Restorasyon Uzmanı Eftal KİRAZ http://www.restorasyon.8k.com/kaynaklar/cam%20yapimi.

htm
1.1. CAMIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Camın maddesi genellikle yarı saydam, suni bir birleşiktir. Tamamen saydam olması şart değildir. Kum (kuartz veya silika yani silisyum dioksit), soda (sodyum karbonat) ve kireç (kalsiyum oksit) ile oluşan cama soda-kireç taşı camı denir. Bunlar ana maddelerdir. Fakat daha dayanıklı sağlam bir cam yapmak için az miktarda kireç taşı, tebeşir ve kurşun oksit ilave etmek gerekir. Bunlar alkali ile birlikte camı kimyevi olarak meydana getiren silikat kompleksin oluşumu için temel teşkil ederler. Cam yapımcılarının taklit etmeye çabaladıkları kaya kristali ve kuvars’ın hemen hemen saf silikat oldukları dikkate alınmalıdır. Saf silikat cam yapımı için eritebilir fakat erimesi için çok yüksek ısı derecesi gerekir. Saf silikat yaklaşık 1710°C de erir. Bu, odun alevli bir fırın için çok yüksek bir sıcaklıktır. Soda eklenerek erime noktası 700900°C aralığına düşürülür ve kireç, camın stabilize olmasına yardım eder. Diğer değişle camın içinde çözülme eğilimindedir. Kütlece tipik bu formülasyon %75 kum, %15 soda ve %10 kireçten oluşur. Alüminyum’un (alüminyum oksidi) varlığı kimyasal dayanıklılığı arttırır ve oluşum esnasında kristalleşme eğilimini azaltır. Her ne kadar sert, kırılgan özellikleriyle birçok minerali andırsa da bilimsel bir yaklaşımda cam oldukça viskoziteli bir likit gibi düşünülür. Bir katının tipik bir özelliği olan kristal kafes yapısına sahip değildir. Aslında “cam” terimi bir maddenin değil bir fiziksel halin açıklayıcısıdır. Polimerin de içinde olduğu bir çok diğer maddeler ve hatta mineraller dahi camsı hale varabilirler. Camın yapay olarak elde edilmesinden daha önce, doğada iki tür cam vardı. Obsidiyen ve kaya kristali. Geçmişte ok ve mızrak uçları yapımında kullanılmıştır. Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Güney Amerika’da kalıntılarına rastlanır. Doğal kuvars diyebileceğimiz kaya kristal hemen hemen renksiz ve yarı saydamdır. Anadolu’da Troya’da bulunan M.Ö. 3000’in son çeyreğine ait arslan başı ve M.Ö. 13-14. y.y. da yapılmış Hitit heykelciliği gibi örnekler kaya kristalin çok erken tarihlerde kullanıldığını gösterir. Cam yapımında kullanılan silika genellikle ya sahillerden veya kara yataklarındaki kumdan elde ediliyordu. Viyanalılar nehir kuvarsı özelliğinde olan beyaz çakıl taşı, İngilizler ise Charles II’nin hükümdarlık devrinden itibaren yakılarak kireçlendirilmiş ve toz haline getirilen çakmak taşı kullanmışlardır. Saf olmayan sodyum karbonat olan “natron çok eski zamanlarda Mısır’da bilinirdi. Kireç, tebeşir yada kireç taşının ısıtılmasıyla kolayca yapılır. Akdeniz usulünde bazı deniz bitkilerinin sodada zengin küllerini kullanımı aldı. Rönesans zamanında, belki daha önce büyük bir kısmı, İspanya’dan barilla adı altında, Mısır ve yakın doğudan roquetta adı altında ithal edilmiştir. Karada çalışan cam yapımcıları alkali yerine büyük ormanlardaki kayın ağaçların yakılması ile elde edilen potası kullanmışlardır. Böylece Almanya’da orman camı ve Fransa’da eğrelti otu camı olarak bilenen camlar ortaya çıkmıştır. Kullanılan bir çok bitki türü külleri alkaliye ilaveten az miktarda kireç ve diğer maddeler ihtiva eder ve bu kireçte değişik formlarda ilave edilir. Almanya’da 17. yy. sonundan itibaren tebeşirin kullanılması yeni Bohemya kristal cam yapımını mümkün kıldı. Erken dönemlerden beri renkli cam ve sırların parlaklarını arttırmak için cama kurşun oksit ilave edilirdi. Fakat oldukça çok miktarda kurşun ihtiva edip, şekillendirilebilen cam, 1675’den önce yani Ravens deneyleri sonucunda İngiliz kurşun camını elde edinceye kadar yapılmamıştır. 1.2. CAMIN OLUŞUMUNDAKİ TEMEL ÖĞELER

Günümüzde cam elde etmede genellikle aşağıdaki karışımlar kullanılır.

Normal Cam

Kristal Cam

%72 Silis

%48 Silis

%15 Soda % 13 Kalker

%24 Potas + Soda %28 Kurşun oksit

Cama Renk Veren Maddeler

Bakır: Demir: Kobalt: Magnezyum: Gümüş: Altın:

Yeşil, turkuvaz, kırmızı Yeşil, mavi, sarı Koyu mavi, açık mavi Mor, eflatun Koyu sarı Pembe, kırmızı

Çinko, fosfat, kalay: Opak beyaz Antimon: Sarı

19. Yüzyıldan Sonra

Krom: Nikel:

Sarı- yeşil Potas camında menekşe rengi, soda camında sarı

Selenyum: Soda camında pembe, kurşun camında amber Titanyum: Sarı-kahverengi Uranyum: Yeşilimsi sarı

Bu katkılar daha ayrıntılı renkler elde etmek gerektiğinde değiştirilir. 1.2.1. RENK

Günümüzde cam yapımcıları, hassas metod ve ileri tekniklerle yaptıkları camın rengini kontrol edebilirler. Romalı cam yapımcılarının değişik renkte camların yapımı için kullandığı maddelere bakılırsa kimya bilgisinin yeterli olmadığı görülür. Metodları çoğunlukla tecrübeye dayanır ve teknik aletleri günümüzde mukayese edilirse pek yeterli sayılmaz. Ayrıca, hammadde içinde bulunan yabancı maddeleri temizleyecek bilgiye sahip değildirler. Ana maddelerin karışma işlemi bitinceye kadar rengin tonu nadiren bilinirdi. Ne renk olabileceğini bilebilir fakat tonu ayarlayamazdı.

sarı. Renk konusunda iki kişi hiçbir zaman tam olarak görüş birliği içinde olamaz. mavi ve mordur. sülfitleri eklemesi ile çeşitli renkler elde edilir. 2- Karışıma metal oksitleri. kırmızı veya siyah renk sadece opak küçük cam eşyalar. . Beyaz. dekoratif iplikler. Yeşili örnek olarak gösterirsek. açıktan başlayarak koyuya doğru şu şekilde olur: Yeşilimsi renksiz Yeşilimsi Soluk Yeşil Açık Yeşil Yeşil Mat Yeşil Koyu Yeşil (Greenish colorless) (Greenish) (Pale green) (Light green) (Green) (Dull green) (Dark green) Karışık renkleri tarif ederken üstün olan renk her zaman en son söylenir. Her renk grubu içinde tonlara göre tabakalı terminoloji kullanılır. Bunun bakır mı. Ana renkler yeşil. yoksa kobalt ilavesi ile mi yapıldığı kesin değildir. Renklerin tam adlandırılmasında insanların kişisel düşünceleri etkili olmuştur. Bütün cam-kumları genellikli % 1-3 oranında demir ihtiva eder. Üflenmiş camlarda kullanılan ana renklerden biride mavidir.Bu Roma camındaki renk çeşidinin çokluğunun sebebi olabilir. RENKLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 1- Temizlenmemiş harman doğal yeşili ve kahverengiyi verir. Bu cama yeşilimsi bir renk vermeye yeter. Ayrıca zaman aşımı ve hava şartlarının meydana getirdiği değişikliklerin renk farkları yaptığı da göz önüne alınırsa çok çeşitli renk tonları bizi şaşırtmamalıdır. Örneğin “sarımsı yeşil” “içinde hafif sarı tonu olan yeşil” demektir. millofiori kaplar yapmakta ve üflenmiş cam eşyaların yapımı için kullanılmıştır.

içerideki hava dolaşımının düzenlenmesi çok önemlidir (fotoğraf 2). Toprak üzerine tuğlalarla ve çamurla yapılmıştır. bu da cam. duvardaki açılıp kapanabilen hava kanalları ya da kapı ve pencerelerin yerleri ve ölçümleri önemlidir ( fotoğraf 3).3. Lucas Mısır’da bazı kumların tabii hallerinde bu nötralize eden maddeyi ihtiva ettiğini ve ilk renksi camların bu tip kumlardan yapıldığını ileri sürer. Diğer bir değişle.2. 1. Son yıllarda selenyum bu iş için aranan madde olmuştur. teknik terimi ile “luminant” alev verdiği için tercih ederler. taban düzleminin ışıma özellikleri. 18. fakat kesinlikle hiçbir zaman gerçek anlamda renksiz cam olmaz. 4- Madde 3 ten daha küçük metal tanecikleri camla kaynaşır. Her tarafı özensizce elle biçimlendirilmiştir. ister sıvı olsun ister gaz olsun. bu luminosite yavaşça azalır fakat bir geleneksel cam fırının da yanma ürünleri her an kubbenin ve tabandaki ışıma düzleminin etkisi altındadır. Bu yüzden ergitme yüzeyinin hemen üzerindeki atmosfer. bir direkt alevin ısıtma özelliğini taşır.2.3- Metal tanecikleri ilavesiyle renkler pırıltılı olur. Üstü kubbe şeklinde yapılmıştır böylece ısının devri sağlanır. . genellikle yuvarlak olur. Bütün camlarda en iyi kaliteli modern cam eşyası ve optik camında bile çok hafif de olsa yeşil bir renk vardır.’da kobalt tercih edildi. eritme ve tavlama kısımlarından oluşur. yanma ürünleri soğurken. Modern cam yapımcıları ve bilhassa vitray yapımcıları bu tip renksiz cam için “beyaz” terimini kullanıyorsa da bu yanlıştır. Bu yüksek ısının ve dumanın fırın çevresinde çalışan cam ustalarını etkilememesi için. FIRIN Fırınlar. “Renksiz” kelimesi çok sık geçer. “Beyaz” terimi her zaman opak cam terimidir.kumundaki demirden meydana gelir. Bu yakınlaşma. Cam ustaları çam odununu “Alevli” yandığı için. Öyle gözüküyor ki Romalı cam yapımcıları bu maddenin değerini biliyorlardı ve az miktarda kullanıldığında renksiz veya hemen hemen renksiz bir cam yaptığını. Açık bir alev. Böyle bir fırında yakılan Çam odunu hem yüksek ısı sağlar. hem de zaman zaman oldukça isli yanar. Bu yüzden yukarıda da bahsedildiği gibi çatıdaki havalandırma düzeni ile. Günümüzdeki cam yapımcıları bu işlem için manganez ilave ederler. Alevin luminositesi. Sarı ve mor renklerde renklendirme maddesi olan manganez çeşitli oranlarda kullanılarak yapılmaktaydı ve manganezin Mısır’da bu maksatla kullanıldığı analizlerle ispat edilmiştir. Yine özensizce yapılmış olan dört duvar ve çatı fırının çevresini oluşturur (fotoğraf 1). RENKSİZLEŞTİRME Renksiz bir cam yapmak için demiri nötralize edecek bir madde gerekir. Serbest bir akışkan. 1. ergimekte olan cama çok yakın bir noktaya getirilmiş olur. “Gold Ruby Glass” denilen yakut rengi cam en önemli örnektir. ön eritme. daima laminar bir akımda mevcut olan en kısa ve en düzgün yolu seçer. ağacın yapısında ki reçineli maddelerin yüksek sıcaklıktaki bozulması sonucu alev içinde oluşan mikroskobik büyüklükteki karbon taneciklerinin ışımasıyla olur. biraz daha fazlası sarımsı renkler meydana getirdiğini öğrenmişlerdi. çalışma ağzının hemen dışına yerleştirilen bir plaka ile daha da arttırılır. yy.2.

Yüksek sıcaklıklarda bu dış tabaka kendisi hemen yanındaki tabakalar tarafından soğurulan enerji ışımaya başlar. maşalar ve bitmiş sıcak camı taşımak için çeşitli tutucular (fotoğraf 6). Bir cam parçası. EN ÇOK KULLANILAN TERİMLER Amberina: 1883-1900 yıllarında ABD’de yapılan ve dipten tepeye doğru sarıdan koyu kırmızıya derece derece geçişin görüldüğü bir tür cam eşya. . fırın ertesi gün yeniden yakılmak üzere sönmeye terk edilir.3. Yakacak olarak İngiltere’de 17. ışıma enerjisi etkisinde kaldığı zaman yüzeyi kısa sürede ergime sıcaklığına ulaşır. Çok sıcak bir malzeme ile çalışılmaktadır. kesilmesi. Bütün bu araçların camı etkilemeyecek özellikte olmaları da çok önemlidir (fotoğraf 7-8).4. Üfleme çubuğu. Camın kendisi iyi bir yalıtkandır. potadan cam alma çubuğu. Son yıllarda fırınlar gaz. Üzerinde çalışılan malzemenin sıcaklığı. birleştirilmesi için özel araçlar geliştirilmiştir. ALETLER El yapımı camın işlenmesinde ve biçimlendirilmesinde birkaç temel araç vardır. 1. Cam yapım işlemi bitince. Ek olarak cam fırınındaki ışımalara opaktır. biçimlendirmeye yardımcı olacak araçlar da benzer durumda olmak zorundadır. Cam yapımının diğer el sanatlarına göre ayrıcalığı vardır. Çünkü malzeme değişmeyince. yy. la kadar odun daha sonra kömür. Odunun dışarı çekip söndürmek bu iş için yeterlidir (fotoğraf 5). suyun süngere emilmesine benzer bir şekilde ilerler (fotoğraf 4). Yani ısı iletkenliği çok düşüktür. Böylelikle ısı camın içinde. ayrıca hızla soğuduğu için katılaşan bir malzeme olduğundan tasarımlanan biçimin bir anda ve kesinlikle ortaya çıkarılması gerekir (fotoğraf 9). biçimlendirmede kullanılacak araçların ısıya dayanıklı ya da cama karşı uygun nitelikli olmasını gerektirir.Camın dış yüzeyinden iç kısımlara doğru olan ısı transferi daha da ilginç bir mekanizma içerir. Ergimiş ve akıcı camın potadan alınması.2. temel ilke açısından günümüzdeki önemli ayrıcalıklar göstermemektedir. tutulması. Geçmişteki uygarlıkların olağanüstü biçimlerini oluşturmak için kullanılan yöntemler. Temel ilkeler cam üretim koşulları içinde uzun süre gizli kalmıştır. Bunlara dayanarak biçimlendirmenin yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamaların her döneminde. birbirlerine benzeyen ilkelerin uygulandığı açıkça görülür. 1. benzin ve elektrikle ısıtılmaktadır. Danimarka’da ve Silezya’da turba kullanılmıştır. çevrilmesi. Bu konudaki ilk tutarlı bilgi 1612 yıllarında. Fransa’da odun. bir İtalyan din adamı olan Antonio Neri tarafından yayınlandı. Dolayısıyla cam kırığı kütlesinin iç kısmını ısıtmak çok yavaş bir işlemdir. makaslar.

. renklerin tepeden dibe doğru açılan cam eşyalar. Burada halka. Cristallo: Venedik soda camı.Ateşle Parlama: Cam kapların ağız kenarı ve dış yüzeylerindeki pürüzlerin düzensizliklerin giderilmesi için yapılan son ısıtma işlemi (fotoğraf 10). Cameo: Tabakalı camların tıraşlanmasıyla yapılan kabartma. Atmosferik Aşınma: Dış etkenlerin neden olduğu aşınma Aventurine: Renkli cama oksitlenmiş altın veya kurşun tanecikleri ilavesiyle elde edilen pırıltılı cam. boru biçimindedir. Boru Şeklindeki Taban Halkası: İçe itilmiş tabanın bir çeşidi. Burmese: 1885-1900 yıllarında ABD ve İngiltere’de yapılan. Cam lif kalın ise yay denir. Crown Glass: Küre biçiminde şişirilmiş camın nobleye geçirilip tekrar ısıtılmasından sonra ortasının açılarak devamlı döndürülmesiyle elde edilen göbekli disk şeklindeki cam. Cam İpliği: Küçük bir cam kütlesinden çekilmiş yuvarlak kesitli ince cam lif.

Habbe: Camda bulunan çeşitli büyüklükte hava kabarcığı (fotoğraf 11). aşağı ve yukarı katlanıp. Çatlatılmış Cam: Üflenirken ve sıcakken suya batırarak yüzeye çatlatılan veya cam kırıkları içinde yuvarlatılarak elde edilen cam tipi. İrizasyon: Cam yüzeyinin yanardöner veya alacalı gökkuşağı gibi olması şeklinde ortaya çıkan aşınma tipi (fotoğraf 12).Çapak: Cam kabın dışında bulunan kalıp izindeki cam kalıntısı. Kaburgalı Ağız: Ağız kenarının dışa. Harman: Camın yapılacağı ham maddelerin karışımı. Çarktraş: Cam kabı yağ veya ince zımpara tozuyla beslenen çarka karşı tutup aşındırarak yüzeyindeki alçak ya da yüksek kabartılar oluşturma. enine yivlenmesiyle oluşan ağız şekli. Elmastraş: Elmas uçlu bir aletle cam yüzeyini dekorlama. . İçe İtilmiş Taban: Esas kabın dibine bir başka parça üflenmesi ve kabın içine itilmesiyle meydana gelen taban halkası.

Potas Camı: Hammadde karışımında eritgen olarak potasyum karbonat bulunun cam. Bir ucunda ahşap ağızlı bulunur. Bitmiş cama asit etkisi ile ipeksi ve mat bir görünüm verilir. Oyuk Taban Halkası: Üfleme sırasında bir aletle cam kabın dibinde dışa doğru yapılan kat veya rulo. Sarma Cam: Cam eriğine batırılarak ikinci bir tabakayla kaplanmış cam (fotoğraf 13). Pipo: Potadan erimiş cam almada ve daha sonra bunu üfleyip şişirerek biçimlendirmede kullanılan özel metal boru. Süt ve Mine gibi Aşınma: Yüzeyde meydana gelen ve yavaş yavaş kabın cidar derinliklerine kadar ulaşan genellikle opak beyaz leke ve çizikler. Satin: 1880 yıllarında yapılan bir cam çeşidi. Mineleme: Bezeme tipi.Köpük Kalıntıları: Hammadde eritilirken yüzeyde oluşan beyaz köpüğün tamamen alınmamasından ileri gelen opak beyaz damlalar.( fotoğraf 14-15-16) . Noble: Cam üretiminde kullanılan ve ucunda sıcak cam parçası bulunan metal çubuk.

Bu çamur elle ya da tornada istendiği gibi şekillendirilir.Core-Forming) .verre. Bu tür konkava “vurma” denir. 15-14. CAM YAPIM TEKNİKLERİ Camcılık tarih boyunca gelişirken birçok teknik ortaya çıkmıştır.(Çizim 1) 2. a Glass-paste) M. dışa doğru açılmasıyla elde edilen taban şekli Yay Taban: Cam yayın halka şeklinde dibe eklenmesiyle oluşan taban. f Pate-de.Taşlama: Cam kapların ağız kenarı yüzeyindeki pürüzlerin. Yastık Taban: Kabın dibine bir parça sıcak cam yapıştırılıp. yüzyıllarda Eski Mısır’da biliniyordu. Bu tekniğin temel ilkesi cam kırıklarını döverek toz yapmak ve bir bağlayıcıyla çamur haline getirmektir.Ö. Vurma: Bir çok tabanda bir aletle yapılmış hafif veya konkavlar vardır.2 İÇ KALIP TEKNİĞİ (i. 2. yüksek ısıda fırınlanarak camlaştırılır.1. CAM HAMURU (i Glass Paste. 2. düzensizliklerin giderilmesi için döner çarkla yapılan aşındırma işlevi. Yaldızlama: Altın ve civa karışımı ile yapılan bezeme şekli.

Kalıp Tekniği (i Rod-Forming) İç-Kalıp Tekniğine bağlı olarak görülür. kum veya kuvars tozlarından yapılan ve metal bir çubuğun ucunda bulunan çekirdek kalıp yaklaşık 800ºC ısıtılırdı. Buna göre kömür. Reticelli Renksiz cam çubukların renkli opak cam iplikleriyle spiral olarak sarılarak.S. Bundan dolayı cam fazla sıvı hale gelemez. Cam ipliği bunun üzerine sarılarak biçimlendirilir (fotoğraf 19). ısı derecesi 600º-700ºC olmalıdır. gübre. Eğer çekirdek yeterince ısınmamışsa küçüm cam tanecikleri eriyip yüzeye sıvanırlar.2. .3. I. II. kalıp pişmiş toprak. sonu ve 15. da İskenderiye’de. Tekrar ısıtma ve yuvarlama ile çekirdeğin şeklini alır. Burada.İkinci bir çubuk ile etrafına cam lifleri dolanır. uzun zaman kullanılmıştır. III. Yapımında iki yol izlenir. 16. bazıları şebeke gibi dıştan kaplama olur. çok sonra M. 2.Ö. M. İnce uzun kaplar.Ö.Isıtılan çekirdek pota içindeki sıcak cama daldırılır. Millefiori) Bu teknik M. yanyana gelecek şekilde dizilmesiyle oluşan kaplara Reticelli camlar denir. I.1. 2.(Çizim 3) 2.3. pendant ve boncukların yapımı için ince tel veya metal çubuk öz kullanılır. Soğuduktan sonra içteki kalıp malzemesi çıkarılır (Çizim 2) (fotoğraf 17-18). Bu safhada tahta bir tarak veya demirden sivri uçlu bir çubukla zig zaglar yapılırdı. Kalıp ve cam fırına konur ve küçük çubuk parçaları deforme olup aradaki boşlukları doldurana kadar ısıtılır.3. Mozaik Cam (Mosaic Glass) Bu teknikte desenli çubuk parçacıkları eriyip kaynaşarak yayvan kâseler getirirler. yüzyılda Mezopotamya’da görülür. Bir kısmı ağ gibi içten bezemeli. yy. Daha sonra ağız düzleştirilir ve kulplar takılır. Çubuk. 1500 yıllarında ortaya çıkmış.Çekirdek toz halinde bulunan camın üzerinde yuvarlanır veya belkide çekirdeğin üzerine cam tozu serpiştirilir.Ö. Bunlar mermer bir plaka üzerine yuvarlanarak yüzeye sokulurlar. ital. BİNÇİÇEK TEKNİĞİ (i Thousand Flowers. I. yy. Esas metodlar şunlardır.Hemen hemen M. da Roma’da kullanılmıştır. yy. Sık olarak yapılan bu işlemle değişik renkli cam ipliklerin bunun üzerine sarılır.

Uzun Spiral veya Meander çubukların parçaları olarak görülmezler. Tek renkli bantların kalıpta düzenlenmesiyle oluşur. rastlantısal desenlidirler. M.Şerit Cam (i Ribbon Glass) Şerit cam kâseler diğer mozaik cam eserlerden farklıdırlar. Çünkü kullanılan çubuklar daha önceden çeşitli renklerle bezenmişlerdir. Buna göre spiral olarak sarılmış olarak çubuklar birbirlerine paralel olarak kalıp içinde dizilir. . yüzyıllara ait yarıkürevi reticelli kâseler bu tiptedirler. paralel olarak kalıba dizilmesiyle yapılır. dört parçada dört ayrı desen görülür. Ortada girift bir çubuk. II-Bunlara “dört-bölümü kâseler” de denir. kesilmiş çubuk parçaları kontura paralel olarak kalıp içine dizilir. Mozaik Cam’da kontura dik olarak dizilmiş çubuklar görülür. Mozaik Cam’a benzerler. IV-Son grupta Meander veya Spiral şeritli camlar yer alır. Altın Bantlı Cam (i Gold-Band Glass) Şerit camlarla yakın benzerlik gösterir. 2. Burada ise. iki paralel çam çubuğun spiral şekilde dönerek kap modelini almasıyla oluşur.Ö. fakat burada şeritlerin en azından biri iki renksiz cam arasına sıkıştırılmış altın yapraklardan oluşur. 2. III-Daha az yaygın ve nadir görülen bir çeşit. Çubuklar kâsenin orta noktasındabirbirleriyle dik açı yapacak ve kâseyi dört parçaya bölecek şekilde dizilirler. 3. Bu tekniğin Dört çeşidi vardır: I-Çok popüler olan bu kâseler basit ve tek renkli çubukların sarmal bezemeli çubuklarla. olasılıkla kalıplanıp ısıtılmış elamanların ayrı ayrı aletlerle şekillendirilmesiyle oluşurlar.4.-2.I- Burada eser.3.3. II- Daha yaygın bir teknik. birleşik kısa çubuklarla yollu kâselerdir. şerit cam tekniğine benzer..3. Bütün formlar ayrı olarak sarmal cam ipliğiyle biter.

a Gie Ben) M. f cire perdue) kullanılır. 8. Bu teknik şöyle uygulanırdı: a) Alçı veya ince kumdan yapılan bir hamur yatay bir tezgah üzerine konur ve şekillendirilir. Cam çok ince toz veya iri parçalar halinde kalıba konur ve eriyip bütün kalıbı doldurana kadar fırında bırakılır. Bunun için: a) Kalıbın maddesi pişmiş toprak olmalı. DÖKÜM TEKNİĞİ (i Casting. .yüzyılda İran’da ortaya çıkmıştır. c) cam tamamen sıvı hale gelmeli. f Coluage.2. Özenli şekiller için kayıp mum tekniği (i Lost wax.4. b) Isı derecesi oldukça yüksek (800º-1000ºC) olmalı.Ö.

c) Mum biraz daha alçı karışımıyla kaplanır. f Soufflage. d) Kalıbın içi küçük cam parçacıklarıyla doldurulur ve fırınlanır. 2. Daha sonra potadan cam alınır. Daha sonra kalıp kırılarak içindeki cam kap çıkarılır (Çizim 4).6. Camın ısı derecesi yükseltilir (1000°C). suda biraz soğutulur. soğuması için tavlama fırınına konur (fotoğraf 26-27-28-29) (Çizim 5) A. tepesine bir toprak mum konur. ısı yükseltilir. işlem tahtanın yanmaması için sadece birkaç saniye sürer (fotoğraf 33-34-35). devamlı döndürülerek mermer işleme masasında götürülür. cam istenen biçimi alınca ıslak demir bir törpü ile birleşme noktası soğutularak ayrılır. kaburgalar yapılır. bütün kalıbı kaplayıncaya kadar şişirilir. piston ise iç şeklini verir. a Blasen) M.1.b) Kuruduktan sonra üzerine bir fırça ile sıcak mum sürülür. burada ağız deliği oluşur.5. ÜFLEME TEKNİĞİ (i Blowing. Serbest Üfleme Bu teknikle bir cam kap yapmak için önce piponun ucu kızarana kadar ısıtılır. 2.Ö. burada yuvarlanıp şekillendirilir ve üflemeye geçilir (fotoğraf 20-21-22). kurutulup fırınlanır. f Moulage. Kabı pipodan ayırmak için uca yakın olan kesim soğutulup çubuğa sertçe vurulur. Noble camcı koltuğunun kollarında ileri geri yuvarlatılır. Camın serbest üflenişinin yanı sıra kalıba üfleme kalıba üfleme tekniği de kullanılmıştır (fotoğraf 30-31-32) Kalıpta üflenmiş bir kap yapmak için piponun ucundaki cam pişmiş toprak veya ıslak tahta kalıp içinde indirilip. Kalıp cam kabın dış şeklini.6. . 50 yıllarında Suriye’de icad edildi ve zamanda yayıldı. Cam tamamen eriyince fırın soğumaya bırakılır. sıcak mum eriyip akar. Kalıba üflemenin tersine olarak burada iç şekil dış şekilden ayrı ve bağımsızdır. a Pre Bling) Bu teknikte bir topak erimiş cam metal kalıp içinde bir pistonun baskısıyla biçimlendirilir. BASMA TEKNİĞİ (i Pressing. Üflenerek istenen şekil elde edildiğinde ucunda bir toprak erimiş cam bulunan noble cam kabın dibine yapıştırılır (fotoğraf 23-24-25). çabuk soğutulur. 2.

I. yapımı 100 yılından 1810 yılına kadar sürmüştür. Bu metot M. tavlanır. Lorraine bölgesinde çok yaygındı. sonunda İngiltere’de yaygın olarak kullanılıncaya kadar az görülür. yüzyılda Roma İmparatorluğunun çeşitli bölgelerinde yapıldığı ve kullanıldığı bilinir. Burada. a Butzencheibe) Göbekli camlardır.2.7. Fakat 17. Bu teknikte bir toprak erimiş cam küre biçiminde şişirilir. MISIR Cam Mısırlılar tarafından icat edilmiş ve herhalde ilk defa Nil deltasında civarında yapılmıştır. DÜZ CAM YAPIMI Geçmişte Avrupa’da pencere camı yapımı için iki teknik kullanılmıştır: 2. Diskin kenarlarından kesilen parçalar düzgündür. Silindir sıcakken iki yandan düzleştirilir. Bu tip camların 4. yüzyıla tarihlenen Altın Bantlı Camların yapımını açıklar. 2.B. ısıtılır ve yeniden üflenir.1. CAM İŞÇİLİĞİNİN GENEL TARİHİ 3. İmalat. yy Thebai’de yapılan cam eşyalar Delta civarından cam külçeler getirilirdi. Tekrar fırınlanarak parlatılır. Diğer bir yol daha önce kalıpta yanmış bir kabı yeniden şekillendirmeye dayanır.s ) tüm Akdeniz bölgesinin en önde gelen cam merkezlerinden biri olan İskenderiye civarında yapılmıştır. 3.S. daha sonra nobleye geçirilir. yy. Bu disk tekrar fırınlanarak parlatılır. daha sonra ki dönemlerde ( Hellenistik.7. . orta kısım ise “boğa gözü” ne benzer. pipodaki cam topağı serbestçe üflenir ve sarkaç biçimini alması sağlanır. BROAD GLASS İlk olarak Romalılar tarafından kullanılmış. Roma v. Önceden biçimlendirilmiş bir kap pipoya bastırılır. Tekrar ısıtıldıktan sonra cam açılır ve devamlı döndürülerek büyük bir disk şekline getirilir. CROWN GLASS (f Plats de verre. Örneğin M: Ö XIV. fırınlanır ve yandan açılır.1.7. Mısır dilinde cam kelimesi Delta’nın kuzey batısındaki bir yöreden alınmıştır. 2. aletle silindir biçimine sokulur. Bazen sanat değeri olan eşyalar başka yerlerde de yapılırdı. Diğer uç kesilir.

XX ve XXI krallık devirlerinde Mısır cam endüstrisinde bir düşüş görülür. Yüzyıllar boyunca kuzeye Uzak Doğu ülkelerine ve Afrika’ya ihraç edilen bu boncukların yapılışları çok basitti.mavi bir kaptır. Prehistorik insanlar kap kaçakları kilden yapılıp elle şekillendirilirdi. Önceleri adi çakıl taşları ince bir tabaka yeşil veya turkuvaz camla kaplanırdı. İlk Alabastron sütun görünümündedir. Başlık kısmı vardır. Ayrıca boncuk. İki küçük turkuvaz-mavi bir testiden üzerindeki bezeme boya ile yapılmıştır. giyim eşyası yapmak içinde kullanılıyordu. Camdan yapılmış bilezikler. yy sonunda ‘başlık ‘ kısmı yok olur ve yerine huni şeklinde yayvan bir ağız veya çeşitli uzunluklarda bir boyun kısmı yer alır. Eski çağlarda Mısır boncukları geniş bir alana yayılmıştır. Boyun kısmı uzayıp çirkin bir hal almış ve üzerindeki bezemeler de baştan savma bir şekilde yapılmıştır. Sırlamanın diğer bir metodu çömleği tuzlu suya batırılıp tekrar fırınlanmaktadır. O devirde kullanılan pişmiş toprak kapların taklididir. aryballos ve diğer kaplardaki gibi sonradan eklenmiş cam iplikleriyle meydana gelmiştir (fotoğraf 36). yy küçük amforiskoslar çok görülür. yy ‘ da taşıyıcı kulplar kullanılmaz. bu çok dar sınırların içinde kalmıştır. Küçücük boncuklar ipe dizilerek bir çeşit kumaş meydana getiriliyordu. Kakmalı cam bilezikler de imal edilmiştir. Kabın dik durabilmesi için dip kısmı düzleştirilir. . İskenderiye’de yapılan camın tümünün ihraç edildiği söylenebilir. Almanya ve İngiltere’ye kadar ulaşmıştı. üzerinde kral Thothmes III’ün turası bulunanlardır. Eşyaların çoğu kadınlar için yapılmaktaydı. tekniklerdeki intizamın kaybolduğu görülür. kopçalar ve renkli boncuklardan oluşan kolyeler vardır. M Ö III. V . Mineli beyaz noktalarla süslenmiştir. Bunlar tümüyle ortadan kalkar veya yerlerine küçük tutamaklar konur. M Ö. Bunlar küçük şişelerdir. yy ‘dan itibaren alabastron çok görülmeye başlar. Avrupa’nın iç bölümlerine kadar yayılmıştır. yy alabastron şeklinin dejenere olduğu. Mezarlar da bu tür kumaşlara rastlanmıştır. Son imparatorluk devrine kadar üfleme çubuğu İskenderiye’de kullanılmıştır. M Ö . Tarihlenebilen en eski üç cam kap. Ayrıca Kahire Müzesinde Thothmos III’ün kızkardeşine ait bir cam vardır. VI.Cam ilk olarak boncuk yapımında kullanılmıştır. İkincisi Münih Antiquariumda bulunur. Bu bilezikler günümüzde Bohemya. Üzerindeki bezeme alabastron. Sonralar parlak renkli cam iplikleri opak cam üzerine sarılarak bezenirdi. ağız kenarı metalik sarı olan turkuvaz. VI. Koyu mavi çan şeklinde bir kaptır. Çömlekler fırınlandıktan sonra yüzeyleri gözenekli ve opak camla kapların tekrar fırınlanırlardı. Mısır’ın Assur boyunduruğundan kurtulmasıyla bir Rönesans devri başlasa da. Üçünçü örnek New York Metropoliton Museumda. II – I. Böylece çömleğin gözenekleri tıkanır ve suya karşı dayanıklılık kazanır.II.

ASSUR Birinci Dünya savaşından önce Almanlar tarafından Assurda yapılan kazılardan en iyi korunmuş ve en önemli Mezopotamya camları ele geçmiştir.M Ö. Yunanca isimli yapımcıların bir listesinin bulunması bu kişilerin Yunan kökenli olduklarını ispatlamaz ve bu yapımcılar Sayda ve Suriye’de çalışan Helenleşmiş Museviler olabilirler. Bu tabletlerin en eskilerinden biri 43 satırlıktır. 3000’e ait elimize ilk örnekler vardır.Cam boncuklar çeşitli alanlarda ve Ur III mezarlarında bol miktarda bulunmuştur. IV yy Rhodos ve Lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. Mezopotamyada bulunan özenle yapılmış çivi yazılı pişmiş toprak tabletler bize cam yapımı hakkında geniş bilgi verir. 3. M Ö. M Ö 3000 ortalarında Mezopotamya’daki cam imalatının kusursuz olduğu kesindir.2. yy rhodos ve lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. Boyalı çanak çömlek ülkesi olan Yunanistan ‘da cam sanatı hiçbir zaman önem kazanmamıştır. Erken dönem İtalya’daki durumda pek farklı değildir. Haller 1954 yılında yayınladığı Assur mezar ve lahitleeri hakkında kitabında bu bölgenin camlarına da değinmiştir. 1- Kahverengi camdan ve üzerine 4 ayrı ‘U’ şeriti olan üç ayaklı bir bardak . Çünkü Hrıstiyanlık öncesi devirde yazılmış ve günümüze gelmiş olan çok sayıdaki yazılardan biri hariç camla ilgili tek bir kelime yoktur. M Ö. Mezopotamya’daki cam buluntular az ve seyrek olduğu halde önemli özellikler gösterir. MEZOPOTAMYA Antik camın en az bilinen evreleri Roma öncesi devrine ait olanlardır. Daha sonra sır yapımı ile ilgili bazı tabletlere Ninevehdeki Ashurbanipal kitaplığında bilgiler verir. Yunanlılar çanak çömlek yaparken estetiğe çok önem verirlerdi. 3. İlk başlarda Romalıların sanat değeri olan cam eşyaya pek ilgi göstermedikleri görülür.3. IV. Bu devirde cam eşyalar Mısır tarafından giderilmiştir.

yeşil yada bu renklerin ikisi sarı ve koyu mavi idi.Ö. Böylece cam bulunmuş oluyor. Plinius hikayenin geçtiği yeri doğru seçmiş. Moroe açık havadaki iki saat yanan bir odunun ateşinin 1200ºC hararet vücuda getirdiğini söylüyor. Odunları yakınca kum ile güherçilerinin beraber ergimesiyle o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşler. Bu kumun toplandığı kıyı boyu bir km den az olmasına rağmen burası asırlarca cam yapmak için kullanılan asıl maddenin kaynağı olmuştur. Buluntularımız ünlü Fenike cam endüstrisinin gelişimini incelemek için yeteli değildir.4. FENİKE. Çamurlu birikintilerle dolu ve epey derin olması dolayısıyla nehrin dibindeki kum.2- Armudi bir şişe. yy icat edildiği bilinir . Ağız kenarı dışa doğru yayvanlaşan sivri tabanlı armudi bir şişe. FİLİSTİN VE SURİYE Cam yapımının başlangıcı için bir rivayet Plinius’un anlatımına göre: Suriye’de Fenikeliler zamanında Karmel dağının alçak dağının alçak tepeleri arasında bataklık bir bölge vardır. Bu kumlar dalgalarla çalkalanarak çamur ve yabancı maddelerden ayrılıp temizlenirdi.V. Dışa doğru biraz yuvarlanan kalın bir ağız kenarı ve tokmak şeklinde kaidesi vardır. Cam. Armudi bir 34- 56- 3.silis ve hatta yumuşak soda-kireç. Hikaye akla uygun görünüyor. Bu ısıda soda. Ağız kenarı dışa doğru biraz yayvanlaşır. Bir müddet için yukarıda anlatılan açık ocakta yeter derecede ısının elde edilmesi şüpheli görülmüştür. Belus nehrinin bu bataklıkta başladığı ve 8km.L. ancak suların çekilmesiyle meydana gelir. Fenike yerli cam yapımı hakkında fazla bilgimiz olmamakla beraber bu “Fenike” camının Filistin ve Suriye’de yapıldığı görülür. kadar aktıktan sonra Prolemais eyaletine yakın bir yerde denize döküldüğü sanılır. suyu içilmeyecek kadar fena olduğu halde kutsal sayılır ve kıyılarında dini törenler yapılırdı. Deniz suyunun acılığının bu kumun üzerinde temizleyici rolü olduğu ve tesir olmadan kumdan hiç fayda gelemeyeceği sanılırdı. Bulunduğu zaman çok kötü durumda olan bu şişe şimdi tamamen dığılmış durumdadır.silis camlarını ergitmeye yeter. antik zamanlarda Felus’un kumları çok meşhur idi. Cam üfleme tekniğinin Fenike denen kıyı şeridinde 1. fakat civarda taş bulamadıklarından gemiden getirdikleri güherçile ile yakmışlar. Üflenmiş camın icadından önce bile Fenike şehirlerini kullanmak ve ihraç etmek için kalıp cam eşya yapılıyordu. yy kadar gerilere gittiği söylenir. Helenistik dönemde önce bu bölgedeki camlar hakkında çok az bilgimiz var. mezar 133. Rivayete göre güherçile dolu bir gemiden bu noktada demir atmış geminin tayfaları kıyıda yemek hazırlarken odun yakmak üzere bir ocak kurmak istemişler. Assur şişe. Bu kalıp eşyaları hem İskenderiye hem de Suriye’den ihraç edilmiştir. W. Bu nehir akışı ağır. Armudi bir şişe. ve 3 turkuvaz –mavi renkte renkli bir bezemesi vardır. Sadece Sarepta ve Saydadaki buluntulardan hareket ederek Fenike cam endüstrisinin M.

Dalmatio. Üzerinde cam yapımcılarının bulunduğu camlar önem taşırlar çünkü Suriye merkezlerinden yayılan mallar ve sanatkarlar hakkında bize bilgi verir.(fotoğraf 37). Roma’da üflenmiş camın görülmesi (M. Plinius zamanında kadeh ve bardaklar günlük eşya olarak kullanılırdı (Fotoğraf 39). İtalya. Timur’un Suriye’yi işgal etmesi Doğu Akdeniz cam yapımın sona ermesine neden oldu çünkü sanatkarların Semerkent’e gönderdi.S. Cami içi boş iki veya üç parçadan oluşan tahta veya pişmiş toprak kalıntılara üflenirdi (fotoğraf 38). . İspanya. Bezemeli cam balıklar gibi diğer formlar kısa zamanda tüm Roma yerleşme yerlerinde görülmesi Suriyeli yapımcıların İtalya ve İmparatorluğun batı eyaletlerini atölye kurduklarını düşünebiliriz. Kalıpta üfleme icadını Suriyeli ve Musevi cam yapımcılarına borçluyuz. Cam merkezlerinden sadece birkaçı bilinmektedir. Camın büyüklüğü ve şekli üzerindeki sınırlar artık kalkmıştır. Atina.14) Etrüsk mezar buluntularının da gösterdiği gibi cam İtalya’da Roma çağından önce bilindiği halde kısmen veya tamamen Mısır’dan ithal edilmiş. bundan dolayı pahalıya mal olmuştur. muhtemelen İskenderiye’den ithal edilir (Fotoğraf 4041). Pencere camı. Diospolis. Böylece İskenderiye. ROMA DÜNYASINDA CAM İç savaşların sona ermesiyle Romalılar. yy testilerin saydam camla yapıldığı bilinirdi.S.Ö. Belus. Bergama’da ve diğer alanlarda cam buluntuları burada yerli imalatın olduğu anlamına gelmez. İskenderiyeli cam yapımcıları İtalya’da Cumae ve Liternum arasında bulunan Volturnus’un ağzından Roma Porto Cassena da cam atölyeleri kurmuşlardır. Lyons ve Piacenza hakkında bilgilerimiz var. ve III. Dinî lider Peter bunu duvar tapınağı ziyaret etmiş ve gördüğü manzara karşısında hayrete düşmüş. bazıları da yazıt ve buluntulardan bilinmektedir. 30 yılında Romalıların Mısır’ı istila etmesiyle Roma’da çok miktarda İskenderiye camı görülmeye başlandı. M. vilayetlerinde de cam atölyeleri çoğalmaya başlamıştı. aynalar ve büyüteçler de İtalya’da yapıldığı halde kalıba basılmış mozaik kâseler gibi sanat değeri olan mallar hâlâ yakın doğudan. Aradusda bir tapınakta camdan iki büyük sütun durduğu söylenir.20) büyük ilgi uyandırdı ve bir çok yeni formu un ortaya çıkmasıyla cam hemen hemen herkesin alabileceği kadar ucuz mal oldu. Ve bu kalıplar tekrar tekrar kullanılabilirdi. II. 3. (M. Tarihi kaynaklardan edindiğimiz bazı bilgiler Roma’daki sanat değeri yüksek olan mallara duyulan ilgiyi gösterir.5. Plnius’un Alabanda camından ve Corvas ‘da sadece bir “hyliarios” ve üç “itraroi” olduğundan bahsetmesine rağmen Küçük Asya bu hikayede hiçbir rol almaz. Cama rağbet arttıkça sadece İtalya’da değil. İmparatorluğun bütün bölgeleri ile ticareti arttırmış ve yeni bir lüks maddesi olan cam için açık bir Pazar oluşturdular. Bazılarından antik yazarlar tarafından bahsedilmiş. Roma.

yüzyılda sona ermiş. En önemli Mısır buluntuları II. Camları üfleyip şekillendirenlere “Vitriarri” ve camı kesen. Nero’nun kırık cam parçalarını bile çok değerli sayarak topladığı söylenir. . Cam merkezlerinden en önemlisi İskenderiye idi. Bu dönemde Roma cam yapımcıları Mons Coeliusta atölyelerini kurmuşlardı ve cam çok yüksek bir vergiye tâbi idi. Alexander Severus savaş vergisinin büyük bir kısmını cam olarak alırmış ve bu Mısır cam endüstrisi için Çok kârlı olmuştu. Bu dönemde sanat değeri olan cam eşyalar koleksiyon tutkusu oldu. 202-218) cam eşyaların bilhassa kadehlerin ayinlerde dini amaçta kullanılması için kat’i emir vermiş. M. Büyük Konstantin sadece bu vergiyi kaldırmayıp cam yapımcılarını kuyumcu ve ressamlarla aynı sınıfa koyarak onları şereflendirmişti. Bunu karşılık Papa Leo (M. Pomponius Mela Mısırlıların siyah camdan büyük heykeller yaptığını yazar. camın çok pahalı ve değerli olduğu zamanlarda idi. Yakın bir arkadaşı ve teşrifat memuru olan “Cena Trimalchonus” in yazarı Petronius bunların bir şaheser olduğundan bahseder.S. yüzyılda başlamış ve V. M. IXXXV i) cam fayanslarla kanlı banyo odalarından ve fal için kullanılan içleri su dolu cam kürelerden bahseder. “Velucris” (Hafif kanat) Buradan ince ve hafif camlara ne kadar önem verdiğini anlayabiliriz. Fakat bu camlar Roma’da yapılmayıp Doğu’dan ihraç edilirdi. Karaniste bulunan bol miktarda cam yakınında bir cam merkezi ihtimalini gösteriyorsa da şimdilik hiçbir kanıta rastlanmamıştır(fotoğraf 42-43-44-45) Kapların çoğu günlük eşyalardı ve ihraç edilmezdi (fotoğraf 46-47-48-49). Mısır’daki buluntular erken Roma imalatı hakkında hiçbir şey göstermez. Lucius Severus kullandığı kadehe savaş atının ismini vermiş. çok beğenilir ve yüksek fiyatlara satılırdı.S.855) camın kalitesiz olup pek önem vermediği bir dönemde kiliselerde kullanılmasını yasaklamış. Plinius’a göre Ammon tapınağında zümrüt yeşili camdan 4.Seneca (Enist. 20 yıllında üflenmiş cam Roma’da görülür. Seri halde üretim II.05 metre boyunda bir Serapis heykeli ve bir sütun vardı. İtalya ve kuzey vilayetlerde bulunan ince camın İskenderiye imâli olduğu düşünülür. Bu. Mısır’dan İtalya’ya cam ihracı hatırı sayılır dereceye ulaşmış olmalı ki İmparator Aurelius camı yüksek vergiye tabi tutmuş. 58’de Scaurus bir tiyatro yaptırmış ve orta skenevi İskenderiye’den ithâl edile cam plakalarla kaplatmıştı.Ö. yüzyıldan itibaren Karaniş’ten gelir. Nero’un iki küçük bardak için 6. oyan sanatkârlara “Diatretarri” denirdi. Papa Zephyrinus’un papalık döneminde (M.S. imparatorluğun diğer bölgelerine ve sınırları dışına cam ihraç etti.000 Sester (600 sterling-yaklaşık 140 bin Türk Lirası) ödediği söylenir. 847.

Roma’dan hiç bahsetmez fakat orada da cam atölyeleri olduğu biliniyor. Bu Mısır’da erken cam endüstrisi bulunduğunu kanıtlar ve kati bilinmemekle beraber Begramda bulunan başka camlarla aynı kökenli olabilirler. varış yerinde şişelenmiş veya küçük Unguentaria içinde ihraç edilmiş olabilir (Fotoğraf 50-51-52-53). Korintte bir çok fragman bulunduğu halde sadece Bizans çağına ait bir cam endüstrisi kanıtlanmıştır. balda muhafaza edilen meyvalar cam kavanozlara konmuş olabilir. Aralarında hiçbir yerde bulunmayan kaplar ve cam süsler gibi çok değerli parçaları da vardı. Strabo’nun evi Volturno atölyelerine yakın olduğu için onlar hakkında bilgisi çoktu. Camların üzerindeki damgalar . Fakat “İşlemeli akik” (Cameo) tekniği ile yapılmış üzerinde İskenderiye Pharos’u olan büyük kavanoz şeklinde bardağın Mısır kökenli olduğu düşünülür. Mısır kökenli başka cam bulmak zordur. Civar bölgelerde cam endüstrisi bulunması ihtimali vardır. Ticari bakımdan daha pratik olduğu için cam ve esans yapımcıları aynı bölgelerde çalışmış olabilirler (Fotoğraf 56). Yunanistan’da cam yapımının izlerine nadir rastlanır ve ispatlayacak tek bir yazıt vardır. çünkü başka alanlarda nadir görülür. M. Roma’daki büyük aktiviteden bahseder. Ada da imâl edilmiş olması şart değildir.S. Campaniada yapılırdı. Fakat bir ağız kenarı formu Kıbrıs yapımı olabilir. En çok görülen renk mavimsi-yeşil olduğu halde sarımsı renkte cama da rastlanır (Fotoğraf 54-55). Esanslar Capania’dan büyük kaplarda satılmış veya küçük unguenterialara şişelenerek ihraç edilmiş olabilir. Diğer merkezler hakkında ikinci derecede bilgisi vardı. fakat aynı zamanda esans ihracı yapılıyordu. Bu tip ucuz şişelerin ithal edilmesine gerek yoktu. Pompeii’de bulunan kare şeklinde kavanozlar bu amaçla kullanılmış olabilir. çünkü bütün İmparatorlukta aynı formlar vardı. İtalya’ya ihraç edilen Mısır esansları büyük cam kaplar içinde satılıp. Capu zengin bir meyve ülkesiydi ve meyve ticareti için yalnızca pişmiş toprak kavanozlar kullanılmış gibi gözüküyorsa da. Campania esanslarıyla ünlüymüş fakat Plinius zamanında bu ünlünü kaybetmeye başlamış. Sıvı taşımak için çok kullanışlı olmasına rağmen İtalya dışında hatta Kuzey İtalya’da bile kullanılmamıştır. Sadece kimyevi bir analiz bunun materyalini saptayabilir. Plinius’un bu konu hakkında fazla bilgisi yoktu. Kıbrıs’ta cam bulunmuştur ve Akdeniz’in hem batısı hem doğusu ile ilişkili olduğunu düşünürsek her iki yönden ithal edilmiş olması ihtimali ortaya çıkar. Augutus zamanında yaşamış olan Strabo. 79’da Vezüv’ün patlamasında yıkılan köylerde büyük miktarda cam ortaya çıktı. Cam üfleme çubuğunun icadından sonra İtalya’da cam atölyeleri (Glass Houses) açıldı.Mısır herhalde sadece pahalı camları ihraç için imal etti. Çoğu günlük ev eşyası olduğu için Volturno cam atölyelerinde imâl edildiklerini düşünebiliriz.

438’de çıkarılan “ Codex Theodosianus” ta cam işleri yapan sanatçıların bütün vergilerden muaf oldukları bildirilmektedir. Sardes. Sovyetler Birliği ve Balkan bölgelerindeki buluntular yardımıyla izleyebiliriz. bardaklar. kolyeler. Filistin. Bunların yanı sıra kandiller. Grekçe yazılmış imparator veya eparkosların isimlerini taşırlar. Büyük Konstantin 337 yılında bir kararnamesiyle bütün sanatçılarla birlikte camları vergiden affetmiştir. mutfak takımları.Makedonya. İtalya. Kıbrıs. duvar kaplamaları. bazılarında büstler ve monogramlar görülür. kupalar. Romanya ve Yunanistan’da da hemen hemen aynı eserlere rastlanır (fotoğraf 57). bilezikler. Pres tekniğiyle yapılırlardı. Balkanlar. BİZANS’TA CAM Bizans İmparatorluğu geçmiş kültür ve uygarlıkların mirasçısı olmuş. Saydalılarda oldu gibi cam yapımcıların isim veya baş harfleri burada görülmez. Litürjik olanlar 4-6. Yunan-Roma ile Avrupa sanatları arasında bir geçit teşkil etmiştir. küpeler vs. Ürdün. 3. Bulgaristan. mozaik küpler. paranın biçimini ve ağırlığını ölçmeye yararlar. üzerlerinde Hıristiyanlık sembolleri olan şişelerdir. vitraylar. Bizans camcılığını Suriye. Ayrıca Rusya. b) Günlük İhtiyaç Eşyaları: En önce hatırlananları 4-7. d) Mimari Süslemede Kullanılan Camlar: Bunlar. Dakya. Filistin ve Palmira’da bulunanların yerlimi ithal malı mı olduğu anlaşılmamıştır.6. . Tek yüzlü ve çeşitli renklerdeki diskler. kakma camlar ve pencere şebekeleri için cam levhalardır. Yunanistan. yüzyıllarda yapılan Suriye kökenli oldukları düşünülen altıgen ve sekizgen kalıplara üfleme. Cam Eşyaları a) Lüks ve Litürjik Eşyalar: Dini amaçla ve ayin sırasında kullanılan eşya ve lüks eserler. bunların sentezine gitmiş. Mısır. Bizans imparatorları sanatçıları desteklemişler ve sanatsal gelişimi sağlamışlardır. c) Süs Eşyaları: Boncuklar. yüzyıllarda yapılmış olan para ağırlıklarıdır. Ayrıca.sanatçıyı mı yoksa camın içindeki maddeyi mi belirtir bilinmiyor. Ayrıca. kalisler vs.

3. Erken İslâmî Devir Kült eserleri ile Geç Sâsânî eserlerini aralarındaki benzerliklerinden dolayı seçmek çok zordur. İSLÂMİ DEVİR 3. vazolar ve kadehlerden oluşur. yy. Medinetel Fayum ve İskenderiye idi. Mısır. – 12. Mezopotamya ve İran’ın Erken İslâmî Camı 7. yy.7. yy. Kapların belirgin özelliği. yy.7.7. Suriye. Fustat’ta Tolunoğlu devrinde kullanılan çeşitli teknikler devam ettirilmişti. yy. Bunlar Fatımî Devri kesme cam ve kristalinin ön tipleri sayılabilirler. . kap duvarlarının kalınca olmasıdır.1204 Latin istilasından sonra Bizans’ın San Marco Hazinesi gibi. Yüzyıllarda) 12. Çoğu parfüm ve yağ için kullanılan ve ev ihtiyaçlarına cevap veren Erken İslâmî camı. fakat daha serbest üsluptadır.3. Genellikle Sâsânî motifleri etkilerini gösterir.2. Fatımî cam merkezlerinin en önemlileri. Kesme stilli ve dekorasyon Fatımî halifeleri tarafından çok sevilen necef eserlere yakın akrabadır. Bunların hayvan şekillerindeki bezemeleri Fatımî kristalleriyle ilişkilidir. 3. Kabartma ve Pres tekniğiyle yapılmış eserlerin yanında perdah ve mineli camlar görülür. cam eşyaları da içeren sanatsal varlıkları Venedik’e götürüldü ve orada Venedik camcılığını etkiledi. . yüzyıllara ait olarak kabul edilen ve Hedwigsglas denilen kesme camların nerede yapıldıkları henüz aydınlığa kavuşmamıştır. yy. Mısır ve Suriye’nin Eyyubî ve Memlûk Mineli ve Yaldızlı Camı (12-15. – 15. küçük şişeler.10.7. 3.1.Mısır ve Suriye’de Fatımî Camı 10. 11-12.

Bu dönemde yaldızlı camlar üretilmiştir. Buradaki camcılık ölmediyse de eski başarısını devam ettiremedi. bilhassa Fatımîlerden alınmıştır ve Suriye’li ustalar tarafından imal edilmiştir. Önemli merkezler Şam. çeşitli genişliklerde yatay bölgelerde düzenlenirdi. Harran. mineli yüzeyler dardır.Bu devirlerde yapılan camın zengince minesi ve yaldız dekorasyonu en erken geleneklerden. Mineli ve yaldızlı cam dekorasyonu ve üslûbu devre göre değişir. Rakka cam ustaları kalın konturu. Eyyubî ve Memlûk devirlerine ait 13. L. Bu özellik cam da kendini belli eder. yy. Basil Gray ise Anadolu’ya ait olduğu görüşündedir. J. Etrafını Konya sarayının dili olan Farsça bir yazıt çevirir. Burada Selçuklu Sultanı II. armalı madalyonlar ve geniş kitabeleri içeren eserler yapılmaya başlanmıştır. Şam eserlerinde figürler daha çok. Dekorasyon çoğunlukla kuşaklarla ayrılmış. Lamm. simetriğe olan düşkünlüğü ve yüzeyselliğiyle çok dekoratiftir. Hapey’de yapılan eserlerde figürler büyük. Diğeri elinde yay tutan bir figürle süslenmiş parçadır. Bunların biri dansözlü ve kartallı berrak cam şişe parçasıdır. 12. . mineli yüzeyler daha geniştir. Önemli merkezler Diyarbakır. geleneksel abstre örneklerin yeniden yer aldığı Çin kaynaklı natüralist bitki motifleri. diğer iki merkez ise ince konturu tercih etmişlerdir. 1400 yıllarında Timur istilâsında tüm önemli cam ustaları Semerkant’a götürüldü. sonuna tarihler ve köken olarak Mısır veya Suriye arasında bir karara varamaz. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1247) adı verilir. C. testi ve şişelerdir. yüzyıl başında Gazan Han zamanında Moğol istilâsıyla. Hapey ve Rakka idi. İmadettin Zengi adına yazılmış bir yazı taştır. Bu devir eserleri kulpsuz kadehler. Mayer bunu Zengi I. Güney Anadolu’da bulunduğu kaydedilmiştir. Tabak altın yaldızla dekorludur. yüzyıl parçalarında figürlü ve hayvanlı konular. 14. Hama ve Halep’tir. Oldukça ince bir nicelik gösteren Selçuklu camı hakkında hemen bir şey bilinmiyordu. arabeskler. SELÇUKLULAR Selçuklu geleneği. 3. arabeskler ve Arapça kitabeler çok popülerdi. (1127-1146) olarak alır. A. British Museum’da iki selçuklu camı vardır.8. 1966’da Kubad Âbad sarayları kazısında cam bir tabak parçası bulundu.

Fakat bunlar. fakat “maya” denen cam kırıklarının yalnızca dükkan sahiplerine satılmasına izin verilmiş. Osmanlı pazarları için Türk beğenisine göre üretilmediğinden Türk camı olarak tanınırlar. bunların dış ülkelere gitmesi bir takım yasaklarla engellenmiştir. akrobatik hareketler yapanların yer aldığı sayfadaki cambazlar arasındaki. Murat zamanı. ayrıca yaşlarının ilerlemesi nedeniyle veya iş kazası sonucu emekli olanların geçimini sağlamak için günümüz sigorta ve emekli sandığının yerini tutan dini vakıflar tarafından bazı fonlar oluşturulmuştu. Bunların yanında istenilene uymayan “alçak işler” in kırıldığı ve yapım ustalarının cezalandırıldığı bilinir. Osmanlı İmparatorluğunda cam endüstrisi gelişmekle birlikle Avrupa’dan da cam alınmıştır. desen tam olarak İslâmi zemine uygundur. şişe tacirlerinden. düzenlemiş ve kontrol etmiştir. Kubad-Âbâd kazılarında bulunan açık renkli. Büyük olasılıkla bunlar pencere camı olarak kullanılmıştır. cam yapımı. inşaat defterleri veya bir takım kutlamaları tüm ayrıntıları ve gösterişiyle anlatan el yazması kitaplar Osmanlı camcılığı üzerine bilgi edinmemizi sağlarlar. 1569 yılında büyük vezir Sokullu Mehmet Paşa. Bunlar 17. daha sonra kendine özgü bir üsluba ulaşır ve camcılar ocağı giderek büyür bir örgüt halini alır. ortası çukurlaştırılmış bir grup cam parçasından biri etrafında alçı kalıntı dikkati çeker. Shelkovnikov bu parçayı 11. madalyonların içindeki kuşları gösteren bir kuşakla çevrilmiştir. Üretim merkezi İstanbul olup cam endüstrisi Eğrikapı ve Tekfur Sarayında toplanmıştı. 17. Osmanlı Devleti. “Seyahatname”sinde İstanbul’u tanıtırken şişhanelerden. malzeme olarak şişeleri kullananlar da görülür.9. Çırakların ve kaliteli elemanların eğitimini. Tüccarlar ve sanatçılar Tarık-ı Fütüvvet (gençliğin yarı dini hareketleri) veya Tarık-ı Hırfet (Usta ve Tüccar Loncaları) topluluklarını kurmuşlardır. yaklaşık 1585 yıllarına ait Surname-i Humayun adlı yazma eserlerin bazı sayfalarında cam eritme fırını. “1640 Tarihli Narh Defteri”nde. . Bizans eserleri olarak kabul eder. Fakat. OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA CAM ÜRETİMİ Bu dönemin çeşitli girişimleriyle ilgili dökümanlar.Ermenistan’da Dvina’da bulunan bir cam parçası şimdi Ermeni İlim Akademisi’ndedir. kalın. Bir arslan ve yanında lir çalan figür. Konu belki Orpheus ve dolayısıyla Yunan teması olabilir. daima cam üretim ve satışını korumuş. camcıların geçişi. İstanbul çevresinde cam yapımı için gerekli hammadde vardı. önceleri Selçukluların etkisiyle gelişirse de. Yine çeşitli kaynaklardan öğrendiğimize göre Osmanlılarda cam sanatı. yy. aynacılardan ve vitraycılardan söz eder. Örneğin. III. aynı geçitte elvan camları taşıyan ustalar betimlenmiştir (fotoğraf 58). 3. yüzyılın ünlü gezgini Evliya Çelebi. Cam yapımı için gerekli yakacak da sağlanmış. Venedik elçisine çizimler vererek 900 adet cami kandili sipariş etmiştir. desteklemiş. çeşitli aletler. Güzel ve beyaz bir kum Yedikule’ye yarım gün uzaklıktaki kum boğazından getiriliyordu.

Daha öncede belirtildiği gibi. geliştirmiş ve İstanbul’a dönüp bir atölye açmıştır. Buraya Avrupalı ustalar da getirilmiştir. Bezeme olarak en kullanılan motifler. mor-mavi. kadehler vs. Hollanda. İncirköy’de kurulan Çeşm-i bülbül fabrikasından söz edilir. gül ve özellikle maydanozdur.. ayrıca Bohemya ve Fransa’da Türk beğenisine göre yapılmış cam eşya alınması Beykoz camlarının kökeni ile ilgili sorunlar yaratmaktadır. Burada. “Beykoz” dediğimiz cam eşya. “alla Turchesca”. Çoğunluğu fil gözü veya bal peteği şeklindeyse de yumurta biçimi ve yuvarlak olanlar da vardır. Padişah da uygun görünce fabrika devlet idaresine geçer. Kırmızı. donanma fenerleri. Avrupa’sında Türk sanatlarının etkisiyle bir takım akımlar ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinir. İncirköy çevresindeki fabrikada yapılan camlardır. Bunların ilki. İncirköy ve Beykoz’da üretilen eserlerin hepsine “Beykoz işi” denir.yüzyılın sonuna kadar göründükleri halde 18. Yapılışlarında “Hareleme” tekniği kullanılır. Sultan Mustafa vakfı arazisinde Bursa valisi Mustafa Nuri Paşa (1798-1878) bir cam fabrikası kurar. yy. Fakat leğenibrik. Belçika. Boğaziçi’nin Anadolu kıyısındaki Beykoz çevresinde bir Mevlevi dervişi olan Mehmet Dede tarafından kurulmuştur. Fütüvvetname. Bu tip kaplar Venedik. Artan kiralar nedeniyle Mustafa Nuri Paşa bunun darphane tarafından üstlenilmesini ister. İspanya. yy. Bunlar arsında gaz lambaları. “a la Turque” gibi adlar alırlar. ABD ve Çin’de de görülmekle beraber . menekşe rengi. c) Çeşm-i Bülbüller: Çubuklu’da. Mehmet Dede opal camın yapım tekniğini Venedik’te öğrenmiş. Fransa. Bu akımlar “a la Turka”. Türk camcılığında bir canlanmanın ve parlayışın görüldüğü devirdir. b) Renkli Camlar: Diğer Beykozlarla aynı biçimleri aynı biçimleri tekrarlayan bu grup. Beykoz Tipi” Cam 19. Almanya. Çünkü 19. daha çok yaldızla yapılmış bitkisel motifler. renkli saydam camları içerir. başına Darphane Nazırı Tahir Efendi getirilir. Beykoz camlarının kapak kulpları Mevlevi dervişlerinin başlıklarına benzediğinden. tabaklı büyük kaseler ve büyük şişeler gibi opalinlerde hiçbir zaman görülmeyen çeşitleri de vardır. buralarda yabancı ustaların çalışmaları. koyu. vazolar. Bu türe “maydanozlu” da denir. yy. ordu için cam humbaralar (el bombaları). vitray ve renkli pencere camları sayılabilir. “İçlik” çeşitli çiçek ve bitki motifleriyle bezeli ince camdan. başında Esnaf Loncaları bu kurumların yerini alır. koyuca mavi ve benzeri renkte çeşitli örneklerine rastlanır (fotoğraf 62). Vitray teknikleri Avrupa’dan farklıdır. Mehmet Dede’nin bir hatırası sayılabilir (fotoğraf 59-60-61). Selim zamanında (1789. Türk hamamlarının kubbeli mekanları için camlar. sanatçı ve tüccarlar için çıkarılan ilk İslam yönetmeliktir. Bu yüzyılda İstanbul’da çok değişik özellikler taşıyan cam eşyaların üretildiği atölyeler ortaya çıkmıştır. III. Bohemya. Osmanlı döneminde çeşitli tipte cam eşya yapılmıştır. a) Kristaller ve Renksiz Camlar: Renksiz cam ve kristal kapların opal olanlardan önce yapıldığına inanılır. Bunlara “çeşm-i bülbül” (Farsça’da bülbül gözü) denmesinin nedeni fabrikanın bulunduğu yerin Çeşm-i Bülbül adını taşıması veya camın içindeki paralel çizgilerin bülbül gözündeki hareketlere benzemesidir. Bunlar çoğunlukla opal ve renkli camlarla aynı biçimdedirler. Renkli camların yerleştirildiği alçı çerçeveye “revzan” adı verilir. “dışlık” ise kalın ve sağlam camdandır. Pencereler iki bölümden oluşur.1807). Hicri 1 Muharrem 1263 tarihli Takvim-i Vekayi gazetesinde. Silezya. her ne kadar çeşitli bölgelere yayılmış ve değişik ülkelerde yapılmış olursa olsun ortak bir güzelliği ve Türk zevkini yansıttığından dolayı örneklerimizi bu ad altında toplayabiliriz.

1. Barok dönemin başlangıcıdır. Venedik cam ve kristalleri bir çok yerde taklit edildi. 5-8. 17. dağıtma ve yansıtma bir aradadır. daha çok “cristallo” diye tanınır. biçimlerinde bozulma görülür. işlemin uzunluğuna ve sonuçta meydana gelen kristallerin büyüklüğüne bağlı olarak derece derece yarı geçirgenlik ve opaklık sağlanır (fotoğraf 66-67-68). Vetro Filigranato. Altare ikinci önemli merkez oldu. Bu yüzyılda kaya kristalinin yerine geçebilecek berraklıkta ve arılıkta bir cam üretildi. Bunlara ışığı kırma. Opal cam. sonunda Bohemya ve İngiliz kristalleri önem kazandı. başında Lattimo denen opak beyaz cam (milk glass) yapıldı. cam dokusunun sıkılığına veya gevşekliğine göre kırmızı yada koyu oranj renk verir. 18. Artistik ve günlük kullanımla ilgili cam eşyaların kalitelerinde düşme. Belçika. yy. Zamanla Venedik öncülükten kopyacı duruma geçti. Amber ve mavi-yeşil görülse de arı renkler yoktur. daha detaylı araştırmalar sonucunda bu konunun aydınlığa kavuşacağı kanısındayız (fotoğraf 63-64-65). Frank-Merovenj döneminde kullanım amacıyla yapılan kaplar kalıba üflemedir. VENEDİK Venedik’teki cam fırınlarının birçok yangına neden olmasından dolayı 1291 yılında Murano odasına taşındığına dair çok sayıda belge olmasına rağmen. “A la façon Venise” stili tüm Avrupa’ya yayılmıştı. Prof. d) Opalinler. yy. bunları seçmek zordur. buzlu cam. Birçok cam ustası Murano’yu terk etti. Kristal aynalar. Renksiz olanlar ise gri. Yaygın motif pençe ve yılankavi cam ipliği süslemedir. kum ve beyaz kalıntılar içerirler. Bu tip kalın duvarlı kaplar potas camlarıdır ve iyi kalite değildirler. Chalcedony tekniklerinde cam eserler yapıldı.10. yüzyıllarda. Rhineland bölgelerinde “Waldglas” yaygındır. opak beyaz cam ya da opalin ışığa karşı tutulunca. 16.Türk ürünlerinden farklı olduğu söylenir. 3. Bu dönemde Orta Doğu ve İslâmi etkiler baskındır. 16 ve 17. yüzyılda Venedikli Giuseppe Briati. Ayrıca fıstık yeşili Avrupa’da kullanılmayan bir renktir. yüzyıllar Venedik camcılığının Altın Çağı’dır. AVRUPA CAM SANATI 4. yılankavi bezeme ve kalıba üfleme gibi Roma gelenekleri devam eder. Turner’a göre Türk çeşm-i bülbüllerinde ince çizgiler yanında belirli aralıklarla yer alan geniş çizgiler Türk işçiliğinin özelliğidir. şekilleri sınırlıdır. Süsleme olarak yüzeyleri sadece yaldız dekorlu veya mineli ve yaldızlı olabilir (fotoğraf 69-70-71). ORTAĞAÇAĞ AVRUPASI Roma İmparatorluğunun çökmesinin camcılık üzerinde kötü etkisi olmuştur. Burada kristallerin çökeltilmesi söz konusudur. Güney Hollanda. 4. Bohemya.yeşil ve kahverengimsi tonlardır. Fakat. çağın heykel sanatından etkilenmiştir. Bohem tarzında bir üslup yarattı. Fakat zamanla opaklaştırıcı daha başka elemanlar kullanılmaya başlandı. İlerde. Almanya. 15. 1450 öncesine ait Venedik camı hemen hemen hiç bilinmez.yüzyılda burada Millefiori taklidi rengarenk desenli eserler. çok renkli kolye taşları. Opal ve Opak Camlar: “Ayn-üş-Şems” (güneşin gözü) denilen opal taşına benzetilerek yapılmış opal ve opak cam Beykozların önemli bir kısmını oluşturur. . kanatlar ve dragon motifleri kullanıldı. spiraller. Geçmişte cam harmanına kalayoksit ve kireçleşmiş kemik külü katılırdı. Bezeme. Fransa. Yüzyılın ikinci yarısında özgür ve fantastik formlar. bunlar Erken Roma camlarının berraklığına sahip değillerdir. Ek maddenin ölçüsüne.

16. İNGİLTERE’DE CAM İngiltere’de Ortaçağdan beri cam yapımı sürer. Bu zamanda Londra en önemli merkez olarak kalır. Sheffield ve daha birkaç yerde cam fabrikaları kurulur. 17. İtalya ve Bohemya etkileri sezilmeye başlanır. İSPANYA 13. yüzyılda hem biçimde. 1324’te yangın tehlikesi nedeniyle Barcelona’da camcılık yasaklanır. ALMANYA VE BOHEMYA 15. Kuttrolf (uzun. yeşil ve opak beyazla tek renkli. cam bu dönemde yerel karakterini korur. 1550’de Venedik’ten gelen ustalar Venedik üsluplarını yaygınlaştırırlar. Bunun yanında bezeme olarak “Mineleme” çok yaygındır. 1676’da George Ravenscroft “Kurşun Camı” bileşimini tanıtır. bezemesiz cam yapımında ünlüdür. Almeida’da ise Suriye etkileriyle birlikte devam eder. Stourbridge. Stangenglas (silindirik bardak). elmas traş ve çark traştır. 17. yy. boyunca Almanya’nın ormanlık alanlarında Waldglas geleneği devam eder. parlak ve işlenmeye elverişli. Elmastraş. En önemli sanatçı Giacomo Verzelini’dir. Fakat gerçek anlamda “a la façon ve Venise” yapılmaz. Bristol. yüzyılda İspanya’ya gelen Arap camcılar Almeida ve Barselona’ya yerleşirler. Diğer süsleme teknikleri soğuk boyama. yüzyılda Schwarzlot ortaya çıkar. dekorasyonda yavaş yavaş yozlaşma başlar. Ağır. bu sıralarda Gotik karakter ağır basmaktadır. renkli cam üzerinde mine sıçratma ve sarma cam tekniğiyle tanınır. 18.4. Passglas (silindirik ve üstü enine cam ipliği bezemeli bardak). yüzyılda İtalyan ustalar Almanya. Cam tipleri bölgelere göre değişir. mavi. Bohemya ve Avusturya’ya gelince Venedik formları benimsenir. 16. “A la façon de Venise” kaplar yapılır. mor. Burada da atölyeler ağaçlık bölgelerde kurulmuştur ve Waldglas ile kiliseler için pencere camları üretmişlerdir.4. 4. yüzyıl ortasına kadar Venedik işlere yerli yapımlardan ayrılırdı. hem de süslemede Fransa. Cantaro ve Jarrita’dır. 4. yüzyılların başlarında çok önemli bir merkez olmuştur 4. Suriye etkilerinin sürmesinin yanında Gotik ve Erken Rönesans elemanlarının birliği de görülür. 1745’te Cam Vergi Kanunu çıkınca camcılıkta bir duraklama görülse de yapımı devam eder. Bu bölge 18.3. yüzyılda Venedikliler gelirler. Potas ve kireç kullanılarak yapılan bu cam kesme ve traşlamaya çok elverişlidir. 17. Nailsea. İspanya’nın tanınmış formları Porron. İRLANDA . Römer (büyük içki bardağı).2. ve 19. yumuşak bir cam çeşididir. Bu dönemin bilinen içki kabı tipi Maigelein (genellikle kalıba üflenmiş ve derin konkav tabanlı olur). Bristol. Almorrata. 1845’te Cam Vergi Kanunu’nun iptalliğinden sonra çok ayrıntılı ve süslü kesme eserler üretilir. çarktraş ve kesme tarzında çalışılır.5. eğik ve burmalı boyunlu şişe tipi). yüzyılın son on yılında Bohemya’da yeni ve dayanıklı bir cam üretilir.

19.9. Ortaçağda üretilen camlar “Waldglas” denen türdendir. 17. Roma’dan külçe halinde alınıp. 4. 18. Daha sonra Amerika’da kurşun camı tanınır ve . Almanya ve Bohemya etkilerinin hissedilmeye başlandığı görülür. Pi (Cenneti simgeleyen küçük disk) ve cicada (ölünün diline konan küçük cam) gibi şeylerdir. yy. Bu ülkelerde çarktraştan çok elmastraş ve elmas uçlu noktalama tutulur. AMERİKAN CAMI Kuzey Amerika’da 17. Bozulmayı burada da görebiliriz. FRANSA Fransa’nın Lorraine ve Normandiya bölgelerinde. yüzyılda “Verre eglomise” denilen cam bezeme tekniği kullanılır. yüzyılda porselen taklidi opak beyaz cam. yeniden eritilerek şekillendirilmişlerdir. Gabriel. yüzyılda görülen “a la façon de venise” kaplar diğer ülkelerdeki kadar kaliteli değildir. son on yılında Orleans’ta ayna ve pencere camı yapımında kullanılan “dökme tabaka cam” bulunur.6. yarısından sonra moda olan Art Nouveau ve daha geç bir akım Art Deco stillerinde yeni cam bezeme teknikleri ortaya çıkar. Genelde bezeme tipi olarak “Sarma Cam Tekniği” kullanılır. yeşim. İlk önemli fabrikalar 1739 da Güney New Jersey’de Alman camcısı Caspar Wistar tarafından kurulmuş ve buraya Avrupalı camcılar getirilmiştir. yüzyıl boyunca ise Venedik etkilerinin azaldığı. En önemli sanatçılar Emil Galle. yüzyıldan önceki cam yapımıyla ilgili çok az kalıntı vardır. Waterford ve Dulbin. yüzyılda kesme cam taklidi kalıba üfleme kaplar çok yayılır.Argy Rousseau.İrlanda’da camcılıkla ilgili olarak 18. İngiltere’de Cam Vergi Kanunu yürürlüğe girince bir çok cam ustası buraya göç eder. Nailsea tipi camların yanı sıra nilüfer yaprağı biçimindeki cam ipliği bezemeli eserler de görülür. yüzyılda başlar. Zeuner’in cam resimleri Flaman ve İngiliz günlük yaşam sahnelerini birleştirmiştir. yy. mermer. 16. bunlar aynı zamanda Almanya’da da çok yaygındır. yüzyılın II. 5. Cam genellikle İngiltere’den ithal edilmiştir.8. yüzyılda Hollanda ve Belçika. Bu dönemde kalıba üfleme ve döküm teknikleri ile “Imperial Glass” (Kuan Liao) yapılmıştır. Önemli camcılık merkezleri Belfast. İngiltere’de kurşun camı keşfedildikten sonra Fransa buradan cam alımına başlar. Girlandlar ve yaylar çok tutulan motiflerdir. İtalya üslûplarının etki alanına girer. ÇİN CAMCILIĞI Çin’de M. 19.S. atölye kurup çalıştırırlar. “Flute” denilen aşırı derecede uzun ters konik içki bardakları çok popüler olur. Bunlar zamanın tek renkli keramikleri ile yakın benzerlik gösterir. Cam batıdan (Roma İmparatorluğu ve İskenderiye) giden tüccarlar tarafından götürülmüştür.7. 19. Maurice Marinot. 4. öncesine ait çok az şey bilinir. lapis lazuli yarı değerli taşların taklitleri olan camlar görülür. Orleans bu alanda önemli bir merkez olur. Ortaçağdan bu yana pencere cam ve renkli cam yapılır. Rene Lalique. Bu dönemde traşlama teknikleri gelişir ve “elmas uçlu noktalama” ortaya çıkar. İrlanda işçiliğinin en önemli özelliği kesmelerin kavisli oluşudur. 4. 17. Cork. yüzyılda Baccarat ve Lorraine’de yeni fabrikalar kurulur. HOLLANDA VE BELÇİKA 16. Önemli merkez Pekin’dir. 17-18. Bunlar boncuk. Çin’de daha çok keramik ve porselen tercih edildiğinden cam yapımı ancak 17. 4. bunlar sonradan uluslararası üne kavuşurlar. Önemli elmastraş ustaları Anna Roemers Vischer ve Willem Jacobz van Heemskerk’tir. yüzyılda sınırlı bir cam üretimi varsa da 1700 yılına kadar tam bir fabrika kurulmamıştır. “Façon de Venise” yayılır.

kağıt ağırlıkları.Bohemya kesmeleri taklit edilir. . Louis Comfort Tiffany’nin irizeli Art Nouveau kapları. 1818 de kurulan New England Glass Company kalıba basma “Lacy” camları. 18-19. renkli camları ve lâmbaları 1890 yıllarından sonra büyük çapta ilgi kazanır. Bu yolla bezeme daha ucuz ve kolaydır. Peachblow. yüzyıllarda Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya çok miktarda cam eşya getirilmiş ve yerli fabrikalarda kopya edilmiştir. Fakat en çok tutulan teknik kalıplamadır. Bezeme tipleri olarak yaldızlama. Daha sonra The Boston and Sandwich Glass Company (1825) ve başka birçok fabrika kurulmaya başlar. 1880-1915 yıllarında “Brilliant Style” görülür. mineleme traşlama kullanılmıştır. İngiliz ve Venedik tarzı camlarıyla tanınır. Yavaş yavaş özgün çalışmalar ve “Art Glass” ürünleri ortaya çıkmaya başlar. Burmese ve Amberina gibi renkli ve zarif üslûplar geliştirilir. Satin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful