Restorasyon Uzmanı Eftal KİRAZ http://www.restorasyon.8k.com/kaynaklar/cam%20yapimi.

htm
1.1. CAMIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Camın maddesi genellikle yarı saydam, suni bir birleşiktir. Tamamen saydam olması şart değildir. Kum (kuartz veya silika yani silisyum dioksit), soda (sodyum karbonat) ve kireç (kalsiyum oksit) ile oluşan cama soda-kireç taşı camı denir. Bunlar ana maddelerdir. Fakat daha dayanıklı sağlam bir cam yapmak için az miktarda kireç taşı, tebeşir ve kurşun oksit ilave etmek gerekir. Bunlar alkali ile birlikte camı kimyevi olarak meydana getiren silikat kompleksin oluşumu için temel teşkil ederler. Cam yapımcılarının taklit etmeye çabaladıkları kaya kristali ve kuvars’ın hemen hemen saf silikat oldukları dikkate alınmalıdır. Saf silikat cam yapımı için eritebilir fakat erimesi için çok yüksek ısı derecesi gerekir. Saf silikat yaklaşık 1710°C de erir. Bu, odun alevli bir fırın için çok yüksek bir sıcaklıktır. Soda eklenerek erime noktası 700900°C aralığına düşürülür ve kireç, camın stabilize olmasına yardım eder. Diğer değişle camın içinde çözülme eğilimindedir. Kütlece tipik bu formülasyon %75 kum, %15 soda ve %10 kireçten oluşur. Alüminyum’un (alüminyum oksidi) varlığı kimyasal dayanıklılığı arttırır ve oluşum esnasında kristalleşme eğilimini azaltır. Her ne kadar sert, kırılgan özellikleriyle birçok minerali andırsa da bilimsel bir yaklaşımda cam oldukça viskoziteli bir likit gibi düşünülür. Bir katının tipik bir özelliği olan kristal kafes yapısına sahip değildir. Aslında “cam” terimi bir maddenin değil bir fiziksel halin açıklayıcısıdır. Polimerin de içinde olduğu bir çok diğer maddeler ve hatta mineraller dahi camsı hale varabilirler. Camın yapay olarak elde edilmesinden daha önce, doğada iki tür cam vardı. Obsidiyen ve kaya kristali. Geçmişte ok ve mızrak uçları yapımında kullanılmıştır. Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Güney Amerika’da kalıntılarına rastlanır. Doğal kuvars diyebileceğimiz kaya kristal hemen hemen renksiz ve yarı saydamdır. Anadolu’da Troya’da bulunan M.Ö. 3000’in son çeyreğine ait arslan başı ve M.Ö. 13-14. y.y. da yapılmış Hitit heykelciliği gibi örnekler kaya kristalin çok erken tarihlerde kullanıldığını gösterir. Cam yapımında kullanılan silika genellikle ya sahillerden veya kara yataklarındaki kumdan elde ediliyordu. Viyanalılar nehir kuvarsı özelliğinde olan beyaz çakıl taşı, İngilizler ise Charles II’nin hükümdarlık devrinden itibaren yakılarak kireçlendirilmiş ve toz haline getirilen çakmak taşı kullanmışlardır. Saf olmayan sodyum karbonat olan “natron çok eski zamanlarda Mısır’da bilinirdi. Kireç, tebeşir yada kireç taşının ısıtılmasıyla kolayca yapılır. Akdeniz usulünde bazı deniz bitkilerinin sodada zengin küllerini kullanımı aldı. Rönesans zamanında, belki daha önce büyük bir kısmı, İspanya’dan barilla adı altında, Mısır ve yakın doğudan roquetta adı altında ithal edilmiştir. Karada çalışan cam yapımcıları alkali yerine büyük ormanlardaki kayın ağaçların yakılması ile elde edilen potası kullanmışlardır. Böylece Almanya’da orman camı ve Fransa’da eğrelti otu camı olarak bilenen camlar ortaya çıkmıştır. Kullanılan bir çok bitki türü külleri alkaliye ilaveten az miktarda kireç ve diğer maddeler ihtiva eder ve bu kireçte değişik formlarda ilave edilir. Almanya’da 17. yy. sonundan itibaren tebeşirin kullanılması yeni Bohemya kristal cam yapımını mümkün kıldı. Erken dönemlerden beri renkli cam ve sırların parlaklarını arttırmak için cama kurşun oksit ilave edilirdi. Fakat oldukça çok miktarda kurşun ihtiva edip, şekillendirilebilen cam, 1675’den önce yani Ravens deneyleri sonucunda İngiliz kurşun camını elde edinceye kadar yapılmamıştır. 1.2. CAMIN OLUŞUMUNDAKİ TEMEL ÖĞELER

Günümüzde cam elde etmede genellikle aşağıdaki karışımlar kullanılır.

Normal Cam

Kristal Cam

%72 Silis

%48 Silis

%15 Soda % 13 Kalker

%24 Potas + Soda %28 Kurşun oksit

Cama Renk Veren Maddeler

Bakır: Demir: Kobalt: Magnezyum: Gümüş: Altın:

Yeşil, turkuvaz, kırmızı Yeşil, mavi, sarı Koyu mavi, açık mavi Mor, eflatun Koyu sarı Pembe, kırmızı

Çinko, fosfat, kalay: Opak beyaz Antimon: Sarı

19. Yüzyıldan Sonra

Krom: Nikel:

Sarı- yeşil Potas camında menekşe rengi, soda camında sarı

Selenyum: Soda camında pembe, kurşun camında amber Titanyum: Sarı-kahverengi Uranyum: Yeşilimsi sarı

Bu katkılar daha ayrıntılı renkler elde etmek gerektiğinde değiştirilir. 1.2.1. RENK

Günümüzde cam yapımcıları, hassas metod ve ileri tekniklerle yaptıkları camın rengini kontrol edebilirler. Romalı cam yapımcılarının değişik renkte camların yapımı için kullandığı maddelere bakılırsa kimya bilgisinin yeterli olmadığı görülür. Metodları çoğunlukla tecrübeye dayanır ve teknik aletleri günümüzde mukayese edilirse pek yeterli sayılmaz. Ayrıca, hammadde içinde bulunan yabancı maddeleri temizleyecek bilgiye sahip değildirler. Ana maddelerin karışma işlemi bitinceye kadar rengin tonu nadiren bilinirdi. Ne renk olabileceğini bilebilir fakat tonu ayarlayamazdı.

Bütün cam-kumları genellikli % 1-3 oranında demir ihtiva eder. Beyaz. kırmızı veya siyah renk sadece opak küçük cam eşyalar. Ayrıca zaman aşımı ve hava şartlarının meydana getirdiği değişikliklerin renk farkları yaptığı da göz önüne alınırsa çok çeşitli renk tonları bizi şaşırtmamalıdır. . Renk konusunda iki kişi hiçbir zaman tam olarak görüş birliği içinde olamaz.Bu Roma camındaki renk çeşidinin çokluğunun sebebi olabilir. Üflenmiş camlarda kullanılan ana renklerden biride mavidir. Renklerin tam adlandırılmasında insanların kişisel düşünceleri etkili olmuştur. Örneğin “sarımsı yeşil” “içinde hafif sarı tonu olan yeşil” demektir. mavi ve mordur. yoksa kobalt ilavesi ile mi yapıldığı kesin değildir. Yeşili örnek olarak gösterirsek. Bu cama yeşilimsi bir renk vermeye yeter. Her renk grubu içinde tonlara göre tabakalı terminoloji kullanılır. RENKLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 1- Temizlenmemiş harman doğal yeşili ve kahverengiyi verir. dekoratif iplikler. Bunun bakır mı. açıktan başlayarak koyuya doğru şu şekilde olur: Yeşilimsi renksiz Yeşilimsi Soluk Yeşil Açık Yeşil Yeşil Mat Yeşil Koyu Yeşil (Greenish colorless) (Greenish) (Pale green) (Light green) (Green) (Dull green) (Dark green) Karışık renkleri tarif ederken üstün olan renk her zaman en son söylenir. sülfitleri eklemesi ile çeşitli renkler elde edilir. sarı. millofiori kaplar yapmakta ve üflenmiş cam eşyaların yapımı için kullanılmıştır. Ana renkler yeşil. 2- Karışıma metal oksitleri.

Bu yüksek ısının ve dumanın fırın çevresinde çalışan cam ustalarını etkilememesi için. genellikle yuvarlak olur. Bu yüzden ergitme yüzeyinin hemen üzerindeki atmosfer. Yine özensizce yapılmış olan dört duvar ve çatı fırının çevresini oluşturur (fotoğraf 1). FIRIN Fırınlar. ergimekte olan cama çok yakın bir noktaya getirilmiş olur.’da kobalt tercih edildi. Bu yakınlaşma. Sarı ve mor renklerde renklendirme maddesi olan manganez çeşitli oranlarda kullanılarak yapılmaktaydı ve manganezin Mısır’da bu maksatla kullanıldığı analizlerle ispat edilmiştir.3. Alevin luminositesi. Her tarafı özensizce elle biçimlendirilmiştir. daima laminar bir akımda mevcut olan en kısa ve en düzgün yolu seçer. bu da cam. Modern cam yapımcıları ve bilhassa vitray yapımcıları bu tip renksiz cam için “beyaz” terimini kullanıyorsa da bu yanlıştır. Bütün camlarda en iyi kaliteli modern cam eşyası ve optik camında bile çok hafif de olsa yeşil bir renk vardır. Diğer bir değişle. Cam ustaları çam odununu “Alevli” yandığı için. “Renksiz” kelimesi çok sık geçer. çalışma ağzının hemen dışına yerleştirilen bir plaka ile daha da arttırılır. Bu yüzden yukarıda da bahsedildiği gibi çatıdaki havalandırma düzeni ile. 4- Madde 3 ten daha küçük metal tanecikleri camla kaynaşır. Serbest bir akışkan. ağacın yapısında ki reçineli maddelerin yüksek sıcaklıktaki bozulması sonucu alev içinde oluşan mikroskobik büyüklükteki karbon taneciklerinin ışımasıyla olur. eritme ve tavlama kısımlarından oluşur. Lucas Mısır’da bazı kumların tabii hallerinde bu nötralize eden maddeyi ihtiva ettiğini ve ilk renksi camların bu tip kumlardan yapıldığını ileri sürer. 1. “Gold Ruby Glass” denilen yakut rengi cam en önemli örnektir. bu luminosite yavaşça azalır fakat bir geleneksel cam fırının da yanma ürünleri her an kubbenin ve tabandaki ışıma düzleminin etkisi altındadır. RENKSİZLEŞTİRME Renksiz bir cam yapmak için demiri nötralize edecek bir madde gerekir. ister sıvı olsun ister gaz olsun. Açık bir alev. Son yıllarda selenyum bu iş için aranan madde olmuştur. Toprak üzerine tuğlalarla ve çamurla yapılmıştır. 18.kumundaki demirden meydana gelir. bir direkt alevin ısıtma özelliğini taşır. yanma ürünleri soğurken. Öyle gözüküyor ki Romalı cam yapımcıları bu maddenin değerini biliyorlardı ve az miktarda kullanıldığında renksiz veya hemen hemen renksiz bir cam yaptığını. biraz daha fazlası sarımsı renkler meydana getirdiğini öğrenmişlerdi. “Beyaz” terimi her zaman opak cam terimidir. fakat kesinlikle hiçbir zaman gerçek anlamda renksiz cam olmaz. Böyle bir fırında yakılan Çam odunu hem yüksek ısı sağlar. taban düzleminin ışıma özellikleri. .2. içerideki hava dolaşımının düzenlenmesi çok önemlidir (fotoğraf 2). ön eritme. duvardaki açılıp kapanabilen hava kanalları ya da kapı ve pencerelerin yerleri ve ölçümleri önemlidir ( fotoğraf 3).2.2. hem de zaman zaman oldukça isli yanar.3- Metal tanecikleri ilavesiyle renkler pırıltılı olur. Üstü kubbe şeklinde yapılmıştır böylece ısının devri sağlanır. Günümüzdeki cam yapımcıları bu işlem için manganez ilave ederler. 1. yy. teknik terimi ile “luminant” alev verdiği için tercih ederler.

4. Ek olarak cam fırınındaki ışımalara opaktır. Fransa’da odun. tutulması. Çok sıcak bir malzeme ile çalışılmaktadır. Yüksek sıcaklıklarda bu dış tabaka kendisi hemen yanındaki tabakalar tarafından soğurulan enerji ışımaya başlar. birleştirilmesi için özel araçlar geliştirilmiştir. maşalar ve bitmiş sıcak camı taşımak için çeşitli tutucular (fotoğraf 6). suyun süngere emilmesine benzer bir şekilde ilerler (fotoğraf 4). Bir cam parçası. kesilmesi. Danimarka’da ve Silezya’da turba kullanılmıştır. bir İtalyan din adamı olan Antonio Neri tarafından yayınlandı. fırın ertesi gün yeniden yakılmak üzere sönmeye terk edilir. çevrilmesi. birbirlerine benzeyen ilkelerin uygulandığı açıkça görülür. Dolayısıyla cam kırığı kütlesinin iç kısmını ısıtmak çok yavaş bir işlemdir. Çünkü malzeme değişmeyince. Böylelikle ısı camın içinde. Camın kendisi iyi bir yalıtkandır. Cam yapım işlemi bitince. EN ÇOK KULLANILAN TERİMLER Amberina: 1883-1900 yıllarında ABD’de yapılan ve dipten tepeye doğru sarıdan koyu kırmızıya derece derece geçişin görüldüğü bir tür cam eşya. . la kadar odun daha sonra kömür. temel ilke açısından günümüzdeki önemli ayrıcalıklar göstermemektedir.3. biçimlendirmede kullanılacak araçların ısıya dayanıklı ya da cama karşı uygun nitelikli olmasını gerektirir. Geçmişteki uygarlıkların olağanüstü biçimlerini oluşturmak için kullanılan yöntemler. benzin ve elektrikle ısıtılmaktadır. Odunun dışarı çekip söndürmek bu iş için yeterlidir (fotoğraf 5). ışıma enerjisi etkisinde kaldığı zaman yüzeyi kısa sürede ergime sıcaklığına ulaşır. Bunlara dayanarak biçimlendirmenin yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamaların her döneminde. biçimlendirmeye yardımcı olacak araçlar da benzer durumda olmak zorundadır. Temel ilkeler cam üretim koşulları içinde uzun süre gizli kalmıştır. 1. 1.2. Ergimiş ve akıcı camın potadan alınması. Bu konudaki ilk tutarlı bilgi 1612 yıllarında. potadan cam alma çubuğu. Yakacak olarak İngiltere’de 17.Camın dış yüzeyinden iç kısımlara doğru olan ısı transferi daha da ilginç bir mekanizma içerir. Bütün bu araçların camı etkilemeyecek özellikte olmaları da çok önemlidir (fotoğraf 7-8). Üzerinde çalışılan malzemenin sıcaklığı. ALETLER El yapımı camın işlenmesinde ve biçimlendirilmesinde birkaç temel araç vardır. yy. Cam yapımının diğer el sanatlarına göre ayrıcalığı vardır. Üfleme çubuğu. Yani ısı iletkenliği çok düşüktür. makaslar. ayrıca hızla soğuduğu için katılaşan bir malzeme olduğundan tasarımlanan biçimin bir anda ve kesinlikle ortaya çıkarılması gerekir (fotoğraf 9). Son yıllarda fırınlar gaz.

Burada halka.Ateşle Parlama: Cam kapların ağız kenarı ve dış yüzeylerindeki pürüzlerin düzensizliklerin giderilmesi için yapılan son ısıtma işlemi (fotoğraf 10). boru biçimindedir. Cam lif kalın ise yay denir. Boru Şeklindeki Taban Halkası: İçe itilmiş tabanın bir çeşidi. Crown Glass: Küre biçiminde şişirilmiş camın nobleye geçirilip tekrar ısıtılmasından sonra ortasının açılarak devamlı döndürülmesiyle elde edilen göbekli disk şeklindeki cam. Burmese: 1885-1900 yıllarında ABD ve İngiltere’de yapılan. renklerin tepeden dibe doğru açılan cam eşyalar. Cam İpliği: Küçük bir cam kütlesinden çekilmiş yuvarlak kesitli ince cam lif. Atmosferik Aşınma: Dış etkenlerin neden olduğu aşınma Aventurine: Renkli cama oksitlenmiş altın veya kurşun tanecikleri ilavesiyle elde edilen pırıltılı cam. Cameo: Tabakalı camların tıraşlanmasıyla yapılan kabartma. . Cristallo: Venedik soda camı.

İrizasyon: Cam yüzeyinin yanardöner veya alacalı gökkuşağı gibi olması şeklinde ortaya çıkan aşınma tipi (fotoğraf 12). Elmastraş: Elmas uçlu bir aletle cam yüzeyini dekorlama. Kaburgalı Ağız: Ağız kenarının dışa. Çarktraş: Cam kabı yağ veya ince zımpara tozuyla beslenen çarka karşı tutup aşındırarak yüzeyindeki alçak ya da yüksek kabartılar oluşturma. enine yivlenmesiyle oluşan ağız şekli. aşağı ve yukarı katlanıp. İçe İtilmiş Taban: Esas kabın dibine bir başka parça üflenmesi ve kabın içine itilmesiyle meydana gelen taban halkası. Habbe: Camda bulunan çeşitli büyüklükte hava kabarcığı (fotoğraf 11). .Çapak: Cam kabın dışında bulunan kalıp izindeki cam kalıntısı. Çatlatılmış Cam: Üflenirken ve sıcakken suya batırarak yüzeye çatlatılan veya cam kırıkları içinde yuvarlatılarak elde edilen cam tipi. Harman: Camın yapılacağı ham maddelerin karışımı.

( fotoğraf 14-15-16) . Bir ucunda ahşap ağızlı bulunur.Köpük Kalıntıları: Hammadde eritilirken yüzeyde oluşan beyaz köpüğün tamamen alınmamasından ileri gelen opak beyaz damlalar. Noble: Cam üretiminde kullanılan ve ucunda sıcak cam parçası bulunan metal çubuk. Bitmiş cama asit etkisi ile ipeksi ve mat bir görünüm verilir. Süt ve Mine gibi Aşınma: Yüzeyde meydana gelen ve yavaş yavaş kabın cidar derinliklerine kadar ulaşan genellikle opak beyaz leke ve çizikler. Pipo: Potadan erimiş cam almada ve daha sonra bunu üfleyip şişirerek biçimlendirmede kullanılan özel metal boru. Sarma Cam: Cam eriğine batırılarak ikinci bir tabakayla kaplanmış cam (fotoğraf 13). Satin: 1880 yıllarında yapılan bir cam çeşidi. Potas Camı: Hammadde karışımında eritgen olarak potasyum karbonat bulunun cam. Mineleme: Bezeme tipi. Oyuk Taban Halkası: Üfleme sırasında bir aletle cam kabın dibinde dışa doğru yapılan kat veya rulo.

15-14. Bu tekniğin temel ilkesi cam kırıklarını döverek toz yapmak ve bir bağlayıcıyla çamur haline getirmektir. Bu çamur elle ya da tornada istendiği gibi şekillendirilir. CAM YAPIM TEKNİKLERİ Camcılık tarih boyunca gelişirken birçok teknik ortaya çıkmıştır.1. f Pate-de.Taşlama: Cam kapların ağız kenarı yüzeyindeki pürüzlerin.Core-Forming) . 2. yüksek ısıda fırınlanarak camlaştırılır.Ö. 2. Bu tür konkava “vurma” denir.2 İÇ KALIP TEKNİĞİ (i. Vurma: Bir çok tabanda bir aletle yapılmış hafif veya konkavlar vardır. yüzyıllarda Eski Mısır’da biliniyordu.verre. a Glass-paste) M. Yaldızlama: Altın ve civa karışımı ile yapılan bezeme şekli. düzensizliklerin giderilmesi için döner çarkla yapılan aşındırma işlevi. CAM HAMURU (i Glass Paste.(Çizim 1) 2. dışa doğru açılmasıyla elde edilen taban şekli Yay Taban: Cam yayın halka şeklinde dibe eklenmesiyle oluşan taban. Yastık Taban: Kabın dibine bir parça sıcak cam yapıştırılıp.

Isıtılan çekirdek pota içindeki sıcak cama daldırılır.İkinci bir çubuk ile etrafına cam lifleri dolanır. 2.(Çizim 3) 2.S. Esas metodlar şunlardır.Ö. Mozaik Cam (Mosaic Glass) Bu teknikte desenli çubuk parçacıkları eriyip kaynaşarak yayvan kâseler getirirler. yy. yy.Ö. Eğer çekirdek yeterince ısınmamışsa küçüm cam tanecikleri eriyip yüzeye sıvanırlar. 16. Bunlar mermer bir plaka üzerine yuvarlanarak yüzeye sokulurlar. Çubuk. Buna göre kömür. yüzyılda Mezopotamya’da görülür. da Roma’da kullanılmıştır. uzun zaman kullanılmıştır. M. 1500 yıllarında ortaya çıkmış. gübre. da İskenderiye’de.3. çok sonra M. bazıları şebeke gibi dıştan kaplama olur. Cam ipliği bunun üzerine sarılarak biçimlendirilir (fotoğraf 19). I. Soğuduktan sonra içteki kalıp malzemesi çıkarılır (Çizim 2) (fotoğraf 17-18). BİNÇİÇEK TEKNİĞİ (i Thousand Flowers.Çekirdek toz halinde bulunan camın üzerinde yuvarlanır veya belkide çekirdeğin üzerine cam tozu serpiştirilir. I. yanyana gelecek şekilde dizilmesiyle oluşan kaplara Reticelli camlar denir. yy. Bir kısmı ağ gibi içten bezemeli. kum veya kuvars tozlarından yapılan ve metal bir çubuğun ucunda bulunan çekirdek kalıp yaklaşık 800ºC ısıtılırdı. kalıp pişmiş toprak. Kalıp ve cam fırına konur ve küçük çubuk parçaları deforme olup aradaki boşlukları doldurana kadar ısıtılır. Yapımında iki yol izlenir.3. Bundan dolayı cam fazla sıvı hale gelemez. . Daha sonra ağız düzleştirilir ve kulplar takılır.3.2. pendant ve boncukların yapımı için ince tel veya metal çubuk öz kullanılır. II. Bu safhada tahta bir tarak veya demirden sivri uçlu bir çubukla zig zaglar yapılırdı.Hemen hemen M. İnce uzun kaplar. Millefiori) Bu teknik M. sonu ve 15. III.Kalıp Tekniği (i Rod-Forming) İç-Kalıp Tekniğine bağlı olarak görülür. ital. Sık olarak yapılan bu işlemle değişik renkli cam ipliklerin bunun üzerine sarılır. Tekrar ısıtma ve yuvarlama ile çekirdeğin şeklini alır.Ö. 2.1. Burada. I. Reticelli Renksiz cam çubukların renkli opak cam iplikleriyle spiral olarak sarılarak. ısı derecesi 600º-700ºC olmalıdır.

olasılıkla kalıplanıp ısıtılmış elamanların ayrı ayrı aletlerle şekillendirilmesiyle oluşurlar. 3.3. iki paralel çam çubuğun spiral şekilde dönerek kap modelini almasıyla oluşur. birleşik kısa çubuklarla yollu kâselerdir. Bu tekniğin Dört çeşidi vardır: I-Çok popüler olan bu kâseler basit ve tek renkli çubukların sarmal bezemeli çubuklarla. 2.-2. Ortada girift bir çubuk. II-Bunlara “dört-bölümü kâseler” de denir. Çubuklar kâsenin orta noktasındabirbirleriyle dik açı yapacak ve kâseyi dört parçaya bölecek şekilde dizilirler. IV-Son grupta Meander veya Spiral şeritli camlar yer alır. dört parçada dört ayrı desen görülür.. yüzyıllara ait yarıkürevi reticelli kâseler bu tiptedirler. Uzun Spiral veya Meander çubukların parçaları olarak görülmezler.4. . Bütün formlar ayrı olarak sarmal cam ipliğiyle biter. şerit cam tekniğine benzer. Buna göre spiral olarak sarılmış olarak çubuklar birbirlerine paralel olarak kalıp içinde dizilir. rastlantısal desenlidirler. Altın Bantlı Cam (i Gold-Band Glass) Şerit camlarla yakın benzerlik gösterir. kesilmiş çubuk parçaları kontura paralel olarak kalıp içine dizilir. Tek renkli bantların kalıpta düzenlenmesiyle oluşur. II- Daha yaygın bir teknik.Şerit Cam (i Ribbon Glass) Şerit cam kâseler diğer mozaik cam eserlerden farklıdırlar. Çünkü kullanılan çubuklar daha önceden çeşitli renklerle bezenmişlerdir. 2. III-Daha az yaygın ve nadir görülen bir çeşit. fakat burada şeritlerin en azından biri iki renksiz cam arasına sıkıştırılmış altın yapraklardan oluşur. Mozaik Cam’da kontura dik olarak dizilmiş çubuklar görülür. paralel olarak kalıba dizilmesiyle yapılır. Mozaik Cam’a benzerler. M.I- Burada eser. Burada ise.Ö.3.3.

f cire perdue) kullanılır. Bunun için: a) Kalıbın maddesi pişmiş toprak olmalı.2. Özenli şekiller için kayıp mum tekniği (i Lost wax. DÖKÜM TEKNİĞİ (i Casting.4. b) Isı derecesi oldukça yüksek (800º-1000ºC) olmalı. a Gie Ben) M. .Ö.yüzyılda İran’da ortaya çıkmıştır. c) cam tamamen sıvı hale gelmeli. Bu teknik şöyle uygulanırdı: a) Alçı veya ince kumdan yapılan bir hamur yatay bir tezgah üzerine konur ve şekillendirilir. Cam çok ince toz veya iri parçalar halinde kalıba konur ve eriyip bütün kalıbı doldurana kadar fırında bırakılır. f Coluage. 8.

a Blasen) M. Daha sonra potadan cam alınır. Kabı pipodan ayırmak için uca yakın olan kesim soğutulup çubuğa sertçe vurulur. burada ağız deliği oluşur. Camın ısı derecesi yükseltilir (1000°C). çabuk soğutulur. işlem tahtanın yanmaması için sadece birkaç saniye sürer (fotoğraf 33-34-35). suda biraz soğutulur. burada yuvarlanıp şekillendirilir ve üflemeye geçilir (fotoğraf 20-21-22).6. Cam tamamen eriyince fırın soğumaya bırakılır.b) Kuruduktan sonra üzerine bir fırça ile sıcak mum sürülür. Serbest Üfleme Bu teknikle bir cam kap yapmak için önce piponun ucu kızarana kadar ısıtılır. f Moulage. a Pre Bling) Bu teknikte bir topak erimiş cam metal kalıp içinde bir pistonun baskısıyla biçimlendirilir.Ö.5. kaburgalar yapılır. Üflenerek istenen şekil elde edildiğinde ucunda bir toprak erimiş cam bulunan noble cam kabın dibine yapıştırılır (fotoğraf 23-24-25).1. Daha sonra kalıp kırılarak içindeki cam kap çıkarılır (Çizim 4). devamlı döndürülerek mermer işleme masasında götürülür. kurutulup fırınlanır. piston ise iç şeklini verir. f Soufflage. bütün kalıbı kaplayıncaya kadar şişirilir. Camın serbest üflenişinin yanı sıra kalıba üfleme kalıba üfleme tekniği de kullanılmıştır (fotoğraf 30-31-32) Kalıpta üflenmiş bir kap yapmak için piponun ucundaki cam pişmiş toprak veya ıslak tahta kalıp içinde indirilip. Noble camcı koltuğunun kollarında ileri geri yuvarlatılır. BASMA TEKNİĞİ (i Pressing. sıcak mum eriyip akar. tepesine bir toprak mum konur. soğuması için tavlama fırınına konur (fotoğraf 26-27-28-29) (Çizim 5) A.6. 2. 2. 2. 50 yıllarında Suriye’de icad edildi ve zamanda yayıldı. cam istenen biçimi alınca ıslak demir bir törpü ile birleşme noktası soğutularak ayrılır. ÜFLEME TEKNİĞİ (i Blowing. Kalıp cam kabın dış şeklini. ısı yükseltilir. d) Kalıbın içi küçük cam parçacıklarıyla doldurulur ve fırınlanır. Kalıba üflemenin tersine olarak burada iç şekil dış şekilden ayrı ve bağımsızdır. c) Mum biraz daha alçı karışımıyla kaplanır. .

Bu tip camların 4. Tekrar ısıtıldıktan sonra cam açılır ve devamlı döndürülerek büyük bir disk şekline getirilir.1. sonunda İngiltere’de yaygın olarak kullanılıncaya kadar az görülür. daha sonra ki dönemlerde ( Hellenistik. Diskin kenarlarından kesilen parçalar düzgündür. Mısır dilinde cam kelimesi Delta’nın kuzey batısındaki bir yöreden alınmıştır. orta kısım ise “boğa gözü” ne benzer. yapımı 100 yılından 1810 yılına kadar sürmüştür. CAM İŞÇİLİĞİNİN GENEL TARİHİ 3. Burada. a Butzencheibe) Göbekli camlardır. 2. pipodaki cam topağı serbestçe üflenir ve sarkaç biçimini alması sağlanır. Fakat 17. yüzyıla tarihlenen Altın Bantlı Camların yapımını açıklar. fırınlanır ve yandan açılır. tavlanır. 3.B. ısıtılır ve yeniden üflenir. I. Silindir sıcakken iki yandan düzleştirilir.7. 2. Örneğin M: Ö XIV. Bu disk tekrar fırınlanarak parlatılır. yy Thebai’de yapılan cam eşyalar Delta civarından cam külçeler getirilirdi. DÜZ CAM YAPIMI Geçmişte Avrupa’da pencere camı yapımı için iki teknik kullanılmıştır: 2.S. aletle silindir biçimine sokulur.2.7. .s ) tüm Akdeniz bölgesinin en önde gelen cam merkezlerinden biri olan İskenderiye civarında yapılmıştır. Diğer uç kesilir. İmalat. yy. yüzyılda Roma İmparatorluğunun çeşitli bölgelerinde yapıldığı ve kullanıldığı bilinir. BROAD GLASS İlk olarak Romalılar tarafından kullanılmış. Bu metot M. MISIR Cam Mısırlılar tarafından icat edilmiş ve herhalde ilk defa Nil deltasında civarında yapılmıştır.1. Bazen sanat değeri olan eşyalar başka yerlerde de yapılırdı. Diğer bir yol daha önce kalıpta yanmış bir kabı yeniden şekillendirmeye dayanır. CROWN GLASS (f Plats de verre. Roma v. Önceden biçimlendirilmiş bir kap pipoya bastırılır. Tekrar fırınlanarak parlatılır. Bu teknikte bir toprak erimiş cam küre biçiminde şişirilir. Lorraine bölgesinde çok yaygındı. daha sonra nobleye geçirilir.7.

Tarihlenebilen en eski üç cam kap. yy sonunda ‘başlık ‘ kısmı yok olur ve yerine huni şeklinde yayvan bir ağız veya çeşitli uzunluklarda bir boyun kısmı yer alır.II. Üçünçü örnek New York Metropoliton Museumda. XX ve XXI krallık devirlerinde Mısır cam endüstrisinde bir düşüş görülür. M Ö . Mineli beyaz noktalarla süslenmiştir. Koyu mavi çan şeklinde bir kaptır. İkincisi Münih Antiquariumda bulunur. Camdan yapılmış bilezikler. Üzerindeki bezeme alabastron. Sırlamanın diğer bir metodu çömleği tuzlu suya batırılıp tekrar fırınlanmaktadır. giyim eşyası yapmak içinde kullanılıyordu. VI. İskenderiye’de yapılan camın tümünün ihraç edildiği söylenebilir. Son imparatorluk devrine kadar üfleme çubuğu İskenderiye’de kullanılmıştır. Önceleri adi çakıl taşları ince bir tabaka yeşil veya turkuvaz camla kaplanırdı. yy ‘ da taşıyıcı kulplar kullanılmaz. Ayrıca Kahire Müzesinde Thothmos III’ün kızkardeşine ait bir cam vardır. aryballos ve diğer kaplardaki gibi sonradan eklenmiş cam iplikleriyle meydana gelmiştir (fotoğraf 36). O devirde kullanılan pişmiş toprak kapların taklididir. Kabın dik durabilmesi için dip kısmı düzleştirilir. Avrupa’nın iç bölümlerine kadar yayılmıştır. Bunlar küçük şişelerdir. . İki küçük turkuvaz-mavi bir testiden üzerindeki bezeme boya ile yapılmıştır. Boyun kısmı uzayıp çirkin bir hal almış ve üzerindeki bezemeler de baştan savma bir şekilde yapılmıştır. tekniklerdeki intizamın kaybolduğu görülür. Eşyaların çoğu kadınlar için yapılmaktaydı. kopçalar ve renkli boncuklardan oluşan kolyeler vardır. Bu bilezikler günümüzde Bohemya. İlk Alabastron sütun görünümündedir. bu çok dar sınırların içinde kalmıştır. Çömlekler fırınlandıktan sonra yüzeyleri gözenekli ve opak camla kapların tekrar fırınlanırlardı. Kakmalı cam bilezikler de imal edilmiştir. Böylece çömleğin gözenekleri tıkanır ve suya karşı dayanıklılık kazanır. II – I. Mısır’ın Assur boyunduruğundan kurtulmasıyla bir Rönesans devri başlasa da. Bunlar tümüyle ortadan kalkar veya yerlerine küçük tutamaklar konur. Mezarlar da bu tür kumaşlara rastlanmıştır. M Ö. ağız kenarı metalik sarı olan turkuvaz. Başlık kısmı vardır. Almanya ve İngiltere’ye kadar ulaşmıştı.mavi bir kaptır.Cam ilk olarak boncuk yapımında kullanılmıştır. Ayrıca boncuk. Yüzyıllar boyunca kuzeye Uzak Doğu ülkelerine ve Afrika’ya ihraç edilen bu boncukların yapılışları çok basitti. yy alabastron şeklinin dejenere olduğu. yy küçük amforiskoslar çok görülür. Eski çağlarda Mısır boncukları geniş bir alana yayılmıştır. üzerinde kral Thothmes III’ün turası bulunanlardır. M Ö III. Sonralar parlak renkli cam iplikleri opak cam üzerine sarılarak bezenirdi. yy ‘dan itibaren alabastron çok görülmeye başlar. Prehistorik insanlar kap kaçakları kilden yapılıp elle şekillendirilirdi. Küçücük boncuklar ipe dizilerek bir çeşit kumaş meydana getiriliyordu. VI. V .

M Ö. Haller 1954 yılında yayınladığı Assur mezar ve lahitleeri hakkında kitabında bu bölgenin camlarına da değinmiştir. ASSUR Birinci Dünya savaşından önce Almanlar tarafından Assurda yapılan kazılardan en iyi korunmuş ve en önemli Mezopotamya camları ele geçmiştir. Mezopotamya’daki cam buluntular az ve seyrek olduğu halde önemli özellikler gösterir. 3. Yunanlılar çanak çömlek yaparken estetiğe çok önem verirlerdi. 1- Kahverengi camdan ve üzerine 4 ayrı ‘U’ şeriti olan üç ayaklı bir bardak . IV yy Rhodos ve Lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. Bu tabletlerin en eskilerinden biri 43 satırlıktır. yy rhodos ve lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. Boyalı çanak çömlek ülkesi olan Yunanistan ‘da cam sanatı hiçbir zaman önem kazanmamıştır.Cam boncuklar çeşitli alanlarda ve Ur III mezarlarında bol miktarda bulunmuştur. Daha sonra sır yapımı ile ilgili bazı tabletlere Ninevehdeki Ashurbanipal kitaplığında bilgiler verir. 3000’e ait elimize ilk örnekler vardır. M Ö 3000 ortalarında Mezopotamya’daki cam imalatının kusursuz olduğu kesindir. MEZOPOTAMYA Antik camın en az bilinen evreleri Roma öncesi devrine ait olanlardır. IV.3.2. 3. Çünkü Hrıstiyanlık öncesi devirde yazılmış ve günümüze gelmiş olan çok sayıdaki yazılardan biri hariç camla ilgili tek bir kelime yoktur. Erken dönem İtalya’daki durumda pek farklı değildir. M Ö. Yunanca isimli yapımcıların bir listesinin bulunması bu kişilerin Yunan kökenli olduklarını ispatlamaz ve bu yapımcılar Sayda ve Suriye’de çalışan Helenleşmiş Museviler olabilirler. Mezopotamyada bulunan özenle yapılmış çivi yazılı pişmiş toprak tabletler bize cam yapımı hakkında geniş bilgi verir. İlk başlarda Romalıların sanat değeri olan cam eşyaya pek ilgi göstermedikleri görülür. Bu devirde cam eşyalar Mısır tarafından giderilmiştir.M Ö.

fakat civarda taş bulamadıklarından gemiden getirdikleri güherçile ile yakmışlar. Assur şişe. FİLİSTİN VE SURİYE Cam yapımının başlangıcı için bir rivayet Plinius’un anlatımına göre: Suriye’de Fenikeliler zamanında Karmel dağının alçak dağının alçak tepeleri arasında bataklık bir bölge vardır. Bu kumun toplandığı kıyı boyu bir km den az olmasına rağmen burası asırlarca cam yapmak için kullanılan asıl maddenin kaynağı olmuştur. Böylece cam bulunmuş oluyor. Deniz suyunun acılığının bu kumun üzerinde temizleyici rolü olduğu ve tesir olmadan kumdan hiç fayda gelemeyeceği sanılırdı. Plinius hikayenin geçtiği yeri doğru seçmiş. Cam. Çamurlu birikintilerle dolu ve epey derin olması dolayısıyla nehrin dibindeki kum. antik zamanlarda Felus’un kumları çok meşhur idi.L.V. suyu içilmeyecek kadar fena olduğu halde kutsal sayılır ve kıyılarında dini törenler yapılırdı. mezar 133. ve 3 turkuvaz –mavi renkte renkli bir bezemesi vardır.2- Armudi bir şişe. Bulunduğu zaman çok kötü durumda olan bu şişe şimdi tamamen dığılmış durumdadır. Belus nehrinin bu bataklıkta başladığı ve 8km. Bu kumlar dalgalarla çalkalanarak çamur ve yabancı maddelerden ayrılıp temizlenirdi. Hikaye akla uygun görünüyor. Moroe açık havadaki iki saat yanan bir odunun ateşinin 1200ºC hararet vücuda getirdiğini söylüyor. Helenistik dönemde önce bu bölgedeki camlar hakkında çok az bilgimiz var. Bu nehir akışı ağır. yy icat edildiği bilinir . ancak suların çekilmesiyle meydana gelir. Sadece Sarepta ve Saydadaki buluntulardan hareket ederek Fenike cam endüstrisinin M. yy kadar gerilere gittiği söylenir. kadar aktıktan sonra Prolemais eyaletine yakın bir yerde denize döküldüğü sanılır. Ağız kenarı dışa doğru yayvanlaşan sivri tabanlı armudi bir şişe. Odunları yakınca kum ile güherçilerinin beraber ergimesiyle o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşler. Dışa doğru biraz yuvarlanan kalın bir ağız kenarı ve tokmak şeklinde kaidesi vardır. W. FENİKE. Ağız kenarı dışa doğru biraz yayvanlaşır. Bu ısıda soda. Cam üfleme tekniğinin Fenike denen kıyı şeridinde 1. Fenike yerli cam yapımı hakkında fazla bilgimiz olmamakla beraber bu “Fenike” camının Filistin ve Suriye’de yapıldığı görülür.silis camlarını ergitmeye yeter. Armudi bir şişe.Ö. Bir müddet için yukarıda anlatılan açık ocakta yeter derecede ısının elde edilmesi şüpheli görülmüştür.4. Armudi bir 34- 56- 3. Üflenmiş camın icadından önce bile Fenike şehirlerini kullanmak ve ihraç etmek için kalıp cam eşya yapılıyordu. Rivayete göre güherçile dolu bir gemiden bu noktada demir atmış geminin tayfaları kıyıda yemek hazırlarken odun yakmak üzere bir ocak kurmak istemişler. Bu kalıp eşyaları hem İskenderiye hem de Suriye’den ihraç edilmiştir. Buluntularımız ünlü Fenike cam endüstrisinin gelişimini incelemek için yeteli değildir.silis ve hatta yumuşak soda-kireç. yeşil yada bu renklerin ikisi sarı ve koyu mavi idi.

30 yılında Romalıların Mısır’ı istila etmesiyle Roma’da çok miktarda İskenderiye camı görülmeye başlandı. Timur’un Suriye’yi işgal etmesi Doğu Akdeniz cam yapımın sona ermesine neden oldu çünkü sanatkarların Semerkent’e gönderdi.5. Böylece İskenderiye. Cami içi boş iki veya üç parçadan oluşan tahta veya pişmiş toprak kalıntılara üflenirdi (fotoğraf 38). ve III. 3. İspanya. (M. Tarihi kaynaklardan edindiğimiz bazı bilgiler Roma’daki sanat değeri yüksek olan mallara duyulan ilgiyi gösterir. Cam merkezlerinden sadece birkaçı bilinmektedir. M. Pencere camı. bazıları da yazıt ve buluntulardan bilinmektedir. İskenderiyeli cam yapımcıları İtalya’da Cumae ve Liternum arasında bulunan Volturnus’un ağzından Roma Porto Cassena da cam atölyeleri kurmuşlardır.14) Etrüsk mezar buluntularının da gösterdiği gibi cam İtalya’da Roma çağından önce bilindiği halde kısmen veya tamamen Mısır’dan ithal edilmiş. Bazılarından antik yazarlar tarafından bahsedilmiş.Ö. Diospolis. . aynalar ve büyüteçler de İtalya’da yapıldığı halde kalıba basılmış mozaik kâseler gibi sanat değeri olan mallar hâlâ yakın doğudan. Dalmatio. Atina. Plinius zamanında kadeh ve bardaklar günlük eşya olarak kullanılırdı (Fotoğraf 39). Ve bu kalıplar tekrar tekrar kullanılabilirdi. Bezemeli cam balıklar gibi diğer formlar kısa zamanda tüm Roma yerleşme yerlerinde görülmesi Suriyeli yapımcıların İtalya ve İmparatorluğun batı eyaletlerini atölye kurduklarını düşünebiliriz. Cama rağbet arttıkça sadece İtalya’da değil. II. muhtemelen İskenderiye’den ithal edilir (Fotoğraf 4041). bundan dolayı pahalıya mal olmuştur.20) büyük ilgi uyandırdı ve bir çok yeni formu un ortaya çıkmasıyla cam hemen hemen herkesin alabileceği kadar ucuz mal oldu.S. Bergama’da ve diğer alanlarda cam buluntuları burada yerli imalatın olduğu anlamına gelmez.(fotoğraf 37).S. Roma. İmparatorluğun bütün bölgeleri ile ticareti arttırmış ve yeni bir lüks maddesi olan cam için açık bir Pazar oluşturdular. Dinî lider Peter bunu duvar tapınağı ziyaret etmiş ve gördüğü manzara karşısında hayrete düşmüş. Kalıpta üfleme icadını Suriyeli ve Musevi cam yapımcılarına borçluyuz. İtalya. Plnius’un Alabanda camından ve Corvas ‘da sadece bir “hyliarios” ve üç “itraroi” olduğundan bahsetmesine rağmen Küçük Asya bu hikayede hiçbir rol almaz. vilayetlerinde de cam atölyeleri çoğalmaya başlamıştı. ROMA DÜNYASINDA CAM İç savaşların sona ermesiyle Romalılar. yy testilerin saydam camla yapıldığı bilinirdi. Lyons ve Piacenza hakkında bilgilerimiz var. Belus. Roma’da üflenmiş camın görülmesi (M. Camın büyüklüğü ve şekli üzerindeki sınırlar artık kalkmıştır. Aradusda bir tapınakta camdan iki büyük sütun durduğu söylenir. Üzerinde cam yapımcılarının bulunduğu camlar önem taşırlar çünkü Suriye merkezlerinden yayılan mallar ve sanatkarlar hakkında bize bilgi verir.

çok beğenilir ve yüksek fiyatlara satılırdı. Seri halde üretim II. M. İtalya ve kuzey vilayetlerde bulunan ince camın İskenderiye imâli olduğu düşünülür. Nero’nun kırık cam parçalarını bile çok değerli sayarak topladığı söylenir. Yakın bir arkadaşı ve teşrifat memuru olan “Cena Trimalchonus” in yazarı Petronius bunların bir şaheser olduğundan bahseder. En önemli Mısır buluntuları II. Bunu karşılık Papa Leo (M.855) camın kalitesiz olup pek önem vermediği bir dönemde kiliselerde kullanılmasını yasaklamış. Karaniste bulunan bol miktarda cam yakınında bir cam merkezi ihtimalini gösteriyorsa da şimdilik hiçbir kanıta rastlanmamıştır(fotoğraf 42-43-44-45) Kapların çoğu günlük eşyalardı ve ihraç edilmezdi (fotoğraf 46-47-48-49). 847. Büyük Konstantin sadece bu vergiyi kaldırmayıp cam yapımcılarını kuyumcu ve ressamlarla aynı sınıfa koyarak onları şereflendirmişti.S. Mısır’dan İtalya’ya cam ihracı hatırı sayılır dereceye ulaşmış olmalı ki İmparator Aurelius camı yüksek vergiye tabi tutmuş. camın çok pahalı ve değerli olduğu zamanlarda idi. Pomponius Mela Mısırlıların siyah camdan büyük heykeller yaptığını yazar. Fakat bu camlar Roma’da yapılmayıp Doğu’dan ihraç edilirdi. yüzyılda başlamış ve V. Nero’un iki küçük bardak için 6. oyan sanatkârlara “Diatretarri” denirdi. Cam merkezlerinden en önemlisi İskenderiye idi. Lucius Severus kullandığı kadehe savaş atının ismini vermiş. . Alexander Severus savaş vergisinin büyük bir kısmını cam olarak alırmış ve bu Mısır cam endüstrisi için Çok kârlı olmuştu. yüzyıldan itibaren Karaniş’ten gelir.Ö.Seneca (Enist. Bu. yüzyılda sona ermiş. 20 yıllında üflenmiş cam Roma’da görülür. 202-218) cam eşyaların bilhassa kadehlerin ayinlerde dini amaçta kullanılması için kat’i emir vermiş. Bu dönemde Roma cam yapımcıları Mons Coeliusta atölyelerini kurmuşlardı ve cam çok yüksek bir vergiye tâbi idi. M.000 Sester (600 sterling-yaklaşık 140 bin Türk Lirası) ödediği söylenir. 58’de Scaurus bir tiyatro yaptırmış ve orta skenevi İskenderiye’den ithâl edile cam plakalarla kaplatmıştı. Mısır’daki buluntular erken Roma imalatı hakkında hiçbir şey göstermez. Papa Zephyrinus’un papalık döneminde (M. Bu dönemde sanat değeri olan cam eşyalar koleksiyon tutkusu oldu. “Velucris” (Hafif kanat) Buradan ince ve hafif camlara ne kadar önem verdiğini anlayabiliriz.S. IXXXV i) cam fayanslarla kanlı banyo odalarından ve fal için kullanılan içleri su dolu cam kürelerden bahseder.S. imparatorluğun diğer bölgelerine ve sınırları dışına cam ihraç etti. Camları üfleyip şekillendirenlere “Vitriarri” ve camı kesen. Plinius’a göre Ammon tapınağında zümrüt yeşili camdan 4.05 metre boyunda bir Serapis heykeli ve bir sütun vardı.

Ticari bakımdan daha pratik olduğu için cam ve esans yapımcıları aynı bölgelerde çalışmış olabilirler (Fotoğraf 56). varış yerinde şişelenmiş veya küçük Unguentaria içinde ihraç edilmiş olabilir (Fotoğraf 50-51-52-53). Bu Mısır’da erken cam endüstrisi bulunduğunu kanıtlar ve kati bilinmemekle beraber Begramda bulunan başka camlarla aynı kökenli olabilirler. Korintte bir çok fragman bulunduğu halde sadece Bizans çağına ait bir cam endüstrisi kanıtlanmıştır. Fakat bir ağız kenarı formu Kıbrıs yapımı olabilir. çünkü başka alanlarda nadir görülür. Strabo’nun evi Volturno atölyelerine yakın olduğu için onlar hakkında bilgisi çoktu. Kıbrıs’ta cam bulunmuştur ve Akdeniz’in hem batısı hem doğusu ile ilişkili olduğunu düşünürsek her iki yönden ithal edilmiş olması ihtimali ortaya çıkar. Civar bölgelerde cam endüstrisi bulunması ihtimali vardır. Bu tip ucuz şişelerin ithal edilmesine gerek yoktu. 79’da Vezüv’ün patlamasında yıkılan köylerde büyük miktarda cam ortaya çıktı. Campaniada yapılırdı. balda muhafaza edilen meyvalar cam kavanozlara konmuş olabilir. M. Yunanistan’da cam yapımının izlerine nadir rastlanır ve ispatlayacak tek bir yazıt vardır. Cam üfleme çubuğunun icadından sonra İtalya’da cam atölyeleri (Glass Houses) açıldı. fakat aynı zamanda esans ihracı yapılıyordu. Capu zengin bir meyve ülkesiydi ve meyve ticareti için yalnızca pişmiş toprak kavanozlar kullanılmış gibi gözüküyorsa da. Mısır kökenli başka cam bulmak zordur. Sıvı taşımak için çok kullanışlı olmasına rağmen İtalya dışında hatta Kuzey İtalya’da bile kullanılmamıştır. Ada da imâl edilmiş olması şart değildir. Roma’daki büyük aktiviteden bahseder. Roma’dan hiç bahsetmez fakat orada da cam atölyeleri olduğu biliniyor. Plinius’un bu konu hakkında fazla bilgisi yoktu.S.Mısır herhalde sadece pahalı camları ihraç için imal etti. Campania esanslarıyla ünlüymüş fakat Plinius zamanında bu ünlünü kaybetmeye başlamış. En çok görülen renk mavimsi-yeşil olduğu halde sarımsı renkte cama da rastlanır (Fotoğraf 54-55). Camların üzerindeki damgalar . Esanslar Capania’dan büyük kaplarda satılmış veya küçük unguenterialara şişelenerek ihraç edilmiş olabilir. Fakat “İşlemeli akik” (Cameo) tekniği ile yapılmış üzerinde İskenderiye Pharos’u olan büyük kavanoz şeklinde bardağın Mısır kökenli olduğu düşünülür. Diğer merkezler hakkında ikinci derecede bilgisi vardı. Sadece kimyevi bir analiz bunun materyalini saptayabilir. Çoğu günlük ev eşyası olduğu için Volturno cam atölyelerinde imâl edildiklerini düşünebiliriz. çünkü bütün İmparatorlukta aynı formlar vardı. Aralarında hiçbir yerde bulunmayan kaplar ve cam süsler gibi çok değerli parçaları da vardı. İtalya’ya ihraç edilen Mısır esansları büyük cam kaplar içinde satılıp. Pompeii’de bulunan kare şeklinde kavanozlar bu amaçla kullanılmış olabilir. Augutus zamanında yaşamış olan Strabo.

bazılarında büstler ve monogramlar görülür. Sovyetler Birliği ve Balkan bölgelerindeki buluntular yardımıyla izleyebiliriz. Bulgaristan. d) Mimari Süslemede Kullanılan Camlar: Bunlar. kolyeler. yüzyıllarda yapılmış olan para ağırlıklarıdır. Bizans camcılığını Suriye. Büyük Konstantin 337 yılında bir kararnamesiyle bütün sanatçılarla birlikte camları vergiden affetmiştir. Grekçe yazılmış imparator veya eparkosların isimlerini taşırlar. bilezikler. bardaklar. Ayrıca Rusya. vitraylar. Dakya. kupalar. Balkanlar. Mısır.sanatçıyı mı yoksa camın içindeki maddeyi mi belirtir bilinmiyor. mutfak takımları. bunların sentezine gitmiş. mozaik küpler. Yunan-Roma ile Avrupa sanatları arasında bir geçit teşkil etmiştir. Ayrıca. b) Günlük İhtiyaç Eşyaları: En önce hatırlananları 4-7. . Filistin ve Palmira’da bulunanların yerlimi ithal malı mı olduğu anlaşılmamıştır. kakma camlar ve pencere şebekeleri için cam levhalardır. Filistin. BİZANS’TA CAM Bizans İmparatorluğu geçmiş kültür ve uygarlıkların mirasçısı olmuş. Bunların yanı sıra kandiller. 3. duvar kaplamaları. Litürjik olanlar 4-6. Ürdün. Tek yüzlü ve çeşitli renklerdeki diskler. Yunanistan. Pres tekniğiyle yapılırlardı. Romanya ve Yunanistan’da da hemen hemen aynı eserlere rastlanır (fotoğraf 57). küpeler vs. Cam Eşyaları a) Lüks ve Litürjik Eşyalar: Dini amaçla ve ayin sırasında kullanılan eşya ve lüks eserler. Ayrıca. c) Süs Eşyaları: Boncuklar. kalisler vs.6. Sardes. 438’de çıkarılan “ Codex Theodosianus” ta cam işleri yapan sanatçıların bütün vergilerden muaf oldukları bildirilmektedir. Bizans imparatorları sanatçıları desteklemişler ve sanatsal gelişimi sağlamışlardır. Kıbrıs. yüzyıllarda yapılan Suriye kökenli oldukları düşünülen altıgen ve sekizgen kalıplara üfleme. üzerlerinde Hıristiyanlık sembolleri olan şişelerdir. İtalya.Makedonya. Saydalılarda oldu gibi cam yapımcıların isim veya baş harfleri burada görülmez. paranın biçimini ve ağırlığını ölçmeye yararlar.

Erken İslâmî Devir Kült eserleri ile Geç Sâsânî eserlerini aralarındaki benzerliklerinden dolayı seçmek çok zordur. – 12.7. Mısır.1. 3.7. 3. yy. Genellikle Sâsânî motifleri etkilerini gösterir. – 15. . yy. Kesme stilli ve dekorasyon Fatımî halifeleri tarafından çok sevilen necef eserlere yakın akrabadır. Bunlar Fatımî Devri kesme cam ve kristalinin ön tipleri sayılabilirler. İSLÂMİ DEVİR 3. 3. kap duvarlarının kalınca olmasıdır. yy.3. küçük şişeler. Bunların hayvan şekillerindeki bezemeleri Fatımî kristalleriyle ilişkilidir.7.10. yy. Kabartma ve Pres tekniğiyle yapılmış eserlerin yanında perdah ve mineli camlar görülür. yy. Yüzyıllarda) 12. Medinetel Fayum ve İskenderiye idi. Mısır ve Suriye’nin Eyyubî ve Memlûk Mineli ve Yaldızlı Camı (12-15. Çoğu parfüm ve yağ için kullanılan ve ev ihtiyaçlarına cevap veren Erken İslâmî camı. vazolar ve kadehlerden oluşur. Fatımî cam merkezlerinin en önemlileri. yy. . yüzyıllara ait olarak kabul edilen ve Hedwigsglas denilen kesme camların nerede yapıldıkları henüz aydınlığa kavuşmamıştır. Suriye.1204 Latin istilasından sonra Bizans’ın San Marco Hazinesi gibi. 11-12. cam eşyaları da içeren sanatsal varlıkları Venedik’e götürüldü ve orada Venedik camcılığını etkiledi.Mısır ve Suriye’de Fatımî Camı 10.7. Fustat’ta Tolunoğlu devrinde kullanılan çeşitli teknikler devam ettirilmişti. fakat daha serbest üsluptadır.2. Kapların belirgin özelliği. Mezopotamya ve İran’ın Erken İslâmî Camı 7.

Etrafını Konya sarayının dili olan Farsça bir yazıt çevirir. 1966’da Kubad Âbad sarayları kazısında cam bir tabak parçası bulundu.8. Tabak altın yaldızla dekorludur. Önemli merkezler Diyarbakır. 1400 yıllarında Timur istilâsında tüm önemli cam ustaları Semerkant’a götürüldü. 12. sonuna tarihler ve köken olarak Mısır veya Suriye arasında bir karara varamaz. Eyyubî ve Memlûk devirlerine ait 13. Bu özellik cam da kendini belli eder. 14. bilhassa Fatımîlerden alınmıştır ve Suriye’li ustalar tarafından imal edilmiştir. yy. yüzyıl parçalarında figürlü ve hayvanlı konular. Lamm. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1247) adı verilir. mineli yüzeyler dardır. Oldukça ince bir nicelik gösteren Selçuklu camı hakkında hemen bir şey bilinmiyordu. J. Burada Selçuklu Sultanı II. . 3. SELÇUKLULAR Selçuklu geleneği. mineli yüzeyler daha geniştir. Dekorasyon çoğunlukla kuşaklarla ayrılmış. A. Mayer bunu Zengi I. geleneksel abstre örneklerin yeniden yer aldığı Çin kaynaklı natüralist bitki motifleri. British Museum’da iki selçuklu camı vardır. Bu devir eserleri kulpsuz kadehler. simetriğe olan düşkünlüğü ve yüzeyselliğiyle çok dekoratiftir. diğer iki merkez ise ince konturu tercih etmişlerdir. Harran. Basil Gray ise Anadolu’ya ait olduğu görüşündedir. arabeskler. yüzyıl başında Gazan Han zamanında Moğol istilâsıyla. C. Hama ve Halep’tir. Rakka cam ustaları kalın konturu. Hapey’de yapılan eserlerde figürler büyük. armalı madalyonlar ve geniş kitabeleri içeren eserler yapılmaya başlanmıştır. Güney Anadolu’da bulunduğu kaydedilmiştir. İmadettin Zengi adına yazılmış bir yazı taştır. (1127-1146) olarak alır. Şam eserlerinde figürler daha çok. Bunların biri dansözlü ve kartallı berrak cam şişe parçasıdır. Önemli merkezler Şam. Mineli ve yaldızlı cam dekorasyonu ve üslûbu devre göre değişir. Hapey ve Rakka idi.Bu devirlerde yapılan camın zengince minesi ve yaldız dekorasyonu en erken geleneklerden. Diğeri elinde yay tutan bir figürle süslenmiş parçadır. arabeskler ve Arapça kitabeler çok popülerdi. Buradaki camcılık ölmediyse de eski başarısını devam ettiremedi. testi ve şişelerdir. Bu dönemde yaldızlı camlar üretilmiştir. L. çeşitli genişliklerde yatay bölgelerde düzenlenirdi.

yüzyılın ünlü gezgini Evliya Çelebi. OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA CAM ÜRETİMİ Bu dönemin çeşitli girişimleriyle ilgili dökümanlar. ayrıca yaşlarının ilerlemesi nedeniyle veya iş kazası sonucu emekli olanların geçimini sağlamak için günümüz sigorta ve emekli sandığının yerini tutan dini vakıflar tarafından bazı fonlar oluşturulmuştu. 17. İstanbul çevresinde cam yapımı için gerekli hammadde vardı. Bunların yanında istenilene uymayan “alçak işler” in kırıldığı ve yapım ustalarının cezalandırıldığı bilinir. “Seyahatname”sinde İstanbul’u tanıtırken şişhanelerden. Bunlar 17. Çırakların ve kaliteli elemanların eğitimini. Yine çeşitli kaynaklardan öğrendiğimize göre Osmanlılarda cam sanatı. Cam yapımı için gerekli yakacak da sağlanmış.Ermenistan’da Dvina’da bulunan bir cam parçası şimdi Ermeni İlim Akademisi’ndedir. 3. çeşitli aletler. inşaat defterleri veya bir takım kutlamaları tüm ayrıntıları ve gösterişiyle anlatan el yazması kitaplar Osmanlı camcılığı üzerine bilgi edinmemizi sağlarlar. Fakat. desteklemiş. Shelkovnikov bu parçayı 11. Bizans eserleri olarak kabul eder. fakat “maya” denen cam kırıklarının yalnızca dükkan sahiplerine satılmasına izin verilmiş. akrobatik hareketler yapanların yer aldığı sayfadaki cambazlar arasındaki. Venedik elçisine çizimler vererek 900 adet cami kandili sipariş etmiştir. Büyük olasılıkla bunlar pencere camı olarak kullanılmıştır. 1569 yılında büyük vezir Sokullu Mehmet Paşa. Bir arslan ve yanında lir çalan figür. Örneğin. kalın. Tüccarlar ve sanatçılar Tarık-ı Fütüvvet (gençliğin yarı dini hareketleri) veya Tarık-ı Hırfet (Usta ve Tüccar Loncaları) topluluklarını kurmuşlardır. düzenlemiş ve kontrol etmiştir. III. Osmanlı İmparatorluğunda cam endüstrisi gelişmekle birlikle Avrupa’dan da cam alınmıştır. . Osmanlı Devleti. aynacılardan ve vitraycılardan söz eder. desen tam olarak İslâmi zemine uygundur. Güzel ve beyaz bir kum Yedikule’ye yarım gün uzaklıktaki kum boğazından getiriliyordu. ortası çukurlaştırılmış bir grup cam parçasından biri etrafında alçı kalıntı dikkati çeker. daha sonra kendine özgü bir üsluba ulaşır ve camcılar ocağı giderek büyür bir örgüt halini alır. Konu belki Orpheus ve dolayısıyla Yunan teması olabilir.9. Kubad-Âbâd kazılarında bulunan açık renkli. daima cam üretim ve satışını korumuş. bunların dış ülkelere gitmesi bir takım yasaklarla engellenmiştir. Murat zamanı. şişe tacirlerinden. önceleri Selçukluların etkisiyle gelişirse de. Fakat bunlar. yy. “1640 Tarihli Narh Defteri”nde. cam yapımı. yaklaşık 1585 yıllarına ait Surname-i Humayun adlı yazma eserlerin bazı sayfalarında cam eritme fırını. aynı geçitte elvan camları taşıyan ustalar betimlenmiştir (fotoğraf 58). camcıların geçişi. malzeme olarak şişeleri kullananlar da görülür. Osmanlı pazarları için Türk beğenisine göre üretilmediğinden Türk camı olarak tanınırlar. madalyonların içindeki kuşları gösteren bir kuşakla çevrilmiştir. Üretim merkezi İstanbul olup cam endüstrisi Eğrikapı ve Tekfur Sarayında toplanmıştı.

“Beykoz” dediğimiz cam eşya. Bu türe “maydanozlu” da denir. Vitray teknikleri Avrupa’dan farklıdır. Bohemya. her ne kadar çeşitli bölgelere yayılmış ve değişik ülkelerde yapılmış olursa olsun ortak bir güzelliği ve Türk zevkini yansıttığından dolayı örneklerimizi bu ad altında toplayabiliriz. Osmanlı döneminde çeşitli tipte cam eşya yapılmıştır. Fakat leğenibrik. Almanya. Avrupa’sında Türk sanatlarının etkisiyle bir takım akımlar ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinir.. Hicri 1 Muharrem 1263 tarihli Takvim-i Vekayi gazetesinde. Fütüvvetname. ordu için cam humbaralar (el bombaları). yy. Daha öncede belirtildiği gibi. İncirköy ve Beykoz’da üretilen eserlerin hepsine “Beykoz işi” denir. menekşe rengi. Burada. Bu akımlar “a la Turka”. Buraya Avrupalı ustalar da getirilmiştir. tabaklı büyük kaseler ve büyük şişeler gibi opalinlerde hiçbir zaman görülmeyen çeşitleri de vardır. Selim zamanında (1789. İspanya. Bunlara “çeşm-i bülbül” (Farsça’da bülbül gözü) denmesinin nedeni fabrikanın bulunduğu yerin Çeşm-i Bülbül adını taşıması veya camın içindeki paralel çizgilerin bülbül gözündeki hareketlere benzemesidir. İncirköy çevresindeki fabrikada yapılan camlardır.1807). İncirköy’de kurulan Çeşm-i bülbül fabrikasından söz edilir. “İçlik” çeşitli çiçek ve bitki motifleriyle bezeli ince camdan. mor-mavi. başına Darphane Nazırı Tahir Efendi getirilir. koyu. Padişah da uygun görünce fabrika devlet idaresine geçer. “a la Turque” gibi adlar alırlar. b) Renkli Camlar: Diğer Beykozlarla aynı biçimleri aynı biçimleri tekrarlayan bu grup. başında Esnaf Loncaları bu kurumların yerini alır. Bunlar arsında gaz lambaları. Artan kiralar nedeniyle Mustafa Nuri Paşa bunun darphane tarafından üstlenilmesini ister. c) Çeşm-i Bülbüller: Çubuklu’da. a) Kristaller ve Renksiz Camlar: Renksiz cam ve kristal kapların opal olanlardan önce yapıldığına inanılır. donanma fenerleri. Kırmızı. Bezeme olarak en kullanılan motifler. kadehler vs. Silezya. Boğaziçi’nin Anadolu kıyısındaki Beykoz çevresinde bir Mevlevi dervişi olan Mehmet Dede tarafından kurulmuştur. koyuca mavi ve benzeri renkte çeşitli örneklerine rastlanır (fotoğraf 62). Yapılışlarında “Hareleme” tekniği kullanılır. buralarda yabancı ustaların çalışmaları. Beykoz camlarının kapak kulpları Mevlevi dervişlerinin başlıklarına benzediğinden. ayrıca Bohemya ve Fransa’da Türk beğenisine göre yapılmış cam eşya alınması Beykoz camlarının kökeni ile ilgili sorunlar yaratmaktadır. Bunlar çoğunlukla opal ve renkli camlarla aynı biçimdedirler. Çoğunluğu fil gözü veya bal peteği şeklindeyse de yumurta biçimi ve yuvarlak olanlar da vardır. Bunların ilki. Türk hamamlarının kubbeli mekanları için camlar. Renkli camların yerleştirildiği alçı çerçeveye “revzan” adı verilir. Türk camcılığında bir canlanmanın ve parlayışın görüldüğü devirdir. Belçika. sanatçı ve tüccarlar için çıkarılan ilk İslam yönetmeliktir. Sultan Mustafa vakfı arazisinde Bursa valisi Mustafa Nuri Paşa (1798-1878) bir cam fabrikası kurar. vazolar. yy. Çünkü 19. III. Mehmet Dede opal camın yapım tekniğini Venedik’te öğrenmiş. yy. “dışlık” ise kalın ve sağlam camdandır. Bu yüzyılda İstanbul’da çok değişik özellikler taşıyan cam eşyaların üretildiği atölyeler ortaya çıkmıştır.yüzyılın sonuna kadar göründükleri halde 18. Beykoz Tipi” Cam 19. renkli saydam camları içerir. Pencereler iki bölümden oluşur. Bu tip kaplar Venedik. vitray ve renkli pencere camları sayılabilir. geliştirmiş ve İstanbul’a dönüp bir atölye açmıştır. Mehmet Dede’nin bir hatırası sayılabilir (fotoğraf 59-60-61). Hollanda. “alla Turchesca”. gül ve özellikle maydanozdur. Fransa. daha çok yaldızla yapılmış bitkisel motifler. ABD ve Çin’de de görülmekle beraber .

Fakat. spiraller. dağıtma ve yansıtma bir aradadır. şekilleri sınırlıdır.yüzyılda burada Millefiori taklidi rengarenk desenli eserler. Altare ikinci önemli merkez oldu. Yaygın motif pençe ve yılankavi cam ipliği süslemedir. Güney Hollanda. 16 ve 17. Opal ve Opak Camlar: “Ayn-üş-Şems” (güneşin gözü) denilen opal taşına benzetilerek yapılmış opal ve opak cam Beykozların önemli bir kısmını oluşturur. yüzyıllarda. 5-8. Chalcedony tekniklerinde cam eserler yapıldı. “A la façon Venise” stili tüm Avrupa’ya yayılmıştı. Ayrıca fıstık yeşili Avrupa’da kullanılmayan bir renktir.Türk ürünlerinden farklı olduğu söylenir. yüzyılda Venedikli Giuseppe Briati. Geçmişte cam harmanına kalayoksit ve kireçleşmiş kemik külü katılırdı. Bu dönemde Orta Doğu ve İslâmi etkiler baskındır. 3. 15. Fakat zamanla opaklaştırıcı daha başka elemanlar kullanılmaya başlandı. Süsleme olarak yüzeyleri sadece yaldız dekorlu veya mineli ve yaldızlı olabilir (fotoğraf 69-70-71). biçimlerinde bozulma görülür. opak beyaz cam ya da opalin ışığa karşı tutulunca. çağın heykel sanatından etkilenmiştir. yılankavi bezeme ve kalıba üfleme gibi Roma gelenekleri devam eder. Yüzyılın ikinci yarısında özgür ve fantastik formlar. ORTAĞAÇAĞ AVRUPASI Roma İmparatorluğunun çökmesinin camcılık üzerinde kötü etkisi olmuştur. cam dokusunun sıkılığına veya gevşekliğine göre kırmızı yada koyu oranj renk verir. çok renkli kolye taşları. Bu yüzyılda kaya kristalinin yerine geçebilecek berraklıkta ve arılıkta bir cam üretildi. .10. sonunda Bohemya ve İngiliz kristalleri önem kazandı. Kristal aynalar. başında Lattimo denen opak beyaz cam (milk glass) yapıldı. Bohemya. 18.yeşil ve kahverengimsi tonlardır. Bunlara ışığı kırma. d) Opalinler. yüzyıllar Venedik camcılığının Altın Çağı’dır. Belçika. 1450 öncesine ait Venedik camı hemen hemen hiç bilinmez. kum ve beyaz kalıntılar içerirler. bunlar Erken Roma camlarının berraklığına sahip değillerdir. Prof. Artistik ve günlük kullanımla ilgili cam eşyaların kalitelerinde düşme. Amber ve mavi-yeşil görülse de arı renkler yoktur. daha detaylı araştırmalar sonucunda bu konunun aydınlığa kavuşacağı kanısındayız (fotoğraf 63-64-65). AVRUPA CAM SANATI 4. kanatlar ve dragon motifleri kullanıldı. 4. Frank-Merovenj döneminde kullanım amacıyla yapılan kaplar kalıba üflemedir. bunları seçmek zordur. daha çok “cristallo” diye tanınır. Venedik cam ve kristalleri bir çok yerde taklit edildi. işlemin uzunluğuna ve sonuçta meydana gelen kristallerin büyüklüğüne bağlı olarak derece derece yarı geçirgenlik ve opaklık sağlanır (fotoğraf 66-67-68). Bu tip kalın duvarlı kaplar potas camlarıdır ve iyi kalite değildirler. Birçok cam ustası Murano’yu terk etti. VENEDİK Venedik’teki cam fırınlarının birçok yangına neden olmasından dolayı 1291 yılında Murano odasına taşındığına dair çok sayıda belge olmasına rağmen. Fransa. Burada kristallerin çökeltilmesi söz konusudur. Renksiz olanlar ise gri. 16. yy. Barok dönemin başlangıcıdır. Turner’a göre Türk çeşm-i bülbüllerinde ince çizgiler yanında belirli aralıklarla yer alan geniş çizgiler Türk işçiliğinin özelliğidir. Bohem tarzında bir üslup yarattı.1. yy. Ek maddenin ölçüsüne. Zamanla Venedik öncülükten kopyacı duruma geçti. Bezeme. buzlu cam. Opal cam. 17. Vetro Filigranato. Almanya. Rhineland bölgelerinde “Waldglas” yaygındır. İlerde.

ALMANYA VE BOHEMYA 15. Ağır. Stourbridge. eğik ve burmalı boyunlu şişe tipi). 17. yüzyılda hem biçimde. “A la façon de Venise” kaplar yapılır. bezemesiz cam yapımında ünlüdür. hem de süslemede Fransa. 1845’te Cam Vergi Kanunu’nun iptalliğinden sonra çok ayrıntılı ve süslü kesme eserler üretilir. Suriye etkilerinin sürmesinin yanında Gotik ve Erken Rönesans elemanlarının birliği de görülür. yüzyılda İspanya’ya gelen Arap camcılar Almeida ve Barselona’ya yerleşirler. Bohemya ve Avusturya’ya gelince Venedik formları benimsenir. İSPANYA 13. Cantaro ve Jarrita’dır. İspanya’nın tanınmış formları Porron. İNGİLTERE’DE CAM İngiltere’de Ortaçağdan beri cam yapımı sürer. Elmastraş.5. En önemli sanatçı Giacomo Verzelini’dir. Almorrata. mavi. ve 19. cam bu dönemde yerel karakterini korur. 1324’te yangın tehlikesi nedeniyle Barcelona’da camcılık yasaklanır. Passglas (silindirik ve üstü enine cam ipliği bezemeli bardak). İRLANDA . 4. dekorasyonda yavaş yavaş yozlaşma başlar. parlak ve işlenmeye elverişli. Bunun yanında bezeme olarak “Mineleme” çok yaygındır. yüzyılın son on yılında Bohemya’da yeni ve dayanıklı bir cam üretilir. yüzyıl ortasına kadar Venedik işlere yerli yapımlardan ayrılırdı. Fakat gerçek anlamda “a la façon ve Venise” yapılmaz. Cam tipleri bölgelere göre değişir. Kuttrolf (uzun. 4. Bu zamanda Londra en önemli merkez olarak kalır. 1676’da George Ravenscroft “Kurşun Camı” bileşimini tanıtır. yy. Nailsea.2. 18. Burada da atölyeler ağaçlık bölgelerde kurulmuştur ve Waldglas ile kiliseler için pencere camları üretmişlerdir. mor. Almeida’da ise Suriye etkileriyle birlikte devam eder. elmas traş ve çark traştır. Römer (büyük içki bardağı). çarktraş ve kesme tarzında çalışılır.4. Bristol. yeşil ve opak beyazla tek renkli. 17. renkli cam üzerinde mine sıçratma ve sarma cam tekniğiyle tanınır. 17. yüzyılda Schwarzlot ortaya çıkar. Bu dönemin bilinen içki kabı tipi Maigelein (genellikle kalıba üflenmiş ve derin konkav tabanlı olur). 16. 1745’te Cam Vergi Kanunu çıkınca camcılıkta bir duraklama görülse de yapımı devam eder. yüzyılda İtalyan ustalar Almanya. yumuşak bir cam çeşididir. bu sıralarda Gotik karakter ağır basmaktadır.4. 1550’de Venedik’ten gelen ustalar Venedik üsluplarını yaygınlaştırırlar. yüzyılların başlarında çok önemli bir merkez olmuştur 4. Stangenglas (silindirik bardak). Bristol. Diğer süsleme teknikleri soğuk boyama.3. Potas ve kireç kullanılarak yapılan bu cam kesme ve traşlamaya çok elverişlidir. Bu bölge 18. boyunca Almanya’nın ormanlık alanlarında Waldglas geleneği devam eder. Sheffield ve daha birkaç yerde cam fabrikaları kurulur. 16. yüzyılda Venedikliler gelirler. İtalya ve Bohemya etkileri sezilmeye başlanır.

yüzyılda Baccarat ve Lorraine’de yeni fabrikalar kurulur. Bu dönemde traşlama teknikleri gelişir ve “elmas uçlu noktalama” ortaya çıkar. En önemli sanatçılar Emil Galle. Bunlar zamanın tek renkli keramikleri ile yakın benzerlik gösterir. Pi (Cenneti simgeleyen küçük disk) ve cicada (ölünün diline konan küçük cam) gibi şeylerdir. yy. yeşim. yüzyıldan önceki cam yapımıyla ilgili çok az kalıntı vardır. 5. Nailsea tipi camların yanı sıra nilüfer yaprağı biçimindeki cam ipliği bezemeli eserler de görülür. 18. İngiltere’de kurşun camı keşfedildikten sonra Fransa buradan cam alımına başlar. Zeuner’in cam resimleri Flaman ve İngiliz günlük yaşam sahnelerini birleştirmiştir. öncesine ait çok az şey bilinir. yüzyılda sınırlı bir cam üretimi varsa da 1700 yılına kadar tam bir fabrika kurulmamıştır. İngiltere’de Cam Vergi Kanunu yürürlüğe girince bir çok cam ustası buraya göç eder.İrlanda’da camcılıkla ilgili olarak 18. Bozulmayı burada da görebiliriz. bunlar aynı zamanda Almanya’da da çok yaygındır. 19. Cork. İrlanda işçiliğinin en önemli özelliği kesmelerin kavisli oluşudur. 4.S. bunlar sonradan uluslararası üne kavuşurlar. yarısından sonra moda olan Art Nouveau ve daha geç bir akım Art Deco stillerinde yeni cam bezeme teknikleri ortaya çıkar. Ortaçağdan bu yana pencere cam ve renkli cam yapılır. yy. Orleans bu alanda önemli bir merkez olur. 16. 17. Çin’de daha çok keramik ve porselen tercih edildiğinden cam yapımı ancak 17. Cam genellikle İngiltere’den ithal edilmiştir. Almanya ve Bohemya etkilerinin hissedilmeye başlandığı görülür. Bu dönemde kalıba üfleme ve döküm teknikleri ile “Imperial Glass” (Kuan Liao) yapılmıştır. İtalya üslûplarının etki alanına girer. Genelde bezeme tipi olarak “Sarma Cam Tekniği” kullanılır.7. Maurice Marinot. Bunlar boncuk. yeniden eritilerek şekillendirilmişlerdir. 17-18. yüzyılda porselen taklidi opak beyaz cam. Gabriel. “Façon de Venise” yayılır. yüzyılda görülen “a la façon de venise” kaplar diğer ülkelerdeki kadar kaliteli değildir. yüzyılın II. Girlandlar ve yaylar çok tutulan motiflerdir. 19. Önemli merkez Pekin’dir. Rene Lalique. İlk önemli fabrikalar 1739 da Güney New Jersey’de Alman camcısı Caspar Wistar tarafından kurulmuş ve buraya Avrupalı camcılar getirilmiştir.6. AMERİKAN CAMI Kuzey Amerika’da 17. Roma’dan külçe halinde alınıp. yüzyıl boyunca ise Venedik etkilerinin azaldığı. 4. ÇİN CAMCILIĞI Çin’de M. atölye kurup çalıştırırlar. Önemli elmastraş ustaları Anna Roemers Vischer ve Willem Jacobz van Heemskerk’tir. 19. lapis lazuli yarı değerli taşların taklitleri olan camlar görülür. yüzyılda kesme cam taklidi kalıba üfleme kaplar çok yayılır. yüzyılda Hollanda ve Belçika. son on yılında Orleans’ta ayna ve pencere camı yapımında kullanılan “dökme tabaka cam” bulunur.8. 4. yüzyılda “Verre eglomise” denilen cam bezeme tekniği kullanılır. Önemli camcılık merkezleri Belfast. mermer. 4. Cam batıdan (Roma İmparatorluğu ve İskenderiye) giden tüccarlar tarafından götürülmüştür. Daha sonra Amerika’da kurşun camı tanınır ve . HOLLANDA VE BELÇİKA 16. FRANSA Fransa’nın Lorraine ve Normandiya bölgelerinde.Argy Rousseau. Ortaçağda üretilen camlar “Waldglas” denen türdendir.9. “Flute” denilen aşırı derecede uzun ters konik içki bardakları çok popüler olur. Waterford ve Dulbin. yüzyılda başlar. Bu ülkelerde çarktraştan çok elmastraş ve elmas uçlu noktalama tutulur. 17.

İngiliz ve Venedik tarzı camlarıyla tanınır.Bohemya kesmeleri taklit edilir. Fakat en çok tutulan teknik kalıplamadır. kağıt ağırlıkları. 1818 de kurulan New England Glass Company kalıba basma “Lacy” camları. Bu yolla bezeme daha ucuz ve kolaydır. mineleme traşlama kullanılmıştır. Yavaş yavaş özgün çalışmalar ve “Art Glass” ürünleri ortaya çıkmaya başlar. Satin. 18-19. Bezeme tipleri olarak yaldızlama. 1880-1915 yıllarında “Brilliant Style” görülür. renkli camları ve lâmbaları 1890 yıllarından sonra büyük çapta ilgi kazanır. Burmese ve Amberina gibi renkli ve zarif üslûplar geliştirilir. yüzyıllarda Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya çok miktarda cam eşya getirilmiş ve yerli fabrikalarda kopya edilmiştir. Louis Comfort Tiffany’nin irizeli Art Nouveau kapları. Daha sonra The Boston and Sandwich Glass Company (1825) ve başka birçok fabrika kurulmaya başlar. . Peachblow.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful