Restorasyon Uzmanı Eftal KİRAZ http://www.restorasyon.8k.com/kaynaklar/cam%20yapimi.

htm
1.1. CAMIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Camın maddesi genellikle yarı saydam, suni bir birleşiktir. Tamamen saydam olması şart değildir. Kum (kuartz veya silika yani silisyum dioksit), soda (sodyum karbonat) ve kireç (kalsiyum oksit) ile oluşan cama soda-kireç taşı camı denir. Bunlar ana maddelerdir. Fakat daha dayanıklı sağlam bir cam yapmak için az miktarda kireç taşı, tebeşir ve kurşun oksit ilave etmek gerekir. Bunlar alkali ile birlikte camı kimyevi olarak meydana getiren silikat kompleksin oluşumu için temel teşkil ederler. Cam yapımcılarının taklit etmeye çabaladıkları kaya kristali ve kuvars’ın hemen hemen saf silikat oldukları dikkate alınmalıdır. Saf silikat cam yapımı için eritebilir fakat erimesi için çok yüksek ısı derecesi gerekir. Saf silikat yaklaşık 1710°C de erir. Bu, odun alevli bir fırın için çok yüksek bir sıcaklıktır. Soda eklenerek erime noktası 700900°C aralığına düşürülür ve kireç, camın stabilize olmasına yardım eder. Diğer değişle camın içinde çözülme eğilimindedir. Kütlece tipik bu formülasyon %75 kum, %15 soda ve %10 kireçten oluşur. Alüminyum’un (alüminyum oksidi) varlığı kimyasal dayanıklılığı arttırır ve oluşum esnasında kristalleşme eğilimini azaltır. Her ne kadar sert, kırılgan özellikleriyle birçok minerali andırsa da bilimsel bir yaklaşımda cam oldukça viskoziteli bir likit gibi düşünülür. Bir katının tipik bir özelliği olan kristal kafes yapısına sahip değildir. Aslında “cam” terimi bir maddenin değil bir fiziksel halin açıklayıcısıdır. Polimerin de içinde olduğu bir çok diğer maddeler ve hatta mineraller dahi camsı hale varabilirler. Camın yapay olarak elde edilmesinden daha önce, doğada iki tür cam vardı. Obsidiyen ve kaya kristali. Geçmişte ok ve mızrak uçları yapımında kullanılmıştır. Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Güney Amerika’da kalıntılarına rastlanır. Doğal kuvars diyebileceğimiz kaya kristal hemen hemen renksiz ve yarı saydamdır. Anadolu’da Troya’da bulunan M.Ö. 3000’in son çeyreğine ait arslan başı ve M.Ö. 13-14. y.y. da yapılmış Hitit heykelciliği gibi örnekler kaya kristalin çok erken tarihlerde kullanıldığını gösterir. Cam yapımında kullanılan silika genellikle ya sahillerden veya kara yataklarındaki kumdan elde ediliyordu. Viyanalılar nehir kuvarsı özelliğinde olan beyaz çakıl taşı, İngilizler ise Charles II’nin hükümdarlık devrinden itibaren yakılarak kireçlendirilmiş ve toz haline getirilen çakmak taşı kullanmışlardır. Saf olmayan sodyum karbonat olan “natron çok eski zamanlarda Mısır’da bilinirdi. Kireç, tebeşir yada kireç taşının ısıtılmasıyla kolayca yapılır. Akdeniz usulünde bazı deniz bitkilerinin sodada zengin küllerini kullanımı aldı. Rönesans zamanında, belki daha önce büyük bir kısmı, İspanya’dan barilla adı altında, Mısır ve yakın doğudan roquetta adı altında ithal edilmiştir. Karada çalışan cam yapımcıları alkali yerine büyük ormanlardaki kayın ağaçların yakılması ile elde edilen potası kullanmışlardır. Böylece Almanya’da orman camı ve Fransa’da eğrelti otu camı olarak bilenen camlar ortaya çıkmıştır. Kullanılan bir çok bitki türü külleri alkaliye ilaveten az miktarda kireç ve diğer maddeler ihtiva eder ve bu kireçte değişik formlarda ilave edilir. Almanya’da 17. yy. sonundan itibaren tebeşirin kullanılması yeni Bohemya kristal cam yapımını mümkün kıldı. Erken dönemlerden beri renkli cam ve sırların parlaklarını arttırmak için cama kurşun oksit ilave edilirdi. Fakat oldukça çok miktarda kurşun ihtiva edip, şekillendirilebilen cam, 1675’den önce yani Ravens deneyleri sonucunda İngiliz kurşun camını elde edinceye kadar yapılmamıştır. 1.2. CAMIN OLUŞUMUNDAKİ TEMEL ÖĞELER

Günümüzde cam elde etmede genellikle aşağıdaki karışımlar kullanılır.

Normal Cam

Kristal Cam

%72 Silis

%48 Silis

%15 Soda % 13 Kalker

%24 Potas + Soda %28 Kurşun oksit

Cama Renk Veren Maddeler

Bakır: Demir: Kobalt: Magnezyum: Gümüş: Altın:

Yeşil, turkuvaz, kırmızı Yeşil, mavi, sarı Koyu mavi, açık mavi Mor, eflatun Koyu sarı Pembe, kırmızı

Çinko, fosfat, kalay: Opak beyaz Antimon: Sarı

19. Yüzyıldan Sonra

Krom: Nikel:

Sarı- yeşil Potas camında menekşe rengi, soda camında sarı

Selenyum: Soda camında pembe, kurşun camında amber Titanyum: Sarı-kahverengi Uranyum: Yeşilimsi sarı

Bu katkılar daha ayrıntılı renkler elde etmek gerektiğinde değiştirilir. 1.2.1. RENK

Günümüzde cam yapımcıları, hassas metod ve ileri tekniklerle yaptıkları camın rengini kontrol edebilirler. Romalı cam yapımcılarının değişik renkte camların yapımı için kullandığı maddelere bakılırsa kimya bilgisinin yeterli olmadığı görülür. Metodları çoğunlukla tecrübeye dayanır ve teknik aletleri günümüzde mukayese edilirse pek yeterli sayılmaz. Ayrıca, hammadde içinde bulunan yabancı maddeleri temizleyecek bilgiye sahip değildirler. Ana maddelerin karışma işlemi bitinceye kadar rengin tonu nadiren bilinirdi. Ne renk olabileceğini bilebilir fakat tonu ayarlayamazdı.

Renklerin tam adlandırılmasında insanların kişisel düşünceleri etkili olmuştur. millofiori kaplar yapmakta ve üflenmiş cam eşyaların yapımı için kullanılmıştır. sarı. . Yeşili örnek olarak gösterirsek. Renk konusunda iki kişi hiçbir zaman tam olarak görüş birliği içinde olamaz. sülfitleri eklemesi ile çeşitli renkler elde edilir.Bu Roma camındaki renk çeşidinin çokluğunun sebebi olabilir. Örneğin “sarımsı yeşil” “içinde hafif sarı tonu olan yeşil” demektir. Beyaz. Bunun bakır mı. açıktan başlayarak koyuya doğru şu şekilde olur: Yeşilimsi renksiz Yeşilimsi Soluk Yeşil Açık Yeşil Yeşil Mat Yeşil Koyu Yeşil (Greenish colorless) (Greenish) (Pale green) (Light green) (Green) (Dull green) (Dark green) Karışık renkleri tarif ederken üstün olan renk her zaman en son söylenir. Üflenmiş camlarda kullanılan ana renklerden biride mavidir. Bütün cam-kumları genellikli % 1-3 oranında demir ihtiva eder. 2- Karışıma metal oksitleri. dekoratif iplikler. Bu cama yeşilimsi bir renk vermeye yeter. mavi ve mordur. Ana renkler yeşil. RENKLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 1- Temizlenmemiş harman doğal yeşili ve kahverengiyi verir. kırmızı veya siyah renk sadece opak küçük cam eşyalar. Ayrıca zaman aşımı ve hava şartlarının meydana getirdiği değişikliklerin renk farkları yaptığı da göz önüne alınırsa çok çeşitli renk tonları bizi şaşırtmamalıdır. Her renk grubu içinde tonlara göre tabakalı terminoloji kullanılır. yoksa kobalt ilavesi ile mi yapıldığı kesin değildir.

Serbest bir akışkan. eritme ve tavlama kısımlarından oluşur.3. . Bu yüzden yukarıda da bahsedildiği gibi çatıdaki havalandırma düzeni ile. Cam ustaları çam odununu “Alevli” yandığı için. ön eritme.2. bu da cam. yy. ağacın yapısında ki reçineli maddelerin yüksek sıcaklıktaki bozulması sonucu alev içinde oluşan mikroskobik büyüklükteki karbon taneciklerinin ışımasıyla olur. Bütün camlarda en iyi kaliteli modern cam eşyası ve optik camında bile çok hafif de olsa yeşil bir renk vardır. Yine özensizce yapılmış olan dört duvar ve çatı fırının çevresini oluşturur (fotoğraf 1). çalışma ağzının hemen dışına yerleştirilen bir plaka ile daha da arttırılır. bir direkt alevin ısıtma özelliğini taşır. 1.2. Modern cam yapımcıları ve bilhassa vitray yapımcıları bu tip renksiz cam için “beyaz” terimini kullanıyorsa da bu yanlıştır. daima laminar bir akımda mevcut olan en kısa ve en düzgün yolu seçer.3- Metal tanecikleri ilavesiyle renkler pırıltılı olur. “Gold Ruby Glass” denilen yakut rengi cam en önemli örnektir. genellikle yuvarlak olur. Lucas Mısır’da bazı kumların tabii hallerinde bu nötralize eden maddeyi ihtiva ettiğini ve ilk renksi camların bu tip kumlardan yapıldığını ileri sürer. Günümüzdeki cam yapımcıları bu işlem için manganez ilave ederler. 18. Açık bir alev. Sarı ve mor renklerde renklendirme maddesi olan manganez çeşitli oranlarda kullanılarak yapılmaktaydı ve manganezin Mısır’da bu maksatla kullanıldığı analizlerle ispat edilmiştir. “Renksiz” kelimesi çok sık geçer. Diğer bir değişle.kumundaki demirden meydana gelir. 4- Madde 3 ten daha küçük metal tanecikleri camla kaynaşır. biraz daha fazlası sarımsı renkler meydana getirdiğini öğrenmişlerdi. hem de zaman zaman oldukça isli yanar. Bu yüzden ergitme yüzeyinin hemen üzerindeki atmosfer. içerideki hava dolaşımının düzenlenmesi çok önemlidir (fotoğraf 2). Alevin luminositesi. fakat kesinlikle hiçbir zaman gerçek anlamda renksiz cam olmaz. Üstü kubbe şeklinde yapılmıştır böylece ısının devri sağlanır. ister sıvı olsun ister gaz olsun. taban düzleminin ışıma özellikleri. Böyle bir fırında yakılan Çam odunu hem yüksek ısı sağlar. ergimekte olan cama çok yakın bir noktaya getirilmiş olur. bu luminosite yavaşça azalır fakat bir geleneksel cam fırının da yanma ürünleri her an kubbenin ve tabandaki ışıma düzleminin etkisi altındadır.’da kobalt tercih edildi.2. Her tarafı özensizce elle biçimlendirilmiştir. yanma ürünleri soğurken. RENKSİZLEŞTİRME Renksiz bir cam yapmak için demiri nötralize edecek bir madde gerekir. Toprak üzerine tuğlalarla ve çamurla yapılmıştır. duvardaki açılıp kapanabilen hava kanalları ya da kapı ve pencerelerin yerleri ve ölçümleri önemlidir ( fotoğraf 3). 1. “Beyaz” terimi her zaman opak cam terimidir. FIRIN Fırınlar. Öyle gözüküyor ki Romalı cam yapımcıları bu maddenin değerini biliyorlardı ve az miktarda kullanıldığında renksiz veya hemen hemen renksiz bir cam yaptığını. Son yıllarda selenyum bu iş için aranan madde olmuştur. teknik terimi ile “luminant” alev verdiği için tercih ederler. Bu yüksek ısının ve dumanın fırın çevresinde çalışan cam ustalarını etkilememesi için. Bu yakınlaşma.

