sonra sır yapımı ile ilgili bazı tabletlere Ninevehdeki Ashurbanipal kitaplığında bilgiler verir.M Ö. Haller 1954 yılında yayınladığı Assur mezar ve lahitleeri hakkında kitabında bu bölgenin camlarına da değinmiştir. Yunanca isimli yapımcıların bir listesinin bulunması bu kişilerin Yunan kökenli olduklarını ispatlamaz ve bu yapımcılar Sayda ve Suriye’de çalışan Helenleşmiş Museviler olabilirler.3. Erken dönem İtalya’daki durumda pek farklı değildir. Çünkü Hrıstiyanlık öncesi devirde yazılmış ve günümüze gelmiş olan çok sayıdaki yazılardan biri hariç camla ilgili tek bir kelime yoktur. IV yy Rhodos ve Lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. 3000’e ait elimize ilk örnekler vardır. MEZOPOTAMYA Antik camın en az bilinen evreleri Roma öncesi devrine ait olanlardır.Cam boncuklar çeşitli alanlarda ve Ur III mezarlarında bol miktarda bulunmuştur. İlk başlarda Romalıların sanat değeri olan cam eşyaya pek ilgi göstermedikleri görülür. Bu tabletlerin en eskilerinden biri 43 satırlıktır. Yunanlılar çanak çömlek yaparken estetiğe çok önem verirlerdi. Bu devirde cam eşyalar Mısır tarafından giderilmiştir.

yy icat edildiği bilinir . mezar 133. Bulunduğu zaman çok kötü durumda olan bu şişe şimdi tamamen dığılmış durumdadır. Rivayete göre güherçile dolu bir gemiden bu noktada demir atmış geminin tayfaları kıyıda yemek hazırlarken odun yakmak üzere bir ocak kurmak istemişler. Bu kalıp eşyaları hem İskenderiye hem de Suriye’den ihraç edilmiştir. Dışa doğru biraz yuvarlanan kalın bir ağız kenarı ve tokmak şeklinde kaidesi vardır.V. FİLİSTİN VE SURİYE Cam yapımının başlangıcı için bir rivayet Plinius’un anlatımına göre: Suriye’de Fenikeliler zamanında Karmel dağının alçak dağının alçak tepeleri arasında bataklık bir bölge vardır. antik zamanlarda Felus’un kumları çok meşhur idi.Ö. Ağız kenarı dışa doğru yayvanlaşan sivri tabanlı armudi bir şişe. Buluntularımız ünlü Fenike cam endüstrisinin gelişimini incelemek için yeteli değildir. Assur şişe. Hikaye akla uygun görünüyor. Çamurlu birikintilerle dolu ve epey derin olması dolayısıyla nehrin dibindeki kum. Üflenmiş camın icadından önce bile Fenike şehirlerini kullanmak ve ihraç etmek için kalıp cam eşya yapılıyordu. Plinius hikayenin geçtiği yeri doğru seçmiş. Deniz suyunun acılığının bu kumun üzerinde temizleyici rolü olduğu ve tesir olmadan kumdan hiç fayda gelemeyeceği sanılırdı. Bu kumlar dalgalarla çalkalanarak çamur ve yabancı maddelerden ayrılıp temizlenirdi. ve 3 turkuvaz –mavi renkte renkli bir bezemesi vardır.2- Armudi bir şişe. Moroe açık havadaki iki saat yanan bir odunun ateşinin 1200ºC hararet vücuda getirdiğini söylüyor. Ağız kenarı dışa doğru biraz yayvanlaşır. W. fakat civarda taş bulamadıklarından gemiden getirdikleri güherçile ile yakmışlar. Belus nehrinin bu bataklıkta başladığı ve 8km. Bir müddet için yukarıda anlatılan açık ocakta yeter derecede ısının elde edilmesi şüpheli görülmüştür. yeşil yada bu renklerin ikisi sarı ve koyu mavi idi. Armudi bir 34- 56- 3. Armudi bir şişe.L. Cam üfleme tekniğinin Fenike denen kıyı şeridinde 1. Bu kumun toplandığı kıyı boyu bir km den az olmasına rağmen burası asırlarca cam yapmak için kullanılan asıl maddenin kaynağı olmuştur. FENİKE. Helenistik dönemde önce bu bölgedeki camlar hakkında çok az bilgimiz var. Cam. Fenike yerli cam yapımı hakkında fazla bilgimiz olmamakla beraber bu “Fenike” camının Filistin ve Suriye’de yapıldığı görülür. ancak suların çekilmesiyle meydana gelir.silis ve hatta yumuşak soda-kireç. Sadece Sarepta ve Saydadaki buluntulardan hareket ederek Fenike cam endüstrisinin M. Böylece cam bulunmuş oluyor. Odunları yakınca kum ile güherçilerinin beraber ergimesiyle o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşler. kadar aktıktan sonra Prolemais eyaletine yakın bir yerde denize döküldüğü sanılır.4. Bu nehir akışı ağır.silis camlarını ergitmeye yeter. Bu ısıda soda. yy kadar gerilere gittiği söylenir. suyu içilmeyecek kadar fena olduğu halde kutsal sayılır ve kıyılarında dini törenler yapılırdı.

Kalıpta üfleme icadını Suriyeli ve Musevi cam yapımcılarına borçluyuz. İspanya. İtalya. Plnius’un Alabanda camından ve Corvas ‘da sadece bir “hyliarios” ve üç “itraroi” olduğundan bahsetmesine rağmen Küçük Asya bu hikayede hiçbir rol almaz.S. ve III. Roma’da üflenmiş camın görülmesi (M. Üzerinde cam yapımcılarının bulunduğu camlar önem taşırlar çünkü Suriye merkezlerinden yayılan mallar ve sanatkarlar hakkında bize bilgi verir. Roma. Cam merkezlerinden sadece birkaçı bilinmektedir.20) büyük ilgi uyandırdı ve bir çok yeni formu un ortaya çıkmasıyla cam hemen hemen herkesin alabileceği kadar ucuz mal oldu. Diospolis. Ve bu kalıplar tekrar tekrar kullanılabilirdi. yy testilerin saydam camla yapıldığı bilinirdi. Dalmatio. Atina.S. Aradusda bir tapınakta camdan iki büyük sütun durduğu söylenir. vilayetlerinde de cam atölyeleri çoğalmaya başlamıştı. Pencere camı.5.Ö. Dinî lider Peter bunu duvar tapınağı ziyaret etmiş ve gördüğü manzara karşısında hayrete düşmüş. Bezemeli cam balıklar gibi diğer formlar kısa zamanda tüm Roma yerleşme yerlerinde görülmesi Suriyeli yapımcıların İtalya ve İmparatorluğun batı eyaletlerini atölye kurduklarını düşünebiliriz. Belus. İskenderiyeli cam yapımcıları İtalya’da Cumae ve Liternum arasında bulunan Volturnus’un ağzından Roma Porto Cassena da cam atölyeleri kurmuşlardır. Camın büyüklüğü ve şekli üzerindeki sınırlar artık kalkmıştır. . Lyons ve Piacenza hakkında bilgilerimiz var. Bergama’da ve diğer alanlarda cam buluntuları burada yerli imalatın olduğu anlamına gelmez. Bazılarından antik yazarlar tarafından bahsedilmiş. II. Plinius zamanında kadeh ve bardaklar günlük eşya olarak kullanılırdı (Fotoğraf 39). 3.(fotoğraf 37). Cami içi boş iki veya üç parçadan oluşan tahta veya pişmiş toprak kalıntılara üflenirdi (fotoğraf 38). bazıları da yazıt ve buluntulardan bilinmektedir. bundan dolayı pahalıya mal olmuştur. M. aynalar ve büyüteçler de İtalya’da yapıldığı halde kalıba basılmış mozaik kâseler gibi sanat değeri olan mallar hâlâ yakın doğudan. ROMA DÜNYASINDA CAM İç savaşların sona ermesiyle Romalılar. Tarihi kaynaklardan edindiğimiz bazı bilgiler Roma’daki sanat değeri yüksek olan mallara duyulan ilgiyi gösterir. (M. muhtemelen İskenderiye’den ithal edilir (Fotoğraf 4041).14) Etrüsk mezar buluntularının da gösterdiği gibi cam İtalya’da Roma çağından önce bilindiği halde kısmen veya tamamen Mısır’dan ithal edilmiş. Böylece İskenderiye. Timur’un Suriye’yi işgal etmesi Doğu Akdeniz cam yapımın sona ermesine neden oldu çünkü sanatkarların Semerkent’e gönderdi. 30 yılında Romalıların Mısır’ı istila etmesiyle Roma’da çok miktarda İskenderiye camı görülmeye başlandı. Cama rağbet arttıkça sadece İtalya’da değil. İmparatorluğun bütün bölgeleri ile ticareti arttırmış ve yeni bir lüks maddesi olan cam için açık bir Pazar oluşturdular.

En önemli Mısır buluntuları II. “Velucris” (Hafif kanat) Buradan ince ve hafif camlara ne kadar önem verdiğini anlayabiliriz. yüzyılda sona ermiş. yüzyılda başlamış ve V. camın çok pahalı ve değerli olduğu zamanlarda idi. Bu dönemde sanat değeri olan cam eşyalar koleksiyon tutkusu oldu. Pomponius Mela Mısırlıların siyah camdan büyük heykeller yaptığını yazar.855) camın kalitesiz olup pek önem vermediği bir dönemde kiliselerde kullanılmasını yasaklamış. Bu dönemde Roma cam yapımcıları Mons Coeliusta atölyelerini kurmuşlardı ve cam çok yüksek bir vergiye tâbi idi.S. Mısır’dan İtalya’ya cam ihracı hatırı sayılır dereceye ulaşmış olmalı ki İmparator Aurelius camı yüksek vergiye tabi tutmuş. imparatorluğun diğer bölgelerine ve sınırları dışına cam ihraç etti. M. İtalya ve kuzey vilayetlerde bulunan ince camın İskenderiye imâli olduğu düşünülür. Bunu karşılık Papa Leo (M. Camları üfleyip şekillendirenlere “Vitriarri” ve camı kesen. Nero’un iki küçük bardak için 6. Plinius’a göre Ammon tapınağında zümrüt yeşili camdan 4. Bu. 58’de Scaurus bir tiyatro yaptırmış ve orta skenevi İskenderiye’den ithâl edile cam plakalarla kaplatmıştı. yüzyıldan itibaren Karaniş’ten gelir.Ö. Büyük Konstantin sadece bu vergiyi kaldırmayıp cam yapımcılarını kuyumcu ve ressamlarla aynı sınıfa koyarak onları şereflendirmişti. Lucius Severus kullandığı kadehe savaş atının ismini vermiş. IXXXV i) cam fayanslarla kanlı banyo odalarından ve fal için kullanılan içleri su dolu cam kürelerden bahseder. Cam merkezlerinden en önemlisi İskenderiye idi.S. Yakın bir arkadaşı ve teşrifat memuru olan “Cena Trimalchonus” in yazarı Petronius bunların bir şaheser olduğundan bahseder. çok beğenilir ve yüksek fiyatlara satılırdı. 202-218) cam eşyaların bilhassa kadehlerin ayinlerde dini amaçta kullanılması için kat’i emir vermiş.Seneca (Enist.05 metre boyunda bir Serapis heykeli ve bir sütun vardı. M. Nero’nun kırık cam parçalarını bile çok değerli sayarak topladığı söylenir. Alexander Severus savaş vergisinin büyük bir kısmını cam olarak alırmış ve bu Mısır cam endüstrisi için Çok kârlı olmuştu. 20 yıllında üflenmiş cam Roma’da görülür.S. Fakat bu camlar Roma’da yapılmayıp Doğu’dan ihraç edilirdi. Karaniste bulunan bol miktarda cam yakınında bir cam merkezi ihtimalini gösteriyorsa da şimdilik hiçbir kanıta rastlanmamıştır(fotoğraf 42-43-44-45) Kapların çoğu günlük eşyalardı ve ihraç edilmezdi (fotoğraf 46-47-48-49).000 Sester (600 sterling-yaklaşık 140 bin Türk Lirası) ödediği söylenir. Seri halde üretim II. Papa Zephyrinus’un papalık döneminde (M. Mısır’daki buluntular erken Roma imalatı hakkında hiçbir şey göstermez. oyan sanatkârlara “Diatretarri” denirdi. 847. .

Ticari bakımdan daha pratik olduğu için cam ve esans yapımcıları aynı bölgelerde çalışmış olabilirler (Fotoğraf 56). Sıvı taşımak için çok kullanışlı olmasına rağmen İtalya dışında hatta Kuzey İtalya’da bile kullanılmamıştır. İtalya’ya ihraç edilen Mısır esansları büyük cam kaplar içinde satılıp. Civar bölgelerde cam endüstrisi bulunması ihtimali vardır. Bu Mısır’da erken cam endüstrisi bulunduğunu kanıtlar ve kati bilinmemekle beraber Begramda bulunan başka camlarla aynı kökenli olabilirler. Yunanistan’da cam yapımının izlerine nadir rastlanır ve ispatlayacak tek bir yazıt vardır. Strabo’nun evi Volturno atölyelerine yakın olduğu için onlar hakkında bilgisi çoktu. Mısır kökenli başka cam bulmak zordur. En çok görülen renk mavimsi-yeşil olduğu halde sarımsı renkte cama da rastlanır (Fotoğraf 54-55). Diğer merkezler hakkında ikinci derecede bilgisi vardı. M. Kıbrıs’ta cam bulunmuştur ve Akdeniz’in hem batısı hem doğusu ile ilişkili olduğunu düşünürsek her iki yönden ithal edilmiş olması ihtimali ortaya çıkar. Campania esanslarıyla ünlüymüş fakat Plinius zamanında bu ünlünü kaybetmeye başlamış. Augutus zamanında yaşamış olan Strabo. balda muhafaza edilen meyvalar cam kavanozlara konmuş olabilir. Pompeii’de bulunan kare şeklinde kavanozlar bu amaçla kullanılmış olabilir. Esanslar Capania’dan büyük kaplarda satılmış veya küçük unguenterialara şişelenerek ihraç edilmiş olabilir. Sadece kimyevi bir analiz bunun materyalini saptayabilir. Campaniada yapılırdı.S. Cam üfleme çubuğunun icadından sonra İtalya’da cam atölyeleri (Glass Houses) açıldı. Fakat “İşlemeli akik” (Cameo) tekniği ile yapılmış üzerinde İskenderiye Pharos’u olan büyük kavanoz şeklinde bardağın Mısır kökenli olduğu düşünülür. Camların üzerindeki damgalar . fakat aynı zamanda esans ihracı yapılıyordu. Çoğu günlük ev eşyası olduğu için Volturno cam atölyelerinde imâl edildiklerini düşünebiliriz. Korintte bir çok fragman bulunduğu halde sadece Bizans çağına ait bir cam endüstrisi kanıtlanmıştır.Mısır herhalde sadece pahalı camları ihraç için imal etti. 79’da Vezüv’ün patlamasında yıkılan köylerde büyük miktarda cam ortaya çıktı. Fakat bir ağız kenarı formu Kıbrıs yapımı olabilir. Aralarında hiçbir yerde bulunmayan kaplar ve cam süsler gibi çok değerli parçaları da vardı. Ada da imâl edilmiş olması şart değildir. Plinius’un bu konu hakkında fazla bilgisi yoktu. Bu tip ucuz şişelerin ithal edilmesine gerek yoktu. Roma’daki büyük aktiviteden bahseder. çünkü bütün İmparatorlukta aynı formlar vardı. Capu zengin bir meyve ülkesiydi ve meyve ticareti için yalnızca pişmiş toprak kavanozlar kullanılmış gibi gözüküyorsa da. Roma’dan hiç bahsetmez fakat orada da cam atölyeleri olduğu biliniyor. çünkü başka alanlarda nadir görülür. varış yerinde şişelenmiş veya küçük Unguentaria içinde ihraç edilmiş olabilir (Fotoğraf 50-51-52-53).

bazılarında büstler ve monogramlar görülür. d) Mimari Süslemede Kullanılan Camlar: Bunlar. Bunların yanı sıra kandiller. Saydalılarda oldu gibi cam yapımcıların isim veya baş harfleri burada görülmez. bilezikler. Bizans imparatorları sanatçıları desteklemişler ve sanatsal gelişimi sağlamışlardır.sanatçıyı mı yoksa camın içindeki maddeyi mi belirtir bilinmiyor. Sovyetler Birliği ve Balkan bölgelerindeki buluntular yardımıyla izleyebiliriz. İtalya. Büyük Konstantin 337 yılında bir kararnamesiyle bütün sanatçılarla birlikte camları vergiden affetmiştir. Ayrıca. bardaklar. Cam Eşyaları a) Lüks ve Litürjik Eşyalar: Dini amaçla ve ayin sırasında kullanılan eşya ve lüks eserler.Makedonya. paranın biçimini ve ağırlığını ölçmeye yararlar. Litürjik olanlar 4-6. Romanya ve Yunanistan’da da hemen hemen aynı eserlere rastlanır (fotoğraf 57). c) Süs Eşyaları: Boncuklar. BİZANS’TA CAM Bizans İmparatorluğu geçmiş kültür ve uygarlıkların mirasçısı olmuş. b) Günlük İhtiyaç Eşyaları: En önce hatırlananları 4-7. Sardes. Ayrıca. 3. Yunanistan. vitraylar. Dakya. yüzyıllarda yapılan Suriye kökenli oldukları düşünülen altıgen ve sekizgen kalıplara üfleme. Ürdün. Pres tekniğiyle yapılırlardı. Filistin. Yunan-Roma ile Avrupa sanatları arasında bir geçit teşkil etmiştir. üzerlerinde Hıristiyanlık sembolleri olan şişelerdir. yüzyıllarda yapılmış olan para ağırlıklarıdır. mozaik küpler. duvar kaplamaları. küpeler vs.6. mutfak takımları. kolyeler. Grekçe yazılmış imparator veya eparkosların isimlerini taşırlar. 438’de çıkarılan “ Codex Theodosianus” ta cam işleri yapan sanatçıların bütün vergilerden muaf oldukları bildirilmektedir. Mısır. Bizans camcılığını Suriye. Bulgaristan. kalisler vs. kakma camlar ve pencere şebekeleri için cam levhalardır. . Kıbrıs. Ayrıca Rusya. Tek yüzlü ve çeşitli renklerdeki diskler. Balkanlar. kupalar. Filistin ve Palmira’da bulunanların yerlimi ithal malı mı olduğu anlaşılmamıştır. bunların sentezine gitmiş.

– 12. Yüzyıllarda) 12.1204 Latin istilasından sonra Bizans’ın San Marco Hazinesi gibi. Mısır ve Suriye’nin Eyyubî ve Memlûk Mineli ve Yaldızlı Camı (12-15. Erken İslâmî Devir Kült eserleri ile Geç Sâsânî eserlerini aralarındaki benzerliklerinden dolayı seçmek çok zordur. 3. 3. Bunlar Fatımî Devri kesme cam ve kristalinin ön tipleri sayılabilirler.7.1. yy. 3. Suriye. Kapların belirgin özelliği. Bunların hayvan şekillerindeki bezemeleri Fatımî kristalleriyle ilişkilidir.7. Genellikle Sâsânî motifleri etkilerini gösterir. 11-12. küçük şişeler. Mezopotamya ve İran’ın Erken İslâmî Camı 7. fakat daha serbest üsluptadır.7.7. yy. yy. Kesme stilli ve dekorasyon Fatımî halifeleri tarafından çok sevilen necef eserlere yakın akrabadır. Fatımî cam merkezlerinin en önemlileri. . vazolar ve kadehlerden oluşur. kap duvarlarının kalınca olmasıdır. yy. yy.Mısır ve Suriye’de Fatımî Camı 10. Mısır. Çoğu parfüm ve yağ için kullanılan ve ev ihtiyaçlarına cevap veren Erken İslâmî camı. cam eşyaları da içeren sanatsal varlıkları Venedik’e götürüldü ve orada Venedik camcılığını etkiledi. Medinetel Fayum ve İskenderiye idi. İSLÂMİ DEVİR 3. Kabartma ve Pres tekniğiyle yapılmış eserlerin yanında perdah ve mineli camlar görülür.3. yüzyıllara ait olarak kabul edilen ve Hedwigsglas denilen kesme camların nerede yapıldıkları henüz aydınlığa kavuşmamıştır. . yy.10. Fustat’ta Tolunoğlu devrinde kullanılan çeşitli teknikler devam ettirilmişti.2. – 15.

Etrafını Konya sarayının dili olan Farsça bir yazıt çevirir. Bu dönemde yaldızlı camlar üretilmiştir. C. arabeskler ve Arapça kitabeler çok popülerdi. çeşitli genişliklerde yatay bölgelerde düzenlenirdi. Şam eserlerinde figürler daha çok. British Museum’da iki selçuklu camı vardır. Önemli merkezler Diyarbakır. Burada Selçuklu Sultanı II. yüzyıl başında Gazan Han zamanında Moğol istilâsıyla. yüzyıl parçalarında figürlü ve hayvanlı konular. Önemli merkezler Şam. Eyyubî ve Memlûk devirlerine ait 13. Bu özellik cam da kendini belli eder. 3. Oldukça ince bir nicelik gösteren Selçuklu camı hakkında hemen bir şey bilinmiyordu. Tabak altın yaldızla dekorludur.Bu devirlerde yapılan camın zengince minesi ve yaldız dekorasyonu en erken geleneklerden. Mayer bunu Zengi I. sonuna tarihler ve köken olarak Mısır veya Suriye arasında bir karara varamaz. arabeskler. Lamm. geleneksel abstre örneklerin yeniden yer aldığı Çin kaynaklı natüralist bitki motifleri. bilhassa Fatımîlerden alınmıştır ve Suriye’li ustalar tarafından imal edilmiştir. Harran. 14. Mineli ve yaldızlı cam dekorasyonu ve üslûbu devre göre değişir. A. Bunların biri dansözlü ve kartallı berrak cam şişe parçasıdır. L. yy. 1400 yıllarında Timur istilâsında tüm önemli cam ustaları Semerkant’a götürüldü. 1966’da Kubad Âbad sarayları kazısında cam bir tabak parçası bulundu. J. armalı madalyonlar ve geniş kitabeleri içeren eserler yapılmaya başlanmıştır. Hama ve Halep’tir. Bu devir eserleri kulpsuz kadehler. SELÇUKLULAR Selçuklu geleneği. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1247) adı verilir. 12. Hapey ve Rakka idi. Buradaki camcılık ölmediyse de eski başarısını devam ettiremedi. Rakka cam ustaları kalın konturu. simetriğe olan düşkünlüğü ve yüzeyselliğiyle çok dekoratiftir. diğer iki merkez ise ince konturu tercih etmişlerdir. mineli yüzeyler dardır. . İmadettin Zengi adına yazılmış bir yazı taştır. Hapey’de yapılan eserlerde figürler büyük. (1127-1146) olarak alır. Basil Gray ise Anadolu’ya ait olduğu görüşündedir. Güney Anadolu’da bulunduğu kaydedilmiştir. mineli yüzeyler daha geniştir. Dekorasyon çoğunlukla kuşaklarla ayrılmış. testi ve şişelerdir.8. Diğeri elinde yay tutan bir figürle süslenmiş parçadır.

Bunların yanında istenilene uymayan “alçak işler” in kırıldığı ve yapım ustalarının cezalandırıldığı bilinir. fakat “maya” denen cam kırıklarının yalnızca dükkan sahiplerine satılmasına izin verilmiş. Üretim merkezi İstanbul olup cam endüstrisi Eğrikapı ve Tekfur Sarayında toplanmıştı.9. akrobatik hareketler yapanların yer aldığı sayfadaki cambazlar arasındaki. daima cam üretim ve satışını korumuş. yaklaşık 1585 yıllarına ait Surname-i Humayun adlı yazma eserlerin bazı sayfalarında cam eritme fırını. Venedik elçisine çizimler vererek 900 adet cami kandili sipariş etmiştir. Konu belki Orpheus ve dolayısıyla Yunan teması olabilir. inşaat defterleri veya bir takım kutlamaları tüm ayrıntıları ve gösterişiyle anlatan el yazması kitaplar Osmanlı camcılığı üzerine bilgi edinmemizi sağlarlar. 1569 yılında büyük vezir Sokullu Mehmet Paşa. aynacılardan ve vitraycılardan söz eder. . Bir arslan ve yanında lir çalan figür. Shelkovnikov bu parçayı 11. Bizans eserleri olarak kabul eder. aynı geçitte elvan camları taşıyan ustalar betimlenmiştir (fotoğraf 58). bunların dış ülkelere gitmesi bir takım yasaklarla engellenmiştir. Osmanlı İmparatorluğunda cam endüstrisi gelişmekle birlikle Avrupa’dan da cam alınmıştır. yy. Kubad-Âbâd kazılarında bulunan açık renkli. 3. Fakat bunlar. düzenlemiş ve kontrol etmiştir. 17. “Seyahatname”sinde İstanbul’u tanıtırken şişhanelerden. OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA CAM ÜRETİMİ Bu dönemin çeşitli girişimleriyle ilgili dökümanlar. Büyük olasılıkla bunlar pencere camı olarak kullanılmıştır. Osmanlı Devleti. III. camcıların geçişi. Güzel ve beyaz bir kum Yedikule’ye yarım gün uzaklıktaki kum boğazından getiriliyordu. şişe tacirlerinden. desen tam olarak İslâmi zemine uygundur. Çırakların ve kaliteli elemanların eğitimini. “1640 Tarihli Narh Defteri”nde. önceleri Selçukluların etkisiyle gelişirse de. cam yapımı. madalyonların içindeki kuşları gösteren bir kuşakla çevrilmiştir. kalın. desteklemiş. Yine çeşitli kaynaklardan öğrendiğimize göre Osmanlılarda cam sanatı. yüzyılın ünlü gezgini Evliya Çelebi.Ermenistan’da Dvina’da bulunan bir cam parçası şimdi Ermeni İlim Akademisi’ndedir. Fakat. Örneğin. ayrıca yaşlarının ilerlemesi nedeniyle veya iş kazası sonucu emekli olanların geçimini sağlamak için günümüz sigorta ve emekli sandığının yerini tutan dini vakıflar tarafından bazı fonlar oluşturulmuştu. İstanbul çevresinde cam yapımı için gerekli hammadde vardı. Bunlar 17. Tüccarlar ve sanatçılar Tarık-ı Fütüvvet (gençliğin yarı dini hareketleri) veya Tarık-ı Hırfet (Usta ve Tüccar Loncaları) topluluklarını kurmuşlardır. daha sonra kendine özgü bir üsluba ulaşır ve camcılar ocağı giderek büyür bir örgüt halini alır. ortası çukurlaştırılmış bir grup cam parçasından biri etrafında alçı kalıntı dikkati çeker. çeşitli aletler. Murat zamanı. Cam yapımı için gerekli yakacak da sağlanmış. Osmanlı pazarları için Türk beğenisine göre üretilmediğinden Türk camı olarak tanınırlar. malzeme olarak şişeleri kullananlar da görülür.

Türk hamamlarının kubbeli mekanları için camlar. başına Darphane Nazırı Tahir Efendi getirilir. Sultan Mustafa vakfı arazisinde Bursa valisi Mustafa Nuri Paşa (1798-1878) bir cam fabrikası kurar. ordu için cam humbaralar (el bombaları).1807). Bu türe “maydanozlu” da denir. Hicri 1 Muharrem 1263 tarihli Takvim-i Vekayi gazetesinde. Vitray teknikleri Avrupa’dan farklıdır. ayrıca Bohemya ve Fransa’da Türk beğenisine göre yapılmış cam eşya alınması Beykoz camlarının kökeni ile ilgili sorunlar yaratmaktadır. İncirköy ve Beykoz’da üretilen eserlerin hepsine “Beykoz işi” denir. Bunlar arsında gaz lambaları. Mehmet Dede’nin bir hatırası sayılabilir (fotoğraf 59-60-61). Yapılışlarında “Hareleme” tekniği kullanılır. koyu. İncirköy çevresindeki fabrikada yapılan camlardır. Belçika. Çoğunluğu fil gözü veya bal peteği şeklindeyse de yumurta biçimi ve yuvarlak olanlar da vardır. Bu tip kaplar Venedik. menekşe rengi. “a la Turque” gibi adlar alırlar. Hollanda. Osmanlı döneminde çeşitli tipte cam eşya yapılmıştır. “İçlik” çeşitli çiçek ve bitki motifleriyle bezeli ince camdan. Padişah da uygun görünce fabrika devlet idaresine geçer. Buraya Avrupalı ustalar da getirilmiştir. a) Kristaller ve Renksiz Camlar: Renksiz cam ve kristal kapların opal olanlardan önce yapıldığına inanılır. yy. Daha öncede belirtildiği gibi. Pencereler iki bölümden oluşur. her ne kadar çeşitli bölgelere yayılmış ve değişik ülkelerde yapılmış olursa olsun ortak bir güzelliği ve Türk zevkini yansıttığından dolayı örneklerimizi bu ad altında toplayabiliriz. Silezya. buralarda yabancı ustaların çalışmaları. tabaklı büyük kaseler ve büyük şişeler gibi opalinlerde hiçbir zaman görülmeyen çeşitleri de vardır. Türk camcılığında bir canlanmanın ve parlayışın görüldüğü devirdir. III. Almanya. vitray ve renkli pencere camları sayılabilir. Fütüvvetname. ABD ve Çin’de de görülmekle beraber . “dışlık” ise kalın ve sağlam camdandır. Bezeme olarak en kullanılan motifler. geliştirmiş ve İstanbul’a dönüp bir atölye açmıştır. İncirköy’de kurulan Çeşm-i bülbül fabrikasından söz edilir. mor-mavi. gül ve özellikle maydanozdur. Fransa. “alla Turchesca”. Burada. yy. Renkli camların yerleştirildiği alçı çerçeveye “revzan” adı verilir. Beykoz Tipi” Cam 19. Mehmet Dede opal camın yapım tekniğini Venedik’te öğrenmiş.. İspanya. donanma fenerleri. koyuca mavi ve benzeri renkte çeşitli örneklerine rastlanır (fotoğraf 62). Boğaziçi’nin Anadolu kıyısındaki Beykoz çevresinde bir Mevlevi dervişi olan Mehmet Dede tarafından kurulmuştur. daha çok yaldızla yapılmış bitkisel motifler. kadehler vs. Bu akımlar “a la Turka”. Selim zamanında (1789. Avrupa’sında Türk sanatlarının etkisiyle bir takım akımlar ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinir.yüzyılın sonuna kadar göründükleri halde 18. Çünkü 19. Artan kiralar nedeniyle Mustafa Nuri Paşa bunun darphane tarafından üstlenilmesini ister. “Beykoz” dediğimiz cam eşya. renkli saydam camları içerir. Bunların ilki. c) Çeşm-i Bülbüller: Çubuklu’da. başında Esnaf Loncaları bu kurumların yerini alır. yy. Bunlara “çeşm-i bülbül” (Farsça’da bülbül gözü) denmesinin nedeni fabrikanın bulunduğu yerin Çeşm-i Bülbül adını taşıması veya camın içindeki paralel çizgilerin bülbül gözündeki hareketlere benzemesidir. sanatçı ve tüccarlar için çıkarılan ilk İslam yönetmeliktir. Fakat leğenibrik. Bu yüzyılda İstanbul’da çok değişik özellikler taşıyan cam eşyaların üretildiği atölyeler ortaya çıkmıştır. Beykoz camlarının kapak kulpları Mevlevi dervişlerinin başlıklarına benzediğinden. b) Renkli Camlar: Diğer Beykozlarla aynı biçimleri aynı biçimleri tekrarlayan bu grup. Bohemya. Kırmızı. Bunlar çoğunlukla opal ve renkli camlarla aynı biçimdedirler. vazolar.

VENEDİK Venedik’teki cam fırınlarının birçok yangına neden olmasından dolayı 1291 yılında Murano odasına taşındığına dair çok sayıda belge olmasına rağmen. AVRUPA CAM SANATI 4. d) Opalinler. 16. Fakat zamanla opaklaştırıcı daha başka elemanlar kullanılmaya başlandı. yy. opak beyaz cam ya da opalin ışığa karşı tutulunca. Chalcedony tekniklerinde cam eserler yapıldı. bunları seçmek zordur. başında Lattimo denen opak beyaz cam (milk glass) yapıldı. biçimlerinde bozulma görülür. 17. kanatlar ve dragon motifleri kullanıldı. sonunda Bohemya ve İngiliz kristalleri önem kazandı.Türk ürünlerinden farklı olduğu söylenir. Frank-Merovenj döneminde kullanım amacıyla yapılan kaplar kalıba üflemedir.1. daha çok “cristallo” diye tanınır. Burada kristallerin çökeltilmesi söz konusudur. dağıtma ve yansıtma bir aradadır. İlerde. Ek maddenin ölçüsüne. . 18. spiraller. Yüzyılın ikinci yarısında özgür ve fantastik formlar. Ayrıca fıstık yeşili Avrupa’da kullanılmayan bir renktir. kum ve beyaz kalıntılar içerirler. Süsleme olarak yüzeyleri sadece yaldız dekorlu veya mineli ve yaldızlı olabilir (fotoğraf 69-70-71). Bu dönemde Orta Doğu ve İslâmi etkiler baskındır. Bu yüzyılda kaya kristalinin yerine geçebilecek berraklıkta ve arılıkta bir cam üretildi. Birçok cam ustası Murano’yu terk etti. Bu tip kalın duvarlı kaplar potas camlarıdır ve iyi kalite değildirler. Altare ikinci önemli merkez oldu. ORTAĞAÇAĞ AVRUPASI Roma İmparatorluğunun çökmesinin camcılık üzerinde kötü etkisi olmuştur. Opal cam. daha detaylı araştırmalar sonucunda bu konunun aydınlığa kavuşacağı kanısındayız (fotoğraf 63-64-65). Kristal aynalar. Yaygın motif pençe ve yılankavi cam ipliği süslemedir. 1450 öncesine ait Venedik camı hemen hemen hiç bilinmez. Amber ve mavi-yeşil görülse de arı renkler yoktur. Bohemya. bunlar Erken Roma camlarının berraklığına sahip değillerdir. Bunlara ışığı kırma. Barok dönemin başlangıcıdır. Rhineland bölgelerinde “Waldglas” yaygındır. yüzyıllar Venedik camcılığının Altın Çağı’dır. çağın heykel sanatından etkilenmiştir. Vetro Filigranato. Almanya.yüzyılda burada Millefiori taklidi rengarenk desenli eserler. şekilleri sınırlıdır. yy. 16 ve 17. “A la façon Venise” stili tüm Avrupa’ya yayılmıştı. Fransa. Geçmişte cam harmanına kalayoksit ve kireçleşmiş kemik külü katılırdı. Prof. yüzyıllarda. Zamanla Venedik öncülükten kopyacı duruma geçti. Bohem tarzında bir üslup yarattı. 5-8. Güney Hollanda. Bezeme. Renksiz olanlar ise gri.10. işlemin uzunluğuna ve sonuçta meydana gelen kristallerin büyüklüğüne bağlı olarak derece derece yarı geçirgenlik ve opaklık sağlanır (fotoğraf 66-67-68). Opal ve Opak Camlar: “Ayn-üş-Şems” (güneşin gözü) denilen opal taşına benzetilerek yapılmış opal ve opak cam Beykozların önemli bir kısmını oluşturur. çok renkli kolye taşları. Venedik cam ve kristalleri bir çok yerde taklit edildi. yüzyılda Venedikli Giuseppe Briati. 15. buzlu cam. 3. Turner’a göre Türk çeşm-i bülbüllerinde ince çizgiler yanında belirli aralıklarla yer alan geniş çizgiler Türk işçiliğinin özelliğidir. Artistik ve günlük kullanımla ilgili cam eşyaların kalitelerinde düşme. yılankavi bezeme ve kalıba üfleme gibi Roma gelenekleri devam eder. cam dokusunun sıkılığına veya gevşekliğine göre kırmızı yada koyu oranj renk verir. 4. Fakat. Belçika.yeşil ve kahverengimsi tonlardır.

4. cam bu dönemde yerel karakterini korur. Potas ve kireç kullanılarak yapılan bu cam kesme ve traşlamaya çok elverişlidir. 1845’te Cam Vergi Kanunu’nun iptalliğinden sonra çok ayrıntılı ve süslü kesme eserler üretilir. elmas traş ve çark traştır. Almorrata. Bu zamanda Londra en önemli merkez olarak kalır. Cam tipleri bölgelere göre değişir. yüzyılın son on yılında Bohemya’da yeni ve dayanıklı bir cam üretilir. Passglas (silindirik ve üstü enine cam ipliği bezemeli bardak). Diğer süsleme teknikleri soğuk boyama. Bu dönemin bilinen içki kabı tipi Maigelein (genellikle kalıba üflenmiş ve derin konkav tabanlı olur). Römer (büyük içki bardağı).4. yumuşak bir cam çeşididir. Kuttrolf (uzun. 17. yüzyılların başlarında çok önemli bir merkez olmuştur 4. Elmastraş. Bu bölge 18. yy. Suriye etkilerinin sürmesinin yanında Gotik ve Erken Rönesans elemanlarının birliği de görülür. Bristol. İtalya ve Bohemya etkileri sezilmeye başlanır. İRLANDA . hem de süslemede Fransa. 1745’te Cam Vergi Kanunu çıkınca camcılıkta bir duraklama görülse de yapımı devam eder. 16. yüzyıl ortasına kadar Venedik işlere yerli yapımlardan ayrılırdı. Stourbridge. ALMANYA VE BOHEMYA 15. dekorasyonda yavaş yavaş yozlaşma başlar. çarktraş ve kesme tarzında çalışılır. Bristol. Nailsea. Ağır. eğik ve burmalı boyunlu şişe tipi). mavi. İSPANYA 13. 1676’da George Ravenscroft “Kurşun Camı” bileşimini tanıtır. bu sıralarda Gotik karakter ağır basmaktadır. Cantaro ve Jarrita’dır. 4. 1550’de Venedik’ten gelen ustalar Venedik üsluplarını yaygınlaştırırlar. İspanya’nın tanınmış formları Porron. Fakat gerçek anlamda “a la façon ve Venise” yapılmaz.3. yüzyılda Venedikliler gelirler. yüzyılda İspanya’ya gelen Arap camcılar Almeida ve Barselona’ya yerleşirler. yüzyılda hem biçimde. Stangenglas (silindirik bardak). yeşil ve opak beyazla tek renkli. ve 19. Burada da atölyeler ağaçlık bölgelerde kurulmuştur ve Waldglas ile kiliseler için pencere camları üretmişlerdir. bezemesiz cam yapımında ünlüdür. Bohemya ve Avusturya’ya gelince Venedik formları benimsenir. “A la façon de Venise” kaplar yapılır. Bunun yanında bezeme olarak “Mineleme” çok yaygındır. İNGİLTERE’DE CAM İngiltere’de Ortaçağdan beri cam yapımı sürer. En önemli sanatçı Giacomo Verzelini’dir. 1324’te yangın tehlikesi nedeniyle Barcelona’da camcılık yasaklanır. renkli cam üzerinde mine sıçratma ve sarma cam tekniğiyle tanınır. parlak ve işlenmeye elverişli. 17. 17. 4. Sheffield ve daha birkaç yerde cam fabrikaları kurulur. yüzyılda İtalyan ustalar Almanya. 18. boyunca Almanya’nın ormanlık alanlarında Waldglas geleneği devam eder. Almeida’da ise Suriye etkileriyle birlikte devam eder. mor. yüzyılda Schwarzlot ortaya çıkar.2.5. 16.

Çin’de daha çok keramik ve porselen tercih edildiğinden cam yapımı ancak 17. Bu dönemde traşlama teknikleri gelişir ve “elmas uçlu noktalama” ortaya çıkar. yüzyıldan önceki cam yapımıyla ilgili çok az kalıntı vardır.Argy Rousseau. öncesine ait çok az şey bilinir. 19. “Flute” denilen aşırı derecede uzun ters konik içki bardakları çok popüler olur. Daha sonra Amerika’da kurşun camı tanınır ve . En önemli sanatçılar Emil Galle. atölye kurup çalıştırırlar.İrlanda’da camcılıkla ilgili olarak 18. İngiltere’de Cam Vergi Kanunu yürürlüğe girince bir çok cam ustası buraya göç eder.8. Bu dönemde kalıba üfleme ve döküm teknikleri ile “Imperial Glass” (Kuan Liao) yapılmıştır. Cam batıdan (Roma İmparatorluğu ve İskenderiye) giden tüccarlar tarafından götürülmüştür. “Façon de Venise” yayılır.S. Pi (Cenneti simgeleyen küçük disk) ve cicada (ölünün diline konan küçük cam) gibi şeylerdir. bunlar aynı zamanda Almanya’da da çok yaygındır. yy.6. yarısından sonra moda olan Art Nouveau ve daha geç bir akım Art Deco stillerinde yeni cam bezeme teknikleri ortaya çıkar. Cam genellikle İngiltere’den ithal edilmiştir. Bunlar boncuk. Gabriel. AMERİKAN CAMI Kuzey Amerika’da 17. lapis lazuli yarı değerli taşların taklitleri olan camlar görülür. yüzyılda kesme cam taklidi kalıba üfleme kaplar çok yayılır. Zeuner’in cam resimleri Flaman ve İngiliz günlük yaşam sahnelerini birleştirmiştir. 4. yüzyılda porselen taklidi opak beyaz cam. Cork. yüzyılda sınırlı bir cam üretimi varsa da 1700 yılına kadar tam bir fabrika kurulmamıştır. 18. İtalya üslûplarının etki alanına girer. Nailsea tipi camların yanı sıra nilüfer yaprağı biçimindeki cam ipliği bezemeli eserler de görülür. 16. yy. yüzyılda “Verre eglomise” denilen cam bezeme tekniği kullanılır. yüzyılda Baccarat ve Lorraine’de yeni fabrikalar kurulur. Orleans bu alanda önemli bir merkez olur. Ortaçağda üretilen camlar “Waldglas” denen türdendir. İlk önemli fabrikalar 1739 da Güney New Jersey’de Alman camcısı Caspar Wistar tarafından kurulmuş ve buraya Avrupalı camcılar getirilmiştir. 4. 19. Önemli elmastraş ustaları Anna Roemers Vischer ve Willem Jacobz van Heemskerk’tir. 4. 4.7. Waterford ve Dulbin. Almanya ve Bohemya etkilerinin hissedilmeye başlandığı görülür. İngiltere’de kurşun camı keşfedildikten sonra Fransa buradan cam alımına başlar. 17. 5. ÇİN CAMCILIĞI Çin’de M. bunlar sonradan uluslararası üne kavuşurlar. Bu ülkelerde çarktraştan çok elmastraş ve elmas uçlu noktalama tutulur. 17. Önemli camcılık merkezleri Belfast. 17-18. son on yılında Orleans’ta ayna ve pencere camı yapımında kullanılan “dökme tabaka cam” bulunur. Bunlar zamanın tek renkli keramikleri ile yakın benzerlik gösterir. Girlandlar ve yaylar çok tutulan motiflerdir. HOLLANDA VE BELÇİKA 16. mermer. yeniden eritilerek şekillendirilmişlerdir. Rene Lalique. yüzyılda görülen “a la façon de venise” kaplar diğer ülkelerdeki kadar kaliteli değildir. yüzyılda başlar. Ortaçağdan bu yana pencere cam ve renkli cam yapılır. Maurice Marinot. yüzyıl boyunca ise Venedik etkilerinin azaldığı. Roma’dan külçe halinde alınıp. Bozulmayı burada da görebiliriz. Önemli merkez Pekin’dir. İrlanda işçiliğinin en önemli özelliği kesmelerin kavisli oluşudur. Genelde bezeme tipi olarak “Sarma Cam Tekniği” kullanılır. FRANSA Fransa’nın Lorraine ve Normandiya bölgelerinde.9. 19. yüzyılın II. yüzyılda Hollanda ve Belçika. yeşim.

1818 de kurulan New England Glass Company kalıba basma “Lacy” camları. Yavaş yavaş özgün çalışmalar ve “Art Glass” ürünleri ortaya çıkmaya başlar.Bohemya kesmeleri taklit edilir. . Burmese ve Amberina gibi renkli ve zarif üslûplar geliştirilir. renkli camları ve lâmbaları 1890 yıllarından sonra büyük çapta ilgi kazanır. Peachblow. 18-19. Louis Comfort Tiffany’nin irizeli Art Nouveau kapları. Daha sonra The Boston and Sandwich Glass Company (1825) ve başka birçok fabrika kurulmaya başlar. yüzyıllarda Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya çok miktarda cam eşya getirilmiş ve yerli fabrikalarda kopya edilmiştir. Bezeme tipleri olarak yaldızlama. Fakat en çok tutulan teknik kalıplamadır. 1880-1915 yıllarında “Brilliant Style” görülür. Bu yolla bezeme daha ucuz ve kolaydır. mineleme traşlama kullanılmıştır. kağıt ağırlıkları. İngiliz ve Venedik tarzı camlarıyla tanınır. Satin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful