Restorasyon Uzmanı Eftal KİRAZ http://www.restorasyon.8k.com/kaynaklar/cam%20yapimi.

htm
1.1. CAMIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Camın maddesi genellikle yarı saydam, suni bir birleşiktir. Tamamen saydam olması şart değildir. Kum (kuartz veya silika yani silisyum dioksit), soda (sodyum karbonat) ve kireç (kalsiyum oksit) ile oluşan cama soda-kireç taşı camı denir. Bunlar ana maddelerdir. Fakat daha dayanıklı sağlam bir cam yapmak için az miktarda kireç taşı, tebeşir ve kurşun oksit ilave etmek gerekir. Bunlar alkali ile birlikte camı kimyevi olarak meydana getiren silikat kompleksin oluşumu için temel teşkil ederler. Cam yapımcılarının taklit etmeye çabaladıkları kaya kristali ve kuvars’ın hemen hemen saf silikat oldukları dikkate alınmalıdır. Saf silikat cam yapımı için eritebilir fakat erimesi için çok yüksek ısı derecesi gerekir. Saf silikat yaklaşık 1710°C de erir. Bu, odun alevli bir fırın için çok yüksek bir sıcaklıktır. Soda eklenerek erime noktası 700900°C aralığına düşürülür ve kireç, camın stabilize olmasına yardım eder. Diğer değişle camın içinde çözülme eğilimindedir. Kütlece tipik bu formülasyon %75 kum, %15 soda ve %10 kireçten oluşur. Alüminyum’un (alüminyum oksidi) varlığı kimyasal dayanıklılığı arttırır ve oluşum esnasında kristalleşme eğilimini azaltır. Her ne kadar sert, kırılgan özellikleriyle birçok minerali andırsa da bilimsel bir yaklaşımda cam oldukça viskoziteli bir likit gibi düşünülür. Bir katının tipik bir özelliği olan kristal kafes yapısına sahip değildir. Aslında “cam” terimi bir maddenin değil bir fiziksel halin açıklayıcısıdır. Polimerin de içinde olduğu bir çok diğer maddeler ve hatta mineraller dahi camsı hale varabilirler. Camın yapay olarak elde edilmesinden daha önce, doğada iki tür cam vardı. Obsidiyen ve kaya kristali. Geçmişte ok ve mızrak uçları yapımında kullanılmıştır. Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Güney Amerika’da kalıntılarına rastlanır. Doğal kuvars diyebileceğimiz kaya kristal hemen hemen renksiz ve yarı saydamdır. Anadolu’da Troya’da bulunan M.Ö. 3000’in son çeyreğine ait arslan başı ve M.Ö. 13-14. y.y. da yapılmış Hitit heykelciliği gibi örnekler kaya kristalin çok erken tarihlerde kullanıldığını gösterir. Cam yapımında kullanılan silika genellikle ya sahillerden veya kara yataklarındaki kumdan elde ediliyordu. Viyanalılar nehir kuvarsı özelliğinde olan beyaz çakıl taşı, İngilizler ise Charles II’nin hükümdarlık devrinden itibaren yakılarak kireçlendirilmiş ve toz haline getirilen çakmak taşı kullanmışlardır. Saf olmayan sodyum karbonat olan “natron çok eski zamanlarda Mısır’da bilinirdi. Kireç, tebeşir yada kireç taşının ısıtılmasıyla kolayca yapılır. Akdeniz usulünde bazı deniz bitkilerinin sodada zengin küllerini kullanımı aldı. Rönesans zamanında, belki daha önce büyük bir kısmı, İspanya’dan barilla adı altında, Mısır ve yakın doğudan roquetta adı altında ithal edilmiştir. Karada çalışan cam yapımcıları alkali yerine büyük ormanlardaki kayın ağaçların yakılması ile elde edilen potası kullanmışlardır. Böylece Almanya’da orman camı ve Fransa’da eğrelti otu camı olarak bilenen camlar ortaya çıkmıştır. Kullanılan bir çok bitki türü külleri alkaliye ilaveten az miktarda kireç ve diğer maddeler ihtiva eder ve bu kireçte değişik formlarda ilave edilir. Almanya’da 17. yy. sonundan itibaren tebeşirin kullanılması yeni Bohemya kristal cam yapımını mümkün kıldı. Erken dönemlerden beri renkli cam ve sırların parlaklarını arttırmak için cama kurşun oksit ilave edilirdi. Fakat oldukça çok miktarda kurşun ihtiva edip, şekillendirilebilen cam, 1675’den önce yani Ravens deneyleri sonucunda İngiliz kurşun camını elde edinceye kadar yapılmamıştır. 1.2. CAMIN OLUŞUMUNDAKİ TEMEL ÖĞELER

Günümüzde cam elde etmede genellikle aşağıdaki karışımlar kullanılır.

Normal Cam

Kristal Cam

%72 Silis

%48 Silis

%15 Soda % 13 Kalker

%24 Potas + Soda %28 Kurşun oksit

Cama Renk Veren Maddeler

Bakır: Demir: Kobalt: Magnezyum: Gümüş: Altın:

Yeşil, turkuvaz, kırmızı Yeşil, mavi, sarı Koyu mavi, açık mavi Mor, eflatun Koyu sarı Pembe, kırmızı

Çinko, fosfat, kalay: Opak beyaz Antimon: Sarı

19. Yüzyıldan Sonra

Krom: Nikel:

Sarı- yeşil Potas camında menekşe rengi, soda camında sarı

Selenyum: Soda camında pembe, kurşun camında amber Titanyum: Sarı-kahverengi Uranyum: Yeşilimsi sarı

Bu katkılar daha ayrıntılı renkler elde etmek gerektiğinde değiştirilir. 1.2.1. RENK

Günümüzde cam yapımcıları, hassas metod ve ileri tekniklerle yaptıkları camın rengini kontrol edebilirler. Romalı cam yapımcılarının değişik renkte camların yapımı için kullandığı maddelere bakılırsa kimya bilgisinin yeterli olmadığı görülür. Metodları çoğunlukla tecrübeye dayanır ve teknik aletleri günümüzde mukayese edilirse pek yeterli sayılmaz. Ayrıca, hammadde içinde bulunan yabancı maddeleri temizleyecek bilgiye sahip değildirler. Ana maddelerin karışma işlemi bitinceye kadar rengin tonu nadiren bilinirdi. Ne renk olabileceğini bilebilir fakat tonu ayarlayamazdı.

Bütün cam-kumları genellikli % 1-3 oranında demir ihtiva eder. sarı. Renk konusunda iki kişi hiçbir zaman tam olarak görüş birliği içinde olamaz. Renklerin tam adlandırılmasında insanların kişisel düşünceleri etkili olmuştur. Yeşili örnek olarak gösterirsek. mavi ve mordur. Ayrıca zaman aşımı ve hava şartlarının meydana getirdiği değişikliklerin renk farkları yaptığı da göz önüne alınırsa çok çeşitli renk tonları bizi şaşırtmamalıdır. Örneğin “sarımsı yeşil” “içinde hafif sarı tonu olan yeşil” demektir.Bu Roma camındaki renk çeşidinin çokluğunun sebebi olabilir. kırmızı veya siyah renk sadece opak küçük cam eşyalar. 2- Karışıma metal oksitleri. Beyaz. Üflenmiş camlarda kullanılan ana renklerden biride mavidir. Bunun bakır mı. Bu cama yeşilimsi bir renk vermeye yeter. sülfitleri eklemesi ile çeşitli renkler elde edilir. RENKLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 1- Temizlenmemiş harman doğal yeşili ve kahverengiyi verir. . Her renk grubu içinde tonlara göre tabakalı terminoloji kullanılır. yoksa kobalt ilavesi ile mi yapıldığı kesin değildir. açıktan başlayarak koyuya doğru şu şekilde olur: Yeşilimsi renksiz Yeşilimsi Soluk Yeşil Açık Yeşil Yeşil Mat Yeşil Koyu Yeşil (Greenish colorless) (Greenish) (Pale green) (Light green) (Green) (Dull green) (Dark green) Karışık renkleri tarif ederken üstün olan renk her zaman en son söylenir. dekoratif iplikler. millofiori kaplar yapmakta ve üflenmiş cam eşyaların yapımı için kullanılmıştır. Ana renkler yeşil.

bu luminosite yavaşça azalır fakat bir geleneksel cam fırının da yanma ürünleri her an kubbenin ve tabandaki ışıma düzleminin etkisi altındadır.3. yanma ürünleri soğurken. Yine özensizce yapılmış olan dört duvar ve çatı fırının çevresini oluşturur (fotoğraf 1). Toprak üzerine tuğlalarla ve çamurla yapılmıştır. Bu yüksek ısının ve dumanın fırın çevresinde çalışan cam ustalarını etkilememesi için. genellikle yuvarlak olur. Bu yüzden yukarıda da bahsedildiği gibi çatıdaki havalandırma düzeni ile. Diğer bir değişle.2. “Gold Ruby Glass” denilen yakut rengi cam en önemli örnektir. 4- Madde 3 ten daha küçük metal tanecikleri camla kaynaşır. Alevin luminositesi. ister sıvı olsun ister gaz olsun. Öyle gözüküyor ki Romalı cam yapımcıları bu maddenin değerini biliyorlardı ve az miktarda kullanıldığında renksiz veya hemen hemen renksiz bir cam yaptığını. Böyle bir fırında yakılan Çam odunu hem yüksek ısı sağlar.3- Metal tanecikleri ilavesiyle renkler pırıltılı olur. 1. bir direkt alevin ısıtma özelliğini taşır. Lucas Mısır’da bazı kumların tabii hallerinde bu nötralize eden maddeyi ihtiva ettiğini ve ilk renksi camların bu tip kumlardan yapıldığını ileri sürer. ön eritme. Serbest bir akışkan. taban düzleminin ışıma özellikleri. çalışma ağzının hemen dışına yerleştirilen bir plaka ile daha da arttırılır. teknik terimi ile “luminant” alev verdiği için tercih ederler. Son yıllarda selenyum bu iş için aranan madde olmuştur. “Renksiz” kelimesi çok sık geçer. yy. .’da kobalt tercih edildi. Sarı ve mor renklerde renklendirme maddesi olan manganez çeşitli oranlarda kullanılarak yapılmaktaydı ve manganezin Mısır’da bu maksatla kullanıldığı analizlerle ispat edilmiştir. Her tarafı özensizce elle biçimlendirilmiştir. içerideki hava dolaşımının düzenlenmesi çok önemlidir (fotoğraf 2). “Beyaz” terimi her zaman opak cam terimidir. Modern cam yapımcıları ve bilhassa vitray yapımcıları bu tip renksiz cam için “beyaz” terimini kullanıyorsa da bu yanlıştır. duvardaki açılıp kapanabilen hava kanalları ya da kapı ve pencerelerin yerleri ve ölçümleri önemlidir ( fotoğraf 3). bu da cam. Bu yakınlaşma. ergimekte olan cama çok yakın bir noktaya getirilmiş olur. Bütün camlarda en iyi kaliteli modern cam eşyası ve optik camında bile çok hafif de olsa yeşil bir renk vardır. Üstü kubbe şeklinde yapılmıştır böylece ısının devri sağlanır. fakat kesinlikle hiçbir zaman gerçek anlamda renksiz cam olmaz.kumundaki demirden meydana gelir. eritme ve tavlama kısımlarından oluşur. Açık bir alev.2. Günümüzdeki cam yapımcıları bu işlem için manganez ilave ederler. hem de zaman zaman oldukça isli yanar. FIRIN Fırınlar.2. biraz daha fazlası sarımsı renkler meydana getirdiğini öğrenmişlerdi. ağacın yapısında ki reçineli maddelerin yüksek sıcaklıktaki bozulması sonucu alev içinde oluşan mikroskobik büyüklükteki karbon taneciklerinin ışımasıyla olur. Cam ustaları çam odununu “Alevli” yandığı için. 1. 18. daima laminar bir akımda mevcut olan en kısa ve en düzgün yolu seçer. RENKSİZLEŞTİRME Renksiz bir cam yapmak için demiri nötralize edecek bir madde gerekir. Bu yüzden ergitme yüzeyinin hemen üzerindeki atmosfer.

fırın ertesi gün yeniden yakılmak üzere sönmeye terk edilir. Üzerinde çalışılan malzemenin sıcaklığı. Son yıllarda fırınlar gaz. Bütün bu araçların camı etkilemeyecek özellikte olmaları da çok önemlidir (fotoğraf 7-8). Yani ısı iletkenliği çok düşüktür. Cam yapımının diğer el sanatlarına göre ayrıcalığı vardır. Böylelikle ısı camın içinde. birleştirilmesi için özel araçlar geliştirilmiştir. Dolayısıyla cam kırığı kütlesinin iç kısmını ısıtmak çok yavaş bir işlemdir. Bir cam parçası. çevrilmesi. ışıma enerjisi etkisinde kaldığı zaman yüzeyi kısa sürede ergime sıcaklığına ulaşır. maşalar ve bitmiş sıcak camı taşımak için çeşitli tutucular (fotoğraf 6). Odunun dışarı çekip söndürmek bu iş için yeterlidir (fotoğraf 5). Çok sıcak bir malzeme ile çalışılmaktadır.3. Camın kendisi iyi bir yalıtkandır. yy. Fransa’da odun. Cam yapım işlemi bitince. benzin ve elektrikle ısıtılmaktadır.4. temel ilke açısından günümüzdeki önemli ayrıcalıklar göstermemektedir. Yakacak olarak İngiltere’de 17.2. bir İtalyan din adamı olan Antonio Neri tarafından yayınlandı. Temel ilkeler cam üretim koşulları içinde uzun süre gizli kalmıştır. Ek olarak cam fırınındaki ışımalara opaktır. la kadar odun daha sonra kömür. Danimarka’da ve Silezya’da turba kullanılmıştır. 1. suyun süngere emilmesine benzer bir şekilde ilerler (fotoğraf 4). tutulması. Geçmişteki uygarlıkların olağanüstü biçimlerini oluşturmak için kullanılan yöntemler. biçimlendirmede kullanılacak araçların ısıya dayanıklı ya da cama karşı uygun nitelikli olmasını gerektirir.Camın dış yüzeyinden iç kısımlara doğru olan ısı transferi daha da ilginç bir mekanizma içerir. Yüksek sıcaklıklarda bu dış tabaka kendisi hemen yanındaki tabakalar tarafından soğurulan enerji ışımaya başlar. ALETLER El yapımı camın işlenmesinde ve biçimlendirilmesinde birkaç temel araç vardır. ayrıca hızla soğuduğu için katılaşan bir malzeme olduğundan tasarımlanan biçimin bir anda ve kesinlikle ortaya çıkarılması gerekir (fotoğraf 9). . birbirlerine benzeyen ilkelerin uygulandığı açıkça görülür. Ergimiş ve akıcı camın potadan alınması. kesilmesi. Bunlara dayanarak biçimlendirmenin yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamaların her döneminde. biçimlendirmeye yardımcı olacak araçlar da benzer durumda olmak zorundadır. potadan cam alma çubuğu. EN ÇOK KULLANILAN TERİMLER Amberina: 1883-1900 yıllarında ABD’de yapılan ve dipten tepeye doğru sarıdan koyu kırmızıya derece derece geçişin görüldüğü bir tür cam eşya. Üfleme çubuğu. 1. Bu konudaki ilk tutarlı bilgi 1612 yıllarında. makaslar. Çünkü malzeme değişmeyince.

Cam İpliği: Küçük bir cam kütlesinden çekilmiş yuvarlak kesitli ince cam lif. renklerin tepeden dibe doğru açılan cam eşyalar. Burmese: 1885-1900 yıllarında ABD ve İngiltere’de yapılan.Ateşle Parlama: Cam kapların ağız kenarı ve dış yüzeylerindeki pürüzlerin düzensizliklerin giderilmesi için yapılan son ısıtma işlemi (fotoğraf 10). Burada halka. Cam lif kalın ise yay denir. . Atmosferik Aşınma: Dış etkenlerin neden olduğu aşınma Aventurine: Renkli cama oksitlenmiş altın veya kurşun tanecikleri ilavesiyle elde edilen pırıltılı cam. Boru Şeklindeki Taban Halkası: İçe itilmiş tabanın bir çeşidi. Cameo: Tabakalı camların tıraşlanmasıyla yapılan kabartma. boru biçimindedir. Crown Glass: Küre biçiminde şişirilmiş camın nobleye geçirilip tekrar ısıtılmasından sonra ortasının açılarak devamlı döndürülmesiyle elde edilen göbekli disk şeklindeki cam. Cristallo: Venedik soda camı.

İrizasyon: Cam yüzeyinin yanardöner veya alacalı gökkuşağı gibi olması şeklinde ortaya çıkan aşınma tipi (fotoğraf 12). enine yivlenmesiyle oluşan ağız şekli. İçe İtilmiş Taban: Esas kabın dibine bir başka parça üflenmesi ve kabın içine itilmesiyle meydana gelen taban halkası.Çapak: Cam kabın dışında bulunan kalıp izindeki cam kalıntısı. Kaburgalı Ağız: Ağız kenarının dışa. Elmastraş: Elmas uçlu bir aletle cam yüzeyini dekorlama. Harman: Camın yapılacağı ham maddelerin karışımı. Çarktraş: Cam kabı yağ veya ince zımpara tozuyla beslenen çarka karşı tutup aşındırarak yüzeyindeki alçak ya da yüksek kabartılar oluşturma. aşağı ve yukarı katlanıp. Habbe: Camda bulunan çeşitli büyüklükte hava kabarcığı (fotoğraf 11). Çatlatılmış Cam: Üflenirken ve sıcakken suya batırarak yüzeye çatlatılan veya cam kırıkları içinde yuvarlatılarak elde edilen cam tipi. .

Potas Camı: Hammadde karışımında eritgen olarak potasyum karbonat bulunun cam. Noble: Cam üretiminde kullanılan ve ucunda sıcak cam parçası bulunan metal çubuk.Köpük Kalıntıları: Hammadde eritilirken yüzeyde oluşan beyaz köpüğün tamamen alınmamasından ileri gelen opak beyaz damlalar. Oyuk Taban Halkası: Üfleme sırasında bir aletle cam kabın dibinde dışa doğru yapılan kat veya rulo. Bir ucunda ahşap ağızlı bulunur.( fotoğraf 14-15-16) . Sarma Cam: Cam eriğine batırılarak ikinci bir tabakayla kaplanmış cam (fotoğraf 13). Süt ve Mine gibi Aşınma: Yüzeyde meydana gelen ve yavaş yavaş kabın cidar derinliklerine kadar ulaşan genellikle opak beyaz leke ve çizikler. Mineleme: Bezeme tipi. Pipo: Potadan erimiş cam almada ve daha sonra bunu üfleyip şişirerek biçimlendirmede kullanılan özel metal boru. Satin: 1880 yıllarında yapılan bir cam çeşidi. Bitmiş cama asit etkisi ile ipeksi ve mat bir görünüm verilir.

Yaldızlama: Altın ve civa karışımı ile yapılan bezeme şekli. Yastık Taban: Kabın dibine bir parça sıcak cam yapıştırılıp.2 İÇ KALIP TEKNİĞİ (i. CAM HAMURU (i Glass Paste. 2. Bu tekniğin temel ilkesi cam kırıklarını döverek toz yapmak ve bir bağlayıcıyla çamur haline getirmektir. yüksek ısıda fırınlanarak camlaştırılır.verre. dışa doğru açılmasıyla elde edilen taban şekli Yay Taban: Cam yayın halka şeklinde dibe eklenmesiyle oluşan taban. f Pate-de. Bu çamur elle ya da tornada istendiği gibi şekillendirilir. Bu tür konkava “vurma” denir.Core-Forming) . CAM YAPIM TEKNİKLERİ Camcılık tarih boyunca gelişirken birçok teknik ortaya çıkmıştır. yüzyıllarda Eski Mısır’da biliniyordu.(Çizim 1) 2. düzensizliklerin giderilmesi için döner çarkla yapılan aşındırma işlevi. 15-14. Vurma: Bir çok tabanda bir aletle yapılmış hafif veya konkavlar vardır.Taşlama: Cam kapların ağız kenarı yüzeyindeki pürüzlerin. a Glass-paste) M.1.Ö. 2.

Mozaik Cam (Mosaic Glass) Bu teknikte desenli çubuk parçacıkları eriyip kaynaşarak yayvan kâseler getirirler. sonu ve 15. gübre.2. BİNÇİÇEK TEKNİĞİ (i Thousand Flowers. .S. ısı derecesi 600º-700ºC olmalıdır.Isıtılan çekirdek pota içindeki sıcak cama daldırılır. Bundan dolayı cam fazla sıvı hale gelemez. çok sonra M. Daha sonra ağız düzleştirilir ve kulplar takılır.Hemen hemen M. Yapımında iki yol izlenir. Millefiori) Bu teknik M. yy.Ö. Bir kısmı ağ gibi içten bezemeli. 16. I. yy. Bunlar mermer bir plaka üzerine yuvarlanarak yüzeye sokulurlar. Sık olarak yapılan bu işlemle değişik renkli cam ipliklerin bunun üzerine sarılır. İnce uzun kaplar. I. da Roma’da kullanılmıştır. 2. Buna göre kömür. 1500 yıllarında ortaya çıkmış.1. I. kalıp pişmiş toprak. Esas metodlar şunlardır. bazıları şebeke gibi dıştan kaplama olur. yanyana gelecek şekilde dizilmesiyle oluşan kaplara Reticelli camlar denir. yüzyılda Mezopotamya’da görülür. 2.(Çizim 3) 2.Ö. Reticelli Renksiz cam çubukların renkli opak cam iplikleriyle spiral olarak sarılarak.3. Soğuduktan sonra içteki kalıp malzemesi çıkarılır (Çizim 2) (fotoğraf 17-18). uzun zaman kullanılmıştır.İkinci bir çubuk ile etrafına cam lifleri dolanır. Kalıp ve cam fırına konur ve küçük çubuk parçaları deforme olup aradaki boşlukları doldurana kadar ısıtılır. II. III.3.3. Eğer çekirdek yeterince ısınmamışsa küçüm cam tanecikleri eriyip yüzeye sıvanırlar. ital. kum veya kuvars tozlarından yapılan ve metal bir çubuğun ucunda bulunan çekirdek kalıp yaklaşık 800ºC ısıtılırdı. da İskenderiye’de. Bu safhada tahta bir tarak veya demirden sivri uçlu bir çubukla zig zaglar yapılırdı. yy.Çekirdek toz halinde bulunan camın üzerinde yuvarlanır veya belkide çekirdeğin üzerine cam tozu serpiştirilir.Kalıp Tekniği (i Rod-Forming) İç-Kalıp Tekniğine bağlı olarak görülür. pendant ve boncukların yapımı için ince tel veya metal çubuk öz kullanılır.Ö. Cam ipliği bunun üzerine sarılarak biçimlendirilir (fotoğraf 19). Burada. Tekrar ısıtma ve yuvarlama ile çekirdeğin şeklini alır. Çubuk. M.

. II- Daha yaygın bir teknik. Uzun Spiral veya Meander çubukların parçaları olarak görülmezler. olasılıkla kalıplanıp ısıtılmış elamanların ayrı ayrı aletlerle şekillendirilmesiyle oluşurlar. Mozaik Cam’da kontura dik olarak dizilmiş çubuklar görülür. birleşik kısa çubuklarla yollu kâselerdir. Bütün formlar ayrı olarak sarmal cam ipliğiyle biter.3. dört parçada dört ayrı desen görülür. Çünkü kullanılan çubuklar daha önceden çeşitli renklerle bezenmişlerdir. Çubuklar kâsenin orta noktasındabirbirleriyle dik açı yapacak ve kâseyi dört parçaya bölecek şekilde dizilirler. iki paralel çam çubuğun spiral şekilde dönerek kap modelini almasıyla oluşur.. rastlantısal desenlidirler. Bu tekniğin Dört çeşidi vardır: I-Çok popüler olan bu kâseler basit ve tek renkli çubukların sarmal bezemeli çubuklarla. IV-Son grupta Meander veya Spiral şeritli camlar yer alır.3. M. fakat burada şeritlerin en azından biri iki renksiz cam arasına sıkıştırılmış altın yapraklardan oluşur. Buna göre spiral olarak sarılmış olarak çubuklar birbirlerine paralel olarak kalıp içinde dizilir. 3.Ö. 2. paralel olarak kalıba dizilmesiyle yapılır.4.-2.3. Burada ise. II-Bunlara “dört-bölümü kâseler” de denir. Altın Bantlı Cam (i Gold-Band Glass) Şerit camlarla yakın benzerlik gösterir.I- Burada eser. Mozaik Cam’a benzerler. şerit cam tekniğine benzer. III-Daha az yaygın ve nadir görülen bir çeşit. yüzyıllara ait yarıkürevi reticelli kâseler bu tiptedirler.Şerit Cam (i Ribbon Glass) Şerit cam kâseler diğer mozaik cam eserlerden farklıdırlar. Tek renkli bantların kalıpta düzenlenmesiyle oluşur. Ortada girift bir çubuk. kesilmiş çubuk parçaları kontura paralel olarak kalıp içine dizilir. 2.

f cire perdue) kullanılır. f Coluage. Özenli şekiller için kayıp mum tekniği (i Lost wax.yüzyılda İran’da ortaya çıkmıştır. a Gie Ben) M. . Cam çok ince toz veya iri parçalar halinde kalıba konur ve eriyip bütün kalıbı doldurana kadar fırında bırakılır. c) cam tamamen sıvı hale gelmeli. Bunun için: a) Kalıbın maddesi pişmiş toprak olmalı. Bu teknik şöyle uygulanırdı: a) Alçı veya ince kumdan yapılan bir hamur yatay bir tezgah üzerine konur ve şekillendirilir. b) Isı derecesi oldukça yüksek (800º-1000ºC) olmalı.2.4. DÖKÜM TEKNİĞİ (i Casting. 8.Ö.

kaburgalar yapılır. Daha sonra potadan cam alınır. burada ağız deliği oluşur. ısı yükseltilir. Camın serbest üflenişinin yanı sıra kalıba üfleme kalıba üfleme tekniği de kullanılmıştır (fotoğraf 30-31-32) Kalıpta üflenmiş bir kap yapmak için piponun ucundaki cam pişmiş toprak veya ıslak tahta kalıp içinde indirilip.5. Camın ısı derecesi yükseltilir (1000°C). 2. 2. ÜFLEME TEKNİĞİ (i Blowing.1. Cam tamamen eriyince fırın soğumaya bırakılır. işlem tahtanın yanmaması için sadece birkaç saniye sürer (fotoğraf 33-34-35). Kalıba üflemenin tersine olarak burada iç şekil dış şekilden ayrı ve bağımsızdır. Kabı pipodan ayırmak için uca yakın olan kesim soğutulup çubuğa sertçe vurulur. d) Kalıbın içi küçük cam parçacıklarıyla doldurulur ve fırınlanır. piston ise iç şeklini verir. Serbest Üfleme Bu teknikle bir cam kap yapmak için önce piponun ucu kızarana kadar ısıtılır.6. c) Mum biraz daha alçı karışımıyla kaplanır. BASMA TEKNİĞİ (i Pressing. Üflenerek istenen şekil elde edildiğinde ucunda bir toprak erimiş cam bulunan noble cam kabın dibine yapıştırılır (fotoğraf 23-24-25). 50 yıllarında Suriye’de icad edildi ve zamanda yayıldı. f Moulage. Kalıp cam kabın dış şeklini. . cam istenen biçimi alınca ıslak demir bir törpü ile birleşme noktası soğutularak ayrılır. suda biraz soğutulur. a Pre Bling) Bu teknikte bir topak erimiş cam metal kalıp içinde bir pistonun baskısıyla biçimlendirilir. soğuması için tavlama fırınına konur (fotoğraf 26-27-28-29) (Çizim 5) A. Noble camcı koltuğunun kollarında ileri geri yuvarlatılır. 2.b) Kuruduktan sonra üzerine bir fırça ile sıcak mum sürülür. a Blasen) M. kurutulup fırınlanır. tepesine bir toprak mum konur. bütün kalıbı kaplayıncaya kadar şişirilir. burada yuvarlanıp şekillendirilir ve üflemeye geçilir (fotoğraf 20-21-22). Daha sonra kalıp kırılarak içindeki cam kap çıkarılır (Çizim 4). sıcak mum eriyip akar. f Soufflage.6.Ö. çabuk soğutulur. devamlı döndürülerek mermer işleme masasında götürülür.

1. Mısır dilinde cam kelimesi Delta’nın kuzey batısındaki bir yöreden alınmıştır. .7. 2. CAM İŞÇİLİĞİNİN GENEL TARİHİ 3. orta kısım ise “boğa gözü” ne benzer. yüzyıla tarihlenen Altın Bantlı Camların yapımını açıklar. Fakat 17. İmalat. daha sonra nobleye geçirilir. yüzyılda Roma İmparatorluğunun çeşitli bölgelerinde yapıldığı ve kullanıldığı bilinir. MISIR Cam Mısırlılar tarafından icat edilmiş ve herhalde ilk defa Nil deltasında civarında yapılmıştır. I. Burada. yy Thebai’de yapılan cam eşyalar Delta civarından cam külçeler getirilirdi.2. Diskin kenarlarından kesilen parçalar düzgündür. daha sonra ki dönemlerde ( Hellenistik. Silindir sıcakken iki yandan düzleştirilir. 2.7.s ) tüm Akdeniz bölgesinin en önde gelen cam merkezlerinden biri olan İskenderiye civarında yapılmıştır. Bu metot M. yapımı 100 yılından 1810 yılına kadar sürmüştür. ısıtılır ve yeniden üflenir. Önceden biçimlendirilmiş bir kap pipoya bastırılır. Diğer bir yol daha önce kalıpta yanmış bir kabı yeniden şekillendirmeye dayanır. Bu tip camların 4. Lorraine bölgesinde çok yaygındı. Örneğin M: Ö XIV. Roma v. sonunda İngiltere’de yaygın olarak kullanılıncaya kadar az görülür. Bazen sanat değeri olan eşyalar başka yerlerde de yapılırdı. pipodaki cam topağı serbestçe üflenir ve sarkaç biçimini alması sağlanır. Bu disk tekrar fırınlanarak parlatılır. a Butzencheibe) Göbekli camlardır.B. Diğer uç kesilir. fırınlanır ve yandan açılır. BROAD GLASS İlk olarak Romalılar tarafından kullanılmış. aletle silindir biçimine sokulur. Bu teknikte bir toprak erimiş cam küre biçiminde şişirilir.1. DÜZ CAM YAPIMI Geçmişte Avrupa’da pencere camı yapımı için iki teknik kullanılmıştır: 2.S. yy. CROWN GLASS (f Plats de verre. 3. tavlanır. Tekrar fırınlanarak parlatılır.7. Tekrar ısıtıldıktan sonra cam açılır ve devamlı döndürülerek büyük bir disk şekline getirilir.

Küçücük boncuklar ipe dizilerek bir çeşit kumaş meydana getiriliyordu. yy alabastron şeklinin dejenere olduğu. Mineli beyaz noktalarla süslenmiştir.Cam ilk olarak boncuk yapımında kullanılmıştır.mavi bir kaptır. yy sonunda ‘başlık ‘ kısmı yok olur ve yerine huni şeklinde yayvan bir ağız veya çeşitli uzunluklarda bir boyun kısmı yer alır. İlk Alabastron sütun görünümündedir. XX ve XXI krallık devirlerinde Mısır cam endüstrisinde bir düşüş görülür. Yüzyıllar boyunca kuzeye Uzak Doğu ülkelerine ve Afrika’ya ihraç edilen bu boncukların yapılışları çok basitti. Kakmalı cam bilezikler de imal edilmiştir. giyim eşyası yapmak içinde kullanılıyordu. Üçünçü örnek New York Metropoliton Museumda. Mısır’ın Assur boyunduruğundan kurtulmasıyla bir Rönesans devri başlasa da. VI. yy ‘ da taşıyıcı kulplar kullanılmaz. tekniklerdeki intizamın kaybolduğu görülür. Böylece çömleğin gözenekleri tıkanır ve suya karşı dayanıklılık kazanır. M Ö. Sırlamanın diğer bir metodu çömleği tuzlu suya batırılıp tekrar fırınlanmaktadır. Üzerindeki bezeme alabastron. İskenderiye’de yapılan camın tümünün ihraç edildiği söylenebilir. M Ö . . M Ö III. VI. Sonralar parlak renkli cam iplikleri opak cam üzerine sarılarak bezenirdi. yy küçük amforiskoslar çok görülür. Bunlar küçük şişelerdir. kopçalar ve renkli boncuklardan oluşan kolyeler vardır. İki küçük turkuvaz-mavi bir testiden üzerindeki bezeme boya ile yapılmıştır. Avrupa’nın iç bölümlerine kadar yayılmıştır. Bu bilezikler günümüzde Bohemya. V . yy ‘dan itibaren alabastron çok görülmeye başlar. Eşyaların çoğu kadınlar için yapılmaktaydı. Çömlekler fırınlandıktan sonra yüzeyleri gözenekli ve opak camla kapların tekrar fırınlanırlardı. Ayrıca boncuk. Almanya ve İngiltere’ye kadar ulaşmıştı. üzerinde kral Thothmes III’ün turası bulunanlardır. II – I. Önceleri adi çakıl taşları ince bir tabaka yeşil veya turkuvaz camla kaplanırdı. Kabın dik durabilmesi için dip kısmı düzleştirilir. bu çok dar sınırların içinde kalmıştır. İkincisi Münih Antiquariumda bulunur. Bunlar tümüyle ortadan kalkar veya yerlerine küçük tutamaklar konur. Başlık kısmı vardır. Camdan yapılmış bilezikler. Mezarlar da bu tür kumaşlara rastlanmıştır. Son imparatorluk devrine kadar üfleme çubuğu İskenderiye’de kullanılmıştır.II. ağız kenarı metalik sarı olan turkuvaz. Prehistorik insanlar kap kaçakları kilden yapılıp elle şekillendirilirdi. Ayrıca Kahire Müzesinde Thothmos III’ün kızkardeşine ait bir cam vardır. Koyu mavi çan şeklinde bir kaptır. Tarihlenebilen en eski üç cam kap. O devirde kullanılan pişmiş toprak kapların taklididir. Boyun kısmı uzayıp çirkin bir hal almış ve üzerindeki bezemeler de baştan savma bir şekilde yapılmıştır. aryballos ve diğer kaplardaki gibi sonradan eklenmiş cam iplikleriyle meydana gelmiştir (fotoğraf 36). Eski çağlarda Mısır boncukları geniş bir alana yayılmıştır.

Boyalı çanak çömlek ülkesi olan Yunanistan ‘da cam sanatı hiçbir zaman önem kazanmamıştır. Yunanlılar çanak çömlek yaparken estetiğe çok önem verirlerdi. IV. Mezopotamya’daki cam buluntular az ve seyrek olduğu halde önemli özellikler gösterir. Bu devirde cam eşyalar Mısır tarafından giderilmiştir. Erken dönem İtalya’daki durumda pek farklı değildir.3. Yunanca isimli yapımcıların bir listesinin bulunması bu kişilerin Yunan kökenli olduklarını ispatlamaz ve bu yapımcılar Sayda ve Suriye’de çalışan Helenleşmiş Museviler olabilirler. 3000’e ait elimize ilk örnekler vardır. Çünkü Hrıstiyanlık öncesi devirde yazılmış ve günümüze gelmiş olan çok sayıdaki yazılardan biri hariç camla ilgili tek bir kelime yoktur. Mezopotamyada bulunan özenle yapılmış çivi yazılı pişmiş toprak tabletler bize cam yapımı hakkında geniş bilgi verir. MEZOPOTAMYA Antik camın en az bilinen evreleri Roma öncesi devrine ait olanlardır. M Ö 3000 ortalarında Mezopotamya’daki cam imalatının kusursuz olduğu kesindir. M Ö. yy rhodos ve lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir.M Ö. İlk başlarda Romalıların sanat değeri olan cam eşyaya pek ilgi göstermedikleri görülür. ASSUR Birinci Dünya savaşından önce Almanlar tarafından Assurda yapılan kazılardan en iyi korunmuş ve en önemli Mezopotamya camları ele geçmiştir. Daha sonra sır yapımı ile ilgili bazı tabletlere Ninevehdeki Ashurbanipal kitaplığında bilgiler verir. 3. Bu tabletlerin en eskilerinden biri 43 satırlıktır. Haller 1954 yılında yayınladığı Assur mezar ve lahitleeri hakkında kitabında bu bölgenin camlarına da değinmiştir. 3. M Ö. 1- Kahverengi camdan ve üzerine 4 ayrı ‘U’ şeriti olan üç ayaklı bir bardak .Cam boncuklar çeşitli alanlarda ve Ur III mezarlarında bol miktarda bulunmuştur. IV yy Rhodos ve Lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir.2.

Bu kumun toplandığı kıyı boyu bir km den az olmasına rağmen burası asırlarca cam yapmak için kullanılan asıl maddenin kaynağı olmuştur. Plinius hikayenin geçtiği yeri doğru seçmiş. Ağız kenarı dışa doğru biraz yayvanlaşır. Odunları yakınca kum ile güherçilerinin beraber ergimesiyle o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşler. Buluntularımız ünlü Fenike cam endüstrisinin gelişimini incelemek için yeteli değildir. Armudi bir 34- 56- 3. Böylece cam bulunmuş oluyor. Hikaye akla uygun görünüyor. Helenistik dönemde önce bu bölgedeki camlar hakkında çok az bilgimiz var.2- Armudi bir şişe.silis ve hatta yumuşak soda-kireç. W. yy icat edildiği bilinir . Bu nehir akışı ağır. Armudi bir şişe.L. Bulunduğu zaman çok kötü durumda olan bu şişe şimdi tamamen dığılmış durumdadır. antik zamanlarda Felus’un kumları çok meşhur idi. Cam. Dışa doğru biraz yuvarlanan kalın bir ağız kenarı ve tokmak şeklinde kaidesi vardır. mezar 133. Cam üfleme tekniğinin Fenike denen kıyı şeridinde 1.V. ve 3 turkuvaz –mavi renkte renkli bir bezemesi vardır. Rivayete göre güherçile dolu bir gemiden bu noktada demir atmış geminin tayfaları kıyıda yemek hazırlarken odun yakmak üzere bir ocak kurmak istemişler. suyu içilmeyecek kadar fena olduğu halde kutsal sayılır ve kıyılarında dini törenler yapılırdı. FİLİSTİN VE SURİYE Cam yapımının başlangıcı için bir rivayet Plinius’un anlatımına göre: Suriye’de Fenikeliler zamanında Karmel dağının alçak dağının alçak tepeleri arasında bataklık bir bölge vardır. Bu ısıda soda.Ö. fakat civarda taş bulamadıklarından gemiden getirdikleri güherçile ile yakmışlar. Bu kumlar dalgalarla çalkalanarak çamur ve yabancı maddelerden ayrılıp temizlenirdi. Çamurlu birikintilerle dolu ve epey derin olması dolayısıyla nehrin dibindeki kum. Ağız kenarı dışa doğru yayvanlaşan sivri tabanlı armudi bir şişe. Bir müddet için yukarıda anlatılan açık ocakta yeter derecede ısının elde edilmesi şüpheli görülmüştür. Belus nehrinin bu bataklıkta başladığı ve 8km. Assur şişe. Moroe açık havadaki iki saat yanan bir odunun ateşinin 1200ºC hararet vücuda getirdiğini söylüyor. Deniz suyunun acılığının bu kumun üzerinde temizleyici rolü olduğu ve tesir olmadan kumdan hiç fayda gelemeyeceği sanılırdı. kadar aktıktan sonra Prolemais eyaletine yakın bir yerde denize döküldüğü sanılır. Üflenmiş camın icadından önce bile Fenike şehirlerini kullanmak ve ihraç etmek için kalıp cam eşya yapılıyordu. yy kadar gerilere gittiği söylenir. Sadece Sarepta ve Saydadaki buluntulardan hareket ederek Fenike cam endüstrisinin M. ancak suların çekilmesiyle meydana gelir.silis camlarını ergitmeye yeter.4. yeşil yada bu renklerin ikisi sarı ve koyu mavi idi. FENİKE. Fenike yerli cam yapımı hakkında fazla bilgimiz olmamakla beraber bu “Fenike” camının Filistin ve Suriye’de yapıldığı görülür. Bu kalıp eşyaları hem İskenderiye hem de Suriye’den ihraç edilmiştir.

vilayetlerinde de cam atölyeleri çoğalmaya başlamıştı. İskenderiyeli cam yapımcıları İtalya’da Cumae ve Liternum arasında bulunan Volturnus’un ağzından Roma Porto Cassena da cam atölyeleri kurmuşlardır. M.Ö. Cama rağbet arttıkça sadece İtalya’da değil. bundan dolayı pahalıya mal olmuştur. bazıları da yazıt ve buluntulardan bilinmektedir. Cami içi boş iki veya üç parçadan oluşan tahta veya pişmiş toprak kalıntılara üflenirdi (fotoğraf 38).(fotoğraf 37). Böylece İskenderiye. Cam merkezlerinden sadece birkaçı bilinmektedir. Tarihi kaynaklardan edindiğimiz bazı bilgiler Roma’daki sanat değeri yüksek olan mallara duyulan ilgiyi gösterir. II.S.S. Diospolis. Plinius zamanında kadeh ve bardaklar günlük eşya olarak kullanılırdı (Fotoğraf 39). 3. Pencere camı. Timur’un Suriye’yi işgal etmesi Doğu Akdeniz cam yapımın sona ermesine neden oldu çünkü sanatkarların Semerkent’e gönderdi. Üzerinde cam yapımcılarının bulunduğu camlar önem taşırlar çünkü Suriye merkezlerinden yayılan mallar ve sanatkarlar hakkında bize bilgi verir. Dinî lider Peter bunu duvar tapınağı ziyaret etmiş ve gördüğü manzara karşısında hayrete düşmüş. Roma’da üflenmiş camın görülmesi (M. Belus. Bezemeli cam balıklar gibi diğer formlar kısa zamanda tüm Roma yerleşme yerlerinde görülmesi Suriyeli yapımcıların İtalya ve İmparatorluğun batı eyaletlerini atölye kurduklarını düşünebiliriz. ROMA DÜNYASINDA CAM İç savaşların sona ermesiyle Romalılar. (M. Atina.5. Bergama’da ve diğer alanlarda cam buluntuları burada yerli imalatın olduğu anlamına gelmez.14) Etrüsk mezar buluntularının da gösterdiği gibi cam İtalya’da Roma çağından önce bilindiği halde kısmen veya tamamen Mısır’dan ithal edilmiş. Aradusda bir tapınakta camdan iki büyük sütun durduğu söylenir. . Kalıpta üfleme icadını Suriyeli ve Musevi cam yapımcılarına borçluyuz. Lyons ve Piacenza hakkında bilgilerimiz var. 30 yılında Romalıların Mısır’ı istila etmesiyle Roma’da çok miktarda İskenderiye camı görülmeye başlandı. muhtemelen İskenderiye’den ithal edilir (Fotoğraf 4041). İtalya. Bazılarından antik yazarlar tarafından bahsedilmiş. İmparatorluğun bütün bölgeleri ile ticareti arttırmış ve yeni bir lüks maddesi olan cam için açık bir Pazar oluşturdular. Camın büyüklüğü ve şekli üzerindeki sınırlar artık kalkmıştır. yy testilerin saydam camla yapıldığı bilinirdi. Plnius’un Alabanda camından ve Corvas ‘da sadece bir “hyliarios” ve üç “itraroi” olduğundan bahsetmesine rağmen Küçük Asya bu hikayede hiçbir rol almaz. Dalmatio.20) büyük ilgi uyandırdı ve bir çok yeni formu un ortaya çıkmasıyla cam hemen hemen herkesin alabileceği kadar ucuz mal oldu. aynalar ve büyüteçler de İtalya’da yapıldığı halde kalıba basılmış mozaik kâseler gibi sanat değeri olan mallar hâlâ yakın doğudan. Ve bu kalıplar tekrar tekrar kullanılabilirdi. Roma. ve III. İspanya.

Cam merkezlerinden en önemlisi İskenderiye idi. Bu. Bu dönemde sanat değeri olan cam eşyalar koleksiyon tutkusu oldu. Nero’un iki küçük bardak için 6.S.Seneca (Enist. Nero’nun kırık cam parçalarını bile çok değerli sayarak topladığı söylenir. 847. çok beğenilir ve yüksek fiyatlara satılırdı.Ö. Alexander Severus savaş vergisinin büyük bir kısmını cam olarak alırmış ve bu Mısır cam endüstrisi için Çok kârlı olmuştu. Fakat bu camlar Roma’da yapılmayıp Doğu’dan ihraç edilirdi. İtalya ve kuzey vilayetlerde bulunan ince camın İskenderiye imâli olduğu düşünülür. Mısır’dan İtalya’ya cam ihracı hatırı sayılır dereceye ulaşmış olmalı ki İmparator Aurelius camı yüksek vergiye tabi tutmuş. Pomponius Mela Mısırlıların siyah camdan büyük heykeller yaptığını yazar. Seri halde üretim II. Lucius Severus kullandığı kadehe savaş atının ismini vermiş. 20 yıllında üflenmiş cam Roma’da görülür. En önemli Mısır buluntuları II. . Papa Zephyrinus’un papalık döneminde (M. Bunu karşılık Papa Leo (M. oyan sanatkârlara “Diatretarri” denirdi. Karaniste bulunan bol miktarda cam yakınında bir cam merkezi ihtimalini gösteriyorsa da şimdilik hiçbir kanıta rastlanmamıştır(fotoğraf 42-43-44-45) Kapların çoğu günlük eşyalardı ve ihraç edilmezdi (fotoğraf 46-47-48-49). 58’de Scaurus bir tiyatro yaptırmış ve orta skenevi İskenderiye’den ithâl edile cam plakalarla kaplatmıştı.000 Sester (600 sterling-yaklaşık 140 bin Türk Lirası) ödediği söylenir. M.S.05 metre boyunda bir Serapis heykeli ve bir sütun vardı. yüzyıldan itibaren Karaniş’ten gelir. camın çok pahalı ve değerli olduğu zamanlarda idi. 202-218) cam eşyaların bilhassa kadehlerin ayinlerde dini amaçta kullanılması için kat’i emir vermiş. imparatorluğun diğer bölgelerine ve sınırları dışına cam ihraç etti. yüzyılda başlamış ve V. yüzyılda sona ermiş. Mısır’daki buluntular erken Roma imalatı hakkında hiçbir şey göstermez. Bu dönemde Roma cam yapımcıları Mons Coeliusta atölyelerini kurmuşlardı ve cam çok yüksek bir vergiye tâbi idi.S.855) camın kalitesiz olup pek önem vermediği bir dönemde kiliselerde kullanılmasını yasaklamış. Plinius’a göre Ammon tapınağında zümrüt yeşili camdan 4. Büyük Konstantin sadece bu vergiyi kaldırmayıp cam yapımcılarını kuyumcu ve ressamlarla aynı sınıfa koyarak onları şereflendirmişti. IXXXV i) cam fayanslarla kanlı banyo odalarından ve fal için kullanılan içleri su dolu cam kürelerden bahseder. Yakın bir arkadaşı ve teşrifat memuru olan “Cena Trimalchonus” in yazarı Petronius bunların bir şaheser olduğundan bahseder. Camları üfleyip şekillendirenlere “Vitriarri” ve camı kesen. “Velucris” (Hafif kanat) Buradan ince ve hafif camlara ne kadar önem verdiğini anlayabiliriz. M.

Cam üfleme çubuğunun icadından sonra İtalya’da cam atölyeleri (Glass Houses) açıldı. çünkü bütün İmparatorlukta aynı formlar vardı. Civar bölgelerde cam endüstrisi bulunması ihtimali vardır. Çoğu günlük ev eşyası olduğu için Volturno cam atölyelerinde imâl edildiklerini düşünebiliriz. Bu Mısır’da erken cam endüstrisi bulunduğunu kanıtlar ve kati bilinmemekle beraber Begramda bulunan başka camlarla aynı kökenli olabilirler. balda muhafaza edilen meyvalar cam kavanozlara konmuş olabilir. Pompeii’de bulunan kare şeklinde kavanozlar bu amaçla kullanılmış olabilir. Fakat bir ağız kenarı formu Kıbrıs yapımı olabilir. Augutus zamanında yaşamış olan Strabo. fakat aynı zamanda esans ihracı yapılıyordu. Strabo’nun evi Volturno atölyelerine yakın olduğu için onlar hakkında bilgisi çoktu. Esanslar Capania’dan büyük kaplarda satılmış veya küçük unguenterialara şişelenerek ihraç edilmiş olabilir. Plinius’un bu konu hakkında fazla bilgisi yoktu. İtalya’ya ihraç edilen Mısır esansları büyük cam kaplar içinde satılıp. Ada da imâl edilmiş olması şart değildir. Roma’daki büyük aktiviteden bahseder. Mısır kökenli başka cam bulmak zordur. Capu zengin bir meyve ülkesiydi ve meyve ticareti için yalnızca pişmiş toprak kavanozlar kullanılmış gibi gözüküyorsa da. Diğer merkezler hakkında ikinci derecede bilgisi vardı. Sıvı taşımak için çok kullanışlı olmasına rağmen İtalya dışında hatta Kuzey İtalya’da bile kullanılmamıştır. En çok görülen renk mavimsi-yeşil olduğu halde sarımsı renkte cama da rastlanır (Fotoğraf 54-55). çünkü başka alanlarda nadir görülür.Mısır herhalde sadece pahalı camları ihraç için imal etti. Kıbrıs’ta cam bulunmuştur ve Akdeniz’in hem batısı hem doğusu ile ilişkili olduğunu düşünürsek her iki yönden ithal edilmiş olması ihtimali ortaya çıkar. Sadece kimyevi bir analiz bunun materyalini saptayabilir. Yunanistan’da cam yapımının izlerine nadir rastlanır ve ispatlayacak tek bir yazıt vardır. Ticari bakımdan daha pratik olduğu için cam ve esans yapımcıları aynı bölgelerde çalışmış olabilirler (Fotoğraf 56). Camların üzerindeki damgalar . Campaniada yapılırdı. Roma’dan hiç bahsetmez fakat orada da cam atölyeleri olduğu biliniyor. 79’da Vezüv’ün patlamasında yıkılan köylerde büyük miktarda cam ortaya çıktı. Korintte bir çok fragman bulunduğu halde sadece Bizans çağına ait bir cam endüstrisi kanıtlanmıştır. Bu tip ucuz şişelerin ithal edilmesine gerek yoktu. varış yerinde şişelenmiş veya küçük Unguentaria içinde ihraç edilmiş olabilir (Fotoğraf 50-51-52-53).S. Campania esanslarıyla ünlüymüş fakat Plinius zamanında bu ünlünü kaybetmeye başlamış. Aralarında hiçbir yerde bulunmayan kaplar ve cam süsler gibi çok değerli parçaları da vardı. Fakat “İşlemeli akik” (Cameo) tekniği ile yapılmış üzerinde İskenderiye Pharos’u olan büyük kavanoz şeklinde bardağın Mısır kökenli olduğu düşünülür. M.

İtalya. kakma camlar ve pencere şebekeleri için cam levhalardır. Dakya. kolyeler. Saydalılarda oldu gibi cam yapımcıların isim veya baş harfleri burada görülmez. Romanya ve Yunanistan’da da hemen hemen aynı eserlere rastlanır (fotoğraf 57). .6.sanatçıyı mı yoksa camın içindeki maddeyi mi belirtir bilinmiyor.Makedonya. Cam Eşyaları a) Lüks ve Litürjik Eşyalar: Dini amaçla ve ayin sırasında kullanılan eşya ve lüks eserler. Yunan-Roma ile Avrupa sanatları arasında bir geçit teşkil etmiştir. Grekçe yazılmış imparator veya eparkosların isimlerini taşırlar. küpeler vs. Mısır. Ayrıca. Yunanistan. Ayrıca Rusya. vitraylar. paranın biçimini ve ağırlığını ölçmeye yararlar. 438’de çıkarılan “ Codex Theodosianus” ta cam işleri yapan sanatçıların bütün vergilerden muaf oldukları bildirilmektedir. Balkanlar. yüzyıllarda yapılmış olan para ağırlıklarıdır. Tek yüzlü ve çeşitli renklerdeki diskler. Filistin ve Palmira’da bulunanların yerlimi ithal malı mı olduğu anlaşılmamıştır. Bulgaristan. yüzyıllarda yapılan Suriye kökenli oldukları düşünülen altıgen ve sekizgen kalıplara üfleme. Bizans camcılığını Suriye. b) Günlük İhtiyaç Eşyaları: En önce hatırlananları 4-7. c) Süs Eşyaları: Boncuklar. mutfak takımları. BİZANS’TA CAM Bizans İmparatorluğu geçmiş kültür ve uygarlıkların mirasçısı olmuş. kalisler vs. bardaklar. üzerlerinde Hıristiyanlık sembolleri olan şişelerdir. 3. bilezikler. Litürjik olanlar 4-6. Bizans imparatorları sanatçıları desteklemişler ve sanatsal gelişimi sağlamışlardır. Sardes. Ayrıca. d) Mimari Süslemede Kullanılan Camlar: Bunlar. Bunların yanı sıra kandiller. duvar kaplamaları. Filistin. Sovyetler Birliği ve Balkan bölgelerindeki buluntular yardımıyla izleyebiliriz. Büyük Konstantin 337 yılında bir kararnamesiyle bütün sanatçılarla birlikte camları vergiden affetmiştir. Ürdün. Pres tekniğiyle yapılırlardı. mozaik küpler. Kıbrıs. bazılarında büstler ve monogramlar görülür. kupalar. bunların sentezine gitmiş.

– 12. Yüzyıllarda) 12.7. Kapların belirgin özelliği. – 15. yy. Mısır ve Suriye’nin Eyyubî ve Memlûk Mineli ve Yaldızlı Camı (12-15. Bunların hayvan şekillerindeki bezemeleri Fatımî kristalleriyle ilişkilidir. Fustat’ta Tolunoğlu devrinde kullanılan çeşitli teknikler devam ettirilmişti.1204 Latin istilasından sonra Bizans’ın San Marco Hazinesi gibi. Genellikle Sâsânî motifleri etkilerini gösterir. yy. Fatımî cam merkezlerinin en önemlileri. cam eşyaları da içeren sanatsal varlıkları Venedik’e götürüldü ve orada Venedik camcılığını etkiledi.1.3. Erken İslâmî Devir Kült eserleri ile Geç Sâsânî eserlerini aralarındaki benzerliklerinden dolayı seçmek çok zordur. İSLÂMİ DEVİR 3. 3.7. yy. 3. 11-12. . kap duvarlarının kalınca olmasıdır. Kabartma ve Pres tekniğiyle yapılmış eserlerin yanında perdah ve mineli camlar görülür. 3. yy. vazolar ve kadehlerden oluşur. Çoğu parfüm ve yağ için kullanılan ve ev ihtiyaçlarına cevap veren Erken İslâmî camı. Mısır. küçük şişeler. fakat daha serbest üsluptadır. yy.7. Kesme stilli ve dekorasyon Fatımî halifeleri tarafından çok sevilen necef eserlere yakın akrabadır.10.Mısır ve Suriye’de Fatımî Camı 10. . Bunlar Fatımî Devri kesme cam ve kristalinin ön tipleri sayılabilirler.7. Mezopotamya ve İran’ın Erken İslâmî Camı 7.2. Medinetel Fayum ve İskenderiye idi. yy. yüzyıllara ait olarak kabul edilen ve Hedwigsglas denilen kesme camların nerede yapıldıkları henüz aydınlığa kavuşmamıştır. Suriye.

. yüzyıl parçalarında figürlü ve hayvanlı konular. simetriğe olan düşkünlüğü ve yüzeyselliğiyle çok dekoratiftir. (1127-1146) olarak alır. armalı madalyonlar ve geniş kitabeleri içeren eserler yapılmaya başlanmıştır. 1966’da Kubad Âbad sarayları kazısında cam bir tabak parçası bulundu. 1400 yıllarında Timur istilâsında tüm önemli cam ustaları Semerkant’a götürüldü. mineli yüzeyler dardır. Etrafını Konya sarayının dili olan Farsça bir yazıt çevirir. Hama ve Halep’tir.8. Mineli ve yaldızlı cam dekorasyonu ve üslûbu devre göre değişir. yüzyıl başında Gazan Han zamanında Moğol istilâsıyla. diğer iki merkez ise ince konturu tercih etmişlerdir. A. Önemli merkezler Şam. J. Tabak altın yaldızla dekorludur. Rakka cam ustaları kalın konturu. Dekorasyon çoğunlukla kuşaklarla ayrılmış. Bu dönemde yaldızlı camlar üretilmiştir. mineli yüzeyler daha geniştir. Basil Gray ise Anadolu’ya ait olduğu görüşündedir. Eyyubî ve Memlûk devirlerine ait 13. çeşitli genişliklerde yatay bölgelerde düzenlenirdi. Diğeri elinde yay tutan bir figürle süslenmiş parçadır. Güney Anadolu’da bulunduğu kaydedilmiştir. Hapey’de yapılan eserlerde figürler büyük. arabeskler ve Arapça kitabeler çok popülerdi. Bu özellik cam da kendini belli eder. Lamm. testi ve şişelerdir. Bu devir eserleri kulpsuz kadehler. bilhassa Fatımîlerden alınmıştır ve Suriye’li ustalar tarafından imal edilmiştir. Harran. Hapey ve Rakka idi. C.Bu devirlerde yapılan camın zengince minesi ve yaldız dekorasyonu en erken geleneklerden. sonuna tarihler ve köken olarak Mısır veya Suriye arasında bir karara varamaz. Şam eserlerinde figürler daha çok. SELÇUKLULAR Selçuklu geleneği. yy. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1247) adı verilir. geleneksel abstre örneklerin yeniden yer aldığı Çin kaynaklı natüralist bitki motifleri. arabeskler. Burada Selçuklu Sultanı II. İmadettin Zengi adına yazılmış bir yazı taştır. 12. British Museum’da iki selçuklu camı vardır. Buradaki camcılık ölmediyse de eski başarısını devam ettiremedi. 14. Mayer bunu Zengi I. 3. Önemli merkezler Diyarbakır. L. Bunların biri dansözlü ve kartallı berrak cam şişe parçasıdır. Oldukça ince bir nicelik gösteren Selçuklu camı hakkında hemen bir şey bilinmiyordu.

Örneğin. ortası çukurlaştırılmış bir grup cam parçasından biri etrafında alçı kalıntı dikkati çeker. III. Çırakların ve kaliteli elemanların eğitimini. 3. fakat “maya” denen cam kırıklarının yalnızca dükkan sahiplerine satılmasına izin verilmiş.9. Bir arslan ve yanında lir çalan figür. Yine çeşitli kaynaklardan öğrendiğimize göre Osmanlılarda cam sanatı. bunların dış ülkelere gitmesi bir takım yasaklarla engellenmiştir. yüzyılın ünlü gezgini Evliya Çelebi. kalın. daima cam üretim ve satışını korumuş. aynacılardan ve vitraycılardan söz eder. Venedik elçisine çizimler vererek 900 adet cami kandili sipariş etmiştir. daha sonra kendine özgü bir üsluba ulaşır ve camcılar ocağı giderek büyür bir örgüt halini alır. Shelkovnikov bu parçayı 11. yy. Osmanlı İmparatorluğunda cam endüstrisi gelişmekle birlikle Avrupa’dan da cam alınmıştır. Güzel ve beyaz bir kum Yedikule’ye yarım gün uzaklıktaki kum boğazından getiriliyordu. malzeme olarak şişeleri kullananlar da görülür. 17. Büyük olasılıkla bunlar pencere camı olarak kullanılmıştır. desen tam olarak İslâmi zemine uygundur. Cam yapımı için gerekli yakacak da sağlanmış. camcıların geçişi. aynı geçitte elvan camları taşıyan ustalar betimlenmiştir (fotoğraf 58). şişe tacirlerinden. Osmanlı Devleti. çeşitli aletler. “Seyahatname”sinde İstanbul’u tanıtırken şişhanelerden. Murat zamanı. madalyonların içindeki kuşları gösteren bir kuşakla çevrilmiştir. cam yapımı. “1640 Tarihli Narh Defteri”nde. Osmanlı pazarları için Türk beğenisine göre üretilmediğinden Türk camı olarak tanınırlar. ayrıca yaşlarının ilerlemesi nedeniyle veya iş kazası sonucu emekli olanların geçimini sağlamak için günümüz sigorta ve emekli sandığının yerini tutan dini vakıflar tarafından bazı fonlar oluşturulmuştu. İstanbul çevresinde cam yapımı için gerekli hammadde vardı. Tüccarlar ve sanatçılar Tarık-ı Fütüvvet (gençliğin yarı dini hareketleri) veya Tarık-ı Hırfet (Usta ve Tüccar Loncaları) topluluklarını kurmuşlardır. 1569 yılında büyük vezir Sokullu Mehmet Paşa. Fakat. akrobatik hareketler yapanların yer aldığı sayfadaki cambazlar arasındaki. desteklemiş. Bunların yanında istenilene uymayan “alçak işler” in kırıldığı ve yapım ustalarının cezalandırıldığı bilinir. Konu belki Orpheus ve dolayısıyla Yunan teması olabilir. inşaat defterleri veya bir takım kutlamaları tüm ayrıntıları ve gösterişiyle anlatan el yazması kitaplar Osmanlı camcılığı üzerine bilgi edinmemizi sağlarlar. önceleri Selçukluların etkisiyle gelişirse de. yaklaşık 1585 yıllarına ait Surname-i Humayun adlı yazma eserlerin bazı sayfalarında cam eritme fırını. . Kubad-Âbâd kazılarında bulunan açık renkli.Ermenistan’da Dvina’da bulunan bir cam parçası şimdi Ermeni İlim Akademisi’ndedir. OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA CAM ÜRETİMİ Bu dönemin çeşitli girişimleriyle ilgili dökümanlar. Bizans eserleri olarak kabul eder. düzenlemiş ve kontrol etmiştir. Üretim merkezi İstanbul olup cam endüstrisi Eğrikapı ve Tekfur Sarayında toplanmıştı. Fakat bunlar. Bunlar 17.

“dışlık” ise kalın ve sağlam camdandır.1807). başına Darphane Nazırı Tahir Efendi getirilir. Türk camcılığında bir canlanmanın ve parlayışın görüldüğü devirdir. Hollanda. b) Renkli Camlar: Diğer Beykozlarla aynı biçimleri aynı biçimleri tekrarlayan bu grup. Bunların ilki. Bunlar arsında gaz lambaları. Yapılışlarında “Hareleme” tekniği kullanılır. ABD ve Çin’de de görülmekle beraber . menekşe rengi. Padişah da uygun görünce fabrika devlet idaresine geçer. “Beykoz” dediğimiz cam eşya. “a la Turque” gibi adlar alırlar. Boğaziçi’nin Anadolu kıyısındaki Beykoz çevresinde bir Mevlevi dervişi olan Mehmet Dede tarafından kurulmuştur. “alla Turchesca”. sanatçı ve tüccarlar için çıkarılan ilk İslam yönetmeliktir. gül ve özellikle maydanozdur. Beykoz Tipi” Cam 19. Belçika. Osmanlı döneminde çeşitli tipte cam eşya yapılmıştır. Sultan Mustafa vakfı arazisinde Bursa valisi Mustafa Nuri Paşa (1798-1878) bir cam fabrikası kurar. Bunlara “çeşm-i bülbül” (Farsça’da bülbül gözü) denmesinin nedeni fabrikanın bulunduğu yerin Çeşm-i Bülbül adını taşıması veya camın içindeki paralel çizgilerin bülbül gözündeki hareketlere benzemesidir. mor-mavi. vitray ve renkli pencere camları sayılabilir. c) Çeşm-i Bülbüller: Çubuklu’da. Fütüvvetname. Beykoz camlarının kapak kulpları Mevlevi dervişlerinin başlıklarına benzediğinden. Bezeme olarak en kullanılan motifler. III. yy. yy. Bu akımlar “a la Turka”.. Çünkü 19. Burada. Vitray teknikleri Avrupa’dan farklıdır. Bu tip kaplar Venedik. Mehmet Dede’nin bir hatırası sayılabilir (fotoğraf 59-60-61). her ne kadar çeşitli bölgelere yayılmış ve değişik ülkelerde yapılmış olursa olsun ortak bir güzelliği ve Türk zevkini yansıttığından dolayı örneklerimizi bu ad altında toplayabiliriz. Artan kiralar nedeniyle Mustafa Nuri Paşa bunun darphane tarafından üstlenilmesini ister. vazolar. donanma fenerleri. buralarda yabancı ustaların çalışmaları. Almanya. tabaklı büyük kaseler ve büyük şişeler gibi opalinlerde hiçbir zaman görülmeyen çeşitleri de vardır. Fransa. a) Kristaller ve Renksiz Camlar: Renksiz cam ve kristal kapların opal olanlardan önce yapıldığına inanılır. Mehmet Dede opal camın yapım tekniğini Venedik’te öğrenmiş. İncirköy ve Beykoz’da üretilen eserlerin hepsine “Beykoz işi” denir. Hicri 1 Muharrem 1263 tarihli Takvim-i Vekayi gazetesinde. ordu için cam humbaralar (el bombaları). ayrıca Bohemya ve Fransa’da Türk beğenisine göre yapılmış cam eşya alınması Beykoz camlarının kökeni ile ilgili sorunlar yaratmaktadır. Bohemya. Avrupa’sında Türk sanatlarının etkisiyle bir takım akımlar ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinir. koyuca mavi ve benzeri renkte çeşitli örneklerine rastlanır (fotoğraf 62). Fakat leğenibrik. Daha öncede belirtildiği gibi. İncirköy’de kurulan Çeşm-i bülbül fabrikasından söz edilir. Bu türe “maydanozlu” da denir. Türk hamamlarının kubbeli mekanları için camlar. Bu yüzyılda İstanbul’da çok değişik özellikler taşıyan cam eşyaların üretildiği atölyeler ortaya çıkmıştır. Renkli camların yerleştirildiği alçı çerçeveye “revzan” adı verilir. İspanya.yüzyılın sonuna kadar göründükleri halde 18. Silezya. “İçlik” çeşitli çiçek ve bitki motifleriyle bezeli ince camdan. Çoğunluğu fil gözü veya bal peteği şeklindeyse de yumurta biçimi ve yuvarlak olanlar da vardır. Kırmızı. İncirköy çevresindeki fabrikada yapılan camlardır. Bunlar çoğunlukla opal ve renkli camlarla aynı biçimdedirler. yy. Buraya Avrupalı ustalar da getirilmiştir. Selim zamanında (1789. daha çok yaldızla yapılmış bitkisel motifler. renkli saydam camları içerir. koyu. Pencereler iki bölümden oluşur. başında Esnaf Loncaları bu kurumların yerini alır. geliştirmiş ve İstanbul’a dönüp bir atölye açmıştır. kadehler vs.

Bezeme. ORTAĞAÇAĞ AVRUPASI Roma İmparatorluğunun çökmesinin camcılık üzerinde kötü etkisi olmuştur. bunları seçmek zordur. Bunlara ışığı kırma. yy. Rhineland bölgelerinde “Waldglas” yaygındır. biçimlerinde bozulma görülür. Artistik ve günlük kullanımla ilgili cam eşyaların kalitelerinde düşme. Yaygın motif pençe ve yılankavi cam ipliği süslemedir. Bohem tarzında bir üslup yarattı. 3.1. Altare ikinci önemli merkez oldu. 1450 öncesine ait Venedik camı hemen hemen hiç bilinmez. 16 ve 17. Turner’a göre Türk çeşm-i bülbüllerinde ince çizgiler yanında belirli aralıklarla yer alan geniş çizgiler Türk işçiliğinin özelliğidir. çağın heykel sanatından etkilenmiştir. Bu dönemde Orta Doğu ve İslâmi etkiler baskındır. Kristal aynalar. kum ve beyaz kalıntılar içerirler. Opal ve Opak Camlar: “Ayn-üş-Şems” (güneşin gözü) denilen opal taşına benzetilerek yapılmış opal ve opak cam Beykozların önemli bir kısmını oluşturur. Yüzyılın ikinci yarısında özgür ve fantastik formlar. kanatlar ve dragon motifleri kullanıldı. cam dokusunun sıkılığına veya gevşekliğine göre kırmızı yada koyu oranj renk verir. şekilleri sınırlıdır. Venedik cam ve kristalleri bir çok yerde taklit edildi. Amber ve mavi-yeşil görülse de arı renkler yoktur. yy. 4. dağıtma ve yansıtma bir aradadır. Belçika. Fakat zamanla opaklaştırıcı daha başka elemanlar kullanılmaya başlandı. 15. Burada kristallerin çökeltilmesi söz konusudur. Fakat. Opal cam. Vetro Filigranato. başında Lattimo denen opak beyaz cam (milk glass) yapıldı.10. Geçmişte cam harmanına kalayoksit ve kireçleşmiş kemik külü katılırdı. yılankavi bezeme ve kalıba üfleme gibi Roma gelenekleri devam eder. 17. işlemin uzunluğuna ve sonuçta meydana gelen kristallerin büyüklüğüne bağlı olarak derece derece yarı geçirgenlik ve opaklık sağlanır (fotoğraf 66-67-68). Renksiz olanlar ise gri. d) Opalinler.Türk ürünlerinden farklı olduğu söylenir. çok renkli kolye taşları. 16. 5-8.yüzyılda burada Millefiori taklidi rengarenk desenli eserler. spiraller. Prof. Almanya. Güney Hollanda. Süsleme olarak yüzeyleri sadece yaldız dekorlu veya mineli ve yaldızlı olabilir (fotoğraf 69-70-71). Birçok cam ustası Murano’yu terk etti. Bohemya. “A la façon Venise” stili tüm Avrupa’ya yayılmıştı. AVRUPA CAM SANATI 4. yüzyıllarda. Barok dönemin başlangıcıdır. Bu yüzyılda kaya kristalinin yerine geçebilecek berraklıkta ve arılıkta bir cam üretildi. Chalcedony tekniklerinde cam eserler yapıldı. buzlu cam. 18. bunlar Erken Roma camlarının berraklığına sahip değillerdir. yüzyılda Venedikli Giuseppe Briati. Ayrıca fıstık yeşili Avrupa’da kullanılmayan bir renktir. Ek maddenin ölçüsüne. VENEDİK Venedik’teki cam fırınlarının birçok yangına neden olmasından dolayı 1291 yılında Murano odasına taşındığına dair çok sayıda belge olmasına rağmen. opak beyaz cam ya da opalin ışığa karşı tutulunca. Fransa. yüzyıllar Venedik camcılığının Altın Çağı’dır. Zamanla Venedik öncülükten kopyacı duruma geçti. . İlerde. daha detaylı araştırmalar sonucunda bu konunun aydınlığa kavuşacağı kanısındayız (fotoğraf 63-64-65). sonunda Bohemya ve İngiliz kristalleri önem kazandı. Bu tip kalın duvarlı kaplar potas camlarıdır ve iyi kalite değildirler. Frank-Merovenj döneminde kullanım amacıyla yapılan kaplar kalıba üflemedir.yeşil ve kahverengimsi tonlardır. daha çok “cristallo” diye tanınır.

Bunun yanında bezeme olarak “Mineleme” çok yaygındır. mor. yüzyıl ortasına kadar Venedik işlere yerli yapımlardan ayrılırdı. renkli cam üzerinde mine sıçratma ve sarma cam tekniğiyle tanınır. Ağır. İtalya ve Bohemya etkileri sezilmeye başlanır. yüzyılların başlarında çok önemli bir merkez olmuştur 4. elmas traş ve çark traştır. ALMANYA VE BOHEMYA 15.3. 1676’da George Ravenscroft “Kurşun Camı” bileşimini tanıtır. Cantaro ve Jarrita’dır. “A la façon de Venise” kaplar yapılır. Passglas (silindirik ve üstü enine cam ipliği bezemeli bardak). yüzyılda İtalyan ustalar Almanya. yüzyılda Venedikliler gelirler. bezemesiz cam yapımında ünlüdür. İspanya’nın tanınmış formları Porron. Bohemya ve Avusturya’ya gelince Venedik formları benimsenir. çarktraş ve kesme tarzında çalışılır. İSPANYA 13. yüzyılda İspanya’ya gelen Arap camcılar Almeida ve Barselona’ya yerleşirler. 4. Burada da atölyeler ağaçlık bölgelerde kurulmuştur ve Waldglas ile kiliseler için pencere camları üretmişlerdir. 17. 1745’te Cam Vergi Kanunu çıkınca camcılıkta bir duraklama görülse de yapımı devam eder. 17. Bu zamanda Londra en önemli merkez olarak kalır. Elmastraş. Stangenglas (silindirik bardak). Römer (büyük içki bardağı). 16. bu sıralarda Gotik karakter ağır basmaktadır. Bu dönemin bilinen içki kabı tipi Maigelein (genellikle kalıba üflenmiş ve derin konkav tabanlı olur). Kuttrolf (uzun. ve 19. Suriye etkilerinin sürmesinin yanında Gotik ve Erken Rönesans elemanlarının birliği de görülür. Stourbridge. İRLANDA .5. Bristol. cam bu dönemde yerel karakterini korur. Almeida’da ise Suriye etkileriyle birlikte devam eder.4. 17. yumuşak bir cam çeşididir. Bristol. 4.2. Diğer süsleme teknikleri soğuk boyama. mavi.4. Fakat gerçek anlamda “a la façon ve Venise” yapılmaz. 18. Almorrata. 1845’te Cam Vergi Kanunu’nun iptalliğinden sonra çok ayrıntılı ve süslü kesme eserler üretilir. hem de süslemede Fransa. Potas ve kireç kullanılarak yapılan bu cam kesme ve traşlamaya çok elverişlidir. yüzyılda Schwarzlot ortaya çıkar. Sheffield ve daha birkaç yerde cam fabrikaları kurulur. En önemli sanatçı Giacomo Verzelini’dir. eğik ve burmalı boyunlu şişe tipi). dekorasyonda yavaş yavaş yozlaşma başlar. parlak ve işlenmeye elverişli. yüzyılda hem biçimde. yüzyılın son on yılında Bohemya’da yeni ve dayanıklı bir cam üretilir. 1550’de Venedik’ten gelen ustalar Venedik üsluplarını yaygınlaştırırlar. 1324’te yangın tehlikesi nedeniyle Barcelona’da camcılık yasaklanır. boyunca Almanya’nın ormanlık alanlarında Waldglas geleneği devam eder. Nailsea. 16. Cam tipleri bölgelere göre değişir. yy. İNGİLTERE’DE CAM İngiltere’de Ortaçağdan beri cam yapımı sürer. yeşil ve opak beyazla tek renkli. Bu bölge 18.

Cam batıdan (Roma İmparatorluğu ve İskenderiye) giden tüccarlar tarafından götürülmüştür. Girlandlar ve yaylar çok tutulan motiflerdir. yüzyılda Hollanda ve Belçika. yüzyılda Baccarat ve Lorraine’de yeni fabrikalar kurulur. yy.S. İlk önemli fabrikalar 1739 da Güney New Jersey’de Alman camcısı Caspar Wistar tarafından kurulmuş ve buraya Avrupalı camcılar getirilmiştir. lapis lazuli yarı değerli taşların taklitleri olan camlar görülür. Önemli elmastraş ustaları Anna Roemers Vischer ve Willem Jacobz van Heemskerk’tir. yüzyılda sınırlı bir cam üretimi varsa da 1700 yılına kadar tam bir fabrika kurulmamıştır. 19.İrlanda’da camcılıkla ilgili olarak 18. yeniden eritilerek şekillendirilmişlerdir. İngiltere’de kurşun camı keşfedildikten sonra Fransa buradan cam alımına başlar. Nailsea tipi camların yanı sıra nilüfer yaprağı biçimindeki cam ipliği bezemeli eserler de görülür. Roma’dan külçe halinde alınıp. yüzyıl boyunca ise Venedik etkilerinin azaldığı. 4. Almanya ve Bohemya etkilerinin hissedilmeye başlandığı görülür. bunlar sonradan uluslararası üne kavuşurlar. FRANSA Fransa’nın Lorraine ve Normandiya bölgelerinde. İrlanda işçiliğinin en önemli özelliği kesmelerin kavisli oluşudur. Önemli camcılık merkezleri Belfast. Bu dönemde traşlama teknikleri gelişir ve “elmas uçlu noktalama” ortaya çıkar. Bozulmayı burada da görebiliriz. Cork. atölye kurup çalıştırırlar. Maurice Marinot.Argy Rousseau. 4. son on yılında Orleans’ta ayna ve pencere camı yapımında kullanılan “dökme tabaka cam” bulunur. 17-18. Ortaçağda üretilen camlar “Waldglas” denen türdendir. yeşim. Önemli merkez Pekin’dir. yüzyılda “Verre eglomise” denilen cam bezeme tekniği kullanılır. yüzyılda görülen “a la façon de venise” kaplar diğer ülkelerdeki kadar kaliteli değildir. Pi (Cenneti simgeleyen küçük disk) ve cicada (ölünün diline konan küçük cam) gibi şeylerdir. 19. Bunlar boncuk. mermer.9. Ortaçağdan bu yana pencere cam ve renkli cam yapılır. yüzyılın II. 5. 4. yarısından sonra moda olan Art Nouveau ve daha geç bir akım Art Deco stillerinde yeni cam bezeme teknikleri ortaya çıkar. yüzyıldan önceki cam yapımıyla ilgili çok az kalıntı vardır. İtalya üslûplarının etki alanına girer. Rene Lalique. HOLLANDA VE BELÇİKA 16. yy. Bu dönemde kalıba üfleme ve döküm teknikleri ile “Imperial Glass” (Kuan Liao) yapılmıştır. yüzyılda başlar. Zeuner’in cam resimleri Flaman ve İngiliz günlük yaşam sahnelerini birleştirmiştir. Bu ülkelerde çarktraştan çok elmastraş ve elmas uçlu noktalama tutulur. bunlar aynı zamanda Almanya’da da çok yaygındır. “Façon de Venise” yayılır. Orleans bu alanda önemli bir merkez olur. Çin’de daha çok keramik ve porselen tercih edildiğinden cam yapımı ancak 17.8. Cam genellikle İngiltere’den ithal edilmiştir. Genelde bezeme tipi olarak “Sarma Cam Tekniği” kullanılır. Bunlar zamanın tek renkli keramikleri ile yakın benzerlik gösterir. 17. 19.7. Daha sonra Amerika’da kurşun camı tanınır ve . “Flute” denilen aşırı derecede uzun ters konik içki bardakları çok popüler olur. AMERİKAN CAMI Kuzey Amerika’da 17. Waterford ve Dulbin. 17. İngiltere’de Cam Vergi Kanunu yürürlüğe girince bir çok cam ustası buraya göç eder. 16. yüzyılda porselen taklidi opak beyaz cam.6. öncesine ait çok az şey bilinir. yüzyılda kesme cam taklidi kalıba üfleme kaplar çok yayılır. 4. ÇİN CAMCILIĞI Çin’de M. Gabriel. En önemli sanatçılar Emil Galle. 18.

Peachblow. Bu yolla bezeme daha ucuz ve kolaydır. Yavaş yavaş özgün çalışmalar ve “Art Glass” ürünleri ortaya çıkmaya başlar. yüzyıllarda Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya çok miktarda cam eşya getirilmiş ve yerli fabrikalarda kopya edilmiştir. İngiliz ve Venedik tarzı camlarıyla tanınır. 18-19. 1880-1915 yıllarında “Brilliant Style” görülür.Bohemya kesmeleri taklit edilir. mineleme traşlama kullanılmıştır. Burmese ve Amberina gibi renkli ve zarif üslûplar geliştirilir. Daha sonra The Boston and Sandwich Glass Company (1825) ve başka birçok fabrika kurulmaya başlar. Fakat en çok tutulan teknik kalıplamadır. Louis Comfort Tiffany’nin irizeli Art Nouveau kapları. . Satin. 1818 de kurulan New England Glass Company kalıba basma “Lacy” camları. kağıt ağırlıkları. Bezeme tipleri olarak yaldızlama. renkli camları ve lâmbaları 1890 yıllarından sonra büyük çapta ilgi kazanır.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.