YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TASARIM GİRDİSİ OLARAK ALGILAMA: LOBİ MEKANININ ALGILANMASINDA KULLANICI KÜLTÜRÜNÜN ETKİSİ

Mimar Emine KÖSEOĞLU
FBE Mimarlık Anabilim Dalı Bina Araştırma ve Planlama Programında Hazırlanan

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı : Doç. Dr. Deniz ERİNSEL ÖNDER (YTÜ)

İSTANBUL, 2004

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................................ iv ÇİZELGE LİSTESİ ................................................................................................................... vi ÖNSÖZ.....................................................................................................................................vii ÖZET .......................................................................................................................................viii ABSTRACT .............................................................................................................................. ix 1. 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.5.1 1.3.5.2 1.3.6 2. 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.1.1 2.3.1.2 2.3.2 2.3.3 2.3.3.1 2.3.3.2 2.3.4 3. 3.1 3.1.1 GİRİŞ....................................................................................................................... 1 Konunun Önemi ve Gerekçesi................................................................................. 1 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı ............................................................................ 2 Araştırma Yöntemi .................................................................................................. 3 Sorunun Belirlenmesi .............................................................................................. 3 Amacın Belirlenmesi ............................................................................................... 3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması........................................................................ 4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi ........................................................ 4 Veri Toplama Aşaması ............................................................................................ 4 Literatür Çalışmaları................................................................................................ 5 Anket Çalışması....................................................................................................... 6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç .............................................. 6 İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI.......... 8 Tanımlar ve Kavramlar............................................................................................ 8 İnsan-Çevre İlişkileri ............................................................................................. 12 Çevresel Psikoloji .................................................................................................. 12 Çevre Bileşenleri ................................................................................................... 14 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar............................................................. 16 Çevresel Gereksinimler ......................................................................................... 19 Çevresel Algılama ve Biliş .................................................................................... 20 Davranışsal Süreçler .............................................................................................. 23 Mahremiyet............................................................................................................ 23 Tanımı ve Anlamı .................................................................................................. 23 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı............................................................... 25 Kişisel Mekan ........................................................................................................ 26 Bölgesellik ............................................................................................................. 28 Kamusal Bölgeler .................................................................................................. 28 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları ....................................................................... 29 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme ......................................................................... 30 ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI ................................................... 32 Mekan .................................................................................................................... 32 Mekanın Tanımı .................................................................................................... 32 ii

3.1.2 3.1.3 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.2.1 3.3.3 3.3.3 3.3.3.1 3.3.3.2 3.3.3.3 3.3.3.4 3.3.3.5 3.3.3.6 4. 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 5. 5.1 5.2 5.3 6.

Mekan Çeşitleri...................................................................................................... 32 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan ......................................... 36 Algılama ................................................................................................................ 40 Algılamanın Tanımı............................................................................................... 40 Algılama Süreci ..................................................................................................... 41 Algılama Teorileri ................................................................................................. 43 Mekanın Algılanması ............................................................................................ 49 Algılamada Öznel Faktörler .................................................................................. 49 Algılamada Nesnel Faktörler................................................................................. 53 Mekansal Bütünlük................................................................................................ 57 Estetik Olgusu........................................................................................................ 61 Mekansal Algı Türleri ........................................................................................... 66 Boyutsal Algılama ................................................................................................. 66 İşitsel-Kokusal Algılama ....................................................................................... 68 Dokunsal Algılama ................................................................................................ 69 Görsel Algılama..................................................................................................... 69 Isısal Algılama ....................................................................................................... 74 Hareket ve Zamanın Algılanması .......................................................................... 75 TURİZMDE KÜLTÜREL DAVRANIŞ VE MEKANSAL ALGILAMA ........... 79 Turizmde Mekanın Algılanması ............................................................................ 80 Kullanıcının Özellikleri ......................................................................................... 82 Mekansal Özellikler............................................................................................... 96 Turizmde Algılama ve Kültür İlişkisi.................................................................. 103 Kültür Kavramı.................................................................................................... 105 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar .................................................................... 106 Lobi Mekanının Algılanması............................................................................... 109 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Etkisi ........................................................ 106 Lobi Mekanının Tasarım Kriterleri ..................................................................... 114 UYGULAMA ÇALIŞMASI .............................................................................. 118 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı ............................................................................ 118 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi ............................................................. 118 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar ....................................................................... 120 SONUÇLAR VE ÖNERİLER ............................................................................ 137

KAYNAKLAR ...................................................................................................................... 140 EKLER .................................................................................................................................. 147 Ek 1 Lobi Mekanının Algılanması ile İlgili Gerçekleştirilen Anket Çalışması ..................... 147 ÖZGEÇMİŞ............................................................................................................................ 150

iii

...................................3 Şekil 2..................................................................... 11 Kültür-çevre ilişkileri .........ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2.......9 Şekil 3...............................................33 Şekil 4............................. 74 Faydalı form prensibi ....................................................................................4 Şekil 2........................................................................................24 Şekil 3....................................................................................... II....... 36 Yükseltilmiş döşeme düzlemi.2 Şekil 3.......... Beyazıd Külliyesi...............................................................................................................................................................8 Şekil 3...................................... 79 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler..........................................................26 Şekil 3.................................................17 Şekil 3.................................................................................... 81 Algılamanın şematik tanımı . 54 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma.........................................1 Şekil 4........... 37 Allen Brooks tarafından hazırlanan..................................... 84 iv ................. 71 Yakınlık ilkesi ...............29 Şekil 3. 59 Tekrar ilkesi..............................31 Şekil 3.................. 58 Tekrar.................................................27 Şekil 3.................................................15 Şekil 3............. 46 Faydalı form prensibi ......................1 Şekil 2............13 Şekil 3............... 76 Perspektif ilkesi ............................28 Şekil 3..........................................18 Şekil 3..... 60 Villa Hermosa’dan bir görünüm......... 45 Kapalılık kanunu .....12 Şekil 3.............. 10 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış .... 72 Kapanma kanunu.................................................................................................................................................................... 34 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar ................................................................22 Şekil 3........................................................................................................................20 Şekil 3..................5 İnsan davranışının temel süreçleri................... Bursa..4 Şekil 3..........5 Şekil 3............ 38 Bitiştirme ve giriştirme.............................2 Şekil 4............................................................... 72 Uygun devamlılık ilkesi .......................................................................... 39 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme......10 Şekil 3.....5 Şekil 3..... 45 Faydalı devamlılık kanunu .................................... 13 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri........14 Şekil 3........................... 45 Şekil-zemin ilişkisi ................ 24 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House..................................... 59 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar.... koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi.........................................30 Şekil 3.... İspanya .................................... La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber .............. 66 Şekil-zemin ilişkisi............................................................. 76 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri ...........25 Şekil 3......................... 48 Işık-mekan.................. 71 Benzerlik kanunu........... 16 Davranış düzenleme mekanizmaları ..............................3 Şekil 4................. 37 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü .......................... 82 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model ................................... 47 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması ....................................................... 45 Kapanma kanunu...........6 Şekil 3.................3 Şekil 3........................ 72 Faydalı formlar ............................ 44 Yakınlık kanunu .................................................... La Tourette Şapeli.................... 39 Formun algılanması ve sınırlar...........................11 Şekil 3.................................................................................................................................................................................................. 73 Renklerin etkileri..............4 Şekil 4...........................................................................................................................................................1 Şekil 3..................................... Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar ............................19 Şekil 3............................. 83 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler ................. 44 Benzerlik kanunu............32 Şekil 3................................ 63 Oranlama sistemleri........................................................16 Şekil 3.................. Le Corbusier ............................................................................2 Şekil 2..........................21 Şekil 3............................................23 Şekil 3... 64 Görsel ölçek.........7 Şekil 3.........................................................................................................................................................

...............11 Şekil 4..... 96 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli......................................................... 123 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin............14 Şekil 4........ 86 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model ................................................................3 Şekil 5......................................................................................... 99 Yapma çevrenin deneyimlenmesi ............................................................ sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki..................................................... sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir . 100 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık ..... iki grup arası t-testi sonuçları .................15 Şekil 4..............12 Şekil 4.......................................................20 Şekil 5............13 Şekil 4.............................. 101 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi... 109 Algılamaya kültürün etkisi ... 121 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler............................................................. 104 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması.........16 Şekil 4................................. 88 Bir yerin algılanması ...................10 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar ...........................17 Şekil 4.................. iki grup arası t-testi sonuçları..........................................5 Şekil 5.9 Şekil 5...... 129 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin..... 85 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler .......................................................................................................................... 124 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri............................................4 Şekil 5.....................................................9 Şekil 4...... 123 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler...18 Şekil 4............................ 122 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler..........................8 Şekil 5................... iki grup arası t-testi sonuçları..............................Şekil 4............. 131 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri......1 Şekil 5......... 127 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri....................... 86 Tatil yeri tercih modeli ...............................................................................................................................10 Şekil 4......................8 Şekil 4........7 Şekil 4..................... 126 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin.......................2 Şekil 5..................................................................................6 Şekil 4... 111 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.............................................................................................................................................. 100 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir....... 133 v ....................................................................................................................................6 Şekil 5.... bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir..............................................7 Şekil 5..................................................... 87 Motivasyon sürecine ilişkin bir model ............................................................ 98 Dikkate değer farklılıklar.19 Şekil 4.......................... 91 Kültürel-sosyal süreçler..................

.....1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler ...........ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 4.............................. 107 Çizelge 4........ 107 vi .........2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler ..........................

Dr. Algılama. anket çalışmasında da bana yardımcı olan yakın arkadaşlarım. bazı teknik kriterler yanında. oluşturdukları mekanların kullanıcılar için ne ifade ettiği de son derece önemlidir. fikirleriyle beni yönlendiren. vii . her zaman beni destekleyen ve yanımda olan aileme sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim. ilgisini ve desteğini esirgemeyen değerli hocam Doç. Asuman Elmas’a ve Reyhan Örence’ye. Tez çalışması süresince. Deniz Erinsel Önder’e.ÖNSÖZ Mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. her zaman yanımda oldukları gibi. kullanıcıların zihinlerinde mekanlarla ilgili ne tür imgeler oluştuğunu saptamada mimarlara yardımcı olan bir araçtır. Mekanları oluşturmakla görevli olan mimarlar için.

Konuyla ilgili literatür ve internet taraması yapılmış.. mekana etki eden nesnel özellikler yanında.ele alınmıştır. algılama ve mekanın algılanması incelenmiştir. genelde mekanın algılanması. kişinin iç ve dış ortamdan aldığı etkileri vurgulamaktadır. kültür. hem de farklılıklar bulunmaktadır. vb. Bu bağlamda. kültür kavramı ile ilişki kurulmuştur. lobi mekanı. İlk olarak. diğer kişilerle olan ilişkilerini davranış düzenleme mekanizmaları sayesinde organize ettiği vurgulanmıştır. bu tezin gerçekleştirilme amaçlarının başında gelmektedir. mekanın algılanmasında kültürler arasında hem benzerlikler. Bu konuyla bağlantılı olarak. Çevresel biliş ve algılama konularının. lobi mekanının algılanmasında kültürel yönle ilişkili olarak gerçekleştirilen anket çalışması sunulmaktadır. insan-çevre-davranış-kültür ilişkileri tartışılmıştır. mekan. İkinci bölümde. turizm çevreleri ve mekanları ile kullanıcı arasındaki etkileşimin psikolojik yönleri tartışılmıştır. mekan kavramı. dokunma. İnsanın çevresiyle kurduğu ilişkide gerçekleşen psikolojik süreçler ele alınmıştır. Bu bölüm. Son olarak da. giriş bölümüdür. özelde ise lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörler irdelenmiş. Son bölümde. Birinci bölüm. gerçekleştirilen çalışmada. Üçüncü bölümde. Anket çalışmasının sonuçlarına göre. turizm. Dördüncü bölümde tartışılan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi. insanın çevresini nasıl algıladığını. çevresel davranış. kurguladığını ve tanıdığını irdelediği. Anahtar kelimeler: Çevresel psikoloji. viii . algılama. sosyal bir canlı olan insanın. duyusal boyutlar -görme. bir anket çalışması gerçekleştirilerek sonuçları sunulmuştur. algılama süreci ve teorilerine değinilmiştir. işitme. mekan bileşenleri ve kurulum şekilleri anlatıldıktan sonra algılamanın tanımı yapılmış. mekanın algılanmasında.ÖZET Turizm yapılarının tasarımında kullanıcıların kültürel farklılığının önemi yadsınamaz.

the relation among people. ix . learn to understand. In the second part. Keywords: Environmental psychology. a questionnaire and its results are presented. behaviour and culture is mentioned. perception is defined. Then. In the last part. perception and space perception are studied. the questionnaire relating to the cultural aspect of perception of lobby spaces is presented. In the third part. The influence of users’ culture on perception of the features of lobby spaces examined in the fourth part is the aim of this thesis. Next. First. Literatural resources and the resources on internet related to the subject are sought. This part highlights the effects a person receives from interior and exterior world apart from the ones from the object. there are both differences and similarities between cultures in space perception. build and know their environments through environmental cognition and perception. tourism. lobby space. the concept of space. environmental behaviour.ABSTRACT Space perception has an important influence on designing of tourism spaces. spatial components are described. space perception in general and culture as one of the factors affecting the perception of lobby spaces in specific are examined in this thesis. the psychological aspects of the interaction between tourism environments and users are the subjects of this part. According to the results. perception. People profit from some psychological processes to survive in environments. and regulate their relations with others via behaviour-regulation mechanisms. In this context. environment. culture. The first part is the introduction part. the process and theories of perception are explained. space. Related to this.

irdelemede ve açıklamada tasarımcılara veri oluşturmaktadır. insanların algılamaları pek çok kişisel ve sosyal faktörün etkisiyle gerçekleşir. Kullanıcıların bakış açısı önemlidir. mekan-algılama. İnsanlar. Kullanıcı açısından kültürel çeşitliliği barındırabilen lobi mekanının çalışma alanı olarak seçilmesiyle kültür kavramı. içinde bulunduğu çevre koşulları da insan yaşamını ve kişiliğini etkiler. insan-çevre etkileşimiyle beraber ortaya çıkmıştır. turizm-algılama. Söz konusu ilişki karşılıklıdır. Bu açıdan bakıldığında. insanlar arasında benzerlikler bulunabileceği gibi. bir çevre içinde bulunmuştur. Çünkü. bu verileri elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. çünkü mimarların oluşturduğu mekanlar onlar tarafından kullanılır. Çevresel psikoloji. Mimarlık. bu bağlantıları kurmada. çünkü bu durum mekansal tercihleri ve kişilerin mekan içinde birbirleriyle olan etkileşimlerini de doğrudan etkiler. kullanıcıların kültürlerinin etkisiyle mekanı farklı algılayıp algılamadıkları tasarım için önemli bir veri olabilir. Farklı kültürlerden insanların kullanımındaki mekanların tasarımında (lobi mekanında olduğu gibi).1 Konunun Önemi ve Gerekçesi İnsanoğlu var olduğu günden itibaren. mekan tasarımına etki eden birçok faktör gibi kullanıcının bakış açısı objektif değildir. Bununla birlikte. mekanın algılanmasında daha önemli bir hale gelmiştir. algılamalarında da benzer yönler olabilir. Turizm-kültür.1 1. çevresel psikoloji çerçevesinde kullanıcıların mekanları anlama ve yorumlama biçimlerini çözmek üzere başvurulabilecek bir referans özelliğindedir. Benzer şekilde. birbirlerinden farklı olduğu gibi algılamaları da farklılık gösterir. Bu tez. . İnsan çevresini gereksinimleri doğrultusunda şekillendirir. Yaşamını sürdürebilmek için çevresiyle bir ilişki kurması gerekliliği doğmuştur. insanın çevreyle etkileşimini inceleyen bilim dallarının mimarlık eksenindeki önemi daha net anlaşılabilir. GİRİŞ 1. İnsanın çevresini anlayış. Bu tez kapsamında. nerede olursa olsun. Kültürlerarası hizmet sunan turizm ve turizm olaylarının meydana geldiği turizm mekanlarında kullanıcıların mekanı ve birbirlerini algılamalarını incelemek mekanın verimi açısından büyük önem taşımaktadır. algılamayı şekillendiren öznel faktörlerden biri olan “kültür” faktörü incelenmiştir. kavrayış ve yorumlayış biçiminin ifadesi olan çevresel algılama.

mekansal özelliklerin değerlendirilmesi sonucu oluşturulur. kavrayışıdır. objektif bilgiden farklıdır. Ve zihinsel imgeler algılama sonucunda oluşur. 1. Bu tezde. İster anonim olsun. mekan tasarımında esas olan kullanıcı olduğundan algılama ve sonuçları tasarım için önemli veriler oluşturabilir. Bununla birlikte. Farklı kültürlerden insanların buluştuğu bir kent otelinin lobi mekanı küçük ölçekte bir turizm mekanıdır. bununla birlikte özneldir. mekanla ilgili bilgilerin kişilerin zihinlerindeki yansımalarıdır. etkenler söz konusudur. Algılamayı oluşturan öznel faktörlerden bir diğeri de kültürdür. objektif değildir. Kullanıcısıyla var olan mekanlar için. insanların çevrelerini şekillendirmeye başlamalarının. yapma çevreyi oluşturan elemanlar mekanlardır. Bu noktada. Mekan oluşturma. yapısal. . Zihinsel imgeler. Turistlerin.2 mekan-kültür konularının işlendiği çalışmaların yanında söz konusu konuların hepsinin yer aldığı çalışmalar da mimarları doğrudan ilgilendirir. bulundukları çevrelerden farklı çevreleri ziyaret etmelerinin ya da farklı çevrelerde yaşamalarının söz konusu olduğu günden beri insanlar için önem taşıyan konulardır. isterse bir mimar tarafından tasarlanmış olsun. Mekan oluşturmada. kullanıcıların zihinlerinde mekanla ilgili bazı imgelerin oluşmasıyla sonuçlanır. bu etkenlerden biri de kullanıcının iç dünyasıdır.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı Çevresel psikoloji kapsamında çevresel biliş ve çevresel algılama. mimarinin başlıca konusudur. Farklı ülkelerden insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisi olan turizm için kültürün önemi açıktır. içsel öğelerdir. yani belli bir dönem için kendi çevrelerinden farklı çevrelerde yaşayan kişilerin bir turizm mekanını deneyimlemesi sırasında bazı psikolojik süreçler devreye girer. mekansal algılama konusu farklı kültürlerden kullanıcıları olan “lobi mekanı” özelinde irdelenmiştir. Bu imgeler. mimarinin ilgi alanı olan fiziksel çevreler ortaya çıkmıştır. mekanın kişinin zihninde oluşturduğu imgeler devreye girer. yapma çevre denilen. Çevrenin şekillendirilmesi sonucunda. ekonomik vb. Zihinsel imgeler. mekanı anlayışı. Mekanı nasıl “gördüğü”dür. Bunlardan biri olan algılama. Algılama. işlevsel.

“mekanın algılanması ve algılamanın kullanıcı üzerindeki etkileri” çalışma alanı olarak belirlenmiştir. tasarıma veri olması bakımından. kültürel farklılıkların kent otellerindeki lobi mekanının tasarımında etkili olup olmadığı. amacın belirlenmesi. 1. sorunun belirlenmesi. verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların sunulması aşamaları gerçekleştirilmiştir. işlevi sayesinde bir karşılaştırmaya olanak verebiliyor olması nedeniyle. 1. birbirleriyle olan etkileşimlerinin. daha önce yapılan tezler incelenmiş.3. ilgi duyulan konular ortak noktalar tespit edilmiştir. verilerin toplanması. 1. mekansal araçları kullanış biçimlerinin ve mekan içindeki davranışlarının büyük ölçüde.2 Amacın Belirlenmesi Hall ile Altman ve Chemers’in çalışmalarında. kaynak ön çalışmasının yapılması. “kent otelinin lobi mekanı” çalışma konusu olarak seçilmiştir. Altman ve Chemers.1 Sorunun Belirlenmesi Sorunun belirlenmesi aşamasında. Yapılan literatür çalışmaları sonunda. araştırılması gereken soruların belirlenmesi. insanların çevreyi ve mekanları oluşturma biçimlerinin. insan-çevre ilişkileri ve bu ilişkilere etki eden faktörler mimari için önemlidir. lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörlerden biri olan “kullanıcı kültürü” ve lobi mekanında bir araya gelen farklı kültürlerden kullanıcıların birbirleriyle olan “sosyal etkileşimleri” mekan tasarımına veri oluşturması açısından incelenmiştir. Tüm bunlar dikkate alınarak. 1966. Bina Araştırma ve Planlama Lisansüstü Programı’nda “Turizm Yapıları” alanında yürütülen bu çalışmada. araştırmanın amacı olarak belirlenmiştir. konunun doğrudan bağlantılı olduğu “kültür” kavramı.3 Tez kapsamında. 1980).3. kültürlerinin bir yansıması olduğu ve tüm bu ilişkilerin psikolojik süreçlerle bağlantılı olduğu anlatılır (Hall. . irdelenmesi gereken bir alt başlık olarak saptanmıştır. Bu bağlamda. Bu bağlamda.3 Araştırma Yöntemi Bu çalışma sürecinde.

genel kullanıma açık olan lobi mekanında mekansal davranışlarına yansıtıp yansıtmadıklarının saptanmasıdır.5 Veri Toplama Aşaması Bu tezde. kurgusal. sonuçlar hakkında yapılan değerlendirmeler incelenmiştir. Elde edilen kaynaklardaki konular araştırma konusuyla ilişkilendirilmiş.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması Bu aşamada. çevre-kültür ilişkileri. veri toplama aşaması iki başlık altında gerçekleştirilmiştir: • Literatür çalışmaları • Anket çalışması . konumsal özellikler ve kullanım özellikleri) ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunun. Bu aşamadaki çalışmalar.3. ayrıca araştırma konusuyla ilgili alt başlıkların oluşmasını sağlamıştır. mimarlıkta kullanıcı faktörü gibi konularla ilgili kaynaklar belirlenmiştir. Algılama. • Farklı kültürlerden kullanıcıların sahip oldukları mahremiyet özelliklerini.4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi Bu aşamada. 1.3.4 1. 1.3. alt hipotezler belirlenmiştir. mekanın algılanması. ilgili konuların sonuçları. belirlenen amaca yönelik ön araştırmalar yapılmıştır. aşağıda sıralanan sorular belirlenerek çalışma alanının sınırları çizilmiştir. • Kullanıcı mekanı nasıl algılar? • Kültürel farklılıklar “mekansal algılama”yı nasıl etkiler? • İnsan davranışlarının mekan tasarımına etkileri nasıldır? • Turistlerin mekanı algılaması ve tercihleri nasıl gelişmektedir? Bu bağlamda. Bunlar: • Mekanın algılanmasında (lobi mekanı) farklı kültürlerden (Asya ve Avrupa) kullanıcılar arasında fark olup olmadığının. • Söz konusu kullanıcıların mekansal özelliklerle (fiziksel.

Lang. İnsan-çevre ilişkileriyle ilgili kaynakların incelenmesinden.. Nesneden kaynaklanan etkiler. 1987. Lang’ın Creating Architectural Theory isimli çalışmasında da bulunabilir. yapma çevrenin çeşitliliğinde kültürel etkilerin rol oynadığına dair bilgiler bulunmuştur. Mekanın nesnel özelliklerinden sonra. 1967).. Sartain vd. 1966. von Meiss. 1968). Bunun için. algılama kavramı araştırılmıştır. 1996. 1967). Hall’ın The Hidden Dimension isimli kitabı ile Altman ve Chemers’in Culture and Environment isimli çalışması söz konusu ilişkilerin anlaşılmasında temel yönlendirici kaynaklar olmuştur. Çevresel gereksinimler ve motivasyonlar. Çevresel psikoloji kapsamında yer alan çevresel algılama ve biliş konuları da. çevresel psikoloji kavramına ulaşılmıştır. Moore ve Allan.5. 1967). çevresel davranışların şekillenmesinde önemli bir paya sahiptir. bu konuda da çok sayıda kaynak bulunmuştur (Hall. insan-çevre ilişkilerini içeren kaynaklar incelenmiştir. Algılama. insan-çevre etkileşiminin kesişim noktasında yer alan kavramlardan biridir. Çevresel psikoloji. psikoloji literatüründe uyaran (stimulus) kaynaklı etkiler olarak geçer (Albal. bölgesellik) konuları Altman ve Chemers’in çalışmasının yanı sıra.3. Rapoport’un Human Aspects of Urban Form isimli eserinde. Bunun sonucunda. Bu evrede. 1976. kaynaklar en çok Gestalt psikolojisinden bahsetmektedir (Carlson. Altman ve Chemers’in çalışmasında geniş yer bulmuştur. çevre. Bu noktada. Lang. öncelikle.. Norberg-Schulz. Mekanın algılanması kavramının anlaşılabilmesi için algılamanın yapısal ve işlevsel özelliklerinin araştırılması önemlidir (Carlson. Edward T. 1990). insan.1 Literatür Çalışmaları Ortaya konulan sorulara cevap bulabilmek amacıyla. Mekanın algılanması duyularla gerçekleşir. davranış ifadeleri anahtar kelimeler olarak kullanılarak tarama yapılmıştır. bazı anahtar kelimeler ve başlıklar tespit edilerek bunlarla ilgili literatürdeki ve internetteki kaynaklar taranmıştır. Sartain vd. Sartain vd. mekan kavramı araştırılmıştır (Ching.5 1. mahremiyet. İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini kurmada kullandıkları davranış düzenleme mekanizmaları (kişisel mekan. Maslow’un gereksinimler hiyerarşi ile ilgili internette ve literatürde çok sayıda çalışma yer almaktadır. Özellikle. Kişiden (observer) kaynaklanan etkilerde ise psikolojik ve sosyal . insan-çevre-davranış ilişkilerine kullanıcı perspektifinden yaklaşan bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. 1987. 1997.

5.6 özellikler söz konusudur (Sartain ve North. birincil veri toplama tekniklerinden biri olan anket kullanılmıştır. motivasyonun önemi üzerine yapılan çalışmalar yer almaktadır (Mayo ve Jarvis.2 Anket Çalışması Turizmde mekanın algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi üzerine gerçekleştirilen çalışmalardaki mekanlar büyük ölçekli turizm mekanlarıdır. kullanıcı kültürüne de yer vermişlerdir (Reisinger ve Turner. Ankette öncelikle. 2000). Tüketici davranışı ya da turizmde tüketici davranışı gibi konuların işlendiği kitaplarda algılamaya ve algılamayla ilgili psikolojik süreçlere ilişkin veriler bulunmuştur (Pizam ve Mansfeld. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. Özellikle. 2000. kültürün soyut yönlerine (değerler. Kullanıcı-turizm çevreleri etkileşimini inceleyen ilgili çalışmalar.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç Anket çalışmalarını değerlendirme yöntemleri. konuya turizm ve tüketici çerçevesinden bakan çalışmaların araştırılması gündeme gelmiştir. pazarlama ve turizm literatüründe davranışı inceleyen kaynaklar. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. 1967. 2000). cinsiyet. anket sonuçlarının gözlem ve mülakat sonuçlarına oranla nicel değerlendirmelere daha çok olanak vermesi. 1999). Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. Bu tezin konusu olan lobi mekanının algılanmasında kültürün etkisi ile ilgili veri elde etmek üzere bir uygulama çalışması gerçekleştirmeye karar verilmiştir. 1. 2000. anketi oluşturan soruların türlerine göre . Schiffman ve Kanuk. 1974). Turizmde. yaş. 2003. Bunun için.3. 2000). uygulama için öngörülen kişilerin bir mekan içinde gözlemlenmelerinin mümkün olmaması.3. 1990). Um ve Crompton. tatil yeri tercihleriyle ilgili çalışmalar oldukça fazladır (Pizam ve Mansfeld. mülakata oranla daha fazla insanla görüşülebilmesi sayılabilir. araştırma konusu daraltıldığında konuyla doğrudan bağlantılı çalışmalar bulmak zorlaşmaktadır. Hall ve Page. gelenekler gibi) dikkati çeken çalışmalar son yıllarda artmış olsa bile. Tatil yeri tercihlerini inceleyen çalışmalarda ağırlıklı olarak. Benzer şekilde. yaşanılan yer. Schiffman ve Kanuk. 1. yaşam tarzı. bazı psikolojik süreçlere değinmektedir (Woodside. dünya görüşü. Daha sonraki aşamada. 1981. Markin. Anket çalışmasının tercih edilmesine gerekçe olarak.

farklı kültürlere sahip kullanıcı gruplarının mekansal özellikleri algılamaları arasındaki farkı (ya da benzerliği) ve mekansal özelliklerle ilgili tutumlarını ve ilgilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirildiği için. sayısal verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir. Anket sonuçları.7 değişebilmektedir. Bu tür bir ölçek. . Likert tutum ölçeği olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışmada. sorular kullanıcıların önlerine sunulan mekansal özelliklere katılıp katılmadıklarını ölçmek üzere düzenlenmiştir. Uygulama çalışması. Likert tutum ölçeği bu uygulamada oldukça uygun bir ölçektir.

19). Mimarlar ise çevreyi. doğal ve yapay fiziksel yapının. insan. kültürel ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla.124). s. Çevre kavramı bir odak gerektirir ve o odağa bağlı olarak. şeklinde tanımlanmıştır. kültürel. bir toplumu başkalarından ayıran sosyal yapılar ile sanat. yaşadığı ortam. 2002. ekonomik. iklimsel ve coğrafi değerlerin. toplumsal bir grubun veya bir toplumun kültürel ve toplumsal gelişmesi üzerinde etkili olabilecek dış etkenlerin tümü şeklinde tanımlanmıştır (Anonim. s. karmaşık. İnsan ve çevre bir arada olması kaçınılmaz iki varlıktır. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI İnsan çeşitli zamanlarda çeşitli çevrelerde bulunur. toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada. hayvan ya da bitkileri kuşatan doğal ve yapay öğeler bütünü (Hasol. Yaşamını devam ettirdiği süre içerisinde bilinçli olarak ya da olmayarak içinde bulunduğu çevre ile değişik şekillerde ilişki kurar. Sanoff’a göre (1991). odağı etkileyen karşılıklı etkileşim ilkelerine dayanan değişken. bir bireyin. çok yönlü bir kurgudur. bireye kabul edebileceği uyaranlar yoluyla etki eden bütün eşya.556). sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan. onu etkiler ve ondan etkilenir.492).1 Tanımlar ve Kavramlar Kaynaklarda çevre. doğal strüktürün üzerinde yaratılan alanlar olarak değerlendirmektedirler (Bütün. toplumsal yaşam süreci içinde yaratılan. toplumsal oluşumların her birini. bir topluma. insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü. Bu durumda. 1991. 1997.8 2.4). 1999. bilimsel.355). ona yönelik onun dışında onunla ilişkili olarak oluşan. s. bir . çevre kavramı psikolojide. 2. s. din ve düşünce özellikleri (Anonim. s. s. biyolojik etmenlerin. hars. gelişen odak tarafından etkilenen. bir kısmını veya tümünü bir arada kapsamına alır (İzgi. bir ulusa. ivmeli. sanatsal. 1993. 2002. Kültür kavramının tanımı farklı kaynaklarda aşağıdaki gibi yapılmıştır: Tarihi. bir kişinin içinde yer aldığı. insanın çevreyi şekillendirmesinde oldukça etkili olan kavramlardan biridir. kuvvet ve koşullar. bir grubu. ekin (Anonim. insanların sosyal. Kültür. çevre oluşturulurken bazı etkenlerin söz konusu olduğunu ifade etmek yerinde olur.

değerler. anlaşmaya varılıp bir grup insan arasında paylaşıldığını anlatır. inançları. toplumda. neyi iyi veya kötü. Bir kültürün içerdiği. s. 1980. “kültür. inançlar. duyguların ve davranışların. değerlerini. bireyin davranışlarında ortaya çıkar. uygarlıkta bulunmayan maddi ve manevi değerler bütünüdür (Anonim. paylaşılan değerlerin. Ayrıca. Norberg-Schulz’a göre. “Güney kültürü”.79). Konut tasarımları. “Amerikan kültürü”. Dördüncü olarak. neyi kabul edilebilir veya kabul edilemez gördüklerini de içerir. toplum düzeni ve kamu binaları sıklıkla ve açık olarak bir kültürün değerlerini ve inançlarını yansıtır (Altman ve Chemers. algılamalar.9 uygarlığa niteliklerini veren. 1993. Bu genel düzen.1488). gelenekler vb. algılamalar. Kültürün basit ve geniş bir tanımlaması da antropolog Herskovits (1952) tarafından. Böylece. Öncelikle. insan doğumundan itibaren çevresinde bir düzen kurmak için mücadele eder. çevrenin insan eliyle oluşturulmuş kısmıdır” şeklinde yapılmıştır. İkinci olarak. s. bir gurup ya da toplumun geleneklerinden ve davranışlarından bahseder. normlar. değerler. bir toplumun değerleri. yaşamlarını ve çevreyi içerir. Kültürün başka bir parçası da nasıl davranılması ve neler yapılması konusundaki bir grup kurallar ve inançlardır. kültür deyiminin çeşitli anahtar bileşenlerini belirlemişlerdir. kültür objelerde ve fiziksel çevrede açığa çıkar. özellikle çocuklara geçtiği ve sonra kültürün yeni üyelerinin sosyalleşmesinin ve eğitiminin bir nesille bir sonraki nesil arasındaki anlaşmayı korumaya yardımcı olduğu anlamına gelir.3). inançlar. kültür deyimi. Üçüncü olarak.4). çok küçük sosyal ünitelere kadar. 1974. kültür olarak adlandırılır (Norberg-Schulz. “Batı kültürü”. s. . bilişler. inançların ve davranış biçimlerinin başkalarına. başka bir ulusta. değerler ve uygun davranış modelleri kültür kavramının kapsadığı bir karakteristikler kümesini oluşturur. Kültür. insanlar. “varoş kültürü”. insanların inandığı dünyevi doğruları. Böylece toplumun genel yönlerinden. “çete kültürü” ve “aile kültürü” gibi. Altman ve Chemers. onayladıklarını söyleyerek ya da söylemeyerek. 1980. Varolan bir kültürde. kültürün pek çok seviyesi vardır (Altman ve Chemers. pratikleri “zihinsel” ve “davranışsal” süreçlerden çok daha fazlasını içerir. dünyaya bir bakış açısı geliştirmek. hareket etmek için genel yollar olduğunu kabul etmek zorundadırlar. kültür deyimi bilişlerin. Kültür deyimi genellikle sosyoloji. s. antropoloji ve sosyal psikolojide kullanılır.

“Mekansal davranış doğrudan gözlemlenebilir” (Lang. 1974.208) şeklinde ifade edilmiştir. Üç süreç.1 İnsan davranışının temel süreçleri (Lang.609).114). Alman mimar J. 1997. Bakema. davranış kavramına mimarlık ekseninden yaklaşarak. biliş ve mekansal davranış. algılamanın somut bir fonksiyonu olarak düşünüldüğünde bazı eğilimlerden bahsedilebilir.10 Davranış bazı kaynaklarda.. Lang’a göre. “mimarlık. farklı özellikte davranışlar mevcuttur: • duygusal davranış. s. Şekil 2. dıştan gözlemlenebilecek tepkilerin toplamı (Anonim. duyumlamanın. Sözü edilen farklı davranışların bir kombinasyonu belli bir fiziksel kurulumda gerçekleşir (Lang. 1987.11). s. psikolojinin. algılama.84). sadece gözlemlenebilir yönleriyle ilgilenmesi gerektiğini vurgulayan eğilimlerden biridir (Lang vd. Psikolojik süreçlerin çevreyle baş edebilmek için işlevsel bir rolü vardır. zihnin değil. Davranış. s. 1974.. • yoğun bir şekilde hareket ettirici (motor) etkinlik. s. 1974. algılar ve eylemler yoluyla kurulur. 1987. 1987. insan davranışının üç boyutlu anlatımıdır” şeklinde bir ifadede bulunmuştur (Lang vd. s. insan davranışını anlamak için oldukça önemlidir. Mekansal davranışın . güdüler. s. öyle ki bu girişim. davranışın bilimidir [1].83). Bunlardan biri davranışçılıktır.97).24). B. organizmanın uyaranlar karşısındaki tepkilerinin tümü (Anonim. • kişilerarası etkileşim. 1993. Davranışsal modeller. Davranış. algılamanın zihinsel yönleriyle değil. amaca yönelik girişim olarak düşünülebilir. • nesnelerin hareket ettirilmesi. s. • problem çözücü davranış.. s. Davranışçılık. algılanmış ve bilişsel olarak organize edilmiş ihtiyaçları tatmin etme amacındadır (Lang vd. Psikoloji.

. çünkü bir bireyin fizyolojik yeterliliği sadece çevreyi algılama şeklini değil.11 algılama ve biliş sürecinin bir sonucu olduğunu. “kültür” ve “çevre” olarak adlandırmıştır. kültür. motivasyon. bilişin ve algılamanın temelindeki tüm faktörler davranışa da etki eder.. “kişilik”. O halde.85). onun nasıl düşündüğünü ve onu nasıl kullandığını da etkiler.2’de “organizma”. öyle ki bu sistem bireyin fizyolojik özellikleri. davranışı yalnızca gözlemlenebilir tepkiler olarak görmek yerine. üyesi olduğu sosyal grup. bireyleri gruplar halinde . Şekil 2. Parson’un oluşturduğu şemadaki. kişiliği. davranış. s. Şekil 2. Davranış sisteminin organizmal bileşeni önemlidir. algılama ve biliş süreciyle birlikte değerlendirmek mimarlar açısından daha uygun ve gerekli olabilir. bu süreçlerin gözlemlenebilir kısmını oluşturduğunu söylemek mümkündür. davranışın sosyal grup bileşeni. s.2’de görüldüğü gibi algılama. Bu sebeple. dünyayı düşünme ve dünyada yaşama şeklidir (Lang vd. 1974. psikolojik olarak onu tek yapan. bu bileşenleri. dünyaya bakışını oluşturan özellikler. Bir bireyin kişiliği. 1974. Talcott Parsons. çevre ve mekansal davranış kavramları birbirleriyle yakından ilişkilidir. güdülenme gibi farklı psikolojik süreçlerin etkisinde kalır. Herkes davranış sisteminin bir üyesidir.84). “sosyal grup”. değerleri ve çevresiyle tanımlanır.2 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış (Lang vd. Ek olarak. Şekil 2.

biliş ve davranış modelleri üzerindeki etkisini göstermektedir (Lang vd. s. inançları ve tavırları içerir. Bu çevre aynı zamanda sosyal özelliğe de sahiptir.83). Kültür. birey çevresini etkiler ve çevresinden etkilenir (Lang vd. algılama. öyle ki bu süreç. normlar. çevresinin hem merkezi. insanların çevreyi algılama ve hissetme biçimi. hem de tamamlayıcısıdır. hem de sosyalleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan mimari düzen kişiler arasındaki ya da kişilerle nesneler arasındaki etkileşimlerin ve durumların gerçekleştiği ortamı oluşturur.1 Çevresel Psikoloji Zihinsel aktiviteler. Fakat. Bir birey. s.9). Bu sebeple. fiziksel çevrelerin nasıl . Bu süreçte. s. çevreyle ilgili. Fiziksel çevredeki bu ilişkiler çoğu zaman mekansaldır (Rapoport.2. davranışın bireylerden oluşan grubun değerleri tarafından kontrol edilen yönlerini işaret eder. İnsanın çevresiyle ilişkisi. pek çok grubun üyesidir. 1974. öğrenilmiş ve belli bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan davranışın birleşimidir. Hem sosyalleşmeye yardımcı olan.85). kültürün. Gruplar yalnızca kişinin eylemlerinden değil. duyusal araçlarının yardımıyla gerçekleşir (Hall. Birey. değerler. gördükleri. Psikolojik süreçler fiziksel çevreden etkilenir.12 değerlendiren süreçlere ve grupların üyeleri arasındaki etkileşimlere ilişkindir.. Kültür. 1977. 2. çevreden gelen çok sayıda uyaranla karşı karşıya kalır ve bu uyaranlara tepki verir. Çevre. 1974. gelenekler.2 İnsan-Çevre İlişkileri İnsan. Davranışın kültürel bileşeni. davranışı sosyalleşme süreci yoluyla etkiler. 1966). duydukları şeyler ve fiziksel çevre hakkındaki yorumları gibi. bireyin tepkileri gerek iç ortamdan gerekse dış ortamdan kaynaklanan özelliklerden etkilenir. kokladıkları. 2.. dünyayı algılama biçiminden de etkilenir. olumlu ya da olumsuz. Kültürlerarası çalışmalar. objelerle insanlar arasındaki ilişkiler serisini içerir. dil. İnsanoğlu yapma çevre olarak adlandırılan şekillendirilmiş fiziksel çevrede yaşar. Ayrıca. beklentiler ve onaylamalardan oluşur. insanların zihinlerinde meydana gelen şeyleri içerir.

insanı çevresinin pasif bir ürünü olarak değil.6). doğal çevre ve çevresel çıktılar gibi çevresel sistem. 1974. göçleri ve kara parçalarının kullanımını kontrol etmek amacındadır (Altman ve Chemers. çevresine göre hareket eden ve duruma göre ondan etkilenen. yargılama gibi psikolojik süreçler. organizmaların adapte olmak ya da yok olmak zorunda olduğu. Çevresel psikoloji. çevresel davranış ve süreçler ile çevresel yönlenme ve dünya görüşü gibi sosyal ve kültürel yapılardır. Şekil 2. Bu tür davranışlar. Böylece. kültürel bakışların bir sonucu olarak. bu yapılar arasında bazen . tamamen değiştirebilirler. s. istenilen mahremiyet düzeyine ulaşmak. Psikolojik süreçlerin ikinci bir yüzü. Şekil 2. s. davranışları ya da çevreyle ilişkili olarak insanların nasıl hareket ettiklerini ve neler yaptıklarını içerir.3 Kültür-çevre ilişkileri (Altman ve Chemers. s. insanlar iklim hakkında öğrendiklerinin ve hissettiklerinin sonucu olarak farklı strüktürler inşa etmeyi öğrenebilirler.3’te çevre ve insan arasındaki ilişkileri içeren çevresel psikolojideki temel bileşenler görülmektedir. ya da fiziksel çevreyi. 1980. hafıza. Söz konusu bileşenler.10). “karşılıklı değişim” olarak ele alınabilir.5). Ayrı başlıklar altında toplanmış görünseler bile. toplulukları. kodlama. kısaca. algılama. Dünyası değiştikçe insanoğlu kendini değiştirir. Bu. kendi çevresini yaratmadaki rolünü vurgulayan “ekolojik bakış” tarafından ortaya konulmuştur (Ittelson ve Proshansky. insan ve çevresi arasındaki dinamik. 1980.13 yaratılmaya ve değiştirilmeye çalışıldığı konusunu da etkiler. hedef odaklı bir oluşum olarak görür.

(2) bütün duyular aracılığıyla bilgi sağlar. 1974. davranışı incelemek için kullanılan yöntemlerle ilgilenmesidir (Ittelson ve Proshansky. Çevresel yaklaşımın üçüncü bir özelliği disiplinlerarası olmasıdır (Ittelson ve Proshansky. s.6). Bu bağlamda. bu noktada.2. 1974. Çevresel psikoloji aynı zamanda sosyal problemlerle de ilişkilidir (Ittelson ve Proshansky. Yapma çevre ve onu oluşturan yapılar. Bu çeşitlilik yapma çevreyi şekillendiren insanın psikolojik ve sosyal özelliklerini çevresine yansıtmasıyla gerçekleşir. yapma çevre-insan ilişkisini çevresel psikoloji çerçevesinde incelemek mimarlar için büyük önem taşımaktadır. gereksinimleri nedeniyle mekanları. sosyal kavramlar olmakla birlikte içsel ve bireysel özelliklerle de bağlantılıdır. 1974. algılamanın da içinde bulunduğu çevreyle ilgili temel psikolojik süreçleri kapsamasıdır. sabit ya da verilmiş sınırlara sahiptir.6). 2. insanın çevreyle ve diğer insanlarla olan ilişkilerini açıklamaya yardımcı olur. Örneğin. binaları. Söz konusu psikolojik süreçler.6). Çevresel psikolojinin diğer önemli bir özelliği. mekanda ya da zamanda. çevresel yönlenme ve dünya görüşü ile çevresel davranışlar ve süreçler.6). s.2 Çevre Bileşenleri Ittelson ve Proshansky. İnsanın fiziksel çevreyle olan ilişkileri. (4) kullanılabilecek bilgiden çok daha fazlasını içerir. insan tek başına yaşayan bir canlı olmadığı için bulunduğu çevrede mutlaka diğer canlılarla etkileşim halinde olur. Takip eden bölüm çevre bileşenlerini irdelemektedir. çevreyi oluşturan bileşenlerden ve çevrenin türlerinden bahsetmek yerinde olur.14 çok kesin sınırlar olmaz. Bu tez kapsamında çevresel psikolojinin tartışılmasının nedeni. çevreyle ve çevrenin algılanmasıyla ilgili şu özellikleri ileri sürmüşlerdir: (1) çevre. s. (5) hareket yoluyla tanımlanır ve . yapıları kapsayan yapma çevrenin oluşturulmasıyla sonuçlanır. çevresel psikoloji bazı temel psikolojik süreçleri inceler (Ittelson ve Proshansky. 1974. (3) merkezi olduğu kadar daha geniş bilgileri de içerir. Aynı zamanda. çeşitlilik gösterir. ölçülebilir ve gözlemlenebilir. s. Yapma çevreye değinmişken. Çevresel psikolojinin bileşenlerinden biri olan çevresel davranış ve süreçler. Çevresel psikolojinin bileşenlerinin çok yönlülüğü onu farklı disiplinlerin konusu yapar.

Bazı durumlarda yapma çevre. işlevsel olmalıdır. 1988). (6) sembolik anlamlara sahiptir ve (7) çevresel deneyimler. s. doğal çevre koşullarındaki değişiklikleri de kapsar. Ittelson ve Proshansky. ovalar. Ve son olarak. Kişisel sosyal kimlik bu çevrede oluşturulur. (3) okullar.342). s. okyanuslar. s. doğa koşullarından ve diğer insanlardan gelecek müdahalelere karşı yaşamını devam ettirebilmek ve sosyalleşebilmek amacıyla bir düzen yaratır. Yapma çevre. Bunlar fiziksel ve sosyal içeriklidir. tasarımın konusuna uygun olmalıdır. ofisler ve hastaneler gibi. Mimarlar insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla insanların çevrelerine mekansal sınırlar inşa ederler. hem de fiziksel anlamlara sahiptir. Duyularla deneyimlenen yapma çevre çoğunlukla fizikseldir. suyun ve havanın kirlenmesi gibi (Altman ve Chemers.4). her zaman tutarlı ve tahmin edilebilir bir bütünün sistemsel kalitesi üzerine temellenir (Ittelson ve Proshansky. dağlar.344). geniş sosyal organizasyonlar çerçevesindeki bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimler. Aynı zamanda çevre. Fiziksel çevre çeşitli boyutlara sahip olan bir kavramdır. güzellik. sıcaklık ve yağış. 1974. Doğal çevre. ve (4) bu kuruluşlar ve sosyal organizasyonları içeren kentsel ve bölgesel düzeydeki insan etkileşimleri (Ittelson ve Proshansky. birleştiricidir ya da sosyal bir fonksiyona sahiptir. hayvanat ve nebat gibi.15 deneyimlenir. evler. . İnsan. Sosyal yaşam. yerlere ve coğrafik özelliklere ilişkindir. Yapma çevre. Doğal çevre üzerinde insan eliyle kurulmuş olan yapma çevre bazı gereksinimler nedeniyle oluşturulur. (1) doğal çevre ve (2) yapma çevre gibi alt başlıklara ayrılabilir. (2) ilgili fiziksel düzende sosyal etkileşim için bir temel olarak küçük yüz yüze gruplar. suni yağış ya da yiyeceklerin. 1974. insanların çevreyi değiştirmelerinin sonuçlarına ilişkindir. Fiziksel çevre. çevresel şartlar.105). Fakat başka bir yönüyle çevre insan üzerine etkilidir (affective). şehirler gibi. 1980. çevre anlamların ya da mesajların devamlılığını sağlar. düzenlilik ve konfor sonuç tasarımda birleştirilir. grupların aktivitelerini düzenlemeye yardım ederek sosyal davranış için göstergeler (cues) sağlar (Ittelson ve Proshansky. 1974. s. düzenli bir fiziksel kurulumda ortaya çıkar (Canter ve Krampen. Bilişsel bir düzeyde nasıl kullanılacağına ve yorumlanacağına gelince. fiziksel bir oluşum olmakla birlikte insanlar için hem sosyal. yapma çevreyi dört başlıkta incelemişlerdir: (1) objelerle ve mekanlarla ilişki içindeki insan.

. Mısır piramitleri. Günümüz organizasyonlarının çoğunun “zirve” yöneticileri yüksek yerlerde konumlanmış ofislere sahiptirler (Altman ve Chemers. Düşey boyut. 1980.33). İnsanlara içinde bulundukları çevreden çok sayıda bilgi gelir.2. Sonuçta kişi. statü ve pozitif durumlarla ilgilidir. İnsan bu bilgileri duyumlama yoluyla alır. s. dünyanın yapısı hakkındaki kültürel inanışlarda düşey boyutun önemini gösterir (Altman ve Chemers..32).45).4 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri (Altman ve Chemers. insan yaşamında kullanılırken birtakım sembolleri temsil eder. bina tasarımlarında ve dini mimarlıkta olduğu gibi. dünya ve cehennem.16 2.3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar Çevresel yönlenme. Yükseklik. Şekil 2. batı dünyasında çok erken öğrenilen. aynı zamanda. 1980. 1980. cennet. Altman ve Chemers’a göre. 1980. sosyal ve kültürel yönlere de sahiptir. s. Düşey boyutun mekanlarda ve binalarda nasıl ortaya çıktığı Altman ve Chemers’in örnekleriyle anlaşılabilir: Yüksekte bulunan mekanların olumlu anlamları insanların yaşamlarında açıktır. s. ofislerin düzenlenmesinde. Bununla birlikte.33). bulunduğu konum ve çevrenin özellikleri hakkında belli izlenimler elde etmiş olur. Avrupa’nın Ortaçağ katedralleri uzun kulelerle tasarlanmış ve “yukarıya uzanıyor” hissi veren kemerlerle vurgulanmıştır. Bilgiler iç ortamda çeşitli süreçlerden geçerek işlenir. 1980. çevresel yönlenme ve boyutlar yalnızca iç ortamda meydana gelen süreçler sonucunda ortaya çıkmaz.44). insanların dini inançlarını ve dünyaya bakışını içeren kültürün yansımalarını taşır. s. tarih öncesi Yunan tapınakları ve benzeri örnekler. insanların çevre hakkında sahip oldukları tutum ve duygulara ilişkin genel bir deyimdir (Altman ve Chemers. s. insanların hayatları boyunca etkili ve gerçek olmaya devam eden düşey boyutu temsil eder (Altman ve Chemers.

Dünya yüzeyindeki nesneleri ve yerleri. bir evdeki odalara açılan mekan. 1960. Haritalar da. Yollar. insanlar. kenarlar.69). 1980. s. s. dünyanın yatay özelliklerini ifade eder ve birçok kültürde dünyanın yatay düzlemi günlük yaşamda çok önemlidir. Kültürel değerler. demir yolları olabilir (Lynch. Bunlar. s. neyin istenmez olduğu konusunda bir ben merkezcilik ve ulus merkezcilikle bağlantılıdır (Altman ve Chemers. Çalışmasından çıkardığı sonuca göre. bir yerden diğerine giderken kullanılan rotalardır. insanların yatay düzlemde bir çevreyi betimlerken hangi kent elemanlarını kullandıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. s. bir şehrin zihinsel imajını oluştururken beş ana bileşen kullanmışlardır: yollar. Dünyanın yüzeyi hayat mücadelesinde önemli bir yer tutar: Sebze ve meyvenin yetişmesi. Yollar: Gözlemcinin. her türlü araca hizmet eder. Jersey City ve Los Angeles gibi şehirlerin “imajları” hakkında çeşitli sorular sormuştur. dünyada neyin istenir. Düşey perspektif. hayvanların hareket etmesi gibi. cennet ve cehennem gibi bağlayıcı noktalara sahip olduğu gibi. düğüm noktaları ve referans noktaları (Altman ve Chemers. İnsan yaşamı belirgin bir biçimde yatay düzlemle sınırlıdır. yatay boyutta kurulan düzen bileşenlerinden olan şehirleri kapsayan bir araştırma yapmıştır.50). Yatay boyutun çok yaygın bir yönü de “merkez” ve “çevre” kavramlarıdır. Bu araştırma. öyle ki düşey boyuta göre insanlar onu daha az fark ederler.“iyi” olduğu. daha uzak mekanların ve kişilerin daha az istenir olduğu konusunda yoğun bir eğilim vardır.35). Bu iki boyutun yapma çevrenin oluşumundaki kullanımlarına bakıldığında. Ek olarak. 1980. Daha küçük ölçeklerdeki yerlere de adapte edilebilir.17 Yatay boyut da insanların günlük yaşamlarında oldukça belirgindir. kanallar. sokaklar. potansiyel ya da tesadüfi olarak geçtiği kanallardır. Şehir plancısı Kevin Lynch. . Form açısından çeşitlilik gösterir. Yollar. 1980. dünya. ince ya da geniş olabilir. insanlara Boston. geleneksel. binaların konumlanmasında ve düzenlenmesinde önemli faktörlerdir (Canter ve Krampen.32). yanlarında ya da uzakta.51). birçok kültür yatay dünyayı “merkez/çevre” düşüncesi çerçevesinde düzenler. genel durumlar dünya görüşleri ve tutumların sembolize ettiği kültür ile bağlantılı olarak özelleştirilir. s. Kevin Lynch. yaya yolları. s. 1988. Bu nedenle kendinin merkez olduğunun algılanması. yakın ya da mesafeli olarak görmektedirler (Altman ve Chemers. merkezin -genellikle kişinin ya da toplumun etrafında odaklanan. saçak altındaki bir yürüyüş yolu gibi (Altman ve Chemers. 1980.46). yayalara. bölgeler.

Gözlemcinin zihinsel olarak “içine” girebildiği ve genel. kuşbakışı görüntülerde çok rahat görünür. referans noktaları her zaman çok iyi tanınmaz. alışveriş merkezleri. bir kent meydanındaki heykel. s. mutfaklar gibi (Altman ve Chemers. 1960. hem de kenar olabilir. Düğüm Noktaları: Gözlemcinin içine girebildiği. İki faz arasındaki sınırlardır. Fakat.51). iki ülkeyi. sıklıkla fiziksel. örneğin. Düğüm noktalarının da ölçek olarak çeşitli seviyeleri vardır. Büyük meydanlar. 1960. s. Ev ölçeğinde de. İki kıtayı. Bölgeler: Şehrin orta büyüklükteki kısımlarıdır. olayların.46). bir odayı paylaşan iki kişiye ait alanları birbirinden ayıran sınırlarda olduğu gibi (Altman ve Chemers.46). ölçekte çeşitlilik gösterir. önemli olarak nitelendirilir (Lynch.46). Lynch’in belirttiği gibi. Mısır piramitleri. bu tek bir trafik ışığı ya da ayırt edilebilir bir depo bile olabilir. 1980. duvarlar gibi (Lynch.46). Referans Noktaları: En belirgin fiziksel özelliği eşsizlik olan objelerdir. refüjler düğüm noktaları olarak yolları birleştirir ve yolcular için seçim noktalardır. Aynı yer bazen hem yol. kesişimler. 1980. evin bölümlerini. mekansal konumlarında göze çarpan bir özellik varsa.18 Kenarlar: Gözlemci tarafından yollar olarak kullanılmayan ya da düşünülmeyen çizgisel elemanlardır. Referans noktaları. yolların kesiştiği yerlerdir (Lynch. şehrin stratejik noktalarıdır. içerik olarak tek ya da unutulmazdır. Düğüm noktaları. belirleyici bir karaktere sahip oldukları için fark edilebilir olan iki boyutlu uzantılara sahiptir (Lynch. s. genellikle yolların ve kenarların oluşturduğu bir ağa sahiptir (Altman ve Chemers. kavşaklar. Bölgeler. bir cadde aynı zamanda iki alanı birbirinden ayıran bir sınır görevi görür. s. s. Metro istasyonları. s. sosyolojik ve psikolojik özelliklerin bir kombinasyonudur. s. Yollarda olduğu gibi.53). meydanlar ve bezeri bölgelere örnektirler. Böyle yerler. bir adliye binası gibi. . bir antika saat. süreklilikteki çizgisel kırıklardır: sahiller. tematik bir özelliğe sahiptir. Herkes tarafından bilinen bazı referans noktaları.52). Kenarlar. s. eğer net bir forma sahipse. aktivitelerin yoğunlaştığı yerlerdir. Pizza Kulesi vb.dir. Ulaşımda bir durak noktası olan. 1980. 1980. 1960. kolaylıkla tanımlanabilir. Lokantalar. sevilen bir koltuk olabilir (Altman ve Chemers. Genellikle bölgesel ve küçüktür. arka planlarıyla zıtlık oluşturuyorsa. 1960. tiyatrolar. eczaneler.52).

mutfaklar.. bununla birlikte sosyal ve kültürel baskıların etkisindedir (Lang vd. hava. Diğer bir boyut da çevrenin ölçeğiyle ilgilidir. Seks. Organizmal dengeyi sağlamak için bu ihtiyaçların bir an önce karşılanması gerekir [2]. Fakat. algılamaları. 1974).49). Güvenlik Gereksinimi: Güvende hissetme. uyku gibi çok temel ihtiyaçlardır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi kendini rahatsız hisseder. İnsan gereksinimlerinin hiyerarşik düzende açıklanabileceğini önerir. Psikolog Abraham Maslow. tatmin etmeyen bir durumu değiştirmeye yardımcı olan.84). çevresel yönlenmede genel tutumları yansıtmaktadır.. hasta olur. Mesafe ve yön. güvenlik gereksinimleri. diğerleri tarafından sevilmeye. çevre ve kültürün bilişsel yönlenmelerde önemli bir rolü olduğu fikrini doğrulamaktadır (Altman ve Chemers. s. psikolojik ve sosyolojik kökenlidir. kendini beğenmişlik ve kaçma da fizyolojik temellidir. 1980. Gereksinimler. Açlık. s. saygı görme gereksinimi. banyolar. Çok küçük yapma çevreler vardır. eşyaları ve yerleri konumlandırmada yardımcı olan göstergelerdir.4). 2. yemek. Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: İnsan. Fizyolojik Gereksinimler: Su. bilişsel gereksinimler.364). s. daha geniş kurulu çevreler vardır. 1980. korku duyulan durumlardan uzak kalma özgürlüğü. . kendini koruma ve anaç davranışlar kişisel beklentileri karşılamaya yöneliktir.2. 1974. estetik gereksinimler ve kendini gerçekleştirme gereksinimi (Lang vd. gereksinimleri açıklayan bir çerçeve oluşturmuştur. ait olma ya da sevgi gereksinimleri. s. fizyolojik. fizyolojik gereksinimler. Ölçeğin bu farklı seviyelerinin hepsi çevrenin önemli parçalarıdır ve her biri ayrı bir çalışma alanı olabilir (Altman ve Chemers. bilişi ve davranışı düzenleyen zihinsel bir güç olarak tanımlanır. topluluklar ve şehirler gibi. bağlılık. ilgi görmeye ve ihtiyaç duyulmaya ihtiyaç duyar. mesafe ve yönü kullanma şekillerindeki çeşitlilik. yorgunluk ve susuzluk fizyolojik temellidir. kararlı ve kurulu bir çevre gereksinimlerini kapsar (Carlson.4 Çevresel Gereksinimler Gereksinim. Saygı Görme Gereksinimi: İki şekilde gerçekleşir: Kendine saygı duyma ve diğerlerinden saygı görme [2]. evler gibi.19 Lynch’in belirttiği beş anahtar bileşen. Sinirlilik.

Çevresel algılama. Çeşitli gereksinimlere bağlı olarak belirlenen eylemler için gerekli koşullar şu şekilde gruplanmıştır: Fiziksel Koşullar: mekansal. listelediği sosyal ihtiyaçların tüm insanlarda görüldüğünü. seçme.361). Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi: Kişinin sahip olduğu özelliklerden daha fazlasına sahip olma. fakat düzeylerinin bireyden bireye değişiklik gösterdiğini vurgulamıştır (Carlson. eğitim. Bir düzen içinde nasıl davrandığımız. insanın bu düzen içindeki hareketlerinden çıkardığı bilgiye bağlıdır.5 Çevresel Algılama ve Biliş Çevrenin algılanması. kurduğunu ve öğrendiğini tanımlamak için kullanılmaktadır (Rapoport. yönelme vb. Sosyal ve psikolojik gereksinimler. Murray. çevreyi nasıl algıladığımızın bir sonucudur.84). Çevresel biliş deyimi. anlama. kültürel.31). 1977. ekonomik. karar verme. Estetik Gereksinimler: Görsel tatmin. “eylem sistemi”ni belirlemektedir. inceleme. Sosyal Koşullar: teknolojik. simgesellik ve benzetmelerle ilişkilidir ve yalnızca tasarımcı zihinsel süreçleri anladığında tatmin edilebilir (Lang vd. s. normatif. s. insanların çevreyi nasıl anladığını. s. Psikolojik Koşullar: algılama.7). 1986. hukuksal vb. . sağlık. kavrama gibi gereksinimlerden oluşur. akustik koşullar. bireyin algılaması ve hareketi süreçlerle ilişkilidir. Kişinin çevreden aldığı algısal yorumların sonucu olarak biçimlendirdiği eylem ve davranış grubuna eylem sistemi denilmektedir (Aydınlı. kapasitesinin en üst seviyesine gelebilme isteğidir [2].5).. termal. 1986. emniyet koşulları vb. politik. ideolojik. s. Murray’a göre. güzellik gibi kavramları içerir (Aydınlı. s. 1974. belli bir zamanda o çevrede bulunan insanların doğrudan duyusal deneyimlerini anlatır.2. bu algılamalar.20 Bilişsel Gereksinimler: Bilme. Bu koşullara göre belirlenen kullanıcı gereksinimleri. insan davranışını motive eden gereksinimler ikiye ayrılır: birincil (fizyolojik) ve ikincil (sosyolojik) gereksinimler. 2. çevreyle aktif bir alışverişin ürünüdür. Bir çevrede.

yeni ve garip bir çevrenin farklı parçaları hakkındaki duygu ve düşüncelerden oluşan çevresel yönlenmeleri kurmak zorundadır. insanların fiziksel çevre hakkında sahip oldukları ve temel olarak mekansal davranışa etki eden mekansal imgeler olarak değerlendirilebilir (Rapoport. hatırladığı ve deşifre ettiği bilgileri içeren psikolojik süreçler serisinden oluşur. böyle radikal dönüşümler karşısında insanı bazı çok basit sorular ilgilendirmelidir. depoladığı. s. koklama. göreceli yerleşimler ve fenomenlerin özellikleri hakkında elde ettiği. Güney Pasifik’te tropikal bir adaya taşınıyorsunuz. hayatınızın. bilişler ve inançlara ilişkindir (Altman ve Chemers. Şemalar rollerle özelleştirilmiştir. öyle ki. çeşitli duyumsal özellikler (modalities) aracılığıyla gerçekleşir. Etrafta nasıl dolaşabilirim?. aletlere ve insanlara nasıl ulaşabilirim?” gibi. bir bireyin gündelik mekansal çevresinde. “bilmeye çalışmak” anlamında kullanılan Latince bir kelimeden gelmektedir. Bir mekandan diğerine yolumu nasıl bulabilirim?. Çevresel biliş deyimi. duyma. Eşyalar nerede konumlanmıştır?. s. Eğer şemaların bir bireyin öznel bilgi yapısını temsil ettiği kabul edilirse. küçük bir kasabada doğdunuz ve geniş bir kentsel bölgeye taşındınız.119). tat alma ve . İnsanların fiziksel dünyaya anlam verme şekli. “Çevre hakkında nasıl bilgi edinebilirim?. Zaire’de yağmur ormanlarındasınız. 1977. kişi.109). bu duyumsal özellikleri. yeni ve tuhaf bir çevreye taşınmaktan dolayı dramatik bir şekilde değiştiği kişisel bir örnek seçin. görme. Böylece. (4) ya da. desteğe.44). Altman ve Chemers şu soruları sormuşlardır: İnsanlar çevre hakkındaki bilgiyi nasıl elde eder ve nasıl işlerler? Bu konular hakkında bir fikre sahip olmak için. s. ada 3 mile 1 milden daha geniş değil. Yiyeceklere. çevrenin özellikleri ve yerleşmeler hakkında bilgi toplamak. dokunma. Bu da. 1977. çevreyi zihinlerinde inşa ederken kullandıkları şemalar ve bunların davranışı ve tasarımı nasıl etkilediği önemlidir (Rapoport. 1980. ya da tam tersi. Çevresel algılama ve biliş süreci. (2) bir kent sakinisiniz ve küçük bir kasabaya taşınıyorsunuz. organize etmek. Yeni bir çevreyle başa çıkmanın birinci aşaması onun hakkında bilgi elde etmektir. bu bilgiyi seçmek. onu nasıl tanıdıkları. çevre hakkındaki algılamalar. kendinizi aşağıdaki koşullardan herhangi birinde hayal edin: (1) birdenbire ve hazırlıksız bir şekilde Mbuti Pigmeleri’nin dünyasında. (3) birdenbire. Altman ve Chemers’a göre. kodladığı.21 Biliş. bilme ve anlama sürecine ve ürüne (bilinen şey) ilişkindir. zihinsel haritalar. Altman ve Chemers.

Tüm bu psikolojik bilgi işleme aktiviteleri. alanlar arasındaki uzaklıklar. yağmur ormanlarının nemini ve toprağın dokusunu hisseder. onunla ilgili nesneler hatırlanmaya. çiçekler ve yeşillikler. hızlı ve etkili bir biçimde alanların yerleri saptanmaya başlanır. Altman ve Chemers’a göre.46). s. çeşitli seslerin hareket ve yaklaşımları. Zihinlerimize girer ve çeşitli koşullarda daha sonra kullanılmak üzere uygun hale gelir. benzer ya da farklı çevre deneyimleriyle kıyaslanarak ve çevrenin diğer özellikleriyle ilişkilendirilerek bilginin gruplandığını ve organize edildiğini. Mekanlar. resimlerin. sınırlar ve diğer çevresel özellikler. Nesneleri dinlenilir. Bu bilgi işleme süreci. insanların gidiş gelişleri gibi. çevre hakkında diğer insanlara birşeyler anlatabilmek ya da nesneleri konumlandırmak için kullanılır. hayvanların sesleri. Nesneler koklanır. benzer ya da farklı olarak kodlandığını anlatırlar. “süpermarketin solunda”.22 kinestesis (pozisyon duygusu ve vücut parçalarının hareketi) şeklinde sıralamışlardır. geçmiş deneyimlerimizi ya da kişiliğimizi donatan bilginin kodlanmasını ve sınıflandırılmasını içerir. Hepsi bize çevrenin özellikleri ve nesnelerin yerleşimleri hakkında bir şeyler söyler. “ahşap standın üstünde” gibi ifadelerle kodlandığını. İnsanlar çevreyi yorumlarlar. zihinlerde depolandığını ve daha sonra hatırlandığını belirtmişlerdir. dahası. çevresel bilişler psikolojiktir. Bir yer hakkındaki bilgi etrafa bakılarak edinilir. okyanusun serpintisini. çevrede gezinebilmek. duyularla elde edilen bilginin bir süreç sonucunda işlenmesiyle yavaş yavaş alışılmış hale gelir. trafik sesleri. herhangi bir nesneye dayanarak. . 1980. 1980. yollar. Başka bir deyişle. ağaçların arasında ıslık gibi öten rüzgar. kokuların da. Kişi zihninde çevrenin bir resmini kurabilmek için hisseder ve dokunur. Altman ve Chemers. Bütün duyular çevrenin çeşitli özellikleri hakkında doğrudan bilgi sağlar. Rüzgarı. uçuşan çöl kumları. hayvan yaşamı. zihinsel haritaların ya da çevrenin çeşitli özellikleri hakkındaki bilişlerin parçalarını bir araya getirmemize yardımcı olur (Altman ve Chemers. Benzer şekilde yerlerin de. evlerden ve kamu alanlarından gelen yemek kokuları gibi.44). Bu duyumsal girdiler. çevreyi anlamanın bir parçası haline gelir ve bunlar tekrar tekrar hatırlanan deneyimlerdir. Böylece yeni bir yerleşme. okyanus. Bilgi ihtiyaç duyulduğunda deşifre edilir. sınır işaretleri. s. “başka bir alanda X’e benzer nesne” şeklinde nitelendirilir (Altman ve Chemers. A alanından B alanına gidilip gidilemeyeceği ve nasıl gidileceği öğrenilmeye çalışılır. çevre yavaş yavaş tanınmaya. Nesnelerin birbiriyle ilişkileri. dolaylı olarak.

s.3 Davranışsal Süreçler J. s..27).1.75). Çevreyle ilişkilendirilerek incelenebilecek pek çok sosyal davranış mevcuttur. s. kararlı ve uygun olduğu. mimarlar olarak yarattığımız çevre sayesinde insanların gelecek davranışlarını şekillendirmeye yardımcı oluruz. s.3. farklı kullanıcı grupları farklı algılanmış çevrelere sahip olabilirler. çevresel davranışla ilişkilidir ve doğrudan kültür-çevre ilişkilerine dayanır (Altman ve Chemers. insan ilişkilerini düzenleyen ve şekillendiren önemli kavramlardan biridir. 1974.24). etkileşimine etki eder. 2. Çevresel algılama. yoğun olarak kültürel deneyimlerin etkisi altındadır (Altman ve Chemers. bunun ardından sonuçlar sunulur ve zihinde canlandırılır. çünkü kültürel ve kişisel çeşitliliği sunar. onun pozitif ve negatif nitelikleri plancıya ve tasarımcıya farklı gelebilir. Algılama ve mekansal algılama konusu daha geniş olarak 3. Çevresel algılama. Tasarımın bütün adımlarında insan davranışı hakkında tahminlerde bulunuyoruz ve çalışmalarımızdaki başarı ya da başarısızlıklar insan davranışını tahmin etme yeteneğimize bağlıdır. bölümde tartışılacaktır. Kullanıcının algılanmış çevresi. Mahremiyet. 1980.1 Mahremiyet 2. Özellikle mimari mekanlarda insan davranışına. “Biz. içsel bir süreç olmasına rağmen bu bilgiler arasından hangilerinin seçileceği ve yorumlanacağı kültür gibi öznel özelliklere bağlıdır. Noble’ye göre.47).3. 2. 1980. sonra bir kişinin kenti anlamak için yaklaşımı ve tasarım için kullanılan kriterler farklı olabilir (Rapoport. Neyin anlamlı. insanlar kendilerine ve yaşamlarına anlamlı gelecek şekillerde bu bilgiyi işler ve organize ederler. kişisel mekan ve bölgesellik. 1977.1 Tanımı ve Anlamı Mahremiyet. İnsanlar çeşitli .” (Lang ve diğ.23 Duyularla çevre hakkında bilgi elde edilir. çevreden gelen bilgilerin işlendiği psikolojik bir süreçtir. Kişiye çevreden çok sayıda ve çeşitte bilgi ulaşır. Çevresel algılama önemlidir.

s.5 Davranış düzenleme mekanizmaları (Altman ve Chemers.145). Benzer görünebilirler. Altman’ın oluşturduğu çalışmaya göre ise. çevresel tasarımla ilişkili olarak mahremiyetin iki boyutunu şöyle açıklamaktadırlar: istenmeyen müdahaleden uzak kalmak ve iletişim yeri ile zamanını belirleyebilme özgürlüğü (Ittelson ve Proshansky. bir insanın ya da bir grubun diğerleriyle etkileşimde bulunduğu. insanlara bazı durumlarda diğerlerine karşı açık olmaya. değişken bir süreçtir (Altman ve Chemers. Şekil 2. kişiler arası bir sınır düzenleme sürecidir. Bu modelde. fakat birey için farklı derecelerdeki seçimleri temsil eder (Ittelson ve . Böyle bir çevrede mahremiyet. s. Burada vurgulanması gereken nokta mahremiyetin yalıtımla aynı şey olmadığıdır. bazı zamanlarda etkileşime kapalı olmaya olanak sağlar. görsel. 1974. bölgesel ve sosyal davranış gibi alanlar arasında bir köprü görevi görmektedir.160). s. s. Lang. insanlar kendilerini rahat hissedebilmek için mahremiyet düzenleme mekanizmasını bir araç olarak kullanırlar. insanların diğerlerine karşı açıklık/kapalılıklarını düzenlemeye çalıştıkları. Ittelson ve Proshansky. işitsel ya da kokusal etkileşimlerini kontrol etme yeteneğine sahip olmaları konusunu içermesi gerektiğini vurgulamaktadır (Lang. Mahremiyet düzenleme. 1980. kişilerin ya da grupların diğerleriyle. 1980. 1987. kişisel mekan.24 gereksinimler sonucunda mimari mekanlar içinde bulunmak ve yaşamak durumunda kalır. mahremiyet. mahremiyet. Kısaca. mahremiyet. mahremiyet tanımlarının.75).76). kişiler arasında iletişim dili görevini görebilir.

genel bir mekan olması nedeniyle önem kazanmaktadır. sembolik ve gerçek bölgesel ayırıcıların.79). uzaklıkların kullanımı. hiç kapı yoktur (Altman ve Chemers. sözlü ya da sözsüz şekilde ifade edilebilir. 1980. Bazı kültürlerde.25 Proshansky.75) Kültürler. istenilen mahremiyetin tipi ve seviyesi. Bu tez kapsamında irdelenen mahremiyet kavramı. s. mahremiyet. 1980. Örneğin. Mahremiyet. kültürel ve alt kültürel etkenlerin mahremiyetten istenilenler ve beklenilenler konusunda bir payı olduğunu göstermektedir (Ittelson ve Proshansky. mekan ya da mekansal bileşenler aracılığıyla oluşturulur. kişisel mekan ve bölge ile ilgili davranışların. kuralların ve normların bir çeşitliliğini sunar. geleneklerin. 1987. s. çevresel davranışın temel yönleriyle ilişkili olduğunu ve doğrudan kültür/çevre ilişkilerine dayandığını belirtmişlerdir (Altman ve Chemers.153). Yan tarafta bir parti devam ederken bir Japon evinde geceyi geçirmek Batılı bir insan için yeni bir duyumsal deneyimdir. aileler komün halinde yaşarlar. s.90). kişi başkalarıyla bir arada bulunduğu mekanı terk ederek. Japonlar. tezin konusu olan lobi mekanının ortak kullanıma açık. 1980. odasının kapısını kapatarak ya da sandalyesinin yönünü değiştirerek diğerleriyle arasındaki ulaşılabilirlik durumunu kendisine göre dengeler.146).1. çevresel tasarımcıların bir ölçüde kontrol edebildiği mahremiyeti elde etmek için gerekli olan mekanizmalardır (Lang. kişiler yalnız kalmak istediklerinde kendi odalarına giderler ve kapıyı kapatırlar. Duvarların. kültürel içeriğe. s. 1974. Bazılarında. s. s. 1974.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı Altman ve Chemers. 2. Tam tersine. mevcut davranış modeline. ekranların. Lang’a göre. Sözsüz ifade. kişiliğe ve bireylerin isteklerine bağlıdır.3. görsel olarak çeşitli yollar sergilerler. öyle ki bu kavramlar insanların diğerlerine olan açıklık ya da kapalılıklarını etkiler (Altman ve Chemers.155). fakat akustik engeller olarak kağıt duvarlarla mükemmel bir şekilde idare ederler. konutlarda her bireyin bir odası vardır. Günlük deneyimler. Almanlar ve Hollandalılar sesi engellemek için kalın duvarlara ve çift kapılara güvenirler ve sesi engellemek için kendi konsantrasyon güçlerini kullanmak zorunda kalırlarsa çok zorlanırlar .

bilinçli ya da bilinçsiz. Bu düşünceye göre. Birkaç adım geri çekilseydiniz nasıl tepki gösterirdi? Ya da.80). Kişi. s. diğer insanlarla olan ilişkilerini kendisine olan ulaşılabilirliğin nitelikleri yoluyla tanımlama ve kontrol etme yetisine sahiptir. s. sosyal bir süreç olan mekansal mesafelendirme hakkında daha iyi bir fikre sahip olabilmeleri için insanların içinde olduğu ya da olabileceği bazı deneyimleri düşünmelerini istemişlerdir: (1) Geniş. Ya da. Asansöre birisi biniyor ve doğrudan sizin hemen yanınızda duruyor. İnsanların mahremiyet kavramını algılama şekli kültürlerine göre farklılık gösterdiğinden. mekan kullanıcılarının kültürlerini ve mahremiyet anlayışlarını tanımak tasarımcılar açısından önemli hale gelir. kişinin kendisini diğer insanlara karşı mesafelendirmesidir. fiziksel ya da sosyal olarak ulaşılabilirliğini düzenler. kültürler arasında değişiklik gösteren. 1966.3. bu etkinin farkında olmayarak uygun mahremiyet durumunun. mekanizmaların varlığı ya da yokluğu değil. 2. tam tersine. biri biniyor. Mahremiyet kavramında kişi. Bunun niceliği ise. Kültürler. Birisi bu şekilde hareket etse ne hissederdiniz? Ne yapardınız? Bu gibi durumlarda insanlar kendi yerlerini belirlerken neye dikkat ederler? (2) Kız arkadaşınız ya da erkek arkadaşınız samimiyet kurarken size çok yakın duruyor.2 Kişisel Mekan Altman ve Chemers’a göre (1980). Biraz daha yaklaşsaydınız ne olurdu? (3) Şimdi de bir havaalanındasınız. bunu davranışlarına yansıtmaları sonucu mekanı kullanmalarında da farklılıklar görülebilir. kendisininki olduğunu kabul eder. Bir turizm mekanı olan lobi mekanında da farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi söz konusudur. sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlarda insanlar arasında kaliteli ilişkilerin gerçekleşebilmesi açısından önemli hale gelir. kişinin üyesi olduğu kültüre göre değişkenlik gösterir. insanlara uygun gelen türleridir (Altman ve Chemers. kendi bünyelerinde bireylerin diğerleriyle etkileşimini düzenlemesine yardımcı olan davranışsal mekanizmalar geliştirmişlerdir. 1980.43). boş bir asansördesiniz. Bu durum. boş bir otobüstesiniz.26 (Hall. Kişi. Bu noktada. sokakta karşılaştığınız bir tanıdıkla konuşurken belli bir mesafe kullanırsınız. sosyal etkileşimde çevreyi kullanmanın temel yolu. diğerlerine yaklaşarak ya da uzaklaşarak. bekleme salonunda oturacak yer seçen insanları . Altman ve Chemers. doğrudan sizin yanınıza oturuyor.

s. s. insanların karşılaşmaları esnasında her birinin etrafını saran. Nasıl ki mahremiyet dinamik. s. ama çoğu zaman sözle ifade edilmeyen bir gerçek olduğunu göstermektedir (Altman ve Chemers.102).147). yabancıların içine giremeyeceği görünmez bir sınırla oluşan alana işaret eder. mesafenin günlük sosyal ilişkilerde aktif olarak kullanılmasının. s.27 gözlemliyorsunuz. 1987. bazen uzaklaşılır. kişisel mekan sabit ve değişmez değildir.207). Bununla birlikte. 1980. Yeteri kadar koltuk boşken. mekansal mesafelerin yönetilmesine bağlı bir kavramdır [3]. havaya ve nefes alma odasına benzeyebilir (Lang. sabit özellikli çevrelerin tasarımında önemlidir. insanlar genellikle mekanı kendilerine konforlu gelecek şekilde düzenlerler ya da etraftaki mobilyaları hareket ettirirler (Lang. kişisel mekan. s. basit. kişisel mekan da. “ensemde soluğunu hissediyordum” gibi. ilişkide bulunulan kişinin aslında sosyal yaşamdaki yerini ve değerini ifade eder. Diğer durumlarda. Otobüs terminali bekleme salonu gibi. . Kişisel mekanla ilgili olarak Altman ve Chemers de şu ifadeleri kullanmışlardır: Kişisel mekan. görünmez bir sınıra sahip olan mekandır. değişken bir sınır düzenleme aracıysa. Bazen. sonucu ve anlamı fiziksel ve sosyaldir.101).. çünkü kişi diğerleriyle uygun ve istenir bir iletişim seviyesini düzenleme girişiminde olmaktadır (Altman ve Chemers. Sommer’e göre (1969). Kişisel mekan. 1987. insanlara yakın durulur. insan vücudunu çevreleyen. Her bir deyim sosyal ilişkiler hakkında hangi imalarda bulunuyor? Bu örnekler. Kişisel mekan. Kişisel mekan kavramının mimarlıktaki değeri. mekansal ihtiyaçlardaki bireysel ve durumsal farklılıklarda açığa çıkar (Lang vd. Kişisel mekanın. bir salyangoz kabuğuna. başka birinin hemen yanına oturuyorlar mı? Aynı sıraya ya da salonun aynı bölgesine oturuyorlar mı? Daha fazla insan salona geldikçe neler oluyor. insanların etrafında bulunan. bir sabun köpüğüne. öyle ki nereye giderlerse gitsinler bu mekan onlarladır. oturma modeli nasıl değişiyor? (4) İnsanların diğerleriyle ilişkilerinde kullanılan mesafe deyimlerini düşünün: “yanına yaklaştırmamak”. 1974. Kişisel mekanı anlamak. Mesafelendirme fiziksel özellikli olmakla birlikte. koşullara göre değişir. 1980. birkaç mahremiyet düzenleme mekanizmasından biri olarak. dairesel bir formu olması ya da tüm yönlere eşit şekilde uzanmış olması gerekmez.147).

Altman ve Chemers. birincil. çeşitli fonksiyonların herhangi birine hizmet edebilir. 2. s. 1980). toplumun her üyesine açık olan bölgelerdir..84). 1974. 1974). sosyalleşmeye açık olan. insan bölgeselliği şu özellikleri içerecek şekilde tanımlanabilir: (1) bir mekan ya da obje geçici ya da sürekli olarak kontrol altına alınır.3. ve • temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasından bilişsel ve estetik ihtiyaçların tatmin edilmesine kadar çeşitlilik gösteren fonksiyonların görülmesi (Lang. s.148). 1987.1 Kamusal Bölgeler Kamusal bölgeler.3. “Benim” kişisel zamiri. 1980.3 Bölgesellik İnsan bölgeleri diye adlandırılan olguların çoğu mahremiyet kavramının özelliklerini içerir (Ittelson ve Proshansky. Tezin konusu olan lobi mekanı.3.28 2. toplumun her üyesinin kullanımına olanak veren bir kamusal alan olduğundan kamusal bölgelerin irdelenmesi tezin konusu açısından önemlidir. (5) bölgeler. (4) bölgesellik. Seçim özgürlüğü. Bazı kesinleşmiş sosyal kuralları gözettiği sürece. resmi ya da normatif anlamdaki sahiplenmeden daha fazlasını kapsar (Lang vd. (3) sahiplenme bir grup ya da bir kişi tarafından gerçekleştirilebilir. aynı mekan içinde bulunmak ve aynı mekanı kullanmak dolayısıyla kendilerini diğer insanlarla etkileşim ve ilişki içinde buldukları alanlardır. depolanması) gibi. çeşitli özellikte insanların bir araya geldiği. neredeyse herkes. • müdahalelere karşı savunma hakkı. Bölgeselliğin sahip olduğu temel özellikler şunlardır: • bir yerin sahibi olmak ya da o yer üzerinde hakları olmak. ikincil ve kamusal bölgeler olmak üzere üç başlıkta analiz etmişlerdir (Altman ve Chemers. küçük ya da büyük olabilir. aile yapısı) ve fiziksel fonksiyonlar (yiyeceklerin düzenlenmesi. bölgeleri. Altman ve Chemers’a göre. s. sahiplenilir. sosyal fonksiyonlar (statü. sıklıkla kişiselleştirilir ve işaretlenir (Altman ve Chemers.122). (2) mekan ya da obje. bireyin fiziksel kurulumu üzerinde bir kontrole sahip olabilmesi anlamına gelir ve bu bağlamda insan bölgeselliği kavramı ortaya çıkar. • bir alanın kişiselleştirilmesi ya da işaretlenmesi. kamusal bölgeleri geçici . kimlik. Kamusal alanlar.

bölgesellik. bir sokak. alışveriş alanları ve işlek caddeler dünyadaki hemen her toplulukta mevcuttur (Altman ve Chemers. kamusal alanlar her toplumda görülür. Örneğin.3. büyük gruplarda. Goffman. Bölgeselliğin özelliklerini anlamak bu noktada önemlidir. birey ile diğerleri arasındaki sınırı oluşturmasıyla olur. Kullanılan alan. güvenliği sağlama gibi sosyal süreçleri kolaylaştırma işlevine sahiptir. . Bir toplumun ya da alt gurubun neredeyse bütün üyeleri bazı genel sosyal kurallara uydukları sürece kamusal bölgelere ulaşılabilirlik elde edebilirler. sıralar (turns). kişinin etrafındaki alana ilişkindir.29 ve kısa dönemli olarak kullanma hakkına sahiptir. kişi genellikle o kültürün birçok üyesinin kullandığı alanları bulur. birkaç tip kamusal bölge tanımlamıştır. bir tiyatro salonundaki koltuklar kamusal bölgelere örnektir. merkezi bir market ya da plaza. Sosyalleşme. Örneğin. topluluklarda. bazı kaynaklara ulaşabilmek için bir düzen oluşturur. bir sanat galerisindeki ziyaretçinin ya da vitrine bakan bir kişinin önündeki alana tecavüz etmek alışılagelmiş bir durum değildir. bölgeselliğin insan yaşamının her seviyesinde. halk plajları. Bölgelerin kişisel kimliği yönetmesi. 2. restorandaki masalar. örneğin. gelip geçenler izleyici kişinin arkasından geçerler. insanların bir arada bulunması ve birbirleriyle ilişki kurması durumudur. Turlar. 1980). Davranışların bir düzen içinde ve belli kurallarla oluşmasını gerektirir.2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları Edney (1976). planlama. Ne kadar küçük bir topluluk olursa olsun. İnsan bölgeselliğinin iki genel fonksiyonu vardır: (1) kişisel kimliğin yönetilmesi. çoğu plajda insanlar giyinik olmalıdırlar. kişinin kontrolü altında geçici olarak kullanılır. bir otobüs ve trendeki oturma yerleri. parklara çöp atmamalı ya da korunan alanlarda doğal malzemeleri yerinden hareket ettirmemelidirler. bunlar: Bölmeler (stalls). Böyle yerlerde kontrol büyük ölçüde o yeri kullanma süresi ile sınırlıdır. diğerlerinin davranışlarını tahmin etme.3. tenis kortları ve telefon kulübeleri gibi insanların geçici isteklerde bulunma hakkına sahip oldukları kamusal mekanlardır. Kamusal bölgeler geçicidir ve genellikle kullanıcılarının hayatlarının merkezi değildir. Parklar. Edney’e göre. (2) sosyal sistemlerin düzenlenmesi. bireylerde önemli bir düzenleyici olduğunu vurgulamıştır. Kamusal alanlar tüm kültürlerde ortaya çıkar. Sosyalleşmenin gereği ve sonucu olarak.

Böylece. s. insanlar kendi kimliklerini ifade etmek. 1987). 1987. bölgesel kontrol için duyulan isteğin bir gösterimidir ve çevrenin aktivite modellerine daha iyi uyması için harcanan gücün sonucu olduğu kadar estetik tatların bir dışa vurumudur (Lang. çevresel psikoloji kapsamında irdelenen söz konusu süreçlerdendir.3. mahremiyetin yönlerinin kendilerinin/diğerlerinin farklılıklarını kurmakla ilişkili olduğunu da sunar (Altman ve Chemers. çevreden bilgi alır ve tepki verir. kişinin sahip olduğu inançları ve değerleri gösterir. Bu bölümde ele alınan çevresel algılama ve biliş. s. aynı zamanda kendilerini diğer insanlara tanıtmak.143). bu çerçevede kendi farklılıklarını oluşturmak için yansıtırlar. insanlar yaşamlarını devam ettirirken farklı çevreleri deneyimlerler. s. Diğer bir deyişle.30 Bir odayı dekorasyon aracılığıyla kişiselleştirerek birey çevreye damgasını vurur. Bölgeleri kullanmak. 1980. sosyal süreçlerin düzenlenmesidir.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme Altman ve Chemers’a göre. fiziksel ve psikolojik olarak mücadele etmeyi ve yaşam fonksiyonlarını düzen içinde ve sistematik olarak yerine getirmeye yardımcı olur (Altman ve Chemers. alınan bilgilere tepki verebilme. Mekanın kişiselleştirilmesi süreci bilinçli olabilir. Sonuç olarak.148). İnsan bölgeselliğinin ikinci fonksiyonu. böylece. bir çevrenin kişiselleştirilmesi yalnızca mekanlara ulaşılabilirliği kontrol etmek anlamına gelmez. İnsanlar mekanlara kişisel yönlerini sadece diğerlerine karşı ulaşılabilirliklerini düzenlemek için değil. birçok amaca hizmet eder: Belirli aktivite modellerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevrenin adapte edilmesi kadar. Davranış. kurmak ve sürdürmek amacıyla. fakat genellikle bilinçsizdir. 1980. kendi yerinin nerede başlayıp nerede bittiğini diğerlerine haber verir.137). bu sebeple çevre . İnsanın çevresini şekillendirmesinde etkili olan çevresel algılama ve biliş. Mekanların kişiselleştirilmesi. kim olduklarını ve neye inandıklarını ifade etmek. bazı süreçler sayesinde olur. Kişi. Ayrıca bölgeler. içinde bulunduğu çevreyle sürekli bir etkileşim halindedir. kullandıkları ve sahiplendikleri mekanları kişiselleştirme yoluna giderler. psikolojik güvenlik ve sembolik estetik amacıyla da gerçekleştirilir (Lang. 2. Çevreden bilgi alma ve tepki verme durumu arasında bazı süreçler gerçekleşir.

bölümde geniş bir şekilde incelenecektir. Bu bölümde. 4.31 tasarımcıları ve mimarlar için göz ardı edilmemesi gereken konulardır. mekansal tasarıma veri olabilecek. Kültür olgusu davranışlara etki ettiği gibi çevresel algılamaya da etki eder. çoğunlukla mekanlar ya da mekansal öğeler aracılığıyla gerçekleştirilir. Kültürün etkisine bu bölümde kısaca değinilmiş olup. bölümde incelenecek olan mekansal algılama için temel oluşturan çevresel psikolojik süreçlerin yanı sıra. . Bu süreçler arasında özellikle mahremiyet. algılamayla bağlantılı diğer bir konu olan davranışsal süreçlere de değinilmiştir. insanlarının birbirleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir kavram olup. 3. Mahremiyetin derecesi kültürden kültüre farklılık göstermektedir.

boşluk içten ve dıştan tanımlıdır. mekanın içindeki donatıların birbiriyle ilişkisi vb. İnsan bu kapalı kutu içine konulduğunda kendisini ve mekanı sınırlayan altı düzlemi gözleriyle kavrar. duvarların iki tarafı vardır. 1990. Wölfflin.32 3. mekanın boyutlarından . Mekanın sınırları ve boyutları değiştikçe ve çeşitlendikçe mekanı kavramada başka başka araçların devreye girdiği fark edilir.1 Mekanın Tanımı Aristotle. yy’ın başlarında. Mimarlık üzerine yazılan tarih öncesi bilimsel eserler. Mimarlık. W. boy ve yükseklikten oluşan. nadiren doğrudan mekandan bahseder. 3.9-12). Mekan kişinin bulunduğu yerdir. Alman filozof F. Mekan dıştan sınırlı.1. Gözler mekanı kavramayı sağlayan tek araç değildir. 19. Schmarsow gibi tarihçilerin çalışmalarıyla gelişmiştir (von Meiss.101). s. Tarih öncesi dönemlerde oluşturan teoriler daha çok binaların fiziksel bileşenlerine dayalıdır. durumlar çeşitli mekanların oluşmasını sağlar. esneten bileşenler haline dönüşür.2 Mekan Çeşitleri Mekanı oluşturan bileşenlerin farklı şekillerde kurgulanması. Riegl. Bunlardan ilki algısal mekandır. çevrenin üç boyutlu uzantıları olarak deneyimlenir. mekanın çevreyle ilişkisi. Schelling’in Philosophie der Kunst adlı eseriyle başlamıştır. Bu durumda önem kazanan. içte doldurulmuş bir boşluktur. 1977. Mekan. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI 3. Üç boyutlu fiziksel mekandan daha fazlasıdır (Rapoport. düzlemlerle sınırlı bir kapalı kutu gelir.1 Mekan 3.1. mekan basit ya da tek bir kavram değildir. “boşluk” oluşturma sanatıdır. 19. İnsan onu sadece zihniyle değil vücuduyla da kavrar. s. Mekanın sınırlayıcıları olan fiziksel düzlemler bazen bu sınırları belirsiz hale getiren. Mekan denince akla öncelikle en. yy’ın sonlarında. çevrenin çok önemli bir yönü olmasına rağmen. Mekanla ilgili tartışmalar. Mekan tanımı bu kadar sabit ve sığ değildir. mekanı nesneleri içinde bulunduran bir kap olarak tanımlamıştır.

1976. Siyah cam kullanıldığında etki oldukça farklıdır. merkezi bir şömine etrafında birbirine açılır (Conway ve Roenisch. Fakat. mekan denilen şeyi oluşturuyorsa. Oturma. ateşe verildiğinde ya da bu kadar uç olmayan bir örnekle anlatmak gerekirse. Eğer üç boyut. s. bir dans salonu ya da bir açık planlı ofis olabilir. üstü kapalı teras gibi bir geçiş mekanı da olabilir. Mimarlığın boyutları. tek başlarına var olmazlar. Algısal mekanlar. çatı gibi yapısal elemanlar mekanın fiziksel kurulumunu gerçekleştirir. iç mekan ve dış mekan arasındaki sınırları belirsizleştirebilir (Hall.4). Bu noktada. Crystal Palace gibi şeffaf cam duvarlardan oluşan binalar. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yalnızca bireyin bakış açısını temsil eder görünmekle birlikte. s. 1966. Duvar. iç ortam ve dış ortam arasındaki bariyeri keskin bir şekilde tanımlamamaktadır. “Mimarlığın boyutları. çatı.33 çok gözlemcinin mekanı kavrayışı ve yorumlayışıdır. İçerdeki mekan. yeme ve dinlenme bölümleri. böler ve bizim onu deneyimleme şeklimizi etkiler. Mimarlıkta esas olan mekanları kullanıcı için oluşturmak ise. Dışarıdan. Bu mekan genellikle içerde olmak kavramıyla birlikte düşünülür. üç mekansal boyuttur. algısal mekanın boyutlarıdır”. duvar. Akıcı iç mekanlar ve geçiş mekanlarının kullanımı Frank Lloyd Wright tarafından yapılan Robie House’de görülebilir. . içinde duran kişi Palladio’dan nefret ediyorsa mekana duyulan hayranlığın boyutu değişir. fakat onu bir konu haline getiren bu üç durum ve daha fazlasıdır (Moore ve Allan. birbirinden ayrılmış kapalı mekanlar değildir. Mükemmel bir şekilde oranlanmış bir Palladian odası büyük bir hayranlık uyandırabilir. bir oturma odası. kullanıcının “gerçekliğinin” ne derece önemli olduğu tartışılmaya değerdir. üç boyutlu mekanda olduğu gibi “neredelik” hissi vermez (Moore ve Allan. Bir veranda. algılamanın mekanı deneyimlemedeki rolü açıktır.50). küçük bir pencereden giren kör edici günışığına maruz kaldığında. çünkü mekanlar insanlar için oluşturulur. içeride neler olup bittiği görülebilir. pencere. algısal mekanın boyutlarıdır. Odayı kuran. tavan gibi öğelerle “kapalı mekan” haline gelir. aynı zamanda farklı şekillerde ve düzende kullanılmaları sonucunda kullanıcıya çok çeşitli algısal deneyimler yaşatabilir. 1994). Mekanlar. o birey için deneyimlediği mekanı mekan yapan özellikleri oluşturur.5). pembe ya da kahverengiye boyandığında. s. fakat bu mekan bir avlu ya da bir bahçe de olabilir. 1976. zihnin algılayabildiği bütün boyutlar da algısal mekanı oluşturur. Duvarlar mekanı tanımlar.

34 Şekil 3. Japonlar odalarının kenarlarının açık olmasını sağlarlar.88). s.141). neyin sabit özellikli ya da yarı sabit özellikli olduğunun düşünülmesidir. Japonya’da. mobilyaları duvar yanına ya da karşısına konumlandırarak kenarları doldurma eğilimindedirler (Hall. Norman Foster’in. ziyaretçileri içeri yönlendirir ve şeffaflıkları herhangi bir kapalılık hissini engeller (Conway ve Roenisch. 2002. Hall konuyla ilgili şu örneği vermiştir: İç mekanların kullanımında.50). tavan. bir ayna gibi davranır. Cam duvarlar. Köşelerin yerinde boşluklar vardır. içerde ışıklar yanarken duvarlar tamamen gözden kaybolur ve iç mekan açığa çıkar. yarı sabit olmaktadır. Çatı. cam duvarlar mekanı tamamen bölümleme görevini her zaman karşılamaz. İç mekanların düzenlenmesinde ve kullanımında kültürler arasında çok net ve kesin farklılıklar görülebilmektedir. Sabit özellikli bileşenler. s.48). Duvarlar hareket edebilir ve odalar çok amaçlıdır (Hall. Gece olduğunda. sabitlenmiş ya da nadiren ve yavaşça değişen bileşenlerdir. mevcut şehir dokusunun yansımaları sebebiyle belirsiz bir hale gelir. Merkez-kenar karşıtlığının diğer bir yönü. mekanı kapamak yerine birbirinin parçaları olacak şekilde oluşturulmuştur. s. çünkü her şey ortada yer alır. altındaki mekanı tanımlar. döşeme.bu özelliktedir (Rapoport. 1966. Faber&Dumas binasındaki siyah cam duvar. Standart mimari bileşenlerin çoğu -duvar.63). . s. 1982. 1966. kişinin nasıl ve hangi koşullar altında hareket ettiğinin.1 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House (Boyut Kitapları. Avrupalılara göre bir evin duvarları sabittir. güneşli bir günde binanın formu. s. Mies van der Rohe tarafından tasarlanan Barcelona Pavyonu. 1994. Avrupalılar.

Örneğin. 1966. Kamusal alanlarda da genellikle sabit özellikli bileşenler kullanılır. çünkü eşyalara çarpmadan hareket edemediğini belirtmektedir (Hall. mobilyaların tipi ve düzenlenmesinden. Sabit özellikli mekan kullanımlarında. mekan çeşitlerinin çok temel olarak ve algılamayla ilişkili görülenlerinden bahsedilmiştir. s. Bunlar. Yarı sabit özellikli bileşenler. çünkü her ne kadar bu tür alanlarda genel kurallar olsa da insanlar kişisel ve kültürel özellikleri ve alışkanlıkları dolayısıyla mekanı kişiselleştirme ihtiyacı duyarak donatıların yerlerini değiştirmek isteyebilirler. . saklı. doğrultusal davet. fiziksel bileşenlerine göre. İnsanın. s. 1966. mekan özellikleri arasında çok keskin ayrımlar yapmamak daha yerinde olur. Binalar sabit özellikli modellerin bir dışavurumudur (Hall. Örneğin. Amerikalılar da bundan rahatsız olurlar (Hall. s. kinestetik mekan. kullanıcı özelliklerine göre. perspektif illüzyonları. Mekanları çeşitlendirmede ve sınıflandırmada pek çok özellik söz konusudur. 1957. her mekan yalnızca bir özelliği içermez. mekan içerisinde hareket edecek kadar boşluk bulamadığında rahatsız olan sadece Araplar değildir. Hall. yapım sistemine göre. Bu tür mekanlara örnek olarak çok amaçlı salonlar verilebilir. Organik mekan. Bununla birlikte. mimarların ya da tasarımcıların yarattıkları binalardaki günlük yaşamda önemli bir faktördür. esnek mekanlardır.89). 1966. vitrinlere kadar çeşitlilik gösterir.35 Sabit özellikli mekan (fixed-feature space). bu noktada Amerikan otellerini örnek vererek birçok otel odasını çok küçük bulduğunu. canlı ve parlak keşifler açısından zengindir. hareket.158). bireylerin ya da grupların aktivitelerinin düzenlenmesindeki temel yollardan biridir. kültürler arasında farklılıklar olduğu kadar benzerlikler de olabilir. bitkilere. rahatlık ifadesi veren organik formları kullanmak uygun olmayabilir. çabucak ve kolaylıkla değişebilirler (Rapoport. Bu nedenle. güçlülüğü ve adaleti temsil eden adliye yapılarında. Burada. 1982. Organik mekanların amacı yalnızca görsel açıdan göz kamaştırıcı efektler yaratmak değil. donatılarının düzenine göre ve daha pek çok özelliğine göre ayrılabilir. s. ekranlara.100).97). dünya üzerinde hareket ettikçe gerçekleştirdiği davranışları yöneten. içe dönük tasarımlar kadar malzemelerin kullanımını da içerir. gerçekte insan hayatının hareketliliğini vurgulamaktır (Barry. Bir mekan işlevine göre. Hall’ a göre. ekran panolarına. perdelere. Çünkü mekanları oluşturan geometrik formların kişilerin algılaması ve davranışları üzerinde etkisi vardır. Yarı sabit özellikli mekanlar farklı kullanım özelliklerine olanak sağlayan.51). s.

s. İzole edilmiş yüzeylerin kenarları ve iki ya da daha fazla sayıda sınırlayıcı yüzeyin kesişimi. Mekanın kapalılığını sağlayan öğeler.101). Odaklanmaya gerek duymadan gözler. Düzlemlerin ve köşelerin sayısı azaldıkça ya da özellikleri farklılaştıkça gözler mekanı kavrayabilmek. s. gökyüzü gibi bileşenlerden oluşur. tanıyabilmek için daha dikkatli bakmak ve daha çok detay yakalamak ihtiyacı duyar.1. Bir peyzaj öğesinin sınırları da yapısal olarak benzerdir ve zemin. . Şekil 3. döşeme.158). 1996.2 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar (Ching. s. sınırlararası ilişkilerden ya da sınırları oluşturan düzlemlerden doğmuştur. Mimar. objelerden. Bir yapma mekanın sınırları. altı düzlemle sınırlanmıştır.36 3. yönlenme ve kavrama konusunda temel ipuçları sağlar. “bir sınır. Heidegger der ki. üzerinde bir şeyin sonlandığı değil. duvardır. Bu yapısal benzerlik doğal ve insan yapımı çevreler arasındaki ilişki açısından önemlidir (Norberg-Schulz. mekanı anlayabilmek için açıları ve köşeleri kullanır. Örneğin. kübik bir mekan. Herhangi bir kapalılık (enclosure) bir sınır aracılığıyla tanımlanır. Bu öğeler üzerinde yapılan düzenleme ve değişikliklerle farklı mekansal durumlar elde edilebilir. tavan. 1990.13). duvar ve tavan olarak bilinir.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan Mimari mekan. döşeme. varlığını başlattığı bir şeydir”. yüzeyleri sınırlayan noktaların tümünün benzer bir role sahip olmadığını bilir. Bu düzlemlerin varlığı algılama için kaçınılmazdır (von Meiss. yatay düzlem. 1979. Bu sınırlar çok net olduğu kadar belirsiz de olabilir.

s. mekan içinde fiziksel bir değişim oluşturur. Bununla birlikte. 1996. Yükseltilmiş mekan etrafındaki eylemlerin yanında dinlenme köşesi olarak iş görebilir ya da kendisine çevreleyen mekana bakan bir platform da olabilir (Ching. Bu durum.37 Şekil 3. 1996. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber (Ching. mekanın algılanmasını da etkileyen bir durumdur. 1996. odanın ölçeğini düşürmek ve orada daha mahrem bir .107). Büyük bir oda içerisindeki bir bölüm. Aynı durum döşeme düzlemi alçaltıldığında da gerçekleşir. daha büyük bir oda veya salonun içinde tekil bir mekansal bölüm oluşturmak amacıyla yükseltilebilir.3 Yükseltilmiş döşeme düzlemi. Şekil 3. s. s.113). işlev ve sembol olarak farklı bir anlam yüklenir.107). Döşeme düzleminin bir kesimi.4 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü (Ching. Yükseltilmiş bölüme.

. bir mekandan diğerine geçişi de sağlar. Diğer taraftan. delinmiş duvar nosyonu azalır. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar (von Meiss. Bu açıklıklar genişledikçe. özellikle köşe açıklıkları söz konusu olduğunda. iç ortam gücünü bir dış ortama bağlı olan sınırların varlığıyla elde eder (von Meiss.5) (von Meiss. orada olan bir iç ortam kavramını anlatmaktadır. 1990. kişisel-kamusal. 1990. iç ortam-dış ortam ilişkilerini düzenlemek ve insan yapımı-doğal. Kapı ve pencere oluşturmak. kişi neredeyse. “burada ve şimdi”. 1990. Bu.5 Allen Brooks tarafından hazırlanan.108). Bu sayede diğer mekanlarla ya da dış ortamla ilişki kurulur. s. diğer mekanlarla bağlantı kurulmasına yardımcı olur. Mekanın tanım derecesi azaltıldıkça mekansal açıklık sağlanır.113). mekan dışarıya açılır (von Meiss. s. İç ortam ve dış ortam kavramları. ya galeriler ya da atriyumlar aracılığıyla gerçekleştirilir. bileşen-bütün gibi. binanın iki seviyesi arasında bir geçiş alanı olarak da kullanılabilir (Ching. bitiştirme (juxtaposition) ve giriştirme (interpenetration) yöntemlerini kullanır. 1990. Mimar. hem iç hem de dış ortama ait olan bileşenlerle oluşturulur. s. s. örtülmüş ve örtülmemiş kavramlarıyla bağlantılı olmak zorunda değildir.109). geçişleri eklemlerle birleştirmek için. Açıklıklar. taşıyıcı duvarlar üzerinde bir açıklık elde etmenin klasik yollarındandır. yalnızca mekandan dış ortama geçişi değil. Kademelenmiş bölüm. Mekansal açıklık.107). Şekil 3.107). Bergson’un meşhur sözü. Dış ortama (exterior) açık olmaya eğilimli bir mekan yaratılmak istendiğinde bu mekanın daha az anlaşılır olmasına çalışılır (Şekil 3. İnsanoğlu çevreyi ben merkezci şekilde düşünmeye yatkındır.38 mekanı tanımlamak amacıyla alçaltılabilir. Döşeme üzerinde değişiklik yapılarak mekanda farklılık sağlanabilmesinin diğer bir yolu da döşemede boşluklar yaratılmasıdır. 1996. s.

s. Şekil 3. Mekansal tanımlamanın bileşenleri ve açıklıklar. s. mekanın özerkliğini koruma ya da diğer mekanlarla ilişkide olma derecesini belirler. mekansal ilişkilerin türlerini nitelendirirler. 1990. 1990.39 Şekil 3. daha az gerçektir ve belirgin olmayan bir bölüm oluşturur (von Meiss. Bir mekanı diğerinden ayıran düzlem.109). yani kapı ve pencerelerle sağlanır (von Meiss. 1990. Komşu mekanlarla bağlantı. . s.6 Bitiştirme ve giriştirme (von Meiss. koridor gibi ifadelerin hepsi mahremiyet fikriyle ilişkilidir ve diğer mekanlara karşı dışındalık oluşturur.109). görece iyi tanımlanmış kapalı mekanlardır.110). döşeme) iki ya da daha fazla mekana aitmiş gibi göründüğünde. bir mekandan diğerine süreklilik oluşturur. Bitiştirme ve giriştirme. mekansal bir bileşen (duvar.7 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme (von Meiss. tavan. s. Geçtiğimiz yüzyılların daha çok taşıyıcı duvarlara dayanan yapım yöntemleri. 1990. Bitiştirme. özerklik üzerine vurgu yapar. Oda. duvarlar üzerindeki ince ve kontrollü geçişlerle. genellikle yan yana gelen mekanların net bir tanımlamasıyla oluşan hücresel grupları desteklemiştir.110). Giriştirme. hol. hücre.

ilgili değişiklikler yapıldıkça bu boyutlar da değişecektir. • algılama pasif değil. hissetmek anlamlarına gelir (Rapoport. • algılama. • bir gözlemcinin sahip olduğu çevre imajı şimdiki motiflere ve tutumlara bağlı olduğu kadar geçmiş deneyimlere de bağlıdır. aktif bir süreçtir.1 Algılamanın Tanımı Algılama ifadesi. algılamanın özellikle “yorumlama” kısmı çok önemlidir. deneyimlenebilmesidir. elemanlardan bahsedilmeye başlığında artık fiziksel ve yapısal öğelere geçiş yapılmış olur. mimari mekanın boyutları algısal özelliklere sahiptir. 1967. döşeme. boy.90). Mekanı oluşturan en temel kavram sınırlar olarak düşünülmektedir. yükseklik gibi boyutlardan ibaret değildir. açıklıklar.178). Kişinin duyumsal girdileri alması ve bu bilgilerin zihinde işlenmesi süreci beynin statik bir . söz konusu mekanda işlevsel ve algısal bir akıcılık meydana gelir. Anlamak. kavramak. yani en. duyumsal girdilerin yorumlandığı süreç olarak. beklenti ve kişiliklerle yönlenir (Lang. “yaşanması”dır. algılanan ve davranışı algılayan şeklinde ayrılarak açıklanamaz. Dahası. En basit mekan kavramını düzlemlerden oluşan bir küpün imgelediği düşünülürse. s. Onu oluşturan yapısal elemanlarla -duvar. küp sabit bir geometrik formu temsil eder. çatı. Algılama. döşeme. Bu noktada. Çünkü. girişiklik ve benzeri kavramlar. duyumsal girdilerin anlamlı deneyimlere dönüştürülmesi organizasyonu olarak tanımlanabilir (Sartain vd. Mimari mekanı oluşturan bileşenler düzlemlerden ibaret olmadığı gibi çok farklı özelliklere de sahiptir. Mimari mekandan yani. tavan vb. kişinin gereksinmeleriyle ilgili şimdiki durumlara yansıtılır. • insan-çevre ilişkisi dinamiktir. uyarana verilen şartlı cevaplar yoluyla açıklanamaz. mekanın belirginliği.2 Algılama 3. Latince “Percipere” kelimesinden gelmektedir. onu oluşturan duvar. Lang’in yaptığı saptamalara göre: • Algılama çok modellidir. • algılama.259). 1987. 3. Tanımlara bakıldığında. 1977. etkileri ve özellikleriyle irdelenmiştir.40 Bu durumda. bitişiklik.. s. mahremiyet olgusunu sağlayan kesin yapısal sınırlar azalır. • geçmiş deneyimler.2. s. • algılamalar. mekanı geometrik bir şekil olmaktan ayıran en önemli özellik.

davranış yollu vb. Yeni bilgiler ise öğrenilir. algılama merkezinde hasar olduğunda kişi gördüğü nesnenin bütününü değil. örneğin.2. Ancak o kişiyi ya da nesneyi gördüğünde tanıyabilir. kişi duyumsal girdileri zihninde işlerken yorumlar. derinliği. elde edilen bilgilerin önceki deneyimlerle zihinde yapılan karşılaştırmalar sonucunda olur. bunun sonucunda ortaya çıkan sözlü. Algılama için gerekli bilgiler duyularla sağlanır.41 fonksiyonudur. bir durumda eşyaları gördüğü halde onları tanıyamayabilir. Algılamayı özel yapan. bu sürecin çeşitli filtrelere. parçalar arasındaki ilişkiler aracılığıyla algılar. Beyindeki algılama merkezinde. yabancı bir nesne ya da mekanın var olduğu bir sahneye bakıldığında. Algılama. başka bir durumda bir nesnenin yalnızca onu oluşturan parçalarını geometrik formlar şeklinde tanımlayabilir. fakat algılama gerçekleşmediği sürece duyumlanan şeyin tam olarak ne olduğu fark edilemez. uyaranın hareketi. Yukarıdaki örnekte ise. renk bilgileri elde edilir (birincil görsel korteks) ve beynin ilgili bölümüne gönderilir (görsel birleştirme korteksinin birinci seviyesi). Kişi algılama yeteneğini kaybederse ya da algılama merkezinin herhangi bir bölümü hasara uğrarsa. fakat bütünde onun ne olduğunu söyleyemez. Çünkü Gestalt kanunlarının da ifade ettiği gibi insan bir nesnenin parçalarını değil. 3. Bu bölümde bilgiler bir araya . tepkileri oluşturur. işitme duyusuyla ilgili bir hasar olduğunda kişi bir nesneden ya da tanıdık bir insandan gelen sesleri duyduğunda bu seslerin neye ya da kime ait olduğunu anlayamayabilir.2 Algılama Süreci Algılama zihinde gerçekleşen bazı süreçler sonucunda oluşur. Algılamanın ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilmek için algılama sürecine yakından bakmak gerekir. içten ve dıştan gelen etkilere maruz kalmasıdır. duyulmamaların sonucu betimlenebilir. tek tek elemanlar tanımlanabilir. Bu etkiler sonucunda. Bu gerçekten de alışılmışın dışında bir durumdur. Algılama sürecini oluşturan evrelerin beyinde gerçekleşme sırası özetle şöyledir: Duyular aracılığıyla (özellikle gözler). Başka bir örnek vermek gerekirse. bütününü. tek tek parçalarını kavrayıp tanımlayabilmektedir. çizgilerin ve kenarların derinliği ve yönlenmesi. Bu farkındalık çoğu zaman.

Psikologların model algılama sürecini açıklamak üzere geliştirdikleri kalıplardan bazıları aşağıda açıklanmaktadır. görsel sistem çok sayıda şablonu depolamak zorunda kalmaktadır. Öyle ki. vücudun diğer duyularından gelen bilgiler değerlendirilir. Şablon tipi model ayırt etme. Davranışsal veri toplarlar ve zihinsel süreçlerin doğasıyla ilgili kesişim noktaları oluşturmaya çalışırlar. sadece bir eli tanımak için görsel sistem kaç farklı şablon içermek zorunda kalır? . Model Algılamanın Çeşitleri Carlson’un ifadelerine göre. yumruğunu sıktığında gözünün retinasına kaç farklı model yansıtabilir? Bir de bu el daha az ya da fazla kıllı. Şablonlar ve Prototipler: Objelerin şekillerini fark etme yeteneğinin olası bir açıklaması. görsel uyarımın belli bir modeliyle karşılaşıldığında. Bu bölüm aynı zamanda üç boyutlu form algılamasının yer aldığı bölümdür. yüzüklü ya da yüzüksüz vs. süreci tersine çevirir. görsel sistem kendi şablon setleri arasında bir araştırma yapar ve uyaran tarafından sağlanan modelle bunların her birini karşılaştırır. birleştirilir (pariyetal lobdaki görsel birleştirme korteksi) (Carlson. Bir şablon. daha kısa ya da daha uzun parmaklı. Belki görsel sistem. nesnenin ismi ve işlevi gibi daha önce görüldüğündeki diğer bilgilerini sağlayabilir. modelin tanıdık olduğunu bilir.42 getirilir. Eğer bir karşılık bulursa. Renk. çoğu psikolog bunun gerçekten işe yaradığına inanmamaktadır. Örneğin. olduğunda. basitlik gibi bir üstünlüğe sahiptir. 1993). karanlık ya da aydınlık. nesnelerin çeşitli tiplerini üretmek amacıyla kullanılan bir model tipidir. Algılamadan sorumlu zihinsel süreçlerle ilgilenirler (gözün bir uyaranla karşı karşıya kaldığı zamanla imajın algılandığı zaman arasındaki adımlar). Carlson bunu insan eli örneğiyle açıklamıştır: Bir insan elini önünde tutup ona bakarken kendi etrafında çevirdiğinde. hareket ve formla ilgili bilgiler beynin ilgili bölümünde bir araya getirilir (temporal lobun aşağı bölümündeki görsel birleştirme korteksi). nesnelere bakıp deneyim kazanıldığında şablonlar elde edilmesidir. genellikle algılama üzerine çalışan psikologların çoğu kendilerini bilişsel psikologlar olarak tanımlarlar. Beynin diğer bölümlerindeki anılarla uygun şablon arasındaki bağlantılar. parmaklarını salladığında. bu şablonlar görsel sistem tarafından kullanılan anıların özel çeşitleridir. bir marangoz mobilya parçaları yaparken aynı yerlerde delikler açabilmek için bir metal plaka şablon kullanabilir. Bununla birlikte. Beynin başka bir bölümü de objelerin konumlarının algılanmasından sorumludur.

Örneğin. kültür vb. bir insan akçaağaç. Biri. diğer akçaağaçlara köknarlardan daha çok benzerler. 1993. belli bir şeklin idealize edilmiş modelleridir. ama akçaağaçlar. çünkü bunlar mimarların her ölçekteki çevresel tasarımın doğası hakkındaki düşüncelerini etkilemektedir . duyusal verilerin beyinde nasıl bir araya getirildiğini açıklamaya girişir.). Görsel sistem nesnelerin şekillerinin anıları ve algılanan modelleri arasında kesin karşılaştırmalar aramaz. Bir olasılık. palmiye gibi ağaçları gördüğünde şüphe duymadan tanımlayabilir. bazı filtrelerden geçer (duygular. diğeri duyulara odaklanır. Transaksiyonel teoriyi ve Ekolojik teoriyi anlamak önemlidir. Nativizm. fakat çok daha esnek bir şekilde kullanılır. belli bir objeye olan farklı bakış açılarından çeşitli modellerin üretildiğini kabul eder. Bu teorilere karşıt olarak.43 Model algılamanın daha esnek bir tipi. Bilgi-işleme teorisi ve Gestalt teorisi bu gruba girer.2. Gestalt teorisini. etkisiyle seçer. görsel uyarım modellerinin şablonlardan çok prototiplerle karşılaştırılmasını önerir. psikolojik durum. uyarana ait bilgiler zihne ulaştığında kodlanır. Birincisi. köknar. uyaran ve prototip arasında en uygun karşılaştırmayı yapmak problemidir (Carlson. duyumsal deneyimlerin kavranmasına odaklanırken. Doğada her bir ağaç diğerinden farklı görünür. bireyin ya da gözlemcinin uyaranı seçtikten sonra zihinde. Prototipler. s. binlerce hatta milyonlarca uyaran arasından birini ya da bazılarını motivasyonlarının. Bununla birlikte. bu yüzden. algılama süreci tamamlanmış olur ve öğrenme gerçekleşir. algılamanın bilgi temelli olduğunu önerir. Belli tiplerdeki ağaçları fark etmek. fakat bir uyumsuzluk derecesi kabul eder. şablonlara benzer. zihinde anlamlı bilgiler haline dönüşür. Rasyonalizm. eğer gözlemci bir uyaranla ilk defa karşılaşıyorsa süreç benzer şekilde fakat daha geniş bir çerçevede şöyle işler: Gözlemci. Şablonlar ve prototipler. Gibson’un ekolojik yaklaşımı. Transaksiyonalizm. ilgilerinin.3 Algılama Teorileri Temelde iki tip algılama teorisi vardır. daha önce deneyimlediği uyaran kalıplarıyla karşılaştırma yapması noktasında ortaya çıkan kavramlardır. görsel sistemin bu objeleri temsil eden prototipik görsel modellerin anılarına sahip olduğu yönündedir. beklentilerinin vb. Bu noktada. 3.140). Emprisizm. kodlanmış olan bilgiler deşifre edilir.

faydalı devamlılık. s. 1987.8 Formun algılanması ve sınırlar (Carlson. 1974. kapalılık.9(b)’deki etki.44 (Lang. s. şeklindedir.137-138). Gestalt psikologları (Koffka. Şekil 3. Şekil 3. Form temeldir. yakınlık.90). Köhler ve Wortheimer). Şekil 3. s. formun algılanmasını etkileyen faktörlerin bir listesini yapmışlardır. Bu kurallar. Gestalt teorisi üç ana kavramdan oluşur: form. 1993.9(a)’daki ilişkili gibi görünmektedir. Başlıca tezleri.90). bu bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerine bağlıdır (Carlson. izomorfizm. kapanma.9 Benzerlik kanunu (Lang vd. Şekil 3. s.. . 1987. benzerlik. Gestalt kelimesi form anlamına gelen Almanca bir kelimedir. algılamada bütün. bölge ve simetridir (Lang. çünkü benzerdir. alan kuvvetleri. Görsel sistemin karakteristikleri sebebiyle. 1993. Bu faktörlerin yedisi çevresel tasarım teorisi açısından önemlidir. çünkü çevredeki ünitelerin nasıl algılandığı konusunda çok şey anlatır. Görülen şey. fakat Gestalt psikologları bu kelimeyi bundan çok daha geniş anlamları ifade edecek şekilde kullanmaktadırlar.138). parçaların toplamından daha çok şey ifade eder. s.103). görüntüyü bileşenleriyle analiz etmek yoluyla görsel algılamanın basitçe anlaşılması zordur.

öncelikli olarak eğri çizgi algılanır.88). 4.uk/media/Modules/MC10220/visper06. s. Şekil 3. 1. Şekil 3.10 Yakınlık kanunu (http://www. iki adet L harfi şeklinde değil.12(ii)’de ise. Şekil 3. 2 ve 3 kütleleri. 1987.12(i).13 Kapalılık kanunu (Lang.html).88). s.ac.12 Faydalı devamlılık kanunu (Lang. Şekil 3. Şekil 3. 1987.11 Kapanma kanunu (Carlson. arkasındaki şekle rağmen. Şekil 3.aber.45 yakınlığın derecesi aynı olmakla birlikte daha zayıftır. .139).9(c)’de mimari bir örnek yer almaktadır. 1993. s. 5 ve 6 kütlelerine göre daha güçlü bir ilişkiye sahip gibi görünmektedir. Şekil 3. artı işareti şeklinde algılanmaktadır.

bir figürü arka planından ayırt etme yeteneğini tanımlar (Carlson. en kararlı formu tercih eder. 1993. Bu kanuna göre. beyinde fizyolojik olarak meydana gelmesine rağmen. Bununla birlikte. s. Yaz mevsiminde. Bütün bu kuvvetlerin bir alanda ya da çevrede oluştuğu söylenir. s. algılanan objelerin özellikleridir”. İzomorfizm olarak adlandırılan kuralların hepsi. diğer nesneler tarafından örtülmüş nesneleri ve önlerindeki nesnelerle aynı renkte olan arka planları sunar. dokusundaki tanımlanması zor farklılıklardan (yaprakları ağacınkilerden daha küçüktür) ve rüzgarın çalının yapraklarını ağacınkilerden daha farklı bir biçimde hareket ettirmesinden dolayı daha açık bir şekilde görülebilir. Gestalt psikologları çeşitli gruplama ilkelerinin bu bileşenlerin kombinasyonlarını tahmin etmeye yaradığını gözlemlemişlerdir. Alan kuvvetleri.138). Rudolf Arnheim’e göre (1965). matematikte olduğu gibi. beynin görme merkezinde aktif halde bulunan fizyolojik kuvvetlerin psikolojik eşdeğeri olarak düşünülebilir. Bu kuvvetler. “görsel objelere bakıldığında deneyimlenen kuvvetler. Bu süreçler. çünkü bu durumda bulanık ve tamamlanmamış olsalar dahi formlar algılanabilir. doğrultuya ve büyüklüğe sahiptir. . Şekil 3.138). Rengindeki farklılıklara bakarak bir çalı arkasındaki ağaçlardan basitçe ayırt edilemez. Gestalt psikologları tarafından keşfedilen gruplama ilkeleri. algılamalar. Görsel sistemin bileşenleri grupladığı ve kombine ettiği gerçeği faydalıdır. bir başvuru alanına. Gerçek dünya. Pragnanz kanunları tarafından yönetilir.46 Bir görsel sahnenin bileşenleri farklı formlar üretebilmek amacıyla çeşitli şekillerde kombine edilebilir. nörolojik süreçlerin temel oluşturduğu form ile algısal deneyimlerin oluşturduğu form arasında paralellik oluşturur.14 Şekil-zemin ilişkisi (Carlson. 1993. çalının dış konturu. bir manzarada yeşilin sayısız gölgeleri görülebilir. Nesnelerin konturları çoğunlukla belirgin değildir.

Bu. algılamada deneyimin rolünü vurgular. Bu. 1967. teorinin eksik kalmış yönüdür.89). Geçmiş deneyimler. öyle ki.89). insan ve çevre arasındaki dinamik ilişkiye odaklanır. Transaksiyonel teori.. Gestalt teorisi. Ek olarak.15 Faydalı form prensibi (Sartain vd. Gestalt teorisine göre.47 Şekil 3. ona anlamına veren sembolik özelliklere. çevre. 1987. Gestalt psikologları algılamada öznenin rolünü tamamen göz ardı etmişlerdir. 1987. s. Nesnelerin ve nesne gruplarının özellikleri üzerine yoğunlaşmışlardır. düzlemler ve objeler bazı belirgin “dinamik” özelliklere sahiptir. gözlemcinin algılamadaki rolünü vurgulayan transaksiyonel teori bu açığı kapatır görünmektedir. çünkü insanlar çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak deneyimlemek ihtiyacındadırlar. gözlemci ve algılama birbirlerine bağlıdır (Lang. algısal deneyimlerle nörolojik süreçler arasındaki izomorfizm ile açıklanır. Diğer bir deyişle. çizgiler. s. Algılama bir transaksiyon olarak düşünülmüştür. bütün algılamalarımızın şekiller halinde organize edildiğini ileri sürer. Çevreden sağlanan bilgi. s. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler.273). Tam da bu noktada. çünkü algılamada gözlemcinin sahip olduğu bireysel ve sosyal özelliklerin etkisi açıktır. Özetle. duyusal cevapları uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran motivasyonel mesajlara sahiptir. yeniyi . Bir birey. bunlar görsel modellerin öznel bağlantıları ile ilgili değildir (Lang.

Şekil 3. bir caminin derinliğini ve onu oluşturan en belirgin öğelerden biri olan kubbeyi fark edemez ve deneyimleyemez.95). içinde bulundukları mekanın çok farklı yönlerini keşfedebilirler. Daha fazlası için gözlerini. 1987). Örneğin. 1987. bir sınıfta öğrenciler sıralarda oturur. Çoğu zaman banko arkası ile önündeki donatıların kalitesi ve niteliği bile farklı olur.16 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması (Lang. Bir kez öğretmenin masasına oturmaları söz konusu olsa. Fakat bu görebildiklerinin tamamı değildir. Bu durumda öğrenciler. Fakat başını yukarı kaldırmadığı sürece. öğretmen ise tahtanın önünde durur ya da masasında oturur. bir insan daha iyi detayları ve daha geniş ilişkileri tanıyabilir (Lang. duvarlardaki işlemeleri. s. Deneyerek. Örneğin. s. otururken ya da ayakta dururken göz seviyesindeki. mihrabı. Kişi ne için bakması gerektiğini bilmelidir (Lang. kolonları. Böyle bir deneyime sahip müşteri banko arkasına geçip bankayı buradan gözlemlediğinde çok farklı bir etkiyle karşı karşıya kalacaktır.48 anlayabilmek için temel oluşturur. 1987. vücudunu hareket ettirmek zorundadır. bir camiye girildiğinde kişi göz seviyesinde bulunan pencereleri. daha iyi detaylar algılayabilmek için gözlerini. avizeleri fark edebilir. duyuları duyumlamanın kanalları olarak görmek yerine. İnsan dik durduğu zamanlarda. yatayda ve düşeyde belli bir açı içerisindeki nesneleri görür. Benzer bir durum bir banka şubesinde de söz konusudur. oturdukları yerden yalnızca tahtayı görebilirler. bir banka şubesine girdiklerinde karşılarında bir sıra banko ile bankolar arkasındaki görevlileri. başını. . algısal sistemler olarak görür.92). diğer bir deyişle içindeki bulundukları mekanı tek bir sahne içinde görme şansları olur. Müşteriler. Ekolojik teori. sırada bekleyen insanları görürler. İnsanlar. başlarını ve vücutlarını hareket ettirerek çevreyi araştırırlar.

277).49 Algılama teorilerinden bazıları yalnızca nesnelerin özellikleri üzerinde dururken.3 Mekanın Algılanması Mekanın algılanması. Uyaranın durumu ne kadar belirsiz ve tanımlanmamış olursa güdüler algılama şeklini o kadar çok etkiler (Sartain vd. 1943 yılında gereksinimler hiyerarşisi teorisiyle bunu gerçekleştirmek . Çoğu motivasyon teorisinin merkezinde gereksinim kavramı vardır. 3. Bu nedenle. Bununla birlikte. bazıları özneden gelen özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır. çünkü mekan özellikleri her birey ya da toplum üzerinde aynı etkiyi bırakmayabilir. Dikkatimizin yönü ilgilerimizden etkilenir. Maslow. davranış yoluyla gerilimlerini azaltmak isterler. nesnelerin yani uyaranın nitelikleri kadar gözlemciye etki eden faktörler de önemlidir. Bireyler. s. öyle ki bu davranışın gereksinimlerini karşılayacağını düşünürler (Schiffman ve Kanuk. bu faktörler algılamanın sonucunu ve de tepkilerin yönünü değiştirebilir. mekanın özellikleriyle doğrudan ilişkilidir.3. bireyleri harekete zorlayan itici güç olarak tanımlanabilir. algılama dinamik bir süreçtir. aynı zamanda kişisel faktörler tarafından da kararlaştırılır. 2000. s. mekanın algılanması yalnızca mekansal özellikleri kavramakla anlaşılamaz. önceki deneyimleriyle. Motivasyonu anlamak için. fiziksel özelliklerini (renk. boyut). 3.. Kişi. Mekanın kullanıcısını da irdelemek gerekir. bilinçli ya da değil. sosyal ve kültürel özellikleriyle yakından ilişkilidir. duygusal durumuyla. kurgusal özelliklerini (mekanların yan yana gelişi. Eğer kişi yeni bir takım elbise almak üzere mağazaları dolaşıyorsa. motive edilmiş davranışı uyandıran güç şeklinde tanımlanabilir. döşeme). kompozisyon) incelemek gerekir. 1967.1 Algılamada Öznel Faktörler Algılama şeklimiz. mekanın yapısal öğelerini (duvar. Bu etki bireyin kişilik özellikleriyle. doku. çatı. Motivasyon (güdülenme).63). Sözü edilen itici güç. tatmin edilmemiş bir gereksinimin sonucu olarak ortaya çıkar ve bir gerilim durumu tarafından üretilir. insanların ne tür gereksinimlere sahip olduğu ve bunların nasıl tatmin edilebileceği bulunmalıdır. yalnızca uyaranın doğası tarafından değil. Gereksinim. Esas olan şudur ki. vitrinlere bakarken dikkati takım elbiselere yönelir. güdüleriyle ilişkili olan objeleri algılama eğilimindedir.

kişinin bir ürünü ya da nesneyi seçerken belirleyici olan içsel özelliklerin en başında gelir.50 için ilk girişimde bulunmuştur. sürekli bir eğilim. fizyolojik olanlar. Gereksinim. 2000. Çünkü. bütün motivasyon teorileri arasında en çok bilinendir. Her birey gereksinimlere sahiptir. güdü. danışmanlık. 2000. İkincil gereksinimler genellikle psikolojiktir. sürece başka kişisel ve sosyal özellikler dahil olur. büyük ihtimalle basitliğidir. istek ve fayda kavramlarıyla birlikte irdelenmesinin faydalı olacağını vurgulamışlardır. Maslow’un gereksinimler hiyerarşisinin popüler olmasının başlıca sebebi.dir. kendini gerçekleştirme. Güdü. çevre ve kültür bağlamında öğrenilen gereksinimlerdir. güç.64). Bu durum. Maslow’un iddiasına göre. Bunlar karşılandığında. Örneğin. motivasyon ifadesinin genel olduğunu. gereksinim. fakat endüstriyel psikoloji. s. hava gibi. davranış üzerinde baskın hale gelir. her birey korunma ihtiyacı duyar. içinde yaşadığı evin çeşidi ikincil gereksinimlerin bir sonucu olabilir (Schiffman ve Kanuk. çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak . insanlar. Bir birey. Çünkü. içsel bir dürtü ya da “itici faktör”dür. Güdülenme ve gereksinim. Maslow’un teorisi. örneğin bir insan çok açsa o anda düşündüğü tek şey karnını doyurmak olur. bazıları doğuştandır. Çevreden sağlanan bilgi. birey hiyerarşideki bir sonraki aşamaya geçer. Benzer şekilde. duyusal tepkileri uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran mesajlara sahiptir. Bununla birlikte. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. Bu teori. Gereksinimlerin rahatsız edici boyutlarda olmadığı durumlarda.107). (psikolojik bağlamda) güdünün maddeleştirilmesidir (Pizam ve Mansfeld. ona anlamını veren sembolik özelliklere. prestij. eğer hiyerarşideki hiçbir gereksinim karşılanmazsa en alttaki gereksinimler. özellikle birincil olarak ifade edilen gereksinimler için geçerlidir. 2000. Bunlar. pazarlama ve turizm gibi birçok alanda etkili hale gelmiştir. Doğuştan olan gereksinimler (birincil gereksinimler veya güdüler). vb. s. fizyolojiktir: yiyecek. etki. fayda ise (kullanıcının üründen beklediği) davranışın amacıdır (Foxall ve Goldsmith. istek (gereksinimin manifestosu) hedef nesnedir. su. yemek yemek için girdiği mekanın diğer özellikleri çok da önemli olmaz. bu böyle devam eder (Pizam ve Mansfeld. bazıları sonradan elde edilmiştir. 1994). bu yüzden yaşamak için bir yer bulmak önemli bir birincil gereksinimi karşılar.7). s. Bireyin öznel psikolojik durumundan ya da diğer insanlarla olan ilişkilerinden doğar. Pizam ve Mansfeld ise. onun klinik psikoloji alanındaki çalışması bağlamında geliştirilmişti. Sonradan elde edilmiş gereksinimler (ikincil gereksinimler veya güdüler).

Afrika’da bir kabilenin üyesi de yaşamını devam ettirebileceği bir eve sahip olma gereksinimi duyar. bu açıdan gereksinimleri ortaktır. Amerikalılar kapıları açık tutarken. Açık ve kapalı kapının anlamları iki ülkede oldukça farklıdır. Örneğin. 1966. Söz konusu durumların gerçekleşmesi aslında algılanacak nesnelerin ilişkide bulunduğu diğer nesnelerle yakından ilişkilidir. pek çok otel odasında olduğu gibi. Almanlarca çok ciddiye alınır. s. bir otobüs yolculuğunda kişi otobüsteki insan yüzlerinin lekeleri arasında tanıdık birini kolaylıkla ayırt eder.bulunması beklenir (Hall. farklı kültürden iki insanınkine göre daha azdır. yani tanıdık nesneler daha çok dikkat çeker.65). bu gereksinimler içinde yaşanılan çevre ve kültür tarafından. s. bir algısal dünyadan diğerine çeviri yapmak mümkün olmaz. Almanya’daki kamusal ve özel binalar. İki insan. Londra’nın merkezinde yaşayan biri de. tasarımı çok farklı olan bir ürün kolaylıkla kişinin ilgisini çeker. sözgelimi kişi. 2000. birçok tanıdık nesne içinde dikkatini farklı olana yöneltir ve onu zihninde yorumlar yani algılar. bilgilerin zihinde var olanlarla karşılaştırılması durumundan bahsedilmektedir. Tam tersine.90). Örneğin. alışık olunmayan nesneler daha çabuk fark edilir. daha önce deneyimlenmemiş. birincisi. içinde yaşadıkları çevrede sahip oldukları kültürün etkisiyle birbirinden çok farklı olacaktır. Tüm insanlar aynı tür biyolojik gereksinimlere sahiptirler. doğal bir durumda gözlerini aktif olarak kullanırken tam olarak aynı şeyi görmezler. kesinlikle. s. bir mobilya fuarında. ses yalıtımı sağlamak amacıyla çift kapılıdır.3). kendilerini mekan içinde yönlendirme şekillerinde -etrafta nasıl dolaştıkları ve bir mekandan diğerine nasıl hareket ettikleri. 1987. sıklıkla. Diğer görüşe göre ise. Bu noktada kaynaklar birbirine zıt iki görüşe yer vermektedir. geçmiş deneyimlerinde karşılaşmış olduklarına benzer nesneleri daha kolay algılar. Sözgelimi.51 deneyimlemek ihtiyacındadırlar. eğitim ve deneyimler tarafından şekillendirilir (Schiffman ve Kanuk. bir çok farklı nesne içinde tanıdık bir nesne varsa kişinin dikkati o nesne üzerine yoğunlaşır. Almanlar . doğal olarak. Amerika’ya gelen Almanlar kapıların hafif ve ince olduğunu düşünmektedirler. geçmiş deneyimler yeniyi anlayabilmek için temel oluştururlar (Lang. Farklı kültürlerde büyüyen insanların farklı algısal dünyalarda yaşadığına ilişkin belirgin bir kanıtın. çünkü hiçbir insan etrafındaki dünyayla aynı şekilde ilişkili değildir. Algılama sürecinde daha önce irdelenmiş olan. insan. fakat bu hala problem oluşturabilmektedir. Ofislerde. Mekanın paylaşılması gerektiği yönündeki Amerikan görüşü Almanlar için özellikle rahatsız edicidir. Kapı. Bu ayrıntıyı fark etmeden. bununla birlikte ikisinin sahip olacağı evlerin nitelikleri. Aynı kültürden iki insanın görsel dünyaları arasındaki uzaklık.

öyle ki.52 kapalı tutarlar. bu kendilerinin kurduğu ve . İngilizler. kendi mekanını kullanma kavramına ilişkin tutumu daha farklıdır. Almanlar ve İngilizler arasında bir yerde durmaktadırlar. Amerika’da. Almanya’da kapalı kapının anlamı. kültürün yönlendirdiği bakış açılarının ve yaşam tarzlarının bir sonucudur. Pek çok Amerikalı. Bu izlenimlerden bazıları koltukların kullanımındaki farklılıklardan yaratılmıştır. Bir Amerikalı için aynı odada bulunduğu bir kişiyle konuşmayı reddetmek. Kapının söz konusu iki toplum tarafından farklı biçimlerde algılanması.127). diğer yandan. bununla birlikte.kullanımında iki medeni toplum arasında ne derece büyük farklılık vardır. s. mekanı diğerlerine karşı bir reddetme aracı olarak kullanma pratiğini asla geliştirememişlerdir. iç mekan kullanımlarında mahremiyetin düzenlenmesinde kullanılan önemli mekansal araçlardandır. Bir İngiliz’in hangi mekanda bulunduğunun önemi yoktur. açık kapıların özensiz ve düzensiz olduğunu düşünmektedirler (Hall. gizlenmek için mimari özelliklere başvurur. 1966. çocukluklarından beri kendi odalarının olmayışından. Önemseyenler de bir şey söylemezler. davranışlarında fazlaca resmi olduklarını düşünmektedir. Bir İngiliz’in ise. kardeşleriyle paylaşarak büyüdüğü için. Bir köşe ofis. tepkinin en yüksek şekli ve büyük bir memnuniyetsizliğin kesin bir işaretidir. 1966. Almanlar. demek değildir. Bir Amerikalı yalnız kalmak istediğinde bir odaya girer ve kapıyı kapatır. Almanların. rahatsız edilmek istemiyor ya da başka birinin görmesini istemediği bir şey yapıyor. koltuğun yerini değiştirmek geleneklerin bozulması anlamına gelir (Hall. Etki olarak. Bu tür farklılıklar. onlara karşı “sessiz tavır”da bulunmak. içe dönük bir bariyer setine sahiptirler. 1966. bununla birlikte. Basitçe. s. ilk bakışta çok basit görünen kapı öğesinin -ki kapı. Bu araştırma sonucunda açıkça anlaşılmaktadır ki. Amerikalılar bunu dert ediyor gibi görünmezler. diğer mekansal öğelerin kullanımında da görülmektedir. Almanya’da. bu toplumların. Amerikalılar. s. yalnız kalmak istiyor. bir sosyal sistem içinde doğmuş ve büyümüşlerdir. asansörün hemen yanındakine ya da uzun bir holün sonundakine göre daha prestijlidir. bir Amerikalı kendi odasına sahip olmak ister ve mümkünse bu mekanı başka biriyle paylaşmamayı tercih eder. İnsanlar uzaklığı ayarlamak için koltuklarını itip çektiklerinde. çünkü bunun yalnızca kabalık olduğunu düşünürler. bir İngiliz belki de hiçbir zaman kendi odasına sahip olmaz (Hall. Büyük ofislerde bile. bir balıkçı tezgahında kasanın önünde bulunduğunda bile o hala bir “Lord”tur.130).129). Hall’a göre. egoyu korumak için duvarların kullanılması gerektiği konusunda. İngilizler ise. kişinin adresi statünün işareti olarak önemlidir.

kişi kendini aldığı iyi bir haberden dolayı çok mutlu hissettiği bir günde gittiği sanat galerisinde içinde bulunduğu bu ruhsal durum onun resimler hakkında olumlu yargılarda bulunmasını büyük ölçüde etkiler. çevreye karşı bakış açısı geliştirmesini sağlayan bir kültürün içinde yaşar. Söz konusu farklı olma durumu kimi zaman olumlu. hisleri vardır ve sosyal bir canlıdır. insanlarla ilişkileri vardır. “Günışığı. Algılamayı etkileyen diğer bir öznel özellik ise. önceki deneyimleriyle kıyaslar. sözgelimi bir bilgisayar gibi. diğer bir durumda nesnenin algılama özelliklerini etkileyen bir dış faktör karşımıza çıkar. verilen bilgileri doğrudan almakla kalmaz. çünkü onu duyumlayan insandır ve insan. Özneden kaynaklanan özellikler algılamada en az nesnenin özellikleri kadar etkilidir. yaşam tarzını. gereksinimleri vardır. içinde bulunulan psikolojik durum ve duygulardır. 1966. inançlarını ve hatta zevklerini şekillendirdiği insanın kendi kültürüne ait olmayan öğeleri ya da insanları “farklı” olarak gördüğü ve algıladığı sonucuna ulaşılmaktadır. Örneğin. yorumlar. Bütün bu örneklerin ardından. bazen ise uyaranın karşı karşıya kaldığı bazı etkilerle ilgilidir. bazen uyaranın kendi yapısından kaynaklanan özelliklerle. Kısacası insan. kimi zaman olumsuz anlamda kişinin dikkatini çeken özellikleri içerir. Bunlardan ilki ışıktır.53 başkalarının fark ettiği farz edilen bir bariyer olmaktadır (Hall.2 Algılamada Nesnel Faktörler Algılamayı etkileyen nesnel faktörler. farklı olan öğeler. bakış açısını. kişiye bazen ilgi çekici gelir ve deneyimlemek ister. Işık. ışığın dağılımına. bazen ise alışık olmadığı nesnelerden ve kişilerden uzak olma içgüdüsüyle hareket edebilir.3.131). bir duvara çarpana dek kim olduğunu bilmiyordu. çok güçlü etkilere sahip olabilir. 3. Diğer bir deyişle. onları kavrar. psikolojik ve sosyal özellikleriyle algılamalarının şekillendiği bir canlıdır. çevreden gelen uyaranlarla ve bu uyaranların özellikleriyle yorumlarının ve algılamalarının gerçekleştiği ve de kendi biyolojik. algılamada. tutumlarını. görsel adaptasyon sürecine. Işık bir durumda uyaranın kendisidir. biyolojik bir canlıdır. psikolojik bir canlıdır.” Louis Kahn Bir nesnenin parlaklığı aslında görecelidir. s. bir kültürün. çünkü insan bir makine gibi değildir. . özellikle mekanın algılanmasında.

sirk gibi yerlerde sahne oluşturmayı olanaklı kılar. Işıklandırmanın dört temel koşulundan bahsedilebilir: ışık-mekan. Başka etkenler sabit kalsa da. müze. Ofiste ya da evde.17 Işık-mekan. kişinin çalışırken kendini izole etmesine ve konsantre olmasına yardımcı olur (von Meiss. Eğer gözlemci aydınlatılmış alanın dışında duruyorsa onu. Günışığından yarı karanlık bir Romanesk kiliseye geçmek insanda bir çeşit şok etkisi yaratır (von Meiss. Bu farklılığın derecesinin algılanması ise görecelidir. Işık-mekan mimarlıkta çok kullanışlıdır. küçük aydınlatılmış kutunun sınırları dahilinde bulunuyorsa yarı karanlık mekanın bitiş noktası belirsiz gibi görünür (von Meiss. s. s. bir obje olarak ışık. 1990. geniş bir kutunun içinde saydam bir kutu olarak görür.122). fazla kontrast hoş değildir. Bununla birlikte. 1990). Sınırlar hayali. fakat mükemmel bir şekilde algılanabilirdir. . Küçük ışıklandırılmış kutu kişinin dikkatini çeker.54 objelerden ve yüzeylerden yansıyan ışığın niceliğine bağlıdır. 1990.122). La Tourette Şapeli. Le Corbusier (von Meiss.122). Şekil 3. Bir odadan diğerine geçildiğinde ışıklandırmaya bağlı olarak farklı bir atmosfer oluşur. Eğer kişi. Tiyatro. bir seri objeden gelen ışık ve yüzeylerden gelen ışık. s. bir kısmı aydınlatıldığında diğer kısmı yarı ya da tam karanlık kalan düşsel mekandır. Işık-mekan. mekanı tanımlayan objelerin ya da bileşenlerin ışığı ya da parlaklığı değiştirildiğinde mekanın algılanması değişir. 1990.

s.19). geleneksel Beijing’de renk bir statü sembolüydü.130). Ayrıca. çeşitli ölçeklerde anlamlar taşımaktadır. Canlı renkler. sıcak. canlı renkler insan üzerinde harekete geçirici etkiye sahip iken.208). gözlemcinin hangi elemanın daha yakın veya daha uzakta olduğu konusunda karar verebilmesini engelleyebilir. farklı durum ve boyutlardaki mekan elemanlarının renklerinin. gözlemci ile elemanlar arasındaki uzaklığın saptanması. 1992. Kullanılan dokularla mekanların niteliklerini değiştirmek mümkün olabilir. s. açık ve mat renklerden daha yakında olarak algılanır (Altan. s. Bu anlamlar çoğunlukla. s. 1987. yüzey dokusunda değişiklikler olmasına ve farklı etkilerin bir arada algılanmamasına neden olabilir. Sıradan binalar ise daha az renkli olurdu (Lang. pürüzlü yüzeylerin pürüzsüz yüzeylere nazaran daha sıcak etkiler . görmeyi kolaylaştırmak için. Örneğin. s. bir kurulum (setting) içindeki elemanlar arasında ve/ya da kurulumların kendileri arasında ayırım yapmaya yardımcı olur. soğuk. mavi ve yeşil renkli mekan elemanlarından daha yakındaymış gibi algılanır (Altan. saraylarda. Objeler. arka planlarına göre zıtlık oluşturacak şekilde konumlandırılabilir (Lang. Mimari bir bütünü oluşturan yapı elemanlarının malzeme farkından kaynaklanan dokusal farklılıkları. üzerindeki etkisi ile ilgili deneyler yapılmıştır. farklı renklerdeki mekan elemanlarının varlığı. 1992. koyu ve parlak renkler. yüzeylerinden göze ulaşan renk uyaranlarına bağlı olan renk algılamalarının. 1987. aynı zamanda psikolojik etkileri ve anlamları da vardır. Aynı zamanda. 1987. Bu algılamaların psikolojik ya da/ve de kültürel temelli olup olmadığı belli değildir (Lang.55 Renkler.130). Örneğin. kiliselerde kullanılırdı. Bazı renkler. Kırmızı ve turuncu renkler. mekan elemanları daha uzaktaysa bile. mat renklerin dinlendirici özelliği vardır.19). Lang’a göre. 1992.19). Bununla ilgili olarak. yani mekanın algılanması. renkler ve yapma çevrenin renklendirilmesi. Örneğin. Bir mekan ile ilgili uygun ve istenilen atmosferin oluşturulmasında renklerin çok katkısı olmaktadır. Açık değerdeki renkli yüzeylerin koyu değerdeki renkli yüzeylerden ölçü bakımından daha büyük algılandıkları saptanmıştır (Altan. duvarların varlığını vurgulamayarak odaları daha geniş gösterir. bazen huzurlu ve hatta tedirgin hissedebilir. bazıları da sıcaklık hissi veriyormuş gibi görünür. s. Renklerin parlaklık ya da matlık durumu yalnızca sosyal ve kültürel bağlantılara sahip değildir. Renklerle kişi bazen içinde bulunduğu mekanda kendini esrarengiz. bazen özgür. sosyal bağıntılara sahiptir.

11). öyle isteseler de istemeseler de. Objeleri gören insanlar. sistem oluşturmaya ve yarattıkları şekilleri gören insanlardan gelen tepkileri doğurmaya yardım eden oran ve kompozisyon kurallarını formüle etmeye çalışmışlardır (Moore ve Allan. Mimarlar. spiral. sorunlardan kopma. rasyonellik. Doku farkının yaratılması. düz hatlar. eğri hatlar. Formların sahip oldukları özellikler. bir dereceye kadar kişisel faktörler tarafından saptanır. s. Şekil. objelere şekil verirler. Ek olarak. mekanın işlevine uygun bir form olması (mekan örgütlenmesi). serbest olmaları dolayısıyla üzerinde her türlü değişikliğin yapıldığı eğri formlar da insanlar üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmaktadır (Albal. Bununla birlikte. elips. s.54). aynı formda olan iki yüzey arasında farklı algılamaların ortaya çıkmasına neden olabilir (Albal. devamlılık. durağanlık. 1997. küp. s. Bunların. her şey ilk anda algılanamaz. esneklik. 1976.55). oluşturulan formun monotonluğunu bozduğu gibi. daha çok algılanacak belli objeler seçilir. görsel tatminin sağlanabilmesi (güzel olana ulaşabilme) ve uyarıcı bir etki yaratması ile mümkün olur. sonsuzluk. Keskin hatlı geometrik formlar.55). Çizgi karakterleri ve temel geometrik formların insan üzerinde bıraktığı etkiyi şöyle sıralamak mümkündür: Yatay çizgiler. sonsuz denge. bu şekillere tepki verirler. dikkat olarak adlandırılır. s. ya geometrik ya da organik biçimlere sahiptir. yumuşaklık. rijitlik. eşitlik. 1997. birtakım düzenleme ilkeleri ile bir araya gelerek bütünü oluşturabilmeleri. Dikkate etki eden uyarıcı koşullarından ilki. daire. düşey çizgiler. çok kuvvetli bir uyaran daha az kuvvetli olana göre daha çok fark edilir. kuvvet. Dikkat. parlak . uyarıcı koşulları da dikkate etki eder. çünkü tepkiler genel olduğu kadar kişisel bileşenlere de sahiptir. bilinçli ya da bilinçsiz. insanlara verdikleri psikolojik etkiler açısından da değişiklik göstermektedir. üstünlük.56 yarattığını ve daha kolay algılandığını söylemek mümkündür. tereddüt. hareket hissi uyandırmaktadır (Albal. objelere ve onların anlamlarına dikkat çeker. hareketli ve güçlü bir etki yaratırken. Çok eski zamanlardan beri mimarlar. parlak renklerle oluşturulmuş bir reklam sayfası. bütünlük. 1997. Algılamanın belli seçilmiş objelere yönlenmesi. Tepkinin boyutlarını ölçmek zordur. Örneğin. sahip oldukları görsel etkilerin güçlü olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. yükselme. Estetik açıdan görsel bir kompozisyon oluşturulması da. Doğaya baktığımızda çevremizde oluşmuş veya oluşturulmuş tüm nesneler.

1967.270). Düzen. Bütün bu özellikler.2. Üçüncüsü. Özetle.269). Düzenleme ilkeleri. çizgi karakterleri ve geometrik formlar gibi uyaranın kendi oluşumundan kaynaklanan özelliklerin yanında. s. .. algılamaya etki eden nesnel özellikler. tekrarlanması ve arka planıyla ya da diğer objelerle zıtlık oluşturması gibi durumlar. 3. Nesnenin kuvvetli olması. hiyerarşi. Düzenleme ilkelerinin çoğu Gestalt kanunlarına dayanır. Böylece dikkat çeken öğeler diğerlerinden daha önce fark edilir. Diğer taraftan. 1996. kavramsal ve estetik anlamlar yüklemekte ve gözlemcinin algılama deneyimlerini etkilemektedir. hareket ediyor olması. İkincisi. doku. ışık gibi uyarana dışarıdan etki eden faktörlerden olabilmektedir. Işık her ne kadar bir dış faktör olarak görünse de bazen uyaranın kendisi olabilmektedir. bir binanın farklı biçimlerinin ve mekanlarının düzenli ve birleşik bütün içersinde algısal ve kavramsal olarak varlıklarını bir arada sürdürmelerini sağlayan görsel araçlar olarak görülmektedir: eksen. uyarana işlevsel. s. datum. Diğer bir deyişle. değişen bir uyaranın değişmeyene göre fark edilme şansı daha fazladır. Bunların dışında. renk. 1967.57 olmayana göre daha dikkat çekicidir. geometrik düzenden çok. düzene yer bırakmayan bir çeşitlilik ise kaos ile sonuçlanır. simetri. düz olana göre daha çok dikkat çeker. tekrarlanan bir uyaran daha çok dikkat çeker. bir de uyaranın daha kolay algılanmasını sağlayan ve yine uyaranın özelliklerinden kaynaklanan bazı durumlar vardır. yani algılanır.3. dikkat çekici özelliğini kaybettirebilir (Sartain vd.320). Dördüncü olarak.1 Mekansal Bütünlük Mekansal bütünlük bazı düzenleme ilkeleri sayesinde gerçekleştirilir. basitçe. Çeşitliliğe yer vermeyen bir düzen monotonluk ve sıkıntıya yol açar. s. Örneğin. gözlemcinin dikkatinin nesneye yoğunlaşmasını sağlar. bir uyaranın çok fazla tekrarlanması. 1996.. kalabalık bir yerde.320). siyah sürüdeki beyaz koyun çoğunluktan kolayca ayırt edilebilir (Sartain vd. zıtlık oluşturan bir uyaran daha dikkat çekicidir. ritim. kişinin duyabilmesi için ismini defalarca tekrarlamak gerekebilir. dönüşüm gibi (Ching. bütünün tek tek her parçasının ahenkli bir düzenlemeyi meydana getirecek şekilde diğer parçalarla tam anlamıyla etkileşim halinde bir araya gelmesi durumunu anlatır (Ching. hareket fark edilmede önemli bir faktördür. Titreşen bir ışık. s.

İfade edilen değerler. Ritim. Bu değer sistemi. o binanın biçimleri ve mekan arasında görülür. bir anlamda. s. biçimsel ve simgesel rollerini yansıtmaktadır. belirli çizgilerin.356). s. doğaları itibarı ile tekrarlanan elemanları kendi içlerinde birleştirir. biçimlerin ya da renklerin düzenli ve armonik bir şekilde kendini tekrar etmesine denir. baskın. Bu farklılıklar. Kirişler ve kolonlar. 1996. mimari kompozisyonların hepsinde olmasa da çoğunda. Bir simetri hissini anıştırmasına rağmen denge de ister (Ching.58 Eksen. belki de mimarlıkta biçimleri ve mekanları örgütleme araçları arasında en temel olanıdır. s. görünümün ve insanların içeriye girmesini sağlamak amacıyla sürekli olarak binanın yüzeylerinde delikler açar (Ching.18 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma (Ching. 1996. bireysel. Uzayda iki nokta tarafından meydana getirilen. 1996. eksen güçlü.322). durmadan yinelenen strüktürel girintiler ve mekan modülleri oluşturmak üzere kendilerini tekrarlar. ışığın. Her tür koşulda. etrafındaki biçimleri ve mekanları düzenli ya da düzensiz bir tarzda düzenleyen bir çizgidir. Şekil 3. mimarlıkta türlü biçim ve mekanları organize etmek amacıyla kendi bünyesine dahil eder.338). düzenleyici bir araçtır. ortaklaşa. Ritim bu temel tekrar fikrini. Neredeyse bütün bina tipleri. hiyerarşik bir düzenin oluşturulmasında önemlidir (Ching. 1996. kompozisyonun içerdiği biçimler ve mekanlar arasında gerçek farkların olduğunu ima eder. Hiyerarşi ilkesi. kişisel ya da kültürel olabilir. ihtiyaç ve arzularına. doğal olarak kullanıcıların özgül konumuna. s. şekillerin. Hayali ve görünmez olmasına rağmen.339). sözü edilen biçim ve mekanların önem derecesini ve bunların genel organizasyondaki işlevsel. tasarımcının kararlarına bağlıdır. . havanın. Pencereler ve kapılar. ki elemanların önemi buna göre ölçülür. bina elemanları arasındaki işlevsel ve simgesel farklılıkların yansıtılış tarzı.

Dönüşüm ilkesi bir tasarımcıya. Bursa (Ching. Beyazıd Külliyesi. Elemanların tamamen aynı olması gerekmez. Şekil 3. bu modeli eldeki tasarımın özgül koşullarına ve bağlamına yanıt verecek şekilde bir dizi akılcı oynamayla dönüştürmesine imkan tanır (Ching. Tekrarın en basit biçimi. ortak olarak paylaştıkları görsel karakteristiklere göre. Söz konusu düzenleme ilkelerinin gerçekleştirilmesi aşamasında mekanları oluşturan . her elemanın kendi başına benzersiz olmasına izin veren. biçimsel yapısı ve elemanlarının düzenlenişi uygun ve akla yatkın olan mimari bir modeli prototip olarak seçip. ama yine de bunları aynı aileye ait kılan ortak bir adı paylaşabilir (Ching. Bu elemanlar sadece ortak bir özelliği. II. s.357). Gelişigüzel bir kompozisyon içinde. ancak tekrar edecek şekilde gruplanması önemlidir.363). s.19 Tekrar. Tekrar ilkesi. 1996. 1996. türlü elemanları şu seçeneklere göre gruplandırma eğilimi gösterilir: yan yana oluşları ya da birbirlerine yakınlıklarına göre. s.59 Şekil 3. bir kompozisyon içindeki yinelenen elemanları düzenlemek için.20 Tekrar ilkesi (Ching. s. 1996. bu algısal kavramların her ikisini de kullanır.357).370). düzenli elemanların çizgisel örüntüsüdür. 1996.

kıvrımlı/düz.60 geometrik formların özelliklerinin bilinmesi yararlı olur. silindir… (2) Mekanların toplanışı: Bir seri mekanı gruplamak için kullanılan. daire. kare için. Karşıtlık ifadelerinden bazıları.21’teki ilk şekil. ışınlar. s. “gerçek” geometrik özelliklerinin işlenebildiği yollar bulmaya çalışır. kenar ortaylarından ve merkezinden doğar. Geometrinin rolü iki başlıkta incelenebilir: (1) Belli temel geometrik figürlerin mekansal özellikleri: kare. mekanlara ulaşılabilirliği sağlayan ve onları taşıyıcı bir strüktüre oturtan organizasyonun temel formları. mekan gruplarının yoğunluğu ve strüktürel düzenlilik. köşegenlerinden. Şekil 3. Diğer iki şekil ise.21 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar (von Meiss. sekizgen. çevresinden. Karenin ya da dairenin “dönüşümü”. mimar. . açıklıklar oluşturulduğunda karenin ışınsal alanlarının aldığı durumu göstermektedir. karenin temel özelliklerini değiştirmek ya da geliştirmek için hangi noktalarda araya girileceğinin belirlenmesinde yardımcı olur.113). Şekil 3. geometriyi mimari tasarımı disipline etmek için önemli bir gereklilik haline getirir. −pozitif ve negatif : katı/akışkan. Örneğin. Bu kabul. onu belli bir yerin ya da durumun koşullarına adapte edebilmek amacıyla. küp. yüksek/alçak. karenin sahip olduğu ışınsal alanları göstermektedir. yalnızca temel figürün özelliklerini kavradıktan sonra mümkündür. Her bir geometrik figürün güç çizgileri belirlendiğinde. −büyük ve küçük: geniş/dar. 1990. Mimari mekanda düzen ve bütünlük sağlayan özelliklerden biri de karşıtlıktır. Mekanların Geometrisi: Rasyonelliğe olan istek. −aydınlık ve karanlık: ışık/gölge. içbükey/dışbükey. köşelerden. yansıtıcı/emici.

3.179). algılamayla yapılan her şey anlamına gelir (Lang. 1957. s. rengin. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar. ışıklandırma ve renklerin kurulması yoluyla çevrenin modellenmesi) ve modellerle ortaya çıkarılan bağlantılar zevk verici durumları oluşturur. 1987. Estetik olgusunu bu iki başlıktan birinde değerlendirmek zordur. Bir formun anlamı karşıtı tarafından vurgulanır (von Meiss. . bir de estetik olgusu vardır.181). Zıtlık oluşturan bileşenler. farklılık oluşturmaya yardımcı olur. uyarıcı enerjinin çeşitleri (bir gözlemci ya da kullanıcının ilgilendiği ışığın. 1750 yılında Alexander Blaumgarten tarafından. 1990. Dahası. “güzel sanatlarda beğeni çalışmaları” anlamına gelmek üzere kullanılmıştır.195). Bir binanın “canlı” olması için yatay ve düşey. hoş duyumsal deneyimler sağlıyorsa ve zevk veren sembolik bağlantılara sahipse estetik olarak memnuniyet vericidir. aydınlık ve karanlık vb.44). s. Bu demek oluyor ki. durağan olmayan bir durum sergiler. Eğer. 1987. çevremizi düzenlemek için kullandığımız ilkelerden biridir. s.3 Estetik Olgusu Estetik terimi. mimarlar. Estetik bilimi. Karşıtlık. formal özellikleri (yüzeylerin. uzun zamandır. Kelime biliminde. bir objenin ya da bir sürecin güzel ya da en azından memnuniyet veren bir deneyim olarak algılanmasına katkıda bulunan faktörleri tanımlamaya. anlamaya ve insanoğlunun yaratmaya ve estetik olarak memnuniyet veren görüntülerden hoşlanmaya olan yeteneğinin doğasını anlamayla ilgilidir (Lang. Karşıtlık. s. Bu üç durum aynı zamanda üç çeşit estetik olgusunun da birer ifadesi olmaktadır: duyumsal. sesin. bir çevre. çünkü estetik olgusunda hem nesneden kaynaklanan etkiler. 3. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yanında. zıtlıkları içermesi gerekir (Barry. kokunun ve dokunmanın yoğunluğu). İç mekan tasarımcıları. zıt durumda olan iki öğe aralarında bir diyalog oluşturur. hem de gözlemcinin iç dünyasından kaynaklanan oluşumlar söz konusudur. başkaları için estetik izlenimler yaratma konusuyla meşgul olmuşlardır. dokuların.61 −düşey ve yatay −doğal ve yapay şeklinde sıralanabilir.

“beğeni” kavramı herkes için farklı olabilir. hakkında çok az şeyin bilinmesidir. s. bir düzlemde yürürken kaslarımızda oluşan basınçla. Noktalar. kişi algılamanın duyumsal yönüne dikkat kesilir. duyumsal estetiğin daha az önemli olması değil.62 formal ve sembolik estetik. ölçek. 1987. bunları genelleştirilmiş bir modelle yeniden sunmak mümkündür. fakat kişilerin beğenileri estetik biliminin tespit ettiği durumlara yönlendirilebilir. hacimleri oluşturur. Bununla birlikte. çevresel tasarımcıların formal ve sembolik estetik konularıyla daha çok ilgilendiklerini belirtmiştir. büyük ölçüde. Tasarım ya da estetik ile ilgili bir . ki söz konusu ilkelerle tasarlanan mekanlar kişiler üzerinde estetik etkiler oluşturur. çevrenin geometrisini oluşturan temel bileşenleri düşünerek başlar ve bu bileşenlerin kompozisyondaki organizasyonlarını göz önünde tutar (Lang. Bu model. Bir mimar. Çevre. Yapma çevrenin formal estetiği üzerine kurulan cümleler içerikte ve amaçta çeşitlilik göstermekle beraber.186). Duyumsal estetik. s. s. Lang’a göre. oranlar. karmaşıklığın derecesi. Diğer bir deyişle. çünkü estetik oluşumları sağlayan bazı genel nesnel özellikler mevcuttur. duyularla algılanır.186). 1987.188). Formal estetik. Duyumlar. Bir tasarımcı. Işık ve gölge lekelerinin arasında ilerlemek. formları ya da çizgileri oluşturmak amacıyla gruplanır. Tasarım eğitiminde formal estetiğin yer alma şekli 1930ların Bauhaus ekolü ve algılamada Gestalt teorisine bağlı olarak düşünülür. bu bileşenleri kullanarak mekanları oluştururken bazı düzenleme ilkelerine başvurur. renk lekeleri halinde. Lang. çevrenin görsel yapısıdır (Lang. rüzgar yüze vururken kumsalda yürümek. ritim. çünkü bu konudaki spekülasyonlar. bütün bunlar öyle durumlardır ki. ışıklandırma ve gölge efektleri formal estetiğin ilgili konularıdır. tasarımla ilgili bir benlik bilincinin başlangıcından beri tasarımcılar için bir endişe konusu olmuştur. diğer bir deyişle.180). s. çevrenin geometrik yapısına dair kararlar vermek zorundadır. 1987. bu bileşenlere ayrıştırılabilir ve tasarımcı bir binanın görsel yönünü kağıt üzerinde sunarken bu bileşenleri kullanır (Lang. bunun sebebi. bir insanın çevreye olan tepkisinin önemli bir bileşenidir (Lang.188). 1987. Şekiller. aşırı sıcakta kalmak. dondurucu soğuğu hissetmek. tasarımda en temel bileşenin nokta olduğu söylenir. renk. Bu endişenin odak noktası. normdan saptıklarında onların farkına varılır. öznel ve içsel analizlere dayanmaktadır (Lang. s. rüzgarın tende oluşturduğu his ile. Temel tasarım eğitiminde çoğunlukla. 1987. Çevre. Düzlemler.

şeklinde tanımlanabilir. Düzen. bileşenlerin ilişkilerinin gelişigüzel olduğu ve bazı kurallar tarafından yönetilmeyen bir çevredir (Lang. Fakat. özlülük ve en yüksek derecede basitlik. s. sıklıkla. analizi için temel oluşturur.189). ahenk. İspanya (Ching. bir temel prensibe dayalı olarak bileşenlerin bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkar. Gestalt düşüncesine dayanarak. 1987. s. basit ya da kompleks olarak algılanan ünitelerin. bir form yapay bölümlere ne kadar az sahipse meydana gelir. düzen. bütünlük.63 eğitim almamış kişiler bu etkiyi yalnızca hissederek (sezgi yoluyla) fark edebilirler. Görsel organizasyonda Gestalt kuralları. basitlik ve karmaşıklık konuları mimarlık teorisi kurucularının (Venturi gibi) ve davranış bilimcilerin (Arnheim gibi) yıllar boyu dikkatini çekmiştir. Ve de. 1996. görsel organizasyonda Gestalt kurallarını kullanarak basit mimari formlar yaratmak kolaydır. ki bu üniteler bileşenlerin kombinasyonlarıdır. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü oluşturmasıdır. bu yasalar. yalınlık ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılmaktadır. Formal . Pragnanz yasalarıdır. görsel karmaşıklığın herhangi bir seviyesini kapsayabilir. düzenli bir çevre. En yüksek derecede basitlik. değerlendirmeyle ilgili bir kavram değildir. Düzen ve düzensizlik. Bu ifadedeki “iyi”. düzenlilik. bir görsel kompozisyonun ne derecede “iyi” olduğunu bildirir. Arnheim’e göre (1977). düzenli formların daha kolay görüldüğü hipotezini destekleyen önemli deneysel kanıtlar vardır.362). Tekrar edilen bileşenlerle kurulan basit. Düzenli olmayan bir çevre. İyi figürler şu özelliklere sahiptir: simetri. düzen. Bütün organizasyon kurallarını kapsayan ilke.22 Villa Hermosa’dan bir görünüm. Şekil 3. kapsam. içindeki parçaların gereksizliği.

Söz konusu sistemler.284). 1987. s. Bir oranlama sistemi tarafından düzenlenen bir tasarımın boyutları ve ilişkileri kesin ve nesnel olarak herkes tarafından aynı tarzda algılanamıyorsa. Öklid’e göre. oranlama sistemleri neden kullanışlıdır ve mimari tasarımda neden bu kadar önemlidir? Bütün oranlama kuramlarının amacı. Böylece.284). bir oranlama sistemi. binanın parçaları arasında olduğu kadar parçalar ve bütün arasında da tutarlı bir görsel ilişkiler dizisi oluşturur.189). süreklilik . bina boyutlarına estetik bir mantık vermek amacıyla mimari biçim ve mekanın işlevsel ve teknik belirleyicilerinin ötesine geçer. Aslında. bu nedenle algılama şeklimizi nesnel ve kesin bir şekilde kontrol etmek ve önceden kestirmek son derece zordur. herhangi bir oranlama sisteminin altında yatan şey karakteristik bir oran. 1996. görsel kurguda elemanlar arasında bir düzen hissi oluşturmaktır. mimarlıktaki ritim olgusu yoluyla düzen kavramıyla ilişkilidir (Lang. bir kesir iki benzer şeyin niceliksel karşılaştırılması.64 estetikte önemli olan diğer bir konu. Şekil 3. parçadaki bütün ve bütündeki parçalar görülmeye başlanır (Ching. orandır. kabul edilebilir ve hatta bir tekrarlanan deneyimler dizisi ile tanınabilir. Belirli bir zaman dizisinin ardından. s. bir bağıntıdan diğerine iletilen sürekli bir niteliktir. Perspektifin ve uzaklığın kısaltımı ve kültürel önyargılar nedeniyle algılayışımız bozuma uğrar. oranını ve ölçeğini algılayışımız kusursuz değildir. oran ise bu kesirlerin eşitliği ile ilgilidir. Öyleyse. s. Bir mekan dizisi içinde bir düzen hissi sağlayıp.23 Oranlama sistemleri (Ching. mimari tasarımda çok sayıda elemanı. 1996. Oran. Bu ilişkiler sıradan bir gözlemci tarafından hemen algılanamasa da. Oranlama sistemleri. bunların parçalarının hepsini aynı oranlar dizisine uydurmak yoluyla görsel olarak birleştirebilir. mimarinin fiziksel boyutlarını.

Gestalt ilkeleriyle (simetri. bütün bu özellikler de yine düzen oluşturma yoluyla estetik deneyimler sağlar. düzenin sağlanmasında katkısı olan diğer bir nesnel özelliktir. Böylece. formal estetik tamamen nesnenin özellikleriyle ilişkilidir. Semboller. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü gerçekleştiren ve alışılmışlık arttıkça belirginleşen bir düzen kavramından söz edilmiştir. kapsam.205). Bir mimari kompozisyonda renklerin uyumlu kullanılması sonucunda estetik durumlar oluşturulabilir. bina kesitlerinin vb. 1996. 1987. Renk. bir objenin araçsal kullanımının arkasında bir bağlantının olduğu yerde meydana gelen bir bilişsel sürecin bir sonucudur (Lang. .203). Bu anlamları fark edebilmek. bilinçli ya da bilinçsiz. düzenlilik. büyüklükküçüklük etkisi vurgulanabilir. Yapma çevrenin sembolik anlamlarıyla kimliklendirme (bu tek faktör olmamakla birlikte). öznel bir eksene sahip iken. bütünlük. insanlar için potansiyel sembolik anlamlarla doludur. insanların kendilerini bir yere ya da bir gruba ait hissetmelerinin önemli bir yoludur (Lang. Bununla birlikte.285). Bu uyum. birbirinin karşıtı olan renkler (kırmızı-yeşil. Duyumsal ve sembolik estetik. 1987. s. ahenk. estetik olgusunu tamamen öznel ya da nesnel temele oturtmak mümkün değildir.180). oran kavramıyla ve içindeki parçaların gereksizliği. 1987. turuncu gibi) kullanılarak yakınlık-uzaklık. önde ise sıcak renkler (kırmızı. insanların kendileri.204). Mobilyaların. Örneğin. Estetiğin diğer bir türü olan sembolik estetik. insanların çevre ve kendileri hakkındaki fikirlerine eklemelerde bulunur. mor-sarı gibi) kullanılarak bu renklere sahip olan nesnelerin birbirini “tamamlaması” sağlanabilir ya da arka planda soğuk renkler (mor. çevrenin insanlara hoşnutluk veren modellerinin çağrışımsal anlamlarıyla ilişkilidir (Lang. insanların birbirleriyle iletişim kurma şekillerinden biridir. geçmişleri. özlülük ve en yüksek derecede basitlik). s. estetik olgusu da algılamayı etkileyen kavramlardan biridir.65 hissini artırabilir. Bir sembol. 1987. birbirini tamamlayıcı ve amaca uygun renklerin kullanımıyla sağlanır. sözlü olmayan mekanizmalardır (Lang. sosyal statüleri ve dünya görüşleri hakkında mesajlar iletmek için kullandıkları.mavi gibi). Yapma çevre. s. sembolik anlamları. Binanın iç ve dış elemanları arasında ilişkiler kurabilir (Ching. Görüldüğü gibi. formal estetikte. s. s.

Örneğin. Bu nedenle. Bunlar. 3. estetik kavramı. Mimarlar. oldukça öznel bir konudur. Ne kadar anlamsız ya da düz olursa olsun. Şekil 3. kokusal. büyük ölçekli bir konut yerleşmesinden söz ederken genellikle onun büyük olduğu ifade edilmek istenir.314). görsel algılamanın bir parçası olarak görülebilir. Ölçek. boyutsal.4 Mekansal Algı Türleri Mekansal algı türleri. işitsel. algılamayı irdelerken göz ardı edilemeyecek bir konudur. beğendikleri şeyleri deneyimlemek isterler. kullanıcıların hem estetik algılamalarına hitap eden mekanlar yaratmak için. 3.66 Estetik konusu. Böylece ölçek. objelerin fiziksel ölçüleriyle. s. Bir . her binanın her parçası bir ölçüye sahiptir. hem de beğenilerini yönlendirebilmek için uğraşırlar. Bununla birlikte. 1996. fakat estetik. memnuniyet olgusuyla yakından ilişkilidir. ölçeğin gerçekte ne olduğu çok açık değildir.24 Görsel ölçek (Ching. ısısal algılama ile hareketin ve mesafenin algılanmasıdır. görsel. bir bilim olarak görülmektedir. beğeni duygusunu oluşturacak genel nesnel özellikler bulunmaktadır. duyularla gerçekleşen algılamalara göre çeşitlendirilmiştir.3.1 Boyutsal Algılama Boyutsal algılama. çünkü insanlar kendilerine hoş gelen.4. dolayısıyla başka bir objeyle ilişkili olarak önem ve anlamlarıyla ilişkilidir. dokunsal.3. çeşitli ölçülerin düzenlemelerini içerir. Güzellik.

67 mimari çizimin ölçeği olduğu söylendiğinde, kağıt üzerindeki ölçümlerin gerçek bina üzerindeki ölçümleri temsil ettiği anlatılmış olur. Ölçek kavramını bazı başlıklar altında incelemek mümkündür: minyatür ölçek, anıtsal ölçek ve insan ölçeği gibi. Ölçek kelimesi kullanıldığı zaman, bir şey, başka bir şeyle kıyaslanıyor demektir. Minyatür ölçek, daha küçük olan bir şeyi anlatır (Moore ve Allan, 1976, s.17). Anıtsal ölçek, bir anıtın ölçüsünü ve insan ölçeği, bir insanın ölçülerini anlatır. Ölçek, ölçüyle aynı şey değildir. Ölçek, objelerin ölçülerinin birbirleriyle kıyaslanmasını öngören göreceli ölçüdür; bir şeyin ölçüsü ise, başka bir şeye göre görecelidir. Başka neye göre göreceli? Ölçeğin niçin mimarlıkta faydalı bir araç olduğunu anlatan birçok olasılık var: Bütüne göre göreceli: Binalar parçalardan oluştuğu için, parçaların ölçüsü bütüne göre göreceli olan bir ölçek oluşturur. Bir evin cephesi, örneğin, pencerelere sahiptir. Cephe ya da pencereler ne kadar büyük olursa olsun, birbirleriyle ilişkileri sebebiyle bir ölçeğe sahip olacaktır (Moore ve Allan, 1976, s.18). Diğer parçalara göre göreceli: Eğer aynı cephedeki bir pencere, diğerlerinden daha küçük ya da büyükse, gerçek ölçüleri ne olursa olsun, başka bir ölçek ortaya çıkar. Genellikle bu, farklı ölçülere sahip olan pencerenin arkasında önemli bir şeyler olup bittiğinin işaretidir. Alışılmış ölçüye göre göreceli: Objelerin pek çok çeşidi alışılmış bir ölçüye sahiptir. Eğer bir obje, olağandan çok büyük ya da çok küçük ise bu ilişki çerçevesinde, tek başına daha büyük ya da daha küçük bir ölçeğe sahip olur. İnsan ölçeğine göre göreceli: Kapılar, yataklar, sandalyeler vb. mutlaka bir insan ölçeğine sahiptir. Bu nesnelerin ölçüleri insan vücudunun boyutlarıyla ilişkilidir; aksi takdirde insanlar bunları kullanamaz. İnsan ölçeği teriminin geniş anlamda kullanılmasıyla doğan problemler, insanlar ölçüde farklılık gösterdiğinden binanın bütün kısımlarının insan vücudunun ölçülerine tam olarak uydurulmasının zor olduğu gerçeğiyle başlamıştır (Moore ve Allan, 1976, s.19). Yine de, birtakım ergonomik ve kinestetik genellemeler ve kabuller mevcuttur. Steen Eiler Rasmussen, Experiencing Architecture adlı eserinde şu ifadelere yer vermiştir: “Villa Foscari’de odaları ayıran duvarların kalınlıklarının farkına varırsınız, bunların her birine nihai ve kesin bir biçim kazandırılmıştır. Merkezi salonun haç şeklindeki kollarının her iki ucunda 16x16 feet ölçüsünde bir kare oda bulunur. Salon ise, biri 12x16, diğeri de 16x24

68 feet (diğerinin iki katı) olan bir büyük ve bir küçük iki dikdörtgen odanın arasına yerleşmiştir. Küçük olanın uzun duvarı, büyük olanın da kısa duvarı, kare oda ile ortaktır. Palladio, bu basit oranlara büyük önem vermiştir: 3:4, 4:4, 4:6; bunlar müzikal armonide de bulunan oranlardır. Merkezi salonun eni 16 feet kadardır. Boyunun ölçüsü ise bu kadar kesin değildir; çünkü duvar kalınlıklarının odaların boyutlarına eklenmesi gerekir. Bu iç içe geçmiş kompozisyonun içinde salonun özel etkisi, asma kata bakan yan odaların üzerinde yükselen tonozlu tavanın görkemli yüksekliği ile yaratılmaktadır. Ancak şunu sorabilirsiniz: Ziyaretçiler bu oranları gerçekten de deneyimlerler mi? Yanıt evettir; kesin ölçüleri değil de bunların ardındaki temel fikri deneyimlemektedirler. Her odanın büyük bir bütün içinde ideal bir biçim ile var olduğu soylu ve sağlamcı bütünleşmiş bir kompozisyon izlenimi edinirsiniz. Aynı zamanda odaların boyut bakımından ilişkili olduğunu hissedersiniz. Hiçbir şey değersiz değildir; her şey görkemli ve bütünseldir.” (Ching, 1996, s.277). Ölçek herhangi bir şeyin boyutunun başka bir şeyin boyutuyla veya referans olarak alınan bir standart ile kıyaslanmasını gerektirir; oran ise bir parçanın hem öteki parçalarla hem de bütünle kurduğu uyumsal ilişkiyi belirtir. Bu ilişki sadece bir büyüklük ilişkisi değil, bir nicelik veya derece ilişkisi de olabilir (Ching, 1996, s.278). O halde, bir mekanın ve onun oluşturan bileşenlerin görsel olarak duyumlandığı, sezgiler ve hisler yoluyla algılandığı söylenebilir. Boyutsal özelliklerin içerdiği ölçek ve oran kavramları, mekanlarda uygulandığında, estetik duygulara hitap eder ve de/ya da işlevsel gerekliliklerin bir yansıması olarak kullanıcının karşısına çıkabilir. 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama

İnsanlar, çoğu zaman bir mekanda ya da kentsel bir alanda kendilerini seslerin ve kokuların yönlendirdiğinin bilincinde olmaz; fakat bu durum, seslerin ve kokuların algılamada önemsiz olduğunu göstermez. Tam tersine, gözler aracılığıyla elde edilen bilgilerin diğer duyularla elde edilen bilgilerden daha fazla olduğu gerçeğiyle birlikte, işitsel ve kokusal deneyimler insanlarda çok güçlü uyarımlar ve çağrışımlar ortaya çıkarabilmektedir. Ittelson ve Proshansky’e göre, insanlar çevreyi görsel deyimlerle düşünme eğiliminde olmalarına rağmen, işitme ve koklamanın rolleri eşit derecede önemlidir. Hayal edebilme yeteneği görsel olmak zorunda değildir. Sesler, mekansal duyularımıza ve mekansal yönlenmelerimize yardım eder; trafiğin akışı, sokak müzisyenleri gibi (Ittelson ve

69 Proshansky, 1974). Ya da, bir aile büyüğüne ait eski bir evin kokusu belki yirmi yıl sonra çok farklı bir içerikte ortaya çıkabilir ve kişiye o eski evin bazı imgelerini hatırlatabilir (von Meiss, 1990, s.15). Bunun gibi, çoğu kent, güçlü kokusal elemanlara sahiptir; açık marketler, balık tezgahları gibi (Ittelson ve Proshansky, 1974). Bir mekanın işitsel özelliklerinin o mekanın kullanılabilirliğini büyük ölçüde etkilediği durumlar vardır. von Meiss, söz konusu durumu şu örneklerle açıklamıştır: Bir sınıf ne kadar geniş, iyi aydınlatılmış, iyi bir mekansal kompozisyona sahip olursa olsun, eğer içindeki eko belli sınırları aşmışsa bir işkence mekanına dönüşür. Akustik olarak “ölü” bir kilise dini karakterini kaybeder. Bir eve girişi sağlayan çakıllı bir yol ziyaretçinin adımlarını ev sahibine ilan eder (von Meiss, 1990, s.15). Bir süpermarkette çalan ağır tempolu bir müzik alıveriş yapan kişilerin mekanda daha uzun süre geçirmelerini sağlarken, bazı lokantalarda insanların bir an önce yemeklerini yiyip mekandan ayrılmalarını sağlamak amacıyla hızlı müzikler çalınabilir. Su sesi yatıştırıcı etkisiyle kullanıldığı mekanın kullanıcılar üzerinde hoş etkiler bırakmasına katkıda bulunur. 3.3.4.3 Dokunsal Algılama

Dokunsal ve görsel mekansal deneyimler birbirine çok bağlıdır. Mekanın algılanması üzerine yorumları olan sanatçı Braque, görsel ve dokunsal mekan arasında şöyle bir ayrım yapmıştır: Dokunsal (tactile) mekan, gözlemciyi objelerden ayırırken, görsel mekan objeleri birbirinden ayırır (Hall, 1966, s.57). Dokunma iki sebeple mimarlıkta özel bir yere sahiptir. Bir taraftan yerçekimi nedeniyle kaçınılmazdır; diğer taraftan formları ve dokuları görme yeteneğimiz sayesinde önceden tahmin edilebilir. Kişi, ayakta durması ya da yürümesi durumunda zeminle dokunsal ilişki kurar. Şu çok iyi bilinmelidir ki, güzel objelere sadece bakmak yeterli değildir. Kişi, onlara dokunmak, onların ağırlıklarını ölçmek ve yüzeylerin, formların dokunsal özelliklerini test etmek ihtiyacı duyar (von Meiss, 1990, s.15). 3.3.4.4 Görsel Algılama

Görme, en son evrim geçiren ve en kompleks duyudur. Gözler aracılığıyla diğer duyulara göre çok daha fazla bilgi, dokunma ya da duyma yoluyla olana göre daha geniş bir rotayla sinir

Görsel algılama sürecinin farkında olabilmek yalnızca bu süreç tamamlandıktan sonra olur. her bir nesnenin nerede konumlandığını. daha çok. s. şekil ve zemin kelimelerini bir objeyi ve onun arka planını adlandırmak amacıyla kullanırlar. bilinç dışı gerçekleşen bir süreçtir. • engelleri aşarak ve tehlikeyi önleyerek arazide yürümek. Gözleri görmeyen bir adamın dış mekanda elde ettiği bilgi. 1966. Kişiye. gördüklerimizin çoğu obje ya da arka plan olarak sınıflandırılabilir. Böylece görsel sistem. Görme duyusu kullanılarak bir yere. Algılamanın olması için. objeleri ve bir parçası oldukları bütünü algılamadan bileşenlerin farkına varılamaz. şekilleri algılayabilir.133). Objelerin belirli şekilleri ve uzayda belirli konumları vardır. bitmiş bir ürün sunulur (Carlson. gördüklerine değer biçmek. Carlson. önce objeyi görme ve sonra algılama şeklinde gerçekleşmez.62). İnsan görürken öğrenir ve gördükleri öğrendiklerinden etkilenir (Hall. Oysa. • aletler yapmak. “Görme” denilen şey budur. insanları ve bir mesafedeki pek çok malzemenin fiziksel kurgusunu tanımlamak. s. İnsanda gözler. Carlson’a göre. mesafeleri belirleyebilir ve hareketleri fark edebilir. Arka planlar ise aslında formsuzdur ve çoğunlukla. Ancak. duyusal araçlarımız tek başına algılamayı gerçekleştiremez.61). sürecin detayları değil. 20100 feet yarıçapındaki bir daireyle sınırlıdır. görme gücüyle yıldızlar görülebilir. gözlerimizle aldığımız bilginin iç ortamda bir süreçten geçmesi ve sonunda yorumlanması gerekir. kendini ve diğerlerini eğitmek. tanıdık nesneleri ve daha önce hiç görmedikleri bir nesneyi gördüklerini fark ederler. hızlı. algılama. obje doğrudan algılanır.70 sistemine gönderilmektedir. insanlar. otomatik. Carlson’a göre. • yiyecekleri. Ona göre. Görsel algılamada önemli olan bazı durumlar ve ilkeler vardır. Bu süreç. önlerinde bulunan objelerin konumlarının yorumlanmasına yardım etmek görevindedir. Diğer bir deyişle. pek çok fonksiyonu yerine getirir. Psikologlar. planlı değildir. s. bu. bir şekil ya da bir arka planın parçası olarak sınıflandırılması parçanın gerçek özelliği değildir. bir objeye bakılabilir. Bir manzaraya dikkatlice bakıldığında. temel izlenimler anlatılabilir. gözlemcinin davranışına . bakmak ve görmek aynı şey değildir. Fakat. Bu durumda duyusal bir aktivite gerçekleşmiş olur. diğerlerinin duygusal durumları hakkında bilgi elde etmek gibi (Hall. Bunlardan biri şekil-zemin ilişkisidir. 1993. nesneleri gördüklerini vurgulamıştır. Bir parçanın. 1966. ne kadar genişlikte olduğunu ve hareket edip etmediğini görürler. insanların dünyaya baktığında renkleri ya da gölgeleri değil.

Bununla birlikte.. şekil-zemin ilişkisinin gözlemcinin bakış açısına bağlı olduğunu ifade etmiştir.270). koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi (http://www.26 Yakınlık ilkesi (Lang vd. uyarana bağlı bir dizi koşul vardır. Şekil 3. o bir objedir.71 bağlıdır.aber. Obje ve arka plan durumunun oluşumu Gestalt kanunları tarafından da belirlenebilir. 1967. Carlson bunu şu örneklerle açıklamıştır: Eğer gökyüzünde uçan kuşları izliyorsanız. onlar şekildir ve onların arkasındaki mavi gökyüzü ile bulutlar arka planın parçalarıdır. Şekil 3.. uyaranların belli bölümlerini şekil. s. sizinle duvar arasında durmakta olan bir kişiye bakıyorsanız. . s. o zaman şekil onlardır. hareket eden bulutları izliyorsanız. Eğer duvarda asılı bir resme bakıyorsanız. Bazen neyin obje ve neyin arka plan olduğu konusunda belirsiz ipuçları olur (Carlson. onun yerine. 1974.137). 1993. resim arka planın bir parçasıdır. Eğer. belli bölümlerini arka plan olarak algılama eğilimini etkileyen.html). Carlson. Bunlardan bazıları: şiddet.102). değişim.25 Şekil-zemin ilişkisi.ac. tekrar ve zıtlıktır (Sartain vd.uk/media/Modules/MC10220/visper06. s.

s. s.27’de baklava formu karenin içinde kolayca görülebilir.139). . Şekil 3. Şekil 3. 1993. birbirine benzeyen bileşenlerin aynı formun parçası olarak algılandığını ifade eder. Şekil 3. bununla birlikte tamamlanmamış imge algılanır. eğer kalemle boşluklar kapatılırsa figür üçgen gibi görünecektir.27 Benzerlik kanunu (Carlson.139). Çoğu kez. 1993. Kapanma kanununa göre. görsel sistem kayıp bilgiyi giderir ve tamamlanmamış figürün dış konturunu kapatır. Örneğin.29 Kapanma kanunu (Carlson. tahmin edilebilirliğe ve kolaylığa işaret eder. Uygun devamlılık. 1993.29 bir üçgene çok az benzemektedir.72 Benzerlik kanunu. bir nesne diğerini kısmen örter. Şekil 3. Şekil 3.29’daki iki renkli nokta gurubundan hangisi siyah noktalardan oluşan çizginin devamlılığını en iyi tanımlar? Çizgiyi düzgün bir rotayı izler şekilde algılamak.139). birdenbire keskin bir viraj yapar şekilde algılamaktan daha kolaydır. s.28 Uygun devamlılık ilkesi (Carlson. Şekil 3.

73 Sonuncu Gestalt organizasyon kanunu harekete dayanır.273). . Genel gidişat kanunu. Ormanda bir hayvanın yüzeyi arka plandaki elementlerin aynısıyla kaplanmışsa kamufle edilmiştir. s. Algılamada Gestalt teorisinin temel kanunlarından biri de Pragnanz Kanunları’dır.137-138). Zayıf formları faydalı formlarmış gibi algılama eğilimi vardır (Sartain vd. Genelde. Hayvanın üzerindeki bileşenleri gruplamak için bir taban yoktur. Gözlemcinin algılamalarının eğilim gösterdiği belli formlar vardır. Şekil 3. faydalı formlar. Özellikte mimarlıkta. çünkü sınırları anlaşılmaz hale gelmiştir. aynı doğrultuda hareket eden bileşenlerin birbirine ait olarak ve bir figür oluşturacak şekilde algılanacağını ifade eder.30’da faydalı formlar ve zayıf formlar görülmektedir. yüzeyindeki bileşenler de onunla birlikte hareket eder ve hayvanın formu çabucak algılanır (Carlson. Şekil 3. hareket ettiği anda. iyi bir şekilde saklanmış halini korur. simetrik.273).30 Faydalı formlar (Sartain vd. s. s. kullanıcıların mekanları tasarımcının istediği doğrultuda algılamasını sağlamak için faydalı birer araç olmaktadır. 1967. 1967. mekan organizasyonunda ve mekan bileşenlerinin bir araya getirilmesinde Gestalt ilkelerinden ağırlıklı olarak yararlanılmaktadır. Buna göre. Hayvan sabit kaldıkça. dengeli ve tamamlanmış olmaya eğilimlidir. uyaranlar gözlemci tarafından “faydalı” formlar olarak algılanma eğilimindedir.. Bununla birlikte. Bunlar faydalı formlar olarak adlandırılır. 1993.. Gestalt ilkeleri.

bir odanın boyutlarının algılanmasında.4. tek renkli ve monolitik. Düz dokulu bir yüzey soğuk bir etki yaratırken. s. renkli ve parçalıdır (İmamoğlu. s. sıcak.5 Isısal Algılama Isısal algılamada malzemeler önemlidir.74 3.52). 1986. mekanın bir bütün olarak algılanması sonucu daha sıcak veya soğuk bir etki uyandırdığının deneylerle saptandığını ifade etmektedir. Örneğin. s. s. 1986. öznel sıcaklık hisleri ve psikolojik tepkiler üzerindeki etkileri hakkında aşağıdaki tabloda açıklanan gözlemleri yapmıştır.31 Renklerin etkileri (Lang. fakat soğuk renklerle renklendirilmiş bir mekanda tahmin edilen sürenin gerçek sürenin altında olduğu saptanmıştır. ikincisi. Buna bağlı olarak. Aydınlı da benzer şekilde.51). rengin. soğuk renklerin rutin. Şekil 3. Taşlardan oluşmuş bir odanın bize yaşattığı. sert. monoton işlerin yapıldığı yerlerde kullanılmasının uygun olabileceği konusunda öneriler yapılmıştır. Grandjean (1973). Renkler. ahşap bir odanınkinden farklıdır. pürüzlü bir yüzey sıcak etki yaratmaktadır (Aydınlı. fiziksel ve psikolojik olarak soğuk (çünkü taşın ortalama ışınsal sıcaklığı düşüktür). bazı dokusal özelliklerin.3. içinde bulunduğumuz mekanda geçirdiğimiz zamanı tahmin etmede de etkin rol oynar.79). .130). yumuşak. Eğer sıcak renklendirme bireyi etkilerse daha uzun süre o mekanda kaldığı duygusuna kapılabilmektedir (Aydınlı. 2003. sıcak renklerin hakim olduğu bir mekanda geçen zamanın daha fazla tahmin edildiği. 1987. İlki.

Belli ki. nesnelerin görece mesafeleri hakkındaki bilginin en önemli kaynaklarından biri (interpozisyon) araya yerleşimdir. Yalnızca yüzünün ön kısmında gözleri bulunan hayvanlar (maymunlar. yan yana duran kompleks iki boyutlu şekiller olarak ya da biri diğerinin önünde duran iki basit nesne olarak görülebilen iki çizimi içermektedir. Faydalı form prensibi de nesnelerin göreceli konumlarının algılanmasına etki eder: Daha basit kenarlı nesneler daha yakın olarak algılanır.3.6 Mesafe ve Zamanın Algılanması Mesafe iki çeşit gösterge sayesinde algılanır: Binocular (iki gözle yapılan) ve monocular (tek gözle yapılan). Başlarının kenarlarında gözleri bulunan hayvanlar (fareler ve balık) sadece tek gözle gerçekleştirilen göstergeleri bulundurabilirler. dolayısıyla şekiller gözlemciye daha yakındır. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. bu yüzden. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. Zeminler her zaman şekillerin arkasında bulunur. daha uzağa bakar.32. çünkü gözlerinin görsel alanları birbiri üstüne binmez. Şekil 3. akla zemin-şekil ilişkisini ve renklerin kullanımını getirmektedir. kediler ve bazı kuşlar gibi). . Çünkü anlamı belirsiz bir çizim faydalı form prensibine dayanarak algılanma eğilimindedir.75 3. bu nedenle doğal çevrede ya da hareketli bir resimde deneyimlenmelidir. Böylece gözler mesafe bulucular olarak kullanılabilir. Renk kullanımıyla bazen aynı hizada bulunan iki nesne arasında şekil-zemin ilişkisi varmış gibi gösterilebilir. sonra psikologlar tarafından çalışılmıştır. nesne ve gözler arasındaki mesafeye ilişkin açıyı bilir. Eğer uzaksa. 1993. mesafe hakkında önemli olan işaret yakınlaşım aracılığıyla sağlanır. neredeyse her zaman iki nesne görünür.149-152).4. öyle ki yakın olan nesne uzak olan nesneye olan görüşü kısmen kaplar. Eğer bir nesne yüze çok yakınsa gözler içe döner. iki gözle gerçekleştirilen göstergeleri barındırırlar. araya yerleşim en iyi. kişiye yakın olan nesne çabucak algılanır (Carlson. Tek gözle gerçekleştirilen göstergelerden biri hareketi içerir. bir nesnenin diğerine olan uzaklığını belirten özellikleri tanımak için çalışırlar. Beyin ekstra kasları kontrol eder. Fakat tanıdık olmayan nesnelerde bile işe yarar. sıcak renkler kullanılan nesne gözlemci tarafında şekil olarak ve dolayısıyla daha yakınmış gibi algılanır. Aslında bu göstergelerin çoğu sanatçılar tarafından keşfedilmiş. kişiye tanıdık gelen ve şekillerinin nasıl göründüğünü bildiği objelerde çalışır. Sanatçılar dünyayı gerçekçi bir biçimde sunmak ister ve görsel çevrelerini. Eğer bir nesne kişiyle diğer nesne arasında konumlanmışsa. s. Bu durum.

eğer bir otomobil retinaya çok küçük bir imge olarak düşerse.33 farklı mesafelerle konumlanmış iki nişi göstermektedir. evrimsel tarihimizin erken dönemlerindeki insanlar. Şekil 3. retinal imgenin boyutlarından olan yaklaşık mesafeyi hesaplayabilir. s. geniş binalar ve demiryolları görmediler.151). 1993. zemine oturan nesnelerin mesafelerinin algılanmasında . İnsan eli değmemiş doğal bir çevrede. Perspektif nedeniyle farklı boyutlarda retinal imgeler üretmelerine rağmen. duvardaki nişler aynı boyutta olarak algılanırlar.76 Şekil 3. perspektifi temsil eden gerçek birleşen çizgiler çok az görülür.152). 1993. Görsel sistem. sokaklar. Örneğin. otomatik olarak.32 Faydalı form prensibi (Carlson. Resim perspektifi anlatmaktadır: Bizden uzaklaşan paralel çizgilerin bir noktada birleşmesi eğilimi. çok uzakta olarak algılanır. Örneğin.33 Perspektif ilkesi (Carlson. Şekil 3. s. yoksa perspektifin doğada bulunan bir kopyası mı var? Doku. Bir diğer iki gözle gerçekleştirilen mesafe göstergesi nesnelerin boyutlarıyla olan tanışıklıktan elde edilir. arabaların ne kadar genişlikte olduğunu bildiği için. Perspektifi kullanma yeteneği peyzaj özellikleri üretildikten sonra mı kazanıldı. özellikle yerin dokusu.

Mimarlığı diğer sanatlardan ayıran ya da diğer bir deyişle yalnızca bir sanat olmaktan çok daha fazlası yapan da budur.45). 1997. o mekanla ilgili estetik duyguları artar. Bu durumda. çeşitli zamanlarda farklı tecrübeler edinmek anlamına gelebilir (Dede. Mekan içinde çeşitli sebeplerle bulunulan. 1992. s. Mekan-zaman kavramının ilk olarak 20. Mekanı tekrar tekrar kullandıkça. 1993. bakış açısının sürekli değişimini belirliyordu (Altan. her seferinde mekanla ilgili daha fazla detay algılayabilir. Mekan içinde yaşamak. yaşanan boşluktur. s. bu gibi sorulara ve benzerlerine cevap vermeye yardımcı olacak bazı konular irdelenmiştir. Mekanın algılanması için içinde yaşamak gerekir. problemlere çözümler bulmasıdır. İnsan. Bu dördüncü boyut. Mekanlar kullanıcısı için oluşturulur. Tarihe bakıldığında. Mekan nedir? Mekan neden oluşturulur? Mekan oluşturmada kesin ilkeler var mıdır? Algılama. mekan oluşturma sanatıdır. bir mekanı ilk defa deneyimliyorsa algılayacağı şeylerin niceliği bellidir ve sınırlıdır. s.5). kullanıcısı olmayan bir mekan düşünülemez. Ayrıca bir mekanda uzun zaman kalmak. Mimarlar da bu durumda. tasarımda (mekan oluşturmada) neden önemlidir? Bu bölümde. . Mimarlık. Mekanın algılanmasında zaman çok önemli bir etkendir. yy başlarında kübist olarak bilinen bir grup ressam tarafından görsel sanatlarda kullanıldığı bilinmektedir. Daha kaba bir doku daha yakın görünür. insanların (ya da canlıların) ihtiyaç duyması sonucunda oluşturulur. Mekanda tek bir bakış açısından gerçeği ifade etme sınırlamasına karşı direnmişler ve mekan zamanında daha gerçek bir izlenim vermek için aynı anda bir resim üzerinde aynı cisim veya kişilerin görüntüsünün pek çok noktasını birleştirme düşüncesini geliştirmişlerdir. alışmışlık durumu oluşturur ve insan bir şeye alıştıkça olumsuz özelliklerini göremez hale gelir. insanların kendilerine bir mekan oluşturmasındaki ilk amaç korunma gereksinimi olarak görülmektedir. Yani mekanlar. daha düz bir doku daha uzak görünür (Carlson. mekan oluşturmadaki diğer faktörlerin yanında insan faktörünü göz önüne almanın gerekliliği açıktır. Mekanın en basit tanımı “boşluk”tur.77 kullanılan başka bir göstergeyi sağlar. insanların bir takım ihtiyaçlarını karşılayacak çözümler bulmakla yükümlüdürler.149-152).

yapısıyla vb. gözlemciye aynen ulaşmasının yanı sıra. Bu bölümde. sesler. Bununla birlikte mekan kullanıcısının kendi gerçekliği mevcuttur. .78 Mekan. Mekanın algılanmasında. algılamanın nesnel ve öznel yönleri üzerinde durulmuştur. boyutlar…). boyutsal. söz konusu uyaranlar zihinde bir süreçten geçer ve kullanıcı üzerinde herkes için aynı olmayabilen bir etki bırakır. kokusal. Bunlar birbirinden ayrılamaz. ısısal. dokunsal. rengiyle. koku. düzeniyle. bu etki algılamanın sonucudur. bir obje olarak bir gerçekliğe sahiptir. işitsel. Mekanın sahip olduğu özelliklerin yani mekandan kullanıcıya ulaşan uyaranların (ısı. algılama duyular yoluyla gerçekleşir ve uyaranlardan gelen bilgiler zihinde belli filtrelerden (psikolojik ve sosyo-kültürel) geçtikten sonra ancak mekan algılanır ve anlamlı hale gelir. görsel yönler mekan özellikleri gibi görünmekle birlikte.

TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ Önceki bölümlerde. Turizm bir endüstri olarak kabul edildiğinden turizmin içinde yer alan tüm kullanıcılar yani hizmet görenler tüketici olarak kabul edilebilir. Kültür ve kültürü oluşturan bileşenler. Turizm olgusu. yararlanılan kaynaklardaki tüketici ve turist ifadeleri. tezin konusu olan. mekanın boyutları. s. Tezin bu bölümünde.79 4.önem kazanmaktadır. . Dolayısıyla. mekanın algılanması ve algılamada nesnel ve öznel faktörler konularına değinilmişti. Bu bölümde değinilecek olan kullanıcının mekanı algılaması ve ilişkili psikolojik süreçlerle ilgili konularda çeşitli kaynaklarda kullanıcı ifadesi yerine tüketici (pazarlama ekseninden yaklaşılarak). mimarlıktaki kullanıcı ifadesinin yerine zaman zaman kullanılacaktır. 1974. çünkü. farklı kültürlerden insanların buluştuğu yerlerde. turizm olgusunun merkezinde farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi ve bir kültürün üyesi olan insanların farklı kültürlerden insanlarla ya da/ve de öğelerle ilişkide olması durumu söz konusudur.1 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri (Markin. algılamada önemli belirleyici ve yönlendiricilerdir. kültür faktöründen ayrı düşünülemez. turist (turizm ekseninden yaklaşılarak) gibi ifadeler kullanılmıştır. Bu bölümde. mekansal algılamada kültür kavramı irdelenecektir. insanların birbirlerini ve ilişkide oldukları nesneleri yorumlayış biçimi -ki turizm aktiviteleri bu çeşit ilişkilerin en yoğun gerçekleştiği durumları oluşturur.465). Şekil 4.

aynı zamanda bu. turistlerin ve davranışlarının psikolojik yönleri kesişimin bir parçası olabilir. hem mekansal. diğer taraftan coğrafya. Her iki disiplinin kesişim noktası olduğu gibi. Şekil 4. kişinin tatil yerine bağlı oluşu ya da olmayışıyla sonuçlanır. mesafeleri ve farklı yerleri nasıl algıladıkları gibi. seyahat deneyimi ve tatil yerine bağlılık durumları arasındaki ilişkilere bir bakış sağlamaktadır.19). Psikoloji perspektifinden bakıldığında. s. kişinin bağlılığı bir sonraki tatil yerinin tercih edilmesiyle ilişkilidir. 2000. Çünkü. algısal farklılıklar ve seyahat tarzları en önemlileridir (Woodside vd. belli bir tatil yerini tercih etmesini. tatil yeri tercihi ve tatil yerlerinin algılanmasındaki farklılıklar mimarinin konusu olabilir. Böylece. belli bir seyahat tarzını benimsemesini.19). hem de psikolojik bileşenlerin ortaya konması gerekir. Fakat.2. tasarımdaki başarıyı yansıtan bir durumdur. Tatil yeri tercihleri. mekansal konular ve yeryüzündeki oluşumlarla ilgilenir. ilk olarak turizm mekanının algılanması ve ilişkili psikolojik süreçler irdelenecektir. İkisinin ortak konusu. bu durumda.. sağlayan faktörlerle ilgili konularda olduğu gibi. yine bu durum her iki disiplindeki temel araştırma konularını ayrıştırır. Bütün bunlar. tatil yeri memnuniyeti sonucunda aynı yeri tekrar ziyaret etme durumunu ifade eder. kişinin geçmişine ve içinde yaşadığı topluma dayalıdır (Woodside vd. turistlerin ne zaman ve nereye seyahat ettiği.80 Bu bölümde. seyahat deneyimlerine etki eder. Tatil yerine bağlılık. turistin belli bir şekilde davranmasını. tatil yeri seçimi.1 Turizmde Mekanın Algılanması ve Psikolojik Süreçler Psikoloji. s. bir insan faktörü olan turisttir. Bu durumlar arasındaki ilişki bir döngü oluşturmaktadır. turistlerin mekansal davranışı ve algılamaları kesişimin bir parçası olabilir. . çoğunlukla tatil yeri tercihi. Son olarak da. her iki disiplinin kesiştiği alanlar açıkça görülmektedir. fonksiyonuyla ve fenomeniyle ilişkili olan bir disiplindir. 4.. psikolojide turist motivasyonu ve coğrafyada turizm kaynaklarının mekansal dağılımı gibi. Bu iki disiplin. Kullanıcı memnuniyeti. Coğrafya perspektifinden bakıldığında. turizm olgusunda birleşir. bir yeri algılamasını vb. 2000. insan zihninin doğasıyla.

s. Genel anlamda. turizm alanında çevre ve insan iki temel faktördür.170). insan yeni bir çevreyle karşı karşıya kaldığında o çevreye adapte olabilmek ve hayatta kalabilmek için çevreyle etkileşime geçer..81 Şekil 4. algılama bir süreçtir. çevreyi tanıyabilecektir) biliş. 2000. İnsan-çevre etkileşiminde ve insanın çevreyle ilgili bilgiyi elde edişinde bazı psikolojik süreçler önem kazanır.2 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler (Woodside vd. Çünkü. turizmle ilgilenen sosyal psikologların ilgi alanı olarak görülür. bununla birlikte sosyal psikologların araştırmalarının çoğu motivasyon odaklıdır (Hall ve Page. Bilgi elde edebilmek ve bu bilgiyi yorumlayabilmek için (bu bilgi sayesinde yolunu bulabilecek. algılama gibi bazı psikolojik süreçlerden faydalanır. öyle ki insanlar bu süreç yoluyla dünyayı öğrenirler (Schiffman ve Kanuk. bölümünde de bahsedildiği gibi.20). s. bireyin uyaranı seçtiği. 1999. dünyanın anlamlı ve . organize ettiği. Tezin 2. Akademik anlamda algılama. Aslında çevreyle ilgili bilginin elde ediliş şekli ve insanların çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu mimarlar için önemli bir araştırma konusu olabilir. Turistlerin çevreyle ilgili bilgiyi nasıl elde ettiği ve çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu önemli bir konu olmasına rağmen turizm araştırmalarında göreceli olarak fazla yer almamıştır. 1987). Araştırmanın bu bölümü.

202). Psikolojide de imaj kelimesi zihinsel imgeler ifadesine karşılık gelecek şekilde kullanılmaktadır. 1974. “Turizmde mekanın algılanması ve psikolojik süreçler” başlığı altında incelenen bu bölümde.82 belirgin bir resmi olarak yorumladığı süreçtir (Schiffman ve Kanuk. deneyimlediğimiz şeyi üreten ve şekillendiren süreç olduğuna işaret etmiştir. algılamayı. 1987). s.1. Tezin konusu olan turizm mekanlarının algılanması olgusunu daha iyi anlayabilmek için söz konusu psikolojik süreçleri irdelemek yerinde olacaktır. bilgilerin dış çevreden seçildiği ve anlamlı deneyimler olarak yorumlandığı süreç olarak tanımlamışlardır. Bu tanımda sözü edilen “dünyanın anlamlı ve belirgin bir resmi” ifadesi ilerleyen bölümlerde çokça bahsedilecek olan “zihinsel imgeler” ifadesine karşılık gelmektedir.3 Algılamanın şematik tanımı (Markin. Şekil 4. kullanıcının iç dünyasında gerçekleşen algılama ve ilişkili psikolojik süreçler ile mekansal bilgi ve özelliklerin söz konusu psikolojik süreçlere olan etkisi incelenecektir. Samovar ve Porter (1991). Her üç evrede de algılama. deneyimlediği sırada ve deneyimledikten sonra bazı psikolojik süreçler gerçekleşir. algılamayla ilişkili kavramlar ve oluşumlar söz konusu olur. . Türkçe’de çeşitli anlamlarda ve çoğu zaman belirsizce kullanılan imaj kelimesi bu tezde zihinsel imgeler anlamında kullanılmıştır. Mitchell (1978). algılamanın.1 Kullanıcıdan Kaynaklanan Algılama ile İlişkili Psikolojik Süreçler Turistler turizm mekanını deneyimlemeden önce. 4.

1974.83 Şekil 4. s.465). .4 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model (Markin.

karar verme süreci sırasında.84 Genel olarak. algılama. Şekilde. . tüketici kararlarına girdi oluşturacak pazarlama çabaları ve sosyo-kültürel çevre gibi dış etkenler olarak ve karar verme süreci sonrasındaki davranışlar süreç sonrası çıktılar olarak gösterilmektedir. Diğer bir deyişle. kişilik.267). tatile çıkıp çıkmama üzerine verilecek bir karardır. mücadele etme ve böylece (1) ve (2) ye cevaben çevre üzerinde bir etkiye sahip olmayı içerir (Rapoport. motivasyon. 1977. insan-çevre etkileşimiyle ilişkili herhangi bir düşünsel girişim üç alanı içermelidir: bir şeyi bilme. algılama. (2) Etkisel alan. çevre hakkındaki duyguları. s. (3) Davranışsal (conative) alan. motivasyonları. 1974. Bu karar. (1) Bilişsel alan. hareket etme. hisleri. Turizmde insan-çevre etkileşimi karar verme süreciyle başlar. Tatil çıkma kararı verildiğinde bunu takip eden adım hangi tatil yerinin tercih edileceğidir. s. o şey hakkında bir şeyler hissetme ve sonra o şeyle ilgili bir şeyler yapma.28). tutumlar gibi birbiriyle etkileşim halinde olan psikolojik süreçler yer almaktadır. istek ve değerleri içerir. öğrenme.6’da. bilme ve düşünme gibi bireyin çevreyi tanımasındaki temel süreçleri içerir. Şekil 4. Şekil 4.5 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler (Markin.

algılama. tercihlerini etkileyen psikolojik ve sosyal faktörlere bir iç bakış gerektirir. sosyal sınıf. 2000. s. referans grupları. kültür gibi sosyo-kültürel etkiler devreye girer. Mayo ve Jarvis’e göre (1981). seyahat edenlerin nasıl karar verdiklerini anlamak. Şekil 4. tutumlar. sonrasında ise ailesel etkiler. seyahat kararındaki öncelikli etkiler.6 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar (Schiffman ve Kanuk.9). öğrenme ve kişilik gibi temel psikolojik oluşumlardır. güdüler.7’de görüldüğü gibi. .85 Şekil 4.

Şekil 4. s. . turizmin faaliyet gösterdiği alanları daha etkili ve çekici hale getirmede turistlerin seyahat edecekleri yerleri tercih etmeleri üzerine yapılacak çalışmaların önemi büyüktür. 2000.8 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model (Pizam ve Mansfeld.22). 2000.7 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler (Pizam ve Mansfeld. s.86 Şekil 4. Pazarlama sektörü açısından bakıldığında.16).

87 Um ve Crompton’un (1990) yaptığı çalışmada (Şekil 4.8), tatil yeri tercihini etkileyen kavramlar, dıştan gelen bilgiler, içten gelen bilgiler ve bilişsel yapılar olarak nitelendirilmiştir. Dıştan gelen bilgiler, potansiyel yolcunun karşı karşıya kaldığı pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimlerin özeti şeklinde görülür. İçten gelen bilgiler, sosyo-psikolojik etkenlerden doğar; kişisel karakteristikler, güdüler, değerler ve tutumlar gibi. Bilişsel yapılar, içten ve dıştan gelen bilgilerin bir birleşimini sunar (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.16). Söz konusu pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimler ürün (turizm çevresi) hakkındaki bilgileri içerir. Bunlar çevresel bilgilerin kaynaklarını işaret etmektedir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercihi modeli (Şekil 4.9), tatil yeri tercihleri kadar tatil yeri farkındalığını da etkileyen kişisel değişkenlere önceki tatil deneyimlerini de dahil etmiştir. Çünkü, önceki deneyimler, diğer seyahat bağlantılı değişkenlere (yaşam döngüsü, gelir durumu, yaş, yaşam tarzı, değer sistemi gibi) ek olarak, tatil yeri tercihi sürecinde çift yönlü bir etkiye sahiptir (Woodside vd., 2000, s.21).

Şekil 4.9 Tatil yeri tercih modeli (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.17).

88 Uysal ve Hagan (1993) ile Weaver vd.’nin yaptığı çalışmalarda, seyahat ve turizm alanında seyahat motivasyonları seyahat davranışını ve tatil yeri tercihi sürecini anlamada merkezi öneme sahip bir kavram olarak kabul edilir; Crompton’un (1979a) ve Iso-Ahola’nın (1982) yaptığı çalışmalara göre, motivasyonlar tüm davranışların arkasındaki itici ve zorlayıcı güçlerdir.

Şekil 4.10 Motivasyon sürecine ilişkin bir model (Schiffman ve Kanuk, 2000, s.65). Crompton (1979b), turizm motivasyonunu açıklamak üzere dokuz ayrı güdü ortaya koymuştur. Söz konusu güdüler; algılanmış (ya da alışılmış) bir çevreden kaçış, kendini keşfetme ve yenileme, rahatlama, prestij, uzaklaşma, akrabalık ilişkilerini güçlendirme, sosyal etkileşimi kolaylaştırma, yenilik ve eğitimdir. Bunların yedi tanesi sosyo-psikolojik ya da itici güdüler, iki tanesi ise kültürel ya da çekici güdüler olarak adlandırılır (Ross, 1998, s.22). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat motivasyonlarının dört başlıkta incelenebileceğini öne süren McIntosh’un (1977) çalışmasını aktarmışlardır: • Fiziksel motivasyon sağlayıcılar: fiziksel dinlenme, spor faaliyetleri, plaj rekreasyonu, dinlendirici eğlenceler ve sağlık aktiviteleri. • Kültürel motivasyon sağlayıcılar: diğer ülkeleri ve onların müziklerini, sanatını, folklorunu, danslarını, dinini vb. tanıma isteği. • Kişilerarası motivasyon sağlayıcılar: yeni insanlarla tanışma isteği; arkadaşları ya da

89 akrabaları ziyaret etme; rutin yaşamdan, aileden ya da komşulardan uzaklaşma; yeni arkadaşlar edinme. • Statü ve prestijle ilgili motivasyon sağlayıcılar: fark edilme, dikkat çekme, takdir edilme ve iyi bir ün elde etme isteği. Crompton (1979b) ve Dann (1977, 1981) da turist motivasyonunda itici ve çekici güçlerden bahsetmişlerdir. İtici faktörler, kişiyi seyahat etmeye iten sosyo-psikolojik güdüler olarak görülür. Tam tersine, çekici faktörler, seyahat etme kararı verildiğinde tatil yerlerinin potansiyel yolcuya çekici gelmesine etki edebilir (Woodside vd., 2000, s.196). Gnoth (1997), turist algılamalarının ve beklentilerinin güdü ve motivasyon arasındaki etkileşimden etkilendiğini öne sürmektedir. Güdüler, duygusal itici güçlerle ilişkiliyken, motivasyonlar, bilişsel parametrelerle ilişkilidir. Stabler ile Um ve Crompton’un (1990) çalışmalarında, kişisel faktörler olarak ele alınan seyahat motivasyonları, tatil yeri imgelerinin gelişimine rehberlik eden temel bir etki olarak tatil yeri tercihi ve imge oluşturma modellerine dahil edilir. Stabler, fiziksel, statü ile ilgili, sosyal, kültürel, akılsal, kaçış, rahatlama gibi sosyo-psikolojik seyahat motivasyonlarını ortaya koymuştur (Woodside vd., 2000, s.70). Tatil yeri tercih sürecinde, tatil yeri imgeleri, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, seyahat motivasyonlarıyla ilişkili olarak kurulur (Moutinho, 1987). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat edenlerin psikolojik motivasyonlarının tatil yeri imgelerini etkilediğini belirtmektedir. Pearce’ye göre (1995), turist motivasyonlarıyla tatil yeri imgeleri arasındaki ilişki seyahat davranışını ve motivasyon teorisini anlamak için incelenmelidir. Burada sözü edilen zihinsel imgeler, algılamaların ürünleridir. Tatil yeri tercih aşamasında, turist davranışlarını etkileyen motivasyonlar ve zihinsel imgeler turistlerinden daha önceki tatil deneyimlerinden beslenir. Diğer bir deyişle, turist henüz tatile çıkmamış ve tatil yerini deneyimlememiştir; bu süreçler, tatil yerinin deneyimlenmesinden önce gerçekleşir. Bu evrede, kişi tatil yeriyle ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi elde eder, bu bilgilerin etkisiyle söz konusu tatil yeri hakkında zihninde bazı imgeler oluşur. Turistin tatil yeri imgelerinin önemi açıktır; çünkü imgeler bireyin öznel algılamalarına, davranışlarına ve tatil yeri tercihlerine etki eder (Chen ve Hsu, 2000; Joppe vd., 2001; Kozak, 2001, 2002; Klenosky, 2002; Qu vd., 2000; Seddighi ve Theocharous, 2002). Tatil yerleri hakkında seyahat edenlerin zihinlerinde oluşan imgeler, bazı bilgi kaynaklarından (uyarı değişkenleri) büyük ölçüde etkilenir. Gunn (1972), yolcuların davranışsal süreçlerinde

pazarlama değişkenleri ya da bilgi kaynakları tatil yerlerinin algılanmasını ya da bilişsel değerlendirmelerini etkileyen güçlerdir. turizm dışı bilgiyi içerir. Shih. bilgi kaynaklarının türü tatil yeri imgelerinin farklılaşmasıyla sonuçlanır. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercih modelinde pazarlama değişkenlerinin (turizm ile ilgili bilgi kaynakları) ve seyahat edenlere bağlı değişkenlerin (önceki tatil deneyimleri. kitaplar ve filmler gibi. 2000. Dışsal girdiler. Bilgi kaynaklarının tatil yeri imgelerinin oluşumundaki rolü aynı zamanda Fakeye ve Crompton’un (1991) imge oluşturma modelinde de vurgulanmıştır. Benzer şekilde. yer tercihi kararlaştırıcıları olarak algılama ve zihinsel imgelere odaklanmıştır. turistlerin algılamalarının tatil yeri tercihlerini nasıl etkilediğini göstermiştir (La Page ve Cormier. bu aşamadaki algılamalar da deneyimleme sonucunda değil. tatil yerine bağlı çeşitli bilgi kaynaklarını içerirken. tatil yeri özelliklerinin bilişsel/algısal değerlendirmesi bazı dış faktörler tarafından oluşturulur. . bir turistin nereye seyahat edeceği kararını üreten gerçek bilgiden çok. Benzer şekilde. fakat imgelerin etkili birer bileşeni değildir. 2000. Benzer şekilde. Gunn’un (1972) organik ve nedensel imgeler fikrinden adapte edilerek oluşturulan modele göre. s. Um ve Crompton’un (1990) memnuniyet veren tatil yeri tercihi ile ilgili bilişsel modeli. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri seçim modeline göre. memnuniyet veren tatil yeri tercih modelinde tatil yeri imgelerini etkileyen iki temel faktör tanımlanmıştır: dışsal ve içsel girdiler. gelir. 2000. 1977). Um ve Crompton’un (1990). s. s.67). Diğer taraftan. broşürler. dokümanlar. yaptığı çalışmalarda (1986).. büyük ihtimalle bir yerin zihinde oluşturulan imgesidir (Pizam ve Mansfeld. nedensel imge oluşumu kaynakları tatil yeri ile ilgili pazarlama çabalarından oluşur. reklam ve promosyon kampanyaları gibi. haberler. Organik imge oluşumu kaynakları. bir tatil yerinin imgesinin geliştirildiği bilginin iki temel kaynağını vurgulamıştır: organik ve nedensel (induced). dergi makaleleri. yaş ve değer sistemi) tatil yeri imgeleri saptayıcıları olduğu vurgulanmıştır. Bu dış faktörler.68). Birçok durumda.15).90 imgelerin değişimini kavramsallaştırmış ve zihinsel imgelerin tatile çıkmadan önce sahip olunan bilgi kaynaklarının bir sonucu olduğunu saptamıştır. çeşitli bilgi kaynaklarından elde edilen bilgiler sonucunda oluşan algılamalardır.. sembolik uyaranlar (medya aracılığıyla bir tatil yerinin promosyonu gibi) ve sosyal uyaranlar (arkadaş ve akrabaların önerileri gibi) gibi çeşitli bilgi kaynaklarını içerir (Woodside vd. Önceki çalışmalar. içsel girdiler seyahat edenlerin sosyo-psikolojik özelliklerini kapsamaktadır (Woodside vd. Gunn.

68). İmgesel yapıların. Algısal ya da bilişsel değerlendirme. s. 1997. Crompton.11 Bir yerin algılanması (Hall ve Page.171). algılama ve psikolojik özellikleri içerir. s. tüketici davranışı ve ekonomik teoriye (arz-talep etkileşim) dayanarak. hem de turist deneyimleriyle ilişkili memnuniyetin derecesini (Chon.68). kişisel inançları. algılanmış bilginin bireyin zihninde resmedilmesi. Tüketici faktörleri. ayırt edici aynı zamanda birbiriyle ilişkili bileşenleri içerdiği söylenebilir: algısal/bilişsel ve etkisel. etkisel değerlendirme obje hakkındaki duygulara işaret eder (Baloğlu ve Brinberg. hem de etkisel imgelere sahip olduğu fikrini desteklemektedir (Burgess. reklamsal ya da reklamsal olmayan sosyal bilgi kaynaklarını ve önceki tatil yeri deneyimlerini kapsar (Woodside vd. 1987). Lynch.. 1973. betimlenmesidir (MacInnis ve Price. çevrelerin ve yerlerin hem algısal/bilişsel. . imgelerin talep (tüketici) ve arz (uyaran) faktörlerinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur (Woodside vd. Psikolojide imgeler. bir obje hakkındaki inançlara ya da bilgi birikimine işaret ederken. Crompton’a göre (1979a). 1999. Stabner. çünkü imgeler hem potansiyel turistlerin karar verici davranışlarını (Mayo.1). İmgeler. 2000.91 İmgeler.. 1993). fikirlerin ve izlenimlerin özetidir. değerleri ve inançları içerir (Jenkins. motivasyon. Gartner. davranışsal coğrafyada ise birbirleriyle ilişkili tüm izlenimleri. görsel sunuma işaret eder. 1979). fikirleri ve izlenimleri temsil etmek amacıyla oluşturulmuş zihinsel resimlere benzetilebilir (Woodside vd. s. s. arz faktörleri.197). bilgi birikimini. Şekil 4. kişinin bir tatil yeri hakkında sahip olduğu inançların. Bunun yanında. Turistlerin tatil yeri imgeleri önemlidir. turistlerin tatil yeri imgeleri. s. Çevresel psikolojideki çoğu bulgu. 2000. 1992) etkiler. 1960). duyguları. sosyo-ekonomik özellikler.. 1978. 2000. 1999. Mayo’nun (1975) da ifade ettiği gibi bir tatil yerinin imgesi turistlerin tatil yeri tercih sürecinde önemli bir faktördür.

1970). bir yerin (mekanın) zihinsel imgesinin oluşumudur. 1970). 1970. Birincisi. s. Spence ve Engel. Ryan.195). kişiden kişiye farklılık gösterir. 2000. aynı zamanda görebilir ve her biri birbirinden çok farklı bir hikaye anlatabilir. turistin karar verme sürecini anlamada önemli bir başlangıç noktası. algılamayı etkileyen faktörleri iki gruba ayırmışlardır: uyarandan kaynaklanan faktörler ve kişisel faktörler. Papadopoulos. dünyayı anlamlı hale getirdiğimiz sürecin bilişsel kısmıdır. 1988. Algılama. Çeşitlilik gösteren bireyler olarak her bir insan dünyayı kendine özel bir şekilde görme eğilimindedir. 1999. Tüketicilerin tercihlerinde.122). Turistler kendi gerçekliklerine göre karar verdikleri için turistlerin davranışları bu bakış açısını takip eder (Kassarjian ve Robertson.. Williams ve Zelinsky. Bu yüzden. 1968). algılamanın gerçeklikten daha önemli olduğu düşünülür. çünkü algılama kendiliğinden gerçekleşen bir oluşum değildir. dış kaynaklı olup algılanan uyaranın . gerçeklik olarak algıladıkları şeye dayanarak hareket eder ve karar verirler (Schiffman ve Kanuk. Zihinsel imgeler. gerçekliğin bireyin kendi bakış açısına göre düzenlenmiş halidir. s. Bireyler objektif gerçekliklere değil. Benzer şekilde. uyaranın deneyimlenmesinden önce oluşan zihinsel imgelerin hangi bilgi kaynaklarına dayandığı ve ne tür süreçler sonucunda oluştuğuna değinilmişti. mekanları (lobi mekanı) tasarlarken kişilerin o mekanı algılama şeklini analiz edebilmek çok önemlidir. turizm literatürü. Bu imgeler. yorumları oluşturur. Kentsel çevreyi algılama süreci.92 Şimdiye kadar. yorumlar ise kişisel faktörlerle şekillenir. 1979. Bir birey için gerçeklik yalnızca kişinin neyi algıladığıdır. Bunun yanı sıra. algılamalarına dayanarak hareket eder ve tepki verirler. Stabler. s. İnsan beyni. tatil yerlerinin zihinsel imgelerinin turistin karar verme sürecinde önemli olduğunu iddia etmektedir (Britton. Algısal süreç. 1997). Algılama ve biliş sürecinin sonuç çıktısı. O halde. çünkü mekanlar kullanıcıları için oluşturulur.222). 1995. uyaranın algılanması sonucunda. Dört kişi aynı olayı. bilgiyi işler ve bireyin sahip olduğu bilgi birikimi. Ürünlerin imajlarının tüketicilerin doğru olduğuna inandıkları şeyler üzerindeki davranışlarına rehberlik etmek ve bilgiyi yorumlamak için tercih sürecinin temelini oluşturduğu fikri ileri sürülmüştür (Bruner. Berkman ve Gilson (1986). 1993. fakat bunlar bireyin bir tatil yeri ile ilgili deneyimlerini etkiler (Hall ve Page. değerler ve tutumlarla ilişkilendirilir (Page. diğer bir deyişle deneyimlenmesinin ardından oluşan zihinsel imgeler vardır. algılamanın ne olduğunu bilmektir (Woodside vd. kişilerin duyular yoluyla aldıkları bilgi sinyalleriyle gerçekleşir. 2000.

seçicilik. tatil yeri imgeleriyle bilişsel haritalar.67). çünkü Mayo ve Jarvis’e göre (1981). Çevresel algılama. motivasyon. Turizmde algılama konusu işlenirken uyaranla ilişkili olanlara oranla kişisel faktörleri ölçmek daha zordur (Mayo ve Jarvis. Mayo ve Jarvis (1981). Farklı alanlardan ve disiplinlerden çok sayıda araştırmacı. dikkat. kişilik. Saarinen. güdülerinden. algılamalar sonucunda oluşur ve bir yerin zihinsel resmi olarak betimlenebilir. kişiliğinden ve sosyal konumundan etkilenir. İtici güçler olarak tanımlanan motivasyonlar. izlenimler. Algısal seçicilik bağlamında seyahat beklentileri çok önemlidir. Ürünlerin psikolojik anlamlarının gelişimiyle ilgili bir model ortaya koyarak üç temel değişken tanımlamışlardır: bireysel karakteristikler. 1969). beklentilerinden. bu tür beklentiler kişinin dikkatini yönlendirdiği şeyi saptar. imgeler hem fiziksel uyaranın karakteristiklerine. sosyo-demografik değişkenler gibi kişisel faktörler. Psikoloji ve coğrafya. imgelerin iki temel etken tarafından kurulduğunu öne sürmektedir: uyaran kaynaklı faktörler ve kişisel faktörler. s. biçim. Algılama davranışın oluşumundaki aşamalardan biridir.93 temel karakteristiklerinden (örneğin. davranışın oluşumundaki her aşamada davranışa etki eder.’nin (1962) çalışmasındaki fikirleri benimsemişlerdir ve algılamaya etki eden faktörleri iki kategoriye ayırmışlardır: fiziksel objenin karakteristikleri gibi uyaran kaynaklı faktörler ve değerler. Kişisel faktörler ise. Diğer bir deyişle. Motivasyonel durumlar algılamaya da yoğun bir şekilde etki eder. 1981). imgeleri (algılamaları ve etkisel reaksiyonları) ürünlerin psikolojik anlamlarıyla eşdeğer tutmuşlardır ve imgelerin algısal psikoloji ve tüketici davranışı literatüründen doğduğunu belirtmişlerdir. Motivasyon konusuna karar verme sürecinde değinilmişti. kapsam (kategorileştirme). 1981). Krech vd. sosyal karakteristikler ve durumsal karakteristikler (tanıdıklık seviyesi ya da ürünle ilgili önceki deneyimler) (Woodside vd. çeşitli grupların çevreyi algılamalarına cevap olan hareketlerini etkileyen tutumları. hem de bireysel koşullara dayanır (Mayo ve Jarvis.. renk. doku) doğar. içten gelir ve bireyin ilgilerinden. motivasyonları ve değerleri kapsar (Lowenthal. 1987. Friedman (1986) ile Friedman ve Lessig. tatil yeri imgeleri. gereksinimlerinden. kişi görmeyi beklediği şeyi algılar. Bir objenin (tatil yeri) imgesini oluşturmak algısal organizasyon. beklentiler. 2000. 1981). 1961. tatil yerlerinin algısal farklılıkları . Pearce’ye göre (1988). geçmiş deneyimler. birleştirme gibi ilkelere dayanır (Assael. Mayo ve Jarvis.

davranışsal coğrafyacılar. Tutumların ifade edilişi. Walmesney ve Lewis’in bildirdiğine göre. Diğer insanlar tutumlarını ifade ettiklerinde onların ne olduğu anlaşılır. Etkisel değerlendirmeler. İnsanların niçin öyle hissettikleri bilinemeyebilir. s. Tutumlar algılamaya etki eden kavramlardandır. 1993).. daha iyi ya da daha kötü oluşunu deneyimliyor demektir (Ross. 1998. her türlü mekanı gerek bina ölçeğinde gerekse kentsel ölçekte oluşturmakla görevli olan mimarların yarattıkları mekanların kullanıcıların zihninde nasıl “göründüğünü”. Bir yerin imajı üzerine coğrafya literatüründe yapılan çalışmalar iki tür imge üzerinde yoğunlaşmıştır: bilişsel ve etkisel (Stern ve Krakover. 1999. yalnızca kolay anlaşılabilir değildir. 1993. objenin iyice düşünülmüş. Tutumların ifade edilişi. Tutumlar iletilebilir. tüm deneyimler tutum olarak adlandırılamaz. Bununla birlikte. Stern ve Krakover. 1998. Her iki alanda da çalışma oldukça sınırlıdır (Woodside vd. s. bilinçli değerlendirmesini ne kadar içerdiği deneysel bir sorudur (Ross. basit bir şekilde. bilmesi çok önemlidir.44). 1993).44).94 yoluyla ilişkilidir. Kişinin bir objeye olan tutumunun. ne hissettikleri bilinebilir (Ross. kolay anlaşılırdır. Walmsley ve Jenkins. temelde. tutumlar . Gerçek dünyanın “zihinsel imgesini” yaratmak için turistlerin çevreyle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu anlamak. tutumlarla ilgili en açık ve en soyut gerçektir. s. kişinin o objeyi basit bir şekilde deneyimliyor olması anlamına gelmez. 1960. fakat sınırlar dahilinde. Tutumlar. s. değerlendirmeye ilişkin yargılar içerir. Bir olay ya da bir obje ile ilgili deneyimlerdir. dış uyaranların sebep olduğu “ruh hali” ya da “etkili reaksiyonlar” olarak açıklanamaz. objenin daha az ya da daha çok istenir oluşunu. Bu. Tutumlar özneldir. 1998.24). Lynch. mekanların verimliliği ve amacına ulaşması açısından. 1993.170). davranışsal coğrafya araştırmalarının odak noktası olmuştur. 2000. s. mimarlıkta ise çok az ilgi görmüştür. Tatil yerlerinin ya da mekanlarının kişilerin zihinlerinde oluşturduğu “imgeler” daha çok sosyal psikologların ve davranışsal coğrafya araştırmacılarının konusu gibi görülmektedir. insanların mekansal bilgiyi nasıl depoladıklarını ve farklı aktiviteler ve çevre içindeki konumlanmalara nasıl karar verdiklerini araştırmanın gerekliliğini vurgulamışlardır (Hall ve Page. Tutumlar. Eğer kişi bir obje hakkında bir tutuma sahipse bu. bilişsel değerlendirmelerin bir sonucudur (Gartner. Oysa ki.44).

Her iki değer boyutunun da turist güdülerini ve davranışlarını içeren çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu bulmuştur.44). kültürün. turist motivasyonlarının doğduğu sosyo-kültürel içerikle birlikte değişir (Adler. Çevresel psikologlar. Bir obje hakkında farklı tutumlara sahip olan insanlar. s. 1998. Bununla birlikte.45). s. 1997). cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi değişkenlerdir. Eğer insanlar sözlü ifade edilen tutumlar arasında süreklilik göstermeselerdi. Davranışa sebep olan tutumlarla ilgili konuşmak. özellikle Rapoport (1976). Tutumlar sosyal davranışla ilişkilidir. “Lobi mekanının algılanması” başlıklı bölümde tezin ana konusu olan mekanın algılanmasında kültürün etkisi daha detaylı irdelenecektir. Diğer bir deyişle. gerçek değerlerle değerlendirmeler arasındaki ilişki deneysel bir sorudur (Ross. Odemerho (1986) ve Golledge (1987). Thrane (1997). Tutumlar farklı bireyler tarafından onaylanabilir ya da onaylanmayabilir. İnsanların içinde yaşadıkları kültür algılamaya etki eden başka bir önemli kavramdır. aynı zamanda sosyal ve kültürel ilişkilere sahip diğer bir olgu da değerdir. bu ifadeyi anlayacak bir dinleyiciyi gerektiren bir sosyal eylemdir. yaş. Söz konusu dinleyicinin varlığının. o obje hakkında doğru ya da yanlış olduğuna inandıkları şeyler üzerinde de farklılık göstereceklerdir. tutumların ifade edilişi.95 belirgin bir şekilde diğer insanlar tarafından algılanmak ve anlaşılmak için üretilir. 1988). 1989. Gnoth. Değer-güdü ilişkilerini anlamada önemli olan diğer sosyo-demografik değişkenler. Turist gereksinimlerini karşılamak için bir tatil yerinin “yeteneklerinin” algılanması. türü ve büyüklüğünün ifade tarzını nasıl etkileyeceği deneysel bir sorudur (Ross. İnsanlar tutumsal ifadeleri bir objenin sahip olduğu gerçek değerler şeklinde yorumlarlar. 1998. Algılamaya etki eden. sosyo-ekonomik ve . s. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. 1998. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. bu arada oluşan süreçlerin doğasıyla ilgili soruların cevaplarını gerektirir (Ross. turist davranışlarını anlamada değerlerin rolünü incelemiştir ve turistleri anlamada değerlerin önemli kriterler olduğunun düşünülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. bu tür sözlü ifadelerin ne anlama geldiğini bilmek zorlaşırdı.44). Bir Norveç örneğini kullanarak turizm güdüleri ve davranış arasında ayrım yapabilmek için iki temel değer boyutu (materyalist-idealist ve modern-gelenekçi) arasındaki ilişkiyi incelemiştir.

insan-çevre etkileşiminin uyaran kaynaklı ikinci yönü irdelenecektir. Takip eden bölümde. ürüne ait bilgiler arasında doğrudan bir ilişki vardır. 1997).482).96 demografik özelliklerin çevresel kaynakların kullanımındaki farklılıklara ve ziyaretçi grupları arasındaki eylem modellerine yansıtılabileceğini vurgulamaktadırlar. 2004). yaş. kullanıcıların tercihlerine hizmet ettiği için pazarlamacılara faydalı araçlar olmaktadır (Litvin vd. bir sosyolog için sosyal organizasyon ve süreçlere. yaşam döngüsü. değerler.. motivasyon. gelenekler gibi kültürel süreçler. sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki (Markin. Bu kategorileştirme hizmet ettiği amaca bağlıdır (Porteous. biliş. bir psikolog için insanlara ve onların kişiliklerine. iletişim gibi sosyo-psikolojik süreçler ile pazarlama stratejileri başlığı altında ifade edilen. etkileşimin ikinci yönü. normlar. Şekil 4. yaşam tarzı. eğitim gibi sosyal süreçler. Kültürün turist davranış modellerini ortaya koymayı amaçlayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bu çalışmaların sonuçları pratikte.2 Mekansal Tasarım Özelliklerinin Algılamaya Etkisi Çevre kelimesi geniş anlamlara sahiptir. konum. binalara ve peyzaj öğelerine karşılık gelebilir.12 Kültürel-sosyal süreçler. insan-çevre etkileşiminin psikolojik boyutunun ortaya konmasında insanın iç dünyasında gerçekleşen süreçler incelenmiştir. .12’de görüldüğü gibi. Şekil 4. s. algılama. sosyal sınıf. Bu bölümde. Farklı kültürlerden insanların tepkileri analiz edilmiştir.1. Bir coğrafyacı için kara parçaları ve iklime. bir mimar için ise. gelir. psikolojik boyutun oluşumunda uyarandan yani çevreden (özelde turizm çevresi) kaynaklanan durumların ortaya konmasıdır. meslek. 4. 1974. öğrenme.

bölgesel ve kültürel çevrelerin bir parçasıdır. bölge. bununla birlikte yapma insanoğlu tarafından oluşturulur. 1987. fiziksel ve biyolojik dış koşulların tamamıdır. ses. kişiyi çevreleyen güncel. Tüm organizmalar. organizmayı çevreleyen bir gürültü ya da kirlilik unsuru olabilir. Mimari çevre. Söz konusu olan şey. Binaların yanı sıra iklim gibi olgular bu tanıma dahil edilmiştir. s. Işık. organizmanın dışında olan herşeydir. çevreyi şu şekilde tanımlamıştır: Çevre. Collin’in tanımında bahsedilen fiziksel çevredir. organizmalar kompleks bir ilişkiler ağıyla çevrilidir. İnsanın çevresi bir ülke. sosyal. coğrafi bir bölge. içsel ve dışsal güçlerin etkisi altındadır ve bu güçlere adapte olabilir. ekonomik. psikolojik çevre.78). bölgesel çevreye olan adaptasyonlardan oluşur (Lang. farklı malzemelerdeki farklı yüzeylerin yapay düzenlemelerinden ve/ya da mekansal düzenlemelerden oluşur. Bölgesel çevre. 1987. Dış güçleri ve adaptasyon süreçlerini anlamak için kişi fenomenolojik dünyanın doğasını anlamak zorundadır (Lang. sosyal çevre. davranışsal çevre. bölgesel çevre gibi fiziksel çevrenin bir parçasıdır. deneyimleme arasındaki ilişkilerden oluşan dünya) dünya arasındaki ayrımdır (Lang. düşünme. kültürel. tam olarak dünyanın doğasına ve dünya üzerinde gerçekleşen süreçlere işaret eder. organizmanın içinde yaşadığı. s. şehir. İlk etapta akla gelen. 2000. 1987. İnsanların çevrelerini yapılandırma şekli. Lang’a göre. Doğa bilimcilerin yaptığı gözlemlere göre. ısı. kişinin tepki verdiği öğelerden oluşur.23-24). bölgesel ve coğrafi kurulumlardan. bu yüzden tanımlama tam anlamıyla bir netlik ifade etmez. 2000. kişiler ya da gruplar arasındaki organizasyonlardan.97 Bazı analizler sonucunda çevre. Bu süreçleri anlamak önemlidir. koku ve kişinin deneyimlediği mekanik . Bu ve benzeri bir sınıflandırmanın temel noktası.78). Fiziksel çevre. Collin (1995). psikolojik ve davranışsal olmak üzere farklılaşmıştır. bir iklimsel koşul. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar fiziksel çevre ifadesini. Mimarlar. birbirleriyle ve bölgesel çevre ile olan etkileşimlerine etki eder. bir organizmanın içinde yaşadığı. s. sosyal ve kültürel olmayan çevresel yönler için kullanmışlardır. politik kavramları da içerir (Holden. Allaby’a göre (1994) çevre. iklim gibi özelliklerin yanında. toprak. sosyal. yapma çevre. fiziksel. Yapma çevre de. s. gerçek ve objektif dünyalar ile algılanan ve insanların davranış modelleriyle duygusal tepkilerini etkileyen fenomenolojik (algılama. insanların zihinlerindeki imgelerden. ev ya da bir oda olabilir (Holden.23-24). çünkü insan yaşamı dünya yüzeyinde gerçekleşir ve yapma çevre. s.77).

2001. 1980. nesneler ve insanlar. ekonomik ve politik boyutlara da sahiptir (Holden. mekanlarla ve mekanlardaki çeşitli bölücülerle ilişkidedir (Altman vd. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. Bir açıdan yapma çevre. s.13 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli (Faulkner vd. 1988). Diğer bir deyişle. turistlerin davranışları için anlamlar taşır (Holden. bir tatil yerini. objeler ve insanlar.81). Şekil 4. Yapma ve kültürel çevre. sosyal. Şekil 4.98 temasların türlerini değiştirir.118). 2000.. yani bir kurulumun (setting) fiziksel özellikleri. Turizm çevresi de diğer yapma çevrelerde olabileceği gibi.11). fiziksel boyutun yanında. Çevre (yapma çevre).24). çevrenin tanıtım şekli. 1987. kişinin bir kurulumda sergilediği aktiviteler ve insanların bir kuruluma getirdiği kavramlar. kültürel. 2000. insanların sosyal ve kültürel çevrelerindeki değişikliklerden doğar ve bu çevreleri de etkiler (Lang. Bu ilişkiler mekansaldır. s. insan davranışının yansımaları sonucunda oluşturulur (Holden. insanlar ve insanlar arasındaki ilişkiler şeklinde görülebilir. aradıkları çeşit deneyim için uygun olduğunu düşündüklerinden tercih ederler. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. s. s.13’de gösterilen üç bileşen.23-24). nesneler ve nesneler. 2000). Tam tersinin de söylemek mümkündür. bir yerin .. s. Turistler.

99 özelliklerini deneyimleyebilmek ve anlayabilmek için gereklidir. Aynı özellikler, tatil yerlerine de uyarlanabilir. Bu yaklaşıma göre, bir tatil yeri ve aktiviteleri anlaşılabilir ve ilgi uyandırabilir olmalıdır. Dahası, kurulumu oluşturan fiziksel bileşenler nitelikli ve estetik açıdan hoşluk veren yapıda olmalıdır (Faulkner vd., 2001, s.117). Sherif ve Sherif’in bildirdiğine göre, fiziksel çevre, ona eklenmiş anlamlar aracılığıyla insanların çevresel kalite ve yaşam ile ilgili algılamalarına etki edebilir (Rapoport, 1977, s.26). Başka bir açıdan bakıldığında, yapma çevrelerin çeşitliliği kültürün kompleksliğini yansıtır. Bu yolla, yapma çevreler, insan gruplarının zihinsel imgeleri ve şemalarıyla ilişkili hale gelir. Çevrenin çeşitliliği, çevrenin kattığı anlamların önemi ve grup kimliğini kurmak için kullanılması tasarlanmış çevrelerin ekonomik araçlardan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Bunu iki fikir takip eder. Birincisi, çevresel tasarım araştırmaları kültürlerarası ve tarihsel olmalıdır. İkincisi, insan-çevre etkileşimini anlamak için kişi çevrenin maddesel yönlerinden daha fazlasını bilmelidir; kültürün, çevrenin doğası ve bu ikisinin ilişkisi önemli bir role sahiptir (Altman vd., 1980, s.8). Çevre tasarlanırken, dört bileşen organize edilmiş olur: mekan, anlam, iletişim ve zaman (Altman vd., 1980, s.11).

Şekil 4.14 Dikkate değer farklılıklar; bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir, Racquet Club ve Lever House, New York (Rapoport, 1977, s.224).

100 Çevrenin tasarlanması sonucunda, bazı öğelerde farklılıklar oluşturularak daha kolay algılanmaları sağlanabilir. Örneğin, bir cadde üzerinde çeşitlilik gerekebilir; çünkü çeşitlilik dikkat çekicidir. Benzer şekilde, yüksek binalar arasındaki küçük bir kilise ya da yeni yapılar (cam kuleler gibi) arasındaki eski binalar, dikkate değer farklılıklar oluşturur (Şekil 4.14) (Rapoport, 1977). Dikkate değer farklılıkları algılayan kişi, bazı yargılarda bulunur. Tasarımcının bunları denetlemesi zordur; fakat en azından fark edilebilirliğin derecesini saptayabilir (Rapoport, 1977).

Şekil 4.15 Yapma çevrenin deneyimlenmesi (Rapoport, 1977, s.109). Gibson’a göre, dikkate değer farklılıklarla, şekil-zemin etkileri ya da uyaranın durumunun değişmesi bağlamında karşılaşılabilir. Bu durum, bileşenler arasındaki ilişkilerin, bileşenlerin kendilerinden daha önemli olduğu fikrini güçlendirmektedir (Rapoport, 1969); çünkü dikkate değer farklılıklara liderlik eden şey bileşenlerin yan yana gelişidir. Örneğin, bir ormandaki bir ağaç çok özel değilse genellikle fark edilmez (Moles, 1966); diğer taraftan kentsel bir kurulumda tek bir ağaç en çok fark edilen ve algısal olarak oldukça önemli olan bir öğe haline gelebilir. Benzer şekilde, form ve renk de önemli olabilir; Mykonos’daki kiliselerin çatılarının kırmızı ve mavi olması gibi. Yine, koridor tarzı bir caddedeki tek bir meydancık ya da niş o caddeyi farklılaştırabilir. Şehirler de bazı özellikleriyle farklılaşır; binaların yüksekliğindeki ve yoğunluğundaki çeşitlilik, manzara, trafik, gürültü, bitkiler vb. gibi. (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.16 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık (Rapoport, 1977, s.227).

101 Dikkate değer farklılıklar, tasarımda kritik durumlar oluşturur. Birçok şehir planda ve yukarıdan bakıldığında net bir strüktüre, morfolojiye ve karaktere sahiptir. Bununla birlikte, bunlar zemin kotunda algılanmaz. Strüktürün nasıl net ve algılanabilir hale getirilebileceği tasarımcılar için önemli bir sorundur. Amaçlanan farklılıkların algılanması, duyusal, etkisel ve sembolik göstergeler kullanarak mümkün olabilir (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.17 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir, sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir (Rapoport, 1977, s.227). Renklerin, seslerin ve kokuların önemli olduğu bir kültürde, bu öğeler kentsel alanları farklılaştırmak üzere daha fazla kullanılacaktır (Rapoport, 1977, s.228). Başka bir örnek vermek gerekirse, konut alanlarındaki küçük parklar daha fazla fark edilir, kentsel yapıda açıklıklar sağlar, aynı zamanda ısısal, kokusal ve akustik göstergelerde değişiklikler sağlar. Resmi olmayan gözlemler göstermektedir ki, yapı alanlarındaki bileşenler, küçük parklar, havuzlar ve açık alanlar dikkate değer farklılıklar ve yönlenme için referans noktaları haline gelmektedir. Bu durum, belirginlik ve anlamla güçlendirilebilir. Bitkilendirme de büyük ölçüde önemlidir; mekanların kalitesini değerlendirmek ve bu tip yerler için sosyal kimlik oluşturmak amacıyla kullanılır (Rapoport, 1977, s.228). Kentler ve kentsel alanlar farklı özelliklere sahiptir ve duyarlı gözlemciler bu özellikleri fark edebilirler. Farklılaşmayı sağlayan bazı göstergeler şunlardır: Fiziksel farklılıklar Görme Objeler―şekil, boyut, yükseklik, renk, malzeme, doku, detaylar. Mekan kalitesi―boyut, şekil; engeller ve bağlantılar―birleşmeler, geçişler.

Yeniye karşı eski. konutlar. Ölçek ve kentsel parçalar. Objeler―işaretler. Kinestetik Kademelerdeki. Yeşillendirme. restoranlar. kuşlar. müzik. dekorasyon vb. Kullanımlar―alışveriş mekanları. Konum―öncelik. yiyecekler. ışık seviyeleri ve kalitesi. İşitme Gürültülüye karşı sessiz. konuşma. Aktiviteler―türü ve yoğunluğu. çiçek. davranış. üniforma karşı karmaşık. kulüpler. deniz kokusu gibi). Arabalara karşılık yaya yolları. gölgelikler. marketler. insan yapımı ya da doğal bitkilendirme. Hava hareketleri Sıcaklık Dokunma Genellikle ayakla hissedilen dokular Sosyal farklılıklar İnsanlar―dil.. İyi yönetilmişe karşı kötü yönetilmiş. su). geçici değişiklikler. fiziksel özellikler. gülme) karşılık doğal gürültüler (rüzgar. diğer seyahat araçları. harekete karşı durağanlık. Doğrudan seslere karşılık yankılanmalar Seslerdeki geçici değişiklikler Koklama İnsan yapımı olanlara (yemek kokuları gibi) karşılık doğal kokular (bitki. . giyinme. Düzene karşı çeşitlilik. fuarlar. endüstri yapıları vb. Algılanan yoğunluğun görsel yönleri.102 Işık ve gölge. karar noktaları vb. reklamlar. ağaçlar. bitkiler ve bahçeler. İnsan yapımı gürültülere (endüstri. Topografya―doğal ya da insan yapımı. hareketin hızındaki değişiklikler. gibi. trafik.

s. ulusal kültürün turizm üzerindeki daha derin etkilerini analiz . Dikkate değer farklılıklar olarak nitelendirilen tüm bu etkiler. yönetiminde ve pazarlamasında önemli bir etkiye sahiptir. vb. turizmin kültürel yönleri üzerine fark edilir bir ilgi olmuştur. kültürel yapılar gibi kültürün somut formları üzerindeki ifadelere yoğunlaşır.103 Şehrin kullanılış şekli―sokakların kullanımı. değişiklikler. Bir mekanı ya da bir mekanın bazı bölümlerini fark edilir hale getirmek kullanıcının dikkatini o yöne çekip söz konusu mekanı tercih etmesini sağlayabilmek için tasarımcının kullanacağı önemli araçlar olabilmektedir. kültürün turizm üzerindeki etkisini inceleyen yazın çoğunlukla sanat. aynı zamanda tercihlere de etki eder (Rapoport. Hiyerarşi ve sembolizm. söz konusu değişiklikler olumlu ya da olumsuz anlamda olabilir. Kültür. Tüm bunlar. deneyimleyiş biçimini değiştirebilir. tezin ana konusuna daha da yaklaşılarak “turizmde algılama ile kültürün ilişkisi” başlığı altında kültür kavramı ve turizmle ilişkili olarak algılamanın kültürel yönü incelenecektir. ön/arka ayrımları. Zamanla ilgili farklılıklar Uzun dönem: Bir konumdan diğer konuma zaman içindeki değişiklikler. davranış için geçerli olan kültürel engeller ve kurallarla ilişkilidir. sosyal kimlik ve statü göstergeleri. Fakat. çeşitli formları ve boyutlarıyla turizm planlamasında. insan-çevre etkileşiminin gerçekleşmesinde kişiden ve çevreden kaynaklanan temel psikolojik süreçler ve etkiler incelenmiştir. 1977. müzik.229-230). çevrelerin ve mekanların nesnel ve objektif özelliklerinden doğar ve kullanıcıların bir yeri algılayış. Araştırmacılar. anlam. s. 1977. insanlardaki. şimdi. Daha önce sözü geçen tüm dikkate değer farklılıklar. içedönük/dışadönük karşıtlığı. kullanımlardaki. iyi ya da kötü sosyal göstergeler olarak yorumlanabilir. gelişiminde. Kısa dönme: Gündüz ve gecenin. yerleri olumsuzlaştıran ya da geliştiren. hafta içi ve haftasonunun kullanım şekilleri ve kullanım yoğunluğu (Rapoport. 4. Bu bölümde. Dikkate değer farklılıklar. süreklilik ve kararlılığa karşılık değişiklik bildiren göstergelerin tümünü içerir. özel/kamusal ayrımları. Bu.230). Bu göstergeler kültür temellidir.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi Son yıllarda.

belli pazarları çekici hale getirme yeteneği sıklıkla psikolojik gereksinimlere ve kullanılan ürünün psikolojik ve kültürel yorumları gibi. tatil deneyimlerinin ve ziyaret edilen yerin algılanmasının olumlu yönde gerçekleşmesine katkıda bulunur. 2003). Şekil 4. Bu nedenle kültür ve turizm arasındaki ilişkiden bahsederken insan faktörünü ve insanı çevreleyen söz konusu süreçleri göz ardı etmemek gerekir.104 etmeyi ihmal etmişlerdir. bir ürünün tüketilmesi ya da servisin kalitesi gibi işlemsel (satın alma) karar verme güdülerinden doğduğu düşünülür. Turizm. . bilgi birikimi.18 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi (Markin. tatil beklentileri. genellikle. İnsan en basit düzeyde biyolojik bir canlıdır (organizmadır). bölümde algılamanın tanımı ve algılama süreci üzerinde geniş bir şekilde durulmuştu. dünya görüşü gibi kültür bileşenleri insanın çevresindeki nesneler. psikolojik (satın alma) karar verme güdülerine dayanır (Reisinger ve Turner. 2003). tutumlar. motivasyonlar ve çevresel bilişler gibi süreçler dengeleyici sistemler olarak karşımıza çıkar. Turistin memnuniyeti. olaylar ve diğer insanlarla ilgili yorumlarını ve zihinsel imgelerini büyük ölçüde etkiler.371). memnuniyeti üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reisinger ve Turner. Bu tezde. fiziksel gereksinimlerle saptanır ve memnuniyetin. s. farklı milletlerden insanların karşılaştığı bir hizmet endüstrisidir. Değerler. deneyimleri. bununla birlikte insanı çevreleyen psikolojik ve sosyal oluşumlar vardır. inançlar. Gerçekte. 1974. Etkileşimin kalitesi. Değerler. 3. çevresel algılama. Çevreyle etkileşimi düzenleyen çevresel psikoloji. gereksinimler. Sosyal yapılardan en önemlisi ise kültür ve bileşenleridir. normlar ya da kurallar gibi bileşenler turistlerin davranışları. turizm çevresiyle insan arasında etkileşimin gerçekleşmesinde ve düzenlenmesinde etkili olan psikolojik süreçlerden biri olan algılama üzerine yoğunlaşılmıştır.

gelenekleri içeren geniş bir referans grubu olarak düşünülebilir (Pizam ve Mansfeld. antropoloji gibi bilimsel alanlara göre tanımlamalar yapılmıştır (Reisinger ve Turner. Moore ve Lewis. sanat. Herskovits’e göre (1948. her birey nasıl birbirinden farklıysa kültür de tek değildir. bir toplumun üyesi olan insanlar tarafından kazanılmış bilgi birikimi. kültür kavramı. davranışları.208). dünyanın anlamlı bir resmini oluşturmak için. ahlak. seçtiği. kültürün tanımını şu şekilde yapmıştır: Kültür. psikoloji. 1981). Tylor. Şimdiki bölümde. çok boyutlu. dünyadaki tüm insanların sahip olduğu genel bir özelliktir. inançlar. mekanın algılanmasına etki eden bir faktör olarak incelenen kültür kavramı daha önce değinildiği gibi. yüz altmıştan fazla kültür tanımı olduğunu belgelemişlerdir. 2003.1 Kültür Kavramı Kültür. çevrenin insan yapımı kısmıdır. kompleks bir kavramdır. insanoğlu tarafından sosyal olarak elde edilen bilgi birikimini. O halde. Sosyoloji. Teorisyenler kültürün genel bir tanımında buluşmakta zorlanmışlar.5). Örneğin. kültürle ilişkili olan söz konusu özelliklerin bir “toplum”a ait olmasıdır. Kültür. bununla birlikte kültür farklılık anlamına gelir.2. s. 2003. Bu sebeple. Literatürdeki yüzlerce farklı tanımlama bu durumu yansıtmaktadır. 1955). Araştırma kapsamında.5). belli bir alan hakkındaki bilginin elde edilmesi sürecidir (Pizam ve Mansfeld. 4. Tylor’dan itibaren pek çok antropolog kültür kavramını yeniden tanımlamıştır. 2003.105 Algılama. Yine bu özelliğe dayanarak kültürün öğrenilebilir olduğunu söylemek yanlış . yani insan kaynaklı oluşuna işaret ettiğini belirtmişlerdir (Reisinger ve Turner. kültür. “bireyin. Kültür. s. toplumları birbirinden ayıran başlıca unsur kültür ve bileşenleridir. bilgiyi aldığı.110). s. Kroeber ve Kluckhohn (1985). organize ettiği ve yorumladığı süreç” şeklinde tanımlanabilir (Mayo ve Jarvis. çevrelerin tasarlanmasında ve farklılaşmasında tarih boyunca etkili olmuştur. 2000. Turizm ürünüyle ilişkili olarak.4). Kültürün insan yapımı oluşu farklılıkların diğer bir açıklamasıdır. gelenekler ve alışkanlıkları içeren kompleks bütündür (Reisinger ve Turner. s. bütün tanımların kültürün aynı özelliğine. 2000. Bu tanımda önemli olan nokta. önemli bir araştırma konusu olmaktadır. kanunlar. tanımlarıyla ve onu oluşturan bileşenlerle birlikte anlatılacaktır. s. kültürün anlamına katkıda bulunan farklı bakış açıları ortaya koymuşlardır.

endüstri ürünleri. Hem davranışçılar.454). 1974. kültürü bir sosyal sistem içinde insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü olarak görürler. davranışa etki eden kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar. kültür. hem de işlevselciler kültürün ve davranışın ayrılamaz olduğunu savunurlar. . farklılıkların sebebidir. 2003. farklılıklarla ilgilidir. Kültür kavramını bileşenleri açısından üç boyutta incelemek mümkündür: (1) materyal. eğer farklılıklar olmasaydı kültürler de olmazdı. s. Kültür. (2) kinetik.8). Kültür. 2003. Bu durumda davranışın büyük ölçüde kültüre bağlı olduğu söylenebilir (Reisinger ve Turner. Tüm bu ifadelerden kültürün toplumlar arasındaki ayırt edici özellikleri oluşturduğu sonucu çıkmaktadır.106 olmaz. 4. 2003. Öyleyse kültür. işlevselcilerin tanımlamaları belli davranışlar için sebeplerin ve kuralların anlaşılmasında kültürün rolünü vurgular. davranışla ilgili. tutumlar. Schusky ve Culbert’in bildirdiğine göre.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar Kültürün kendisi başlı başına. Triandis’in (1972) kaydettiği gibi. Araştırma kapsamında kültürün. Radcliffe-Brown’a göre. Wallerstein’e göre. s. belli insan gruplarıyla bağlantılı. paylaşılan bilgi birikimi. davranışsal antropologların tanımları. çeşitli davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çevreleri de saptar.6). Sözü edilen kurallar.2.459). gözlemlenebilir davranış modellerinde kendini gösterir (Reisinger ve Turner. s. değerler vb. 1974. bireysel farklılıklarımızdan da sorumludur (Markin. Bu bağlamda. gibi (Markin. (3) psikolojik. kültürün insan davranışıyla ilgili olduğunu anlatır. benzerliklerimizden olduğu kadar.5). kültürel farklılıkların varlığı açıktır (Reisinger ve Turner. s. çünkü kültür sadece nasıl davranmamız gerektiğini dikte etmekle kalmaz. algılamayla ilişkili olan kinetik ve psikolojik boyutları tartışılmıştır. davranışın yorumlanmasına ve tahmin edilmesine yardımcı olur. insanların nasıl ve niçin öyle davrandığını daha iyi tahmin etmeye ve anlamaya olanak verir. işlevselciler. s.

s. Dil Sosyal Araçlar Sosyal Sınıflar Aile Yapısı Gelenekler Ekonomi Değerler Maddesel Başlıklar Din Tutumlar Estetik Politika Yöntem Eğitim Çizelge 4. 2003.1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler (Reisinger ve Turner. kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan Çizelge 4. s.17). Kültürel farklılıklar kendini çok değişik şekillerde gösterir.1’deki kültürel yönleri .17).107 İdeoloji Sosyalleşme İfade Şekilleri Etkileşim Sistemleri İnançlar Değerler Din Eğitim Kültürelleşme Kültürel Yozlaşma Dilin Fonksiyonları Yakınlık Birincil ve İkincil Sosyalleşme Sözlü Olmayan İletişim: Vücut Hareketleri. Zaman Kavramı Özlük Kavramı Kişilik ve Öğrenme Teorileri Grup içi-Grup dışı İletişim Çizelge 4.2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler (Reisinger ve Turner. Mekanın Kullanımı. 2003. Scollon ve Scollon (1995).

turizm endüstrisi. kültürel çeşitlilik konusuna ve küreselleşme tartışmasına dikkat çekilmiştir. Ritter. kültürel farklılıkların incelenmesi. etkileşimsel davranışlarda farklılıklar yaratabilir ve bunların yorumlanmasında yanlış anlamalar ve dolayısıyla çatışmalar olabilir. Bu da. kültürel farklılıklar turizmde kendine önemli bir yer bulur. Söz konusu etkileşim. Çoğu kültürlerarası çalışmada farklı ülkelerdeki kullanıcı (tüketici) davranışları kıyaslandığında birbirleri arasında hem benzerlikler. 1989). gelişen bir küreselleşmeye uğramıştır. Turizm ortamında sosyal etkileşimin çok yoğun olması nedeniyle. s. Groetzbach. Sonrasında. ancak farklı kültürleri tanımakla mümkün olur. kültürel karakteristikler özellikle turizmle ilgilidir. kendi gözlemleri sonucunda farklı uluslardan turistler arasında dikkate değer farklılıklar bulmuşlardır. Landis ve Brislin de (1983). birkaç nedenle turizm endüstrisini ilgilendirir. Örneğin. . Czinkota ve Ronkainen. oraya tatil için gelmiş farklı kültürlerden insanlar arasında da gerçekleşir. Bu davranışı. geçen yirmi yılda. kültürel farklılıkların kişilerarası etkileşimi nasıl etkilediğini anlamanın önemini kaydetmişlerdir. gidilen yerin ulusal kültürel öğeleriyle ve o bölgenin insanlarıyla olduğu kadar. Sonuçta. Japonlar’ın gruptan ayrılmanın tehlikeli olarak görüldüğü kollektivist kültürlerine bağlamıştır. kültürel farklılıklar. farklılıkların bulunmadığı bazı yerler ve konular olduğunu tespit eden çalışmalar da vardır.16). Holzner (1985). 1988) ve Ritter (1987. 2003. s. çünkü ürünün çekiciliği açısından önemlidir. Pizam ve Mansfeld’e göre. Japon turistlerin gruplar halinde seyahat ettiklerini ve Avrupalılar’a göre daha kısa süreli tatilleri tercih ettiklerini kaydetmiştir. 2000. Müslümanlar’ın ve Araplar’ın seyahat davranış modelleriyle Avrupalılar’ın davranış modelleri arasındaki farklılıkları analiz etmiş ve Araplar’ın sosyal olarak daha aktif ve sıcak olduklarını vurgulamıştır. Birincisi.2’deki bileşenleri ortaya koymuştur (Reisinger ve Turner. Bir bölgeyi (ya da mekanı) ziyarete gelmiş turistler arasındaki etkileşimin olumlu bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu kişiler arasındaki ilişkinin şeklini tahmin edebilmek gerekir. turizm farklı uluslardan insanların bir araya geldiği bir hizmet endüstrisidir (Pizam ve Mansfeld. Groetzbach (1981.108 sıralamışlardır. hem de farklılıklar bulunmuştur. Hofstede (1991) ve Trompenaars (1993) kültürel farklılıkları oluşturan Çizelge 4.396). İkincisi. Farklı kültürlere sahip toplumlar arasında farklar olduğuna dair ispatların bulunduğu araştırmaların yanı sıra. Landis ve Brislin’e göre.

109 Peabody (1985). 4. farklı kültürlerden insanların (turistlerin) sosyal etkileşim içinde bulunduğu önemli turizm mekanlarından biridir. uluslar arasında kısmi farklılıklar bulunduğuna işaret eder. Sinir sistemi. Kişi.1 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Algılamaya Etkisi Tezin 3. 4. turizmde mekanın algılanmasında bir adım daha ileri gidilerek lobi mekanını algılanması incelenecektir. algılamanın karar verme süreçleriyle ilişkili kısmına değinmiştir. Markin. bölümünde anlatıldığı gibi. Şekil 4. Bu bölümde.3. sonrasında yine bu filtreler yardımıyla anlamlı hale dönüştürülür. böylece algılama gerçekleşmiş olur. bir objeyi.3 Lobi Mekanının Algılanması Lobi mekanı. turizmde algılama ve kültürün ilişkisi ve bu konu hakkında yapılan çeşitli araştırmalardan örnekler ortaya konmuştur. 1977.19 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması (Rapoport. algılama uyaranla ilgili bilgilerin bazı süreçler sonucunda anlamlı hale dönüştürülmesidir. Lobi mekanının algılanması. . duyumlanan bilgiler insan beyninde bazı psikolojik (duygular. bir olayı ya da bir mekanı duyu organlarının yardımıyla duyumlar. Takip eden bölümde. mekansal özelliklerin algılanması ve kültürün etkisi şeklinde incelenmiştir.40). s. Lobi mekanının algılanması konusuna tez kapsamına uygun olarak kullanıcı kültürünün etkisi ve mekansal tasarım özelliklerinin etkisi perspektifinden yaklaşılacaktır. motivasyon gibi) ve sosyal (kültür gibi) filtrelerden geçer.

Altman vd. Algılama. s. Dünya.9). kırmızı mı.. hangi uyaranın seçileceğini. insanların değerlerine. sistematik ve sürekli seçimlere liderlik eden kurallarla şekillendirilir (Altman vd. sıklıkla birbirleriyle ilişkilidir (Reisinger ve Turner. kültürün pek çok tanımı vardır. psikolojik.110 duyumlanan şeyin A mı. 1980. 1980. kullanıcının o mekanı ve özelliklerini kavrama şekli ve zihninde o mekanla ilgili oluşturduğu imgeler çok önemlidir. s. vb. kültür.. 1987). anlamlar sistemi ve bilişsel şemalar. s. Algılama. Schiffman ve Kanuk’a göre. nasıl yorumlanacağını ve yargılanacağını tespit eder.149). değerlerin ve geleneklerin. bir bina stili. yorumlar ve organize eder. 2003. 1974. fakat üç yönlü tanımını ortaya koymak yeterlidir: bir grubun yaşam tarzı. çok sayıda dıştan gelen (ekonomik. fakat tasarlama süreci mekansal öğelerin bu özelliklere göre düzenlenmesi ve oluşturulmasıyla bitmiş sayılmaz.152). coğrafi) ve içten gelen (demografik. Bu olgular dünyaya ilişkin bir bakış açısı ve dahası dünyaya bakışın ve onu “şekillendirmenin” karakteristiklerini oluşturur.10). beklentilerine. Çevre ve kültür. kültürel. fakat daha da önemlisi nasıl yorumlayacağına ve organize edeceğine karar verir (Markin. sıcak mı.. yaşamı sürdürmek için gerekli adaptasyon stratejileri (Altman vd. öğrenilmiş inançların. s. 2003. s. . algılama. bir yaşam şekli. Tasarımcı bunları da değerlendirmelidir. bazı seçimler ve kararlar sonucunda oluşturulur (Altman vd. s. Organizma. semboller. bir peyzaj öğesi ya da bir yerleşim yeri yaratılırken. Tüm yapma çevreler. belli bir toplumun üyelerinin davranışlarının yönlendirilmesine hizmet eder. deneyimlerine bağlı olan kültür tarafından tespit edilir (Reisinger ve Turner. sarı mı. sosyal. soğuk mu.9). olduğuna karar vermelidir. Kültürün bir grup insanın sahip olduğu inançlar ve değerler sistemi olduğu söylenebilir. B mi.208). 1980.’ye göre. toplumun özetidir (Schiffman ve Kanuk. davranışsal) faktörlerle şekillendirilir. Tasarımcı mekan tasarlama özelliklerine ilişkin birtakım somut ve objektif kriterlere sahip olabilir. Schiffman ve Kanuk (1987) ile Cohen’e göre. Bu faktörler. kültür ve davranış birbiriyle iç içedir ve karşılıklı olarak birbirini etkiler.

s. s. Adler’e göre. Değerler de aynı zamanda inançlardır. İnanç ve değer bileşenleri. 1977. s. Değerler de tutumlar gibi beklenen ve istenenleri tanımlar (Markin. neyin iyi ya da kötü. belli uyaranlara karşı belli şekillerde hareket etme eğilimleri (Crespi. algılamalarımızın ve davranışlarımızın etkilendiği ve saptandığı bir filtredir (Markin.153).38). 1974. İnsanlar genellikle dünyayı algıladıkları şekilde hareket ederler. Değerler. Diğer bir deyişle. 1987). bir obje ya da durum hakkındaki inançların düzenlemeleri (Rokeach. 1974). doğru ya da yanlış. 1965).20 Algılamaya kültürün etkisi (Rapoport.111 Şekil 4. 2000.21). Kültür. değerlerin işlevlerini ve benzer kavramlardan farklı yönlerini karakterize etme yönünde pek çok girişim olmuştur. hem de inançlar belli bir duruma tepki vermek durumunda olan bir kişinin tepki verme şeklini etkileyen zihinsel imgelerdir (Schiffman ve Kanuk.263). Değerleri. çevreden bilgi alma şeklimize etki eden pozitif ya da negatif algısal ifadelerdir (Markin. bireylerin “şeyler” ve eşyalar hakkında sahip oldukları birikmiş duygu ve önceliklere işaret eder. 1968). pozitif ya da negatif vb. Her insan eşsiz değerler setine sahiptir. 2003. s. Bazı değerler bir kültüre bağlı oluşur. inançlar. bunlar kültürel değerler olarak adlandırılır. Sonuçta hem değerler. değerlerle ilgilidir.119). kişinin diğer insanlar hakkındaki bilgi birikimi ve değerlendirmelerini yansıtan çok sayıda zihinsel ve sözlü ifadelerini içerir. bir obje. Tutumlar. değer kavramı geniştir. kültürü oluşturan bileşenlere de değinmek yerinde olur. belirsizdir ve gerçek anlamından yoksundur. olduğu konusunda bilgilendirir . bir olay ya da bir kişi hakkındaki pozitif ya da negatif hisler (Pizam ve Mansfeld. Kültürün algılamayla olan ilişkisi genel olarak anlatılmışken. Kendilerinin ve başkalarının davranışlarını yargılarken kendi kültürlerinden öğrendikleriyle uyarana tepki verirler (Reisinger ve Turner. bir kültürün üyelerini. s. Tutumlar. 1974.

2003. kültürel değerlerdeki farklılıkların insanların algılamalarında farklılıklar yarattığını vurgulamıştır (Reisinger ve Turner.153). hareket etmedeki. farklı çevrelerde büyüyen insanlar farklı şekillerde algılarlar.112 (Reisinger ve Turner. Segall’e göre. 1987).77). kullanıcılar genel tercihlere sahip olur. algılamadaki farklılıkları ortaya koyar (Rokeach. üyelerinin ortak değerlere sahip olduğu bir sistemdir (Reisinger ve Turner. Yakınlaşım sürecini destekleyen tartışmalar. kültür. çünkü olayların sebeplerini farklı şekillerde yorumlarlar (Reisinger ve Turner. s.154). İnançlara ve değerlere zıt olarak. 1973). yakınlaşım ve ayrılım hipotezleri ortaya çıkmıştır. Kültürün algılama üzerindeki etkisi hakkında çeşitli deneysel çalışmalar yapılmıştır (Mayo ve Jarvis. 1981). ekonomik yapının. Yakınlaşım hipotezine göre. düşünmedeki. Son yıllarda. farklılıklar kaybolur. 2000). Bu durumda. Yakınlaşım.74). 2003. Lobi mekanının sosyal ve kamuya açık bir mekan olması tartışmayı daha da genişletmektedir. s. Bailey’e göre. gelenekler. Ortak mekansal öğelere ve özelliklere sahip lobiler oluşturulduğunda bu ortak dil sayesinde kişi hangi ülkeye giderse . bununla birlikte pek çok eylem türünü içinde barındırdığından işlevsel açıdan çok yoğun ve önemli bir mekandır. gelenekler. inançlar ve değerler davranışa rehberlik ederken. s. kişi ziyarete gittiği bir yerdeki evrensel öğelere sahip bir mekanı kullanıyorken kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetmesi zorlaşır. s. on iki seçilmiş ülkede. Keown. 2003. endüstrileşmenin ortaya çıkardığı bir süreçtir. Yani. şirketler (hizmet verenler) kullanıcıların istekleri arasındaki farklılıkları dikkate almak gibi bir durumla karşılaşmazlar (Pizam ve Mansfeld. Pek çok yazar. 2003. Singer. Lobi mekanı. Bu durum. bilim ve teknolojiye dayanan. Böylece. belli durumlardaki davranışın kültürel olarak kabul edilebilir ve uygun yollarını oluşturan davranışın açık modelleridir. Değerlerdeki farklılıklar. dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin benzer imgesel öğelerle karşılaşacaktır. davranışın alışılmış ve kabul edilebilir şekillerini oluşturur (Schiffman ve Kanuk. bir kent otelindeki lobi mekanı için de düşünülebilir. yönetsel süreçlerin ve pazarlama süreçlerinin evrensel yönüne dikkat çekerler ve de bunun teknolojik olarak zorunlu olduğunu iddia ederler. satış noktalarındaki turist algılamalarındaki farklılık üzerinde kültürün etkisini kaydetmiştir. kültürün farklı milletlerin farklı şekilde algılamasına sebep olduğunu vurgulamışlardır. değerlerle kültür arasında bir ilişki olduğunu önermektedir. bir otelin vitrini gibidir. Redding ile Mayo ve Jarvis (1981).

kullanıcı (tüketici) davranışlarında ve pazarlama pratiklerinde yakınlaşım görülmesi beklenmemelidir. 1987). Ayrıca. özellikler hakkında farklı kültürlerden insanlar farklı isteklere. sosyal ve ekonomik durum ile yaşanılan yer gibi demografik özelliklere çok bağlıdır. Algılama kavramı. 2003. organizasyonlar ve pazarlama her zaman kültürle sınırlı olmuştur ve olacaktır. Turizmin amaçlarından birinin “farklı” yerler deneyimlemek olduğu düşünüldüğünde. Yakınlaşım ve ayrılım olgularına başka bir açıdan bakmak mümkündür. Çünkü. insanların birbirini algılama şekli birbirleriyle iletişim kurma şeklini tespit eder. insanların ilgilerini. Bu şekilde. bunlar belli bir kültürde yaygın olan bir modele dayanır. 1988). kişilerin yaş. insanların kültürel koşullu algılamalarına dayandığından. Kültür. Diğer taraftan.113 gitsin. Bu noktada. sosyal etkileşimde çok önemlidir (Cook. kararlarını ve beraberinde algılamalarını da etkileyecektir. insanlar kendi algılamalarını başkalarıyla olan sosyal etkileşimlerine yansıtırlar. Bu yüzden. diğer insanları kendi . farklılıkları oluşturduğuna göre. Söz konusu durum. yoksa pek çok şeyin küreselleştiği günümüzde insanların algılamaları ve davranış şekilleri üzerinde kültürün etkisi azalmış mıdır? Bu sorunun cevabı. “bireyler yalnızca algılamanın temelinde hareket edebilirler ya da tepki verebilirler” (Reisinger ve Turner. yakınlaşım sürecinin sonucu olan standartlaşmanın da önüne geçilmiş olur. s. Singer’in vurguladığı gibi. farklı kültürlerde. ziyaretçiler bu amaçla geldikleri bölgelerde kullandıkları bir lobi mekanının da o bölgenin kültürel özelliklerini ve öğelerini barındırmasını ya da yansıtmasını istemeleri doğaldır. Bu durum. Sosyal etkileşim. ayrılım sürecini destekleyen uzmanlara göre.150). ayrılım olgusu ülkelerin kültürel farklılıklarına dayanır (Douglas ve Wind. Etkileşim sürecinde. 1979). ekonomi. Bir mekanı (lobi) oluşturan fiziksel. kararlara ve algılamalara mı sahiptirler. yabancı ya da alışık olmadığı öğelerden dolayı kendini rahatsız hissetme durumuyla karşı karşıya kalmayacaktır. standartlaşmanın uygun bir yol olduğunun söylenmesi zaten mümkün olamaz. eğitim durumu. Mekanlar söz konusu olduğunda. kurgusal vb. Sosyal nesnelerin ve olayların algılanmasında kültürlerarası değişkenler vardır. Çünkü. cinsiyet. Sözü edilen değişkenler sosyal etkileşimde engeller oluşturur (Samovar ve Porter. turizm ortamlarında da geçerlidir. yakınlaşım teorisinin olumlu yanı olarak görünmektedir. kültür kavramı var olduğuna göre ve farklılıklardan doğduğuna göre kültürel değerlerin ve unsurların çekim aracı olarak kullanılması doğaldır ve hep böyle olagelmiştir. ziyaretçilerin amaçlarının önemli olduğu ortadadır.

aydınlık. kullanıcıların algılama özelliklerini analiz etmek amacıyla seçilmiştir. konumsal. Yani. 4. Bu yüzden kültürel değişkenler algılamadaki farklılıkları açıklayabilir (Reisinger ve Turner. dinlenmek için oturma gruplarını kullanır. içinde bulunduğu mekanı “hissederek” deneyimler. Şimdi. Önceki bölümlerde değinildiği gibi. bir otelin lobi mekanı gibi. gazetesini okuyabilir. kullanım özelliklerini ve mahremiyet kavramını yansıtmak amacıyla oluşturulmuş sorular yer almaktadır. lobi mekanının fiziksel.2 Lobi Mekanının Tasarım Kriterlerinin Algılamaya Etkisi Bir otele girildiğinde giriş holünden hemen sonra. bu sırada bir şeyler içebilir. davranışların gerçekleştirildiği mekanlar bu bağlamda önem taşır. büyürken adapte olduğu kültürel değerler tarafından saptanır. Bu yüzden. Pencereler.153). uygulama çalışmasında yer verilen mekansal özellikler. lobi mekanıdır. daha sonra odasına çıkmak için asansör ya da merdivenleri kullanır. Bununla birlikte.114 perspektiflerinden algılamayı öğreten kültürlerinden etkilenirler.yardımıyla kişi. 2003. dış ortamla ilişki sağlar. Uygulama çalışmasında. anket çalışmasının ilk bölümünü oluşturan. gün ışığı gibi etkenler nedeniyle kendini huzurlu hissedebilir.3. Kişi çok pencereli bir lobi mekanında bulunduğunda. s. gerek işlevsel gerekse konumsal olarak kullanıcının ilk ulaştığı mekan. çoğu zaman. özellikle. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. etrafta hoş bir manzaranın olması. . kurgusal. Dolayısıyla. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgili ifadeler sırasıyla irdelenecektir ve söz konusu fiziksel özelliklerin algılamaya etkisi anlatılmaya çalışılacaktır. Kişiler arasındaki sosyal etkileşim kişilerin davranışlarına yansır. Kişinin diğerlerini algılama şekli. tasarım. Duyular -özellikle de görme duyusu. mekansal oluşumlarda insan faktörünün değerlendirilmesidir. Kullanıcı. estetik gibi konularda akademik bilince ve eğitime sahip olmayan kişiler için geçerlidir. Mekansal sınırlanmışlık hissini azaltır. Lobi mekanının tasarım özelliklerini belirleyen pek çok faktör vardır. İlk bölümdeki sorular. çoğu zaman giriş holüyle girişik oluşmuş olan lobi mekanında yoğun bir eylemler serisi ve işleyiş gerçekleşir. mekanın fiziksel özellikleri algılamada önemlidir. kamuya açık olan mekanlarda kişilerin birbiriyle iletişim kurmada kullandıkları mekansal dili ve araçları belirlerken kültürel özelliklerden de faydalanılır. bu çalışmada önemli olan. bu durum. Özellikle. Kişinin görsel sınırlarını genişletir.

lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilişkili olarak hazırlanmıştır. çok alçak tavanlı mekanlar. yani bir mekanın bütününü oluşturan bileşenlerin bir araya gelme şekli ve konumsal özellikleri. lobi mekanının kurgusal özelliklerinin ve konumunun algılamaya etkisini ölçen ifadeleri irdelemektedir. Tabi ki. Bu durum. Modernlik. Parlak renklerle dekore edilmiş bir lobi. İkinci bölümdeki sorular. sanat anlayışını ve yapım özelliklerini yansıtan mimarlıktır. fark edilmesi zor olan az sayıda basamaklar kazalara neden olabilir. çok sayıda basamak ise görsel işlevsel sürekliliği engelleyebilir. Geleneksel tarzda dekore edilmiş bir lobi mekanı. Örneğin. bu durum yine sınırlanmışlık hissini azaltır. aynı zamanda evrensellik anlamına gelebilir. benzer şekilde. bir mekanı. lobinin bir bölümünde küçük bir orkestra ile verilecek müzik dinletisi yükseltilmiş döşeme üzerinde gerçekleşebilir. çok yüksek tavanlı mekanlarda ise “boşluk” hissi oluşur. Basit ve sade çözümler üretilir. . Tam tersine. çağının gereksinimlerini. en. dinlendirici etkisi olur. Modern dekore edilmiş mekanların genelde basit geometrik formlar ve çizgilerden oluştuğu görülmektedir. Yükseltilmiş kısım. dinamik özelliklere sahiptir. biçimden önce gelir. Çoğunlukla. görsel olarak daha “ortadadır”. Takip eden paragraflar. işlevsel ve anlamsal olarak farklı bir görevi vardır. farklı bir işlevi olabilir. kullanıcıya sıkıntı verir. oturma gruplarının ya da servisin farklılaştığı noktada ayrım yapabilmek için döşemenin bir bölümü basamaklarla alçaltılabilir. Lobide basamaklar aracılığıyla farklı döşeme seviyelerinin oluşturulması sonucunda. Tabi ki. geçmişe dönük bir tasarım oluşturulması sonucuna götürür. Modern mimarlık. Mekanın kurgusal özellikleri. Taklide karşıdır. Alçaltılmış kısmın da. kavramsal ve anlamsal olarak bir bölgeye ait kılar. yani bütün bir bina içinde bulunduğu yer ve diğer mekanlarla ilişkisi de mekansal algılama için önemli özellikleri içerir. Geçmişe ait öğeler kullanılmaz. kullanıcı üzerinde canlılık ve heyecan duygusu gibi etkiler uyandırır.115 Tavanı yüksek bir lobi mekanında kişi. Mimarı. mat renklerle dekore edilmiş bir lobi mekanının sakinleştirici. Ferah bir ortam oluşmasına katkıda bulunur. başını yukarı kaldırmazsa tavanı göremez. basamakların sayısı lobi gibi yoğun işleyişe sahip mekanlarda çok önemlidir. boy ve yüksekliğin kullanıcı sayısıyla doğru orantılı olması gerekir. bir bölgenin kültürel değerlerini ve öğelerini yansıtacak ya da çağrıştıracak şekilde oluşturulmuş demektir. örneğin. Fonksiyon. alçaltılmış ya da/ve de yükseltilmiş düzlemler elde edilir.

tıpkı bir evin oturma odasında olduğu gibi koltuklardan oluşan gruplar düzenlenebilir ya da 20-30 kişilik bir sıra bitişik koltuk önüne uzun bir sehpa ya da masa yerleştirilebilir. sigara içenler için ayrı bir mekan oluşturulabilir. isterse diğer insanlarla etkileşimi söz konusu olsun. Ayrıca otel dışından gelen kullanıcıların da rahatlıkla lobiye ulaşmaları sağlanmış olur. Üçüncü bölümdeki. Lobinin tek ve büyük bir mekan yerine birkaç küçük mekandan oluşması. geometrik kurallara göre oluşturulmamış. boş bir masa ya da koltuk olmadığında yabancı bir insanın masasına ya da yanına oturma tercihi konusunda . kişinin diğer insanlarla ilişkilerini düzenleme şekline. Bir mekan tamamen boş olduğunda insanlar ihtiyaçlarına ya da isteklerine göre mekanı çeşitli şekillerde doldururlar. Dört kişilik masalar oluşturulabileceği gibi. düzenlemeler aracılığıyla diğer mekanlarla ilişki kurulmuş olan lobilerde. Yani. Oturma şekilleriyle ilgili olan bu tercihler ise. kullanım özellikleri ile mahremiyet kavramının yer aldığı ifadeler yalnızca kişilerarası etkileşimle değil. kendilerine bir “yer” seçerler. Mekan dolu olduğunda. Bu durumda mekansal süreklilik kesintiye uğrar. Örneğin. Şimdi sırasıyla. daha önce bahsedildiği gibi. eğri çizgilerden oluşan formlardır. yani mahremiyet özelliklerine bağlıdır. pencere gibi yapısal bölücülerle sağlanabilir. bu etkileşimin istenilen doğrultuda ya da olumlu bir şekilde gerçekleşebilmesi mekanların özelliklerine bağlıdır. lobi mekanının kullanım özellikleriyle mahremiyet kavramının algılamaya etkisini ölçen ifadeler irdelenecektir. Ya da. kişinin ister çevresiyle ve çevresindeki nesnelerle. doğadan ve doğal formlardan izler taşımasıdır. bununla birlikte. Mekanların formunun ya da tavan yüksekliğinin değiştirilmesi diğer çözümlerdir. geometrik düzen ilkelerini taşımaz. döşemelerdeki boşluklar ya da katlar arasındaki görsel bağlantılar zengin algısal deneyimler ve düşeysel akıcılık sağlar.116 Galeri boşluklarıyla vb. sürekliliğin sağlanması açısından daha uygun bir çözüm gibi görünmektedir. istenilen davranışların gerçekleştirilebilmesi mekansal oluşum özellikleri sayesinde olur. Organik formların diğer bir özelliği. basamaklarla da bölünme gerçekleştirilebilir. davranış modelleriyle de ilgilidir. duvar. fakat doğanın ve doğadaki formların kendine has bir düzeni ve dengesi vardır. Basamaklar. Organik formlar. Lobi mekanında oturma grupları çok çeşitli şekillerde düzenlenebilir. Söz konusu formlar. Lobinin giriş holüne ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı olması işlevsel açıdan gereklidir.

Örneğin. işlevsel bir gerekliliğin sonucu olabilir. etrafı izlemeyi tercih ederler. Son olarak şunu eklemek gerekir ki. Bazıları farklı insanlarla tanışıp diyalog kurma konusunda açık görüşlüdür. havanın açık veya kapalı oluşuna. dışarıda bir manzaranın olup olmayışına. Bazıları ise. Sözü edilen şey. Kişilerin çeşitli mekandaki yer seçimleri ile ilgili tercihlerinde çeşitli durumlar görülebilmektedir. dış ortamla ilişki kurmayı reddeder. donatıların yerleşim düzenine göre vb. . Bu tercih. diğeri pencere bulunmayan duvar yanında oturmayı tercih edebilir. Bazı kişiler. kişilerin mahremiyet derecelerine uygun olan ya da olmayan bir durum oluşturuyor olabilir.117 tamamen mahremiyet kavramı özelliklerine göre hareket ederler. mekan içinde kendilerine yer seçerken diğer insanlara arkalarını dönecek şekilde oturmayı tercih ederler. kişinin amacına. yine. diğer taraftan asansör. mekan içinde neler olup bittiğini görebilmek için tüm mekanı görecek şekilde otururlar. merdiven ve resepsiyon çevresinde yoğun bir sirkülasyon gerçekleşebileceğinden bu alanlara yakın oturmak. Asansör ve merdiven gibi düşey sirkülasyon araçlarına ve resepsiyona yakın oturmayı tercih etmek. Bara yakın oturup oturmama tercihi. mahremiyeti düzenlemede mekansal öğeleri kullanmanın bir yoludur. bazıları değildir. değişebilir. bir çeşit izolasyondur. kişilerin alışkanlıklarından kaynaklanabileceği gibi. o anki gereksinimlerinin bir sonucu da olabilir. bir kişi pencere yanında oturmayı tercih ederken. bütün bu tercihler ve mekansal kullanımlar kültürden kültüre farklılık gösterebilmektedir. Bardaki oturma düzeni de. dinlenme amacında olan kişiler için uygun olmayabilir. bir başkası mekanın orta bölümünde oturmak isteyebilir.

Çünkü. Lobi mekanının uygulama alanı olarak seçilmesinin en önemli nedeni bu özelliğidir. diğer bir deyişle kamusal alan tanımlamasına girmektedir. Soruların yönlendirildiği kişilerin bir otelde kalmakta olmaları beklenmemektedir. hem de sahip olduğu işlevler nedeniyle çok farklı kullanıcıların bir araya geldiği ve sosyal etkileşimin en yoğun gerçekleştiği ortak kullanım mekanlarının başında gelmektedir. çalışmanın amacı açısından önemli bir kriterdir. Ayrıca. farklı kültürlerden turistlerin lobi mekanını nasıl algıladıklarını tespit etmek amacındadır. bu bölgedeki turistler.118 5. En genel anlamda anket. Soru kağıtlarında mekanla ilgili sorulara geçilmeden önce çalışmanın gerçekleştirilmesi düşünülen bir kent otelinin lobi mekanı olduğu bilgisi yer almaktadır.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı Çalışma. soruların yönlendirildiği kişi sayısının göreceli olarak fazla olması da yöntem olarak anketin seçilmesinde etkili diğer bir faktördür. dışarıdan herhangi bir insanın da kullanabileceği bir mekandır. 5. Anket soruları. cevaplandırıcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi. hem oteldeki konuklara ve dışarıdan gelen kullanıcılara hizmet sunulması. Lobi mekanı. Bu çalışmada. çünkü lobi mekanı otelde kalan konukların yanı sıra. Sultanahmet’te karşılaşılan turistlere yöneltilmiştir. çünkü ilgili kişilerle görüşme süresi çok kısa olmaktadır ve kişilerin fazla zamanını almadan gerekli bilgilerin alınabileceği en uygun yöntemin anket olduğu düşünülmüştür. yani amaçları aynı yöndedir. olarak tanımlanabilir . Anket çalışmasının tek bir bölgede yapılmasına özen gösterilmiştir. UYGULAMA ÇALIŞMASI 5. kültür turizmi için gelmişlerdir. İstanbul. Bu özellik. bilgi toplama yöntemleri arasından anket seçilmiştir.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi Araştırmada kullanılan anket yöntemi birincil veri toplama yöntemlerindendir.

yaş. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. internet yoluyla ulaştırılabilir. söz konusu kullanıcıların mekan özellikleri ile ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunu ve tercihler arasında farklılıklar ya da benzerlikler bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Üçüncü bölümde ise. Anket formunun bir örneği Ek-1’de yer almaktadır. yaşanılan yer. Uygulama çalışması için hazırlanan anket formu. daha güvenilir olması açısından cevaplandırıcılara elle ulaştırılmıştır. Cevaplandıracak olan kişileri motive etmek amacıyla sorular. kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin sorular yer almaktadır. kapalı uçlu (verilen seçeneklerden birinin işaretlenmesi şeklinde) da olabilir. 2000). İlk bölümde. Bununla birlikte. soruları cevaplandıracak kişilere elle.. anket formu hazırlanırken yönlendirici olmasını engellemek amacıyla sorular bölümlere ayrılmadan arka arkaya sıralanmıştır.119 (Altunışık vd. cinsiyet. Mekanla ilgili sorular üç bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde sorular. çünkü tercihler kullanıcıların algılamalarının sonucu olarak görülmektedir. Üç bölümdeki sorular da tercihlerle ilgilidir. kent otellerindeki lobi mekanının hangi özelliklerinin. Gerçekleştirilen çalışma. Sorular. İlk bölümdeki sorular. kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine yönelik sorulardır. net ve cevaplandırılması kolay olmalıdır. birkaç bölümden oluşmaktadır. soruları oluştururken cevaplayan kişiyi yönlendirecek kelime ve ifadelerden kaçınılmalıdır (Schiffman ve Kanuk. telefonla. . 2004. Sorular. farklı ülkelerden kullanıcılar üzerinde ne gibi etkilere sahip olduğunu. kullanılacak mekanın kurgusuyla ve konumuyla ilgilidir. kısa. mektupla. Açık uçlu sorularla daha fazla yorum elde edilebilir. açık uçlu olabileceği gibi (bu durumda. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. cevaplayanın kendi ifadeleri elde edilebilir). Ne olursa olsun. Niceliksel araştırmalarda kullanılan anketler. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. Kapalı uçlu soruların cevaplarını analiz etmek kolaydır.68). s. bununla birlikte cevaplar verilen alternatiflerle sınırlıdır. fakat bu tip cevapları analiz etmek zordur.

Error of Skewness). Bu bilgiler sırasıyla. geçerli (Valid). Anketin temel amaçlarından biri olan. tüm örnek kitle dikkate alındığındaki yüzde değeri (Percent). Error of Kurtosis) ve veri aralığı (Range) gibi değerler özetlenmektedir. mekanın sosyal içeriğine vurgu yapar. normal dağılımdan sapmanın göstergeleri olarak çarpıklık (Skewness). inceleme konusu değişken açısından iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olup olmadığının tespitinde kullanılır (Altunışık vd. 5. sırasıyla merkezi eğilim göstergesi olan aritmetik ortalama (mean). basıklıktaki standart hatalar (Std.. 2004). . cevap seçenekleri “Katılıyorum-Katılmıyorum” ifadeleri arasında derecelendirilir. 30’u Asya kıtasından olmak üzere 60 kişi katılmıştır. iki kıta (Avrupa ve Asya) insanlarının algılamaları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek amacıyla tutum ölçeklerinden Likert tutum ölçeği kullanılmıştır. doldurulmuş kullanılabilir cevaplar arasındaki yüzde oranı (Valid Percent). SPSS’in içeriğinde yer alan analiz yöntemlerinden biri olan t-testi.120 İlk bölümdeki sorular. istatistiksel veri analiz programlarından biri olan SPSS (Statistical Package for Social Sciences) kullanılmıştır. Deviation). kişilerin tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır. Dolayısıyla. tutum ölçekleri algılamaları ölçmek için de yaygın olarak kullanılmaktadır. verinin dağılım özelliklerini inceleyen standart sapma (Std. bağımsız gruplar arası t-testi (Independent Samples T-test) uygun görülerek kullanılmıştır. Likert ölçeğiyle elde edilen sayısal veriler bilgisayara aktarılmıştır. mekan içindeki etkileşim özelliklerini tespit etmek düşüncesiyle hazırlanmıştır. Likert tutum ölçeğinde. Bu çalışmada. nicel araştırmanın gereğidir. Çalışmanın bundan sonraki aşamasında. mevcut üç farklı t-testi arasından. Diğer iki bölümdeki sorular. çarpıklıktaki standart hatalar (Std. soruların tamamını yanıtlamıştır. fiziksel özelliklerle birlikte estetik olgusuyla da ilişkilidir. İkinci tabloda frekans dağılımlarını gösteren bilgiler yer almaktadır. Bu aşamada. Ankete katılanların hepsi. Anket soruları kapalı uçlu sorular şeklinde düzenlenmiştir. kültür ve algılamadır. varyans (Variance). frekans (Frequency).3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar Anket çalışmasına. Daha sonra her bir ifadeye bir puan verilerek sözlü ifadeler nicel hale dönüştürülür. basıklık (Kurtosis). Bu da.1’de görülen birinci tabloda. Tutumları oluşturan şeyler ise. Şekil 5. Likert tutum ölçeği. 30’u Avrupa kıtasından.

Statistics cinsiyet N Mean Std.3) kadın. Deviation Variance Skewness Std.121 kümülatif yüzde (Cumulative Percent) dir.1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.3 41.309 -1. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 2.989 . ankete katılan 60 kişinin 35’i (%58.603 .0 Valid kadin erkek Total Şekil 5.309 -1.0 Valid Percent 58.3 100. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Skewness Kurtosis Std.608 2 cinsiyet Frequency 35 25 60 Percent 58.777 .608 2 . Statistics yas N Mean Std.240 . Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 6.0 Cumulative Percent 58. Deviation Variance Skewness Std.80 .347 .368 .994 .946 .7) erkektir.83 .7 100.3 41. 25’i (%41. Buna göre.7 100.

3 1.7 100.7 1.7 1.0 43.3 25.7 13.7 78.3 13.7 23.3 1.0 Cumulative Percent 41.7 36.7 13.7 1.7 5.3 1.7 1.0 3.0 76.3 90.3 56.0 98.7 70.0 50.7 36.0 Valid 15-30 31-50 51-uzeri Total Şekil 5.3 1.3 1.3 86.7 100.3 45.3 83.0 21.0 3.7 3.122 yas Frequency 25 22 13 60 Percent 41.0 3.3 100.0 28.7 5.3 100.3 30.7 8.7 5.7 78.0 Valid Percent 41.7 1. ulke Frequency 9 4 1 1 2 1 8 1 3 2 2 8 4 1 3 2 1 1 5 1 60 Percent 15. Buna göre.3 13.0 Valid Percent 15.7).7 8.7 88.3 1.3 6.7 1.3 1.7 21.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.7) ve 51 yaş ve üzerinde 13 kişi (%21.0 Cumulative Percent 15.7 100.7) anket sorularını yanıtlamıştır.7 21. 31-50 yaş arası 22 (%36. 15-30 yaş arası 25 kişi (%41.3 3.7 1.3 6.0 6.0 6. ankete katılanların yaş dağılımı görülmektedir.7 1.7 100.3 1.0 53.3 3.7 3.0 3.7 5.0 Valid almanya avusturya ispanya italya isviçre danimarka hollanda portekiz belçika malezya singapur japonya çin pakistan iran suriye banglades yemen kore filipinler Total . Şekil 5.2’de.

anket sorularını cevaplandıran 60 kişinin 13’ü .608 20 Şekil 5.3’teki ikinci tablodaki Frequency sütununda her bir ülkeden kaç katılımcının olduğu görülmektedir. Yukarıdaki tablodan da okunabileceği gibi.3 100.0 Valid Percent 21.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler. Error of Skewness Kurtosis Std.081 .12 6.173 -1.749 -.309 -1.411 .0 Valid lise universite ve uzeri Total Şekil 5.225 38. Statistics egitim duzeyi N Mean Std.78 . Deviation Variance Skewness Std.3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.3 100.309 -.7 78.0 Cumulative Percent 21.123 Statistics ulke N Mean Std. Şekil 5. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 5.7 78.608 1 egitim duzeyi Frequency 13 47 60 Percent 21. Error of Skewness Kurtosis Std.7 100. Deviation Variance Skewness Std. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 9. Hemen yanındaki Percent sütununda ise kişi sayılarının toplam katılımcı üzerinden yüzdeleri yer almaktadır.415 .049 .011 .

124 (%21,7) lise mezunudur, 47’si (%78,3) üniversite ve üzeri eğitim derecesine sahiptir. Üç bölümden oluşan anket sorularının her bir bölümü için Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında mekanın algılanmasında anlamlı bir farkın olup olmadığını öğrenmek amacıyla her bölüm için, “bağımsız iki grup t-testi” uygulanmıştır. Hazırlanan anket sorularının mekanla ilgili olanlarının birinci bölümü, Ek-1’de de görülebileceği gibi, lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. İfadeler şeklinde oluşturulmuş olan söz konusu sorular; 1. Çok pencereli bir lobi isterim, 2. Yüksek tavanlı bir lobi isterim, 3. Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, 4. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim, 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim, şeklindedir.
Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 27,77 28,20 Std. Deviation 2,223 4,715 Std. Error Mean ,406 ,861

pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan

Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances

t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2,339 -2,355 1,472 1,488

F pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan Equal variances assumed Equal variances not assumed 4,388

Sig. ,041

t -,455 -,455

df 58 41,288

Sig. (2-tailed) ,651 ,651

Mean Difference -,433 -,433

Std. Error Difference ,952 ,952

Şekil 5.5 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin, iki grup arası t-testi sonuçları. Şekil 5.5’teki ikinci tabloya bakıldığında, Sig. (2-tailed) değerinin 0,651 olduğu görülmektedir. O halde, bu bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark bulunamamıştır (0.651>0.05).

125

Statistics cok pencereli olsun 60 0 3,75 1,019 1,038 -,566 ,309 -,309 ,608 4 geleneksel bir lobi olsun 60 0 3,73 1,133 1,284 -,606 ,309 -,770 ,608 4 modern bir lobi olsun 60 0 3,17 1,137 1,294 ,090 ,309 -1,139 ,608 4 parlak renkli,dinamik olsun 60 0 3,40 1,108 1,227 -,164 ,309 -1,124 ,608 4 yuksek tavanli olsun 60 0 3,90 ,951 ,905 -,772 ,309 -,144 ,608 3

N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range

Valid Missing

cok pencereli olsun Frequency 1 7 13 24 15 60 Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Valid Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Cumulative Percent 1,7 13,3 35,0 75,0 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

yuksek tavanli olsun Frequency 8 6 30 16 60 Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Valid Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Cumulative Percent 13,3 23,3 73,3 100,0

Valid

katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

parlak renkli,dinamik olsun Frequency 1 16 11 22 10 60 Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Valid Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Cumulative Percent 1,7 28,3 46,7 83,3 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

126

modern bir lobi olsun Frequency 2 20 12 18 8 60 Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Valid Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Cumulative Percent 3,3 36,7 56,7 86,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

geleneksel bir lobi olsun Frequency 1 12 6 24 17 60 Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Valid Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Cumulative Percent 1,7 21,7 31,7 71,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

Şekil 5.6 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Birinci gruptaki sorular için katılımcı grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığının tespitinden sonra, yukarıdaki frekans tabloları sorulara verilen yanıtların dağılımını göstermektedir. Tablolar incelendiğinde, çok pencereli bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi, “katılmıyorum” diyen 7 kişi, “katılıyorum” diyen 24 kişi, “kesinlikle katılıyorum” diyen 15 kişi bulunmaktadır. Buna göre, katılımcılar tarafından lobinin çok pencereli olması istenmektedir (24+15=39 kişi). Yüksek tavanlı bir lobi isterim, ifadesine cevaplandıranlardan 8 kişi “katılmıyorum”, 30 kişi “katılıyorum”, 16 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Sonuçlardan açıkça görülmektedir ki, lobinin yüksek tavanlı olmasını isteyenler çoğunluktadır (30+16=46 kişi). Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi, “katılmıyorum” yanıtını veren 16 kişi, “katılıyorum” yanıtını veren 22 kişi, “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 10 kişi bulunmaktadır. Buna göre, çoğunluk (22+10=32 kişi) lobinin canlı renklerle dekore edilmiş dinamik bir lobi olmasını istemektedir.

191 -2. Arada fazla fark bulunmamakla birlikte. lobinin geleneksel öğelere ve stile sahip olması istenmektedir (24+17=41 kişi). (2-tailed) değerinin 0.7 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin. Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 16. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. ifadesini 2 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. iki grup arası t-testi sonuçları. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. “katılıyorum” yanıtını veren 24 kişi. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıtlamıştır.433 -1. 20 kişi “katılmıyorum”.033<0.289 Sig. “katılmıyorum” yanıtını veren 12 kişi. Error Mean . Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim.033 Mean Difference -1. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 17 kişidir.7’teki t-testi sonuçlarına bakıldığında. Organik formlu bir mekan isterim.436 .743 -2.488 basamaklr + galeriler + resep. Sig. 2.033 .899 Sig. Basamaklarla.123 F basamaklr + galeriler + resep.97 Std.191 df 58 57. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim. (2-tailed) .124 -. İkinci bölümde yer alan sorular. modern dekore edilmiş bir lobi isteyenlerin sayısı daha fazladır (18+8=26 kişi). Deviation 2. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgilidir: 1.bagl + kucuksaln + organik Equal variances assumed Equal variances not assumed .bagl + kucuksaln + organik Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2. 5.654 Şekil 5.671 Std. Şekil 5. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. Error Difference .433 Std.05 olduğu .654 .53 17.389 2. 18 kişi “katılıyorum”. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. 4. Bu durumda.347 t -2.127 Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. 3.743 -. .

608 4 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun 60 0 3.0 Cumulative Percent 6.0 13.0 15.7 85.97 .7 61.525 . Statistics galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun 60 0 3.575 -.667 .235 1.3 41.459 .0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun Frequency 1 10 14 27 8 60 Percent 1.0 Valid Percent 6.608 4 kucuk salonlar halinde olsun 60 0 3.3 45.175 .7 86.00 1. Deviation Variance Skewness Std.7 100. Dolayısıyla.3 45.983 .7 23.7 16.7 23. Error of Kurtosis Range Valid Missing dosemede basamaklar olsun 60 0 3.309 -1.309 .966 -.0 13.436 .08 .674 .52 .3 15.758 .0 Cumulative Percent 1.977 .7 16.695 -.0 Valid Percent 1.608 3 N Mean Std.0 23.3 15.857 -.7 40.309 -.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .279 .3 100.833 .128 görülmektedir.429 . lobi mekanının fiziksel özelliklerine ve konumuna ilişkin özelliklerin algılanmasında.0 100.309 .68 .7 40.0 15.037 .309 -.608 4 dosemede basamaklar olsun Frequency 4 24 9 14 9 60 Percent 6. Error of Skewness Kurtosis Std.0 23.3 100.608 4 organik formlu olsun 60 0 3. Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında anlamlı bir fark vardır denilebilir.0 100.0 100.7 18.7 46.722 .926 .

0 Valid Percent 1.3 21.7 31.0 15.0 35.7 100.3 35.0 Valid Percent 5. basamaklarla.0 3. Şekil 5.0 40.0 100.8’deki tablolara bakıldığında.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total kucuk salonlar halinde olsun Frequency 1 18 18 21 2 60 Percent 1.0 Valid Percent 1.0 45.0 78.3 100. 14 kişi “katılıyorum”.7 96.7 5.0 3.0 Cumulative Percent 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total organik formlu olsun Frequency 1 2 21 27 9 60 Percent 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5. katılımcıların lobinin galeriler aracılığıyla diğer . 9 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıt vermiştir.0 20. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. Bu durumda.3 35. 27 kişi “katılıyorum”. 24 kişi “katılmıyorum”.8 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.7 61.7 3.0 35.0 15. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” demiştir. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.0 45.3 100.3 100.0 30.7 30.129 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun Frequency 3 9 35 13 60 Percent 5.0 15.7 3. 10 kişi “katılmıyorum”.0 100.7 100. ifadesine 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.0 Cumulative Percent 1.0 15.0 100.3 21.0 Cumulative Percent 5.0 58.7 30. ifadesine 4 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.0 85.0 58. Dağılıma bakıldığında katılımcıların lobi mekanının zemininde basamaklarla yükseklik farkları oluşturulmasına olumlu bakmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır (4+24=28 kişi).7 100.0 30.

küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. çoğunluğun lobinin birkaç küçük salondan oluşmasını istediği görülmektedir (21+2=23 kişi). 2. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. “katılmıyorum” yanıtını veren 18 kişi. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 2 kişi olduğu sonucuna tablodan ulaşılmaktadır. Çoğunluk. organik formlu bir mekan oluşturulması fikrine olumlu bakmaktadır (27+9=36). 13 kişi kesinlikle katılıyorum yanıtını vermiştir. “katılıyorum” yanıtını veren 21 kişi. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. . çoğunluğun giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı bir lobi istediğini göstermektedir (35+13=48 kişi). Sonuçlar. Üçüncü bölüm. 27’si “katılıyorum”. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. 35 kişi katılıyorum. ifadesi için 3 kişi katılmıyorum. 3. Bara yakın oturmayı tercih ederim. 9. 2’si “katılmıyorum”. 4. mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik sorulardan oluşmaktadır: 1. 8. ifadesine cevaplandıranların 1’i “kesinlikle katılmıyorum”. ifadesinin karşılığında “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. Diğer gruplarla ilişkisi olmayan. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. 6. Farklı insanlar tanımayı severim.130 mekanlarla bağlantılı olmasını istedikleri söylenebilir (27+8=35 kişi). Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. 5. Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Organik formlu bir mekan isterim. 7. Toplam 23 kişinin olumlu yanıt verdiği göz önüne alınırsa. 9’u “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim.

989 .608 4 duvar kenarina otururum 60 0 3.395 . Error Difference .48847 Şekil 5.40594 COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.7 16.2000 4.823 ..608 3 N Mean Std.885 .257 .651 -.95 .0 100. Sig.041 t -.9 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.02 1.309 .7 18. Statistics asansor ve merdiven yanina otururum 60 0 2.05) üçüncü bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Error of Kurtosis Range Valid Missing bara yakin otururum 60 0 2.802 . .987 .620 -.330 .60 .309 .71535 .7 50.459 .309 -. (COMPUTE) Equal variances assumed Equal variances not assumed 4.763 .995 .608 4 kucuk oturma gruplari otururum Frequency 1 10 10 30 9 60 Percent 1.yaki + yab.608 3 kucuk oturma gruplari otururum 60 0 3.608 4 cam kenarina otururum 60 0 3.86090 Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper 1.607 .769 . Deviation Variance Skewness Std.9’deki verilere bakıldığında.854 .673 .455 df 58 Sig.3 35.309 -1.327 . Error Mean .455 41.651>0. (COMPUTE) 30 28.729 .7 16.462 .990 -.73 .823 .643 -.101 .0 Valid Percent 1.7 16.0 100.309 .18 . (2-tailed) .490 .651 Mean Difference -.0 15.58 .608 3 orta kisma otururum 60 0 2.288 .47192 F COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.459 .309 .388 Sig.609 .0 15.0 100.38 .608 4 resepsiyona yakin otururum 60 0 2.43333 .608 4 heryeri görecek sekilde otururum 60 0 4. Deviation 2.309 .131 Group Statistics yasanilan yer avrupa N 30 Mean 27.95181 -2.43333 Std.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .95181 -2.7 50.787 .22344 Std.35514 1.049 1.7 16.0 85.309 -. Şekil 5.783 .yaki + yab. (2-tailed) değerine dayanarak (0.007 .064 ..591 -.03 .309 1. .33858 -.gruplar + asya ortaya + resep.7667 Std.155 . ..608 4 yabancinin yanina oturabilirim 60 0 3. iki grup arası t-testi sonuçları.979 . Error of Skewness Kurtosis Std.gruplar + ortaya + resep.873 .309 .50 .0 Cumulative Percent 1.

0 Valid Percent 1.0 Cumulative Percent 13.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total cam kenarina otururum Frequency 3 10 34 13 60 Percent 5.0 53.132 yabancinin yanina oturabilirim Frequency 8 12 37 3 60 Percent 13.7 100.0 16.7 78.7 40.0 10.7 100.3 98.7 21.7 28.3 20.0 Valid Percent 10.0 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .7 100.0 1.0 Cumulative Percent 1.3 20.0 Valid Percent 5.7 5.3 100.7 56.0 10.7 63.7 100.0 21.0 Cumulative Percent 10.7 41.0 21.3 88.7 5.0 Cumulative Percent 5.0 61.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total duvar kenarina otururum Frequency 1 24 13 17 5 60 Percent 1.3 95.3 8.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total orta kisma otururum Frequency 6 26 21 6 1 60 Percent 10.3 100.3 35.7 56.7 28.0 Valid Percent 13.3 100.3 8.7 100.0 16.7 21.3 91.0 43.0 21.3 33.0 43.0 61.0 1.3 35.0 100.0 100.7 40.3 100.

7 40.0 Cumulative Percent 6.0 100.0 100.7 40.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total bara yakin otururum Frequency 4 24 19 10 3 60 Percent 6.0 91.7 20.0 31.0 20.0 56.7 16. küçük .7 58.3 95.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total resepsiyona yakin otururum Frequency 6 34 12 7 1 60 Percent 10.7 16.0 15.3 100.0 Valid Percent 10.7 100.0 11.7 100.7 58.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 Cumulative Percent 10.0 Cumulative Percent 5.7 28.0 11.7 100.7 1. Şekil 5.0 31.0 Valid Percent 6.7 100.0 56.10 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.0 100.3 16.7 100.7 5. diğer gruplarla ilişkisi olmayan.7 98.133 heryeri görecek sekilde otururum Frequency 3 9 31 17 60 Percent 5.3 100.7 28.0 Valid Percent 16.0 15.0 51.7 20.7 46.10’daki tablolar sırasıyla incelendiğinde.7 75.7 78.7 1.7 98.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total asansor ve merdiven yanina otururum Frequency 10 35 10 4 1 60 Percent 16.0 66.0 Valid Percent 5.7 5.7 86.0 Cumulative Percent 16.3 100.7 6.0 71.3 16.3 100.7 6.7 1.7 1.0 51.

Sonuç olarak. pencere yanında oturmayı isteyenlerin sayısı oldukça fazladır (34+13=47). 13’ü “kesinlikle katılıyorum” demiştir. Orta kısımlarda oturmayı tercih etmeyenlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir (6+26=32 kişi). duvar yanında oturmayı tercih etmeyenlerin. 4 kişi “katılmıyorum”. ifadesine cevaplandıranların 1’i “katılmıyorum”. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 3 kişi olduğu görülmektedir. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi. cümlesine karşılık. “katılmıyorum” yanıtını veren 8 kişi. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. 17 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. “kesinlikle katılıyorum” diyen 9 kişi bulunmaktadır. cümlesine 3 kişi “katılmıyorum”. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. fazla fark olmamakla birlikte. 34’ü “katılıyorum”. Sonuçlara bakıldığında. Buna göre. cevaplandıranların tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ettikleri söylenebilir . 35 kişi “katılmıyorum”. Çoğunluk. 31 kişi “katılıyorum”. “katılmıyorum” yanıtını veren 26 kişi. 24’ü “katılmıyorum”. 10’u “katılıyorum”. 5 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. “katılıyorum” yanıtını veren 6 kişi. lobide. Farklı insanlar tanımayı severim. 24 kişi “katılmıyorum”. cümlesinin karşılığında soruları cevaplandıran 60 kişinin 4’ü “kesinlikle katılmıyorum”. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. (31+17=48 kişi). ifadesi için tablodaki dağılıma bakıldığında. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi olduğu tablodan okunmaktadır. Bu durumda. “katılmıyorum” diyen 10 kişi. çoğunluk. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. 17 kişi “katılıyorum”. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih edenler sayısı çoğunluktadır (30+9=39 kişi). ifadesi için 10 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.134 oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih etmemektedir (10+35=45 kişi). “katılıyorum” yanıtını veren 37 kişi. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. Açıkça görülmektedir ki. sayıca daha fazla olduğu görülebilir (1+24=25 kişi). 3’ü “kesinlikle katılıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. söz konusu ifadeye olumlu yanıt verenlerin sayısı daha fazladır (37+3=40 kişi). Buna göre. diğer gruplarla ilişkisi olmayan. Bara yakın oturmayı tercih ederim. “katılıyorum” diyen 30 kişi. bara yakın oturmayı tercih etmemektedir (4+24=28 kişi).

Mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümde. canlı renklerle -sayıca fazla. Lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili seçimlerin sonuçları incelendiğinde.tasarımına olumlu baktıkları görülmektedir. duvar ve pencere yanında oturmayı tercih etmekle birlikte. Öte yandan. “katılmıyorum” yanıtını veren 34 kişi. tasarımcı. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi bulunmaktadır. Katılımcıların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerine bakıldığında. pencere yanında oturmak isteyenlerin sayısı. geleneksel bir stilden yana olanların sayısı tüm katılımcılar içinde oldukça fazladır ve modern dekorasyona karşı olanların sayısı. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili soruların yer aldığı bölümde iki grubun mekanı algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. aracılığıyla diğer mekanlarla ilişkili olan -sayıca fazla-. karşı olmayanlara oldukça yakındır. Sonuç olarak. Yani farklı kültürlerden gelen kullanıcılar ziyarete geldikleri kültürü mekan içinde ve mekansal öğelerde de yaşamak istemektedirler. katılımcıların çoğunluğu. organik formlu bir lobi mekanı -sayıca fazla. yüksek tavanlı -sayıca oldukça fazla-. katılımcıların. çok pencereli -sayıca oldukça fazla-. orta bölümlerde oturma fikrine ise çoğu kişi olumlu bakmamaktadır. fiziksel özellikler arasında katılımcılar. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. katılımcıların çoğu. tüm mekanı görecek şekilde -sayıca oldukça fazla-. diğer gruplarla ilişkisi olmayan küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ettiklerini.ve modern bir şekilde dekore edilmiş. galeri boşlukları vb. hem de yerel kültürel kimliği “uygun” bir şekilde mekana yansıtabilmelidir. Lobi mekanının fiziksel özellikleri ile kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümlerde Avrupa ve Asya’da yaşayan turistlerin algılamalarının birbirinden farklı olmadığı bulunmuştur. Bu durumda. farklı kültürlerden kullanıcıların lobi mekanıyla ilgili algılamalarında hem benzerlikler. asansöre. hem de farklılıklar olduğu saptanmıştır. Resepsiyona yakın oturmayı tercih etmeyenler çoğunluktadır (6+34=40 kişi). Özellikle. aynı zamanda geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi mekanı istemektedirler. duvar yanında oturmak isteyenlere kıyasla çok daha fazladır. birkaç küçük salondan oluşan. merdivene- . giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı -sayıca oldukça fazla-. döşemede basamakların kullanılmadığı.135 Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. hem çağının gereklerini mekana uygulayabilmeli. “katılıyorum” yanıtını veren 7 kişi. Kullanıcıların çoğu. Yine. tanımadıkları birinin yanına oturabileceklerini ifade etmiştir.

Çoğunluğun mekansal özelliklerle ilgili seçimleri ise lobi mekanının tasarımında veri olarak kullanılması açısından önemlidir.oturmak istemektedir. Yapılan çalışmanın sonucu. .ve bara uzak ve resepsiyona yakın -sayıca oldukça fazla. farklı kültürlerden insanların mekanla ilgili algılamalarının niteliğini ortaya koymuştur. kişilerin algılamalarının tercihlere ve mekansal davranışlara yansımasından yararlanılarak.136 sayıca çok fazla.

. şekillendirirler. Onu her insan için özel kılan. bazı davranışsal oluşumlardan bahsetmek mümkündür. Mekanlar. doku gibi diğer fiziksel özellikler ile mekan özelliklerinden kaynaklı estetik olgusu algısal yorumları etkileyen nesnel durumları oluşturur. Bu süreç. Mekan. motivasyon ve kültür. insan davranışları yoluyla somut hale dönüşür. kişisel mekan. bilginin seçilmesi. mekansal organizasyon ve düzen denilen.137 6. çevresel bağlantılar ve çevresel psikolojik süreçlerle bağlantı kurulmuştur. Bununla birlikte. Mekanı oluşturan bileşenlerin mekan kurgusunu oluşturmak üzere çeşitli şekillerde bir araya gelmeleri. algılama süreci sonucunda oluşan zihinsel imgeleri oluşturur. mekan.eklenir. ışık. mekanların yan yana geliş şekilleri ve renk. Mekanların ve dolayısıyla yapma çevrelerin neden ve nasıl oluşturulduğunun cevabı insanın çevreyle olan ilişkilerinde gizlidir. elde edilmesi. mekanın algılanmasını etkileyen nesnel özellikler de mevcuttur. duyularla çok farklı şekillerde deneyimlenebilir. yorumlanmasından oluşur. bilgilerin yorumlanması ve anlamlı hale gelmesi kısmıdır. İnsan çevreyi nasıl tanır? Çevreden hangi bilgileri alır? Bu bilgilerin işlenmesi sonucu insanlara çevreden ne tür mesajlar ulaşmış olur? Psikolojik boyutta olan bu ilişkiler. duygular. Çünkü. farklı kültürlerden kullanıcıların bir lobi mekanı içinde birbirleriyle olan etkileşiminin mekanın biçimlenişini ve kurgusunu nasıl etkilediğinin (ya da tam tersi) ortaya konması amaçlanmıştır. algısal boyutları düşünüldüğünde mekan çok daha fazlasını ifade eder. işlenmesi. Söz konusu mesajlar. mimariyi oluşturan en önemli olgulardan biridir. bölgesellik gibi kavramlar insanların içinde bulundukları çevrede diğer insanlara karşı durumlarını belirlemek ve ilişkilerini düzenlemek üzere kullandıkları davranış düzenleme mekanizmalarıdır. Bu noktada. Çünkü. fiziksel çevrenin kapsadığı yapma çevreleri oluşturan elemanlar olduğundan çalışmada. bu noktada. binalar ve şehirler kurarlar. Yine de. İnsanlar çevreden kendilerine gelen mesajlarla çevreyi tanırlar. algılama ve mekanın algılanması konuları işlenerek. Mahremiyet. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu tezde. bir turizm mekanı olan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcının sahip olduğu kültürün bir etkiye sahip olup olmadığının. algılama süreci göründüğü kadar kendiliğinden oluşan (istemsiz) bir süreç değildir. Mekanın yapısal ve fiziksel olarak üç boyutu olsa da. nesneden kaynaklanan özelliklere öznel özellikler de önceki deneyimler. Mekanı sadece bir yapı parçası gibi görmek doğru olmayabilir. özellikle.

Teknoloji ve endüstrileşme aracılığıyla günümüzde sınırlar esnekleşmiş ve dünya “küçülmüştür”. Bu nedenle. dünya görüşü gibi insanın içinde bulunduğu toplum nedeniyle yaşarken öğrendiği. . Algılamayı etkileyen öznel özelliklerin başında kültür gelmektedir. kullanım özellikleri gibi) kullanıcı memnuniyeti oluşturması açısından. Seyahat. Zaten. turizm de farklı insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisidir. Kültür. algısal deneyimler kullanıcının ya da gözlemcinin iç dünyasından ya da sosyal ve kültürel özelliklerinden de etkilenir. gelenekler. Bütün bunların yanında. yöresel yemekler gibi nesnel kültürel öğeler değildir. Böyle bir mekanın tasarım özelliklerinin (fiziksel özellikleri. kullanıcı memnuniyeti açısından önemlidir. değer yargıları vb. Bir mimar gözüyle bakıldığında ise. toplumlar arasındaki farklılıklara temel oluşturur.138 Bunun yanında. söz konusu insanların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerinin. eğilimlerinin ve sosyal etkileşimlerinin ne yönde olacağını saptamak tasarımcı için çok önemli bir veri olacaktır. tutumlar. Değerler. Diğer tüm turizm çevrelerinde olduğu gibi. İnsanın hayata bakışı. Farklı kültürlerden ve ülkelerden insanların bir araya geldiği lobi mekanı. her mekan gibi lobi mekanının da kullanıcının zihninde oluşturduğu imgeler (algılamanı ürünleri). çalışma konusu nedeniyle lobinin özel bir yeri vardır. Tezin beşinci bölümünü oluşturan anket çalışması bu bağlamda gerçekleştirilmiştir. çoğunlukla farklı çevreler ve kültürler tanımak amacıyla gerçekleştirilmektedir. Farklı bir çok ülkeden turistin kullanımına açık olan lobi mekanı. lobi mekanı ile ilgili de kullanıcı tercihleri ve kararlarını etkileyen özellikler önemlidir. tarihi eserler. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri ve benzerlikleri oluştururken. Burada sözü edilen kültürel özellikler. kültür. Turizm ve pazarlama sektörü açısından bakıldığında. bir turizm mekanıdır. kurgusu. anladığı ve bu çevreyle ilgili tercihleri ise daha önce değinildiği gibi. yani turistin o mekanı tekrar ziyaret etmesini etkileyeceğinden mekansal özellikler önemlidir. turizm olgusundan ayrı düşünülemez. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri oluşturan bileşenlerdir. algılamanın konusudur. konumu. Farklı çevrelerde insanların çevrelerini nasıl tanıdığı. kültür. gelişen ulaşım araçları sayesinde insanlar kolaylıkla farklı çevreleri ziyaret edebilmektedir. Çünkü. ise tercihlerini ve davranışlarını büyük ölçüde tespit eder. farklı kültürlerden pek çok insanı tesadüfen bir araya getiren ve onları bir mekanı ortak kullanmaları durumunda bırakan kamusal bir mekandır. bir kişinin hayata bakışını temsil eder. bir mekanla ilgili kullanıcı memnuniyeti kullanıcının.

kullanıcıların iç dünyalarında mekanların nasıl bir gerçeklik kazandığını anlamak bakımından önemlidir ve genellikle sosyoloji.139 Anketin sonucunda iki farklı kıtadan kullanıcıların mekansal tercihleri ve eğilimleri arasında hem benzerlikler. sosyal antropoloji ve turizm araştırmalarının konusu olmaktadır. hem de farklılıklar bulunmuştur. Bu sonuç. teknolojinin birbirine yaklaştırdığı insanların dünyayı algılamalarında hala kültürlerinin etkisiyle hareket ettikleri durumlar olduğunu söylemek mümkündür. Mekansal algılama ile ilgili çalışmalar. turistlerin yoğun olarak kullandığı bir lobi mekanının tasarım verileri olarak tasarımcılar tarafından kullanılabilir. Söz konusu dağılımların sonuçları. . katılımcılara yöneltilen mekansal özelliklerle ilgili 19 sorunun cevaplarıyla ilgili dağılımlardır. Araştırmacılar. mimarlık alanında da bu tür çalışmalara ağırlık verilmelidir. kullanıcıların demografik özelliklerini sınırlandırarak mekansal algılama ve mekansal algılamada kültürün etkisi ile ilgili daha spesifik araştırmalar gerçekleştirebilirler. psikoloji. daha önce gerçekleştirilen benzer araştırmaların sonuçlarıyla da örtüşmektedir. Bu durumda. Oysa. Anket çalışmasının diğer bir sonucu.

Arnheim. Boston. Baloğlu.. (2000). (1979). (1977). Britton. U. Bütün. New York. E. 3rd Edition. “Destination Environment Quality and Tourists’ Spatial Behaviour in Nigeria: a Case Study of Third World Tropical Africa”. (1986). (1987). Berkeley and Los Angeles.. PWS-Kent Publishing Company. TDK Türkçe Sözlük. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. (2000).F. ve Gilson.A. Kent Publishing Company. İ. . J. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. İstanbul. (Anonim)... (1997). Plenum Pres. Assael. Wadsworth. “The Image of the Third World in Tourism Marketing”. Mimarlık ve Algılama: Özne-Nesne Diyalektiğine Analitik Bir Yaklaşım.. Berkeley and Los Angeles. (Anonim). ve Chemers... I. H.. s. (Anonim).195. (1965).. Lisans Tezi. (2003). I. Bruner. Coşkun. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1980). (2004). Kent Mekanı ve Görsel Bilgi. “Mimarlıkta Mekan Kavramı”. Belirtilen Kaynak: Lang. (2000). (1987). (1992). (2002).. S. R. (1957). New York.A.. New York and London.S. Altan. Culture and Environment. Holt. (1980). Mimarlık ve Şehircilikte Mekan Dergisi. As Space: How to Look at Architecture. S. Ö. Altunışık. O. (1993). 5:251-268. İstanbul. A. Annals of Tourism Research. Y. (2000). Belirtilen Kaynak: Lang.. The Dynamics of Architectural Form. Human Behavior and Environment: Advances in Theory and Research. Yıldız Üniversitesi Yerleşme ve Mimarlık Bilimleri Uygulamalı Araştırma Merkezi. s. s. University of California Press. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. International Journal of Tourism Research. Sakarya. Rinehart&Winston. İstanbul. (Anonim). ve Wohlwill. J. Art and Visual Perception. California. Memo Larousse 2.. Horizon Pres.. Y. (1993). s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.Lisans Tezi. R. (1991). (1997). 35:11-15. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s.89.. H. Social Psychology and Perception. 197. Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model.. Berkman. R.66. R.. “Affective images of Tourism Destinations”. Aydınlı.. Consumer Behaviour and Marketing Action. Dictionnaire Larousse 4. J. Journal of Travel Research. Rapoport. (1986). (2000). İstanbul Teknik Üniversitesi. Dictionnaire Larousse 2.189.. Boston.140 KAYNAKLAR Albal.. SPSS Uygulamalı. Yıldız Teknik Üniversitesi.193. İstanbul. S. ve Brinberg. Altman.Lisans Tezi. (1997).. Sakarya Kitabevi.. Y. Consumer Behavior: Concepts and Strategies.193. C. Altman.D. Bayraktaroğlu.W. İstanbul Teknik Üniversitesi. University of California Press. 3rd Edition. ve Yıldırım.. s. (1987). Arnheim. s. R.. Awaritefe. 6:318-329. D. (1970). M. Barry. Inc.

J. Yem Yayın. (1994). 8:187-219.395.R. “Anomie. (2003).262. (2000).. Boston. Crompton.. İstanbul Teknik Üniversitesi. ve Crompton. Fairweather.196. “Visitors’ and Locals’ Experiences of Rotorua. London. Annals of Tourism Research. ve Laws. ve Roenisch. Chen. Routledge. E. Dann. Carlson.141 Canter ve Krampen. Psychology: The Science of Behavior. Y.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Aldershot. Ching.. B..S. P. K. s. Crespi.R. “Image Differences Between Prospective. New Zealand: An İnterpretative Study Using Photographs of Landscapes and Q Method”. American Marketing Association.L. “Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History”. Conway. J. J... s. (1998). (1991).Lisans Tezi.M. (1994).Ö..C.. England. Allyn and Bacon. (1996). G. (1980). s. 17: 18-23. Fourth Edition. (1999)... R.K. “Motivations for Pleasure Vacation”. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.196. “Human Territories: Comment on Functional Properties”. R. Journal of Travel Research. s. H. G. s. s. Y. J. 22(4):19-29. Belirtilen Kaynak: Markin. J. (2002). 38(4):411-416. E.. Journal of Travel Research. Jenkins. Consumer Psychology for Marketing. (2003). İstanbul. (2000). 6:408-424.. Annals of Tourism Research. (1993). M. 8(1):31-48. First-time.M. G.C. London. Crompton.68. S.. (1992).22.. London. 8:187-219. (1981). S. (2000). “An Assessment of the Image of Mexico As a Vacation Destination and The Influence of Geographical Location Upon That Image”. Belirtilen Kaynak: Altman ve Chemers. ve Swaffield. 4:283-297. s.. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (2003). Foxall.S. ve Goldsmith.J. J.S. Journal of Travel Research. The Tourist Review.67. Mekan ve Düzen.137. Moscardo. (2000). Chon. International Journal of Tourism Research. (1997). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Tourism Motivation: An Appraisal”. Routledge. F. (1977). Edney. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.P.E. I. s.. (1974).. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Hants. Marketing Research Technique Series No:7. Douglas. (2000). Dann. Faulkner.196. and Repeat Visitors to the Lower Rio Grandle Valley”. Environmental Perspectives.. (1987). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (1979). (2001). İstanbul. (1979a).2.306.. (1976)... Fakeye. s. (1979b). (1965). Environment and Behaviour. (2000). (2000). ve Wind. . Dede. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. s. (1988).S. “Attitude Research”. “The Myth of Globalization”.D. Annals of Tourism Research. Perceiving Others. 30:10-16. s. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd.. Mekanın Algılanma Olgusu ve İnsan-Hareket-Zaman Faktörlerinin Etkisi. s. G.. “Measurement of Korean Tourists’ Perceived Images of Overseas Destinations”. Continuum.R. “Tourism in the 21st Century: Lessons from Experience”. Mehuen.R. 2:2-7. Mimarlık: Biçim. N.L. Ego-enhancement and Tourism”.2.L. Ross. Colombia Journal of World Business. H. “The Role of Destination Image in Tourism: An Extension”.150. Cook. ve Hsu.

13:338-342. (2000). New York. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1991). (2000). s. Environmental Cognition. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. London.D. D. (2000). E. J.107. Groetzbach.. s.. “A Framework of Psychological Meaning of Products”. Freizeit und Erholung als Probleme der Vergleichenden Kulturgeographie.... (2003). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.E. ve Page. .67. (2000). Vacationscape-Designing Tourist Regions. Ittelson. V. Hall. “Singapore’s Image as a Tourist Destination”. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1988). ve Proshansky. s.H. (1987). New York. İmamoğlu... “Toward a Social Psychological Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”. Gnoth. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. 16-20. Environment and Tourism. International Journal of Tourism Research. (2000). Doubleday & Company.. s. Erhdungsverhalten und Tourismusstile am Beispiel Orientalischer Lander. “Tourism Motivation and Expectation Formation”. Rinehart and Winston. 2:191-216. C.142 London. 75(4):192-205. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (2000). Holt.M. E. G. Texas. s.70.A. (2000). W.T. s. W.. R.16. T. Golledge.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.68. Holden. Friedman. Hasol. (1974).. Iso-Ahola.. Grandjean. Culture and Organisations: Software of the Mind. R. D. S. University of Texas. İstanbul. Gunn. (1982). Halsted. (2003). Holzner. “Image Formation Process”. (1985). Freie Universitat. Hofstede.W. New Fetter Lane. Groetzbach... Geographische Zeitschrift... YEM Yayın.130. Gartner. (1986). (1973). (1987). S. TOL Dergisi. Eichstater Beitrage. Inc. Price Theory: An Intermediate Text. London. New York. s. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. The Hidden Dimension. Belirtilen Kaynak: Lang.C. (2000). s. V.J. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Friedman..194. The Geography of Tourism and Recreation. (2003).. Ergonomics of Home. 196. (2000).. A. (1986). E.. (2002). London. (1966). Mekan ve İnsan Psikolojisi. Annals of Tourism Research Fall.. Institut für Tourismus.. “Stadtland USA”.67. Journal of Travel and Tourism Marketing.398. E. Routledge. (1993).1.398.. (2000). (2000). New York. McGraw Hill. s. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. s.K. (2003). An Introduction to Environmental Psychology. H. Regendburg. (1981). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. Kış:77.398. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s.M. s. Advances in Consumer Research. ve Wan. T. L. ve Lessig. (1972). s. Berlin. Hall. 9:256-262. C.. (1997)..66. Wiley. Hui. Annals of Tourism Research. 5:305-313.P. (1999). 67..

Lang..143 İzgi. F. MacInnis. Kroeber. (2003). “Comparative Analysis of Tourist motivations by Nationality and Destinations”. The Image of the City. M. Van Nostrand Reinhold..S. D.. Tourism Management.C. (2000).. H.. (1974). Cambridge. Foresman&CO. Lowenthal. La Page. s.1. P. Belirtilen Kaynak: Awaritefe.H. Pergamon Press.L. ve Price.. J. (1960).. s. (2003). Jenkins. Lynch. “Understanding and Measuring Tourist Destination Images”. R. D. R. (2003). New York. (2003). Kassarjian.195. Kozak. M. ve Kluckhohn. (2000). Inc.197. ve Robertson. ve Brislin. MIT Pres.. . Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (2003). Outdoor recreation and Tourism. 23(3):221-232. ve Vachon... A. C. Journal of Travel Research. s. s. Belirtilen Kaynak: Rapoport. Hanbook of Intercultural Training 2 and 3: Issues in Training Methodology. (1977). (2003). (2004).. s. (1983). (1977). “The “Pull” of Tourism Destinations: A Means-end Investigation”. Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. W. (2002).. Kozak. New York. s. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. İstanbul. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.J. “Image of Camping-Barriers to Participation”. Klenosky. 6:29-37. Litvin.9.. ve Cormier... D.J. K. J.L. 51:241-260. Lang. Moleski. “Toronto’s Image as a Destination: A Comparative Importance-Satisfaction Analysis by Origion of Visitor”. W. 40(4):385-395. (1987).W. O. Tourism Management. ve Hefner. L. (1988). (1999). s. U. New York. USA. Landis. (1999). Mimarlıkta Süreç: Kavramlar-İlişkiler.. D. Dowden. Journal of Consumer Research. s.L.306... International Journal of Tourism Research. Perspectives in Consumer Behavior. Crotts. s. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions. Scott. 1:1-15. Random House. s. D. Annals of the Association of American Geographers. (2002). J. D.306. s. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (2003). (1974). (1968). New York. International Journal of Tourism Research. J.W. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Stroudsburg. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.. Journal of Travel Research. (1961). 15(4):21-25.306. Hutchinson & Ross. (2001).. (2001).4. “Comparative Assessment of Tourist Satisfaction with Destinations Across Two Nationalities”. “Cross-cultural Tourist Behaviour: a Replication and Extension Involving Hofstede’s Uncertainity Avoidance Dimension”. Burnette. 39(3):252-260.. C. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. M.. “The Role of Imagery in Information Processing: Review and Extensions”.306. T.15. Macmillan. (2000). Markin. D. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. YEM Yayın. 13:473-491. Joppe.. (1985). Designing for Human Behavior: Architecture and the Behavioral Sciences.. “Geography. Martin. Journal of Travel Research. S. 22(4):391-401. Knudson. Experience and Imagination: Towards a Geographical Epistemology”. (1987). Macmillan.H.W ve Waalen.28. Consumer Behavior: A Cognitive Orientation..F.

s. New York.. 208. International Business Press. (2000). ve Jarvis. Belirtilen Kaynak: Lang. s. Dowden Hutchinson and Ross.1. Odemerho.193. “Tourism and National Parks: A Psychographic and Attitudinal Study”. (1993). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.W. (2003). The MIT Pres. (1975). (2000).1.J. ve Mansfeld. The Ulysses Factor.. 195. Architectural Record Books. 12-15. “Consumer Behaviour in Tourism”. C. Belirtilen Kaynak: Rapoport. (1987).. University Pres. s. (2002). “Regional Images and Regional Travel Behaviour”. (1988). C. What Product and Country Images Are and Are Not. G. Nigeria”.. Moore. s. s. Urbana III.153. (1973). Belirtilen Kaynak: Fairweather ve Swaffield. 2(1):27-41. s.. (1995).. (2003). s.. Tourism-Principles. Belirtilen Kaynak: Ross.22.68. House Form and Culture. s. Europan Journal of Marketing. (1976). National Characteristics.. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1966). Moutinho.1. E.21. s..144 Mayo.. (2000). New York. Wiley. CBI Publishing. s. “Intensions in Architecture”. s.. (2000). “Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture”. McIntosh. “The Structure of Urban Environmental Problems as Perceived in Warri. (1986). (2003). London. Rapoport. A. Ross. L. Rizzoli. Cambridge. Papadopoulos. A. (1979). (1977). Practices. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. L. The Psychology of Leisure Travel. Rapoport. New York. (1985). Mass. (1998). (2000). Pizam. Research for Changing Travel Patterns: Interpretation and Utilisation August. Belirtilen Kaynak: Awaritefe.22.. A. Mayo. (1977)..2. Binghamton.2. Earthscan. F..400. (1976). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Journal of Environmental Management. A. Mayo. Human Aspects of Urban Form: Towards a Man-Environment . s.. Information Theory and Esthetic Perception. Shape&Scale in Architecture.. (1977). (1987).W.67.77.D. The Haworth Hospitality Press. (1998). (1977). (2000).. (2000). Springer-Verlag. J. s. E. (1981). Y. (1974). Norberg-Schulz. Porteous. A. 14:14-18. Philosophies. Peabody. Pizam ve Mansfeld. Belirtilen Kaynak: Rapoport. Pearce. Belirtilen Kaynaklar: Reisinger ve Turner. Belirtilen Kaynak: Awaritefe.J.P.. s. Bendel. Pearce. R. Cambridge. D.D. E. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Awaritefe.. (2003). s.70. Addison-Wesley. Environmental Cognition in Cross-Cultural Perspectives.. N. New York. Woodside vd. Norberg-Schulz. New York. Consumer Behavior in Travel and Tourism. Moles. Blueprint 4: Sustaining the Earth-Capturing Global Value. D.. s. C. Environment and Behavior: Planning and Everyday Urban Life. Boston. Pennsylvania.225.. New York. Reading. Journal of Travel Research.225. ve Allen. 21(10):5-44. 197. (1969). (1977). Dimensions: Space. Prentice Hall Inc.... University of Illionois Pres. (2003). Rapoport.

R.M... Belmont. s. Tourism Recreation Research. Rapoport. (2003).F.L. Oxford. 26(4):2-11..16. Sanoff.Q. (2000). Belirtilen Kaynak: Markin.G.15. s. Rokeach. New Jersey. S. (1987).. (1974). H. The Nature of Human Values. (2003).. (2003). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. L. Hospitality Pres.. D. Consumer Behavior. Wadsworth Publishing Company. The Impact of Brand Preference on the Perception of Brand Names: A Laboratory Analysis. Sartain. C. (1991). (1998).262. Melbourne. ve Porter.. A.L. A. Saarinen. “On Deserts and Beaches: Recreational Tourism in the Muslim World”. Free Pres. Association of American Geographers. (1977).398. Intercultural Communication: A Discourse Approach. “VALS as a Tool of Tourism Market Research”. Communication Between Cultures.147. (1967). Personal Space: The Behavioral Basis of Design. ve Theocharous. (1989). Stabler. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Cassell. Beliefs. R. (1968). Inc. ve Chapman... North.4. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.149. The Psychology of Tourism.193. Tourism Management.77. (1988). s. Visual Research Methods in Design. H. (1987). Rokeach. Holt. J. New York.. Ryan. McGraw-Hill Book Company. Prentice-Hall. H.. s. The Tourist Experience: A New Introduction. (2002). Reisinger. (2003).R. s. s. Scollon. ve Kanuk. Jossey-Bass. R. (1969). The University of Arizona Press.306. Strange. Prentice-Hall. s. USA. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1970). H.. Belirtilen Kaynak: Lang. (2000).A. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. L. Oxford. Cross-Cultural Behaviour in Tourism: Concepts and Analysis. M. W. s. W. Tucson. The Meaning of the Built Environment: A Nonverbal Communication Approach. Schiffman.W. .E. Englewood Cliffs. London.. MA: Blackwell. 23(5):475-487. ve Turner... (2000).. The Image of Destination Regions: Theoretical and Emprical Aspects. Cambridge. Perception of Environment.. Ritter. Belirtilen Kaynak: Bütün.J. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Butterworth-Heinemann. Samovar. (1997). (2000). Tourism Recreation Research.398. (1973). 12(1):3-8. San Francisco. Ritter.28. (1991). New York. T. Belirtilen Kaynak: Rapoport. Seddighi. Y. Ve Scollon. J. (2002). M. (2000). Sommer. L. s. (1986). Washington DC.. Shih.. s.F. M.R. (2003).. ve Engel. (1995).E.. s. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. A. A.. (1969). Psychology: Understanding Human Behavior. Pergamon Press.J. Ross. “Styles of Tourism in the Modern World”. Spence. L. 14(2):3-10. s. Attitudes and Values. G. “A Model of Tourism Destination Choice: A Theoretical and Emprical Analysis”. (1982).145 Approach to Urban Form and Design.. Rinehart&Winston.F. Journal of Travel Research. New York.

. “A General Model of Traveler Destination Choice”. 70.16. 24:1-13. Ve Crompton. Uysal. 68.. s. ve Jenkins. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1990). Beckenham. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Economic Geography October.. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. Tavşancıl. J.G. (1970). (2000). Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Business. ve Lysonski. (2003). (1989)..Y. Crouch. Elements of Architecture: From Form to Place.I.. London. Stern. M. (2003). CABI Publishing. E. s.9..68.edu/~gwynne/maslow. ve Zelinsky.70. (1972).67. S.16. Trompenaars. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. S. Brealey. Triandis. London.193.isdesignet. A.stanford. F.G. 549-567.. H. Walmsley. M. 17:432-448. Consumer Psychology of Tourism. Oxon. Woodside. (2000). s. (1993). s. New York.com/Magazine/Sept’98/learn. J. ve Krakover.... “Appraising Images of Tourist Areas. Nobel. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. ve Sakai. s. Application of Personal Constructs”. Pizam ve Mansfeld. s. Belirtilen Kaynak: Wooside vd. Mazanec. Belirtilen Kaynak: Woodside vd..E. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Australian Geographer..L. (2002). (2000).J. Williams. (2000). INTERNET KAYNAKLARI [1]http://plato.html [3]www. P.193.. The Analysis of Subjective Culture. “On Some Patterns of International Tourist Flows”. E&FN Spon. s.. A. M.67. (1993). Ankara.A. D. L. “The Formation of a Composite Urban Image”.C.. Geographical Analysis.edu/entries/behaviorism. Wiley-Interscience.21. E. von Meiss. s. (2000). Hospitality and Leisure.. “Attitude Determinants in Tourism Destination Choice”.. (2000). J. Oppermann. 27:8-14. (2000). ve Hagan. Annals of Tourism Research. W. New York. (1993). Journal of Travel Research.html .html [2]http://web.utk. Van Nostrand Reinhold. Um.R.146 Croom Helm. (1990). Motivation of Pleasure Travel and Tourism. J. S. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. s. (2000)... 25(2):130-146. Woodside. (1993)..M. G.

147 EKLER Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması .

Canlı renklerin hakim olduğu. Çok pencereli. 4.148 Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması ANKET FORMU • Cinsiyetiniz • kadın • erkek • Yaşınız • 15-30 • 31-50 • 51-üzeri • Yaşadığınız yer • Avrupa • Asya • Eğitim düzeyiniz • ilkokul • lise • üniversite ve üzeri Türkiye’de bir kent oteli tasarlanacak. Katılmıyorum 1. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . dinamik bir lobi isterim. geniş hacimli bir lobi isterim. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. 5. 2. Kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine ve imajına göre. Bu otelin lobisinin özellikleri hakkında. Yüksek tavanlı. Geleneksel bir dokuya sahip bir lobide oturmak isterim. 3. dışa dönük bir lobi isterim.

küçük oturma guruplarında otururum. 6. Basamaklarla. 3. 4. Organik formlu bir mekan isterim. Farklı insanlar tanımayı severim. 5. 4. 3. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . lobide yer kalmamışsa tanımadığım bir insanın masasına oturabilirim. 2. Katılmıyorum 1.149 Kullanılacak mekanın kurgusuna ve konumuna göre. Giriş çıkışları ve tüm alanı görecek şekilde otururum. Diğer guruplarla ilişkisi az olan. Küçük bir salon isterim. Katılmıyorum 1. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. Orta kısımlarda otururum. Pencere yanında oturmaktan hoşlanırım. 5. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili. iç içe bir lobi isterim. 2. Kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına göre. Duvar yanında oturmaktan hoşlanırım. Galerilerle ya da atrium aracılığıyla diğer mekanlarla ve katlarla görsel ve işlevsel ilişkisi olan bir lobi isterim.

Merdiven ve asansöre yakın otururum. 9. 8. Resepsiyona yakın otururum.150 7. Bara yakın otururum. .

151 ÖZGEÇMİŞ Doğum tarihi Doğum yeri Lise Lisans Çalıştığı kurumlar 11... Büro Stajı .03. Büro Stajı 2001 Yaz Dönemi 4GEN Mimari Ltd .1980 İstanbul 1994-1998 1998-2002 Darıca Neşet Yalçın Süper Lisesi Trakya Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fak. Mimarlık Bölümü 1999 Yaz Dönemi Yolbulanlar İnşaat Ltd Şti. Şantiye Stajı 2000 Yaz Dönemi Kabay İnşaat Taahhüt Ltd Şti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful