P. 1
Cam Yapımı

Cam Yapımı

|Views: 166|Likes:
Yayınlayan: mateng011

More info:

Published by: mateng011 on Mar 11, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/24/2014

pdf

text

original

Restorasyon Uzmanı Eftal KİRAZ http://www.restorasyon.8k.com/kaynaklar/cam%20yapimi.

htm
1.1. CAMIN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ Camın maddesi genellikle yarı saydam, suni bir birleşiktir. Tamamen saydam olması şart değildir. Kum (kuartz veya silika yani silisyum dioksit), soda (sodyum karbonat) ve kireç (kalsiyum oksit) ile oluşan cama soda-kireç taşı camı denir. Bunlar ana maddelerdir. Fakat daha dayanıklı sağlam bir cam yapmak için az miktarda kireç taşı, tebeşir ve kurşun oksit ilave etmek gerekir. Bunlar alkali ile birlikte camı kimyevi olarak meydana getiren silikat kompleksin oluşumu için temel teşkil ederler. Cam yapımcılarının taklit etmeye çabaladıkları kaya kristali ve kuvars’ın hemen hemen saf silikat oldukları dikkate alınmalıdır. Saf silikat cam yapımı için eritebilir fakat erimesi için çok yüksek ısı derecesi gerekir. Saf silikat yaklaşık 1710°C de erir. Bu, odun alevli bir fırın için çok yüksek bir sıcaklıktır. Soda eklenerek erime noktası 700900°C aralığına düşürülür ve kireç, camın stabilize olmasına yardım eder. Diğer değişle camın içinde çözülme eğilimindedir. Kütlece tipik bu formülasyon %75 kum, %15 soda ve %10 kireçten oluşur. Alüminyum’un (alüminyum oksidi) varlığı kimyasal dayanıklılığı arttırır ve oluşum esnasında kristalleşme eğilimini azaltır. Her ne kadar sert, kırılgan özellikleriyle birçok minerali andırsa da bilimsel bir yaklaşımda cam oldukça viskoziteli bir likit gibi düşünülür. Bir katının tipik bir özelliği olan kristal kafes yapısına sahip değildir. Aslında “cam” terimi bir maddenin değil bir fiziksel halin açıklayıcısıdır. Polimerin de içinde olduğu bir çok diğer maddeler ve hatta mineraller dahi camsı hale varabilirler. Camın yapay olarak elde edilmesinden daha önce, doğada iki tür cam vardı. Obsidiyen ve kaya kristali. Geçmişte ok ve mızrak uçları yapımında kullanılmıştır. Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Güney Amerika’da kalıntılarına rastlanır. Doğal kuvars diyebileceğimiz kaya kristal hemen hemen renksiz ve yarı saydamdır. Anadolu’da Troya’da bulunan M.Ö. 3000’in son çeyreğine ait arslan başı ve M.Ö. 13-14. y.y. da yapılmış Hitit heykelciliği gibi örnekler kaya kristalin çok erken tarihlerde kullanıldığını gösterir. Cam yapımında kullanılan silika genellikle ya sahillerden veya kara yataklarındaki kumdan elde ediliyordu. Viyanalılar nehir kuvarsı özelliğinde olan beyaz çakıl taşı, İngilizler ise Charles II’nin hükümdarlık devrinden itibaren yakılarak kireçlendirilmiş ve toz haline getirilen çakmak taşı kullanmışlardır. Saf olmayan sodyum karbonat olan “natron çok eski zamanlarda Mısır’da bilinirdi. Kireç, tebeşir yada kireç taşının ısıtılmasıyla kolayca yapılır. Akdeniz usulünde bazı deniz bitkilerinin sodada zengin küllerini kullanımı aldı. Rönesans zamanında, belki daha önce büyük bir kısmı, İspanya’dan barilla adı altında, Mısır ve yakın doğudan roquetta adı altında ithal edilmiştir. Karada çalışan cam yapımcıları alkali yerine büyük ormanlardaki kayın ağaçların yakılması ile elde edilen potası kullanmışlardır. Böylece Almanya’da orman camı ve Fransa’da eğrelti otu camı olarak bilenen camlar ortaya çıkmıştır. Kullanılan bir çok bitki türü külleri alkaliye ilaveten az miktarda kireç ve diğer maddeler ihtiva eder ve bu kireçte değişik formlarda ilave edilir. Almanya’da 17. yy. sonundan itibaren tebeşirin kullanılması yeni Bohemya kristal cam yapımını mümkün kıldı. Erken dönemlerden beri renkli cam ve sırların parlaklarını arttırmak için cama kurşun oksit ilave edilirdi. Fakat oldukça çok miktarda kurşun ihtiva edip, şekillendirilebilen cam, 1675’den önce yani Ravens deneyleri sonucunda İngiliz kurşun camını elde edinceye kadar yapılmamıştır. 1.2. CAMIN OLUŞUMUNDAKİ TEMEL ÖĞELER

Günümüzde cam elde etmede genellikle aşağıdaki karışımlar kullanılır.

Normal Cam

Kristal Cam

%72 Silis

%48 Silis

%15 Soda % 13 Kalker

%24 Potas + Soda %28 Kurşun oksit

Cama Renk Veren Maddeler

Bakır: Demir: Kobalt: Magnezyum: Gümüş: Altın:

Yeşil, turkuvaz, kırmızı Yeşil, mavi, sarı Koyu mavi, açık mavi Mor, eflatun Koyu sarı Pembe, kırmızı

Çinko, fosfat, kalay: Opak beyaz Antimon: Sarı

19. Yüzyıldan Sonra

Krom: Nikel:

Sarı- yeşil Potas camında menekşe rengi, soda camında sarı

Selenyum: Soda camında pembe, kurşun camında amber Titanyum: Sarı-kahverengi Uranyum: Yeşilimsi sarı

Bu katkılar daha ayrıntılı renkler elde etmek gerektiğinde değiştirilir. 1.2.1. RENK

Günümüzde cam yapımcıları, hassas metod ve ileri tekniklerle yaptıkları camın rengini kontrol edebilirler. Romalı cam yapımcılarının değişik renkte camların yapımı için kullandığı maddelere bakılırsa kimya bilgisinin yeterli olmadığı görülür. Metodları çoğunlukla tecrübeye dayanır ve teknik aletleri günümüzde mukayese edilirse pek yeterli sayılmaz. Ayrıca, hammadde içinde bulunan yabancı maddeleri temizleyecek bilgiye sahip değildirler. Ana maddelerin karışma işlemi bitinceye kadar rengin tonu nadiren bilinirdi. Ne renk olabileceğini bilebilir fakat tonu ayarlayamazdı.

Üflenmiş camlarda kullanılan ana renklerden biride mavidir. Bu cama yeşilimsi bir renk vermeye yeter. mavi ve mordur. Her renk grubu içinde tonlara göre tabakalı terminoloji kullanılır. sarı. dekoratif iplikler. açıktan başlayarak koyuya doğru şu şekilde olur: Yeşilimsi renksiz Yeşilimsi Soluk Yeşil Açık Yeşil Yeşil Mat Yeşil Koyu Yeşil (Greenish colorless) (Greenish) (Pale green) (Light green) (Green) (Dull green) (Dark green) Karışık renkleri tarif ederken üstün olan renk her zaman en son söylenir. kırmızı veya siyah renk sadece opak küçük cam eşyalar. Ayrıca zaman aşımı ve hava şartlarının meydana getirdiği değişikliklerin renk farkları yaptığı da göz önüne alınırsa çok çeşitli renk tonları bizi şaşırtmamalıdır. Renk konusunda iki kişi hiçbir zaman tam olarak görüş birliği içinde olamaz. millofiori kaplar yapmakta ve üflenmiş cam eşyaların yapımı için kullanılmıştır. Bütün cam-kumları genellikli % 1-3 oranında demir ihtiva eder. Beyaz. . 2- Karışıma metal oksitleri. Renklerin tam adlandırılmasında insanların kişisel düşünceleri etkili olmuştur. sülfitleri eklemesi ile çeşitli renkler elde edilir.Bu Roma camındaki renk çeşidinin çokluğunun sebebi olabilir. Yeşili örnek olarak gösterirsek. yoksa kobalt ilavesi ile mi yapıldığı kesin değildir. Örneğin “sarımsı yeşil” “içinde hafif sarı tonu olan yeşil” demektir. RENKLENDİRMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER 1- Temizlenmemiş harman doğal yeşili ve kahverengiyi verir. Bunun bakır mı. Ana renkler yeşil.

bir direkt alevin ısıtma özelliğini taşır. fakat kesinlikle hiçbir zaman gerçek anlamda renksiz cam olmaz. Yine özensizce yapılmış olan dört duvar ve çatı fırının çevresini oluşturur (fotoğraf 1).’da kobalt tercih edildi. daima laminar bir akımda mevcut olan en kısa ve en düzgün yolu seçer. Modern cam yapımcıları ve bilhassa vitray yapımcıları bu tip renksiz cam için “beyaz” terimini kullanıyorsa da bu yanlıştır. “Gold Ruby Glass” denilen yakut rengi cam en önemli örnektir. biraz daha fazlası sarımsı renkler meydana getirdiğini öğrenmişlerdi. 1. RENKSİZLEŞTİRME Renksiz bir cam yapmak için demiri nötralize edecek bir madde gerekir. içerideki hava dolaşımının düzenlenmesi çok önemlidir (fotoğraf 2). Öyle gözüküyor ki Romalı cam yapımcıları bu maddenin değerini biliyorlardı ve az miktarda kullanıldığında renksiz veya hemen hemen renksiz bir cam yaptığını. eritme ve tavlama kısımlarından oluşur. bu luminosite yavaşça azalır fakat bir geleneksel cam fırının da yanma ürünleri her an kubbenin ve tabandaki ışıma düzleminin etkisi altındadır. Bu yakınlaşma. yy.kumundaki demirden meydana gelir. 1. “Renksiz” kelimesi çok sık geçer. Günümüzdeki cam yapımcıları bu işlem için manganez ilave ederler. duvardaki açılıp kapanabilen hava kanalları ya da kapı ve pencerelerin yerleri ve ölçümleri önemlidir ( fotoğraf 3). 18. Bu yüzden yukarıda da bahsedildiği gibi çatıdaki havalandırma düzeni ile. çalışma ağzının hemen dışına yerleştirilen bir plaka ile daha da arttırılır.3- Metal tanecikleri ilavesiyle renkler pırıltılı olur. FIRIN Fırınlar. Bu yüzden ergitme yüzeyinin hemen üzerindeki atmosfer.2. taban düzleminin ışıma özellikleri. Toprak üzerine tuğlalarla ve çamurla yapılmıştır. Serbest bir akışkan. Diğer bir değişle. ister sıvı olsun ister gaz olsun. “Beyaz” terimi her zaman opak cam terimidir. Üstü kubbe şeklinde yapılmıştır böylece ısının devri sağlanır. Lucas Mısır’da bazı kumların tabii hallerinde bu nötralize eden maddeyi ihtiva ettiğini ve ilk renksi camların bu tip kumlardan yapıldığını ileri sürer. ağacın yapısında ki reçineli maddelerin yüksek sıcaklıktaki bozulması sonucu alev içinde oluşan mikroskobik büyüklükteki karbon taneciklerinin ışımasıyla olur. hem de zaman zaman oldukça isli yanar. Böyle bir fırında yakılan Çam odunu hem yüksek ısı sağlar.3. 4- Madde 3 ten daha küçük metal tanecikleri camla kaynaşır. genellikle yuvarlak olur. Her tarafı özensizce elle biçimlendirilmiştir. .2. Son yıllarda selenyum bu iş için aranan madde olmuştur. Cam ustaları çam odununu “Alevli” yandığı için. Alevin luminositesi. yanma ürünleri soğurken. ön eritme. Sarı ve mor renklerde renklendirme maddesi olan manganez çeşitli oranlarda kullanılarak yapılmaktaydı ve manganezin Mısır’da bu maksatla kullanıldığı analizlerle ispat edilmiştir. Bu yüksek ısının ve dumanın fırın çevresinde çalışan cam ustalarını etkilememesi için. Bütün camlarda en iyi kaliteli modern cam eşyası ve optik camında bile çok hafif de olsa yeşil bir renk vardır.2. teknik terimi ile “luminant” alev verdiği için tercih ederler. ergimekte olan cama çok yakın bir noktaya getirilmiş olur. Açık bir alev. bu da cam.

Dolayısıyla cam kırığı kütlesinin iç kısmını ısıtmak çok yavaş bir işlemdir. birleştirilmesi için özel araçlar geliştirilmiştir. potadan cam alma çubuğu. maşalar ve bitmiş sıcak camı taşımak için çeşitli tutucular (fotoğraf 6). Çünkü malzeme değişmeyince. ayrıca hızla soğuduğu için katılaşan bir malzeme olduğundan tasarımlanan biçimin bir anda ve kesinlikle ortaya çıkarılması gerekir (fotoğraf 9). biçimlendirmeye yardımcı olacak araçlar da benzer durumda olmak zorundadır. yy. Böylelikle ısı camın içinde. Bunlara dayanarak biçimlendirmenin yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamaların her döneminde. çevrilmesi. benzin ve elektrikle ısıtılmaktadır. Üfleme çubuğu.Camın dış yüzeyinden iç kısımlara doğru olan ısı transferi daha da ilginç bir mekanizma içerir. Üzerinde çalışılan malzemenin sıcaklığı.3. Yani ısı iletkenliği çok düşüktür. tutulması. Odunun dışarı çekip söndürmek bu iş için yeterlidir (fotoğraf 5). birbirlerine benzeyen ilkelerin uygulandığı açıkça görülür. Bir cam parçası. Fransa’da odun. Yakacak olarak İngiltere’de 17. Yüksek sıcaklıklarda bu dış tabaka kendisi hemen yanındaki tabakalar tarafından soğurulan enerji ışımaya başlar. . Bütün bu araçların camı etkilemeyecek özellikte olmaları da çok önemlidir (fotoğraf 7-8). 1. la kadar odun daha sonra kömür. Bu konudaki ilk tutarlı bilgi 1612 yıllarında. bir İtalyan din adamı olan Antonio Neri tarafından yayınlandı. suyun süngere emilmesine benzer bir şekilde ilerler (fotoğraf 4). Cam yapımının diğer el sanatlarına göre ayrıcalığı vardır. biçimlendirmede kullanılacak araçların ısıya dayanıklı ya da cama karşı uygun nitelikli olmasını gerektirir. temel ilke açısından günümüzdeki önemli ayrıcalıklar göstermemektedir. Cam yapım işlemi bitince. 1. Çok sıcak bir malzeme ile çalışılmaktadır. kesilmesi. EN ÇOK KULLANILAN TERİMLER Amberina: 1883-1900 yıllarında ABD’de yapılan ve dipten tepeye doğru sarıdan koyu kırmızıya derece derece geçişin görüldüğü bir tür cam eşya. makaslar. Camın kendisi iyi bir yalıtkandır. fırın ertesi gün yeniden yakılmak üzere sönmeye terk edilir. Ek olarak cam fırınındaki ışımalara opaktır. ışıma enerjisi etkisinde kaldığı zaman yüzeyi kısa sürede ergime sıcaklığına ulaşır.4. Danimarka’da ve Silezya’da turba kullanılmıştır. Son yıllarda fırınlar gaz. ALETLER El yapımı camın işlenmesinde ve biçimlendirilmesinde birkaç temel araç vardır. Temel ilkeler cam üretim koşulları içinde uzun süre gizli kalmıştır. Ergimiş ve akıcı camın potadan alınması. Geçmişteki uygarlıkların olağanüstü biçimlerini oluşturmak için kullanılan yöntemler.2.

Cam lif kalın ise yay denir. boru biçimindedir. Burmese: 1885-1900 yıllarında ABD ve İngiltere’de yapılan. Atmosferik Aşınma: Dış etkenlerin neden olduğu aşınma Aventurine: Renkli cama oksitlenmiş altın veya kurşun tanecikleri ilavesiyle elde edilen pırıltılı cam. Cam İpliği: Küçük bir cam kütlesinden çekilmiş yuvarlak kesitli ince cam lif. Boru Şeklindeki Taban Halkası: İçe itilmiş tabanın bir çeşidi. Crown Glass: Küre biçiminde şişirilmiş camın nobleye geçirilip tekrar ısıtılmasından sonra ortasının açılarak devamlı döndürülmesiyle elde edilen göbekli disk şeklindeki cam. renklerin tepeden dibe doğru açılan cam eşyalar. . Cameo: Tabakalı camların tıraşlanmasıyla yapılan kabartma.Ateşle Parlama: Cam kapların ağız kenarı ve dış yüzeylerindeki pürüzlerin düzensizliklerin giderilmesi için yapılan son ısıtma işlemi (fotoğraf 10). Burada halka. Cristallo: Venedik soda camı.

aşağı ve yukarı katlanıp. İrizasyon: Cam yüzeyinin yanardöner veya alacalı gökkuşağı gibi olması şeklinde ortaya çıkan aşınma tipi (fotoğraf 12).Çapak: Cam kabın dışında bulunan kalıp izindeki cam kalıntısı. . Habbe: Camda bulunan çeşitli büyüklükte hava kabarcığı (fotoğraf 11). enine yivlenmesiyle oluşan ağız şekli. Çarktraş: Cam kabı yağ veya ince zımpara tozuyla beslenen çarka karşı tutup aşındırarak yüzeyindeki alçak ya da yüksek kabartılar oluşturma. Harman: Camın yapılacağı ham maddelerin karışımı. Elmastraş: Elmas uçlu bir aletle cam yüzeyini dekorlama. Çatlatılmış Cam: Üflenirken ve sıcakken suya batırarak yüzeye çatlatılan veya cam kırıkları içinde yuvarlatılarak elde edilen cam tipi. İçe İtilmiş Taban: Esas kabın dibine bir başka parça üflenmesi ve kabın içine itilmesiyle meydana gelen taban halkası. Kaburgalı Ağız: Ağız kenarının dışa.

Oyuk Taban Halkası: Üfleme sırasında bir aletle cam kabın dibinde dışa doğru yapılan kat veya rulo. Mineleme: Bezeme tipi. Potas Camı: Hammadde karışımında eritgen olarak potasyum karbonat bulunun cam. Bir ucunda ahşap ağızlı bulunur. Sarma Cam: Cam eriğine batırılarak ikinci bir tabakayla kaplanmış cam (fotoğraf 13). Noble: Cam üretiminde kullanılan ve ucunda sıcak cam parçası bulunan metal çubuk. Satin: 1880 yıllarında yapılan bir cam çeşidi. Pipo: Potadan erimiş cam almada ve daha sonra bunu üfleyip şişirerek biçimlendirmede kullanılan özel metal boru.( fotoğraf 14-15-16) .Köpük Kalıntıları: Hammadde eritilirken yüzeyde oluşan beyaz köpüğün tamamen alınmamasından ileri gelen opak beyaz damlalar. Süt ve Mine gibi Aşınma: Yüzeyde meydana gelen ve yavaş yavaş kabın cidar derinliklerine kadar ulaşan genellikle opak beyaz leke ve çizikler. Bitmiş cama asit etkisi ile ipeksi ve mat bir görünüm verilir.

Bu tekniğin temel ilkesi cam kırıklarını döverek toz yapmak ve bir bağlayıcıyla çamur haline getirmektir. Yastık Taban: Kabın dibine bir parça sıcak cam yapıştırılıp. Bu tür konkava “vurma” denir. 15-14. f Pate-de. CAM YAPIM TEKNİKLERİ Camcılık tarih boyunca gelişirken birçok teknik ortaya çıkmıştır. Yaldızlama: Altın ve civa karışımı ile yapılan bezeme şekli. Vurma: Bir çok tabanda bir aletle yapılmış hafif veya konkavlar vardır.Taşlama: Cam kapların ağız kenarı yüzeyindeki pürüzlerin. 2. Bu çamur elle ya da tornada istendiği gibi şekillendirilir. CAM HAMURU (i Glass Paste.1.(Çizim 1) 2.Core-Forming) .verre.Ö.2 İÇ KALIP TEKNİĞİ (i. yüzyıllarda Eski Mısır’da biliniyordu. yüksek ısıda fırınlanarak camlaştırılır. 2. düzensizliklerin giderilmesi için döner çarkla yapılan aşındırma işlevi. dışa doğru açılmasıyla elde edilen taban şekli Yay Taban: Cam yayın halka şeklinde dibe eklenmesiyle oluşan taban. a Glass-paste) M.

Esas metodlar şunlardır. kum veya kuvars tozlarından yapılan ve metal bir çubuğun ucunda bulunan çekirdek kalıp yaklaşık 800ºC ısıtılırdı. da Roma’da kullanılmıştır. gübre. kalıp pişmiş toprak. Mozaik Cam (Mosaic Glass) Bu teknikte desenli çubuk parçacıkları eriyip kaynaşarak yayvan kâseler getirirler. Daha sonra ağız düzleştirilir ve kulplar takılır.3. çok sonra M. Burada. 2. Cam ipliği bunun üzerine sarılarak biçimlendirilir (fotoğraf 19). 1500 yıllarında ortaya çıkmış.Ö. da İskenderiye’de. pendant ve boncukların yapımı için ince tel veya metal çubuk öz kullanılır. Reticelli Renksiz cam çubukların renkli opak cam iplikleriyle spiral olarak sarılarak.İkinci bir çubuk ile etrafına cam lifleri dolanır.S.Ö.3. I. Millefiori) Bu teknik M. İnce uzun kaplar. Bu safhada tahta bir tarak veya demirden sivri uçlu bir çubukla zig zaglar yapılırdı.Kalıp Tekniği (i Rod-Forming) İç-Kalıp Tekniğine bağlı olarak görülür. . Kalıp ve cam fırına konur ve küçük çubuk parçaları deforme olup aradaki boşlukları doldurana kadar ısıtılır. Sık olarak yapılan bu işlemle değişik renkli cam ipliklerin bunun üzerine sarılır. Bunlar mermer bir plaka üzerine yuvarlanarak yüzeye sokulurlar.Hemen hemen M. Bundan dolayı cam fazla sıvı hale gelemez. yy. yy. yüzyılda Mezopotamya’da görülür. yy. Eğer çekirdek yeterince ısınmamışsa küçüm cam tanecikleri eriyip yüzeye sıvanırlar.(Çizim 3) 2.1. III. ital. I. BİNÇİÇEK TEKNİĞİ (i Thousand Flowers. Soğuduktan sonra içteki kalıp malzemesi çıkarılır (Çizim 2) (fotoğraf 17-18). bazıları şebeke gibi dıştan kaplama olur. Bir kısmı ağ gibi içten bezemeli.3.2. Çubuk.Ö. yanyana gelecek şekilde dizilmesiyle oluşan kaplara Reticelli camlar denir. sonu ve 15. Buna göre kömür. uzun zaman kullanılmıştır.Isıtılan çekirdek pota içindeki sıcak cama daldırılır. ısı derecesi 600º-700ºC olmalıdır. M. Tekrar ısıtma ve yuvarlama ile çekirdeğin şeklini alır. 2. 16.Çekirdek toz halinde bulunan camın üzerinde yuvarlanır veya belkide çekirdeğin üzerine cam tozu serpiştirilir. I. II. Yapımında iki yol izlenir.

Ortada girift bir çubuk. Çubuklar kâsenin orta noktasındabirbirleriyle dik açı yapacak ve kâseyi dört parçaya bölecek şekilde dizilirler.4. yüzyıllara ait yarıkürevi reticelli kâseler bu tiptedirler. Bu tekniğin Dört çeşidi vardır: I-Çok popüler olan bu kâseler basit ve tek renkli çubukların sarmal bezemeli çubuklarla. II-Bunlara “dört-bölümü kâseler” de denir. olasılıkla kalıplanıp ısıtılmış elamanların ayrı ayrı aletlerle şekillendirilmesiyle oluşurlar.3. şerit cam tekniğine benzer. Tek renkli bantların kalıpta düzenlenmesiyle oluşur. Mozaik Cam’a benzerler. Altın Bantlı Cam (i Gold-Band Glass) Şerit camlarla yakın benzerlik gösterir.Ö. dört parçada dört ayrı desen görülür. fakat burada şeritlerin en azından biri iki renksiz cam arasına sıkıştırılmış altın yapraklardan oluşur. rastlantısal desenlidirler. II- Daha yaygın bir teknik. birleşik kısa çubuklarla yollu kâselerdir. III-Daha az yaygın ve nadir görülen bir çeşit. . Burada ise.. Buna göre spiral olarak sarılmış olarak çubuklar birbirlerine paralel olarak kalıp içinde dizilir. 2.3. Bütün formlar ayrı olarak sarmal cam ipliğiyle biter. paralel olarak kalıba dizilmesiyle yapılır. Uzun Spiral veya Meander çubukların parçaları olarak görülmezler.3. IV-Son grupta Meander veya Spiral şeritli camlar yer alır.-2. kesilmiş çubuk parçaları kontura paralel olarak kalıp içine dizilir. M.Şerit Cam (i Ribbon Glass) Şerit cam kâseler diğer mozaik cam eserlerden farklıdırlar.I- Burada eser. Çünkü kullanılan çubuklar daha önceden çeşitli renklerle bezenmişlerdir. iki paralel çam çubuğun spiral şekilde dönerek kap modelini almasıyla oluşur. 2. Mozaik Cam’da kontura dik olarak dizilmiş çubuklar görülür. 3.

2. Özenli şekiller için kayıp mum tekniği (i Lost wax. b) Isı derecesi oldukça yüksek (800º-1000ºC) olmalı.Ö. c) cam tamamen sıvı hale gelmeli.yüzyılda İran’da ortaya çıkmıştır.4. a Gie Ben) M. f cire perdue) kullanılır. f Coluage. Cam çok ince toz veya iri parçalar halinde kalıba konur ve eriyip bütün kalıbı doldurana kadar fırında bırakılır. Bunun için: a) Kalıbın maddesi pişmiş toprak olmalı. DÖKÜM TEKNİĞİ (i Casting. . Bu teknik şöyle uygulanırdı: a) Alçı veya ince kumdan yapılan bir hamur yatay bir tezgah üzerine konur ve şekillendirilir. 8.

.1. Noble camcı koltuğunun kollarında ileri geri yuvarlatılır. d) Kalıbın içi küçük cam parçacıklarıyla doldurulur ve fırınlanır. Serbest Üfleme Bu teknikle bir cam kap yapmak için önce piponun ucu kızarana kadar ısıtılır. f Moulage.Ö. kaburgalar yapılır. burada yuvarlanıp şekillendirilir ve üflemeye geçilir (fotoğraf 20-21-22). 2. 50 yıllarında Suriye’de icad edildi ve zamanda yayıldı. BASMA TEKNİĞİ (i Pressing. Camın serbest üflenişinin yanı sıra kalıba üfleme kalıba üfleme tekniği de kullanılmıştır (fotoğraf 30-31-32) Kalıpta üflenmiş bir kap yapmak için piponun ucundaki cam pişmiş toprak veya ıslak tahta kalıp içinde indirilip. f Soufflage. devamlı döndürülerek mermer işleme masasında götürülür. Üflenerek istenen şekil elde edildiğinde ucunda bir toprak erimiş cam bulunan noble cam kabın dibine yapıştırılır (fotoğraf 23-24-25). ısı yükseltilir. a Pre Bling) Bu teknikte bir topak erimiş cam metal kalıp içinde bir pistonun baskısıyla biçimlendirilir.5. Daha sonra kalıp kırılarak içindeki cam kap çıkarılır (Çizim 4). burada ağız deliği oluşur. bütün kalıbı kaplayıncaya kadar şişirilir. sıcak mum eriyip akar. kurutulup fırınlanır. Camın ısı derecesi yükseltilir (1000°C). cam istenen biçimi alınca ıslak demir bir törpü ile birleşme noktası soğutularak ayrılır.b) Kuruduktan sonra üzerine bir fırça ile sıcak mum sürülür. Kabı pipodan ayırmak için uca yakın olan kesim soğutulup çubuğa sertçe vurulur.6. soğuması için tavlama fırınına konur (fotoğraf 26-27-28-29) (Çizim 5) A. Cam tamamen eriyince fırın soğumaya bırakılır. ÜFLEME TEKNİĞİ (i Blowing. çabuk soğutulur.6. Kalıba üflemenin tersine olarak burada iç şekil dış şekilden ayrı ve bağımsızdır. tepesine bir toprak mum konur. piston ise iç şeklini verir. 2. a Blasen) M. işlem tahtanın yanmaması için sadece birkaç saniye sürer (fotoğraf 33-34-35). Daha sonra potadan cam alınır. c) Mum biraz daha alçı karışımıyla kaplanır. 2. Kalıp cam kabın dış şeklini. suda biraz soğutulur.

Tekrar ısıtıldıktan sonra cam açılır ve devamlı döndürülerek büyük bir disk şekline getirilir. a Butzencheibe) Göbekli camlardır. 3. ısıtılır ve yeniden üflenir. sonunda İngiltere’de yaygın olarak kullanılıncaya kadar az görülür.2. Tekrar fırınlanarak parlatılır. pipodaki cam topağı serbestçe üflenir ve sarkaç biçimini alması sağlanır. Diğer bir yol daha önce kalıpta yanmış bir kabı yeniden şekillendirmeye dayanır.7. Bu tip camların 4.1. Roma v. 2. Burada. I. yy Thebai’de yapılan cam eşyalar Delta civarından cam külçeler getirilirdi. CAM İŞÇİLİĞİNİN GENEL TARİHİ 3. Önceden biçimlendirilmiş bir kap pipoya bastırılır. Diskin kenarlarından kesilen parçalar düzgündür. MISIR Cam Mısırlılar tarafından icat edilmiş ve herhalde ilk defa Nil deltasında civarında yapılmıştır. daha sonra nobleye geçirilir.B. Lorraine bölgesinde çok yaygındı. daha sonra ki dönemlerde ( Hellenistik. Mısır dilinde cam kelimesi Delta’nın kuzey batısındaki bir yöreden alınmıştır. yüzyılda Roma İmparatorluğunun çeşitli bölgelerinde yapıldığı ve kullanıldığı bilinir. CROWN GLASS (f Plats de verre. 2. Bu metot M. Bu teknikte bir toprak erimiş cam küre biçiminde şişirilir. BROAD GLASS İlk olarak Romalılar tarafından kullanılmış. tavlanır.S. Silindir sıcakken iki yandan düzleştirilir. Bu disk tekrar fırınlanarak parlatılır.7. yüzyıla tarihlenen Altın Bantlı Camların yapımını açıklar. Fakat 17. yapımı 100 yılından 1810 yılına kadar sürmüştür. yy. fırınlanır ve yandan açılır. orta kısım ise “boğa gözü” ne benzer.1. Örneğin M: Ö XIV.s ) tüm Akdeniz bölgesinin en önde gelen cam merkezlerinden biri olan İskenderiye civarında yapılmıştır. İmalat. .7. DÜZ CAM YAPIMI Geçmişte Avrupa’da pencere camı yapımı için iki teknik kullanılmıştır: 2. aletle silindir biçimine sokulur. Diğer uç kesilir. Bazen sanat değeri olan eşyalar başka yerlerde de yapılırdı.

Son imparatorluk devrine kadar üfleme çubuğu İskenderiye’de kullanılmıştır. yy sonunda ‘başlık ‘ kısmı yok olur ve yerine huni şeklinde yayvan bir ağız veya çeşitli uzunluklarda bir boyun kısmı yer alır. . Üzerindeki bezeme alabastron. İki küçük turkuvaz-mavi bir testiden üzerindeki bezeme boya ile yapılmıştır. Boyun kısmı uzayıp çirkin bir hal almış ve üzerindeki bezemeler de baştan savma bir şekilde yapılmıştır. Almanya ve İngiltere’ye kadar ulaşmıştı.II. M Ö . yy alabastron şeklinin dejenere olduğu. Avrupa’nın iç bölümlerine kadar yayılmıştır. Küçücük boncuklar ipe dizilerek bir çeşit kumaş meydana getiriliyordu. Sonralar parlak renkli cam iplikleri opak cam üzerine sarılarak bezenirdi. Kakmalı cam bilezikler de imal edilmiştir. yy ‘dan itibaren alabastron çok görülmeye başlar. Önceleri adi çakıl taşları ince bir tabaka yeşil veya turkuvaz camla kaplanırdı. Mineli beyaz noktalarla süslenmiştir. Camdan yapılmış bilezikler. II – I. Eşyaların çoğu kadınlar için yapılmaktaydı. Bu bilezikler günümüzde Bohemya. Mısır’ın Assur boyunduruğundan kurtulmasıyla bir Rönesans devri başlasa da. Başlık kısmı vardır. yy küçük amforiskoslar çok görülür. İskenderiye’de yapılan camın tümünün ihraç edildiği söylenebilir. Tarihlenebilen en eski üç cam kap. ağız kenarı metalik sarı olan turkuvaz. M Ö III. Ayrıca boncuk. Sırlamanın diğer bir metodu çömleği tuzlu suya batırılıp tekrar fırınlanmaktadır. Mezarlar da bu tür kumaşlara rastlanmıştır. XX ve XXI krallık devirlerinde Mısır cam endüstrisinde bir düşüş görülür. İkincisi Münih Antiquariumda bulunur. VI. Prehistorik insanlar kap kaçakları kilden yapılıp elle şekillendirilirdi. V . aryballos ve diğer kaplardaki gibi sonradan eklenmiş cam iplikleriyle meydana gelmiştir (fotoğraf 36). O devirde kullanılan pişmiş toprak kapların taklididir. Bunlar tümüyle ortadan kalkar veya yerlerine küçük tutamaklar konur. İlk Alabastron sütun görünümündedir.mavi bir kaptır. yy ‘ da taşıyıcı kulplar kullanılmaz. Üçünçü örnek New York Metropoliton Museumda. Böylece çömleğin gözenekleri tıkanır ve suya karşı dayanıklılık kazanır. VI. Kabın dik durabilmesi için dip kısmı düzleştirilir. bu çok dar sınırların içinde kalmıştır. tekniklerdeki intizamın kaybolduğu görülür. M Ö. üzerinde kral Thothmes III’ün turası bulunanlardır. giyim eşyası yapmak içinde kullanılıyordu. Yüzyıllar boyunca kuzeye Uzak Doğu ülkelerine ve Afrika’ya ihraç edilen bu boncukların yapılışları çok basitti. Koyu mavi çan şeklinde bir kaptır. Çömlekler fırınlandıktan sonra yüzeyleri gözenekli ve opak camla kapların tekrar fırınlanırlardı. kopçalar ve renkli boncuklardan oluşan kolyeler vardır.Cam ilk olarak boncuk yapımında kullanılmıştır. Eski çağlarda Mısır boncukları geniş bir alana yayılmıştır. Bunlar küçük şişelerdir. Ayrıca Kahire Müzesinde Thothmos III’ün kızkardeşine ait bir cam vardır.

yy rhodos ve lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. ASSUR Birinci Dünya savaşından önce Almanlar tarafından Assurda yapılan kazılardan en iyi korunmuş ve en önemli Mezopotamya camları ele geçmiştir. 3000’e ait elimize ilk örnekler vardır. IV. Çünkü Hrıstiyanlık öncesi devirde yazılmış ve günümüze gelmiş olan çok sayıdaki yazılardan biri hariç camla ilgili tek bir kelime yoktur. M Ö. Yunanca isimli yapımcıların bir listesinin bulunması bu kişilerin Yunan kökenli olduklarını ispatlamaz ve bu yapımcılar Sayda ve Suriye’de çalışan Helenleşmiş Museviler olabilirler. Haller 1954 yılında yayınladığı Assur mezar ve lahitleeri hakkında kitabında bu bölgenin camlarına da değinmiştir. 3. Bu tabletlerin en eskilerinden biri 43 satırlıktır. İlk başlarda Romalıların sanat değeri olan cam eşyaya pek ilgi göstermedikleri görülür. Daha sonra sır yapımı ile ilgili bazı tabletlere Ninevehdeki Ashurbanipal kitaplığında bilgiler verir. Mezopotamyada bulunan özenle yapılmış çivi yazılı pişmiş toprak tabletler bize cam yapımı hakkında geniş bilgi verir. 1- Kahverengi camdan ve üzerine 4 ayrı ‘U’ şeriti olan üç ayaklı bir bardak . MEZOPOTAMYA Antik camın en az bilinen evreleri Roma öncesi devrine ait olanlardır. M Ö 3000 ortalarında Mezopotamya’daki cam imalatının kusursuz olduğu kesindir. IV yy Rhodos ve Lesbos cam atölyeleri herhalde Mısırlılar tarafından işletilmiştir. 3. M Ö. Erken dönem İtalya’daki durumda pek farklı değildir. Mezopotamya’daki cam buluntular az ve seyrek olduğu halde önemli özellikler gösterir.Cam boncuklar çeşitli alanlarda ve Ur III mezarlarında bol miktarda bulunmuştur.3. Bu devirde cam eşyalar Mısır tarafından giderilmiştir.M Ö. Boyalı çanak çömlek ülkesi olan Yunanistan ‘da cam sanatı hiçbir zaman önem kazanmamıştır. Yunanlılar çanak çömlek yaparken estetiğe çok önem verirlerdi.2.

Moroe açık havadaki iki saat yanan bir odunun ateşinin 1200ºC hararet vücuda getirdiğini söylüyor. antik zamanlarda Felus’un kumları çok meşhur idi. Buluntularımız ünlü Fenike cam endüstrisinin gelişimini incelemek için yeteli değildir. Bu kalıp eşyaları hem İskenderiye hem de Suriye’den ihraç edilmiştir. FİLİSTİN VE SURİYE Cam yapımının başlangıcı için bir rivayet Plinius’un anlatımına göre: Suriye’de Fenikeliler zamanında Karmel dağının alçak dağının alçak tepeleri arasında bataklık bir bölge vardır. yeşil yada bu renklerin ikisi sarı ve koyu mavi idi. fakat civarda taş bulamadıklarından gemiden getirdikleri güherçile ile yakmışlar. Deniz suyunun acılığının bu kumun üzerinde temizleyici rolü olduğu ve tesir olmadan kumdan hiç fayda gelemeyeceği sanılırdı. Bu kumun toplandığı kıyı boyu bir km den az olmasına rağmen burası asırlarca cam yapmak için kullanılan asıl maddenin kaynağı olmuştur. Üflenmiş camın icadından önce bile Fenike şehirlerini kullanmak ve ihraç etmek için kalıp cam eşya yapılıyordu. Böylece cam bulunmuş oluyor. Belus nehrinin bu bataklıkta başladığı ve 8km. mezar 133.silis ve hatta yumuşak soda-kireç. Bu nehir akışı ağır. Fenike yerli cam yapımı hakkında fazla bilgimiz olmamakla beraber bu “Fenike” camının Filistin ve Suriye’de yapıldığı görülür. Ağız kenarı dışa doğru biraz yayvanlaşır.Ö. Bu kumlar dalgalarla çalkalanarak çamur ve yabancı maddelerden ayrılıp temizlenirdi.silis camlarını ergitmeye yeter.L. Bulunduğu zaman çok kötü durumda olan bu şişe şimdi tamamen dığılmış durumdadır. Ağız kenarı dışa doğru yayvanlaşan sivri tabanlı armudi bir şişe.2- Armudi bir şişe.4. Cam üfleme tekniğinin Fenike denen kıyı şeridinde 1. FENİKE. Odunları yakınca kum ile güherçilerinin beraber ergimesiyle o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşler. suyu içilmeyecek kadar fena olduğu halde kutsal sayılır ve kıyılarında dini törenler yapılırdı. Hikaye akla uygun görünüyor. Cam. Bu ısıda soda. Armudi bir 34- 56- 3. Armudi bir şişe. Dışa doğru biraz yuvarlanan kalın bir ağız kenarı ve tokmak şeklinde kaidesi vardır. ve 3 turkuvaz –mavi renkte renkli bir bezemesi vardır. Plinius hikayenin geçtiği yeri doğru seçmiş. yy icat edildiği bilinir . Helenistik dönemde önce bu bölgedeki camlar hakkında çok az bilgimiz var. yy kadar gerilere gittiği söylenir. Assur şişe. W. ancak suların çekilmesiyle meydana gelir.V. Rivayete göre güherçile dolu bir gemiden bu noktada demir atmış geminin tayfaları kıyıda yemek hazırlarken odun yakmak üzere bir ocak kurmak istemişler. Bir müddet için yukarıda anlatılan açık ocakta yeter derecede ısının elde edilmesi şüpheli görülmüştür. kadar aktıktan sonra Prolemais eyaletine yakın bir yerde denize döküldüğü sanılır. Sadece Sarepta ve Saydadaki buluntulardan hareket ederek Fenike cam endüstrisinin M. Çamurlu birikintilerle dolu ve epey derin olması dolayısıyla nehrin dibindeki kum.

Aradusda bir tapınakta camdan iki büyük sütun durduğu söylenir. Lyons ve Piacenza hakkında bilgilerimiz var. bundan dolayı pahalıya mal olmuştur. Tarihi kaynaklardan edindiğimiz bazı bilgiler Roma’daki sanat değeri yüksek olan mallara duyulan ilgiyi gösterir. İspanya. Atina. 30 yılında Romalıların Mısır’ı istila etmesiyle Roma’da çok miktarda İskenderiye camı görülmeye başlandı. ROMA DÜNYASINDA CAM İç savaşların sona ermesiyle Romalılar. aynalar ve büyüteçler de İtalya’da yapıldığı halde kalıba basılmış mozaik kâseler gibi sanat değeri olan mallar hâlâ yakın doğudan. Böylece İskenderiye.S. (M.Ö. Üzerinde cam yapımcılarının bulunduğu camlar önem taşırlar çünkü Suriye merkezlerinden yayılan mallar ve sanatkarlar hakkında bize bilgi verir. Belus. vilayetlerinde de cam atölyeleri çoğalmaya başlamıştı. Ve bu kalıplar tekrar tekrar kullanılabilirdi. İmparatorluğun bütün bölgeleri ile ticareti arttırmış ve yeni bir lüks maddesi olan cam için açık bir Pazar oluşturdular. İtalya. Roma. muhtemelen İskenderiye’den ithal edilir (Fotoğraf 4041). 3.5. Plnius’un Alabanda camından ve Corvas ‘da sadece bir “hyliarios” ve üç “itraroi” olduğundan bahsetmesine rağmen Küçük Asya bu hikayede hiçbir rol almaz. ve III.(fotoğraf 37). Cami içi boş iki veya üç parçadan oluşan tahta veya pişmiş toprak kalıntılara üflenirdi (fotoğraf 38). Cam merkezlerinden sadece birkaçı bilinmektedir. Pencere camı. Dalmatio. İskenderiyeli cam yapımcıları İtalya’da Cumae ve Liternum arasında bulunan Volturnus’un ağzından Roma Porto Cassena da cam atölyeleri kurmuşlardır. Bergama’da ve diğer alanlarda cam buluntuları burada yerli imalatın olduğu anlamına gelmez. Diospolis. Bazılarından antik yazarlar tarafından bahsedilmiş. Roma’da üflenmiş camın görülmesi (M.20) büyük ilgi uyandırdı ve bir çok yeni formu un ortaya çıkmasıyla cam hemen hemen herkesin alabileceği kadar ucuz mal oldu. bazıları da yazıt ve buluntulardan bilinmektedir. Kalıpta üfleme icadını Suriyeli ve Musevi cam yapımcılarına borçluyuz.14) Etrüsk mezar buluntularının da gösterdiği gibi cam İtalya’da Roma çağından önce bilindiği halde kısmen veya tamamen Mısır’dan ithal edilmiş.S. Timur’un Suriye’yi işgal etmesi Doğu Akdeniz cam yapımın sona ermesine neden oldu çünkü sanatkarların Semerkent’e gönderdi. Dinî lider Peter bunu duvar tapınağı ziyaret etmiş ve gördüğü manzara karşısında hayrete düşmüş. Cama rağbet arttıkça sadece İtalya’da değil. . II. Camın büyüklüğü ve şekli üzerindeki sınırlar artık kalkmıştır. M. Plinius zamanında kadeh ve bardaklar günlük eşya olarak kullanılırdı (Fotoğraf 39). Bezemeli cam balıklar gibi diğer formlar kısa zamanda tüm Roma yerleşme yerlerinde görülmesi Suriyeli yapımcıların İtalya ve İmparatorluğun batı eyaletlerini atölye kurduklarını düşünebiliriz. yy testilerin saydam camla yapıldığı bilinirdi.

yüzyıldan itibaren Karaniş’ten gelir. Plinius’a göre Ammon tapınağında zümrüt yeşili camdan 4. Yakın bir arkadaşı ve teşrifat memuru olan “Cena Trimalchonus” in yazarı Petronius bunların bir şaheser olduğundan bahseder. Bu dönemde Roma cam yapımcıları Mons Coeliusta atölyelerini kurmuşlardı ve cam çok yüksek bir vergiye tâbi idi.Seneca (Enist.Ö.05 metre boyunda bir Serapis heykeli ve bir sütun vardı. imparatorluğun diğer bölgelerine ve sınırları dışına cam ihraç etti.000 Sester (600 sterling-yaklaşık 140 bin Türk Lirası) ödediği söylenir. Fakat bu camlar Roma’da yapılmayıp Doğu’dan ihraç edilirdi. çok beğenilir ve yüksek fiyatlara satılırdı.S. Camları üfleyip şekillendirenlere “Vitriarri” ve camı kesen. Nero’nun kırık cam parçalarını bile çok değerli sayarak topladığı söylenir. Karaniste bulunan bol miktarda cam yakınında bir cam merkezi ihtimalini gösteriyorsa da şimdilik hiçbir kanıta rastlanmamıştır(fotoğraf 42-43-44-45) Kapların çoğu günlük eşyalardı ve ihraç edilmezdi (fotoğraf 46-47-48-49). İtalya ve kuzey vilayetlerde bulunan ince camın İskenderiye imâli olduğu düşünülür. yüzyılda başlamış ve V. oyan sanatkârlara “Diatretarri” denirdi. . 847. M. Bu dönemde sanat değeri olan cam eşyalar koleksiyon tutkusu oldu. “Velucris” (Hafif kanat) Buradan ince ve hafif camlara ne kadar önem verdiğini anlayabiliriz.855) camın kalitesiz olup pek önem vermediği bir dönemde kiliselerde kullanılmasını yasaklamış. yüzyılda sona ermiş. Cam merkezlerinden en önemlisi İskenderiye idi. 20 yıllında üflenmiş cam Roma’da görülür. Büyük Konstantin sadece bu vergiyi kaldırmayıp cam yapımcılarını kuyumcu ve ressamlarla aynı sınıfa koyarak onları şereflendirmişti. Papa Zephyrinus’un papalık döneminde (M. 58’de Scaurus bir tiyatro yaptırmış ve orta skenevi İskenderiye’den ithâl edile cam plakalarla kaplatmıştı. En önemli Mısır buluntuları II. Nero’un iki küçük bardak için 6.S. M. Mısır’daki buluntular erken Roma imalatı hakkında hiçbir şey göstermez. Lucius Severus kullandığı kadehe savaş atının ismini vermiş. camın çok pahalı ve değerli olduğu zamanlarda idi. Bu. IXXXV i) cam fayanslarla kanlı banyo odalarından ve fal için kullanılan içleri su dolu cam kürelerden bahseder. Bunu karşılık Papa Leo (M. Pomponius Mela Mısırlıların siyah camdan büyük heykeller yaptığını yazar. Alexander Severus savaş vergisinin büyük bir kısmını cam olarak alırmış ve bu Mısır cam endüstrisi için Çok kârlı olmuştu.S. 202-218) cam eşyaların bilhassa kadehlerin ayinlerde dini amaçta kullanılması için kat’i emir vermiş. Mısır’dan İtalya’ya cam ihracı hatırı sayılır dereceye ulaşmış olmalı ki İmparator Aurelius camı yüksek vergiye tabi tutmuş. Seri halde üretim II.

Bu Mısır’da erken cam endüstrisi bulunduğunu kanıtlar ve kati bilinmemekle beraber Begramda bulunan başka camlarla aynı kökenli olabilirler. Mısır kökenli başka cam bulmak zordur. Civar bölgelerde cam endüstrisi bulunması ihtimali vardır. Cam üfleme çubuğunun icadından sonra İtalya’da cam atölyeleri (Glass Houses) açıldı. balda muhafaza edilen meyvalar cam kavanozlara konmuş olabilir. Sadece kimyevi bir analiz bunun materyalini saptayabilir. Campania esanslarıyla ünlüymüş fakat Plinius zamanında bu ünlünü kaybetmeye başlamış. varış yerinde şişelenmiş veya küçük Unguentaria içinde ihraç edilmiş olabilir (Fotoğraf 50-51-52-53). Çoğu günlük ev eşyası olduğu için Volturno cam atölyelerinde imâl edildiklerini düşünebiliriz. Capu zengin bir meyve ülkesiydi ve meyve ticareti için yalnızca pişmiş toprak kavanozlar kullanılmış gibi gözüküyorsa da. Strabo’nun evi Volturno atölyelerine yakın olduğu için onlar hakkında bilgisi çoktu.Mısır herhalde sadece pahalı camları ihraç için imal etti. Augutus zamanında yaşamış olan Strabo. Sıvı taşımak için çok kullanışlı olmasına rağmen İtalya dışında hatta Kuzey İtalya’da bile kullanılmamıştır. Camların üzerindeki damgalar . Korintte bir çok fragman bulunduğu halde sadece Bizans çağına ait bir cam endüstrisi kanıtlanmıştır. Kıbrıs’ta cam bulunmuştur ve Akdeniz’in hem batısı hem doğusu ile ilişkili olduğunu düşünürsek her iki yönden ithal edilmiş olması ihtimali ortaya çıkar. Diğer merkezler hakkında ikinci derecede bilgisi vardı. Roma’dan hiç bahsetmez fakat orada da cam atölyeleri olduğu biliniyor. çünkü bütün İmparatorlukta aynı formlar vardı. Esanslar Capania’dan büyük kaplarda satılmış veya küçük unguenterialara şişelenerek ihraç edilmiş olabilir. Fakat “İşlemeli akik” (Cameo) tekniği ile yapılmış üzerinde İskenderiye Pharos’u olan büyük kavanoz şeklinde bardağın Mısır kökenli olduğu düşünülür. çünkü başka alanlarda nadir görülür. Campaniada yapılırdı. Roma’daki büyük aktiviteden bahseder. Yunanistan’da cam yapımının izlerine nadir rastlanır ve ispatlayacak tek bir yazıt vardır. Pompeii’de bulunan kare şeklinde kavanozlar bu amaçla kullanılmış olabilir. Fakat bir ağız kenarı formu Kıbrıs yapımı olabilir. 79’da Vezüv’ün patlamasında yıkılan köylerde büyük miktarda cam ortaya çıktı. İtalya’ya ihraç edilen Mısır esansları büyük cam kaplar içinde satılıp. En çok görülen renk mavimsi-yeşil olduğu halde sarımsı renkte cama da rastlanır (Fotoğraf 54-55). M. fakat aynı zamanda esans ihracı yapılıyordu. Plinius’un bu konu hakkında fazla bilgisi yoktu.S. Bu tip ucuz şişelerin ithal edilmesine gerek yoktu. Aralarında hiçbir yerde bulunmayan kaplar ve cam süsler gibi çok değerli parçaları da vardı. Ticari bakımdan daha pratik olduğu için cam ve esans yapımcıları aynı bölgelerde çalışmış olabilirler (Fotoğraf 56). Ada da imâl edilmiş olması şart değildir.

İtalya.6. paranın biçimini ve ağırlığını ölçmeye yararlar. mutfak takımları. kalisler vs. Grekçe yazılmış imparator veya eparkosların isimlerini taşırlar. Kıbrıs. Yunan-Roma ile Avrupa sanatları arasında bir geçit teşkil etmiştir. Tek yüzlü ve çeşitli renklerdeki diskler. kakma camlar ve pencere şebekeleri için cam levhalardır. Ayrıca Rusya. b) Günlük İhtiyaç Eşyaları: En önce hatırlananları 4-7. bardaklar. Ürdün. Ayrıca. Cam Eşyaları a) Lüks ve Litürjik Eşyalar: Dini amaçla ve ayin sırasında kullanılan eşya ve lüks eserler. Mısır. Filistin ve Palmira’da bulunanların yerlimi ithal malı mı olduğu anlaşılmamıştır. üzerlerinde Hıristiyanlık sembolleri olan şişelerdir. Bizans camcılığını Suriye. küpeler vs. bunların sentezine gitmiş. . 438’de çıkarılan “ Codex Theodosianus” ta cam işleri yapan sanatçıların bütün vergilerden muaf oldukları bildirilmektedir. Balkanlar. Bulgaristan. Filistin. 3. Bizans imparatorları sanatçıları desteklemişler ve sanatsal gelişimi sağlamışlardır. d) Mimari Süslemede Kullanılan Camlar: Bunlar. Bunların yanı sıra kandiller. kolyeler. yüzyıllarda yapılmış olan para ağırlıklarıdır. Sardes. vitraylar. Romanya ve Yunanistan’da da hemen hemen aynı eserlere rastlanır (fotoğraf 57).sanatçıyı mı yoksa camın içindeki maddeyi mi belirtir bilinmiyor. duvar kaplamaları. Saydalılarda oldu gibi cam yapımcıların isim veya baş harfleri burada görülmez. Litürjik olanlar 4-6. Büyük Konstantin 337 yılında bir kararnamesiyle bütün sanatçılarla birlikte camları vergiden affetmiştir. kupalar. mozaik küpler. yüzyıllarda yapılan Suriye kökenli oldukları düşünülen altıgen ve sekizgen kalıplara üfleme. bazılarında büstler ve monogramlar görülür.Makedonya. Ayrıca. BİZANS’TA CAM Bizans İmparatorluğu geçmiş kültür ve uygarlıkların mirasçısı olmuş. Sovyetler Birliği ve Balkan bölgelerindeki buluntular yardımıyla izleyebiliriz. Yunanistan. bilezikler. Pres tekniğiyle yapılırlardı. c) Süs Eşyaları: Boncuklar. Dakya.

Mezopotamya ve İran’ın Erken İslâmî Camı 7. Medinetel Fayum ve İskenderiye idi. Yüzyıllarda) 12.7. Erken İslâmî Devir Kült eserleri ile Geç Sâsânî eserlerini aralarındaki benzerliklerinden dolayı seçmek çok zordur. Bunlar Fatımî Devri kesme cam ve kristalinin ön tipleri sayılabilirler.7. Fatımî cam merkezlerinin en önemlileri. Suriye. Fustat’ta Tolunoğlu devrinde kullanılan çeşitli teknikler devam ettirilmişti. Kapların belirgin özelliği. Kesme stilli ve dekorasyon Fatımî halifeleri tarafından çok sevilen necef eserlere yakın akrabadır.3.1. cam eşyaları da içeren sanatsal varlıkları Venedik’e götürüldü ve orada Venedik camcılığını etkiledi. 3. küçük şişeler. fakat daha serbest üsluptadır. . – 15.Mısır ve Suriye’de Fatımî Camı 10.7.2. yy. yy. yy. 3. Mısır. Çoğu parfüm ve yağ için kullanılan ve ev ihtiyaçlarına cevap veren Erken İslâmî camı. Kabartma ve Pres tekniğiyle yapılmış eserlerin yanında perdah ve mineli camlar görülür.1204 Latin istilasından sonra Bizans’ın San Marco Hazinesi gibi. yy. – 12. Bunların hayvan şekillerindeki bezemeleri Fatımî kristalleriyle ilişkilidir. . 11-12. yy. vazolar ve kadehlerden oluşur. yy. kap duvarlarının kalınca olmasıdır.7. Genellikle Sâsânî motifleri etkilerini gösterir. Mısır ve Suriye’nin Eyyubî ve Memlûk Mineli ve Yaldızlı Camı (12-15. İSLÂMİ DEVİR 3. yüzyıllara ait olarak kabul edilen ve Hedwigsglas denilen kesme camların nerede yapıldıkları henüz aydınlığa kavuşmamıştır. 3.10.

arabeskler. bilhassa Fatımîlerden alınmıştır ve Suriye’li ustalar tarafından imal edilmiştir. British Museum’da iki selçuklu camı vardır. diğer iki merkez ise ince konturu tercih etmişlerdir. İmadettin Zengi adına yazılmış bir yazı taştır. 1966’da Kubad Âbad sarayları kazısında cam bir tabak parçası bulundu.8. Harran. 14. A. Hapey ve Rakka idi. Güney Anadolu’da bulunduğu kaydedilmiştir. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1247) adı verilir. Mineli ve yaldızlı cam dekorasyonu ve üslûbu devre göre değişir. Önemli merkezler Şam. Buradaki camcılık ölmediyse de eski başarısını devam ettiremedi. Önemli merkezler Diyarbakır. L. 1400 yıllarında Timur istilâsında tüm önemli cam ustaları Semerkant’a götürüldü. 12. Bu dönemde yaldızlı camlar üretilmiştir. Bu devir eserleri kulpsuz kadehler. geleneksel abstre örneklerin yeniden yer aldığı Çin kaynaklı natüralist bitki motifleri. Diğeri elinde yay tutan bir figürle süslenmiş parçadır. simetriğe olan düşkünlüğü ve yüzeyselliğiyle çok dekoratiftir. SELÇUKLULAR Selçuklu geleneği. Etrafını Konya sarayının dili olan Farsça bir yazıt çevirir. Bunların biri dansözlü ve kartallı berrak cam şişe parçasıdır. arabeskler ve Arapça kitabeler çok popülerdi. testi ve şişelerdir. Rakka cam ustaları kalın konturu. Lamm. 3. J. Hapey’de yapılan eserlerde figürler büyük. Bu özellik cam da kendini belli eder. C. Hama ve Halep’tir. Burada Selçuklu Sultanı II. (1127-1146) olarak alır. armalı madalyonlar ve geniş kitabeleri içeren eserler yapılmaya başlanmıştır. mineli yüzeyler dardır. Oldukça ince bir nicelik gösteren Selçuklu camı hakkında hemen bir şey bilinmiyordu. Tabak altın yaldızla dekorludur. Eyyubî ve Memlûk devirlerine ait 13. yüzyıl parçalarında figürlü ve hayvanlı konular. Mayer bunu Zengi I. yüzyıl başında Gazan Han zamanında Moğol istilâsıyla.Bu devirlerde yapılan camın zengince minesi ve yaldız dekorasyonu en erken geleneklerden. . yy. Şam eserlerinde figürler daha çok. sonuna tarihler ve köken olarak Mısır veya Suriye arasında bir karara varamaz. çeşitli genişliklerde yatay bölgelerde düzenlenirdi. mineli yüzeyler daha geniştir. Dekorasyon çoğunlukla kuşaklarla ayrılmış. Basil Gray ise Anadolu’ya ait olduğu görüşündedir.

Ermenistan’da Dvina’da bulunan bir cam parçası şimdi Ermeni İlim Akademisi’ndedir. ortası çukurlaştırılmış bir grup cam parçasından biri etrafında alçı kalıntı dikkati çeker. düzenlemiş ve kontrol etmiştir. Güzel ve beyaz bir kum Yedikule’ye yarım gün uzaklıktaki kum boğazından getiriliyordu. bunların dış ülkelere gitmesi bir takım yasaklarla engellenmiştir. Kubad-Âbâd kazılarında bulunan açık renkli. desen tam olarak İslâmi zemine uygundur. İstanbul çevresinde cam yapımı için gerekli hammadde vardı. Bizans eserleri olarak kabul eder. çeşitli aletler. Üretim merkezi İstanbul olup cam endüstrisi Eğrikapı ve Tekfur Sarayında toplanmıştı. Büyük olasılıkla bunlar pencere camı olarak kullanılmıştır. önceleri Selçukluların etkisiyle gelişirse de. Cam yapımı için gerekli yakacak da sağlanmış. inşaat defterleri veya bir takım kutlamaları tüm ayrıntıları ve gösterişiyle anlatan el yazması kitaplar Osmanlı camcılığı üzerine bilgi edinmemizi sağlarlar. III. Shelkovnikov bu parçayı 11. “1640 Tarihli Narh Defteri”nde. Fakat bunlar. camcıların geçişi. Fakat.9. OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA CAM ÜRETİMİ Bu dönemin çeşitli girişimleriyle ilgili dökümanlar. desteklemiş. Bunların yanında istenilene uymayan “alçak işler” in kırıldığı ve yapım ustalarının cezalandırıldığı bilinir. yüzyılın ünlü gezgini Evliya Çelebi. Yine çeşitli kaynaklardan öğrendiğimize göre Osmanlılarda cam sanatı. aynı geçitte elvan camları taşıyan ustalar betimlenmiştir (fotoğraf 58). Bir arslan ve yanında lir çalan figür. daha sonra kendine özgü bir üsluba ulaşır ve camcılar ocağı giderek büyür bir örgüt halini alır. 1569 yılında büyük vezir Sokullu Mehmet Paşa. daima cam üretim ve satışını korumuş. Osmanlı İmparatorluğunda cam endüstrisi gelişmekle birlikle Avrupa’dan da cam alınmıştır. Tüccarlar ve sanatçılar Tarık-ı Fütüvvet (gençliğin yarı dini hareketleri) veya Tarık-ı Hırfet (Usta ve Tüccar Loncaları) topluluklarını kurmuşlardır. Murat zamanı. Konu belki Orpheus ve dolayısıyla Yunan teması olabilir. yaklaşık 1585 yıllarına ait Surname-i Humayun adlı yazma eserlerin bazı sayfalarında cam eritme fırını. malzeme olarak şişeleri kullananlar da görülür. şişe tacirlerinden. 17. Venedik elçisine çizimler vererek 900 adet cami kandili sipariş etmiştir. cam yapımı. fakat “maya” denen cam kırıklarının yalnızca dükkan sahiplerine satılmasına izin verilmiş. . Osmanlı Devleti. Çırakların ve kaliteli elemanların eğitimini. 3. Bunlar 17. kalın. yy. aynacılardan ve vitraycılardan söz eder. “Seyahatname”sinde İstanbul’u tanıtırken şişhanelerden. madalyonların içindeki kuşları gösteren bir kuşakla çevrilmiştir. ayrıca yaşlarının ilerlemesi nedeniyle veya iş kazası sonucu emekli olanların geçimini sağlamak için günümüz sigorta ve emekli sandığının yerini tutan dini vakıflar tarafından bazı fonlar oluşturulmuştu. akrobatik hareketler yapanların yer aldığı sayfadaki cambazlar arasındaki. Osmanlı pazarları için Türk beğenisine göre üretilmediğinden Türk camı olarak tanınırlar. Örneğin.

Burada. daha çok yaldızla yapılmış bitkisel motifler. Bezeme olarak en kullanılan motifler. Bunlara “çeşm-i bülbül” (Farsça’da bülbül gözü) denmesinin nedeni fabrikanın bulunduğu yerin Çeşm-i Bülbül adını taşıması veya camın içindeki paralel çizgilerin bülbül gözündeki hareketlere benzemesidir. Türk hamamlarının kubbeli mekanları için camlar. geliştirmiş ve İstanbul’a dönüp bir atölye açmıştır. “Beykoz” dediğimiz cam eşya. İspanya. Sultan Mustafa vakfı arazisinde Bursa valisi Mustafa Nuri Paşa (1798-1878) bir cam fabrikası kurar. İncirköy çevresindeki fabrikada yapılan camlardır. gül ve özellikle maydanozdur. III. “dışlık” ise kalın ve sağlam camdandır.yüzyılın sonuna kadar göründükleri halde 18. Bohemya. Belçika. mor-mavi. Almanya. Bu tip kaplar Venedik. c) Çeşm-i Bülbüller: Çubuklu’da. Hicri 1 Muharrem 1263 tarihli Takvim-i Vekayi gazetesinde. “a la Turque” gibi adlar alırlar. buralarda yabancı ustaların çalışmaları. Pencereler iki bölümden oluşur. Artan kiralar nedeniyle Mustafa Nuri Paşa bunun darphane tarafından üstlenilmesini ister. sanatçı ve tüccarlar için çıkarılan ilk İslam yönetmeliktir. Bunlar çoğunlukla opal ve renkli camlarla aynı biçimdedirler. Boğaziçi’nin Anadolu kıyısındaki Beykoz çevresinde bir Mevlevi dervişi olan Mehmet Dede tarafından kurulmuştur. Bu yüzyılda İstanbul’da çok değişik özellikler taşıyan cam eşyaların üretildiği atölyeler ortaya çıkmıştır. Fakat leğenibrik. “İçlik” çeşitli çiçek ve bitki motifleriyle bezeli ince camdan. yy. Bunların ilki. koyu. menekşe rengi. ABD ve Çin’de de görülmekle beraber . Buraya Avrupalı ustalar da getirilmiştir. Beykoz camlarının kapak kulpları Mevlevi dervişlerinin başlıklarına benzediğinden. Avrupa’sında Türk sanatlarının etkisiyle bir takım akımlar ortaya çıktığı ve yayıldığı bilinir. her ne kadar çeşitli bölgelere yayılmış ve değişik ülkelerde yapılmış olursa olsun ortak bir güzelliği ve Türk zevkini yansıttığından dolayı örneklerimizi bu ad altında toplayabiliriz. a) Kristaller ve Renksiz Camlar: Renksiz cam ve kristal kapların opal olanlardan önce yapıldığına inanılır. vazolar. “alla Turchesca”. Yapılışlarında “Hareleme” tekniği kullanılır. Beykoz Tipi” Cam 19. yy. renkli saydam camları içerir. Renkli camların yerleştirildiği alçı çerçeveye “revzan” adı verilir. Daha öncede belirtildiği gibi. Türk camcılığında bir canlanmanın ve parlayışın görüldüğü devirdir. vitray ve renkli pencere camları sayılabilir. Fransa. koyuca mavi ve benzeri renkte çeşitli örneklerine rastlanır (fotoğraf 62). İncirköy ve Beykoz’da üretilen eserlerin hepsine “Beykoz işi” denir. Selim zamanında (1789. ayrıca Bohemya ve Fransa’da Türk beğenisine göre yapılmış cam eşya alınması Beykoz camlarının kökeni ile ilgili sorunlar yaratmaktadır. Çoğunluğu fil gözü veya bal peteği şeklindeyse de yumurta biçimi ve yuvarlak olanlar da vardır. Bu akımlar “a la Turka”. Padişah da uygun görünce fabrika devlet idaresine geçer. kadehler vs. donanma fenerleri. b) Renkli Camlar: Diğer Beykozlarla aynı biçimleri aynı biçimleri tekrarlayan bu grup. başında Esnaf Loncaları bu kurumların yerini alır. yy. İncirköy’de kurulan Çeşm-i bülbül fabrikasından söz edilir. Mehmet Dede’nin bir hatırası sayılabilir (fotoğraf 59-60-61). Fütüvvetname. Silezya.. ordu için cam humbaralar (el bombaları). tabaklı büyük kaseler ve büyük şişeler gibi opalinlerde hiçbir zaman görülmeyen çeşitleri de vardır. Vitray teknikleri Avrupa’dan farklıdır. Hollanda. Kırmızı. Mehmet Dede opal camın yapım tekniğini Venedik’te öğrenmiş. Bunlar arsında gaz lambaları. Osmanlı döneminde çeşitli tipte cam eşya yapılmıştır. başına Darphane Nazırı Tahir Efendi getirilir.1807). Bu türe “maydanozlu” da denir. Çünkü 19.

Bu yüzyılda kaya kristalinin yerine geçebilecek berraklıkta ve arılıkta bir cam üretildi. cam dokusunun sıkılığına veya gevşekliğine göre kırmızı yada koyu oranj renk verir. yy. VENEDİK Venedik’teki cam fırınlarının birçok yangına neden olmasından dolayı 1291 yılında Murano odasına taşındığına dair çok sayıda belge olmasına rağmen. 15. sonunda Bohemya ve İngiliz kristalleri önem kazandı. Fakat. Bu dönemde Orta Doğu ve İslâmi etkiler baskındır.1. spiraller. kum ve beyaz kalıntılar içerirler. yılankavi bezeme ve kalıba üfleme gibi Roma gelenekleri devam eder. bunlar Erken Roma camlarının berraklığına sahip değillerdir. Barok dönemin başlangıcıdır. 1450 öncesine ait Venedik camı hemen hemen hiç bilinmez. Almanya. daha detaylı araştırmalar sonucunda bu konunun aydınlığa kavuşacağı kanısındayız (fotoğraf 63-64-65). Opal ve Opak Camlar: “Ayn-üş-Şems” (güneşin gözü) denilen opal taşına benzetilerek yapılmış opal ve opak cam Beykozların önemli bir kısmını oluşturur. Chalcedony tekniklerinde cam eserler yapıldı. Fransa. buzlu cam. çağın heykel sanatından etkilenmiştir. Ek maddenin ölçüsüne. Bohemya. yüzyılda Venedikli Giuseppe Briati. 16. 16 ve 17. Prof. dağıtma ve yansıtma bir aradadır. Artistik ve günlük kullanımla ilgili cam eşyaların kalitelerinde düşme. Bu tip kalın duvarlı kaplar potas camlarıdır ve iyi kalite değildirler. ORTAĞAÇAĞ AVRUPASI Roma İmparatorluğunun çökmesinin camcılık üzerinde kötü etkisi olmuştur.Türk ürünlerinden farklı olduğu söylenir. AVRUPA CAM SANATI 4. Zamanla Venedik öncülükten kopyacı duruma geçti. Vetro Filigranato. Fakat zamanla opaklaştırıcı daha başka elemanlar kullanılmaya başlandı. yüzyıllar Venedik camcılığının Altın Çağı’dır. Burada kristallerin çökeltilmesi söz konusudur. Yaygın motif pençe ve yılankavi cam ipliği süslemedir. 4. Bohem tarzında bir üslup yarattı. çok renkli kolye taşları. . “A la façon Venise” stili tüm Avrupa’ya yayılmıştı. d) Opalinler. 18. şekilleri sınırlıdır.10. İlerde. Süsleme olarak yüzeyleri sadece yaldız dekorlu veya mineli ve yaldızlı olabilir (fotoğraf 69-70-71). Bunlara ışığı kırma. Belçika. Geçmişte cam harmanına kalayoksit ve kireçleşmiş kemik külü katılırdı. 5-8. Venedik cam ve kristalleri bir çok yerde taklit edildi. Altare ikinci önemli merkez oldu. Amber ve mavi-yeşil görülse de arı renkler yoktur. işlemin uzunluğuna ve sonuçta meydana gelen kristallerin büyüklüğüne bağlı olarak derece derece yarı geçirgenlik ve opaklık sağlanır (fotoğraf 66-67-68). Ayrıca fıstık yeşili Avrupa’da kullanılmayan bir renktir. Birçok cam ustası Murano’yu terk etti.yeşil ve kahverengimsi tonlardır. Bezeme. Opal cam. daha çok “cristallo” diye tanınır. Rhineland bölgelerinde “Waldglas” yaygındır. Kristal aynalar. kanatlar ve dragon motifleri kullanıldı. 3. Yüzyılın ikinci yarısında özgür ve fantastik formlar. Frank-Merovenj döneminde kullanım amacıyla yapılan kaplar kalıba üflemedir. opak beyaz cam ya da opalin ışığa karşı tutulunca. biçimlerinde bozulma görülür. yüzyıllarda. 17. bunları seçmek zordur. Turner’a göre Türk çeşm-i bülbüllerinde ince çizgiler yanında belirli aralıklarla yer alan geniş çizgiler Türk işçiliğinin özelliğidir. Güney Hollanda. başında Lattimo denen opak beyaz cam (milk glass) yapıldı.yüzyılda burada Millefiori taklidi rengarenk desenli eserler. yy. Renksiz olanlar ise gri.

Bu dönemin bilinen içki kabı tipi Maigelein (genellikle kalıba üflenmiş ve derin konkav tabanlı olur). “A la façon de Venise” kaplar yapılır. Almeida’da ise Suriye etkileriyle birlikte devam eder. ve 19. renkli cam üzerinde mine sıçratma ve sarma cam tekniğiyle tanınır. eğik ve burmalı boyunlu şişe tipi). Diğer süsleme teknikleri soğuk boyama. yy. Kuttrolf (uzun. En önemli sanatçı Giacomo Verzelini’dir. 17. yüzyılda İtalyan ustalar Almanya. Cam tipleri bölgelere göre değişir. Sheffield ve daha birkaç yerde cam fabrikaları kurulur. Nailsea. 1676’da George Ravenscroft “Kurşun Camı” bileşimini tanıtır.5. 4. Suriye etkilerinin sürmesinin yanında Gotik ve Erken Rönesans elemanlarının birliği de görülür. Passglas (silindirik ve üstü enine cam ipliği bezemeli bardak). Stangenglas (silindirik bardak). 18. 17. yüzyıl ortasına kadar Venedik işlere yerli yapımlardan ayrılırdı. Elmastraş. Bristol. 16. Römer (büyük içki bardağı). 1745’te Cam Vergi Kanunu çıkınca camcılıkta bir duraklama görülse de yapımı devam eder.4. hem de süslemede Fransa. Almorrata. mor. Bristol. 16. elmas traş ve çark traştır. yüzyılların başlarında çok önemli bir merkez olmuştur 4.3. yüzyılda İspanya’ya gelen Arap camcılar Almeida ve Barselona’ya yerleşirler. Bohemya ve Avusturya’ya gelince Venedik formları benimsenir. yüzyılda hem biçimde. Burada da atölyeler ağaçlık bölgelerde kurulmuştur ve Waldglas ile kiliseler için pencere camları üretmişlerdir. İtalya ve Bohemya etkileri sezilmeye başlanır. Potas ve kireç kullanılarak yapılan bu cam kesme ve traşlamaya çok elverişlidir. Ağır. dekorasyonda yavaş yavaş yozlaşma başlar. 1845’te Cam Vergi Kanunu’nun iptalliğinden sonra çok ayrıntılı ve süslü kesme eserler üretilir. 1324’te yangın tehlikesi nedeniyle Barcelona’da camcılık yasaklanır. Fakat gerçek anlamda “a la façon ve Venise” yapılmaz. 1550’de Venedik’ten gelen ustalar Venedik üsluplarını yaygınlaştırırlar. 17. bezemesiz cam yapımında ünlüdür.4. parlak ve işlenmeye elverişli. yumuşak bir cam çeşididir. Stourbridge. 4. yüzyılın son on yılında Bohemya’da yeni ve dayanıklı bir cam üretilir. Bu bölge 18.2. İRLANDA . boyunca Almanya’nın ormanlık alanlarında Waldglas geleneği devam eder. bu sıralarda Gotik karakter ağır basmaktadır. cam bu dönemde yerel karakterini korur. çarktraş ve kesme tarzında çalışılır. yüzyılda Venedikliler gelirler. Bunun yanında bezeme olarak “Mineleme” çok yaygındır. İspanya’nın tanınmış formları Porron. İNGİLTERE’DE CAM İngiltere’de Ortaçağdan beri cam yapımı sürer. Bu zamanda Londra en önemli merkez olarak kalır. mavi. İSPANYA 13. yüzyılda Schwarzlot ortaya çıkar. ALMANYA VE BOHEMYA 15. Cantaro ve Jarrita’dır. yeşil ve opak beyazla tek renkli.

yeniden eritilerek şekillendirilmişlerdir. yarısından sonra moda olan Art Nouveau ve daha geç bir akım Art Deco stillerinde yeni cam bezeme teknikleri ortaya çıkar.7. mermer. yeşim. Almanya ve Bohemya etkilerinin hissedilmeye başlandığı görülür. 17. İrlanda işçiliğinin en önemli özelliği kesmelerin kavisli oluşudur. İtalya üslûplarının etki alanına girer. Bunlar boncuk. Önemli merkez Pekin’dir. Zeuner’in cam resimleri Flaman ve İngiliz günlük yaşam sahnelerini birleştirmiştir. yüzyılda kesme cam taklidi kalıba üfleme kaplar çok yayılır. Daha sonra Amerika’da kurşun camı tanınır ve . Bu dönemde kalıba üfleme ve döküm teknikleri ile “Imperial Glass” (Kuan Liao) yapılmıştır. bunlar aynı zamanda Almanya’da da çok yaygındır. Ortaçağdan bu yana pencere cam ve renkli cam yapılır. Girlandlar ve yaylar çok tutulan motiflerdir. 4. Bozulmayı burada da görebiliriz. Roma’dan külçe halinde alınıp. atölye kurup çalıştırırlar. yüzyılda görülen “a la façon de venise” kaplar diğer ülkelerdeki kadar kaliteli değildir. Önemli camcılık merkezleri Belfast. Bu ülkelerde çarktraştan çok elmastraş ve elmas uçlu noktalama tutulur. FRANSA Fransa’nın Lorraine ve Normandiya bölgelerinde.S. 19. 17. Ortaçağda üretilen camlar “Waldglas” denen türdendir. Orleans bu alanda önemli bir merkez olur. Gabriel. HOLLANDA VE BELÇİKA 16. yüzyılda sınırlı bir cam üretimi varsa da 1700 yılına kadar tam bir fabrika kurulmamıştır. AMERİKAN CAMI Kuzey Amerika’da 17. 5. Önemli elmastraş ustaları Anna Roemers Vischer ve Willem Jacobz van Heemskerk’tir. yy. yüzyılın II. 18. En önemli sanatçılar Emil Galle. yüzyıldan önceki cam yapımıyla ilgili çok az kalıntı vardır. yüzyılda porselen taklidi opak beyaz cam. 4. yüzyılda Baccarat ve Lorraine’de yeni fabrikalar kurulur. yüzyıl boyunca ise Venedik etkilerinin azaldığı. Bunlar zamanın tek renkli keramikleri ile yakın benzerlik gösterir. 19. 4. 16. 4. Nailsea tipi camların yanı sıra nilüfer yaprağı biçimindeki cam ipliği bezemeli eserler de görülür. İngiltere’de Cam Vergi Kanunu yürürlüğe girince bir çok cam ustası buraya göç eder. öncesine ait çok az şey bilinir. lapis lazuli yarı değerli taşların taklitleri olan camlar görülür.6. ÇİN CAMCILIĞI Çin’de M.8. yüzyılda “Verre eglomise” denilen cam bezeme tekniği kullanılır. “Flute” denilen aşırı derecede uzun ters konik içki bardakları çok popüler olur. Cam genellikle İngiltere’den ithal edilmiştir. İngiltere’de kurşun camı keşfedildikten sonra Fransa buradan cam alımına başlar. Genelde bezeme tipi olarak “Sarma Cam Tekniği” kullanılır. “Façon de Venise” yayılır. bunlar sonradan uluslararası üne kavuşurlar. yüzyılda Hollanda ve Belçika. yy. Pi (Cenneti simgeleyen küçük disk) ve cicada (ölünün diline konan küçük cam) gibi şeylerdir. Rene Lalique. İlk önemli fabrikalar 1739 da Güney New Jersey’de Alman camcısı Caspar Wistar tarafından kurulmuş ve buraya Avrupalı camcılar getirilmiştir. Cork. 17-18. Cam batıdan (Roma İmparatorluğu ve İskenderiye) giden tüccarlar tarafından götürülmüştür. yüzyılda başlar. Waterford ve Dulbin.İrlanda’da camcılıkla ilgili olarak 18. Maurice Marinot. Bu dönemde traşlama teknikleri gelişir ve “elmas uçlu noktalama” ortaya çıkar. son on yılında Orleans’ta ayna ve pencere camı yapımında kullanılan “dökme tabaka cam” bulunur. 19.9. Çin’de daha çok keramik ve porselen tercih edildiğinden cam yapımı ancak 17.Argy Rousseau.

18-19. Bu yolla bezeme daha ucuz ve kolaydır. Yavaş yavaş özgün çalışmalar ve “Art Glass” ürünleri ortaya çıkmaya başlar. Peachblow. yüzyıllarda Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya çok miktarda cam eşya getirilmiş ve yerli fabrikalarda kopya edilmiştir. mineleme traşlama kullanılmıştır. Burmese ve Amberina gibi renkli ve zarif üslûplar geliştirilir. Bezeme tipleri olarak yaldızlama. renkli camları ve lâmbaları 1890 yıllarından sonra büyük çapta ilgi kazanır. Fakat en çok tutulan teknik kalıplamadır. Daha sonra The Boston and Sandwich Glass Company (1825) ve başka birçok fabrika kurulmaya başlar. 1880-1915 yıllarında “Brilliant Style” görülür.Bohemya kesmeleri taklit edilir. Louis Comfort Tiffany’nin irizeli Art Nouveau kapları. 1818 de kurulan New England Glass Company kalıba basma “Lacy” camları. . kağıt ağırlıkları. Satin. İngiliz ve Venedik tarzı camlarıyla tanınır.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->