makaslar. Yüksek sıcaklıklarda bu dış tabaka kendisi hemen yanındaki tabakalar tarafından soğurulan enerji ışımaya başlar. potadan cam alma çubuğu. Çok sıcak bir malzeme ile çalışılmaktadır. Ergimiş ve akıcı camın potadan alınması. Çünkü malzeme değişmeyince. Bu konudaki ilk tutarlı bilgi 1612 yıllarında. Bunlara dayanarak biçimlendirmenin yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamaların her döneminde. fırın ertesi gün yeniden yakılmak üzere sönmeye terk edilir. . Camın kendisi iyi bir yalıtkandır. Dolayısıyla cam kırığı kütlesinin iç kısmını ısıtmak çok yavaş bir işlemdir. tutulması. temel ilke açısından günümüzdeki önemli ayrıcalıklar göstermemektedir. Yani ısı iletkenliği çok düşüktür. bir İtalyan din adamı olan Antonio Neri tarafından yayınlandı. Böylelikle ısı camın içinde. Danimarka’da ve Silezya’da turba kullanılmıştır. Fransa’da odun. benzin ve elektrikle ısıtılmaktadır. ALETLER El yapımı camın işlenmesinde ve biçimlendirilmesinde birkaç temel araç vardır. birleştirilmesi için özel araçlar geliştirilmiştir. kesilmesi. Cam yapım işlemi bitince. Ek olarak cam fırınındaki ışımalara opaktır. Geçmişteki uygarlıkların olağanüstü biçimlerini oluşturmak için kullanılan yöntemler. Yakacak olarak İngiltere’de 17. maşalar ve bitmiş sıcak camı taşımak için çeşitli tutucular (fotoğraf 6). Üfleme çubuğu. Cam yapımının diğer el sanatlarına göre ayrıcalığı vardır.4. Odunun dışarı çekip söndürmek bu iş için yeterlidir (fotoğraf 5). Son yıllarda fırınlar gaz.2. Temel ilkeler cam üretim koşulları içinde uzun süre gizli kalmıştır.Camın dış yüzeyinden iç kısımlara doğru olan ısı transferi daha da ilginç bir mekanizma içerir. yy. birbirlerine benzeyen ilkelerin uygulandığı açıkça görülür. ışıma enerjisi etkisinde kaldığı zaman yüzeyi kısa sürede ergime sıcaklığına ulaşır. la kadar odun daha sonra kömür.3. 1. 1. biçimlendirmeye yardımcı olacak araçlar da benzer durumda olmak zorundadır. biçimlendirmede kullanılacak araçların ısıya dayanıklı ya da cama karşı uygun nitelikli olmasını gerektirir. ayrıca hızla soğuduğu için katılaşan bir malzeme olduğundan tasarımlanan biçimin bir anda ve kesinlikle ortaya çıkarılması gerekir (fotoğraf 9). EN ÇOK KULLANILAN TERİMLER Amberina: 1883-1900 yıllarında ABD’de yapılan ve dipten tepeye doğru sarıdan koyu kırmızıya derece derece geçişin görüldüğü bir tür cam eşya. Bütün bu araçların camı etkilemeyecek özellikte olmaları da çok önemlidir (fotoğraf 7-8). çevrilmesi. suyun süngere emilmesine benzer bir şekilde ilerler (fotoğraf 4). Üzerinde çalışılan malzemenin sıcaklığı. Bir cam parçası.

. Atmosferik Aşınma: Dış etkenlerin neden olduğu aşınma Aventurine: Renkli cama oksitlenmiş altın veya kurşun tanecikleri ilavesiyle elde edilen pırıltılı cam. Cam lif kalın ise yay denir. Cristallo: Venedik soda camı.Ateşle Parlama: Cam kapların ağız kenarı ve dış yüzeylerindeki pürüzlerin düzensizliklerin giderilmesi için yapılan son ısıtma işlemi (fotoğraf 10). boru biçimindedir. Cameo: Tabakalı camların tıraşlanmasıyla yapılan kabartma. Burmese: 1885-1900 yıllarında ABD ve İngiltere’de yapılan. Boru Şeklindeki Taban Halkası: İçe itilmiş tabanın bir çeşidi. Burada halka. Crown Glass: Küre biçiminde şişirilmiş camın nobleye geçirilip tekrar ısıtılmasından sonra ortasının açılarak devamlı döndürülmesiyle elde edilen göbekli disk şeklindeki cam. Cam İpliği: Küçük bir cam kütlesinden çekilmiş yuvarlak kesitli ince cam lif. renklerin tepeden dibe doğru açılan cam eşyalar.

aşağı ve yukarı katlanıp. İçe İtilmiş Taban: Esas kabın dibine bir başka parça üflenmesi ve kabın içine itilmesiyle meydana gelen taban halkası. Habbe: Camda bulunan çeşitli büyüklükte hava kabarcığı (fotoğraf 11). Elmastraş: Elmas uçlu bir aletle cam yüzeyini dekorlama. Çarktraş: Cam kabı yağ veya ince zımpara tozuyla beslenen çarka karşı tutup aşındırarak yüzeyindeki alçak ya da yüksek kabartılar oluşturma.Çapak: Cam kabın dışında bulunan kalıp izindeki cam kalıntısı. enine yivlenmesiyle oluşan ağız şekli. Harman: Camın yapılacağı ham maddelerin karışımı. İrizasyon: Cam yüzeyinin yanardöner veya alacalı gökkuşağı gibi olması şeklinde ortaya çıkan aşınma tipi (fotoğraf 12). Çatlatılmış Cam: Üflenirken ve sıcakken suya batırarak yüzeye çatlatılan veya cam kırıkları içinde yuvarlatılarak elde edilen cam tipi. Kaburgalı Ağız: Ağız kenarının dışa. .

Potas Camı: Hammadde karışımında eritgen olarak potasyum karbonat bulunun cam. Sarma Cam: Cam eriğine batırılarak ikinci bir tabakayla kaplanmış cam (fotoğraf 13). Satin: 1880 yıllarında yapılan bir cam çeşidi.( fotoğraf 14-15-16) . Oyuk Taban Halkası: Üfleme sırasında bir aletle cam kabın dibinde dışa doğru yapılan kat veya rulo. Bir ucunda ahşap ağızlı bulunur. Mineleme: Bezeme tipi. Noble: Cam üretiminde kullanılan ve ucunda sıcak cam parçası bulunan metal çubuk. Süt ve Mine gibi Aşınma: Yüzeyde meydana gelen ve yavaş yavaş kabın cidar derinliklerine kadar ulaşan genellikle opak beyaz leke ve çizikler.Köpük Kalıntıları: Hammadde eritilirken yüzeyde oluşan beyaz köpüğün tamamen alınmamasından ileri gelen opak beyaz damlalar. Bitmiş cama asit etkisi ile ipeksi ve mat bir görünüm verilir. Pipo: Potadan erimiş cam almada ve daha sonra bunu üfleyip şişirerek biçimlendirmede kullanılan özel metal boru.

Bu çamur elle ya da tornada istendiği gibi şekillendirilir.Ö. CAM HAMURU (i Glass Paste.2 İÇ KALIP TEKNİĞİ (i. Vurma: Bir çok tabanda bir aletle yapılmış hafif veya konkavlar vardır. Yastık Taban: Kabın dibine bir parça sıcak cam yapıştırılıp. 2.verre. düzensizliklerin giderilmesi için döner çarkla yapılan aşındırma işlevi. yüksek ısıda fırınlanarak camlaştırılır. dışa doğru açılmasıyla elde edilen taban şekli Yay Taban: Cam yayın halka şeklinde dibe eklenmesiyle oluşan taban.Core-Forming) .(Çizim 1) 2.1. 15-14. a Glass-paste) M. f Pate-de. CAM YAPIM TEKNİKLERİ Camcılık tarih boyunca gelişirken birçok teknik ortaya çıkmıştır. yüzyıllarda Eski Mısır’da biliniyordu. Bu tekniğin temel ilkesi cam kırıklarını döverek toz yapmak ve bir bağlayıcıyla çamur haline getirmektir. Bu tür konkava “vurma” denir. 2.Taşlama: Cam kapların ağız kenarı yüzeyindeki pürüzlerin. Yaldızlama: Altın ve civa karışımı ile yapılan bezeme şekli.

pendant ve boncukların yapımı için ince tel veya metal çubuk öz kullanılır.3. sonu ve 15. . yanyana gelecek şekilde dizilmesiyle oluşan kaplara Reticelli camlar denir.Ö. Bundan dolayı cam fazla sıvı hale gelemez. BİNÇİÇEK TEKNİĞİ (i Thousand Flowers. Çubuk.Hemen hemen M. Kalıp ve cam fırına konur ve küçük çubuk parçaları deforme olup aradaki boşlukları doldurana kadar ısıtılır. Yapımında iki yol izlenir. yüzyılda Mezopotamya’da görülür. Bu safhada tahta bir tarak veya demirden sivri uçlu bir çubukla zig zaglar yapılırdı. bazıları şebeke gibi dıştan kaplama olur. Millefiori) Bu teknik M. Bunlar mermer bir plaka üzerine yuvarlanarak yüzeye sokulurlar. III. da İskenderiye’de. İnce uzun kaplar.Ö. I. yy.2. uzun zaman kullanılmıştır.(Çizim 3) 2. M.3. II. Mozaik Cam (Mosaic Glass) Bu teknikte desenli çubuk parçacıkları eriyip kaynaşarak yayvan kâseler getirirler. ısı derecesi 600º-700ºC olmalıdır. ital. Reticelli Renksiz cam çubukların renkli opak cam iplikleriyle spiral olarak sarılarak.Isıtılan çekirdek pota içindeki sıcak cama daldırılır. kalıp pişmiş toprak.İkinci bir çubuk ile etrafına cam lifleri dolanır. Buna göre kömür. Esas metodlar şunlardır. Daha sonra ağız düzleştirilir ve kulplar takılır.S. da Roma’da kullanılmıştır. 2. Soğuduktan sonra içteki kalıp malzemesi çıkarılır (Çizim 2) (fotoğraf 17-18). 16. I.Kalıp Tekniği (i Rod-Forming) İç-Kalıp Tekniğine bağlı olarak görülür. kum veya kuvars tozlarından yapılan ve metal bir çubuğun ucunda bulunan çekirdek kalıp yaklaşık 800ºC ısıtılırdı.Ö. Burada. Eğer çekirdek yeterince ısınmamışsa küçüm cam tanecikleri eriyip yüzeye sıvanırlar. yy.1. Cam ipliği bunun üzerine sarılarak biçimlendirilir (fotoğraf 19).Çekirdek toz halinde bulunan camın üzerinde yuvarlanır veya belkide çekirdeğin üzerine cam tozu serpiştirilir. Sık olarak yapılan bu işlemle değişik renkli cam ipliklerin bunun üzerine sarılır. yy. gübre. 2. 1500 yıllarında ortaya çıkmış. çok sonra M. Bir kısmı ağ gibi içten bezemeli. Tekrar ısıtma ve yuvarlama ile çekirdeğin şeklini alır.3. I.

3. IV-Son grupta Meander veya Spiral şeritli camlar yer alır. Uzun Spiral veya Meander çubukların parçaları olarak görülmezler. Buna göre spiral olarak sarılmış olarak çubuklar birbirlerine paralel olarak kalıp içinde dizilir. dört parçada dört ayrı desen görülür. yüzyıllara ait yarıkürevi reticelli kâseler bu tiptedirler. paralel olarak kalıba dizilmesiyle yapılır. III-Daha az yaygın ve nadir görülen bir çeşit. . Altın Bantlı Cam (i Gold-Band Glass) Şerit camlarla yakın benzerlik gösterir. Mozaik Cam’da kontura dik olarak dizilmiş çubuklar görülür.4. Tek renkli bantların kalıpta düzenlenmesiyle oluşur. birleşik kısa çubuklarla yollu kâselerdir.-2. kesilmiş çubuk parçaları kontura paralel olarak kalıp içine dizilir.I- Burada eser. 2. fakat burada şeritlerin en azından biri iki renksiz cam arasına sıkıştırılmış altın yapraklardan oluşur. Mozaik Cam’a benzerler. rastlantısal desenlidirler. II- Daha yaygın bir teknik. Çünkü kullanılan çubuklar daha önceden çeşitli renklerle bezenmişlerdir.3. Burada ise.3.Şerit Cam (i Ribbon Glass) Şerit cam kâseler diğer mozaik cam eserlerden farklıdırlar.. II-Bunlara “dört-bölümü kâseler” de denir. Bütün formlar ayrı olarak sarmal cam ipliğiyle biter. M. 2. Bu tekniğin Dört çeşidi vardır: I-Çok popüler olan bu kâseler basit ve tek renkli çubukların sarmal bezemeli çubuklarla. Ortada girift bir çubuk. iki paralel çam çubuğun spiral şekilde dönerek kap modelini almasıyla oluşur. olasılıkla kalıplanıp ısıtılmış elamanların ayrı ayrı aletlerle şekillendirilmesiyle oluşurlar. 3. Çubuklar kâsenin orta noktasındabirbirleriyle dik açı yapacak ve kâseyi dört parçaya bölecek şekilde dizilirler.Ö. şerit cam tekniğine benzer.

DÖKÜM TEKNİĞİ (i Casting. f cire perdue) kullanılır. c) cam tamamen sıvı hale gelmeli. Bu teknik şöyle uygulanırdı: a) Alçı veya ince kumdan yapılan bir hamur yatay bir tezgah üzerine konur ve şekillendirilir. f Coluage. Cam çok ince toz veya iri parçalar halinde kalıba konur ve eriyip bütün kalıbı doldurana kadar fırında bırakılır.yüzyılda İran’da ortaya çıkmıştır. Bunun için: a) Kalıbın maddesi pişmiş toprak olmalı. b) Isı derecesi oldukça yüksek (800º-1000ºC) olmalı. .4.2.Ö. 8. Özenli şekiller için kayıp mum tekniği (i Lost wax. a Gie Ben) M.

çabuk soğutulur. tepesine bir toprak mum konur.6. f Soufflage. 50 yıllarında Suriye’de icad edildi ve zamanda yayıldı. Kalıba üflemenin tersine olarak burada iç şekil dış şekilden ayrı ve bağımsızdır. piston ise iç şeklini verir. ısı yükseltilir. bütün kalıbı kaplayıncaya kadar şişirilir. burada ağız deliği oluşur. Kalıp cam kabın dış şeklini. d) Kalıbın içi küçük cam parçacıklarıyla doldurulur ve fırınlanır.5. a Pre Bling) Bu teknikte bir topak erimiş cam metal kalıp içinde bir pistonun baskısıyla biçimlendirilir. 2. Camın ısı derecesi yükseltilir (1000°C). Daha sonra potadan cam alınır. Camın serbest üflenişinin yanı sıra kalıba üfleme kalıba üfleme tekniği de kullanılmıştır (fotoğraf 30-31-32) Kalıpta üflenmiş bir kap yapmak için piponun ucundaki cam pişmiş toprak veya ıslak tahta kalıp içinde indirilip. sıcak mum eriyip akar. 2. suda biraz soğutulur. c) Mum biraz daha alçı karışımıyla kaplanır. BASMA TEKNİĞİ (i Pressing. devamlı döndürülerek mermer işleme masasında götürülür. kurutulup fırınlanır. cam istenen biçimi alınca ıslak demir bir törpü ile birleşme noktası soğutularak ayrılır. f Moulage.6. Noble camcı koltuğunun kollarında ileri geri yuvarlatılır. işlem tahtanın yanmaması için sadece birkaç saniye sürer (fotoğraf 33-34-35). 2. Cam tamamen eriyince fırın soğumaya bırakılır. Serbest Üfleme Bu teknikle bir cam kap yapmak için önce piponun ucu kızarana kadar ısıtılır. ÜFLEME TEKNİĞİ (i Blowing. Kabı pipodan ayırmak için uca yakın olan kesim soğutulup çubuğa sertçe vurulur.Ö. soğuması için tavlama fırınına konur (fotoğraf 26-27-28-29) (Çizim 5) A. kaburgalar yapılır.b) Kuruduktan sonra üzerine bir fırça ile sıcak mum sürülür. Daha sonra kalıp kırılarak içindeki cam kap çıkarılır (Çizim 4). burada yuvarlanıp şekillendirilir ve üflemeye geçilir (fotoğraf 20-21-22). a Blasen) M. Üflenerek istenen şekil elde edildiğinde ucunda bir toprak erimiş cam bulunan noble cam kabın dibine yapıştırılır (fotoğraf 23-24-25).1. .

2. CAM İŞÇİLİĞİNİN GENEL TARİHİ 3. daha sonra ki dönemlerde ( Hellenistik. Diğer bir yol daha önce kalıpta yanmış bir kabı yeniden şekillendirmeye dayanır. tavlanır.7. . Diğer uç kesilir. CROWN GLASS (f Plats de verre. yy. 2. Bazen sanat değeri olan eşyalar başka yerlerde de yapılırdı.7. yy Thebai’de yapılan cam eşyalar Delta civarından cam külçeler getirilirdi. Bu disk tekrar fırınlanarak parlatılır. yüzyılda Roma İmparatorluğunun çeşitli bölgelerinde yapıldığı ve kullanıldığı bilinir. Bu metot M. Mısır dilinde cam kelimesi Delta’nın kuzey batısındaki bir yöreden alınmıştır. Roma v. MISIR Cam Mısırlılar tarafından icat edilmiş ve herhalde ilk defa Nil deltasında civarında yapılmıştır. Diskin kenarlarından kesilen parçalar düzgündür. fırınlanır ve yandan açılır. DÜZ CAM YAPIMI Geçmişte Avrupa’da pencere camı yapımı için iki teknik kullanılmıştır: 2. Bu teknikte bir toprak erimiş cam küre biçiminde şişirilir. Lorraine bölgesinde çok yaygındı. aletle silindir biçimine sokulur.s ) tüm Akdeniz bölgesinin en önde gelen cam merkezlerinden biri olan İskenderiye civarında yapılmıştır. yüzyıla tarihlenen Altın Bantlı Camların yapımını açıklar. a Butzencheibe) Göbekli camlardır. Bu tip camların 4.B. I. orta kısım ise “boğa gözü” ne benzer. İmalat.1.7. Örneğin M: Ö XIV. yapımı 100 yılından 1810 yılına kadar sürmüştür. ısıtılır ve yeniden üflenir.S. Önceden biçimlendirilmiş bir kap pipoya bastırılır.2. Silindir sıcakken iki yandan düzleştirilir. Tekrar ısıtıldıktan sonra cam açılır ve devamlı döndürülerek büyük bir disk şekline getirilir. daha sonra nobleye geçirilir. BROAD GLASS İlk olarak Romalılar tarafından kullanılmış. Fakat 17. pipodaki cam topağı serbestçe üflenir ve sarkaç biçimini alması sağlanır.1. 3. Burada. Tekrar fırınlanarak parlatılır. sonunda İngiltere’de yaygın olarak kullanılıncaya kadar az görülür.

Başlık kısmı vardır. Üzerindeki bezeme alabastron. Camdan yapılmış bilezikler. yy ‘dan itibaren alabastron çok görülmeye başlar. Son imparatorluk devrine kadar üfleme çubuğu İskenderiye’de kullanılmıştır.Cam ilk olarak boncuk yapımında kullanılmıştır. Almanya ve İngiltere’ye kadar ulaşmıştı.mavi bir kaptır. Avrupa’nın iç bölümlerine kadar yayılmıştır. Yüzyıllar boyunca kuzeye Uzak Doğu ülkelerine ve Afrika’ya ihraç edilen bu boncukların yapılışları çok basitti. Küçücük boncuklar ipe dizilerek bir çeşit kumaş meydana getiriliyordu. XX ve XXI krallık devirlerinde Mısır cam endüstrisinde bir düşüş görülür. yy alabastron şeklinin dejenere olduğu. Prehistorik insanlar kap kaçakları kilden yapılıp elle şekillendirilirdi. yy sonunda ‘başlık ‘ kısmı yok olur ve yerine huni şeklinde yayvan bir ağız veya çeşitli uzunluklarda bir boyun kısmı yer alır. . VI. İki küçük turkuvaz-mavi bir testiden üzerindeki bezeme boya ile yapılmıştır. Üçünçü örnek New York Metropoliton Museumda. Koyu mavi çan şeklinde bir kaptır. kopçalar ve renkli boncuklardan oluşan kolyeler vardır. Önceleri adi çakıl taşları ince bir tabaka yeşil veya turkuvaz camla kaplanırdı. aryballos ve diğer kaplardaki gibi sonradan eklenmiş cam iplikleriyle meydana gelmiştir (fotoğraf 36). Tarihlenebilen en eski üç cam kap. M Ö . yy küçük amforiskoslar çok görülür. Bunlar tümüyle ortadan kalkar veya yerlerine küçük tutamaklar konur. O devirde kullanılan pişmiş toprak kapların taklididir. üzerinde kral Thothmes III’ün turası bulunanlardır. Sonralar parlak renkli cam iplikleri opak cam üzerine sarılarak bezenirdi. tekniklerdeki intizamın kaybolduğu görülür. bu çok dar sınırların içinde kalmıştır. M Ö. V . yy ‘ da taşıyıcı kulplar kullanılmaz. Ayrıca Kahire Müzesinde Thothmos III’ün kızkardeşine ait bir cam vardır. Mezarlar da bu tür kumaşlara rastlanmıştır. II – I. İkincisi Münih Antiquariumda bulunur. Kakmalı cam bilezikler de imal edilmiştir. İskenderiye’de yapılan camın tümünün ihraç edildiği söylenebilir. giyim eşyası yapmak içinde kullanılıyordu. Bu bilezikler günümüzde Bohemya. Sırlamanın diğer bir metodu çömleği tuzlu suya batırılıp tekrar fırınlanmaktadır. M Ö III. Bunlar küçük şişelerdir. Kabın dik durabilmesi için dip kısmı düzleştirilir. Böylece çömleğin gözenekleri tıkanır ve suya karşı dayanıklılık kazanır. Ayrıca boncuk. Çömlekler fırınlandıktan sonra yüzeyleri gözenekli ve opak camla kapların tekrar fırınlanırlardı. İlk Alabastron sütun görünümündedir. Eşyaların çoğu kadınlar için yapılmaktaydı. ağız kenarı metalik sarı olan turkuvaz. Eski çağlarda Mısır boncukları geniş bir alana yayılmıştır.II. VI. Mineli beyaz noktalarla süslenmiştir. Mısır’ın Assur boyunduruğundan kurtulmasıyla bir Rönesans devri başlasa da. Boyun kısmı uzayıp çirkin bir hal almış ve üzerindeki bezemeler de baştan savma bir şekilde yapılmıştır.

Yunanlılar çanak çömlek yaparken estetiğe çok önem verirlerdi. Erken dönem İtalya’daki durumda pek farklı değildir.M Ö. 3. IV. İlk başlarda Romalıların sanat değeri olan cam eşyaya pek ilgi göstermedikleri görülür. Mezopotamya’daki cam buluntular az ve seyrek olduğu halde önemli özellikler gösterir. M Ö. Boyalı çanak çömlek ülkesi olan Yunanistan ‘da cam sanatı hiçbir zaman önem kazanmamıştır. Çünkü Hrıstiyanlık öncesi devirde yazılmış ve günümüze gelmiş olan çok sayıdaki yazılardan biri hariç camla ilgili tek bir kelime yoktur. Bu devirde cam eşyalar Mısır tarafından giderilmiştir. M Ö 3000 ortalarında Mezopotamya’daki cam imalatının kusursuz olduğu kesindir. 3000’e ait elimize ilk örnekler vardır. Yunanca isimli yapımcıların bir listesinin bulunması bu kişilerin Yunan kökenli olduklarını ispatlamaz ve bu yapımcılar Sayda ve Suriye’de çalışan Helenleşmiş Museviler olabilirler.3. MEZOPOTAMYA Antik camın en az bilinen evreleri Roma öncesi devrine ait olanlardır. Daha sonra sır yapımı ile ilgili bazı tabletlere Ninevehdeki Ashurbanipal kitaplığında bilgiler verir.Cam boncuklar çeşitli alanlarda ve Ur III mezarlarında bol miktarda bulunmuştur. yy rhodos ve lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. ASSUR Birinci Dünya savaşından önce Almanlar tarafından Assurda yapılan kazılardan en iyi korunmuş ve en önemli Mezopotamya camları ele geçmiştir. M Ö. Mezopotamyada bulunan özenle yapılmış çivi yazılı pişmiş toprak tabletler bize cam yapımı hakkında geniş bilgi verir.2. IV yy Rhodos ve Lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. Haller 1954 yılında yayınladığı Assur mezar ve lahitleeri hakkında kitabında bu bölgenin camlarına da değinmiştir. 3. 1- Kahverengi camdan ve üzerine 4 ayrı ‘U’ şeriti olan üç ayaklı bir bardak . Bu tabletlerin en eskilerinden biri 43 satırlıktır.

L. ve 3 turkuvaz –mavi renkte renkli bir bezemesi vardır. mezar 133. Fenike yerli cam yapımı hakkında fazla bilgimiz olmamakla beraber bu “Fenike” camının Filistin ve Suriye’de yapıldığı görülür. FENİKE.2- Armudi bir şişe.Ö. Cam. Buluntularımız ünlü Fenike cam endüstrisinin gelişimini incelemek için yeteli değildir. Bu kalıp eşyaları hem İskenderiye hem de Suriye’den ihraç edilmiştir.silis camlarını ergitmeye yeter. Hikaye akla uygun görünüyor. Odunları yakınca kum ile güherçilerinin beraber ergimesiyle o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşler. yeşil yada bu renklerin ikisi sarı ve koyu mavi idi. FİLİSTİN VE SURİYE Cam yapımının başlangıcı için bir rivayet Plinius’un anlatımına göre: Suriye’de Fenikeliler zamanında Karmel dağının alçak dağının alçak tepeleri arasında bataklık bir bölge vardır. Bir müddet için yukarıda anlatılan açık ocakta yeter derecede ısının elde edilmesi şüpheli görülmüştür. ancak suların çekilmesiyle meydana gelir. Moroe açık havadaki iki saat yanan bir odunun ateşinin 1200ºC hararet vücuda getirdiğini söylüyor. Ağız kenarı dışa doğru yayvanlaşan sivri tabanlı armudi bir şişe. Sadece Sarepta ve Saydadaki buluntulardan hareket ederek Fenike cam endüstrisinin M. Armudi bir 34- 56- 3. yy icat edildiği bilinir . Deniz suyunun acılığının bu kumun üzerinde temizleyici rolü olduğu ve tesir olmadan kumdan hiç fayda gelemeyeceği sanılırdı. kadar aktıktan sonra Prolemais eyaletine yakın bir yerde denize döküldüğü sanılır. Armudi bir şişe. fakat civarda taş bulamadıklarından gemiden getirdikleri güherçile ile yakmışlar. antik zamanlarda Felus’un kumları çok meşhur idi. Belus nehrinin bu bataklıkta başladığı ve 8km. Bu kumlar dalgalarla çalkalanarak çamur ve yabancı maddelerden ayrılıp temizlenirdi. Bulunduğu zaman çok kötü durumda olan bu şişe şimdi tamamen dığılmış durumdadır. Helenistik dönemde önce bu bölgedeki camlar hakkında çok az bilgimiz var. W. Cam üfleme tekniğinin Fenike denen kıyı şeridinde 1. Üflenmiş camın icadından önce bile Fenike şehirlerini kullanmak ve ihraç etmek için kalıp cam eşya yapılıyordu. Rivayete göre güherçile dolu bir gemiden bu noktada demir atmış geminin tayfaları kıyıda yemek hazırlarken odun yakmak üzere bir ocak kurmak istemişler. Bu ısıda soda. Böylece cam bulunmuş oluyor. Ağız kenarı dışa doğru biraz yayvanlaşır. Çamurlu birikintilerle dolu ve epey derin olması dolayısıyla nehrin dibindeki kum.silis ve hatta yumuşak soda-kireç. Dışa doğru biraz yuvarlanan kalın bir ağız kenarı ve tokmak şeklinde kaidesi vardır. Bu kumun toplandığı kıyı boyu bir km den az olmasına rağmen burası asırlarca cam yapmak için kullanılan asıl maddenin kaynağı olmuştur. Plinius hikayenin geçtiği yeri doğru seçmiş. yy kadar gerilere gittiği söylenir.V. suyu içilmeyecek kadar fena olduğu halde kutsal sayılır ve kıyılarında dini törenler yapılırdı. Assur şişe. Bu nehir akışı ağır.4.

İskenderiyeli cam yapımcıları İtalya’da Cumae ve Liternum arasında bulunan Volturnus’un ağzından Roma Porto Cassena da cam atölyeleri kurmuşlardır. Böylece İskenderiye. Cami içi boş iki veya üç parçadan oluşan tahta veya pişmiş toprak kalıntılara üflenirdi (fotoğraf 38). II. İspanya. M. İmparatorluğun bütün bölgeleri ile ticareti arttırmış ve yeni bir lüks maddesi olan cam için açık bir Pazar oluşturdular. İtalya. ve III. . Kalıpta üfleme icadını Suriyeli ve Musevi cam yapımcılarına borçluyuz. yy testilerin saydam camla yapıldığı bilinirdi.S. (M. 30 yılında Romalıların Mısır’ı istila etmesiyle Roma’da çok miktarda İskenderiye camı görülmeye başlandı.20) büyük ilgi uyandırdı ve bir çok yeni formu un ortaya çıkmasıyla cam hemen hemen herkesin alabileceği kadar ucuz mal oldu.5. vilayetlerinde de cam atölyeleri çoğalmaya başlamıştı. Cama rağbet arttıkça sadece İtalya’da değil. ROMA DÜNYASINDA CAM İç savaşların sona ermesiyle Romalılar. Diospolis. bundan dolayı pahalıya mal olmuştur. bazıları da yazıt ve buluntulardan bilinmektedir. Dinî lider Peter bunu duvar tapınağı ziyaret etmiş ve gördüğü manzara karşısında hayrete düşmüş. Bergama’da ve diğer alanlarda cam buluntuları burada yerli imalatın olduğu anlamına gelmez. Timur’un Suriye’yi işgal etmesi Doğu Akdeniz cam yapımın sona ermesine neden oldu çünkü sanatkarların Semerkent’e gönderdi. Plnius’un Alabanda camından ve Corvas ‘da sadece bir “hyliarios” ve üç “itraroi” olduğundan bahsetmesine rağmen Küçük Asya bu hikayede hiçbir rol almaz. Tarihi kaynaklardan edindiğimiz bazı bilgiler Roma’daki sanat değeri yüksek olan mallara duyulan ilgiyi gösterir. Camın büyüklüğü ve şekli üzerindeki sınırlar artık kalkmıştır. Aradusda bir tapınakta camdan iki büyük sütun durduğu söylenir. Cam merkezlerinden sadece birkaçı bilinmektedir. Ve bu kalıplar tekrar tekrar kullanılabilirdi. muhtemelen İskenderiye’den ithal edilir (Fotoğraf 4041). Üzerinde cam yapımcılarının bulunduğu camlar önem taşırlar çünkü Suriye merkezlerinden yayılan mallar ve sanatkarlar hakkında bize bilgi verir. Plinius zamanında kadeh ve bardaklar günlük eşya olarak kullanılırdı (Fotoğraf 39). aynalar ve büyüteçler de İtalya’da yapıldığı halde kalıba basılmış mozaik kâseler gibi sanat değeri olan mallar hâlâ yakın doğudan. Bezemeli cam balıklar gibi diğer formlar kısa zamanda tüm Roma yerleşme yerlerinde görülmesi Suriyeli yapımcıların İtalya ve İmparatorluğun batı eyaletlerini atölye kurduklarını düşünebiliriz.(fotoğraf 37). 3. Atina.14) Etrüsk mezar buluntularının da gösterdiği gibi cam İtalya’da Roma çağından önce bilindiği halde kısmen veya tamamen Mısır’dan ithal edilmiş.Ö. Dalmatio. Lyons ve Piacenza hakkında bilgilerimiz var. Belus. Bazılarından antik yazarlar tarafından bahsedilmiş. Roma.S. Pencere camı. Roma’da üflenmiş camın görülmesi (M.

Fakat bu camlar Roma’da yapılmayıp Doğu’dan ihraç edilirdi.S. Lucius Severus kullandığı kadehe savaş atının ismini vermiş. yüzyılda sona ermiş. Seri halde üretim II. Plinius’a göre Ammon tapınağında zümrüt yeşili camdan 4. Yakın bir arkadaşı ve teşrifat memuru olan “Cena Trimalchonus” in yazarı Petronius bunların bir şaheser olduğundan bahseder. 58’de Scaurus bir tiyatro yaptırmış ve orta skenevi İskenderiye’den ithâl edile cam plakalarla kaplatmıştı. “Velucris” (Hafif kanat) Buradan ince ve hafif camlara ne kadar önem verdiğini anlayabiliriz.S. Bu. Mısır’daki buluntular erken Roma imalatı hakkında hiçbir şey göstermez. IXXXV i) cam fayanslarla kanlı banyo odalarından ve fal için kullanılan içleri su dolu cam kürelerden bahseder. En önemli Mısır buluntuları II.Ö. 202-218) cam eşyaların bilhassa kadehlerin ayinlerde dini amaçta kullanılması için kat’i emir vermiş.Seneca (Enist.000 Sester (600 sterling-yaklaşık 140 bin Türk Lirası) ödediği söylenir. Bu dönemde Roma cam yapımcıları Mons Coeliusta atölyelerini kurmuşlardı ve cam çok yüksek bir vergiye tâbi idi. Alexander Severus savaş vergisinin büyük bir kısmını cam olarak alırmış ve bu Mısır cam endüstrisi için Çok kârlı olmuştu.S. Bu dönemde sanat değeri olan cam eşyalar koleksiyon tutkusu oldu.05 metre boyunda bir Serapis heykeli ve bir sütun vardı. oyan sanatkârlara “Diatretarri” denirdi. Büyük Konstantin sadece bu vergiyi kaldırmayıp cam yapımcılarını kuyumcu ve ressamlarla aynı sınıfa koyarak onları şereflendirmişti.855) camın kalitesiz olup pek önem vermediği bir dönemde kiliselerde kullanılmasını yasaklamış. Papa Zephyrinus’un papalık döneminde (M. İtalya ve kuzey vilayetlerde bulunan ince camın İskenderiye imâli olduğu düşünülür. çok beğenilir ve yüksek fiyatlara satılırdı. Pomponius Mela Mısırlıların siyah camdan büyük heykeller yaptığını yazar. Camları üfleyip şekillendirenlere “Vitriarri” ve camı kesen. yüzyılda başlamış ve V. 847. Nero’un iki küçük bardak için 6. M. . M. Bunu karşılık Papa Leo (M. Nero’nun kırık cam parçalarını bile çok değerli sayarak topladığı söylenir. Mısır’dan İtalya’ya cam ihracı hatırı sayılır dereceye ulaşmış olmalı ki İmparator Aurelius camı yüksek vergiye tabi tutmuş. yüzyıldan itibaren Karaniş’ten gelir. imparatorluğun diğer bölgelerine ve sınırları dışına cam ihraç etti. Cam merkezlerinden en önemlisi İskenderiye idi. Karaniste bulunan bol miktarda cam yakınında bir cam merkezi ihtimalini gösteriyorsa da şimdilik hiçbir kanıta rastlanmamıştır(fotoğraf 42-43-44-45) Kapların çoğu günlük eşyalardı ve ihraç edilmezdi (fotoğraf 46-47-48-49). 20 yıllında üflenmiş cam Roma’da görülür. camın çok pahalı ve değerli olduğu zamanlarda idi.

Ticari bakımdan daha pratik olduğu için cam ve esans yapımcıları aynı bölgelerde çalışmış olabilirler (Fotoğraf 56). Augutus zamanında yaşamış olan Strabo. Civar bölgelerde cam endüstrisi bulunması ihtimali vardır. Capu zengin bir meyve ülkesiydi ve meyve ticareti için yalnızca pişmiş toprak kavanozlar kullanılmış gibi gözüküyorsa da. İtalya’ya ihraç edilen Mısır esansları büyük cam kaplar içinde satılıp. fakat aynı zamanda esans ihracı yapılıyordu. Campaniada yapılırdı. En çok görülen renk mavimsi-yeşil olduğu halde sarımsı renkte cama da rastlanır (Fotoğraf 54-55). Campania esanslarıyla ünlüymüş fakat Plinius zamanında bu ünlünü kaybetmeye başlamış. Yunanistan’da cam yapımının izlerine nadir rastlanır ve ispatlayacak tek bir yazıt vardır. Sıvı taşımak için çok kullanışlı olmasına rağmen İtalya dışında hatta Kuzey İtalya’da bile kullanılmamıştır. Sadece kimyevi bir analiz bunun materyalini saptayabilir. çünkü başka alanlarda nadir görülür. Fakat “İşlemeli akik” (Cameo) tekniği ile yapılmış üzerinde İskenderiye Pharos’u olan büyük kavanoz şeklinde bardağın Mısır kökenli olduğu düşünülür. Ada da imâl edilmiş olması şart değildir. Pompeii’de bulunan kare şeklinde kavanozlar bu amaçla kullanılmış olabilir. varış yerinde şişelenmiş veya küçük Unguentaria içinde ihraç edilmiş olabilir (Fotoğraf 50-51-52-53). Strabo’nun evi Volturno atölyelerine yakın olduğu için onlar hakkında bilgisi çoktu. Bu tip ucuz şişelerin ithal edilmesine gerek yoktu. Kıbrıs’ta cam bulunmuştur ve Akdeniz’in hem batısı hem doğusu ile ilişkili olduğunu düşünürsek her iki yönden ithal edilmiş olması ihtimali ortaya çıkar. balda muhafaza edilen meyvalar cam kavanozlara konmuş olabilir. Roma’daki büyük aktiviteden bahseder. Camların üzerindeki damgalar . Çoğu günlük ev eşyası olduğu için Volturno cam atölyelerinde imâl edildiklerini düşünebiliriz. Roma’dan hiç bahsetmez fakat orada da cam atölyeleri olduğu biliniyor. Korintte bir çok fragman bulunduğu halde sadece Bizans çağına ait bir cam endüstrisi kanıtlanmıştır. Bu Mısır’da erken cam endüstrisi bulunduğunu kanıtlar ve kati bilinmemekle beraber Begramda bulunan başka camlarla aynı kökenli olabilirler. Fakat bir ağız kenarı formu Kıbrıs yapımı olabilir. 79’da Vezüv’ün patlamasında yıkılan köylerde büyük miktarda cam ortaya çıktı. Esanslar Capania’dan büyük kaplarda satılmış veya küçük unguenterialara şişelenerek ihraç edilmiş olabilir.S. Mısır kökenli başka cam bulmak zordur. Plinius’un bu konu hakkında fazla bilgisi yoktu.Mısır herhalde sadece pahalı camları ihraç için imal etti. Aralarında hiçbir yerde bulunmayan kaplar ve cam süsler gibi çok değerli parçaları da vardı. Cam üfleme çubuğunun icadından sonra İtalya’da cam atölyeleri (Glass Houses) açıldı. M. Diğer merkezler hakkında ikinci derecede bilgisi vardı. çünkü bütün İmparatorlukta aynı formlar vardı.

Bulgaristan. BİZANS’TA CAM Bizans İmparatorluğu geçmiş kültür ve uygarlıkların mirasçısı olmuş. Yunanistan. Ayrıca Rusya. mozaik küpler. bilezikler. Bunların yanı sıra kandiller. kolyeler. Filistin. yüzyıllarda yapılmış olan para ağırlıklarıdır. vitraylar. Romanya ve Yunanistan’da da hemen hemen aynı eserlere rastlanır (fotoğraf 57). yüzyıllarda yapılan Suriye kökenli oldukları düşünülen altıgen ve sekizgen kalıplara üfleme. Mısır. Yunan-Roma ile Avrupa sanatları arasında bir geçit teşkil etmiştir. küpeler vs. 438’de çıkarılan “ Codex Theodosianus” ta cam işleri yapan sanatçıların bütün vergilerden muaf oldukları bildirilmektedir. Bizans camcılığını Suriye. Bizans imparatorları sanatçıları desteklemişler ve sanatsal gelişimi sağlamışlardır.sanatçıyı mı yoksa camın içindeki maddeyi mi belirtir bilinmiyor. . Ürdün. Pres tekniğiyle yapılırlardı. Grekçe yazılmış imparator veya eparkosların isimlerini taşırlar. Tek yüzlü ve çeşitli renklerdeki diskler. Balkanlar.Makedonya. Büyük Konstantin 337 yılında bir kararnamesiyle bütün sanatçılarla birlikte camları vergiden affetmiştir. Filistin ve Palmira’da bulunanların yerlimi ithal malı mı olduğu anlaşılmamıştır. kalisler vs.6. Cam Eşyaları a) Lüks ve Litürjik Eşyalar: Dini amaçla ve ayin sırasında kullanılan eşya ve lüks eserler. kakma camlar ve pencere şebekeleri için cam levhalardır. Dakya. Ayrıca. Sovyetler Birliği ve Balkan bölgelerindeki buluntular yardımıyla izleyebiliriz. üzerlerinde Hıristiyanlık sembolleri olan şişelerdir. Sardes. b) Günlük İhtiyaç Eşyaları: En önce hatırlananları 4-7. Litürjik olanlar 4-6. Kıbrıs. mutfak takımları. paranın biçimini ve ağırlığını ölçmeye yararlar. bazılarında büstler ve monogramlar görülür. Ayrıca. c) Süs Eşyaları: Boncuklar. d) Mimari Süslemede Kullanılan Camlar: Bunlar. kupalar. bunların sentezine gitmiş. bardaklar. İtalya. Saydalılarda oldu gibi cam yapımcıların isim veya baş harfleri burada görülmez. duvar kaplamaları. 3.

kap duvarlarının kalınca olmasıdır. . Mısır ve Suriye’nin Eyyubî ve Memlûk Mineli ve Yaldızlı Camı (12-15. Bunlar Fatımî Devri kesme cam ve kristalinin ön tipleri sayılabilirler. 3. Genellikle Sâsânî motifleri etkilerini gösterir. Erken İslâmî Devir Kült eserleri ile Geç Sâsânî eserlerini aralarındaki benzerliklerinden dolayı seçmek çok zordur.7. yy. cam eşyaları da içeren sanatsal varlıkları Venedik’e götürüldü ve orada Venedik camcılığını etkiledi.10. yy. Bunların hayvan şekillerindeki bezemeleri Fatımî kristalleriyle ilişkilidir. yy. Yüzyıllarda) 12.3. Çoğu parfüm ve yağ için kullanılan ve ev ihtiyaçlarına cevap veren Erken İslâmî camı. yy. Suriye. Kabartma ve Pres tekniğiyle yapılmış eserlerin yanında perdah ve mineli camlar görülür.1204 Latin istilasından sonra Bizans’ın San Marco Hazinesi gibi. İSLÂMİ DEVİR 3. Fustat’ta Tolunoğlu devrinde kullanılan çeşitli teknikler devam ettirilmişti. Kapların belirgin özelliği. vazolar ve kadehlerden oluşur.Mısır ve Suriye’de Fatımî Camı 10. – 15. Mezopotamya ve İran’ın Erken İslâmî Camı 7. – 12.7. yüzyıllara ait olarak kabul edilen ve Hedwigsglas denilen kesme camların nerede yapıldıkları henüz aydınlığa kavuşmamıştır. fakat daha serbest üsluptadır.7. .7. 11-12.1. yy.2. Mısır. 3. Kesme stilli ve dekorasyon Fatımî halifeleri tarafından çok sevilen necef eserlere yakın akrabadır. 3. Medinetel Fayum ve İskenderiye idi. Fatımî cam merkezlerinin en önemlileri. küçük şişeler. yy.

Bu devir eserleri kulpsuz kadehler. Diğeri elinde yay tutan bir figürle süslenmiş parçadır. A. Önemli merkezler Şam.Bu devirlerde yapılan camın zengince minesi ve yaldız dekorasyonu en erken geleneklerden. Burada Selçuklu Sultanı II. yüzyıl başında Gazan Han zamanında Moğol istilâsıyla. mineli yüzeyler daha geniştir. (1127-1146) olarak alır.8. Buradaki camcılık ölmediyse de eski başarısını devam ettiremedi. Mineli ve yaldızlı cam dekorasyonu ve üslûbu devre göre değişir. armalı madalyonlar ve geniş kitabeleri içeren eserler yapılmaya başlanmıştır. . Önemli merkezler Diyarbakır. Bu özellik cam da kendini belli eder. Bu dönemde yaldızlı camlar üretilmiştir. Hapey ve Rakka idi. çeşitli genişliklerde yatay bölgelerde düzenlenirdi. Dekorasyon çoğunlukla kuşaklarla ayrılmış. Etrafını Konya sarayının dili olan Farsça bir yazıt çevirir. C. SELÇUKLULAR Selçuklu geleneği. 12. yy. Hama ve Halep’tir. Güney Anadolu’da bulunduğu kaydedilmiştir. 1400 yıllarında Timur istilâsında tüm önemli cam ustaları Semerkant’a götürüldü. Tabak altın yaldızla dekorludur. arabeskler. arabeskler ve Arapça kitabeler çok popülerdi. yüzyıl parçalarında figürlü ve hayvanlı konular. simetriğe olan düşkünlüğü ve yüzeyselliğiyle çok dekoratiftir. geleneksel abstre örneklerin yeniden yer aldığı Çin kaynaklı natüralist bitki motifleri. testi ve şişelerdir. mineli yüzeyler dardır. Oldukça ince bir nicelik gösteren Selçuklu camı hakkında hemen bir şey bilinmiyordu. British Museum’da iki selçuklu camı vardır. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1247) adı verilir. L. Lamm. Harran. Eyyubî ve Memlûk devirlerine ait 13. diğer iki merkez ise ince konturu tercih etmişlerdir. J. Şam eserlerinde figürler daha çok. Bunların biri dansözlü ve kartallı berrak cam şişe parçasıdır. 3. Rakka cam ustaları kalın konturu. Hapey’de yapılan eserlerde figürler büyük. 1966’da Kubad Âbad sarayları kazısında cam bir tabak parçası bulundu. İmadettin Zengi adına yazılmış bir yazı taştır. Basil Gray ise Anadolu’ya ait olduğu görüşündedir. bilhassa Fatımîlerden alınmıştır ve Suriye’li ustalar tarafından imal edilmiştir. 14. Mayer bunu Zengi I. sonuna tarihler ve köken olarak Mısır veya Suriye arasında bir karara varamaz.

kalın. daima cam üretim ve satışını korumuş. çeşitli aletler. Shelkovnikov bu parçayı 11.Ermenistan’da Dvina’da bulunan bir cam parçası şimdi Ermeni İlim Akademisi’ndedir. cam yapımı. Fakat bunlar. Konu belki Orpheus ve dolayısıyla Yunan teması olabilir. Çırakların ve kaliteli elemanların eğitimini. Bunlar 17. ortası çukurlaştırılmış bir grup cam parçasından biri etrafında alçı kalıntı dikkati çeker. OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA CAM ÜRETİMİ Bu dönemin çeşitli girişimleriyle ilgili dökümanlar. akrobatik hareketler yapanların yer aldığı sayfadaki cambazlar arasındaki. III. ayrıca yaşlarının ilerlemesi nedeniyle veya iş kazası sonucu emekli olanların geçimini sağlamak için günümüz sigorta ve emekli sandığının yerini tutan dini vakıflar tarafından bazı fonlar oluşturulmuştu. aynacılardan ve vitraycılardan söz eder. Örneğin. 1569 yılında büyük vezir Sokullu Mehmet Paşa. “Seyahatname”sinde İstanbul’u tanıtırken şişhanelerden. önceleri Selçukluların etkisiyle gelişirse de. Büyük olasılıkla bunlar pencere camı olarak kullanılmıştır. aynı geçitte elvan camları taşıyan ustalar betimlenmiştir (fotoğraf 58). Yine çeşitli kaynaklardan öğrendiğimize göre Osmanlılarda cam sanatı. . Kubad-Âbâd kazılarında bulunan açık renkli. “1640 Tarihli Narh Defteri”nde. camcıların geçişi. 17. Osmanlı Devleti. İstanbul çevresinde cam yapımı için gerekli hammadde vardı. Venedik elçisine çizimler vererek 900 adet cami kandili sipariş etmiştir. madalyonların içindeki kuşları gösteren bir kuşakla çevrilmiştir. şişe tacirlerinden.9. Güzel ve beyaz bir kum Yedikule’ye yarım gün uzaklıktaki kum boğazından getiriliyordu. yaklaşık 1585 yıllarına ait Surname-i Humayun adlı yazma eserlerin bazı sayfalarında cam eritme fırını. düzenlemiş ve kontrol etmiştir. malzeme olarak şişeleri kullananlar da görülür. Bunların yanında istenilene uymayan “alçak işler” in kırıldığı ve yapım ustalarının cezalandırıldığı bilinir. Üretim merkezi İstanbul olup cam endüstrisi Eğrikapı ve Tekfur Sarayında toplanmıştı. Osmanlı İmparatorluğunda cam endüstrisi gelişmekle birlikle Avrupa’dan da cam alınmıştır. Cam yapımı için gerekli yakacak da sağlanmış. Bizans eserleri olarak kabul eder. daha sonra kendine özgü bir üsluba ulaşır ve camcılar ocağı giderek büyür bir örgüt halini alır. desen tam olarak İslâmi zemine uygundur. fakat “maya” denen cam kırıklarının yalnızca dükkan sahiplerine satılmasına izin verilmiş. inşaat defterleri veya bir takım kutlamaları tüm ayrıntıları ve gösterişiyle anlatan el yazması kitaplar Osmanlı camcılığı üzerine bilgi edinmemizi sağlarlar. Osmanlı pazarları için Türk beğenisine göre üretilmediğinden Türk camı olarak tanınırlar. yy. Tüccarlar ve sanatçılar Tarık-ı Fütüvvet (gençliğin yarı dini hareketleri) veya Tarık-ı Hırfet (Usta ve Tüccar Loncaları) topluluklarını kurmuşlardır. Bir arslan ve yanında lir çalan figür. bunların dış ülkelere gitmesi bir takım yasaklarla engellenmiştir. desteklemiş. Fakat. 3. yüzyılın ünlü gezgini Evliya Çelebi. Murat zamanı.

Osmanlı döneminde çeşitli tipte cam eşya yapılmıştır. Avrupa’sında Türk sanatlarının etkisiyle bir takım akımlar ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinir. her ne kadar çeşitli bölgelere yayılmış ve değişik ülkelerde yapılmış olursa olsun ortak bir güzelliği ve Türk zevkini yansıttığından dolayı örneklerimizi bu ad altında toplayabiliriz. Pencereler iki bölümden oluşur. “dışlık” ise kalın ve sağlam camdandır. yy. daha çok yaldızla yapılmış bitkisel motifler. Bunların ilki. Bunlar çoğunlukla opal ve renkli camlarla aynı biçimdedirler. Padişah da uygun görünce fabrika devlet idaresine geçer. Türk hamamlarının kubbeli mekanları için camlar. buralarda yabancı ustaların çalışmaları. Bunlara “çeşm-i bülbül” (Farsça’da bülbül gözü) denmesinin nedeni fabrikanın bulunduğu yerin Çeşm-i Bülbül adını taşıması veya camın içindeki paralel çizgilerin bülbül gözündeki hareketlere benzemesidir. İncirköy çevresindeki fabrikada yapılan camlardır. vitray ve renkli pencere camları sayılabilir. Hicri 1 Muharrem 1263 tarihli Takvim-i Vekayi gazetesinde. Bunlar arsında gaz lambaları. Almanya. Bu yüzyılda İstanbul’da çok değişik özellikler taşıyan cam eşyaların üretildiği atölyeler ortaya çıkmıştır. Yapılışlarında “Hareleme” tekniği kullanılır. Bu türe “maydanozlu” da denir. Sultan Mustafa vakfı arazisinde Bursa valisi Mustafa Nuri Paşa (1798-1878) bir cam fabrikası kurar. renkli saydam camları içerir. Çünkü 19. “İçlik” çeşitli çiçek ve bitki motifleriyle bezeli ince camdan. Fütüvvetname. Renkli camların yerleştirildiği alçı çerçeveye “revzan” adı verilir. Fransa. Kırmızı.1807). Buraya Avrupalı ustalar da getirilmiştir. Fakat leğenibrik. Beykoz camlarının kapak kulpları Mevlevi dervişlerinin başlıklarına benzediğinden. “Beykoz” dediğimiz cam eşya. Mehmet Dede’nin bir hatırası sayılabilir (fotoğraf 59-60-61). tabaklı büyük kaseler ve büyük şişeler gibi opalinlerde hiçbir zaman görülmeyen çeşitleri de vardır. III. kadehler vs. Vitray teknikleri Avrupa’dan farklıdır. “a la Turque” gibi adlar alırlar. menekşe rengi. Artan kiralar nedeniyle Mustafa Nuri Paşa bunun darphane tarafından üstlenilmesini ister. Beykoz Tipi” Cam 19. sanatçı ve tüccarlar için çıkarılan ilk İslam yönetmeliktir. İspanya. Selim zamanında (1789.yüzyılın sonuna kadar göründükleri halde 18. başında Esnaf Loncaları bu kurumların yerini alır. Çoğunluğu fil gözü veya bal peteği şeklindeyse de yumurta biçimi ve yuvarlak olanlar da vardır. yy. a) Kristaller ve Renksiz Camlar: Renksiz cam ve kristal kapların opal olanlardan önce yapıldığına inanılır. koyuca mavi ve benzeri renkte çeşitli örneklerine rastlanır (fotoğraf 62). İncirköy’de kurulan Çeşm-i bülbül fabrikasından söz edilir. yy. Hollanda. geliştirmiş ve İstanbul’a dönüp bir atölye açmıştır. Bu akımlar “a la Turka”.. Mehmet Dede opal camın yapım tekniğini Venedik’te öğrenmiş. donanma fenerleri. “alla Turchesca”. Burada. ordu için cam humbaralar (el bombaları). İncirköy ve Beykoz’da üretilen eserlerin hepsine “Beykoz işi” denir. başına Darphane Nazırı Tahir Efendi getirilir. gül ve özellikle maydanozdur. vazolar. Daha öncede belirtildiği gibi. Türk camcılığında bir canlanmanın ve parlayışın görüldüğü devirdir. c) Çeşm-i Bülbüller: Çubuklu’da. Bohemya. Boğaziçi’nin Anadolu kıyısındaki Beykoz çevresinde bir Mevlevi dervişi olan Mehmet Dede tarafından kurulmuştur. ABD ve Çin’de de görülmekle beraber . koyu. mor-mavi. Bezeme olarak en kullanılan motifler. b) Renkli Camlar: Diğer Beykozlarla aynı biçimleri aynı biçimleri tekrarlayan bu grup. Silezya. ayrıca Bohemya ve Fransa’da Türk beğenisine göre yapılmış cam eşya alınması Beykoz camlarının kökeni ile ilgili sorunlar yaratmaktadır. Belçika. Bu tip kaplar Venedik.

Prof.yeşil ve kahverengimsi tonlardır. 16 ve 17. “A la façon Venise” stili tüm Avrupa’ya yayılmıştı. buzlu cam. Bu dönemde Orta Doğu ve İslâmi etkiler baskındır. yy. Burada kristallerin çökeltilmesi söz konusudur. Rhineland bölgelerinde “Waldglas” yaygındır. 18. sonunda Bohemya ve İngiliz kristalleri önem kazandı. Bezeme. çok renkli kolye taşları.1. 4. Vetro Filigranato. Kristal aynalar. yüzyıllar Venedik camcılığının Altın Çağı’dır. bunlar Erken Roma camlarının berraklığına sahip değillerdir. opak beyaz cam ya da opalin ışığa karşı tutulunca. Frank-Merovenj döneminde kullanım amacıyla yapılan kaplar kalıba üflemedir. yy. AVRUPA CAM SANATI 4. Yüzyılın ikinci yarısında özgür ve fantastik formlar. Venedik cam ve kristalleri bir çok yerde taklit edildi. Chalcedony tekniklerinde cam eserler yapıldı. Fakat zamanla opaklaştırıcı daha başka elemanlar kullanılmaya başlandı.Türk ürünlerinden farklı olduğu söylenir. daha çok “cristallo” diye tanınır. d) Opalinler. Süsleme olarak yüzeyleri sadece yaldız dekorlu veya mineli ve yaldızlı olabilir (fotoğraf 69-70-71). Opal cam. Renksiz olanlar ise gri.yüzyılda burada Millefiori taklidi rengarenk desenli eserler. Bohem tarzında bir üslup yarattı. spiraller. Bohemya. biçimlerinde bozulma görülür. 15. Bu yüzyılda kaya kristalinin yerine geçebilecek berraklıkta ve arılıkta bir cam üretildi. Ek maddenin ölçüsüne. Geçmişte cam harmanına kalayoksit ve kireçleşmiş kemik külü katılırdı. Bunlara ışığı kırma. Birçok cam ustası Murano’yu terk etti. Turner’a göre Türk çeşm-i bülbüllerinde ince çizgiler yanında belirli aralıklarla yer alan geniş çizgiler Türk işçiliğinin özelliğidir. yüzyılda Venedikli Giuseppe Briati. İlerde. kanatlar ve dragon motifleri kullanıldı. 5-8. ORTAĞAÇAĞ AVRUPASI Roma İmparatorluğunun çökmesinin camcılık üzerinde kötü etkisi olmuştur. Belçika. 17. Opal ve Opak Camlar: “Ayn-üş-Şems” (güneşin gözü) denilen opal taşına benzetilerek yapılmış opal ve opak cam Beykozların önemli bir kısmını oluşturur. cam dokusunun sıkılığına veya gevşekliğine göre kırmızı yada koyu oranj renk verir. Artistik ve günlük kullanımla ilgili cam eşyaların kalitelerinde düşme. Bu tip kalın duvarlı kaplar potas camlarıdır ve iyi kalite değildirler. Altare ikinci önemli merkez oldu. Almanya. Fransa. şekilleri sınırlıdır. yüzyıllarda. Ayrıca fıstık yeşili Avrupa’da kullanılmayan bir renktir.10. daha detaylı araştırmalar sonucunda bu konunun aydınlığa kavuşacağı kanısındayız (fotoğraf 63-64-65). Fakat. yılankavi bezeme ve kalıba üfleme gibi Roma gelenekleri devam eder. . Yaygın motif pençe ve yılankavi cam ipliği süslemedir. Barok dönemin başlangıcıdır. işlemin uzunluğuna ve sonuçta meydana gelen kristallerin büyüklüğüne bağlı olarak derece derece yarı geçirgenlik ve opaklık sağlanır (fotoğraf 66-67-68). Amber ve mavi-yeşil görülse de arı renkler yoktur. Zamanla Venedik öncülükten kopyacı duruma geçti. dağıtma ve yansıtma bir aradadır. çağın heykel sanatından etkilenmiştir. başında Lattimo denen opak beyaz cam (milk glass) yapıldı. Güney Hollanda. 1450 öncesine ait Venedik camı hemen hemen hiç bilinmez. 3. VENEDİK Venedik’teki cam fırınlarının birçok yangına neden olmasından dolayı 1291 yılında Murano odasına taşındığına dair çok sayıda belge olmasına rağmen. 16. kum ve beyaz kalıntılar içerirler. bunları seçmek zordur.

Cam tipleri bölgelere göre değişir.4.2. renkli cam üzerinde mine sıçratma ve sarma cam tekniğiyle tanınır. Sheffield ve daha birkaç yerde cam fabrikaları kurulur. parlak ve işlenmeye elverişli. Bristol. hem de süslemede Fransa. bu sıralarda Gotik karakter ağır basmaktadır. mor. Almorrata. Bu dönemin bilinen içki kabı tipi Maigelein (genellikle kalıba üflenmiş ve derin konkav tabanlı olur). Kuttrolf (uzun. bezemesiz cam yapımında ünlüdür. 17. yeşil ve opak beyazla tek renkli. cam bu dönemde yerel karakterini korur. 16. ALMANYA VE BOHEMYA 15. yüzyılda Schwarzlot ortaya çıkar. Bunun yanında bezeme olarak “Mineleme” çok yaygındır. Bu zamanda Londra en önemli merkez olarak kalır. Bristol. “A la façon de Venise” kaplar yapılır. Bu bölge 18. yüzyılda hem biçimde. yy. İspanya’nın tanınmış formları Porron. Cantaro ve Jarrita’dır. Passglas (silindirik ve üstü enine cam ipliği bezemeli bardak). 16. Fakat gerçek anlamda “a la façon ve Venise” yapılmaz. Ağır. yüzyılın son on yılında Bohemya’da yeni ve dayanıklı bir cam üretilir. 18. 1845’te Cam Vergi Kanunu’nun iptalliğinden sonra çok ayrıntılı ve süslü kesme eserler üretilir.3. 17.4. ve 19. İRLANDA . İNGİLTERE’DE CAM İngiltere’de Ortaçağdan beri cam yapımı sürer. yüzyılların başlarında çok önemli bir merkez olmuştur 4. 1745’te Cam Vergi Kanunu çıkınca camcılıkta bir duraklama görülse de yapımı devam eder. Elmastraş. Burada da atölyeler ağaçlık bölgelerde kurulmuştur ve Waldglas ile kiliseler için pencere camları üretmişlerdir. Bohemya ve Avusturya’ya gelince Venedik formları benimsenir. Suriye etkilerinin sürmesinin yanında Gotik ve Erken Rönesans elemanlarının birliği de görülür. yüzyılda Venedikliler gelirler. yüzyılda İspanya’ya gelen Arap camcılar Almeida ve Barselona’ya yerleşirler. Diğer süsleme teknikleri soğuk boyama. Nailsea. çarktraş ve kesme tarzında çalışılır. 4. boyunca Almanya’nın ormanlık alanlarında Waldglas geleneği devam eder. dekorasyonda yavaş yavaş yozlaşma başlar. Potas ve kireç kullanılarak yapılan bu cam kesme ve traşlamaya çok elverişlidir. En önemli sanatçı Giacomo Verzelini’dir.5. İSPANYA 13. yumuşak bir cam çeşididir. Römer (büyük içki bardağı). yüzyıl ortasına kadar Venedik işlere yerli yapımlardan ayrılırdı. elmas traş ve çark traştır. 4. mavi. İtalya ve Bohemya etkileri sezilmeye başlanır. 1676’da George Ravenscroft “Kurşun Camı” bileşimini tanıtır. Almeida’da ise Suriye etkileriyle birlikte devam eder. eğik ve burmalı boyunlu şişe tipi). Stangenglas (silindirik bardak). 17. yüzyılda İtalyan ustalar Almanya. 1550’de Venedik’ten gelen ustalar Venedik üsluplarını yaygınlaştırırlar. 1324’te yangın tehlikesi nedeniyle Barcelona’da camcılık yasaklanır. Stourbridge.

yy. 19. 4. ÇİN CAMCILIĞI Çin’de M. HOLLANDA VE BELÇİKA 16. Girlandlar ve yaylar çok tutulan motiflerdir. bunlar aynı zamanda Almanya’da da çok yaygındır. atölye kurup çalıştırırlar. 5. Daha sonra Amerika’da kurşun camı tanınır ve . yüzyılda başlar. Önemli camcılık merkezleri Belfast. FRANSA Fransa’nın Lorraine ve Normandiya bölgelerinde. yüzyıldan önceki cam yapımıyla ilgili çok az kalıntı vardır.İrlanda’da camcılıkla ilgili olarak 18. bunlar sonradan uluslararası üne kavuşurlar. yarısından sonra moda olan Art Nouveau ve daha geç bir akım Art Deco stillerinde yeni cam bezeme teknikleri ortaya çıkar. 17. yüzyılda “Verre eglomise” denilen cam bezeme tekniği kullanılır. Gabriel. “Façon de Venise” yayılır. Pi (Cenneti simgeleyen küçük disk) ve cicada (ölünün diline konan küçük cam) gibi şeylerdir. mermer. AMERİKAN CAMI Kuzey Amerika’da 17. “Flute” denilen aşırı derecede uzun ters konik içki bardakları çok popüler olur. Cam batıdan (Roma İmparatorluğu ve İskenderiye) giden tüccarlar tarafından götürülmüştür. yy. Orleans bu alanda önemli bir merkez olur. 4. Cork. Rene Lalique. Maurice Marinot. yüzyılda Hollanda ve Belçika. 4. yüzyılda görülen “a la façon de venise” kaplar diğer ülkelerdeki kadar kaliteli değildir. Bunlar boncuk. Cam genellikle İngiltere’den ithal edilmiştir. 19. Waterford ve Dulbin. yüzyılda kesme cam taklidi kalıba üfleme kaplar çok yayılır.9. Ortaçağda üretilen camlar “Waldglas” denen türdendir. yeşim. Roma’dan külçe halinde alınıp. 19. Bunlar zamanın tek renkli keramikleri ile yakın benzerlik gösterir. Çin’de daha çok keramik ve porselen tercih edildiğinden cam yapımı ancak 17. Bu dönemde traşlama teknikleri gelişir ve “elmas uçlu noktalama” ortaya çıkar. Genelde bezeme tipi olarak “Sarma Cam Tekniği” kullanılır. öncesine ait çok az şey bilinir. İtalya üslûplarının etki alanına girer. yüzyılda Baccarat ve Lorraine’de yeni fabrikalar kurulur. yüzyılda sınırlı bir cam üretimi varsa da 1700 yılına kadar tam bir fabrika kurulmamıştır.7.6. yüzyılda porselen taklidi opak beyaz cam. yeniden eritilerek şekillendirilmişlerdir. Bu ülkelerde çarktraştan çok elmastraş ve elmas uçlu noktalama tutulur. 17-18. İngiltere’de Cam Vergi Kanunu yürürlüğe girince bir çok cam ustası buraya göç eder. lapis lazuli yarı değerli taşların taklitleri olan camlar görülür. Önemli merkez Pekin’dir. 17. En önemli sanatçılar Emil Galle. son on yılında Orleans’ta ayna ve pencere camı yapımında kullanılan “dökme tabaka cam” bulunur.Argy Rousseau. Ortaçağdan bu yana pencere cam ve renkli cam yapılır. 16.S. Zeuner’in cam resimleri Flaman ve İngiliz günlük yaşam sahnelerini birleştirmiştir. İlk önemli fabrikalar 1739 da Güney New Jersey’de Alman camcısı Caspar Wistar tarafından kurulmuş ve buraya Avrupalı camcılar getirilmiştir. yüzyılın II. Bu dönemde kalıba üfleme ve döküm teknikleri ile “Imperial Glass” (Kuan Liao) yapılmıştır. 18. İrlanda işçiliğinin en önemli özelliği kesmelerin kavisli oluşudur.8. Önemli elmastraş ustaları Anna Roemers Vischer ve Willem Jacobz van Heemskerk’tir. yüzyıl boyunca ise Venedik etkilerinin azaldığı. Almanya ve Bohemya etkilerinin hissedilmeye başlandığı görülür. Nailsea tipi camların yanı sıra nilüfer yaprağı biçimindeki cam ipliği bezemeli eserler de görülür. İngiltere’de kurşun camı keşfedildikten sonra Fransa buradan cam alımına başlar. Bozulmayı burada da görebiliriz. 4.

yüzyıllarda Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya çok miktarda cam eşya getirilmiş ve yerli fabrikalarda kopya edilmiştir. Bezeme tipleri olarak yaldızlama. Burmese ve Amberina gibi renkli ve zarif üslûplar geliştirilir. . renkli camları ve lâmbaları 1890 yıllarından sonra büyük çapta ilgi kazanır. Bu yolla bezeme daha ucuz ve kolaydır. Fakat en çok tutulan teknik kalıplamadır. mineleme traşlama kullanılmıştır. Satin. kağıt ağırlıkları.Bohemya kesmeleri taklit edilir. İngiliz ve Venedik tarzı camlarıyla tanınır. 18-19. Peachblow. 1818 de kurulan New England Glass Company kalıba basma “Lacy” camları. Louis Comfort Tiffany’nin irizeli Art Nouveau kapları. Yavaş yavaş özgün çalışmalar ve “Art Glass” ürünleri ortaya çıkmaya başlar. Daha sonra The Boston and Sandwich Glass Company (1825) ve başka birçok fabrika kurulmaya başlar. 1880-1915 yıllarında “Brilliant Style” görülür.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful