YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TASARIM GİRDİSİ OLARAK ALGILAMA: LOBİ MEKANININ ALGILANMASINDA KULLANICI KÜLTÜRÜNÜN ETKİSİ

Mimar Emine KÖSEOĞLU
FBE Mimarlık Anabilim Dalı Bina Araştırma ve Planlama Programında Hazırlanan

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı : Doç. Dr. Deniz ERİNSEL ÖNDER (YTÜ)

İSTANBUL, 2004

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................................ iv ÇİZELGE LİSTESİ ................................................................................................................... vi ÖNSÖZ.....................................................................................................................................vii ÖZET .......................................................................................................................................viii ABSTRACT .............................................................................................................................. ix 1. 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.5.1 1.3.5.2 1.3.6 2. 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.1.1 2.3.1.2 2.3.2 2.3.3 2.3.3.1 2.3.3.2 2.3.4 3. 3.1 3.1.1 GİRİŞ....................................................................................................................... 1 Konunun Önemi ve Gerekçesi................................................................................. 1 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı ............................................................................ 2 Araştırma Yöntemi .................................................................................................. 3 Sorunun Belirlenmesi .............................................................................................. 3 Amacın Belirlenmesi ............................................................................................... 3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması........................................................................ 4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi ........................................................ 4 Veri Toplama Aşaması ............................................................................................ 4 Literatür Çalışmaları................................................................................................ 5 Anket Çalışması....................................................................................................... 6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç .............................................. 6 İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI.......... 8 Tanımlar ve Kavramlar............................................................................................ 8 İnsan-Çevre İlişkileri ............................................................................................. 12 Çevresel Psikoloji .................................................................................................. 12 Çevre Bileşenleri ................................................................................................... 14 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar............................................................. 16 Çevresel Gereksinimler ......................................................................................... 19 Çevresel Algılama ve Biliş .................................................................................... 20 Davranışsal Süreçler .............................................................................................. 23 Mahremiyet............................................................................................................ 23 Tanımı ve Anlamı .................................................................................................. 23 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı............................................................... 25 Kişisel Mekan ........................................................................................................ 26 Bölgesellik ............................................................................................................. 28 Kamusal Bölgeler .................................................................................................. 28 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları ....................................................................... 29 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme ......................................................................... 30 ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI ................................................... 32 Mekan .................................................................................................................... 32 Mekanın Tanımı .................................................................................................... 32 ii

3.1.2 3.1.3 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.2.1 3.3.3 3.3.3 3.3.3.1 3.3.3.2 3.3.3.3 3.3.3.4 3.3.3.5 3.3.3.6 4. 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 5. 5.1 5.2 5.3 6.

Mekan Çeşitleri...................................................................................................... 32 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan ......................................... 36 Algılama ................................................................................................................ 40 Algılamanın Tanımı............................................................................................... 40 Algılama Süreci ..................................................................................................... 41 Algılama Teorileri ................................................................................................. 43 Mekanın Algılanması ............................................................................................ 49 Algılamada Öznel Faktörler .................................................................................. 49 Algılamada Nesnel Faktörler................................................................................. 53 Mekansal Bütünlük................................................................................................ 57 Estetik Olgusu........................................................................................................ 61 Mekansal Algı Türleri ........................................................................................... 66 Boyutsal Algılama ................................................................................................. 66 İşitsel-Kokusal Algılama ....................................................................................... 68 Dokunsal Algılama ................................................................................................ 69 Görsel Algılama..................................................................................................... 69 Isısal Algılama ....................................................................................................... 74 Hareket ve Zamanın Algılanması .......................................................................... 75 TURİZMDE KÜLTÜREL DAVRANIŞ VE MEKANSAL ALGILAMA ........... 79 Turizmde Mekanın Algılanması ............................................................................ 80 Kullanıcının Özellikleri ......................................................................................... 82 Mekansal Özellikler............................................................................................... 96 Turizmde Algılama ve Kültür İlişkisi.................................................................. 103 Kültür Kavramı.................................................................................................... 105 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar .................................................................... 106 Lobi Mekanının Algılanması............................................................................... 109 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Etkisi ........................................................ 106 Lobi Mekanının Tasarım Kriterleri ..................................................................... 114 UYGULAMA ÇALIŞMASI .............................................................................. 118 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı ............................................................................ 118 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi ............................................................. 118 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar ....................................................................... 120 SONUÇLAR VE ÖNERİLER ............................................................................ 137

KAYNAKLAR ...................................................................................................................... 140 EKLER .................................................................................................................................. 147 Ek 1 Lobi Mekanının Algılanması ile İlgili Gerçekleştirilen Anket Çalışması ..................... 147 ÖZGEÇMİŞ............................................................................................................................ 150

iii

............................................................................................................ 79 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler.................................................................................................................... 37 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü ....................................................2 Şekil 4...................................................................... 76 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri ....... 39 Formun algılanması ve sınırlar..................4 Şekil 2............................................................... 82 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model ..........................4 Şekil 4.........12 Şekil 3................................ 60 Villa Hermosa’dan bir görünüm................17 Şekil 3.....19 Şekil 3............................................................................................30 Şekil 3... 44 Yakınlık kanunu ...................................33 Şekil 4..................... 37 Allen Brooks tarafından hazırlanan.............. II...........................................................................................................7 Şekil 3................28 Şekil 3................15 Şekil 3............................................................................... 81 Algılamanın şematik tanımı .......................................13 Şekil 3................................ 76 Perspektif ilkesi ................................. 46 Faydalı form prensibi ........................... İspanya ......5 Şekil 3....................................... 71 Benzerlik kanunu..................................................................................... 73 Renklerin etkileri........5 Şekil 3.............................................. 48 Işık-mekan.........................4 Şekil 3... 84 iv .................... 66 Şekil-zemin ilişkisi................... 45 Kapalılık kanunu ....................................................... 11 Kültür-çevre ilişkileri . La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber .............................................25 Şekil 3.....ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2........1 Şekil 4........... Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar .......................................26 Şekil 3........................... 38 Bitiştirme ve giriştirme.1 Şekil 3........... Bursa......................................................................................3 Şekil 2................................................................................................................................................................................. 39 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme...................... 64 Görsel ölçek................................................................... La Tourette Şapeli................................1 Şekil 2................................................................. 45 Şekil-zemin ilişkisi ..........................29 Şekil 3.................................................... 34 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar ......11 Şekil 3............................................................................2 Şekil 3........................................................... 59 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar..............................................................................27 Şekil 3... 13 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri...................................................................................................32 Şekil 3........................21 Şekil 3..............................9 Şekil 3.............................................. 54 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma...................................................... 44 Benzerlik kanunu.........................................................................10 Şekil 3.......................................... 47 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması ...3 Şekil 4............................................................... 45 Faydalı devamlılık kanunu ..................................... 74 Faydalı form prensibi .............31 Şekil 3......................................5 İnsan davranışının temel süreçleri......................................... 83 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler ............3 Şekil 3...... koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi... 59 Tekrar ilkesi...... 71 Yakınlık ilkesi ................. 45 Kapanma kanunu....................... 72 Uygun devamlılık ilkesi .... Le Corbusier .......2 Şekil 2.................................18 Şekil 3..................................................................................... 10 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış ......8 Şekil 3..... 72 Kapanma kanunu.................... 72 Faydalı formlar ..... 16 Davranış düzenleme mekanizmaları .............................................................................................................. 63 Oranlama sistemleri......... 58 Tekrar..........................................................................................................22 Şekil 3...........................................23 Şekil 3... 24 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House.......................................................... 36 Yükseltilmiş döşeme düzlemi...................20 Şekil 3..........6 Şekil 3............. Beyazıd Külliyesi..................14 Şekil 3..............................................24 Şekil 3....16 Şekil 3...........

.......12 Şekil 4...........................6 Şekil 4......................................................................................... iki grup arası t-testi sonuçları..................................Şekil 4....................14 Şekil 4................................19 Şekil 4............................10 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar ...................13 Şekil 4..........................................6 Şekil 5........................................... 127 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri............. bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir... 86 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model ........ sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir ...............................3 Şekil 5............... 109 Algılamaya kültürün etkisi ....................................................................................................... 121 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler...................9 Şekil 5..10 Şekil 4..................................................... 131 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.............................. 85 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler ............................ 126 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin...................... 100 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık ............................................................................................ 91 Kültürel-sosyal süreçler................................................................................11 Şekil 4.......................................................... 104 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması........................................................................................................................................... sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki............. 99 Yapma çevrenin deneyimlenmesi ................................................................... 86 Tatil yeri tercih modeli ..................... 122 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler. iki grup arası t-testi sonuçları ..................................... 123 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin...................................................................................................20 Şekil 5......7 Şekil 5........... 124 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.............................................................. 101 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi................16 Şekil 4......................... 133 v ..2 Şekil 5...................................................5 Şekil 5.................. 88 Bir yerin algılanması ..................... 98 Dikkate değer farklılıklar.........................................8 Şekil 5..........7 Şekil 4.......................9 Şekil 4........................................................ 87 Motivasyon sürecine ilişkin bir model .............18 Şekil 4...................................... iki grup arası t-testi sonuçları................8 Şekil 4........................................1 Şekil 5........................ 123 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler......... 111 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler..................................15 Şekil 4...............................4 Şekil 5.... 100 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir...................17 Şekil 4.............................. 129 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin. 96 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli.....

........ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 4................. 107 vi ..........1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler .......2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler ................................... 107 Çizelge 4............

her zaman beni destekleyen ve yanımda olan aileme sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim. vii . anket çalışmasında da bana yardımcı olan yakın arkadaşlarım. Deniz Erinsel Önder’e. Algılama. oluşturdukları mekanların kullanıcılar için ne ifade ettiği de son derece önemlidir. fikirleriyle beni yönlendiren. kullanıcıların zihinlerinde mekanlarla ilgili ne tür imgeler oluştuğunu saptamada mimarlara yardımcı olan bir araçtır. Mekanları oluşturmakla görevli olan mimarlar için. bazı teknik kriterler yanında. Tez çalışması süresince. Asuman Elmas’a ve Reyhan Örence’ye. her zaman yanımda oldukları gibi. Dr. ilgisini ve desteğini esirgemeyen değerli hocam Doç.ÖNSÖZ Mekanlar kullanıcıları için oluşturulur.

Anahtar kelimeler: Çevresel psikoloji. diğer kişilerle olan ilişkilerini davranış düzenleme mekanizmaları sayesinde organize ettiği vurgulanmıştır. Dördüncü bölümde tartışılan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi. kültür kavramı ile ilişki kurulmuştur. mekan kavramı. turizm çevreleri ve mekanları ile kullanıcı arasındaki etkileşimin psikolojik yönleri tartışılmıştır. bir anket çalışması gerçekleştirilerek sonuçları sunulmuştur. işitme. çevresel davranış. mekanın algılanmasında kültürler arasında hem benzerlikler. Çevresel biliş ve algılama konularının. İkinci bölümde. Son bölümde. Konuyla ilgili literatür ve internet taraması yapılmış. Bu konuyla bağlantılı olarak. algılama süreci ve teorilerine değinilmiştir. algılama. giriş bölümüdür. mekanın algılanmasında. kişinin iç ve dış ortamdan aldığı etkileri vurgulamaktadır. viii . gerçekleştirilen çalışmada. özelde ise lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörler irdelenmiş.ele alınmıştır. kurguladığını ve tanıdığını irdelediği. hem de farklılıklar bulunmaktadır. insan-çevre-davranış-kültür ilişkileri tartışılmıştır. Bu bağlamda. sosyal bir canlı olan insanın. dokunma. mekan. duyusal boyutlar -görme. İlk olarak. mekan bileşenleri ve kurulum şekilleri anlatıldıktan sonra algılamanın tanımı yapılmış. bu tezin gerçekleştirilme amaçlarının başında gelmektedir. insanın çevresini nasıl algıladığını. İnsanın çevresiyle kurduğu ilişkide gerçekleşen psikolojik süreçler ele alınmıştır. Birinci bölüm. Anket çalışmasının sonuçlarına göre. Üçüncü bölümde.ÖZET Turizm yapılarının tasarımında kullanıcıların kültürel farklılığının önemi yadsınamaz. Bu bölüm. algılama ve mekanın algılanması incelenmiştir. turizm. lobi mekanının algılanmasında kültürel yönle ilişkili olarak gerçekleştirilen anket çalışması sunulmaktadır.. lobi mekanı. genelde mekanın algılanması. Son olarak da. mekana etki eden nesnel özellikler yanında. vb. kültür.

This part highlights the effects a person receives from interior and exterior world apart from the ones from the object. In the third part. In the last part. Literatural resources and the resources on internet related to the subject are sought. First. the concept of space. According to the results. In the second part. the relation among people. ix . a questionnaire and its results are presented. the questionnaire relating to the cultural aspect of perception of lobby spaces is presented. Then. perception is defined. the psychological aspects of the interaction between tourism environments and users are the subjects of this part. The influence of users’ culture on perception of the features of lobby spaces examined in the fourth part is the aim of this thesis. People profit from some psychological processes to survive in environments. The first part is the introduction part. Keywords: Environmental psychology. space. build and know their environments through environmental cognition and perception. learn to understand. lobby space. tourism. perception. there are both differences and similarities between cultures in space perception. behaviour and culture is mentioned. spatial components are described. environmental behaviour.ABSTRACT Space perception has an important influence on designing of tourism spaces. culture. perception and space perception are studied. In this context. environment. the process and theories of perception are explained. and regulate their relations with others via behaviour-regulation mechanisms. Related to this. Next. space perception in general and culture as one of the factors affecting the perception of lobby spaces in specific are examined in this thesis.

1 1. . kavrayış ve yorumlayış biçiminin ifadesi olan çevresel algılama. GİRİŞ 1. Söz konusu ilişki karşılıklıdır. Kullanıcı açısından kültürel çeşitliliği barındırabilen lobi mekanının çalışma alanı olarak seçilmesiyle kültür kavramı. insan-çevre etkileşimiyle beraber ortaya çıkmıştır. çevresel psikoloji çerçevesinde kullanıcıların mekanları anlama ve yorumlama biçimlerini çözmek üzere başvurulabilecek bir referans özelliğindedir. Çünkü. içinde bulunduğu çevre koşulları da insan yaşamını ve kişiliğini etkiler. Bu tez. kullanıcıların kültürlerinin etkisiyle mekanı farklı algılayıp algılamadıkları tasarım için önemli bir veri olabilir. çünkü bu durum mekansal tercihleri ve kişilerin mekan içinde birbirleriyle olan etkileşimlerini de doğrudan etkiler. Bununla birlikte. bir çevre içinde bulunmuştur. İnsanın çevresini anlayış. İnsanlar. mekan tasarımına etki eden birçok faktör gibi kullanıcının bakış açısı objektif değildir. Kültürlerarası hizmet sunan turizm ve turizm olaylarının meydana geldiği turizm mekanlarında kullanıcıların mekanı ve birbirlerini algılamalarını incelemek mekanın verimi açısından büyük önem taşımaktadır.1 Konunun Önemi ve Gerekçesi İnsanoğlu var olduğu günden itibaren. çünkü mimarların oluşturduğu mekanlar onlar tarafından kullanılır. turizm-algılama. irdelemede ve açıklamada tasarımcılara veri oluşturmaktadır. bu bağlantıları kurmada. Turizm-kültür. nerede olursa olsun. insanlar arasında benzerlikler bulunabileceği gibi. mekan-algılama. Yaşamını sürdürebilmek için çevresiyle bir ilişki kurması gerekliliği doğmuştur. İnsan çevresini gereksinimleri doğrultusunda şekillendirir. mekanın algılanmasında daha önemli bir hale gelmiştir. birbirlerinden farklı olduğu gibi algılamaları da farklılık gösterir. Kullanıcıların bakış açısı önemlidir. algılamayı şekillendiren öznel faktörlerden biri olan “kültür” faktörü incelenmiştir. Mimarlık. Çevresel psikoloji. Bu açıdan bakıldığında. insanın çevreyle etkileşimini inceleyen bilim dallarının mimarlık eksenindeki önemi daha net anlaşılabilir. insanların algılamaları pek çok kişisel ve sosyal faktörün etkisiyle gerçekleşir. bu verileri elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu tez kapsamında. Benzer şekilde. algılamalarında da benzer yönler olabilir. Farklı kültürlerden insanların kullanımındaki mekanların tasarımında (lobi mekanında olduğu gibi).

2 mekan-kültür konularının işlendiği çalışmaların yanında söz konusu konuların hepsinin yer aldığı çalışmalar da mimarları doğrudan ilgilendirir. işlevsel. yapısal. Farklı kültürlerden insanların buluştuğu bir kent otelinin lobi mekanı küçük ölçekte bir turizm mekanıdır. Kullanıcısıyla var olan mekanlar için. mekanı anlayışı. Bunlardan biri olan algılama. insanların çevrelerini şekillendirmeye başlamalarının. mekansal algılama konusu farklı kültürlerden kullanıcıları olan “lobi mekanı” özelinde irdelenmiştir. etkenler söz konusudur.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı Çevresel psikoloji kapsamında çevresel biliş ve çevresel algılama. içsel öğelerdir. mimarinin başlıca konusudur. mekanın kişinin zihninde oluşturduğu imgeler devreye girer. isterse bir mimar tarafından tasarlanmış olsun. mekan tasarımında esas olan kullanıcı olduğundan algılama ve sonuçları tasarım için önemli veriler oluşturabilir. Mekan oluşturmada. Bu tezde. yani belli bir dönem için kendi çevrelerinden farklı çevrelerde yaşayan kişilerin bir turizm mekanını deneyimlemesi sırasında bazı psikolojik süreçler devreye girer. . yapma çevreyi oluşturan elemanlar mekanlardır. Mekan oluşturma. Zihinsel imgeler. Bu noktada. kavrayışıdır. mekansal özelliklerin değerlendirilmesi sonucu oluşturulur. objektif değildir. 1. bu etkenlerden biri de kullanıcının iç dünyasıdır. Ve zihinsel imgeler algılama sonucunda oluşur. bulundukları çevrelerden farklı çevreleri ziyaret etmelerinin ya da farklı çevrelerde yaşamalarının söz konusu olduğu günden beri insanlar için önem taşıyan konulardır. İster anonim olsun. ekonomik vb. Farklı ülkelerden insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisi olan turizm için kültürün önemi açıktır. Mekanı nasıl “gördüğü”dür. mekanla ilgili bilgilerin kişilerin zihinlerindeki yansımalarıdır. Turistlerin. bununla birlikte özneldir. Algılamayı oluşturan öznel faktörlerden bir diğeri de kültürdür. yapma çevre denilen. Bu imgeler. Zihinsel imgeler. Çevrenin şekillendirilmesi sonucunda. Algılama. mimarinin ilgi alanı olan fiziksel çevreler ortaya çıkmıştır. kullanıcıların zihinlerinde mekanla ilgili bazı imgelerin oluşmasıyla sonuçlanır. objektif bilgiden farklıdır. Bununla birlikte.

1980). birbirleriyle olan etkileşimlerinin. amacın belirlenmesi. sorunun belirlenmesi. Bu bağlamda. insanların çevreyi ve mekanları oluşturma biçimlerinin.3 Tez kapsamında. Altman ve Chemers.3 Araştırma Yöntemi Bu çalışma sürecinde. Yapılan literatür çalışmaları sonunda. . Tüm bunlar dikkate alınarak. kültürlerinin bir yansıması olduğu ve tüm bu ilişkilerin psikolojik süreçlerle bağlantılı olduğu anlatılır (Hall. verilerin toplanması. ilgi duyulan konular ortak noktalar tespit edilmiştir. işlevi sayesinde bir karşılaştırmaya olanak verebiliyor olması nedeniyle. 1. “kent otelinin lobi mekanı” çalışma konusu olarak seçilmiştir. verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların sunulması aşamaları gerçekleştirilmiştir. lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörlerden biri olan “kullanıcı kültürü” ve lobi mekanında bir araya gelen farklı kültürlerden kullanıcıların birbirleriyle olan “sosyal etkileşimleri” mekan tasarımına veri oluşturması açısından incelenmiştir. kültürel farklılıkların kent otellerindeki lobi mekanının tasarımında etkili olup olmadığı. Bina Araştırma ve Planlama Lisansüstü Programı’nda “Turizm Yapıları” alanında yürütülen bu çalışmada.3.3. Bu bağlamda. insan-çevre ilişkileri ve bu ilişkilere etki eden faktörler mimari için önemlidir. araştırmanın amacı olarak belirlenmiştir. tasarıma veri olması bakımından. irdelenmesi gereken bir alt başlık olarak saptanmıştır. 1. konunun doğrudan bağlantılı olduğu “kültür” kavramı. daha önce yapılan tezler incelenmiş. 1966. kaynak ön çalışmasının yapılması. mekansal araçları kullanış biçimlerinin ve mekan içindeki davranışlarının büyük ölçüde.1 Sorunun Belirlenmesi Sorunun belirlenmesi aşamasında.2 Amacın Belirlenmesi Hall ile Altman ve Chemers’in çalışmalarında. 1. araştırılması gereken soruların belirlenmesi. “mekanın algılanması ve algılamanın kullanıcı üzerindeki etkileri” çalışma alanı olarak belirlenmiştir.

3. veri toplama aşaması iki başlık altında gerçekleştirilmiştir: • Literatür çalışmaları • Anket çalışması . ayrıca araştırma konusuyla ilgili alt başlıkların oluşmasını sağlamıştır. mekanın algılanması. ilgili konuların sonuçları. • Söz konusu kullanıcıların mekansal özelliklerle (fiziksel. Bu aşamadaki çalışmalar. Bunlar: • Mekanın algılanmasında (lobi mekanı) farklı kültürlerden (Asya ve Avrupa) kullanıcılar arasında fark olup olmadığının. çevre-kültür ilişkileri.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması Bu aşamada. kurgusal.4 1. genel kullanıma açık olan lobi mekanında mekansal davranışlarına yansıtıp yansıtmadıklarının saptanmasıdır. Algılama.3. • Kullanıcı mekanı nasıl algılar? • Kültürel farklılıklar “mekansal algılama”yı nasıl etkiler? • İnsan davranışlarının mekan tasarımına etkileri nasıldır? • Turistlerin mekanı algılaması ve tercihleri nasıl gelişmektedir? Bu bağlamda.3. 1. Elde edilen kaynaklardaki konular araştırma konusuyla ilişkilendirilmiş. belirlenen amaca yönelik ön araştırmalar yapılmıştır.4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi Bu aşamada. sonuçlar hakkında yapılan değerlendirmeler incelenmiştir. konumsal özellikler ve kullanım özellikleri) ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunun. aşağıda sıralanan sorular belirlenerek çalışma alanının sınırları çizilmiştir. mimarlıkta kullanıcı faktörü gibi konularla ilgili kaynaklar belirlenmiştir. 1. alt hipotezler belirlenmiştir. • Farklı kültürlerden kullanıcıların sahip oldukları mahremiyet özelliklerini.5 Veri Toplama Aşaması Bu tezde.

çevresel psikoloji kavramına ulaşılmıştır. Algılama. Rapoport’un Human Aspects of Urban Form isimli eserinde. von Meiss. kaynaklar en çok Gestalt psikolojisinden bahsetmektedir (Carlson. Maslow’un gereksinimler hiyerarşi ile ilgili internette ve literatürde çok sayıda çalışma yer almaktadır. Sartain vd.1 Literatür Çalışmaları Ortaya konulan sorulara cevap bulabilmek amacıyla.. Norberg-Schulz. Özellikle. Hall’ın The Hidden Dimension isimli kitabı ile Altman ve Chemers’in Culture and Environment isimli çalışması söz konusu ilişkilerin anlaşılmasında temel yönlendirici kaynaklar olmuştur. öncelikle. Lang. İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini kurmada kullandıkları davranış düzenleme mekanizmaları (kişisel mekan. 1967). mahremiyet. psikoloji literatüründe uyaran (stimulus) kaynaklı etkiler olarak geçer (Albal. 1976. Bu evrede. 1967). 1997. Çevresel psikoloji. çevre. insan-çevre-davranış ilişkilerine kullanıcı perspektifinden yaklaşan bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. çevresel davranışların şekillenmesinde önemli bir paya sahiptir. 1987. Lang.3. Mekanın nesnel özelliklerinden sonra. Mekanın algılanması duyularla gerçekleşir.5 1. bazı anahtar kelimeler ve başlıklar tespit edilerek bunlarla ilgili literatürdeki ve internetteki kaynaklar taranmıştır. davranış ifadeleri anahtar kelimeler olarak kullanılarak tarama yapılmıştır. Moore ve Allan. insan-çevre ilişkilerini içeren kaynaklar incelenmiştir. 1966. Bu noktada. Sartain vd. insan. Altman ve Chemers’in çalışmasında geniş yer bulmuştur. mekan kavramı araştırılmıştır (Ching. Bunun için. yapma çevrenin çeşitliliğinde kültürel etkilerin rol oynadığına dair bilgiler bulunmuştur. algılama kavramı araştırılmıştır. bölgesellik) konuları Altman ve Chemers’in çalışmasının yanı sıra.. Sartain vd. insan-çevre etkileşiminin kesişim noktasında yer alan kavramlardan biridir. 1996. Çevresel gereksinimler ve motivasyonlar.5. İnsan-çevre ilişkileriyle ilgili kaynakların incelenmesinden. 1968).. Mekanın algılanması kavramının anlaşılabilmesi için algılamanın yapısal ve işlevsel özelliklerinin araştırılması önemlidir (Carlson. Lang’ın Creating Architectural Theory isimli çalışmasında da bulunabilir. bu konuda da çok sayıda kaynak bulunmuştur (Hall. 1987. Kişiden (observer) kaynaklanan etkilerde ise psikolojik ve sosyal . Edward T. 1967). Çevresel psikoloji kapsamında yer alan çevresel algılama ve biliş konuları da. Bunun sonucunda. 1990). Nesneden kaynaklanan etkiler.

Benzer şekilde. Ankette öncelikle.6 özellikler söz konusudur (Sartain ve North. anket sonuçlarının gözlem ve mülakat sonuçlarına oranla nicel değerlendirmelere daha çok olanak vermesi. tatil yeri tercihleriyle ilgili çalışmalar oldukça fazladır (Pizam ve Mansfeld. Daha sonraki aşamada. Hall ve Page. 2000). 2000. pazarlama ve turizm literatüründe davranışı inceleyen kaynaklar. Schiffman ve Kanuk. 2003. birincil veri toplama tekniklerinden biri olan anket kullanılmıştır. 2000). uygulama için öngörülen kişilerin bir mekan içinde gözlemlenmelerinin mümkün olmaması. Turizmde. kullanıcı kültürüne de yer vermişlerdir (Reisinger ve Turner. yaş. mülakata oranla daha fazla insanla görüşülebilmesi sayılabilir. 1. yaşam tarzı. yaşanılan yer. Um ve Crompton. bazı psikolojik süreçlere değinmektedir (Woodside.2 Anket Çalışması Turizmde mekanın algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi üzerine gerçekleştirilen çalışmalardaki mekanlar büyük ölçekli turizm mekanlarıdır. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. Tatil yeri tercihlerini inceleyen çalışmalarda ağırlıklı olarak. Tüketici davranışı ya da turizmde tüketici davranışı gibi konuların işlendiği kitaplarda algılamaya ve algılamayla ilgili psikolojik süreçlere ilişkin veriler bulunmuştur (Pizam ve Mansfeld. Kullanıcı-turizm çevreleri etkileşimini inceleyen ilgili çalışmalar. anketi oluşturan soruların türlerine göre . Bu tezin konusu olan lobi mekanının algılanmasında kültürün etkisi ile ilgili veri elde etmek üzere bir uygulama çalışması gerçekleştirmeye karar verilmiştir. 2000. kültürün soyut yönlerine (değerler. cinsiyet. 2000).5. konuya turizm ve tüketici çerçevesinden bakan çalışmaların araştırılması gündeme gelmiştir. 1974).3. 1999). 1990). araştırma konusu daraltıldığında konuyla doğrudan bağlantılı çalışmalar bulmak zorlaşmaktadır. 1. 1967. motivasyonun önemi üzerine yapılan çalışmalar yer almaktadır (Mayo ve Jarvis. Schiffman ve Kanuk. dünya görüşü. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. 1981.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç Anket çalışmalarını değerlendirme yöntemleri. Özellikle. Anket çalışmasının tercih edilmesine gerekçe olarak. Markin. Bunun için.3. gelenekler gibi) dikkati çeken çalışmalar son yıllarda artmış olsa bile.

Uygulama çalışması. Bu çalışmada. Likert tutum ölçeği olarak adlandırılmaktadır. farklı kültürlere sahip kullanıcı gruplarının mekansal özellikleri algılamaları arasındaki farkı (ya da benzerliği) ve mekansal özelliklerle ilgili tutumlarını ve ilgilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirildiği için. . Anket sonuçları. sorular kullanıcıların önlerine sunulan mekansal özelliklere katılıp katılmadıklarını ölçmek üzere düzenlenmiştir. sayısal verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir. Bu tür bir ölçek.7 değişebilmektedir. Likert tutum ölçeği bu uygulamada oldukça uygun bir ölçektir.

sanatsal. s. şeklinde tanımlanmıştır. çevre kavramı psikolojide.1 Tanımlar ve Kavramlar Kaynaklarda çevre. ekonomik. Kültür. s. hars. bir toplumu başkalarından ayıran sosyal yapılar ile sanat. Mimarlar ise çevreyi. Sanoff’a göre (1991). yaşadığı ortam. bilimsel. çevre oluşturulurken bazı etkenlerin söz konusu olduğunu ifade etmek yerinde olur. biyolojik etmenlerin. onu etkiler ve ondan etkilenir. insanların sosyal. Çevre kavramı bir odak gerektirir ve o odağa bağlı olarak. 2002.124).556). gelişen odak tarafından etkilenen. kuvvet ve koşullar. hayvan ya da bitkileri kuşatan doğal ve yapay öğeler bütünü (Hasol. toplumsal yaşam süreci içinde yaratılan. çok yönlü bir kurgudur. Yaşamını devam ettirdiği süre içerisinde bilinçli olarak ya da olmayarak içinde bulunduğu çevre ile değişik şekillerde ilişki kurar. bireye kabul edebileceği uyaranlar yoluyla etki eden bütün eşya. bir . iklimsel ve coğrafi değerlerin.355). ivmeli. bir ulusa. bir kısmını veya tümünü bir arada kapsamına alır (İzgi. s. bir kişinin içinde yer aldığı. Bu durumda. 2. bir grubu. s. doğal strüktürün üzerinde yaratılan alanlar olarak değerlendirmektedirler (Bütün.492). bir bireyin. Kültür kavramının tanımı farklı kaynaklarda aşağıdaki gibi yapılmıştır: Tarihi.4). s. insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü. 2002. odağı etkileyen karşılıklı etkileşim ilkelerine dayanan değişken. ona yönelik onun dışında onunla ilişkili olarak oluşan. sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan. toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada. din ve düşünce özellikleri (Anonim. karmaşık. bir topluma. toplumsal bir grubun veya bir toplumun kültürel ve toplumsal gelişmesi üzerinde etkili olabilecek dış etkenlerin tümü şeklinde tanımlanmıştır (Anonim. 1991. 1997. 1993. insan.19). kültürel ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla. toplumsal oluşumların her birini. s. insanın çevreyi şekillendirmesinde oldukça etkili olan kavramlardan biridir. kültürel. İnsan ve çevre bir arada olması kaçınılmaz iki varlıktır. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI İnsan çeşitli zamanlarda çeşitli çevrelerde bulunur. 1999. doğal ve yapay fiziksel yapının. ekin (Anonim.8 2.

bilişler. inançlar. Altman ve Chemers. Böylece toplumun genel yönlerinden. kültür objelerde ve fiziksel çevrede açığa çıkar. değerler. başka bir ulusta. insanlar. “kültür. Böylece. Varolan bir kültürde. paylaşılan değerlerin. çok küçük sosyal ünitelere kadar. s. Norberg-Schulz’a göre. toplum düzeni ve kamu binaları sıklıkla ve açık olarak bir kültürün değerlerini ve inançlarını yansıtır (Altman ve Chemers. algılamalar. 1974. Bir kültürün içerdiği. “Batı kültürü”. s. “varoş kültürü”. insan doğumundan itibaren çevresinde bir düzen kurmak için mücadele eder. 1993.9 uygarlığa niteliklerini veren. 1980.3). insanların inandığı dünyevi doğruları. Dördüncü olarak. Ayrıca. toplumda. bireyin davranışlarında ortaya çıkar. neyi kabul edilebilir veya kabul edilemez gördüklerini de içerir. Konut tasarımları. s. inançlar. s. değerler ve uygun davranış modelleri kültür kavramının kapsadığı bir karakteristikler kümesini oluşturur. Bu genel düzen. çevrenin insan eliyle oluşturulmuş kısmıdır” şeklinde yapılmıştır. Kültürün basit ve geniş bir tanımlaması da antropolog Herskovits (1952) tarafından. “Amerikan kültürü”. onayladıklarını söyleyerek ya da söylemeyerek. inançların ve davranış biçimlerinin başkalarına. kültürün pek çok seviyesi vardır (Altman ve Chemers. kültür deyimi. antropoloji ve sosyal psikolojide kullanılır. İkinci olarak. kültür deyimi bilişlerin. “Güney kültürü”. özellikle çocuklara geçtiği ve sonra kültürün yeni üyelerinin sosyalleşmesinin ve eğitiminin bir nesille bir sonraki nesil arasındaki anlaşmayı korumaya yardımcı olduğu anlamına gelir. Kültürün başka bir parçası da nasıl davranılması ve neler yapılması konusundaki bir grup kurallar ve inançlardır. anlaşmaya varılıp bir grup insan arasında paylaşıldığını anlatır. bir toplumun değerleri. uygarlıkta bulunmayan maddi ve manevi değerler bütünüdür (Anonim.1488). algılamalar. .4). gelenekler vb. duyguların ve davranışların. Öncelikle.79). inançları. Kültür. hareket etmek için genel yollar olduğunu kabul etmek zorundadırlar. değerlerini. değerler. Kültür deyimi genellikle sosyoloji. yaşamlarını ve çevreyi içerir. Üçüncü olarak. kültür deyiminin çeşitli anahtar bileşenlerini belirlemişlerdir. pratikleri “zihinsel” ve “davranışsal” süreçlerden çok daha fazlasını içerir. normlar. kültür olarak adlandırılır (Norberg-Schulz. “çete kültürü” ve “aile kültürü” gibi. 1980. bir gurup ya da toplumun geleneklerinden ve davranışlarından bahseder. neyi iyi veya kötü. dünyaya bir bakış açısı geliştirmek.

11). • kişilerarası etkileşim. s..83). algılama.1 İnsan davranışının temel süreçleri (Lang. • nesnelerin hareket ettirilmesi. algılamanın zihinsel yönleriyle değil.97). sadece gözlemlenebilir yönleriyle ilgilenmesi gerektiğini vurgulayan eğilimlerden biridir (Lang vd. s. öyle ki bu girişim. 1997. davranışın bilimidir [1].. “mimarlık.24). Sözü edilen farklı davranışların bir kombinasyonu belli bir fiziksel kurulumda gerçekleşir (Lang. algılar ve eylemler yoluyla kurulur. Psikolojik süreçlerin çevreyle baş edebilmek için işlevsel bir rolü vardır. organizmanın uyaranlar karşısındaki tepkilerinin tümü (Anonim. duyumlamanın. davranış kavramına mimarlık ekseninden yaklaşarak. 1987. Üç süreç. 1987. 1974.208) şeklinde ifade edilmiştir. algılamanın somut bir fonksiyonu olarak düşünüldüğünde bazı eğilimlerden bahsedilebilir.84). 1974.. amaca yönelik girişim olarak düşünülebilir. Davranış. • problem çözücü davranış. Davranış. 1993. biliş ve mekansal davranış.114). Bunlardan biri davranışçılıktır.609). s. Bakema.10 Davranış bazı kaynaklarda. algılanmış ve bilişsel olarak organize edilmiş ihtiyaçları tatmin etme amacındadır (Lang vd. 1987. psikolojinin. farklı özellikte davranışlar mevcuttur: • duygusal davranış. s. Lang’a göre. B. “Mekansal davranış doğrudan gözlemlenebilir” (Lang. zihnin değil. 1974. s. Psikoloji. güdüler. s. s. dıştan gözlemlenebilecek tepkilerin toplamı (Anonim. Alman mimar J. Davranışçılık. • yoğun bir şekilde hareket ettirici (motor) etkinlik. insan davranışının üç boyutlu anlatımıdır” şeklinde bir ifadede bulunmuştur (Lang vd. insan davranışını anlamak için oldukça önemlidir. Şekil 2. Davranışsal modeller. s. Mekansal davranışın .

bu süreçlerin gözlemlenebilir kısmını oluşturduğunu söylemek mümkündür..2’de “organizma”. algılama ve biliş süreciyle birlikte değerlendirmek mimarlar açısından daha uygun ve gerekli olabilir. Davranış sisteminin organizmal bileşeni önemlidir. bilişin ve algılamanın temelindeki tüm faktörler davranışa da etki eder. dünyayı düşünme ve dünyada yaşama şeklidir (Lang vd.11 algılama ve biliş sürecinin bir sonucu olduğunu. kültür. Herkes davranış sisteminin bir üyesidir. çünkü bir bireyin fizyolojik yeterliliği sadece çevreyi algılama şeklini değil. Şekil 2. 1974. davranışın sosyal grup bileşeni. Ek olarak. Bu sebeple. güdülenme gibi farklı psikolojik süreçlerin etkisinde kalır. Bir bireyin kişiliği. “sosyal grup”. Şekil 2. s. bireyleri gruplar halinde .84).2 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış (Lang vd. psikolojik olarak onu tek yapan. kişiliği.2’de görüldüğü gibi algılama. üyesi olduğu sosyal grup. s. Talcott Parsons. 1974. “kişilik”.. motivasyon. Parson’un oluşturduğu şemadaki. davranış. değerleri ve çevresiyle tanımlanır. öyle ki bu sistem bireyin fizyolojik özellikleri. Şekil 2.85). davranışı yalnızca gözlemlenebilir tepkiler olarak görmek yerine. onun nasıl düşündüğünü ve onu nasıl kullandığını da etkiler. “kültür” ve “çevre” olarak adlandırmıştır. bu bileşenleri. çevre ve mekansal davranış kavramları birbirleriyle yakından ilişkilidir. O halde. dünyaya bakışını oluşturan özellikler.

pek çok grubun üyesidir. Bu çevre aynı zamanda sosyal özelliğe de sahiptir. objelerle insanlar arasındaki ilişkiler serisini içerir. davranışın bireylerden oluşan grubun değerleri tarafından kontrol edilen yönlerini işaret eder.85). Gruplar yalnızca kişinin eylemlerinden değil. davranışı sosyalleşme süreci yoluyla etkiler. Bu sebeple. İnsanoğlu yapma çevre olarak adlandırılan şekillendirilmiş fiziksel çevrede yaşar.2. çevreyle ilgili. Kültür. gördükleri. duydukları şeyler ve fiziksel çevre hakkındaki yorumları gibi. 1974. dünyayı algılama biçiminden de etkilenir. birey çevresini etkiler ve çevresinden etkilenir (Lang vd.2 İnsan-Çevre İlişkileri İnsan. insanların zihinlerinde meydana gelen şeyleri içerir. Birey. inançları ve tavırları içerir. öyle ki bu süreç. Hem sosyalleşmeye yardımcı olan. 1977. s. hem de sosyalleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan mimari düzen kişiler arasındaki ya da kişilerle nesneler arasındaki etkileşimlerin ve durumların gerçekleştiği ortamı oluşturur. 1974. Bir birey. 1966). olumlu ya da olumsuz. dil. çevreden gelen çok sayıda uyaranla karşı karşıya kalır ve bu uyaranlara tepki verir. hem de tamamlayıcısıdır. fiziksel çevrelerin nasıl . beklentiler ve onaylamalardan oluşur. Psikolojik süreçler fiziksel çevreden etkilenir.9). s. kültürün. insanların çevreyi algılama ve hissetme biçimi. Kültür. Davranışın kültürel bileşeni..1 Çevresel Psikoloji Zihinsel aktiviteler. duyusal araçlarının yardımıyla gerçekleşir (Hall. gelenekler. kokladıkları. değerler. çevresinin hem merkezi. 2. biliş ve davranış modelleri üzerindeki etkisini göstermektedir (Lang vd. İnsanın çevresiyle ilişkisi. bireyin tepkileri gerek iç ortamdan gerekse dış ortamdan kaynaklanan özelliklerden etkilenir.83). 2. Fiziksel çevredeki bu ilişkiler çoğu zaman mekansaldır (Rapoport. Fakat. Ayrıca.. Bu süreçte. Kültürlerarası çalışmalar. Çevre. s.12 değerlendiren süreçlere ve grupların üyeleri arasındaki etkileşimlere ilişkindir. öğrenilmiş ve belli bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan davranışın birleşimidir. algılama. normlar.

organizmaların adapte olmak ya da yok olmak zorunda olduğu. algılama. doğal çevre ve çevresel çıktılar gibi çevresel sistem. Çevresel psikoloji. Dünyası değiştikçe insanoğlu kendini değiştirir. 1980.13 yaratılmaya ve değiştirilmeye çalışıldığı konusunu da etkiler. yargılama gibi psikolojik süreçler. hafıza. Böylece. tamamen değiştirebilirler. kendi çevresini yaratmadaki rolünü vurgulayan “ekolojik bakış” tarafından ortaya konulmuştur (Ittelson ve Proshansky. Bu. kodlama. Şekil 2. s. Bu tür davranışlar. insanlar iklim hakkında öğrendiklerinin ve hissettiklerinin sonucu olarak farklı strüktürler inşa etmeyi öğrenebilirler.10). kültürel bakışların bir sonucu olarak. insan ve çevresi arasındaki dinamik. davranışları ya da çevreyle ilişkili olarak insanların nasıl hareket ettiklerini ve neler yaptıklarını içerir.6). s. Psikolojik süreçlerin ikinci bir yüzü. 1980. çevresel davranış ve süreçler ile çevresel yönlenme ve dünya görüşü gibi sosyal ve kültürel yapılardır.5). s. Söz konusu bileşenler. göçleri ve kara parçalarının kullanımını kontrol etmek amacındadır (Altman ve Chemers.3’te çevre ve insan arasındaki ilişkileri içeren çevresel psikolojideki temel bileşenler görülmektedir. çevresine göre hareket eden ve duruma göre ondan etkilenen. kısaca. 1974. Ayrı başlıklar altında toplanmış görünseler bile. toplulukları.3 Kültür-çevre ilişkileri (Altman ve Chemers. hedef odaklı bir oluşum olarak görür. istenilen mahremiyet düzeyine ulaşmak. bu yapılar arasında bazen . insanı çevresinin pasif bir ürünü olarak değil. ya da fiziksel çevreyi. “karşılıklı değişim” olarak ele alınabilir. Şekil 2.

ölçülebilir ve gözlemlenebilir.6). (3) merkezi olduğu kadar daha geniş bilgileri de içerir. Bu tez kapsamında çevresel psikolojinin tartışılmasının nedeni. Aynı zamanda. sabit ya da verilmiş sınırlara sahiptir. Söz konusu psikolojik süreçler. algılamanın da içinde bulunduğu çevreyle ilgili temel psikolojik süreçleri kapsamasıdır. (4) kullanılabilecek bilgiden çok daha fazlasını içerir. davranışı incelemek için kullanılan yöntemlerle ilgilenmesidir (Ittelson ve Proshansky. Çevresel psikolojinin diğer önemli bir özelliği. 1974. Çevresel psikolojinin bileşenlerinden biri olan çevresel davranış ve süreçler. binaları.2. 1974. (2) bütün duyular aracılığıyla bilgi sağlar. Çevresel psikolojinin bileşenlerinin çok yönlülüğü onu farklı disiplinlerin konusu yapar. Takip eden bölüm çevre bileşenlerini irdelemektedir. çevreyle ve çevrenin algılanmasıyla ilgili şu özellikleri ileri sürmüşlerdir: (1) çevre. Bu çeşitlilik yapma çevreyi şekillendiren insanın psikolojik ve sosyal özelliklerini çevresine yansıtmasıyla gerçekleşir.14 çok kesin sınırlar olmaz. Yapma çevreye değinmişken. insanın çevreyle ve diğer insanlarla olan ilişkilerini açıklamaya yardımcı olur. Örneğin. s. Çevresel psikoloji aynı zamanda sosyal problemlerle de ilişkilidir (Ittelson ve Proshansky. mekanda ya da zamanda. çeşitlilik gösterir. yapma çevre-insan ilişkisini çevresel psikoloji çerçevesinde incelemek mimarlar için büyük önem taşımaktadır.6). 2. Yapma çevre ve onu oluşturan yapılar. s. Bu bağlamda. sosyal kavramlar olmakla birlikte içsel ve bireysel özelliklerle de bağlantılıdır.6).6). çevresel yönlenme ve dünya görüşü ile çevresel davranışlar ve süreçler. 1974. çevresel psikoloji bazı temel psikolojik süreçleri inceler (Ittelson ve Proshansky.2 Çevre Bileşenleri Ittelson ve Proshansky. çevreyi oluşturan bileşenlerden ve çevrenin türlerinden bahsetmek yerinde olur. 1974. yapıları kapsayan yapma çevrenin oluşturulmasıyla sonuçlanır. İnsanın fiziksel çevreyle olan ilişkileri. insan tek başına yaşayan bir canlı olmadığı için bulunduğu çevrede mutlaka diğer canlılarla etkileşim halinde olur. s. bu noktada. (5) hareket yoluyla tanımlanır ve . gereksinimleri nedeniyle mekanları. Çevresel yaklaşımın üçüncü bir özelliği disiplinlerarası olmasıdır (Ittelson ve Proshansky. s.

ve (4) bu kuruluşlar ve sosyal organizasyonları içeren kentsel ve bölgesel düzeydeki insan etkileşimleri (Ittelson ve Proshansky. (2) ilgili fiziksel düzende sosyal etkileşim için bir temel olarak küçük yüz yüze gruplar. Bilişsel bir düzeyde nasıl kullanılacağına ve yorumlanacağına gelince. Yapma çevre. Doğal çevre. birleştiricidir ya da sosyal bir fonksiyona sahiptir. hayvanat ve nebat gibi. doğal çevre koşullarındaki değişiklikleri de kapsar. yapma çevreyi dört başlıkta incelemişlerdir: (1) objelerle ve mekanlarla ilişki içindeki insan. (6) sembolik anlamlara sahiptir ve (7) çevresel deneyimler. 1974. Doğal çevre üzerinde insan eliyle kurulmuş olan yapma çevre bazı gereksinimler nedeniyle oluşturulur. s.342). güzellik. yerlere ve coğrafik özelliklere ilişkindir. doğa koşullarından ve diğer insanlardan gelecek müdahalelere karşı yaşamını devam ettirebilmek ve sosyalleşebilmek amacıyla bir düzen yaratır. Fiziksel çevre çeşitli boyutlara sahip olan bir kavramdır.15 deneyimlenir. dağlar. s. işlevsel olmalıdır. şehirler gibi. grupların aktivitelerini düzenlemeye yardım ederek sosyal davranış için göstergeler (cues) sağlar (Ittelson ve Proshansky. 1980. s. çevre anlamların ya da mesajların devamlılığını sağlar. Mimarlar insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla insanların çevrelerine mekansal sınırlar inşa ederler. 1988). suni yağış ya da yiyeceklerin. Bazı durumlarda yapma çevre. çevresel şartlar.4). Fakat başka bir yönüyle çevre insan üzerine etkilidir (affective). okyanuslar. insanların çevreyi değiştirmelerinin sonuçlarına ilişkindir. tasarımın konusuna uygun olmalıdır. düzenli bir fiziksel kurulumda ortaya çıkar (Canter ve Krampen. her zaman tutarlı ve tahmin edilebilir bir bütünün sistemsel kalitesi üzerine temellenir (Ittelson ve Proshansky. geniş sosyal organizasyonlar çerçevesindeki bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimler. fiziksel bir oluşum olmakla birlikte insanlar için hem sosyal. Yapma çevre. İnsan. evler. (1) doğal çevre ve (2) yapma çevre gibi alt başlıklara ayrılabilir. Bunlar fiziksel ve sosyal içeriklidir. Aynı zamanda çevre. s. Ittelson ve Proshansky. Ve son olarak. ofisler ve hastaneler gibi. düzenlilik ve konfor sonuç tasarımda birleştirilir. . 1974. sıcaklık ve yağış. suyun ve havanın kirlenmesi gibi (Altman ve Chemers. (3) okullar. Duyularla deneyimlenen yapma çevre çoğunlukla fizikseldir.344). 1974.105). hem de fiziksel anlamlara sahiptir. ovalar. Sosyal yaşam. Kişisel sosyal kimlik bu çevrede oluşturulur. Fiziksel çevre.

statü ve pozitif durumlarla ilgilidir. insan yaşamında kullanılırken birtakım sembolleri temsil eder. . İnsan bu bilgileri duyumlama yoluyla alır. insanların dini inançlarını ve dünyaya bakışını içeren kültürün yansımalarını taşır. Mısır piramitleri. s. Sonuçta kişi. dünyanın yapısı hakkındaki kültürel inanışlarda düşey boyutun önemini gösterir (Altman ve Chemers. sosyal ve kültürel yönlere de sahiptir. s. Bilgiler iç ortamda çeşitli süreçlerden geçerek işlenir. çevresel yönlenme ve boyutlar yalnızca iç ortamda meydana gelen süreçler sonucunda ortaya çıkmaz. 1980. insanların çevre hakkında sahip oldukları tutum ve duygulara ilişkin genel bir deyimdir (Altman ve Chemers. s. 1980.45). 1980.32).2.33).4 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri (Altman ve Chemers.44). ofislerin düzenlenmesinde. Günümüz organizasyonlarının çoğunun “zirve” yöneticileri yüksek yerlerde konumlanmış ofislere sahiptirler (Altman ve Chemers. s. dünya ve cehennem. Düşey boyutun mekanlarda ve binalarda nasıl ortaya çıktığı Altman ve Chemers’in örnekleriyle anlaşılabilir: Yüksekte bulunan mekanların olumlu anlamları insanların yaşamlarında açıktır. Avrupa’nın Ortaçağ katedralleri uzun kulelerle tasarlanmış ve “yukarıya uzanıyor” hissi veren kemerlerle vurgulanmıştır.33). Düşey boyut. aynı zamanda. 1980.3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar Çevresel yönlenme. Altman ve Chemers’a göre.. cennet. Yükseklik. 1980. tarih öncesi Yunan tapınakları ve benzeri örnekler. batı dünyasında çok erken öğrenilen. insanların hayatları boyunca etkili ve gerçek olmaya devam eden düşey boyutu temsil eder (Altman ve Chemers. s.16 2. İnsanlara içinde bulundukları çevreden çok sayıda bilgi gelir. bina tasarımlarında ve dini mimarlıkta olduğu gibi. Şekil 2. bulunduğu konum ve çevrenin özellikleri hakkında belli izlenimler elde etmiş olur. Bununla birlikte.

birçok kültür yatay dünyayı “merkez/çevre” düşüncesi çerçevesinde düzenler. Dünyanın yüzeyi hayat mücadelesinde önemli bir yer tutar: Sebze ve meyvenin yetişmesi. potansiyel ya da tesadüfi olarak geçtiği kanallardır. dünyada neyin istenir. s. sokaklar. bir evdeki odalara açılan mekan. düğüm noktaları ve referans noktaları (Altman ve Chemers. Form açısından çeşitlilik gösterir. Yollar: Gözlemcinin. bir yerden diğerine giderken kullanılan rotalardır. geleneksel. binaların konumlanmasında ve düzenlenmesinde önemli faktörlerdir (Canter ve Krampen. yanlarında ya da uzakta. demir yolları olabilir (Lynch. Daha küçük ölçeklerdeki yerlere de adapte edilebilir. 1980. s. Çalışmasından çıkardığı sonuca göre. dünyanın yatay özelliklerini ifade eder ve birçok kültürde dünyanın yatay düzlemi günlük yaşamda çok önemlidir. Bu araştırma.35). Şehir plancısı Kevin Lynch. Yollar. Kevin Lynch. Bu iki boyutun yapma çevrenin oluşumundaki kullanımlarına bakıldığında. yakın ya da mesafeli olarak görmektedirler (Altman ve Chemers. s. bir şehrin zihinsel imajını oluştururken beş ana bileşen kullanmışlardır: yollar. merkezin -genellikle kişinin ya da toplumun etrafında odaklanan. cennet ve cehennem gibi bağlayıcı noktalara sahip olduğu gibi. hayvanların hareket etmesi gibi. kanallar. ince ya da geniş olabilir. . insanlara Boston.17 Yatay boyut da insanların günlük yaşamlarında oldukça belirgindir. Ek olarak.“iyi” olduğu. 1980. 1980. kenarlar. saçak altındaki bir yürüyüş yolu gibi (Altman ve Chemers. bölgeler. 1980.51). Jersey City ve Los Angeles gibi şehirlerin “imajları” hakkında çeşitli sorular sormuştur. insanlar.32).50). İnsan yaşamı belirgin bir biçimde yatay düzlemle sınırlıdır. Bu nedenle kendinin merkez olduğunun algılanması. Haritalar da. her türlü araca hizmet eder. dünya.46). Kültürel değerler. Düşey perspektif. Yatay boyutun çok yaygın bir yönü de “merkez” ve “çevre” kavramlarıdır. yatay boyutta kurulan düzen bileşenlerinden olan şehirleri kapsayan bir araştırma yapmıştır.69). s. yaya yolları. insanların yatay düzlemde bir çevreyi betimlerken hangi kent elemanlarını kullandıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dünya yüzeyindeki nesneleri ve yerleri. neyin istenmez olduğu konusunda bir ben merkezcilik ve ulus merkezcilikle bağlantılıdır (Altman ve Chemers. genel durumlar dünya görüşleri ve tutumların sembolize ettiği kültür ile bağlantılı olarak özelleştirilir. 1988. öyle ki düşey boyuta göre insanlar onu daha az fark ederler. s. daha uzak mekanların ve kişilerin daha az istenir olduğu konusunda yoğun bir eğilim vardır. Bunlar. Yollar. s. yayalara. 1960.

süreklilikteki çizgisel kırıklardır: sahiller. s. bir adliye binası gibi. 1980. evin bölümlerini.46). tematik bir özelliğe sahiptir. Gözlemcinin zihinsel olarak “içine” girebildiği ve genel. 1960. arka planlarıyla zıtlık oluşturuyorsa. Mısır piramitleri. Referans noktaları. . mekansal konumlarında göze çarpan bir özellik varsa. referans noktaları her zaman çok iyi tanınmaz. mutfaklar gibi (Altman ve Chemers.46). içerik olarak tek ya da unutulmazdır. sevilen bir koltuk olabilir (Altman ve Chemers. Fakat. Düğüm Noktaları: Gözlemcinin içine girebildiği.53). İki kıtayı. meydanlar ve bezeri bölgelere örnektirler. yolların kesiştiği yerlerdir (Lynch. önemli olarak nitelendirilir (Lynch.18 Kenarlar: Gözlemci tarafından yollar olarak kullanılmayan ya da düşünülmeyen çizgisel elemanlardır. 1960. Referans Noktaları: En belirgin fiziksel özelliği eşsizlik olan objelerdir. Ev ölçeğinde de.52). iki ülkeyi. bir antika saat. Böyle yerler. Pizza Kulesi vb. Bölgeler. bir kent meydanındaki heykel. s. Metro istasyonları. Aynı yer bazen hem yol. ölçekte çeşitlilik gösterir. örneğin.46). Lokantalar. duvarlar gibi (Lynch. kolaylıkla tanımlanabilir. 1960. şehrin stratejik noktalarıdır. 1960. Ulaşımda bir durak noktası olan. Genellikle bölgesel ve küçüktür. Yollarda olduğu gibi. alışveriş merkezleri. hem de kenar olabilir. bir odayı paylaşan iki kişiye ait alanları birbirinden ayıran sınırlarda olduğu gibi (Altman ve Chemers. belirleyici bir karaktere sahip oldukları için fark edilebilir olan iki boyutlu uzantılara sahiptir (Lynch. s. kesişimler. s. eğer net bir forma sahipse. bu tek bir trafik ışığı ya da ayırt edilebilir bir depo bile olabilir. kuşbakışı görüntülerde çok rahat görünür. İki faz arasındaki sınırlardır. 1980. Büyük meydanlar.dir. s.46). Kenarlar. bir cadde aynı zamanda iki alanı birbirinden ayıran bir sınır görevi görür. Düğüm noktaları.51). 1980. Lynch’in belirttiği gibi. s. Bölgeler: Şehrin orta büyüklükteki kısımlarıdır. sıklıkla fiziksel. Herkes tarafından bilinen bazı referans noktaları. sosyolojik ve psikolojik özelliklerin bir kombinasyonudur. Düğüm noktalarının da ölçek olarak çeşitli seviyeleri vardır. s.52). tiyatrolar. eczaneler. genellikle yolların ve kenarların oluşturduğu bir ağa sahiptir (Altman ve Chemers. refüjler düğüm noktaları olarak yolları birleştirir ve yolcular için seçim noktalardır. aktivitelerin yoğunlaştığı yerlerdir. kavşaklar. s. 1980. olayların.

psikolojik ve sosyolojik kökenlidir. gereksinimleri açıklayan bir çerçeve oluşturmuştur. İnsan gereksinimlerinin hiyerarşik düzende açıklanabileceğini önerir. Diğer bir boyut da çevrenin ölçeğiyle ilgilidir. fizyolojik gereksinimler.84). Organizmal dengeyi sağlamak için bu ihtiyaçların bir an önce karşılanması gerekir [2]. Açlık. kararlı ve kurulu bir çevre gereksinimlerini kapsar (Carlson. 2.. ilgi görmeye ve ihtiyaç duyulmaya ihtiyaç duyar. 1974. Saygı Görme Gereksinimi: İki şekilde gerçekleşir: Kendine saygı duyma ve diğerlerinden saygı görme [2]. Gereksinimler.49).2. çevre ve kültürün bilişsel yönlenmelerde önemli bir rolü olduğu fikrini doğrulamaktadır (Altman ve Chemers. daha geniş kurulu çevreler vardır. korku duyulan durumlardan uzak kalma özgürlüğü. Ölçeğin bu farklı seviyelerinin hepsi çevrenin önemli parçalarıdır ve her biri ayrı bir çalışma alanı olabilir (Altman ve Chemers. Psikolog Abraham Maslow. çevresel yönlenmede genel tutumları yansıtmaktadır. mesafe ve yönü kullanma şekillerindeki çeşitlilik. kendini beğenmişlik ve kaçma da fizyolojik temellidir. Sinirlilik. bilişi ve davranışı düzenleyen zihinsel bir güç olarak tanımlanır. 1980. banyolar. 1974). Fizyolojik Gereksinimler: Su. s. bilişsel gereksinimler. mutfaklar.. güvenlik gereksinimleri. tatmin etmeyen bir durumu değiştirmeye yardımcı olan. s. Çok küçük yapma çevreler vardır. bununla birlikte sosyal ve kültürel baskıların etkisindedir (Lang vd. saygı görme gereksinimi. . ait olma ya da sevgi gereksinimleri. Güvenlik Gereksinimi: Güvende hissetme. 1980. yorgunluk ve susuzluk fizyolojik temellidir. Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: İnsan. yemek. Seks. s.4). hava.19 Lynch’in belirttiği beş anahtar bileşen. eşyaları ve yerleri konumlandırmada yardımcı olan göstergelerdir. evler gibi. Mesafe ve yön. Fakat. diğerleri tarafından sevilmeye. kendini koruma ve anaç davranışlar kişisel beklentileri karşılamaya yöneliktir. estetik gereksinimler ve kendini gerçekleştirme gereksinimi (Lang vd. uyku gibi çok temel ihtiyaçlardır.364). bağlılık. fizyolojik. algılamaları. topluluklar ve şehirler gibi.4 Çevresel Gereksinimler Gereksinim. s. hasta olur. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi kendini rahatsız hisseder.

çevreyle aktif bir alışverişin ürünüdür. Bir düzen içinde nasıl davrandığımız. karar verme. insanın bu düzen içindeki hareketlerinden çıkardığı bilgiye bağlıdır.5). Bu koşullara göre belirlenen kullanıcı gereksinimleri. s. Kişinin çevreden aldığı algısal yorumların sonucu olarak biçimlendirdiği eylem ve davranış grubuna eylem sistemi denilmektedir (Aydınlı. insan davranışını motive eden gereksinimler ikiye ayrılır: birincil (fizyolojik) ve ikincil (sosyolojik) gereksinimler. yönelme vb. Sosyal ve psikolojik gereksinimler. anlama. 1974. Sosyal Koşullar: teknolojik. s. s.. Çevresel algılama. kapasitesinin en üst seviyesine gelebilme isteğidir [2]. “eylem sistemi”ni belirlemektedir. s. kurduğunu ve öğrendiğini tanımlamak için kullanılmaktadır (Rapoport. 1977. inceleme. Bir çevrede. emniyet koşulları vb. eğitim. belli bir zamanda o çevrede bulunan insanların doğrudan duyusal deneyimlerini anlatır. hukuksal vb. çevreyi nasıl algıladığımızın bir sonucudur. s. ekonomik. Çevresel biliş deyimi. kültürel. sağlık. politik.5 Çevresel Algılama ve Biliş Çevrenin algılanması.361). normatif. Psikolojik Koşullar: algılama.31). .20 Bilişsel Gereksinimler: Bilme.84). akustik koşullar. seçme. Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi: Kişinin sahip olduğu özelliklerden daha fazlasına sahip olma. güzellik gibi kavramları içerir (Aydınlı. ideolojik. bu algılamalar. bireyin algılaması ve hareketi süreçlerle ilişkilidir. 1986. 1986.7). Estetik Gereksinimler: Görsel tatmin. fakat düzeylerinin bireyden bireye değişiklik gösterdiğini vurgulamıştır (Carlson. simgesellik ve benzetmelerle ilişkilidir ve yalnızca tasarımcı zihinsel süreçleri anladığında tatmin edilebilir (Lang vd. Murray’a göre. listelediği sosyal ihtiyaçların tüm insanlarda görüldüğünü.2. kavrama gibi gereksinimlerden oluşur. Çeşitli gereksinimlere bağlı olarak belirlenen eylemler için gerekli koşullar şu şekilde gruplanmıştır: Fiziksel Koşullar: mekansal. insanların çevreyi nasıl anladığını. 2. Murray. termal.

Çevresel algılama ve biliş süreci. Altman ve Chemers. Zaire’de yağmur ormanlarındasınız. (3) birdenbire. Bir mekandan diğerine yolumu nasıl bulabilirim?. çevre hakkındaki algılamalar. insanların fiziksel çevre hakkında sahip oldukları ve temel olarak mekansal davranışa etki eden mekansal imgeler olarak değerlendirilebilir (Rapoport. kişi. organize etmek. İnsanların fiziksel dünyaya anlam verme şekli. küçük bir kasabada doğdunuz ve geniş bir kentsel bölgeye taşındınız. öyle ki. koklama. ya da tam tersi. görme.119). “bilmeye çalışmak” anlamında kullanılan Latince bir kelimeden gelmektedir. (4) ya da. 1980.44).109). (2) bir kent sakinisiniz ve küçük bir kasabaya taşınıyorsunuz. depoladığı. bu bilgiyi seçmek. Şemalar rollerle özelleştirilmiştir. hayatınızın. Altman ve Chemers şu soruları sormuşlardır: İnsanlar çevre hakkındaki bilgiyi nasıl elde eder ve nasıl işlerler? Bu konular hakkında bir fikre sahip olmak için. bu duyumsal özellikleri.21 Biliş. dokunma. böyle radikal dönüşümler karşısında insanı bazı çok basit sorular ilgilendirmelidir. 1977. çevreyi zihinlerinde inşa ederken kullandıkları şemalar ve bunların davranışı ve tasarımı nasıl etkilediği önemlidir (Rapoport. s. zihinsel haritalar. göreceli yerleşimler ve fenomenlerin özellikleri hakkında elde ettiği. bilişler ve inançlara ilişkindir (Altman ve Chemers. tat alma ve . duyma. desteğe. “Çevre hakkında nasıl bilgi edinebilirim?. Etrafta nasıl dolaşabilirim?. Yiyeceklere. Altman ve Chemers’a göre. ada 3 mile 1 milden daha geniş değil. kendinizi aşağıdaki koşullardan herhangi birinde hayal edin: (1) birdenbire ve hazırlıksız bir şekilde Mbuti Pigmeleri’nin dünyasında. Böylece. s. aletlere ve insanlara nasıl ulaşabilirim?” gibi. bilme ve anlama sürecine ve ürüne (bilinen şey) ilişkindir. yeni ve tuhaf bir çevreye taşınmaktan dolayı dramatik bir şekilde değiştiği kişisel bir örnek seçin. çevrenin özellikleri ve yerleşmeler hakkında bilgi toplamak. s. Bu da. Yeni bir çevreyle başa çıkmanın birinci aşaması onun hakkında bilgi elde etmektir. kodladığı. Çevresel biliş deyimi. Eşyalar nerede konumlanmıştır?. Eğer şemaların bir bireyin öznel bilgi yapısını temsil ettiği kabul edilirse. yeni ve garip bir çevrenin farklı parçaları hakkındaki duygu ve düşüncelerden oluşan çevresel yönlenmeleri kurmak zorundadır. onu nasıl tanıdıkları. Güney Pasifik’te tropikal bir adaya taşınıyorsunuz. hatırladığı ve deşifre ettiği bilgileri içeren psikolojik süreçler serisinden oluşur. çeşitli duyumsal özellikler (modalities) aracılığıyla gerçekleşir. bir bireyin gündelik mekansal çevresinde. 1977.

evlerden ve kamu alanlarından gelen yemek kokuları gibi. Böylece yeni bir yerleşme. Başka bir deyişle. çevrede gezinebilmek. uçuşan çöl kumları. dolaylı olarak. sınır işaretleri. sınırlar ve diğer çevresel özellikler. Nesneler koklanır. trafik sesleri. İnsanlar çevreyi yorumlarlar. Zihinlerimize girer ve çeşitli koşullarda daha sonra kullanılmak üzere uygun hale gelir. çevreyi anlamanın bir parçası haline gelir ve bunlar tekrar tekrar hatırlanan deneyimlerdir. çevre hakkında diğer insanlara birşeyler anlatabilmek ya da nesneleri konumlandırmak için kullanılır. Bu bilgi işleme süreci. Kişi zihninde çevrenin bir resmini kurabilmek için hisseder ve dokunur.46). ağaçların arasında ıslık gibi öten rüzgar. Benzer şekilde yerlerin de. Mekanlar. benzer ya da farklı çevre deneyimleriyle kıyaslanarak ve çevrenin diğer özellikleriyle ilişkilendirilerek bilginin gruplandığını ve organize edildiğini. s. Tüm bu psikolojik bilgi işleme aktiviteleri. hayvanların sesleri. Bütün duyular çevrenin çeşitli özellikleri hakkında doğrudan bilgi sağlar. herhangi bir nesneye dayanarak. çeşitli seslerin hareket ve yaklaşımları. çevre yavaş yavaş tanınmaya. s. zihinsel haritaların ya da çevrenin çeşitli özellikleri hakkındaki bilişlerin parçalarını bir araya getirmemize yardımcı olur (Altman ve Chemers. çiçekler ve yeşillikler. resimlerin. 1980. 1980. Rüzgarı. yollar. A alanından B alanına gidilip gidilemeyeceği ve nasıl gidileceği öğrenilmeye çalışılır. hayvan yaşamı. okyanus. onunla ilgili nesneler hatırlanmaya. hızlı ve etkili bir biçimde alanların yerleri saptanmaya başlanır. çevresel bilişler psikolojiktir. Bir yer hakkındaki bilgi etrafa bakılarak edinilir. benzer ya da farklı olarak kodlandığını anlatırlar. duyularla elde edilen bilginin bir süreç sonucunda işlenmesiyle yavaş yavaş alışılmış hale gelir. okyanusun serpintisini. Hepsi bize çevrenin özellikleri ve nesnelerin yerleşimleri hakkında bir şeyler söyler. geçmiş deneyimlerimizi ya da kişiliğimizi donatan bilginin kodlanmasını ve sınıflandırılmasını içerir. Altman ve Chemers. Bilgi ihtiyaç duyulduğunda deşifre edilir. dahası. “başka bir alanda X’e benzer nesne” şeklinde nitelendirilir (Altman ve Chemers.22 kinestesis (pozisyon duygusu ve vücut parçalarının hareketi) şeklinde sıralamışlardır. zihinlerde depolandığını ve daha sonra hatırlandığını belirtmişlerdir. alanlar arasındaki uzaklıklar.44). “ahşap standın üstünde” gibi ifadelerle kodlandığını. yağmur ormanlarının nemini ve toprağın dokusunu hisseder. Nesneleri dinlenilir. Bu duyumsal girdiler. “süpermarketin solunda”. kokuların da. . Altman ve Chemers’a göre. insanların gidiş gelişleri gibi. Nesnelerin birbiriyle ilişkileri.

Noble’ye göre.75). farklı kullanıcı grupları farklı algılanmış çevrelere sahip olabilirler. Algılama ve mekansal algılama konusu daha geniş olarak 3. onun pozitif ve negatif nitelikleri plancıya ve tasarımcıya farklı gelebilir. Tasarımın bütün adımlarında insan davranışı hakkında tahminlerde bulunuyoruz ve çalışmalarımızdaki başarı ya da başarısızlıklar insan davranışını tahmin etme yeteneğimize bağlıdır.23 Duyularla çevre hakkında bilgi elde edilir. Kişiye çevreden çok sayıda ve çeşitte bilgi ulaşır. 1980. “Biz.24). yoğun olarak kültürel deneyimlerin etkisi altındadır (Altman ve Chemers.1 Tanımı ve Anlamı Mahremiyet. Özellikle mimari mekanlarda insan davranışına. s. Neyin anlamlı.27). Kullanıcının algılanmış çevresi.. s. Çevreyle ilişkilendirilerek incelenebilecek pek çok sosyal davranış mevcuttur. çünkü kültürel ve kişisel çeşitliliği sunar. Çevresel algılama. 2. s. 1980. kişisel mekan ve bölgesellik.1 Mahremiyet 2. çevresel davranışla ilişkilidir ve doğrudan kültür-çevre ilişkilerine dayanır (Altman ve Chemers. İnsanlar çeşitli . 1974. sonra bir kişinin kenti anlamak için yaklaşımı ve tasarım için kullanılan kriterler farklı olabilir (Rapoport.” (Lang ve diğ. 2. 1977. s. içsel bir süreç olmasına rağmen bu bilgiler arasından hangilerinin seçileceği ve yorumlanacağı kültür gibi öznel özelliklere bağlıdır.3. bunun ardından sonuçlar sunulur ve zihinde canlandırılır.47). etkileşimine etki eder. kararlı ve uygun olduğu. bölümde tartışılacaktır.3. çevreden gelen bilgilerin işlendiği psikolojik bir süreçtir.1. insanlar kendilerine ve yaşamlarına anlamlı gelecek şekillerde bu bilgiyi işler ve organize ederler. mimarlar olarak yarattığımız çevre sayesinde insanların gelecek davranışlarını şekillendirmeye yardımcı oluruz. Çevresel algılama. Mahremiyet.3 Davranışsal Süreçler J. Çevresel algılama önemlidir. insan ilişkilerini düzenleyen ve şekillendiren önemli kavramlardan biridir.

insanlara bazı durumlarda diğerlerine karşı açık olmaya. mahremiyet tanımlarının.24 gereksinimler sonucunda mimari mekanlar içinde bulunmak ve yaşamak durumunda kalır. Kısaca. mahremiyet. Lang. değişken bir süreçtir (Altman ve Chemers. kişiler arasında iletişim dili görevini görebilir.145). insanlar kendilerini rahat hissedebilmek için mahremiyet düzenleme mekanizmasını bir araç olarak kullanırlar. Ittelson ve Proshansky. s. Benzer görünebilirler. mahremiyet.160). kişisel mekan. Böyle bir çevrede mahremiyet. bazı zamanlarda etkileşime kapalı olmaya olanak sağlar. mahremiyet. 1980. kişilerin ya da grupların diğerleriyle. Burada vurgulanması gereken nokta mahremiyetin yalıtımla aynı şey olmadığıdır.75). Mahremiyet düzenleme. Altman’ın oluşturduğu çalışmaya göre ise. s. 1987. 1980. 1974. bölgesel ve sosyal davranış gibi alanlar arasında bir köprü görevi görmektedir. çevresel tasarımla ilişkili olarak mahremiyetin iki boyutunu şöyle açıklamaktadırlar: istenmeyen müdahaleden uzak kalmak ve iletişim yeri ile zamanını belirleyebilme özgürlüğü (Ittelson ve Proshansky. bir insanın ya da bir grubun diğerleriyle etkileşimde bulunduğu. Bu modelde. s. görsel. s. kişiler arası bir sınır düzenleme sürecidir. insanların diğerlerine karşı açıklık/kapalılıklarını düzenlemeye çalıştıkları. Şekil 2.76). fakat birey için farklı derecelerdeki seçimleri temsil eder (Ittelson ve . işitsel ya da kokusal etkileşimlerini kontrol etme yeteneğine sahip olmaları konusunu içermesi gerektiğini vurgulamaktadır (Lang.5 Davranış düzenleme mekanizmaları (Altman ve Chemers.

1980. s. aileler komün halinde yaşarlar. kültürel ve alt kültürel etkenlerin mahremiyetten istenilenler ve beklenilenler konusunda bir payı olduğunu göstermektedir (Ittelson ve Proshansky. kuralların ve normların bir çeşitliliğini sunar. görsel olarak çeşitli yollar sergilerler.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı Altman ve Chemers. çevresel tasarımcıların bir ölçüde kontrol edebildiği mahremiyeti elde etmek için gerekli olan mekanizmalardır (Lang. sembolik ve gerçek bölgesel ayırıcıların. kültürel içeriğe.155). hiç kapı yoktur (Altman ve Chemers. Bazılarında. Almanlar ve Hollandalılar sesi engellemek için kalın duvarlara ve çift kapılara güvenirler ve sesi engellemek için kendi konsantrasyon güçlerini kullanmak zorunda kalırlarsa çok zorlanırlar . s. kişiliğe ve bireylerin isteklerine bağlıdır. mevcut davranış modeline. kişisel mekan ve bölge ile ilgili davranışların. Sözsüz ifade.1. çevresel davranışın temel yönleriyle ilişkili olduğunu ve doğrudan kültür/çevre ilişkilerine dayandığını belirtmişlerdir (Altman ve Chemers. Lang’a göre. geleneklerin. genel bir mekan olması nedeniyle önem kazanmaktadır. Mahremiyet. ekranların. 2. konutlarda her bireyin bir odası vardır. 1974. sözlü ya da sözsüz şekilde ifade edilebilir. öyle ki bu kavramlar insanların diğerlerine olan açıklık ya da kapalılıklarını etkiler (Altman ve Chemers. kişi başkalarıyla bir arada bulunduğu mekanı terk ederek.153). Örneğin. 1980.3. fakat akustik engeller olarak kağıt duvarlarla mükemmel bir şekilde idare ederler. Yan tarafta bir parti devam ederken bir Japon evinde geceyi geçirmek Batılı bir insan için yeni bir duyumsal deneyimdir. tezin konusu olan lobi mekanının ortak kullanıma açık. 1987. Duvarların. mahremiyet. Tam tersine.75) Kültürler. kişiler yalnız kalmak istediklerinde kendi odalarına giderler ve kapıyı kapatırlar. odasının kapısını kapatarak ya da sandalyesinin yönünü değiştirerek diğerleriyle arasındaki ulaşılabilirlik durumunu kendisine göre dengeler.79).25 Proshansky.90). Bazı kültürlerde. Günlük deneyimler. istenilen mahremiyetin tipi ve seviyesi. s. uzaklıkların kullanımı. mekan ya da mekansal bileşenler aracılığıyla oluşturulur. 1980. s. s. s. Japonlar.146). 1974. Bu tez kapsamında irdelenen mahremiyet kavramı.

sosyal bir süreç olan mekansal mesafelendirme hakkında daha iyi bir fikre sahip olabilmeleri için insanların içinde olduğu ya da olabileceği bazı deneyimleri düşünmelerini istemişlerdir: (1) Geniş. Bu noktada.80).26 (Hall. insanlara uygun gelen türleridir (Altman ve Chemers. kendi bünyelerinde bireylerin diğerleriyle etkileşimini düzenlemesine yardımcı olan davranışsal mekanizmalar geliştirmişlerdir. 2. kişinin üyesi olduğu kültüre göre değişkenlik gösterir. Biraz daha yaklaşsaydınız ne olurdu? (3) Şimdi de bir havaalanındasınız. Asansöre birisi biniyor ve doğrudan sizin hemen yanınızda duruyor. Birkaç adım geri çekilseydiniz nasıl tepki gösterirdi? Ya da. kültürler arasında değişiklik gösteren. kişinin kendisini diğer insanlara karşı mesafelendirmesidir. Bunun niceliği ise. s. sokakta karşılaştığınız bir tanıdıkla konuşurken belli bir mesafe kullanırsınız. fiziksel ya da sosyal olarak ulaşılabilirliğini düzenler. diğerlerine yaklaşarak ya da uzaklaşarak. 1980. bilinçli ya da bilinçsiz. Kişi. Bu düşünceye göre. Mahremiyet kavramında kişi. kendisininki olduğunu kabul eder. bunu davranışlarına yansıtmaları sonucu mekanı kullanmalarında da farklılıklar görülebilir. Kültürler. Bu durum. bekleme salonunda oturacak yer seçen insanları . 1966.3. mekanizmaların varlığı ya da yokluğu değil. Birisi bu şekilde hareket etse ne hissederdiniz? Ne yapardınız? Bu gibi durumlarda insanlar kendi yerlerini belirlerken neye dikkat ederler? (2) Kız arkadaşınız ya da erkek arkadaşınız samimiyet kurarken size çok yakın duruyor.43). sosyal etkileşimde çevreyi kullanmanın temel yolu. doğrudan sizin yanınıza oturuyor. bu etkinin farkında olmayarak uygun mahremiyet durumunun. tam tersine. sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlarda insanlar arasında kaliteli ilişkilerin gerçekleşebilmesi açısından önemli hale gelir. Bir turizm mekanı olan lobi mekanında da farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi söz konusudur. Kişi. mekan kullanıcılarının kültürlerini ve mahremiyet anlayışlarını tanımak tasarımcılar açısından önemli hale gelir. boş bir asansördesiniz. biri biniyor. diğer insanlarla olan ilişkilerini kendisine olan ulaşılabilirliğin nitelikleri yoluyla tanımlama ve kontrol etme yetisine sahiptir. s. Altman ve Chemers. Ya da. İnsanların mahremiyet kavramını algılama şekli kültürlerine göre farklılık gösterdiğinden.2 Kişisel Mekan Altman ve Chemers’a göre (1980). boş bir otobüstesiniz.

kişisel mekan. yabancıların içine giremeyeceği görünmez bir sınırla oluşan alana işaret eder..101). bazen uzaklaşılır. dairesel bir formu olması ya da tüm yönlere eşit şekilde uzanmış olması gerekmez. Diğer durumlarda. ama çoğu zaman sözle ifade edilmeyen bir gerçek olduğunu göstermektedir (Altman ve Chemers. s. sonucu ve anlamı fiziksel ve sosyaldir. insan vücudunu çevreleyen.102). Bazen. insanlara yakın durulur. koşullara göre değişir. . birkaç mahremiyet düzenleme mekanizmasından biri olarak. Kişisel mekanın. bir sabun köpüğüne.207). Her bir deyim sosyal ilişkiler hakkında hangi imalarda bulunuyor? Bu örnekler. görünmez bir sınıra sahip olan mekandır. mesafenin günlük sosyal ilişkilerde aktif olarak kullanılmasının. 1987. insanların karşılaşmaları esnasında her birinin etrafını saran. insanlar genellikle mekanı kendilerine konforlu gelecek şekilde düzenlerler ya da etraftaki mobilyaları hareket ettirirler (Lang. Kişisel mekan. Yeteri kadar koltuk boşken. s. başka birinin hemen yanına oturuyorlar mı? Aynı sıraya ya da salonun aynı bölgesine oturuyorlar mı? Daha fazla insan salona geldikçe neler oluyor. çünkü kişi diğerleriyle uygun ve istenir bir iletişim seviyesini düzenleme girişiminde olmaktadır (Altman ve Chemers. “ensemde soluğunu hissediyordum” gibi. ilişkide bulunulan kişinin aslında sosyal yaşamdaki yerini ve değerini ifade eder. insanların etrafında bulunan. s. s. 1974. bir salyangoz kabuğuna.27 gözlemliyorsunuz. mekansal mesafelerin yönetilmesine bağlı bir kavramdır [3]. kişisel mekan da. mekansal ihtiyaçlardaki bireysel ve durumsal farklılıklarda açığa çıkar (Lang vd. 1987. havaya ve nefes alma odasına benzeyebilir (Lang. kişisel mekan sabit ve değişmez değildir. Kişisel mekan. Nasıl ki mahremiyet dinamik. 1980. Bununla birlikte. basit. öyle ki nereye giderlerse gitsinler bu mekan onlarladır.147). Kişisel mekanla ilgili olarak Altman ve Chemers de şu ifadeleri kullanmışlardır: Kişisel mekan. değişken bir sınır düzenleme aracıysa. Kişisel mekan kavramının mimarlıktaki değeri. Sommer’e göre (1969). Kişisel mekanı anlamak. oturma modeli nasıl değişiyor? (4) İnsanların diğerleriyle ilişkilerinde kullanılan mesafe deyimlerini düşünün: “yanına yaklaştırmamak”. s. Otobüs terminali bekleme salonu gibi. 1980. sabit özellikli çevrelerin tasarımında önemlidir.147). Mesafelendirme fiziksel özellikli olmakla birlikte.

1 Kamusal Bölgeler Kamusal bölgeler. insan bölgeselliği şu özellikleri içerecek şekilde tanımlanabilir: (1) bir mekan ya da obje geçici ya da sürekli olarak kontrol altına alınır. 1980. Seçim özgürlüğü. bireyin fiziksel kurulumu üzerinde bir kontrole sahip olabilmesi anlamına gelir ve bu bağlamda insan bölgeselliği kavramı ortaya çıkar. Kamusal alanlar. Altman ve Chemers’a göre. küçük ya da büyük olabilir.84). aynı mekan içinde bulunmak ve aynı mekanı kullanmak dolayısıyla kendilerini diğer insanlarla etkileşim ve ilişki içinde buldukları alanlardır. kamusal bölgeleri geçici . (5) bölgeler. sosyalleşmeye açık olan.28 2. s. 2. bölgeleri. Bölgeselliğin sahip olduğu temel özellikler şunlardır: • bir yerin sahibi olmak ya da o yer üzerinde hakları olmak. 1980). ikincil ve kamusal bölgeler olmak üzere üç başlıkta analiz etmişlerdir (Altman ve Chemers.3. sahiplenilir. ve • temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasından bilişsel ve estetik ihtiyaçların tatmin edilmesine kadar çeşitlilik gösteren fonksiyonların görülmesi (Lang.148). çeşitli fonksiyonların herhangi birine hizmet edebilir.. 1974. • müdahalelere karşı savunma hakkı. (4) bölgesellik. • bir alanın kişiselleştirilmesi ya da işaretlenmesi. toplumun her üyesinin kullanımına olanak veren bir kamusal alan olduğundan kamusal bölgelerin irdelenmesi tezin konusu açısından önemlidir. neredeyse herkes. “Benim” kişisel zamiri. (2) mekan ya da obje. Bazı kesinleşmiş sosyal kuralları gözettiği sürece.3 Bölgesellik İnsan bölgeleri diye adlandırılan olguların çoğu mahremiyet kavramının özelliklerini içerir (Ittelson ve Proshansky. Tezin konusu olan lobi mekanı. sosyal fonksiyonlar (statü.3. aile yapısı) ve fiziksel fonksiyonlar (yiyeceklerin düzenlenmesi. 1987. resmi ya da normatif anlamdaki sahiplenmeden daha fazlasını kapsar (Lang vd. Altman ve Chemers. çeşitli özellikte insanların bir araya geldiği. s.3. 1974). s. sıklıkla kişiselleştirilir ve işaretlenir (Altman ve Chemers. toplumun her üyesine açık olan bölgelerdir. depolanması) gibi.122). kimlik. birincil. (3) sahiplenme bir grup ya da bir kişi tarafından gerçekleştirilebilir.

Edney’e göre.2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları Edney (1976). çoğu plajda insanlar giyinik olmalıdırlar. bölgesellik. örneğin. Turlar. güvenliği sağlama gibi sosyal süreçleri kolaylaştırma işlevine sahiptir. bir tiyatro salonundaki koltuklar kamusal bölgelere örnektir. Bir toplumun ya da alt gurubun neredeyse bütün üyeleri bazı genel sosyal kurallara uydukları sürece kamusal bölgelere ulaşılabilirlik elde edebilirler. Sosyalleşmenin gereği ve sonucu olarak. gelip geçenler izleyici kişinin arkasından geçerler. Ne kadar küçük bir topluluk olursa olsun. bir sokak. sıralar (turns). birkaç tip kamusal bölge tanımlamıştır. merkezi bir market ya da plaza. İnsan bölgeselliğinin iki genel fonksiyonu vardır: (1) kişisel kimliğin yönetilmesi. topluluklarda. Goffman. bireylerde önemli bir düzenleyici olduğunu vurgulamıştır. Kamusal bölgeler geçicidir ve genellikle kullanıcılarının hayatlarının merkezi değildir. bir otobüs ve trendeki oturma yerleri. (2) sosyal sistemlerin düzenlenmesi. alışveriş alanları ve işlek caddeler dünyadaki hemen her toplulukta mevcuttur (Altman ve Chemers. bunlar: Bölmeler (stalls). Kullanılan alan. kamusal alanlar her toplumda görülür. Davranışların bir düzen içinde ve belli kurallarla oluşmasını gerektirir. planlama. insanların bir arada bulunması ve birbirleriyle ilişki kurması durumudur. kişi genellikle o kültürün birçok üyesinin kullandığı alanları bulur. birey ile diğerleri arasındaki sınırı oluşturmasıyla olur. Örneğin. kişinin kontrolü altında geçici olarak kullanılır. Örneğin.3. 1980). bir sanat galerisindeki ziyaretçinin ya da vitrine bakan bir kişinin önündeki alana tecavüz etmek alışılagelmiş bir durum değildir. Parklar. Sosyalleşme. parklara çöp atmamalı ya da korunan alanlarda doğal malzemeleri yerinden hareket ettirmemelidirler. diğerlerinin davranışlarını tahmin etme. . halk plajları. kişinin etrafındaki alana ilişkindir. bölgeselliğin insan yaşamının her seviyesinde. Kamusal alanlar tüm kültürlerde ortaya çıkar. Bölgeselliğin özelliklerini anlamak bu noktada önemlidir. bazı kaynaklara ulaşabilmek için bir düzen oluşturur.3. Bölgelerin kişisel kimliği yönetmesi.29 ve kısa dönemli olarak kullanma hakkına sahiptir. büyük gruplarda. tenis kortları ve telefon kulübeleri gibi insanların geçici isteklerde bulunma hakkına sahip oldukları kamusal mekanlardır. restorandaki masalar. Böyle yerlerde kontrol büyük ölçüde o yeri kullanma süresi ile sınırlıdır. 2.

1987. Ayrıca bölgeler. çevresel psikoloji kapsamında irdelenen söz konusu süreçlerdendir. mahremiyetin yönlerinin kendilerinin/diğerlerinin farklılıklarını kurmakla ilişkili olduğunu da sunar (Altman ve Chemers. alınan bilgilere tepki verebilme. Mekanın kişiselleştirilmesi süreci bilinçli olabilir. psikolojik güvenlik ve sembolik estetik amacıyla da gerçekleştirilir (Lang. Davranış. kendi yerinin nerede başlayıp nerede bittiğini diğerlerine haber verir. 1980. Mekanların kişiselleştirilmesi. bazı süreçler sayesinde olur. çevreden bilgi alır ve tepki verir. bölgesel kontrol için duyulan isteğin bir gösterimidir ve çevrenin aktivite modellerine daha iyi uyması için harcanan gücün sonucu olduğu kadar estetik tatların bir dışa vurumudur (Lang. Çevreden bilgi alma ve tepki verme durumu arasında bazı süreçler gerçekleşir. kullandıkları ve sahiplendikleri mekanları kişiselleştirme yoluna giderler. İnsan bölgeselliğinin ikinci fonksiyonu.137). kim olduklarını ve neye inandıklarını ifade etmek. bir çevrenin kişiselleştirilmesi yalnızca mekanlara ulaşılabilirliği kontrol etmek anlamına gelmez. bu sebeple çevre . Diğer bir deyişle.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme Altman ve Chemers’a göre. insanlar yaşamlarını devam ettirirken farklı çevreleri deneyimlerler. Böylece. içinde bulunduğu çevreyle sürekli bir etkileşim halindedir. 1980. fiziksel ve psikolojik olarak mücadele etmeyi ve yaşam fonksiyonlarını düzen içinde ve sistematik olarak yerine getirmeye yardımcı olur (Altman ve Chemers. s.3. Sonuç olarak. kurmak ve sürdürmek amacıyla. İnsanın çevresini şekillendirmesinde etkili olan çevresel algılama ve biliş. Kişi.148). s. İnsanlar mekanlara kişisel yönlerini sadece diğerlerine karşı ulaşılabilirliklerini düzenlemek için değil. 2. Bölgeleri kullanmak. 1987). insanlar kendi kimliklerini ifade etmek. böylece. kişinin sahip olduğu inançları ve değerleri gösterir.143).30 Bir odayı dekorasyon aracılığıyla kişiselleştirerek birey çevreye damgasını vurur. aynı zamanda kendilerini diğer insanlara tanıtmak. bu çerçevede kendi farklılıklarını oluşturmak için yansıtırlar. birçok amaca hizmet eder: Belirli aktivite modellerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevrenin adapte edilmesi kadar. sosyal süreçlerin düzenlenmesidir. Bu bölümde ele alınan çevresel algılama ve biliş. s. fakat genellikle bilinçsizdir.

bölümde geniş bir şekilde incelenecektir. 4. Kültürün etkisine bu bölümde kısaca değinilmiş olup. Bu bölümde. bölümde incelenecek olan mekansal algılama için temel oluşturan çevresel psikolojik süreçlerin yanı sıra. algılamayla bağlantılı diğer bir konu olan davranışsal süreçlere de değinilmiştir. Mahremiyetin derecesi kültürden kültüre farklılık göstermektedir. 3. çoğunlukla mekanlar ya da mekansal öğeler aracılığıyla gerçekleştirilir. . insanlarının birbirleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir kavram olup. mekansal tasarıma veri olabilecek.31 tasarımcıları ve mimarlar için göz ardı edilmemesi gereken konulardır. Bu süreçler arasında özellikle mahremiyet. Kültür olgusu davranışlara etki ettiği gibi çevresel algılamaya da etki eder.

mekanın boyutlarından .1. 1977. mekanın çevreyle ilişkisi. düzlemlerle sınırlı bir kapalı kutu gelir. boy ve yükseklikten oluşan. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI 3. boşluk içten ve dıştan tanımlıdır. Mekan denince akla öncelikle en. 3. “boşluk” oluşturma sanatıdır. Mekanla ilgili tartışmalar. Bunlardan ilki algısal mekandır. 19.1 Mekan 3. mekanın içindeki donatıların birbiriyle ilişkisi vb.32 3. Mekan tanımı bu kadar sabit ve sığ değildir. Schelling’in Philosophie der Kunst adlı eseriyle başlamıştır. Alman filozof F. mekan basit ya da tek bir kavram değildir. Bu durumda önem kazanan. İnsan onu sadece zihniyle değil vücuduyla da kavrar. Wölfflin.1 Mekanın Tanımı Aristotle. Mimarlık. Üç boyutlu fiziksel mekandan daha fazlasıdır (Rapoport. Mekan. içte doldurulmuş bir boşluktur. 19.101). Tarih öncesi dönemlerde oluşturan teoriler daha çok binaların fiziksel bileşenlerine dayalıdır. nadiren doğrudan mekandan bahseder.1. s. 1990. çevrenin üç boyutlu uzantıları olarak deneyimlenir. yy’ın başlarında. Mimarlık üzerine yazılan tarih öncesi bilimsel eserler. duvarların iki tarafı vardır. yy’ın sonlarında. Gözler mekanı kavramayı sağlayan tek araç değildir. Schmarsow gibi tarihçilerin çalışmalarıyla gelişmiştir (von Meiss. s. mekanı nesneleri içinde bulunduran bir kap olarak tanımlamıştır.2 Mekan Çeşitleri Mekanı oluşturan bileşenlerin farklı şekillerde kurgulanması. çevrenin çok önemli bir yönü olmasına rağmen. Mekanın sınırları ve boyutları değiştikçe ve çeşitlendikçe mekanı kavramada başka başka araçların devreye girdiği fark edilir.9-12). Mekanın sınırlayıcıları olan fiziksel düzlemler bazen bu sınırları belirsiz hale getiren. W. Riegl. İnsan bu kapalı kutu içine konulduğunda kendisini ve mekanı sınırlayan altı düzlemi gözleriyle kavrar. durumlar çeşitli mekanların oluşmasını sağlar. Mekan kişinin bulunduğu yerdir. esneten bileşenler haline dönüşür. Mekan dıştan sınırlı.

Bir veranda. Oturma. duvar. çatı. bir dans salonu ya da bir açık planlı ofis olabilir. ateşe verildiğinde ya da bu kadar uç olmayan bir örnekle anlatmak gerekirse. birbirinden ayrılmış kapalı mekanlar değildir. tavan gibi öğelerle “kapalı mekan” haline gelir. algılamanın mekanı deneyimlemedeki rolü açıktır. Siyah cam kullanıldığında etki oldukça farklıdır. iç ortam ve dış ortam arasındaki bariyeri keskin bir şekilde tanımlamamaktadır. Bu noktada. merkezi bir şömine etrafında birbirine açılır (Conway ve Roenisch.5). Duvar. o birey için deneyimlediği mekanı mekan yapan özellikleri oluşturur.50). s. Fakat. kullanıcının “gerçekliğinin” ne derece önemli olduğu tartışılmaya değerdir. s. Odayı kuran. çünkü mekanlar insanlar için oluşturulur. Algısal mekanlar. Mimarlığın boyutları. yeme ve dinlenme bölümleri. Duvarlar mekanı tanımlar. bir oturma odası. zihnin algılayabildiği bütün boyutlar da algısal mekanı oluşturur. Akıcı iç mekanlar ve geçiş mekanlarının kullanımı Frank Lloyd Wright tarafından yapılan Robie House’de görülebilir. içinde duran kişi Palladio’dan nefret ediyorsa mekana duyulan hayranlığın boyutu değişir. Mekanlar. içeride neler olup bittiği görülebilir.4). Mimarlıkta esas olan mekanları kullanıcı için oluşturmak ise. fakat onu bir konu haline getiren bu üç durum ve daha fazlasıdır (Moore ve Allan. algısal mekanın boyutlarıdır”. algısal mekanın boyutlarıdır. mekan denilen şeyi oluşturuyorsa. Mükemmel bir şekilde oranlanmış bir Palladian odası büyük bir hayranlık uyandırabilir. üç mekansal boyuttur. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yalnızca bireyin bakış açısını temsil eder görünmekle birlikte. Dışarıdan. İçerdeki mekan. pembe ya da kahverengiye boyandığında. böler ve bizim onu deneyimleme şeklimizi etkiler. tek başlarına var olmazlar. aynı zamanda farklı şekillerde ve düzende kullanılmaları sonucunda kullanıcıya çok çeşitli algısal deneyimler yaşatabilir. 1994).33 çok gözlemcinin mekanı kavrayışı ve yorumlayışıdır. iç mekan ve dış mekan arasındaki sınırları belirsizleştirebilir (Hall. Eğer üç boyut. fakat bu mekan bir avlu ya da bir bahçe de olabilir. . pencere. “Mimarlığın boyutları. çatı gibi yapısal elemanlar mekanın fiziksel kurulumunu gerçekleştirir. Bu mekan genellikle içerde olmak kavramıyla birlikte düşünülür. 1966. 1976. s. küçük bir pencereden giren kör edici günışığına maruz kaldığında. Crystal Palace gibi şeffaf cam duvarlardan oluşan binalar. üç boyutlu mekanda olduğu gibi “neredelik” hissi vermez (Moore ve Allan. 1976. üstü kapalı teras gibi bir geçiş mekanı da olabilir.

48). döşeme. Faber&Dumas binasındaki siyah cam duvar. . Avrupalılara göre bir evin duvarları sabittir. mekanı kapamak yerine birbirinin parçaları olacak şekilde oluşturulmuştur. Norman Foster’in. bir ayna gibi davranır. Köşelerin yerinde boşluklar vardır.34 Şekil 3. tavan. neyin sabit özellikli ya da yarı sabit özellikli olduğunun düşünülmesidir. mevcut şehir dokusunun yansımaları sebebiyle belirsiz bir hale gelir. s. s. Merkez-kenar karşıtlığının diğer bir yönü. Sabit özellikli bileşenler.141). yarı sabit olmaktadır.88). Gece olduğunda. İç mekanların düzenlenmesinde ve kullanımında kültürler arasında çok net ve kesin farklılıklar görülebilmektedir. Çatı. çünkü her şey ortada yer alır. Japonya’da. içerde ışıklar yanarken duvarlar tamamen gözden kaybolur ve iç mekan açığa çıkar. Duvarlar hareket edebilir ve odalar çok amaçlıdır (Hall. s.63). Japonlar odalarının kenarlarının açık olmasını sağlarlar. Hall konuyla ilgili şu örneği vermiştir: İç mekanların kullanımında. 1966.50). cam duvarlar mekanı tamamen bölümleme görevini her zaman karşılamaz.bu özelliktedir (Rapoport. s.1 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House (Boyut Kitapları. güneşli bir günde binanın formu. mobilyaları duvar yanına ya da karşısına konumlandırarak kenarları doldurma eğilimindedirler (Hall. 1982. Avrupalılar. altındaki mekanı tanımlar. 2002. kişinin nasıl ve hangi koşullar altında hareket ettiğinin. 1994. ziyaretçileri içeri yönlendirir ve şeffaflıkları herhangi bir kapalılık hissini engeller (Conway ve Roenisch. Standart mimari bileşenlerin çoğu -duvar. s. sabitlenmiş ya da nadiren ve yavaşça değişen bileşenlerdir. Mies van der Rohe tarafından tasarlanan Barcelona Pavyonu. 1966. Cam duvarlar.

mekan özellikleri arasında çok keskin ayrımlar yapmamak daha yerinde olur. yapım sistemine göre. esnek mekanlardır. s. Hall’ a göre. fiziksel bileşenlerine göre. Hall. 1966. içe dönük tasarımlar kadar malzemelerin kullanımını da içerir.51). . donatılarının düzenine göre ve daha pek çok özelliğine göre ayrılabilir.158). kinestetik mekan. Amerikalılar da bundan rahatsız olurlar (Hall. perdelere. Mekanları çeşitlendirmede ve sınıflandırmada pek çok özellik söz konusudur. her mekan yalnızca bir özelliği içermez. Sabit özellikli mekan kullanımlarında. s. 1982.97). bu noktada Amerikan otellerini örnek vererek birçok otel odasını çok küçük bulduğunu. ekranlara. çünkü her ne kadar bu tür alanlarda genel kurallar olsa da insanlar kişisel ve kültürel özellikleri ve alışkanlıkları dolayısıyla mekanı kişiselleştirme ihtiyacı duyarak donatıların yerlerini değiştirmek isteyebilirler. saklı. Yarı sabit özellikli bileşenler. s. mobilyaların tipi ve düzenlenmesinden. ekran panolarına.89). dünya üzerinde hareket ettikçe gerçekleştirdiği davranışları yöneten. canlı ve parlak keşifler açısından zengindir. mekan içerisinde hareket edecek kadar boşluk bulamadığında rahatsız olan sadece Araplar değildir. çünkü eşyalara çarpmadan hareket edemediğini belirtmektedir (Hall. bireylerin ya da grupların aktivitelerinin düzenlenmesindeki temel yollardan biridir. vitrinlere kadar çeşitlilik gösterir. Binalar sabit özellikli modellerin bir dışavurumudur (Hall. perspektif illüzyonları. s. Yarı sabit özellikli mekanlar farklı kullanım özelliklerine olanak sağlayan. Çünkü mekanları oluşturan geometrik formların kişilerin algılaması ve davranışları üzerinde etkisi vardır. hareket. Organik mekanların amacı yalnızca görsel açıdan göz kamaştırıcı efektler yaratmak değil. Bununla birlikte. Bu tür mekanlara örnek olarak çok amaçlı salonlar verilebilir. Organik mekan. 1957. Bir mekan işlevine göre. Bu nedenle. Örneğin. güçlülüğü ve adaleti temsil eden adliye yapılarında. Kamusal alanlarda da genellikle sabit özellikli bileşenler kullanılır. s. İnsanın.100). mimarların ya da tasarımcıların yarattıkları binalardaki günlük yaşamda önemli bir faktördür. mekan çeşitlerinin çok temel olarak ve algılamayla ilişkili görülenlerinden bahsedilmiştir. 1966. Örneğin. kullanıcı özelliklerine göre. Burada. Bunlar. 1966. kültürler arasında farklılıklar olduğu kadar benzerlikler de olabilir. doğrultusal davet.35 Sabit özellikli mekan (fixed-feature space). rahatlık ifadesi veren organik formları kullanmak uygun olmayabilir. bitkilere. gerçekte insan hayatının hareketliliğini vurgulamaktır (Barry. çabucak ve kolaylıkla değişebilirler (Rapoport.

101). s. kübik bir mekan. Mimar. Bu öğeler üzerinde yapılan düzenleme ve değişikliklerle farklı mekansal durumlar elde edilebilir. tavan.2 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar (Ching. yüzeyleri sınırlayan noktaların tümünün benzer bir role sahip olmadığını bilir. yatay düzlem. altı düzlemle sınırlanmıştır. 1996. Bir yapma mekanın sınırları. Mekanın kapalılığını sağlayan öğeler. 1990. Heidegger der ki. varlığını başlattığı bir şeydir”. Bu düzlemlerin varlığı algılama için kaçınılmazdır (von Meiss. mekanı anlayabilmek için açıları ve köşeleri kullanır. döşeme. gökyüzü gibi bileşenlerden oluşur.158). s. Bir peyzaj öğesinin sınırları da yapısal olarak benzerdir ve zemin. sınırlararası ilişkilerden ya da sınırları oluşturan düzlemlerden doğmuştur. Örneğin. duvar ve tavan olarak bilinir. . yönlenme ve kavrama konusunda temel ipuçları sağlar. objelerden. Bu yapısal benzerlik doğal ve insan yapımı çevreler arasındaki ilişki açısından önemlidir (Norberg-Schulz.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan Mimari mekan. üzerinde bir şeyin sonlandığı değil. tanıyabilmek için daha dikkatli bakmak ve daha çok detay yakalamak ihtiyacı duyar. İzole edilmiş yüzeylerin kenarları ve iki ya da daha fazla sayıda sınırlayıcı yüzeyin kesişimi.36 3. s. Odaklanmaya gerek duymadan gözler. Herhangi bir kapalılık (enclosure) bir sınır aracılığıyla tanımlanır. “bir sınır.1. Düzlemlerin ve köşelerin sayısı azaldıkça ya da özellikleri farklılaştıkça gözler mekanı kavrayabilmek. Şekil 3. döşeme.13). duvardır. 1979. Bu sınırlar çok net olduğu kadar belirsiz de olabilir.

Büyük bir oda içerisindeki bir bölüm. daha büyük bir oda veya salonun içinde tekil bir mekansal bölüm oluşturmak amacıyla yükseltilebilir. odanın ölçeğini düşürmek ve orada daha mahrem bir . Bu durum.3 Yükseltilmiş döşeme düzlemi. s.107).113). Aynı durum döşeme düzlemi alçaltıldığında da gerçekleşir. 1996. mekanın algılanmasını da etkileyen bir durumdur. mekan içinde fiziksel bir değişim oluşturur. Yükseltilmiş bölüme. s. Bununla birlikte. Döşeme düzleminin bir kesimi.37 Şekil 3. Şekil 3. işlev ve sembol olarak farklı bir anlam yüklenir. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber (Ching. 1996. Yükseltilmiş mekan etrafındaki eylemlerin yanında dinlenme köşesi olarak iş görebilir ya da kendisine çevreleyen mekana bakan bir platform da olabilir (Ching. s. 1996.4 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü (Ching.107).

107). binanın iki seviyesi arasında bir geçiş alanı olarak da kullanılabilir (Ching. İnsanoğlu çevreyi ben merkezci şekilde düşünmeye yatkındır.5) (von Meiss. taşıyıcı duvarlar üzerinde bir açıklık elde etmenin klasik yollarındandır.113).107). Bu. 1990. Kapı ve pencere oluşturmak. bileşen-bütün gibi. özellikle köşe açıklıkları söz konusu olduğunda. iç ortam-dış ortam ilişkilerini düzenlemek ve insan yapımı-doğal. bir mekandan diğerine geçişi de sağlar. 1990. 1990. delinmiş duvar nosyonu azalır. Bu açıklıklar genişledikçe. Bu sayede diğer mekanlarla ya da dış ortamla ilişki kurulur. s. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar (von Meiss. kişisel-kamusal.108). Kademelenmiş bölüm. mekan dışarıya açılır (von Meiss. örtülmüş ve örtülmemiş kavramlarıyla bağlantılı olmak zorunda değildir. s. . hem iç hem de dış ortama ait olan bileşenlerle oluşturulur. iç ortam gücünü bir dış ortama bağlı olan sınırların varlığıyla elde eder (von Meiss.109). kişi neredeyse. Mekanın tanım derecesi azaltıldıkça mekansal açıklık sağlanır. Bergson’un meşhur sözü. Dış ortama (exterior) açık olmaya eğilimli bir mekan yaratılmak istendiğinde bu mekanın daha az anlaşılır olmasına çalışılır (Şekil 3. 1996. Döşeme üzerinde değişiklik yapılarak mekanda farklılık sağlanabilmesinin diğer bir yolu da döşemede boşluklar yaratılmasıdır. İç ortam ve dış ortam kavramları. ya galeriler ya da atriyumlar aracılığıyla gerçekleştirilir. yalnızca mekandan dış ortama geçişi değil. Mekansal açıklık. geçişleri eklemlerle birleştirmek için.38 mekanı tanımlamak amacıyla alçaltılabilir. s. s.5 Allen Brooks tarafından hazırlanan. s. diğer mekanlarla bağlantı kurulmasına yardımcı olur. bitiştirme (juxtaposition) ve giriştirme (interpenetration) yöntemlerini kullanır. Açıklıklar. Mimar. Şekil 3. Diğer taraftan. orada olan bir iç ortam kavramını anlatmaktadır. “burada ve şimdi”. 1990.

mekansal ilişkilerin türlerini nitelendirirler. 1990. Mekansal tanımlamanın bileşenleri ve açıklıklar. 1990. Şekil 3. . Bir mekanı diğerinden ayıran düzlem.7 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme (von Meiss. mekanın özerkliğini koruma ya da diğer mekanlarla ilişkide olma derecesini belirler.39 Şekil 3. Oda. döşeme) iki ya da daha fazla mekana aitmiş gibi göründüğünde. görece iyi tanımlanmış kapalı mekanlardır. Komşu mekanlarla bağlantı. Bitiştirme.110). duvarlar üzerindeki ince ve kontrollü geçişlerle.6 Bitiştirme ve giriştirme (von Meiss. Giriştirme. daha az gerçektir ve belirgin olmayan bir bölüm oluşturur (von Meiss. hücre.109). 1990. 1990. s. hol. özerklik üzerine vurgu yapar. koridor gibi ifadelerin hepsi mahremiyet fikriyle ilişkilidir ve diğer mekanlara karşı dışındalık oluşturur. s. Geçtiğimiz yüzyılların daha çok taşıyıcı duvarlara dayanan yapım yöntemleri. s. mekansal bir bileşen (duvar.110).109). genellikle yan yana gelen mekanların net bir tanımlamasıyla oluşan hücresel grupları desteklemiştir. tavan. bir mekandan diğerine süreklilik oluşturur. Bitiştirme ve giriştirme. yani kapı ve pencerelerle sağlanır (von Meiss. s.

girişiklik ve benzeri kavramlar. 1977. • bir gözlemcinin sahip olduğu çevre imajı şimdiki motiflere ve tutumlara bağlı olduğu kadar geçmiş deneyimlere de bağlıdır. mekanı geometrik bir şekil olmaktan ayıran en önemli özellik. Kişinin duyumsal girdileri alması ve bu bilgilerin zihinde işlenmesi süreci beynin statik bir . s. Lang’in yaptığı saptamalara göre: • Algılama çok modellidir.40 Bu durumda. Onu oluşturan yapısal elemanlarla -duvar. Mimari mekanı oluşturan bileşenler düzlemlerden ibaret olmadığı gibi çok farklı özelliklere de sahiptir. s. • algılama. uyarana verilen şartlı cevaplar yoluyla açıklanamaz.ilgili değişiklikler yapıldıkça bu boyutlar da değişecektir. hissetmek anlamlarına gelir (Rapoport. küp sabit bir geometrik formu temsil eder. • algılamalar. • algılama pasif değil. Bu noktada. 1967. algılanan ve davranışı algılayan şeklinde ayrılarak açıklanamaz. döşeme.90).259). yükseklik gibi boyutlardan ibaret değildir. algılamanın özellikle “yorumlama” kısmı çok önemlidir. 3. mimari mekanın boyutları algısal özelliklere sahiptir. beklenti ve kişiliklerle yönlenir (Lang. Tanımlara bakıldığında. Mekanı oluşturan en temel kavram sınırlar olarak düşünülmektedir. duyumsal girdilerin yorumlandığı süreç olarak.2 Algılama 3. Mimari mekandan yani. bitişiklik. Latince “Percipere” kelimesinden gelmektedir.2. “yaşanması”dır. mahremiyet olgusunu sağlayan kesin yapısal sınırlar azalır. • insan-çevre ilişkisi dinamiktir. çatı. Anlamak.. yani en. boy. aktif bir süreçtir. söz konusu mekanda işlevsel ve algısal bir akıcılık meydana gelir.1 Algılamanın Tanımı Algılama ifadesi. En basit mekan kavramını düzlemlerden oluşan bir küpün imgelediği düşünülürse. açıklıklar. döşeme. onu oluşturan duvar. Dahası. duyumsal girdilerin anlamlı deneyimlere dönüştürülmesi organizasyonu olarak tanımlanabilir (Sartain vd. deneyimlenebilmesidir. mekanın belirginliği. s.178). etkileri ve özellikleriyle irdelenmiştir. Çünkü. • geçmiş deneyimler. tavan vb. elemanlardan bahsedilmeye başlığında artık fiziksel ve yapısal öğelere geçiş yapılmış olur. 1987. Algılama. kavramak. kişinin gereksinmeleriyle ilgili şimdiki durumlara yansıtılır. • algılama.

bunun sonucunda ortaya çıkan sözlü. Algılama için gerekli bilgiler duyularla sağlanır. fakat algılama gerçekleşmediği sürece duyumlanan şeyin tam olarak ne olduğu fark edilemez. başka bir durumda bir nesnenin yalnızca onu oluşturan parçalarını geometrik formlar şeklinde tanımlayabilir. bir durumda eşyaları gördüğü halde onları tanıyamayabilir. renk bilgileri elde edilir (birincil görsel korteks) ve beynin ilgili bölümüne gönderilir (görsel birleştirme korteksinin birinci seviyesi). duyulmamaların sonucu betimlenebilir. elde edilen bilgilerin önceki deneyimlerle zihinde yapılan karşılaştırmalar sonucunda olur. Ancak o kişiyi ya da nesneyi gördüğünde tanıyabilir. Algılama sürecini oluşturan evrelerin beyinde gerçekleşme sırası özetle şöyledir: Duyular aracılığıyla (özellikle gözler). Beyindeki algılama merkezinde. işitme duyusuyla ilgili bir hasar olduğunda kişi bir nesneden ya da tanıdık bir insandan gelen sesleri duyduğunda bu seslerin neye ya da kime ait olduğunu anlayamayabilir. parçalar arasındaki ilişkiler aracılığıyla algılar. davranış yollu vb.41 fonksiyonudur. Algılamanın ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilmek için algılama sürecine yakından bakmak gerekir. Kişi algılama yeteneğini kaybederse ya da algılama merkezinin herhangi bir bölümü hasara uğrarsa. tek tek parçalarını kavrayıp tanımlayabilmektedir. Çünkü Gestalt kanunlarının da ifade ettiği gibi insan bir nesnenin parçalarını değil. yabancı bir nesne ya da mekanın var olduğu bir sahneye bakıldığında. çizgilerin ve kenarların derinliği ve yönlenmesi. 3. tek tek elemanlar tanımlanabilir. bu sürecin çeşitli filtrelere. bütününü. uyaranın hareketi. içten ve dıştan gelen etkilere maruz kalmasıdır.2 Algılama Süreci Algılama zihinde gerçekleşen bazı süreçler sonucunda oluşur. derinliği. algılama merkezinde hasar olduğunda kişi gördüğü nesnenin bütününü değil. Yukarıdaki örnekte ise.2. örneğin. tepkileri oluşturur. Bu bölümde bilgiler bir araya . fakat bütünde onun ne olduğunu söyleyemez. Bu farkındalık çoğu zaman. Bu gerçekten de alışılmışın dışında bir durumdur. Başka bir örnek vermek gerekirse. kişi duyumsal girdileri zihninde işlerken yorumlar. Algılamayı özel yapan. Yeni bilgiler ise öğrenilir. Bu etkiler sonucunda. Algılama.

görsel sistem çok sayıda şablonu depolamak zorunda kalmaktadır. hareket ve formla ilgili bilgiler beynin ilgili bölümünde bir araya getirilir (temporal lobun aşağı bölümündeki görsel birleştirme korteksi). çoğu psikolog bunun gerçekten işe yaradığına inanmamaktadır. Öyle ki. basitlik gibi bir üstünlüğe sahiptir. Davranışsal veri toplarlar ve zihinsel süreçlerin doğasıyla ilgili kesişim noktaları oluşturmaya çalışırlar. Şablonlar ve Prototipler: Objelerin şekillerini fark etme yeteneğinin olası bir açıklaması. süreci tersine çevirir. nesnenin ismi ve işlevi gibi daha önce görüldüğündeki diğer bilgilerini sağlayabilir.42 getirilir. olduğunda. Algılamadan sorumlu zihinsel süreçlerle ilgilenirler (gözün bir uyaranla karşı karşıya kaldığı zamanla imajın algılandığı zaman arasındaki adımlar). birleştirilir (pariyetal lobdaki görsel birleştirme korteksi) (Carlson. 1993). parmaklarını salladığında. Beynin başka bir bölümü de objelerin konumlarının algılanmasından sorumludur. Belki görsel sistem. Carlson bunu insan eli örneğiyle açıklamıştır: Bir insan elini önünde tutup ona bakarken kendi etrafında çevirdiğinde. bu şablonlar görsel sistem tarafından kullanılan anıların özel çeşitleridir. Eğer bir karşılık bulursa. Beynin diğer bölümlerindeki anılarla uygun şablon arasındaki bağlantılar. görsel sistem kendi şablon setleri arasında bir araştırma yapar ve uyaran tarafından sağlanan modelle bunların her birini karşılaştırır. sadece bir eli tanımak için görsel sistem kaç farklı şablon içermek zorunda kalır? . modelin tanıdık olduğunu bilir. nesnelerin çeşitli tiplerini üretmek amacıyla kullanılan bir model tipidir. nesnelere bakıp deneyim kazanıldığında şablonlar elde edilmesidir. Şablon tipi model ayırt etme. genellikle algılama üzerine çalışan psikologların çoğu kendilerini bilişsel psikologlar olarak tanımlarlar. Bu bölüm aynı zamanda üç boyutlu form algılamasının yer aldığı bölümdür. Bir şablon. karanlık ya da aydınlık. Örneğin. Bununla birlikte. yumruğunu sıktığında gözünün retinasına kaç farklı model yansıtabilir? Bir de bu el daha az ya da fazla kıllı. Renk. yüzüklü ya da yüzüksüz vs. daha kısa ya da daha uzun parmaklı. Model Algılamanın Çeşitleri Carlson’un ifadelerine göre. bir marangoz mobilya parçaları yaparken aynı yerlerde delikler açabilmek için bir metal plaka şablon kullanabilir. vücudun diğer duyularından gelen bilgiler değerlendirilir. Psikologların model algılama sürecini açıklamak üzere geliştirdikleri kalıplardan bazıları aşağıda açıklanmaktadır. görsel uyarımın belli bir modeliyle karşılaşıldığında.

Rasyonalizm. algılama süreci tamamlanmış olur ve öğrenme gerçekleşir. daha önce deneyimlediği uyaran kalıplarıyla karşılaştırma yapması noktasında ortaya çıkan kavramlardır. Transaksiyonalizm. zihinde anlamlı bilgiler haline dönüşür. uyaran ve prototip arasında en uygun karşılaştırmayı yapmak problemidir (Carlson. köknar. binlerce hatta milyonlarca uyaran arasından birini ya da bazılarını motivasyonlarının. görsel sistemin bu objeleri temsil eden prototipik görsel modellerin anılarına sahip olduğu yönündedir. fakat bir uyumsuzluk derecesi kabul eder. diğeri duyulara odaklanır. Biri. Belli tiplerdeki ağaçları fark etmek. Şablonlar ve prototipler. s.3 Algılama Teorileri Temelde iki tip algılama teorisi vardır.). Bununla birlikte. duyumsal deneyimlerin kavranmasına odaklanırken. bireyin ya da gözlemcinin uyaranı seçtikten sonra zihinde. Gibson’un ekolojik yaklaşımı. Nativizm. palmiye gibi ağaçları gördüğünde şüphe duymadan tanımlayabilir. psikolojik durum. Doğada her bir ağaç diğerinden farklı görünür. fakat çok daha esnek bir şekilde kullanılır. etkisiyle seçer.140). belli bir şeklin idealize edilmiş modelleridir. Bu noktada. 3. Bir olasılık. 1993. Birincisi. Prototipler. eğer gözlemci bir uyaranla ilk defa karşılaşıyorsa süreç benzer şekilde fakat daha geniş bir çerçevede şöyle işler: Gözlemci. çünkü bunlar mimarların her ölçekteki çevresel tasarımın doğası hakkındaki düşüncelerini etkilemektedir . Bilgi-işleme teorisi ve Gestalt teorisi bu gruba girer.2. şablonlara benzer. Bu teorilere karşıt olarak. bu yüzden. Gestalt teorisini. algılamanın bilgi temelli olduğunu önerir. ama akçaağaçlar. belli bir objeye olan farklı bakış açılarından çeşitli modellerin üretildiğini kabul eder. Görsel sistem nesnelerin şekillerinin anıları ve algılanan modelleri arasında kesin karşılaştırmalar aramaz. bir insan akçaağaç. diğer akçaağaçlara köknarlardan daha çok benzerler. duyusal verilerin beyinde nasıl bir araya getirildiğini açıklamaya girişir.43 Model algılamanın daha esnek bir tipi. Transaksiyonel teoriyi ve Ekolojik teoriyi anlamak önemlidir. Emprisizm. kodlanmış olan bilgiler deşifre edilir. kültür vb. Örneğin. görsel uyarım modellerinin şablonlardan çok prototiplerle karşılaştırılmasını önerir. beklentilerinin vb. uyarana ait bilgiler zihne ulaştığında kodlanır. ilgilerinin. bazı filtrelerden geçer (duygular.

Şekil 3. s. Şekil 3. kapanma. Şekil 3. Köhler ve Wortheimer).. faydalı devamlılık. s.138).9(a)’daki ilişkili gibi görünmektedir. formun algılanmasını etkileyen faktörlerin bir listesini yapmışlardır. bölge ve simetridir (Lang. alan kuvvetleri. Form temeldir. yakınlık. kapalılık.103). Bu faktörlerin yedisi çevresel tasarım teorisi açısından önemlidir.137-138). izomorfizm. s.8 Formun algılanması ve sınırlar (Carlson. Gestalt psikologları (Koffka. Gestalt teorisi üç ana kavramdan oluşur: form. 1993. Bu kurallar. 1987. çünkü çevredeki ünitelerin nasıl algılandığı konusunda çok şey anlatır.90). benzerlik. s. bu bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerine bağlıdır (Carlson. Görsel sistemin karakteristikleri sebebiyle.9(b)’deki etki. s. 1987. Görülen şey. Şekil 3. görüntüyü bileşenleriyle analiz etmek yoluyla görsel algılamanın basitçe anlaşılması zordur. . parçaların toplamından daha çok şey ifade eder.9 Benzerlik kanunu (Lang vd. Başlıca tezleri. fakat Gestalt psikologları bu kelimeyi bundan çok daha geniş anlamları ifade edecek şekilde kullanmaktadırlar.90). çünkü benzerdir. 1993. algılamada bütün. şeklindedir. 1974. Gestalt kelimesi form anlamına gelen Almanca bir kelimedir.44 (Lang.

1987.45 yakınlığın derecesi aynı olmakla birlikte daha zayıftır. Şekil 3. 1.139). 2 ve 3 kütleleri.uk/media/Modules/MC10220/visper06. artı işareti şeklinde algılanmaktadır. 5 ve 6 kütlelerine göre daha güçlü bir ilişkiye sahip gibi görünmektedir. s. iki adet L harfi şeklinde değil. Şekil 3. öncelikli olarak eğri çizgi algılanır.12(ii)’de ise. Şekil 3. s. Şekil 3. Şekil 3. arkasındaki şekle rağmen. .10 Yakınlık kanunu (http://www.11 Kapanma kanunu (Carlson.9(c)’de mimari bir örnek yer almaktadır.ac.12 Faydalı devamlılık kanunu (Lang. 1993.88).html).12(i). Şekil 3.88).13 Kapalılık kanunu (Lang. 4.aber. s. Şekil 3. 1987.

s. doğrultuya ve büyüklüğe sahiptir.46 Bir görsel sahnenin bileşenleri farklı formlar üretebilmek amacıyla çeşitli şekillerde kombine edilebilir. Bütün bu kuvvetlerin bir alanda ya da çevrede oluştuğu söylenir. Nesnelerin konturları çoğunlukla belirgin değildir. Alan kuvvetleri. s. Bu süreçler.138).138). en kararlı formu tercih eder. bir başvuru alanına. bir figürü arka planından ayırt etme yeteneğini tanımlar (Carlson. Rengindeki farklılıklara bakarak bir çalı arkasındaki ağaçlardan basitçe ayırt edilemez. Bu kanuna göre. Pragnanz kanunları tarafından yönetilir. algılanan objelerin özellikleridir”. Bununla birlikte. Yaz mevsiminde. çalının dış konturu. “görsel objelere bakıldığında deneyimlenen kuvvetler. çünkü bu durumda bulanık ve tamamlanmamış olsalar dahi formlar algılanabilir. Şekil 3. nörolojik süreçlerin temel oluşturduğu form ile algısal deneyimlerin oluşturduğu form arasında paralellik oluşturur. bir manzarada yeşilin sayısız gölgeleri görülebilir. Gestalt psikologları tarafından keşfedilen gruplama ilkeleri. . beynin görme merkezinde aktif halde bulunan fizyolojik kuvvetlerin psikolojik eşdeğeri olarak düşünülebilir. İzomorfizm olarak adlandırılan kuralların hepsi. 1993.14 Şekil-zemin ilişkisi (Carlson. Bu kuvvetler. dokusundaki tanımlanması zor farklılıklardan (yaprakları ağacınkilerden daha küçüktür) ve rüzgarın çalının yapraklarını ağacınkilerden daha farklı bir biçimde hareket ettirmesinden dolayı daha açık bir şekilde görülebilir. diğer nesneler tarafından örtülmüş nesneleri ve önlerindeki nesnelerle aynı renkte olan arka planları sunar. beyinde fizyolojik olarak meydana gelmesine rağmen. Gestalt psikologları çeşitli gruplama ilkelerinin bu bileşenlerin kombinasyonlarını tahmin etmeye yaradığını gözlemlemişlerdir. algılamalar. Gerçek dünya. Görsel sistemin bileşenleri grupladığı ve kombine ettiği gerçeği faydalıdır. Rudolf Arnheim’e göre (1965). matematikte olduğu gibi. 1993.

bütün algılamalarımızın şekiller halinde organize edildiğini ileri sürer. öyle ki. bunlar görsel modellerin öznel bağlantıları ile ilgili değildir (Lang. çünkü insanlar çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak deneyimlemek ihtiyacındadırlar. Bu. Özetle. düzlemler ve objeler bazı belirgin “dinamik” özelliklere sahiptir. insan ve çevre arasındaki dinamik ilişkiye odaklanır. Diğer bir deyişle. Bu. algılamada deneyimin rolünü vurgular.47 Şekil 3. s. çevre. Geçmiş deneyimler.15 Faydalı form prensibi (Sartain vd. gözlemci ve algılama birbirlerine bağlıdır (Lang. Çevreden sağlanan bilgi. gözlemcinin algılamadaki rolünü vurgulayan transaksiyonel teori bu açığı kapatır görünmektedir.89). Tam da bu noktada. 1987. teorinin eksik kalmış yönüdür.89). duyusal cevapları uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran motivasyonel mesajlara sahiptir. Transaksiyonel teori. 1967.273). algısal deneyimlerle nörolojik süreçler arasındaki izomorfizm ile açıklanır. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. Gestalt teorisi. 1987. s. Algılama bir transaksiyon olarak düşünülmüştür. Nesnelerin ve nesne gruplarının özellikleri üzerine yoğunlaşmışlardır.. s. Ek olarak. ona anlamına veren sembolik özelliklere. yeniyi . çizgiler. Gestalt teorisine göre. Bir birey. çünkü algılamada gözlemcinin sahip olduğu bireysel ve sosyal özelliklerin etkisi açıktır. Gestalt psikologları algılamada öznenin rolünü tamamen göz ardı etmişlerdir.

diğer bir deyişle içindeki bulundukları mekanı tek bir sahne içinde görme şansları olur. İnsan dik durduğu zamanlarda. 1987. Deneyerek. Kişi ne için bakması gerektiğini bilmelidir (Lang. Daha fazlası için gözlerini. bir caminin derinliğini ve onu oluşturan en belirgin öğelerden biri olan kubbeyi fark edemez ve deneyimleyemez. 1987.16 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması (Lang. Müşteriler. içinde bulundukları mekanın çok farklı yönlerini keşfedebilirler. bir banka şubesine girdiklerinde karşılarında bir sıra banko ile bankolar arkasındaki görevlileri. bir sınıfta öğrenciler sıralarda oturur. s. vücudunu hareket ettirmek zorundadır. Benzer bir durum bir banka şubesinde de söz konusudur. Fakat bu görebildiklerinin tamamı değildir. başını. Ekolojik teori. mihrabı. . bir insan daha iyi detayları ve daha geniş ilişkileri tanıyabilir (Lang.48 anlayabilmek için temel oluşturur. avizeleri fark edebilir.92). duvarlardaki işlemeleri. öğretmen ise tahtanın önünde durur ya da masasında oturur. bir camiye girildiğinde kişi göz seviyesinde bulunan pencereleri. Bir kez öğretmenin masasına oturmaları söz konusu olsa. Böyle bir deneyime sahip müşteri banko arkasına geçip bankayı buradan gözlemlediğinde çok farklı bir etkiyle karşı karşıya kalacaktır. daha iyi detaylar algılayabilmek için gözlerini. s. kolonları. başlarını ve vücutlarını hareket ettirerek çevreyi araştırırlar. duyuları duyumlamanın kanalları olarak görmek yerine.95). Bu durumda öğrenciler. Fakat başını yukarı kaldırmadığı sürece. oturdukları yerden yalnızca tahtayı görebilirler. İnsanlar. yatayda ve düşeyde belli bir açı içerisindeki nesneleri görür. otururken ya da ayakta dururken göz seviyesindeki. Şekil 3. 1987). algısal sistemler olarak görür. Örneğin. sırada bekleyen insanları görürler. Örneğin. Çoğu zaman banko arkası ile önündeki donatıların kalitesi ve niteliği bile farklı olur.

Kişi.277). Bu etki bireyin kişilik özellikleriyle. 1943 yılında gereksinimler hiyerarşisi teorisiyle bunu gerçekleştirmek . bireyleri harekete zorlayan itici güç olarak tanımlanabilir. Bu nedenle. Mekanın kullanıcısını da irdelemek gerekir. nesnelerin yani uyaranın nitelikleri kadar gözlemciye etki eden faktörler de önemlidir. yalnızca uyaranın doğası tarafından değil. önceki deneyimleriyle. doku. Esas olan şudur ki. kurgusal özelliklerini (mekanların yan yana gelişi. Gereksinim. mekanın özellikleriyle doğrudan ilişkilidir. Bununla birlikte. döşeme). çünkü mekan özellikleri her birey ya da toplum üzerinde aynı etkiyi bırakmayabilir. motive edilmiş davranışı uyandıran güç şeklinde tanımlanabilir. vitrinlere bakarken dikkati takım elbiselere yönelir. Maslow.63).3 Mekanın Algılanması Mekanın algılanması. Motivasyon (güdülenme). fiziksel özelliklerini (renk. s. insanların ne tür gereksinimlere sahip olduğu ve bunların nasıl tatmin edilebileceği bulunmalıdır. çatı. Uyaranın durumu ne kadar belirsiz ve tanımlanmamış olursa güdüler algılama şeklini o kadar çok etkiler (Sartain vd. tatmin edilmemiş bir gereksinimin sonucu olarak ortaya çıkar ve bir gerilim durumu tarafından üretilir. 1967.49 Algılama teorilerinden bazıları yalnızca nesnelerin özellikleri üzerinde dururken. bilinçli ya da değil. 3. 3. 2000. bazıları özneden gelen özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır. sosyal ve kültürel özellikleriyle yakından ilişkilidir. duygusal durumuyla. kompozisyon) incelemek gerekir.3. Sözü edilen itici güç. Eğer kişi yeni bir takım elbise almak üzere mağazaları dolaşıyorsa. öyle ki bu davranışın gereksinimlerini karşılayacağını düşünürler (Schiffman ve Kanuk. Motivasyonu anlamak için.1 Algılamada Öznel Faktörler Algılama şeklimiz. davranış yoluyla gerilimlerini azaltmak isterler.. bu faktörler algılamanın sonucunu ve de tepkilerin yönünü değiştirebilir. algılama dinamik bir süreçtir. Bireyler. Dikkatimizin yönü ilgilerimizden etkilenir. Çoğu motivasyon teorisinin merkezinde gereksinim kavramı vardır. mekanın yapısal öğelerini (duvar. s. mekanın algılanması yalnızca mekansal özellikleri kavramakla anlaşılamaz. güdüleriyle ilişkili olan objeleri algılama eğilimindedir. boyut). aynı zamanda kişisel faktörler tarafından da kararlaştırılır.

örneğin bir insan çok açsa o anda düşündüğü tek şey karnını doyurmak olur. Çevreden sağlanan bilgi. 2000. sürekli bir eğilim. bütün motivasyon teorileri arasında en çok bilinendir. motivasyon ifadesinin genel olduğunu.50 için ilk girişimde bulunmuştur. fizyolojik olanlar.dir. çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak . değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. sürece başka kişisel ve sosyal özellikler dahil olur. Bununla birlikte. Sonradan elde edilmiş gereksinimler (ikincil gereksinimler veya güdüler). özellikle birincil olarak ifade edilen gereksinimler için geçerlidir. Her birey gereksinimlere sahiptir. hava gibi. Maslow’un gereksinimler hiyerarşisinin popüler olmasının başlıca sebebi.64). çevre ve kültür bağlamında öğrenilen gereksinimlerdir. Bunlar karşılandığında. içsel bir dürtü ya da “itici faktör”dür. bazıları sonradan elde edilmiştir. kişinin bir ürünü ya da nesneyi seçerken belirleyici olan içsel özelliklerin en başında gelir. onun klinik psikoloji alanındaki çalışması bağlamında geliştirilmişti. büyük ihtimalle basitliğidir. Bunlar. (psikolojik bağlamda) güdünün maddeleştirilmesidir (Pizam ve Mansfeld. 2000. Maslow’un teorisi. eğer hiyerarşideki hiçbir gereksinim karşılanmazsa en alttaki gereksinimler. İkincil gereksinimler genellikle psikolojiktir. Güdülenme ve gereksinim. 1994). Doğuştan olan gereksinimler (birincil gereksinimler veya güdüler). her birey korunma ihtiyacı duyar. bu böyle devam eder (Pizam ve Mansfeld.107). s. prestij. Gereksinim. danışmanlık. duyusal tepkileri uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran mesajlara sahiptir. insanlar. bu yüzden yaşamak için bir yer bulmak önemli bir birincil gereksinimi karşılar. vb. istek (gereksinimin manifestosu) hedef nesnedir. içinde yaşadığı evin çeşidi ikincil gereksinimlerin bir sonucu olabilir (Schiffman ve Kanuk. yemek yemek için girdiği mekanın diğer özellikleri çok da önemli olmaz. s. etki. güç. birey hiyerarşideki bir sonraki aşamaya geçer. su. Çünkü. ona anlamını veren sembolik özelliklere. fakat endüstriyel psikoloji. s. Çünkü. pazarlama ve turizm gibi birçok alanda etkili hale gelmiştir. bazıları doğuştandır. Bireyin öznel psikolojik durumundan ya da diğer insanlarla olan ilişkilerinden doğar. gereksinim. davranış üzerinde baskın hale gelir. Gereksinimlerin rahatsız edici boyutlarda olmadığı durumlarda. Benzer şekilde. Bir birey. kendini gerçekleştirme. Güdü. fizyolojiktir: yiyecek. Bu durum.7). Maslow’un iddiasına göre. güdü. istek ve fayda kavramlarıyla birlikte irdelenmesinin faydalı olacağını vurgulamışlardır. Bu teori. Örneğin. fayda ise (kullanıcının üründen beklediği) davranışın amacıdır (Foxall ve Goldsmith. Pizam ve Mansfeld ise. 2000.

Ofislerde. Tam tersine. Sözgelimi. bir mobilya fuarında. Amerika’ya gelen Almanlar kapıların hafif ve ince olduğunu düşünmektedirler. Almanlar .90). pek çok otel odasında olduğu gibi. 2000. çünkü hiçbir insan etrafındaki dünyayla aynı şekilde ilişkili değildir. daha önce deneyimlenmemiş. farklı kültürden iki insanınkine göre daha azdır. yani tanıdık nesneler daha çok dikkat çeker. 1966. birincisi. Bu ayrıntıyı fark etmeden. Londra’nın merkezinde yaşayan biri de. alışık olunmayan nesneler daha çabuk fark edilir. Algılama sürecinde daha önce irdelenmiş olan. bununla birlikte ikisinin sahip olacağı evlerin nitelikleri. Almanya’daki kamusal ve özel binalar. geçmiş deneyimlerinde karşılaşmış olduklarına benzer nesneleri daha kolay algılar.51 deneyimlemek ihtiyacındadırlar. Örneğin. Diğer görüşe göre ise. s.65). 1987. s.bulunması beklenir (Hall. bu gereksinimler içinde yaşanılan çevre ve kültür tarafından. Afrika’da bir kabilenin üyesi de yaşamını devam ettirebileceği bir eve sahip olma gereksinimi duyar. ses yalıtımı sağlamak amacıyla çift kapılıdır. fakat bu hala problem oluşturabilmektedir. bilgilerin zihinde var olanlarla karşılaştırılması durumundan bahsedilmektedir. kendilerini mekan içinde yönlendirme şekillerinde -etrafta nasıl dolaştıkları ve bir mekandan diğerine nasıl hareket ettikleri. Mekanın paylaşılması gerektiği yönündeki Amerikan görüşü Almanlar için özellikle rahatsız edicidir. tasarımı çok farklı olan bir ürün kolaylıkla kişinin ilgisini çeker. Söz konusu durumların gerçekleşmesi aslında algılanacak nesnelerin ilişkide bulunduğu diğer nesnelerle yakından ilişkilidir. geçmiş deneyimler yeniyi anlayabilmek için temel oluştururlar (Lang. kesinlikle. Bu noktada kaynaklar birbirine zıt iki görüşe yer vermektedir. birçok tanıdık nesne içinde dikkatini farklı olana yöneltir ve onu zihninde yorumlar yani algılar. bir algısal dünyadan diğerine çeviri yapmak mümkün olmaz. Aynı kültürden iki insanın görsel dünyaları arasındaki uzaklık. insan. bir çok farklı nesne içinde tanıdık bir nesne varsa kişinin dikkati o nesne üzerine yoğunlaşır. bu açıdan gereksinimleri ortaktır. doğal bir durumda gözlerini aktif olarak kullanırken tam olarak aynı şeyi görmezler. Açık ve kapalı kapının anlamları iki ülkede oldukça farklıdır. Kapı. s. Örneğin. Almanlarca çok ciddiye alınır. sözgelimi kişi. doğal olarak. sıklıkla. İki insan. Farklı kültürlerde büyüyen insanların farklı algısal dünyalarda yaşadığına ilişkin belirgin bir kanıtın.3). Tüm insanlar aynı tür biyolojik gereksinimlere sahiptirler. içinde yaşadıkları çevrede sahip oldukları kültürün etkisiyle birbirinden çok farklı olacaktır. Amerikalılar kapıları açık tutarken. eğitim ve deneyimler tarafından şekillendirilir (Schiffman ve Kanuk. bir otobüs yolculuğunda kişi otobüsteki insan yüzlerinin lekeleri arasında tanıdık birini kolaylıkla ayırt eder.

mekanı diğerlerine karşı bir reddetme aracı olarak kullanma pratiğini asla geliştirememişlerdir. diğer yandan. bir balıkçı tezgahında kasanın önünde bulunduğunda bile o hala bir “Lord”tur. 1966. Kapının söz konusu iki toplum tarafından farklı biçimlerde algılanması. gizlenmek için mimari özelliklere başvurur.127). Almanlar. çocukluklarından beri kendi odalarının olmayışından. Hall’a göre. demek değildir. açık kapıların özensiz ve düzensiz olduğunu düşünmektedirler (Hall. 1966. Önemseyenler de bir şey söylemezler. Bir Amerikalı için aynı odada bulunduğu bir kişiyle konuşmayı reddetmek. İngilizler. Pek çok Amerikalı. koltuğun yerini değiştirmek geleneklerin bozulması anlamına gelir (Hall. asansörün hemen yanındakine ya da uzun bir holün sonundakine göre daha prestijlidir. Almanların. egoyu korumak için duvarların kullanılması gerektiği konusunda. Etki olarak.kullanımında iki medeni toplum arasında ne derece büyük farklılık vardır. İnsanlar uzaklığı ayarlamak için koltuklarını itip çektiklerinde. rahatsız edilmek istemiyor ya da başka birinin görmesini istemediği bir şey yapıyor.129). iç mekan kullanımlarında mahremiyetin düzenlenmesinde kullanılan önemli mekansal araçlardandır. davranışlarında fazlaca resmi olduklarını düşünmektedir. bu toplumların. bununla birlikte. s. Amerikalılar bunu dert ediyor gibi görünmezler. bir Amerikalı kendi odasına sahip olmak ister ve mümkünse bu mekanı başka biriyle paylaşmamayı tercih eder. Bir İngiliz’in ise. Bir köşe ofis. kendi mekanını kullanma kavramına ilişkin tutumu daha farklıdır. diğer mekansal öğelerin kullanımında da görülmektedir. Amerikalılar. 1966.52 kapalı tutarlar. kardeşleriyle paylaşarak büyüdüğü için. Almanlar ve İngilizler arasında bir yerde durmaktadırlar. içe dönük bir bariyer setine sahiptirler. Bu izlenimlerden bazıları koltukların kullanımındaki farklılıklardan yaratılmıştır. tepkinin en yüksek şekli ve büyük bir memnuniyetsizliğin kesin bir işaretidir. Bu araştırma sonucunda açıkça anlaşılmaktadır ki. bir sosyal sistem içinde doğmuş ve büyümüşlerdir.130). kültürün yönlendirdiği bakış açılarının ve yaşam tarzlarının bir sonucudur. Amerika’da. kişinin adresi statünün işareti olarak önemlidir. s. Almanya’da kapalı kapının anlamı. Bir Amerikalı yalnız kalmak istediğinde bir odaya girer ve kapıyı kapatır. öyle ki. s. onlara karşı “sessiz tavır”da bulunmak. bir İngiliz belki de hiçbir zaman kendi odasına sahip olmaz (Hall. çünkü bunun yalnızca kabalık olduğunu düşünürler. Büyük ofislerde bile. Almanya’da. İngilizler ise. ilk bakışta çok basit görünen kapı öğesinin -ki kapı. bu kendilerinin kurduğu ve . Basitçe. yalnız kalmak istiyor. Bu tür farklılıklar. Bir İngiliz’in hangi mekanda bulunduğunun önemi yoktur. bununla birlikte.

inançlarını ve hatta zevklerini şekillendirdiği insanın kendi kültürüne ait olmayan öğeleri ya da insanları “farklı” olarak gördüğü ve algıladığı sonucuna ulaşılmaktadır. psikolojik ve sosyal özellikleriyle algılamalarının şekillendiği bir canlıdır. kişiye bazen ilgi çekici gelir ve deneyimlemek ister. . bazen uyaranın kendi yapısından kaynaklanan özelliklerle. bazen ise alışık olmadığı nesnelerden ve kişilerden uzak olma içgüdüsüyle hareket edebilir. bir duvara çarpana dek kim olduğunu bilmiyordu. diğer bir durumda nesnenin algılama özelliklerini etkileyen bir dış faktör karşımıza çıkar. Diğer bir deyişle.131). Bunlardan ilki ışıktır. tutumlarını. önceki deneyimleriyle kıyaslar. içinde bulunulan psikolojik durum ve duygulardır. bakış açısını. çevreden gelen uyaranlarla ve bu uyaranların özellikleriyle yorumlarının ve algılamalarının gerçekleştiği ve de kendi biyolojik. görsel adaptasyon sürecine. biyolojik bir canlıdır. yaşam tarzını. algılamada. kişi kendini aldığı iyi bir haberden dolayı çok mutlu hissettiği bir günde gittiği sanat galerisinde içinde bulunduğu bu ruhsal durum onun resimler hakkında olumlu yargılarda bulunmasını büyük ölçüde etkiler. özellikle mekanın algılanmasında. 3. Söz konusu farklı olma durumu kimi zaman olumlu. 1966. verilen bilgileri doğrudan almakla kalmaz. kimi zaman olumsuz anlamda kişinin dikkatini çeken özellikleri içerir. çünkü insan bir makine gibi değildir. Özneden kaynaklanan özellikler algılamada en az nesnenin özellikleri kadar etkilidir. çok güçlü etkilere sahip olabilir. bir kültürün. farklı olan öğeler. Kısacası insan. sözgelimi bir bilgisayar gibi. çevreye karşı bakış açısı geliştirmesini sağlayan bir kültürün içinde yaşar. Algılamayı etkileyen diğer bir öznel özellik ise. çünkü onu duyumlayan insandır ve insan. Işık. onları kavrar.2 Algılamada Nesnel Faktörler Algılamayı etkileyen nesnel faktörler. “Günışığı. psikolojik bir canlıdır. yorumlar.3. ışığın dağılımına. insanlarla ilişkileri vardır. hisleri vardır ve sosyal bir canlıdır. s. gereksinimleri vardır. bazen ise uyaranın karşı karşıya kaldığı bazı etkilerle ilgilidir.53 başkalarının fark ettiği farz edilen bir bariyer olmaktadır (Hall. Örneğin. Işık bir durumda uyaranın kendisidir. Bütün bu örneklerin ardından.” Louis Kahn Bir nesnenin parlaklığı aslında görecelidir.

fazla kontrast hoş değildir. sirk gibi yerlerde sahne oluşturmayı olanaklı kılar.122). Bununla birlikte. s. Tiyatro. Başka etkenler sabit kalsa da. Günışığından yarı karanlık bir Romanesk kiliseye geçmek insanda bir çeşit şok etkisi yaratır (von Meiss. s. mekanı tanımlayan objelerin ya da bileşenlerin ışığı ya da parlaklığı değiştirildiğinde mekanın algılanması değişir. Sınırlar hayali. küçük aydınlatılmış kutunun sınırları dahilinde bulunuyorsa yarı karanlık mekanın bitiş noktası belirsiz gibi görünür (von Meiss. geniş bir kutunun içinde saydam bir kutu olarak görür. Işık-mekan mimarlıkta çok kullanışlıdır. Le Corbusier (von Meiss. Şekil 3. bir seri objeden gelen ışık ve yüzeylerden gelen ışık. müze. fakat mükemmel bir şekilde algılanabilirdir.122). Eğer gözlemci aydınlatılmış alanın dışında duruyorsa onu. . 1990.122). Ofiste ya da evde. 1990). 1990. La Tourette Şapeli. Eğer kişi. Işık-mekan. Işıklandırmanın dört temel koşulundan bahsedilebilir: ışık-mekan.17 Işık-mekan. Bu farklılığın derecesinin algılanması ise görecelidir. s. 1990. bir obje olarak ışık. kişinin çalışırken kendini izole etmesine ve konsantre olmasına yardımcı olur (von Meiss. Bir odadan diğerine geçildiğinde ışıklandırmaya bağlı olarak farklı bir atmosfer oluşur. bir kısmı aydınlatıldığında diğer kısmı yarı ya da tam karanlık kalan düşsel mekandır. Küçük ışıklandırılmış kutu kişinin dikkatini çeker.54 objelerden ve yüzeylerden yansıyan ışığın niceliğine bağlıdır.

s. sıcak. açık ve mat renklerden daha yakında olarak algılanır (Altan. sosyal bağıntılara sahiptir. Objeler. Bir mekan ile ilgili uygun ve istenilen atmosferin oluşturulmasında renklerin çok katkısı olmaktadır. yani mekanın algılanması.55 Renkler. görmeyi kolaylaştırmak için.208). bazen huzurlu ve hatta tedirgin hissedebilir. duvarların varlığını vurgulamayarak odaları daha geniş gösterir.19). saraylarda. renkler ve yapma çevrenin renklendirilmesi. s. Kırmızı ve turuncu renkler. farklı renklerdeki mekan elemanlarının varlığı.130). koyu ve parlak renkler. canlı renkler insan üzerinde harekete geçirici etkiye sahip iken. Renklerin parlaklık ya da matlık durumu yalnızca sosyal ve kültürel bağlantılara sahip değildir. arka planlarına göre zıtlık oluşturacak şekilde konumlandırılabilir (Lang. bazen özgür. yüzeylerinden göze ulaşan renk uyaranlarına bağlı olan renk algılamalarının.130). Açık değerdeki renkli yüzeylerin koyu değerdeki renkli yüzeylerden ölçü bakımından daha büyük algılandıkları saptanmıştır (Altan. 1992. Lang’a göre. 1987. bazıları da sıcaklık hissi veriyormuş gibi görünür.19). gözlemci ile elemanlar arasındaki uzaklığın saptanması. 1992. Mimari bir bütünü oluşturan yapı elemanlarının malzeme farkından kaynaklanan dokusal farklılıkları. Ayrıca. s. geleneksel Beijing’de renk bir statü sembolüydü. yüzey dokusunda değişiklikler olmasına ve farklı etkilerin bir arada algılanmamasına neden olabilir.19). s. Örneğin. üzerindeki etkisi ile ilgili deneyler yapılmıştır. Bazı renkler. aynı zamanda psikolojik etkileri ve anlamları da vardır. 1987. soğuk. Aynı zamanda. bir kurulum (setting) içindeki elemanlar arasında ve/ya da kurulumların kendileri arasında ayırım yapmaya yardımcı olur. Sıradan binalar ise daha az renkli olurdu (Lang. kiliselerde kullanılırdı. Canlı renkler. Bu algılamaların psikolojik ya da/ve de kültürel temelli olup olmadığı belli değildir (Lang. 1987. mavi ve yeşil renkli mekan elemanlarından daha yakındaymış gibi algılanır (Altan. s. Renklerle kişi bazen içinde bulunduğu mekanda kendini esrarengiz. Örneğin. çeşitli ölçeklerde anlamlar taşımaktadır. s. Bu anlamlar çoğunlukla. Örneğin. mekan elemanları daha uzaktaysa bile. Bununla ilgili olarak. mat renklerin dinlendirici özelliği vardır. Kullanılan dokularla mekanların niteliklerini değiştirmek mümkün olabilir. gözlemcinin hangi elemanın daha yakın veya daha uzakta olduğu konusunda karar verebilmesini engelleyebilir. farklı durum ve boyutlardaki mekan elemanlarının renklerinin. 1992. pürüzlü yüzeylerin pürüzsüz yüzeylere nazaran daha sıcak etkiler .

bilinçli ya da bilinçsiz. sorunlardan kopma. Dikkate etki eden uyarıcı koşullarından ilki. yumuşaklık. bütünlük. yükselme.11). Tepkinin boyutlarını ölçmek zordur. ya geometrik ya da organik biçimlere sahiptir. eğri hatlar. Çizgi karakterleri ve temel geometrik formların insan üzerinde bıraktığı etkiyi şöyle sıralamak mümkündür: Yatay çizgiler. objelere şekil verirler. daha çok algılanacak belli objeler seçilir. Çok eski zamanlardan beri mimarlar. Formların sahip oldukları özellikler. Objeleri gören insanlar. rijitlik. Algılamanın belli seçilmiş objelere yönlenmesi. aynı formda olan iki yüzey arasında farklı algılamaların ortaya çıkmasına neden olabilir (Albal. bu şekillere tepki verirler. Estetik açıdan görsel bir kompozisyon oluşturulması da. spiral. Ek olarak. s. daire. durağanlık.55). görsel tatminin sağlanabilmesi (güzel olana ulaşabilme) ve uyarıcı bir etki yaratması ile mümkün olur. küp. elips. sistem oluşturmaya ve yarattıkları şekilleri gören insanlardan gelen tepkileri doğurmaya yardım eden oran ve kompozisyon kurallarını formüle etmeye çalışmışlardır (Moore ve Allan. esneklik. Dikkat. hareket hissi uyandırmaktadır (Albal.54). Bununla birlikte. her şey ilk anda algılanamaz. parlak . eşitlik. 1997. Örneğin. Şekil. Mimarlar. rasyonellik. öyle isteseler de istemeseler de. s. parlak renklerle oluşturulmuş bir reklam sayfası. oluşturulan formun monotonluğunu bozduğu gibi. 1976. 1997. çok kuvvetli bir uyaran daha az kuvvetli olana göre daha çok fark edilir. birtakım düzenleme ilkeleri ile bir araya gelerek bütünü oluşturabilmeleri. insanlara verdikleri psikolojik etkiler açısından da değişiklik göstermektedir. tereddüt. Doku farkının yaratılması. sonsuzluk. kuvvet. devamlılık. 1997. dikkat olarak adlandırılır. üstünlük. bir dereceye kadar kişisel faktörler tarafından saptanır.56 yarattığını ve daha kolay algılandığını söylemek mümkündür. düz hatlar. mekanın işlevine uygun bir form olması (mekan örgütlenmesi). düşey çizgiler. sahip oldukları görsel etkilerin güçlü olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. Keskin hatlı geometrik formlar. Doğaya baktığımızda çevremizde oluşmuş veya oluşturulmuş tüm nesneler. s. objelere ve onların anlamlarına dikkat çeker. s. sonsuz denge. çünkü tepkiler genel olduğu kadar kişisel bileşenlere de sahiptir. uyarıcı koşulları da dikkate etki eder. serbest olmaları dolayısıyla üzerinde her türlü değişikliğin yapıldığı eğri formlar da insanlar üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmaktadır (Albal.55). Bunların. hareketli ve güçlü bir etki yaratırken.

Titreşen bir ışık. 1996. s. dikkat çekici özelliğini kaybettirebilir (Sartain vd. bütünün tek tek her parçasının ahenkli bir düzenlemeyi meydana getirecek şekilde diğer parçalarla tam anlamıyla etkileşim halinde bir araya gelmesi durumunu anlatır (Ching. . dönüşüm gibi (Ching. Diğer bir deyişle.57 olmayana göre daha dikkat çekicidir. tekrarlanması ve arka planıyla ya da diğer objelerle zıtlık oluşturması gibi durumlar. Düzen. değişen bir uyaranın değişmeyene göre fark edilme şansı daha fazladır.. Nesnenin kuvvetli olması. Düzenleme ilkeleri. bir binanın farklı biçimlerinin ve mekanlarının düzenli ve birleşik bütün içersinde algısal ve kavramsal olarak varlıklarını bir arada sürdürmelerini sağlayan görsel araçlar olarak görülmektedir: eksen. ritim.270). geometrik düzenden çok. Bütün bu özellikler. tekrarlanan bir uyaran daha çok dikkat çeker. 1967. renk. 1967. gözlemcinin dikkatinin nesneye yoğunlaşmasını sağlar.. Örneğin. Düzenleme ilkelerinin çoğu Gestalt kanunlarına dayanır. doku. s. zıtlık oluşturan bir uyaran daha dikkat çekicidir. kalabalık bir yerde. hareket ediyor olması. datum. kavramsal ve estetik anlamlar yüklemekte ve gözlemcinin algılama deneyimlerini etkilemektedir. yani algılanır. bir de uyaranın daha kolay algılanmasını sağlayan ve yine uyaranın özelliklerinden kaynaklanan bazı durumlar vardır. ışık gibi uyarana dışarıdan etki eden faktörlerden olabilmektedir. siyah sürüdeki beyaz koyun çoğunluktan kolayca ayırt edilebilir (Sartain vd. Bunların dışında. Böylece dikkat çeken öğeler diğerlerinden daha önce fark edilir.2.269). uyarana işlevsel.1 Mekansal Bütünlük Mekansal bütünlük bazı düzenleme ilkeleri sayesinde gerçekleştirilir. düzene yer bırakmayan bir çeşitlilik ise kaos ile sonuçlanır. Çeşitliliğe yer vermeyen bir düzen monotonluk ve sıkıntıya yol açar. 3. kişinin duyabilmesi için ismini defalarca tekrarlamak gerekebilir. Diğer taraftan. s. algılamaya etki eden nesnel özellikler. bir uyaranın çok fazla tekrarlanması. Işık her ne kadar bir dış faktör olarak görünse de bazen uyaranın kendisi olabilmektedir. çizgi karakterleri ve geometrik formlar gibi uyaranın kendi oluşumundan kaynaklanan özelliklerin yanında. Özetle.320). hareket fark edilmede önemli bir faktördür. düz olana göre daha çok dikkat çeker. Dördüncü olarak.3. basitçe. Üçüncüsü. simetri. 1996. hiyerarşi. İkincisi. s.320).

1996. ortaklaşa. mimari kompozisyonların hepsinde olmasa da çoğunda. Şekil 3. hiyerarşik bir düzenin oluşturulmasında önemlidir (Ching. Bu farklılıklar. bina elemanları arasındaki işlevsel ve simgesel farklılıkların yansıtılış tarzı. eksen güçlü. s. tasarımcının kararlarına bağlıdır. biçimsel ve simgesel rollerini yansıtmaktadır. . 1996. biçimlerin ya da renklerin düzenli ve armonik bir şekilde kendini tekrar etmesine denir. Bir simetri hissini anıştırmasına rağmen denge de ister (Ching. o binanın biçimleri ve mekan arasında görülür. mimarlıkta türlü biçim ve mekanları organize etmek amacıyla kendi bünyesine dahil eder. doğaları itibarı ile tekrarlanan elemanları kendi içlerinde birleştirir.322).339). etrafındaki biçimleri ve mekanları düzenli ya da düzensiz bir tarzda düzenleyen bir çizgidir. durmadan yinelenen strüktürel girintiler ve mekan modülleri oluşturmak üzere kendilerini tekrarlar. belirli çizgilerin. düzenleyici bir araçtır. s.18 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma (Ching. görünümün ve insanların içeriye girmesini sağlamak amacıyla sürekli olarak binanın yüzeylerinde delikler açar (Ching. 1996. doğal olarak kullanıcıların özgül konumuna.338). Her tür koşulda. bireysel. Hiyerarşi ilkesi. Kirişler ve kolonlar. Ritim. Pencereler ve kapılar. ışığın. kişisel ya da kültürel olabilir. bir anlamda. s. şekillerin.356). kompozisyonun içerdiği biçimler ve mekanlar arasında gerçek farkların olduğunu ima eder. Hayali ve görünmez olmasına rağmen. Bu değer sistemi. belki de mimarlıkta biçimleri ve mekanları örgütleme araçları arasında en temel olanıdır. İfade edilen değerler. Uzayda iki nokta tarafından meydana getirilen. Ritim bu temel tekrar fikrini.58 Eksen. ihtiyaç ve arzularına. s. 1996. sözü edilen biçim ve mekanların önem derecesini ve bunların genel organizasyondaki işlevsel. havanın. Neredeyse bütün bina tipleri. ki elemanların önemi buna göre ölçülür. baskın.

biçimsel yapısı ve elemanlarının düzenlenişi uygun ve akla yatkın olan mimari bir modeli prototip olarak seçip. 1996. bu modeli eldeki tasarımın özgül koşullarına ve bağlamına yanıt verecek şekilde bir dizi akılcı oynamayla dönüştürmesine imkan tanır (Ching. ama yine de bunları aynı aileye ait kılan ortak bir adı paylaşabilir (Ching. 1996. Gelişigüzel bir kompozisyon içinde. s. Şekil 3. Bursa (Ching. 1996. s. Elemanların tamamen aynı olması gerekmez. Beyazıd Külliyesi.19 Tekrar. II. türlü elemanları şu seçeneklere göre gruplandırma eğilimi gösterilir: yan yana oluşları ya da birbirlerine yakınlıklarına göre. s. Bu elemanlar sadece ortak bir özelliği. Tekrarın en basit biçimi. bu algısal kavramların her ikisini de kullanır. her elemanın kendi başına benzersiz olmasına izin veren. düzenli elemanların çizgisel örüntüsüdür. Söz konusu düzenleme ilkelerinin gerçekleştirilmesi aşamasında mekanları oluşturan . s. ortak olarak paylaştıkları görsel karakteristiklere göre.20 Tekrar ilkesi (Ching. bir kompozisyon içindeki yinelenen elemanları düzenlemek için. Dönüşüm ilkesi bir tasarımcıya. 1996. ancak tekrar edecek şekilde gruplanması önemlidir.363).59 Şekil 3.357). Tekrar ilkesi.370).357).

Şekil 3. Her bir geometrik figürün güç çizgileri belirlendiğinde. Karşıtlık ifadelerinden bazıları. Geometrinin rolü iki başlıkta incelenebilir: (1) Belli temel geometrik figürlerin mekansal özellikleri: kare. köşegenlerinden. karenin temel özelliklerini değiştirmek ya da geliştirmek için hangi noktalarda araya girileceğinin belirlenmesinde yardımcı olur. içbükey/dışbükey. çevresinden. açıklıklar oluşturulduğunda karenin ışınsal alanlarının aldığı durumu göstermektedir.21’teki ilk şekil. “gerçek” geometrik özelliklerinin işlenebildiği yollar bulmaya çalışır. kıvrımlı/düz. yansıtıcı/emici. −pozitif ve negatif : katı/akışkan. Mimari mekanda düzen ve bütünlük sağlayan özelliklerden biri de karşıtlıktır. mimar. ışınlar.21 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar (von Meiss.60 geometrik formların özelliklerinin bilinmesi yararlı olur. karenin sahip olduğu ışınsal alanları göstermektedir. Bu kabul. −büyük ve küçük: geniş/dar. Karenin ya da dairenin “dönüşümü”. Mekanların Geometrisi: Rasyonelliğe olan istek. köşelerden. sekizgen. silindir… (2) Mekanların toplanışı: Bir seri mekanı gruplamak için kullanılan. s. Şekil 3. daire.113). yalnızca temel figürün özelliklerini kavradıktan sonra mümkündür. mekanlara ulaşılabilirliği sağlayan ve onları taşıyıcı bir strüktüre oturtan organizasyonun temel formları. Diğer iki şekil ise. küp. . 1990. mekan gruplarının yoğunluğu ve strüktürel düzenlilik. yüksek/alçak. geometriyi mimari tasarımı disipline etmek için önemli bir gereklilik haline getirir. kenar ortaylarından ve merkezinden doğar. kare için. onu belli bir yerin ya da durumun koşullarına adapte edebilmek amacıyla. Örneğin. −aydınlık ve karanlık: ışık/gölge.

algılamayla yapılan her şey anlamına gelir (Lang. 1957. bir çevre. hem de gözlemcinin iç dünyasından kaynaklanan oluşumlar söz konusudur. anlamaya ve insanoğlunun yaratmaya ve estetik olarak memnuniyet veren görüntülerden hoşlanmaya olan yeteneğinin doğasını anlamayla ilgilidir (Lang. bir de estetik olgusu vardır. aydınlık ve karanlık vb.44).179). 1987. .181). Bu üç durum aynı zamanda üç çeşit estetik olgusunun da birer ifadesi olmaktadır: duyumsal. İç mekan tasarımcıları. Bir binanın “canlı” olması için yatay ve düşey. çevremizi düzenlemek için kullandığımız ilkelerden biridir. mimarlar. kokunun ve dokunmanın yoğunluğu). dokuların. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yanında. sesin. zıt durumda olan iki öğe aralarında bir diyalog oluşturur. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar.3. Karşıtlık. 3. uzun zamandır. Bu demek oluyor ki. Bir formun anlamı karşıtı tarafından vurgulanır (von Meiss. Dahası. farklılık oluşturmaya yardımcı olur. hoş duyumsal deneyimler sağlıyorsa ve zevk veren sembolik bağlantılara sahipse estetik olarak memnuniyet vericidir. Zıtlık oluşturan bileşenler. zıtlıkları içermesi gerekir (Barry. s. Kelime biliminde. Eğer. s. uyarıcı enerjinin çeşitleri (bir gözlemci ya da kullanıcının ilgilendiği ışığın. formal özellikleri (yüzeylerin. başkaları için estetik izlenimler yaratma konusuyla meşgul olmuşlardır. durağan olmayan bir durum sergiler. 1990.61 −düşey ve yatay −doğal ve yapay şeklinde sıralanabilir. bir objenin ya da bir sürecin güzel ya da en azından memnuniyet veren bir deneyim olarak algılanmasına katkıda bulunan faktörleri tanımlamaya. çünkü estetik olgusunda hem nesneden kaynaklanan etkiler. Karşıtlık. 1750 yılında Alexander Blaumgarten tarafından. ışıklandırma ve renklerin kurulması yoluyla çevrenin modellenmesi) ve modellerle ortaya çıkarılan bağlantılar zevk verici durumları oluşturur. rengin. “güzel sanatlarda beğeni çalışmaları” anlamına gelmek üzere kullanılmıştır. Estetik olgusunu bu iki başlıktan birinde değerlendirmek zordur. Estetik bilimi.195).3 Estetik Olgusu Estetik terimi. s. s. 1987.

normdan saptıklarında onların farkına varılır. Diğer bir deyişle. öznel ve içsel analizlere dayanmaktadır (Lang. karmaşıklığın derecesi. diğer bir deyişle. Bununla birlikte. çevrenin geometrik yapısına dair kararlar vermek zorundadır.62 formal ve sembolik estetik. ki söz konusu ilkelerle tasarlanan mekanlar kişiler üzerinde estetik etkiler oluşturur. formları ya da çizgileri oluşturmak amacıyla gruplanır. Şekiller. Işık ve gölge lekelerinin arasında ilerlemek. Bir tasarımcı. çevresel tasarımcıların formal ve sembolik estetik konularıyla daha çok ilgilendiklerini belirtmiştir. renk lekeleri halinde. 1987. Noktalar. Düzlemler. ölçek. bütün bunlar öyle durumlardır ki.188). Yapma çevrenin formal estetiği üzerine kurulan cümleler içerikte ve amaçta çeşitlilik göstermekle beraber. tasarımla ilgili bir benlik bilincinin başlangıcından beri tasarımcılar için bir endişe konusu olmuştur. rüzgar yüze vururken kumsalda yürümek. çevrenin görsel yapısıdır (Lang. aşırı sıcakta kalmak. Bir mimar. Tasarım eğitiminde formal estetiğin yer alma şekli 1930ların Bauhaus ekolü ve algılamada Gestalt teorisine bağlı olarak düşünülür. duyularla algılanır. kişi algılamanın duyumsal yönüne dikkat kesilir. s. Duyumsal estetik. Lang’a göre. hacimleri oluşturur. 1987. oranlar. Formal estetik. s. renk. çünkü estetik oluşumları sağlayan bazı genel nesnel özellikler mevcuttur. 1987.186). Lang. 1987. ritim. bunun sebebi.186). 1987. hakkında çok az şeyin bilinmesidir. Duyumlar. çevrenin geometrisini oluşturan temel bileşenleri düşünerek başlar ve bu bileşenlerin kompozisyondaki organizasyonlarını göz önünde tutar (Lang. büyük ölçüde. bu bileşenlere ayrıştırılabilir ve tasarımcı bir binanın görsel yönünü kağıt üzerinde sunarken bu bileşenleri kullanır (Lang. bir düzlemde yürürken kaslarımızda oluşan basınçla. Çevre.180). rüzgarın tende oluşturduğu his ile. s. duyumsal estetiğin daha az önemli olması değil. Temel tasarım eğitiminde çoğunlukla. bir insanın çevreye olan tepkisinin önemli bir bileşenidir (Lang. bu bileşenleri kullanarak mekanları oluştururken bazı düzenleme ilkelerine başvurur. ışıklandırma ve gölge efektleri formal estetiğin ilgili konularıdır. s. Tasarım ya da estetik ile ilgili bir . tasarımda en temel bileşenin nokta olduğu söylenir. bunları genelleştirilmiş bir modelle yeniden sunmak mümkündür. Bu endişenin odak noktası. Çevre. Bu model. “beğeni” kavramı herkes için farklı olabilir. dondurucu soğuğu hissetmek. çünkü bu konudaki spekülasyonlar. fakat kişilerin beğenileri estetik biliminin tespit ettiği durumlara yönlendirilebilir. s.188).

düzenlilik. bir temel prensibe dayalı olarak bileşenlerin bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkar. Tekrar edilen bileşenlerle kurulan basit. Gestalt düşüncesine dayanarak. Pragnanz yasalarıdır.22 Villa Hermosa’dan bir görünüm. Bütün organizasyon kurallarını kapsayan ilke. düzen. analizi için temel oluşturur. bu yasalar. özlülük ve en yüksek derecede basitlik. 1987. s. Görsel organizasyonda Gestalt kuralları. İyi figürler şu özelliklere sahiptir: simetri. içindeki parçaların gereksizliği. Bu ifadedeki “iyi”.362). Ve de. Fakat. görsel karmaşıklığın herhangi bir seviyesini kapsayabilir.63 eğitim almamış kişiler bu etkiyi yalnızca hissederek (sezgi yoluyla) fark edebilirler. yalınlık ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılmaktadır. şeklinde tanımlanabilir. Düzen ve düzensizlik. En yüksek derecede basitlik. kapsam. Formal . değerlendirmeyle ilgili bir kavram değildir. İspanya (Ching. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü oluşturmasıdır. düzen. Arnheim’e göre (1977). bir form yapay bölümlere ne kadar az sahipse meydana gelir. düzenli bir çevre. ahenk. basitlik ve karmaşıklık konuları mimarlık teorisi kurucularının (Venturi gibi) ve davranış bilimcilerin (Arnheim gibi) yıllar boyu dikkatini çekmiştir. sıklıkla. Şekil 3. görsel organizasyonda Gestalt kurallarını kullanarak basit mimari formlar yaratmak kolaydır.189). bileşenlerin ilişkilerinin gelişigüzel olduğu ve bazı kurallar tarafından yönetilmeyen bir çevredir (Lang. bütünlük. s. ki bu üniteler bileşenlerin kombinasyonlarıdır. düzenli formların daha kolay görüldüğü hipotezini destekleyen önemli deneysel kanıtlar vardır. Düzenli olmayan bir çevre. Düzen. 1996. bir görsel kompozisyonun ne derecede “iyi” olduğunu bildirir. basit ya da kompleks olarak algılanan ünitelerin.

23 Oranlama sistemleri (Ching.64 estetikte önemli olan diğer bir konu. s. Şekil 3. mimarlıktaki ritim olgusu yoluyla düzen kavramıyla ilişkilidir (Lang.284). Oranlama sistemleri. Öyleyse. bir kesir iki benzer şeyin niceliksel karşılaştırılması. süreklilik . mimari tasarımda çok sayıda elemanı. Perspektifin ve uzaklığın kısaltımı ve kültürel önyargılar nedeniyle algılayışımız bozuma uğrar. Bir mekan dizisi içinde bir düzen hissi sağlayıp. bir oranlama sistemi. oranını ve ölçeğini algılayışımız kusursuz değildir. kabul edilebilir ve hatta bir tekrarlanan deneyimler dizisi ile tanınabilir. parçadaki bütün ve bütündeki parçalar görülmeye başlanır (Ching. görsel kurguda elemanlar arasında bir düzen hissi oluşturmaktır. bunların parçalarının hepsini aynı oranlar dizisine uydurmak yoluyla görsel olarak birleştirebilir. herhangi bir oranlama sisteminin altında yatan şey karakteristik bir oran. orandır. 1996. Oran. oran ise bu kesirlerin eşitliği ile ilgilidir. s. Söz konusu sistemler. binanın parçaları arasında olduğu kadar parçalar ve bütün arasında da tutarlı bir görsel ilişkiler dizisi oluşturur.284). 1996. bir bağıntıdan diğerine iletilen sürekli bir niteliktir. Öklid’e göre. s. Bu ilişkiler sıradan bir gözlemci tarafından hemen algılanamasa da. oranlama sistemleri neden kullanışlıdır ve mimari tasarımda neden bu kadar önemlidir? Bütün oranlama kuramlarının amacı.189). bu nedenle algılama şeklimizi nesnel ve kesin bir şekilde kontrol etmek ve önceden kestirmek son derece zordur. 1987. Böylece. Bir oranlama sistemi tarafından düzenlenen bir tasarımın boyutları ve ilişkileri kesin ve nesnel olarak herkes tarafından aynı tarzda algılanamıyorsa. Aslında. Belirli bir zaman dizisinin ardından. mimarinin fiziksel boyutlarını. bina boyutlarına estetik bir mantık vermek amacıyla mimari biçim ve mekanın işlevsel ve teknik belirleyicilerinin ötesine geçer.

Gestalt ilkeleriyle (simetri. birbirinin karşıtı olan renkler (kırmızı-yeşil. birbirini tamamlayıcı ve amaca uygun renklerin kullanımıyla sağlanır. 1987. s. turuncu gibi) kullanılarak yakınlık-uzaklık. s. s. Estetiğin diğer bir türü olan sembolik estetik. ahenk. geçmişleri.180). sembolik anlamları. Yapma çevre.204). Örneğin. 1987. sosyal statüleri ve dünya görüşleri hakkında mesajlar iletmek için kullandıkları. formal estetik tamamen nesnenin özellikleriyle ilişkilidir. estetik olgusu da algılamayı etkileyen kavramlardan biridir. estetik olgusunu tamamen öznel ya da nesnel temele oturtmak mümkün değildir. s. 1987. insanlar için potansiyel sembolik anlamlarla doludur. düzenlilik. 1996. öznel bir eksene sahip iken. Renk. Bir mimari kompozisyonda renklerin uyumlu kullanılması sonucunda estetik durumlar oluşturulabilir. Böylece. insanların kendilerini bir yere ya da bir gruba ait hissetmelerinin önemli bir yoludur (Lang. Bununla birlikte. Bu uyum. Duyumsal ve sembolik estetik. formal estetikte. bir objenin araçsal kullanımının arkasında bir bağlantının olduğu yerde meydana gelen bir bilişsel sürecin bir sonucudur (Lang. . çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü gerçekleştiren ve alışılmışlık arttıkça belirginleşen bir düzen kavramından söz edilmiştir. Binanın iç ve dış elemanları arasında ilişkiler kurabilir (Ching. insanların kendileri.65 hissini artırabilir. Yapma çevrenin sembolik anlamlarıyla kimliklendirme (bu tek faktör olmamakla birlikte). sözlü olmayan mekanizmalardır (Lang. bütün bu özellikler de yine düzen oluşturma yoluyla estetik deneyimler sağlar.205). insanların çevre ve kendileri hakkındaki fikirlerine eklemelerde bulunur. Semboller. önde ise sıcak renkler (kırmızı. Bir sembol. bilinçli ya da bilinçsiz.203). oran kavramıyla ve içindeki parçaların gereksizliği. çevrenin insanlara hoşnutluk veren modellerinin çağrışımsal anlamlarıyla ilişkilidir (Lang. bütünlük. Mobilyaların. s. 1987. büyüklükküçüklük etkisi vurgulanabilir. mor-sarı gibi) kullanılarak bu renklere sahip olan nesnelerin birbirini “tamamlaması” sağlanabilir ya da arka planda soğuk renkler (mor. Görüldüğü gibi. bina kesitlerinin vb. özlülük ve en yüksek derecede basitlik). düzenin sağlanmasında katkısı olan diğer bir nesnel özelliktir. Bu anlamları fark edebilmek.mavi gibi). insanların birbirleriyle iletişim kurma şekillerinden biridir.285). kapsam.

büyük ölçekli bir konut yerleşmesinden söz ederken genellikle onun büyük olduğu ifade edilmek istenir. çünkü insanlar kendilerine hoş gelen. kokusal. s.4 Mekansal Algı Türleri Mekansal algı türleri. ısısal algılama ile hareketin ve mesafenin algılanmasıdır. Örneğin. estetik kavramı. algılamayı irdelerken göz ardı edilemeyecek bir konudur. Bunlar. görsel. boyutsal. ölçeğin gerçekte ne olduğu çok açık değildir. 3. Ölçek. görsel algılamanın bir parçası olarak görülebilir. Şekil 3. çeşitli ölçülerin düzenlemelerini içerir. her binanın her parçası bir ölçüye sahiptir. duyularla gerçekleşen algılamalara göre çeşitlendirilmiştir. dolayısıyla başka bir objeyle ilişkili olarak önem ve anlamlarıyla ilişkilidir.3. dokunsal. fakat estetik. Böylece ölçek.3. Güzellik. beğeni duygusunu oluşturacak genel nesnel özellikler bulunmaktadır.1 Boyutsal Algılama Boyutsal algılama. işitsel. bir bilim olarak görülmektedir. hem de beğenilerini yönlendirebilmek için uğraşırlar. objelerin fiziksel ölçüleriyle. oldukça öznel bir konudur. Bir . memnuniyet olgusuyla yakından ilişkilidir.314). 1996. beğendikleri şeyleri deneyimlemek isterler. Bununla birlikte. 3. Bu nedenle. Mimarlar. Ne kadar anlamsız ya da düz olursa olsun.4. kullanıcıların hem estetik algılamalarına hitap eden mekanlar yaratmak için.24 Görsel ölçek (Ching.66 Estetik konusu.

67 mimari çizimin ölçeği olduğu söylendiğinde, kağıt üzerindeki ölçümlerin gerçek bina üzerindeki ölçümleri temsil ettiği anlatılmış olur. Ölçek kavramını bazı başlıklar altında incelemek mümkündür: minyatür ölçek, anıtsal ölçek ve insan ölçeği gibi. Ölçek kelimesi kullanıldığı zaman, bir şey, başka bir şeyle kıyaslanıyor demektir. Minyatür ölçek, daha küçük olan bir şeyi anlatır (Moore ve Allan, 1976, s.17). Anıtsal ölçek, bir anıtın ölçüsünü ve insan ölçeği, bir insanın ölçülerini anlatır. Ölçek, ölçüyle aynı şey değildir. Ölçek, objelerin ölçülerinin birbirleriyle kıyaslanmasını öngören göreceli ölçüdür; bir şeyin ölçüsü ise, başka bir şeye göre görecelidir. Başka neye göre göreceli? Ölçeğin niçin mimarlıkta faydalı bir araç olduğunu anlatan birçok olasılık var: Bütüne göre göreceli: Binalar parçalardan oluştuğu için, parçaların ölçüsü bütüne göre göreceli olan bir ölçek oluşturur. Bir evin cephesi, örneğin, pencerelere sahiptir. Cephe ya da pencereler ne kadar büyük olursa olsun, birbirleriyle ilişkileri sebebiyle bir ölçeğe sahip olacaktır (Moore ve Allan, 1976, s.18). Diğer parçalara göre göreceli: Eğer aynı cephedeki bir pencere, diğerlerinden daha küçük ya da büyükse, gerçek ölçüleri ne olursa olsun, başka bir ölçek ortaya çıkar. Genellikle bu, farklı ölçülere sahip olan pencerenin arkasında önemli bir şeyler olup bittiğinin işaretidir. Alışılmış ölçüye göre göreceli: Objelerin pek çok çeşidi alışılmış bir ölçüye sahiptir. Eğer bir obje, olağandan çok büyük ya da çok küçük ise bu ilişki çerçevesinde, tek başına daha büyük ya da daha küçük bir ölçeğe sahip olur. İnsan ölçeğine göre göreceli: Kapılar, yataklar, sandalyeler vb. mutlaka bir insan ölçeğine sahiptir. Bu nesnelerin ölçüleri insan vücudunun boyutlarıyla ilişkilidir; aksi takdirde insanlar bunları kullanamaz. İnsan ölçeği teriminin geniş anlamda kullanılmasıyla doğan problemler, insanlar ölçüde farklılık gösterdiğinden binanın bütün kısımlarının insan vücudunun ölçülerine tam olarak uydurulmasının zor olduğu gerçeğiyle başlamıştır (Moore ve Allan, 1976, s.19). Yine de, birtakım ergonomik ve kinestetik genellemeler ve kabuller mevcuttur. Steen Eiler Rasmussen, Experiencing Architecture adlı eserinde şu ifadelere yer vermiştir: “Villa Foscari’de odaları ayıran duvarların kalınlıklarının farkına varırsınız, bunların her birine nihai ve kesin bir biçim kazandırılmıştır. Merkezi salonun haç şeklindeki kollarının her iki ucunda 16x16 feet ölçüsünde bir kare oda bulunur. Salon ise, biri 12x16, diğeri de 16x24

68 feet (diğerinin iki katı) olan bir büyük ve bir küçük iki dikdörtgen odanın arasına yerleşmiştir. Küçük olanın uzun duvarı, büyük olanın da kısa duvarı, kare oda ile ortaktır. Palladio, bu basit oranlara büyük önem vermiştir: 3:4, 4:4, 4:6; bunlar müzikal armonide de bulunan oranlardır. Merkezi salonun eni 16 feet kadardır. Boyunun ölçüsü ise bu kadar kesin değildir; çünkü duvar kalınlıklarının odaların boyutlarına eklenmesi gerekir. Bu iç içe geçmiş kompozisyonun içinde salonun özel etkisi, asma kata bakan yan odaların üzerinde yükselen tonozlu tavanın görkemli yüksekliği ile yaratılmaktadır. Ancak şunu sorabilirsiniz: Ziyaretçiler bu oranları gerçekten de deneyimlerler mi? Yanıt evettir; kesin ölçüleri değil de bunların ardındaki temel fikri deneyimlemektedirler. Her odanın büyük bir bütün içinde ideal bir biçim ile var olduğu soylu ve sağlamcı bütünleşmiş bir kompozisyon izlenimi edinirsiniz. Aynı zamanda odaların boyut bakımından ilişkili olduğunu hissedersiniz. Hiçbir şey değersiz değildir; her şey görkemli ve bütünseldir.” (Ching, 1996, s.277). Ölçek herhangi bir şeyin boyutunun başka bir şeyin boyutuyla veya referans olarak alınan bir standart ile kıyaslanmasını gerektirir; oran ise bir parçanın hem öteki parçalarla hem de bütünle kurduğu uyumsal ilişkiyi belirtir. Bu ilişki sadece bir büyüklük ilişkisi değil, bir nicelik veya derece ilişkisi de olabilir (Ching, 1996, s.278). O halde, bir mekanın ve onun oluşturan bileşenlerin görsel olarak duyumlandığı, sezgiler ve hisler yoluyla algılandığı söylenebilir. Boyutsal özelliklerin içerdiği ölçek ve oran kavramları, mekanlarda uygulandığında, estetik duygulara hitap eder ve de/ya da işlevsel gerekliliklerin bir yansıması olarak kullanıcının karşısına çıkabilir. 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama

İnsanlar, çoğu zaman bir mekanda ya da kentsel bir alanda kendilerini seslerin ve kokuların yönlendirdiğinin bilincinde olmaz; fakat bu durum, seslerin ve kokuların algılamada önemsiz olduğunu göstermez. Tam tersine, gözler aracılığıyla elde edilen bilgilerin diğer duyularla elde edilen bilgilerden daha fazla olduğu gerçeğiyle birlikte, işitsel ve kokusal deneyimler insanlarda çok güçlü uyarımlar ve çağrışımlar ortaya çıkarabilmektedir. Ittelson ve Proshansky’e göre, insanlar çevreyi görsel deyimlerle düşünme eğiliminde olmalarına rağmen, işitme ve koklamanın rolleri eşit derecede önemlidir. Hayal edebilme yeteneği görsel olmak zorunda değildir. Sesler, mekansal duyularımıza ve mekansal yönlenmelerimize yardım eder; trafiğin akışı, sokak müzisyenleri gibi (Ittelson ve

69 Proshansky, 1974). Ya da, bir aile büyüğüne ait eski bir evin kokusu belki yirmi yıl sonra çok farklı bir içerikte ortaya çıkabilir ve kişiye o eski evin bazı imgelerini hatırlatabilir (von Meiss, 1990, s.15). Bunun gibi, çoğu kent, güçlü kokusal elemanlara sahiptir; açık marketler, balık tezgahları gibi (Ittelson ve Proshansky, 1974). Bir mekanın işitsel özelliklerinin o mekanın kullanılabilirliğini büyük ölçüde etkilediği durumlar vardır. von Meiss, söz konusu durumu şu örneklerle açıklamıştır: Bir sınıf ne kadar geniş, iyi aydınlatılmış, iyi bir mekansal kompozisyona sahip olursa olsun, eğer içindeki eko belli sınırları aşmışsa bir işkence mekanına dönüşür. Akustik olarak “ölü” bir kilise dini karakterini kaybeder. Bir eve girişi sağlayan çakıllı bir yol ziyaretçinin adımlarını ev sahibine ilan eder (von Meiss, 1990, s.15). Bir süpermarkette çalan ağır tempolu bir müzik alıveriş yapan kişilerin mekanda daha uzun süre geçirmelerini sağlarken, bazı lokantalarda insanların bir an önce yemeklerini yiyip mekandan ayrılmalarını sağlamak amacıyla hızlı müzikler çalınabilir. Su sesi yatıştırıcı etkisiyle kullanıldığı mekanın kullanıcılar üzerinde hoş etkiler bırakmasına katkıda bulunur. 3.3.4.3 Dokunsal Algılama

Dokunsal ve görsel mekansal deneyimler birbirine çok bağlıdır. Mekanın algılanması üzerine yorumları olan sanatçı Braque, görsel ve dokunsal mekan arasında şöyle bir ayrım yapmıştır: Dokunsal (tactile) mekan, gözlemciyi objelerden ayırırken, görsel mekan objeleri birbirinden ayırır (Hall, 1966, s.57). Dokunma iki sebeple mimarlıkta özel bir yere sahiptir. Bir taraftan yerçekimi nedeniyle kaçınılmazdır; diğer taraftan formları ve dokuları görme yeteneğimiz sayesinde önceden tahmin edilebilir. Kişi, ayakta durması ya da yürümesi durumunda zeminle dokunsal ilişki kurar. Şu çok iyi bilinmelidir ki, güzel objelere sadece bakmak yeterli değildir. Kişi, onlara dokunmak, onların ağırlıklarını ölçmek ve yüzeylerin, formların dokunsal özelliklerini test etmek ihtiyacı duyar (von Meiss, 1990, s.15). 3.3.4.4 Görsel Algılama

Görme, en son evrim geçiren ve en kompleks duyudur. Gözler aracılığıyla diğer duyulara göre çok daha fazla bilgi, dokunma ya da duyma yoluyla olana göre daha geniş bir rotayla sinir

insanlar. Kişiye. tanıdık nesneleri ve daha önce hiç görmedikleri bir nesneyi gördüklerini fark ederler. diğerlerinin duygusal durumları hakkında bilgi elde etmek gibi (Hall. bir şekil ya da bir arka planın parçası olarak sınıflandırılması parçanın gerçek özelliği değildir. bilinç dışı gerçekleşen bir süreçtir. insanların dünyaya baktığında renkleri ya da gölgeleri değil. planlı değildir. Bir parçanın. otomatik. hızlı. 20100 feet yarıçapındaki bir daireyle sınırlıdır. Bu süreç.133). • aletler yapmak. Carlson’a göre. İnsan görürken öğrenir ve gördükleri öğrendiklerinden etkilenir (Hall. s.61). Bunlardan biri şekil-zemin ilişkisidir. nesneleri gördüklerini vurgulamıştır. mesafeleri belirleyebilir ve hareketleri fark edebilir. s. Ancak. algılama. Psikologlar. duyusal araçlarımız tek başına algılamayı gerçekleştiremez. s. daha çok. • engelleri aşarak ve tehlikeyi önleyerek arazide yürümek. Oysa. gözlemcinin davranışına . Carlson. kendini ve diğerlerini eğitmek. 1966. ne kadar genişlikte olduğunu ve hareket edip etmediğini görürler. Carlson’a göre. Arka planlar ise aslında formsuzdur ve çoğunlukla. objeleri ve bir parçası oldukları bütünü algılamadan bileşenlerin farkına varılamaz. bakmak ve görmek aynı şey değildir. gözlerimizle aldığımız bilginin iç ortamda bir süreçten geçmesi ve sonunda yorumlanması gerekir.70 sistemine gönderilmektedir. şekilleri algılayabilir. Algılamanın olması için. bu. görme gücüyle yıldızlar görülebilir. bir objeye bakılabilir. önlerinde bulunan objelerin konumlarının yorumlanmasına yardım etmek görevindedir. temel izlenimler anlatılabilir. önce objeyi görme ve sonra algılama şeklinde gerçekleşmez. Objelerin belirli şekilleri ve uzayda belirli konumları vardır. obje doğrudan algılanır. Diğer bir deyişle. pek çok fonksiyonu yerine getirir. şekil ve zemin kelimelerini bir objeyi ve onun arka planını adlandırmak amacıyla kullanırlar. 1966. gördüklerine değer biçmek. Fakat. gördüklerimizin çoğu obje ya da arka plan olarak sınıflandırılabilir. 1993. Bu durumda duyusal bir aktivite gerçekleşmiş olur. Gözleri görmeyen bir adamın dış mekanda elde ettiği bilgi. İnsanda gözler. Görsel algılamada önemli olan bazı durumlar ve ilkeler vardır. her bir nesnenin nerede konumlandığını. Böylece görsel sistem. sürecin detayları değil. Bir manzaraya dikkatlice bakıldığında. Ona göre. Görme duyusu kullanılarak bir yere. Görsel algılama sürecinin farkında olabilmek yalnızca bu süreç tamamlandıktan sonra olur.62). “Görme” denilen şey budur. bitmiş bir ürün sunulur (Carlson. • yiyecekleri. insanları ve bir mesafedeki pek çok malzemenin fiziksel kurgusunu tanımlamak.

Şekil 3. s. 1974.71 bağlıdır. Bazen neyin obje ve neyin arka plan olduğu konusunda belirsiz ipuçları olur (Carlson. o zaman şekil onlardır.25 Şekil-zemin ilişkisi. onun yerine.. tekrar ve zıtlıktır (Sartain vd.html). s.26 Yakınlık ilkesi (Lang vd.137).aber. Eğer.ac. 1967. belli bölümlerini arka plan olarak algılama eğilimini etkileyen. koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi (http://www. uyarana bağlı bir dizi koşul vardır. Obje ve arka plan durumunun oluşumu Gestalt kanunları tarafından da belirlenebilir.270).. Eğer duvarda asılı bir resme bakıyorsanız. . s. Carlson bunu şu örneklerle açıklamıştır: Eğer gökyüzünde uçan kuşları izliyorsanız.uk/media/Modules/MC10220/visper06. 1993. sizinle duvar arasında durmakta olan bir kişiye bakıyorsanız. Bununla birlikte. Carlson. hareket eden bulutları izliyorsanız. şekil-zemin ilişkisinin gözlemcinin bakış açısına bağlı olduğunu ifade etmiştir.102). değişim. o bir objedir. resim arka planın bir parçasıdır. uyaranların belli bölümlerini şekil. Şekil 3. onlar şekildir ve onların arkasındaki mavi gökyüzü ile bulutlar arka planın parçalarıdır. Bunlardan bazıları: şiddet.

tahmin edilebilirliğe ve kolaylığa işaret eder. Şekil 3. s. Şekil 3. .29 Kapanma kanunu (Carlson. görsel sistem kayıp bilgiyi giderir ve tamamlanmamış figürün dış konturunu kapatır. Şekil 3. 1993. Uygun devamlılık.139).72 Benzerlik kanunu. s. s. Şekil 3. Örneğin. birbirine benzeyen bileşenlerin aynı formun parçası olarak algılandığını ifade eder.139).28 Uygun devamlılık ilkesi (Carlson. 1993. Kapanma kanununa göre.27’de baklava formu karenin içinde kolayca görülebilir. birdenbire keskin bir viraj yapar şekilde algılamaktan daha kolaydır. Şekil 3. Çoğu kez.27 Benzerlik kanunu (Carlson. bir nesne diğerini kısmen örter. 1993.29’daki iki renkli nokta gurubundan hangisi siyah noktalardan oluşan çizginin devamlılığını en iyi tanımlar? Çizgiyi düzgün bir rotayı izler şekilde algılamak. eğer kalemle boşluklar kapatılırsa figür üçgen gibi görünecektir.29 bir üçgene çok az benzemektedir. bununla birlikte tamamlanmamış imge algılanır. Şekil 3.139).

Genelde. dengeli ve tamamlanmış olmaya eğilimlidir.273). uyaranlar gözlemci tarafından “faydalı” formlar olarak algılanma eğilimindedir. kullanıcıların mekanları tasarımcının istediği doğrultuda algılamasını sağlamak için faydalı birer araç olmaktadır. Gözlemcinin algılamalarının eğilim gösterdiği belli formlar vardır. Buna göre. 1993. Özellikte mimarlıkta.73 Sonuncu Gestalt organizasyon kanunu harekete dayanır. 1967. hareket ettiği anda. Bununla birlikte.137-138). iyi bir şekilde saklanmış halini korur. 1967. s.30’da faydalı formlar ve zayıf formlar görülmektedir. mekan organizasyonunda ve mekan bileşenlerinin bir araya getirilmesinde Gestalt ilkelerinden ağırlıklı olarak yararlanılmaktadır..273). s. simetrik. Genel gidişat kanunu. Hayvanın üzerindeki bileşenleri gruplamak için bir taban yoktur. Hayvan sabit kaldıkça. s. Algılamada Gestalt teorisinin temel kanunlarından biri de Pragnanz Kanunları’dır. Bunlar faydalı formlar olarak adlandırılır. . Ormanda bir hayvanın yüzeyi arka plandaki elementlerin aynısıyla kaplanmışsa kamufle edilmiştir. yüzeyindeki bileşenler de onunla birlikte hareket eder ve hayvanın formu çabucak algılanır (Carlson. Şekil 3. aynı doğrultuda hareket eden bileşenlerin birbirine ait olarak ve bir figür oluşturacak şekilde algılanacağını ifade eder. Zayıf formları faydalı formlarmış gibi algılama eğilimi vardır (Sartain vd. Gestalt ilkeleri. çünkü sınırları anlaşılmaz hale gelmiştir.30 Faydalı formlar (Sartain vd.. Şekil 3. faydalı formlar.

pürüzlü bir yüzey sıcak etki yaratmaktadır (Aydınlı.3. mekanın bir bütün olarak algılanması sonucu daha sıcak veya soğuk bir etki uyandırdığının deneylerle saptandığını ifade etmektedir. soğuk renklerin rutin. fakat soğuk renklerle renklendirilmiş bir mekanda tahmin edilen sürenin gerçek sürenin altında olduğu saptanmıştır.130). Düz dokulu bir yüzey soğuk bir etki yaratırken.4. içinde bulunduğumuz mekanda geçirdiğimiz zamanı tahmin etmede de etkin rol oynar.51). Örneğin. yumuşak. s.79). bazı dokusal özelliklerin. s. fiziksel ve psikolojik olarak soğuk (çünkü taşın ortalama ışınsal sıcaklığı düşüktür).74 3. monoton işlerin yapıldığı yerlerde kullanılmasının uygun olabileceği konusunda öneriler yapılmıştır. 1986. sert. rengin. bir odanın boyutlarının algılanmasında. İlki. Grandjean (1973). Şekil 3.52). s. Taşlardan oluşmuş bir odanın bize yaşattığı. öznel sıcaklık hisleri ve psikolojik tepkiler üzerindeki etkileri hakkında aşağıdaki tabloda açıklanan gözlemleri yapmıştır. s. Buna bağlı olarak. renkli ve parçalıdır (İmamoğlu. sıcak renklerin hakim olduğu bir mekanda geçen zamanın daha fazla tahmin edildiği. ikincisi. 1986. tek renkli ve monolitik.31 Renklerin etkileri (Lang.5 Isısal Algılama Isısal algılamada malzemeler önemlidir. sıcak. Eğer sıcak renklendirme bireyi etkilerse daha uzun süre o mekanda kaldığı duygusuna kapılabilmektedir (Aydınlı. . Renkler. 2003. ahşap bir odanınkinden farklıdır. 1987. Aydınlı da benzer şekilde.

İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde.3. Eğer uzaksa. Eğer bir nesne yüze çok yakınsa gözler içe döner. Sanatçılar dünyayı gerçekçi bir biçimde sunmak ister ve görsel çevrelerini.32. sonra psikologlar tarafından çalışılmıştır. nesne ve gözler arasındaki mesafeye ilişkin açıyı bilir. Tek gözle gerçekleştirilen göstergelerden biri hareketi içerir. kişiye yakın olan nesne çabucak algılanır (Carlson. dolayısıyla şekiller gözlemciye daha yakındır.149-152). Renk kullanımıyla bazen aynı hizada bulunan iki nesne arasında şekil-zemin ilişkisi varmış gibi gösterilebilir. 1993. Şekil 3. Zeminler her zaman şekillerin arkasında bulunur. çünkü gözlerinin görsel alanları birbiri üstüne binmez. mesafe hakkında önemli olan işaret yakınlaşım aracılığıyla sağlanır. daha uzağa bakar. Başlarının kenarlarında gözleri bulunan hayvanlar (fareler ve balık) sadece tek gözle gerçekleştirilen göstergeleri bulundurabilirler. Belli ki. s. Eğer bir nesne kişiyle diğer nesne arasında konumlanmışsa. Faydalı form prensibi de nesnelerin göreceli konumlarının algılanmasına etki eder: Daha basit kenarlı nesneler daha yakın olarak algılanır. iki gözle gerçekleştirilen göstergeleri barındırırlar. bu nedenle doğal çevrede ya da hareketli bir resimde deneyimlenmelidir. kediler ve bazı kuşlar gibi). yan yana duran kompleks iki boyutlu şekiller olarak ya da biri diğerinin önünde duran iki basit nesne olarak görülebilen iki çizimi içermektedir. sıcak renkler kullanılan nesne gözlemci tarafında şekil olarak ve dolayısıyla daha yakınmış gibi algılanır. Böylece gözler mesafe bulucular olarak kullanılabilir. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. kişiye tanıdık gelen ve şekillerinin nasıl göründüğünü bildiği objelerde çalışır. Yalnızca yüzünün ön kısmında gözleri bulunan hayvanlar (maymunlar. Aslında bu göstergelerin çoğu sanatçılar tarafından keşfedilmiş. .6 Mesafe ve Zamanın Algılanması Mesafe iki çeşit gösterge sayesinde algılanır: Binocular (iki gözle yapılan) ve monocular (tek gözle yapılan).75 3. akla zemin-şekil ilişkisini ve renklerin kullanımını getirmektedir. Bu durum. bir nesnenin diğerine olan uzaklığını belirten özellikleri tanımak için çalışırlar. bu yüzden. nesnelerin görece mesafeleri hakkındaki bilginin en önemli kaynaklarından biri (interpozisyon) araya yerleşimdir. Fakat tanıdık olmayan nesnelerde bile işe yarar. neredeyse her zaman iki nesne görünür. araya yerleşim en iyi. öyle ki yakın olan nesne uzak olan nesneye olan görüşü kısmen kaplar. Beyin ekstra kasları kontrol eder. Çünkü anlamı belirsiz bir çizim faydalı form prensibine dayanarak algılanma eğilimindedir.4.

Örneğin. arabaların ne kadar genişlikte olduğunu bildiği için. evrimsel tarihimizin erken dönemlerindeki insanlar.76 Şekil 3. çok uzakta olarak algılanır. Görsel sistem. Şekil 3. sokaklar. otomatik olarak.32 Faydalı form prensibi (Carlson. Şekil 3. geniş binalar ve demiryolları görmediler. Perspektifi kullanma yeteneği peyzaj özellikleri üretildikten sonra mı kazanıldı. Perspektif nedeniyle farklı boyutlarda retinal imgeler üretmelerine rağmen. özellikle yerin dokusu.152). Resim perspektifi anlatmaktadır: Bizden uzaklaşan paralel çizgilerin bir noktada birleşmesi eğilimi.33 Perspektif ilkesi (Carlson. yoksa perspektifin doğada bulunan bir kopyası mı var? Doku. 1993. Örneğin. perspektifi temsil eden gerçek birleşen çizgiler çok az görülür. zemine oturan nesnelerin mesafelerinin algılanmasında . retinal imgenin boyutlarından olan yaklaşık mesafeyi hesaplayabilir. İnsan eli değmemiş doğal bir çevrede.33 farklı mesafelerle konumlanmış iki nişi göstermektedir. duvardaki nişler aynı boyutta olarak algılanırlar. eğer bir otomobil retinaya çok küçük bir imge olarak düşerse. s. 1993. Bir diğer iki gözle gerçekleştirilen mesafe göstergesi nesnelerin boyutlarıyla olan tanışıklıktan elde edilir.151). s.

bu gibi sorulara ve benzerlerine cevap vermeye yardımcı olacak bazı konular irdelenmiştir.77 kullanılan başka bir göstergeyi sağlar. çeşitli zamanlarda farklı tecrübeler edinmek anlamına gelebilir (Dede. mekan oluşturmadaki diğer faktörlerin yanında insan faktörünü göz önüne almanın gerekliliği açıktır. Daha kaba bir doku daha yakın görünür. daha düz bir doku daha uzak görünür (Carlson. s. alışmışlık durumu oluşturur ve insan bir şeye alıştıkça olumsuz özelliklerini göremez hale gelir. Mekanın en basit tanımı “boşluk”tur. Mekanın algılanmasında zaman çok önemli bir etkendir. bir mekanı ilk defa deneyimliyorsa algılayacağı şeylerin niceliği bellidir ve sınırlıdır. Bu dördüncü boyut.45). o mekanla ilgili estetik duyguları artar. s. Bu durumda. mekan oluşturma sanatıdır. Mekan içinde çeşitli sebeplerle bulunulan. 1992. Mekanda tek bir bakış açısından gerçeği ifade etme sınırlamasına karşı direnmişler ve mekan zamanında daha gerçek bir izlenim vermek için aynı anda bir resim üzerinde aynı cisim veya kişilerin görüntüsünün pek çok noktasını birleştirme düşüncesini geliştirmişlerdir. İnsan. . Yani mekanlar. problemlere çözümler bulmasıdır. her seferinde mekanla ilgili daha fazla detay algılayabilir.5). 1997. insanların bir takım ihtiyaçlarını karşılayacak çözümler bulmakla yükümlüdürler. Mekanı tekrar tekrar kullandıkça. s. Mekan-zaman kavramının ilk olarak 20. insanların (ya da canlıların) ihtiyaç duyması sonucunda oluşturulur. Mimarlık. Tarihe bakıldığında. Mimarlar da bu durumda. Mekanın algılanması için içinde yaşamak gerekir. Mimarlığı diğer sanatlardan ayıran ya da diğer bir deyişle yalnızca bir sanat olmaktan çok daha fazlası yapan da budur. bakış açısının sürekli değişimini belirliyordu (Altan. Mekanlar kullanıcısı için oluşturulur. tasarımda (mekan oluşturmada) neden önemlidir? Bu bölümde. Mekan içinde yaşamak. kullanıcısı olmayan bir mekan düşünülemez. 1993. yaşanan boşluktur. insanların kendilerine bir mekan oluşturmasındaki ilk amaç korunma gereksinimi olarak görülmektedir. yy başlarında kübist olarak bilinen bir grup ressam tarafından görsel sanatlarda kullanıldığı bilinmektedir. Ayrıca bir mekanda uzun zaman kalmak.149-152). Mekan nedir? Mekan neden oluşturulur? Mekan oluşturmada kesin ilkeler var mıdır? Algılama.

görsel yönler mekan özellikleri gibi görünmekle birlikte. işitsel. koku. dokunsal. algılama duyular yoluyla gerçekleşir ve uyaranlardan gelen bilgiler zihinde belli filtrelerden (psikolojik ve sosyo-kültürel) geçtikten sonra ancak mekan algılanır ve anlamlı hale gelir. Mekanın sahip olduğu özelliklerin yani mekandan kullanıcıya ulaşan uyaranların (ısı. yapısıyla vb. kokusal. gözlemciye aynen ulaşmasının yanı sıra. Bununla birlikte mekan kullanıcısının kendi gerçekliği mevcuttur.78 Mekan. algılamanın nesnel ve öznel yönleri üzerinde durulmuştur. Bu bölümde. bu etki algılamanın sonucudur. düzeniyle. Bunlar birbirinden ayrılamaz. bir obje olarak bir gerçekliğe sahiptir. Mekanın algılanmasında. rengiyle. ısısal. söz konusu uyaranlar zihinde bir süreçten geçer ve kullanıcı üzerinde herkes için aynı olmayabilen bir etki bırakır. . boyutlar…). boyutsal. sesler.

mekansal algılamada kültür kavramı irdelenecektir. turist (turizm ekseninden yaklaşılarak) gibi ifadeler kullanılmıştır. Şekil 4. algılamada önemli belirleyici ve yönlendiricilerdir. kültür faktöründen ayrı düşünülemez. . Turizm olgusu. Turizm bir endüstri olarak kabul edildiğinden turizmin içinde yer alan tüm kullanıcılar yani hizmet görenler tüketici olarak kabul edilebilir. mekanın algılanması ve algılamada nesnel ve öznel faktörler konularına değinilmişti. mekanın boyutları. Tezin bu bölümünde. Bu bölümde değinilecek olan kullanıcının mekanı algılaması ve ilişkili psikolojik süreçlerle ilgili konularda çeşitli kaynaklarda kullanıcı ifadesi yerine tüketici (pazarlama ekseninden yaklaşılarak).465). çünkü. Bu bölümde. Kültür ve kültürü oluşturan bileşenler. mimarlıktaki kullanıcı ifadesinin yerine zaman zaman kullanılacaktır. turizm olgusunun merkezinde farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi ve bir kültürün üyesi olan insanların farklı kültürlerden insanlarla ya da/ve de öğelerle ilişkide olması durumu söz konusudur. insanların birbirlerini ve ilişkide oldukları nesneleri yorumlayış biçimi -ki turizm aktiviteleri bu çeşit ilişkilerin en yoğun gerçekleştiği durumları oluşturur.önem kazanmaktadır. yararlanılan kaynaklardaki tüketici ve turist ifadeleri. 1974.79 4. s. TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ Önceki bölümlerde. tezin konusu olan. farklı kültürlerden insanların buluştuğu yerlerde.1 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri (Markin. Dolayısıyla.

diğer taraftan coğrafya. Tatil yeri tercihleri. aynı zamanda bu. belli bir tatil yerini tercih etmesini. s.. hem de psikolojik bileşenlerin ortaya konması gerekir. turizm olgusunda birleşir. ilk olarak turizm mekanının algılanması ve ilişkili psikolojik süreçler irdelenecektir. bir yeri algılamasını vb. Coğrafya perspektifinden bakıldığında. kişinin bağlılığı bir sonraki tatil yerinin tercih edilmesiyle ilişkilidir. sağlayan faktörlerle ilgili konularda olduğu gibi. .. turistlerin ve davranışlarının psikolojik yönleri kesişimin bir parçası olabilir. bu durumda. insan zihninin doğasıyla. Fakat. Çünkü. Böylece.1 Turizmde Mekanın Algılanması ve Psikolojik Süreçler Psikoloji. Bütün bunlar. bir insan faktörü olan turisttir. 4. tasarımdaki başarıyı yansıtan bir durumdur. s. algısal farklılıklar ve seyahat tarzları en önemlileridir (Woodside vd. Tatil yerine bağlılık.19). kişinin tatil yerine bağlı oluşu ya da olmayışıyla sonuçlanır. tatil yeri memnuniyeti sonucunda aynı yeri tekrar ziyaret etme durumunu ifade eder. mesafeleri ve farklı yerleri nasıl algıladıkları gibi. seyahat deneyimi ve tatil yerine bağlılık durumları arasındaki ilişkilere bir bakış sağlamaktadır. tatil yeri seçimi. her iki disiplinin kesiştiği alanlar açıkça görülmektedir. Kullanıcı memnuniyeti. Bu durumlar arasındaki ilişki bir döngü oluşturmaktadır. çoğunlukla tatil yeri tercihi. belli bir seyahat tarzını benimsemesini. yine bu durum her iki disiplindeki temel araştırma konularını ayrıştırır. İkisinin ortak konusu. Şekil 4. hem mekansal.2. fonksiyonuyla ve fenomeniyle ilişkili olan bir disiplindir. seyahat deneyimlerine etki eder. Her iki disiplinin kesişim noktası olduğu gibi. mekansal konular ve yeryüzündeki oluşumlarla ilgilenir. 2000.80 Bu bölümde. 2000. tatil yeri tercihi ve tatil yerlerinin algılanmasındaki farklılıklar mimarinin konusu olabilir. kişinin geçmişine ve içinde yaşadığı topluma dayalıdır (Woodside vd. Son olarak da. turistlerin ne zaman ve nereye seyahat ettiği. Psikoloji perspektifinden bakıldığında. turistlerin mekansal davranışı ve algılamaları kesişimin bir parçası olabilir. turistin belli bir şekilde davranmasını.19). psikolojide turist motivasyonu ve coğrafyada turizm kaynaklarının mekansal dağılımı gibi. Bu iki disiplin.

. Bilgi elde edebilmek ve bu bilgiyi yorumlayabilmek için (bu bilgi sayesinde yolunu bulabilecek. organize ettiği.170). İnsan-çevre etkileşiminde ve insanın çevreyle ilgili bilgiyi elde edişinde bazı psikolojik süreçler önem kazanır. s.81 Şekil 4. 1987). Aslında çevreyle ilgili bilginin elde ediliş şekli ve insanların çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu mimarlar için önemli bir araştırma konusu olabilir. algılama bir süreçtir. Turistlerin çevreyle ilgili bilgiyi nasıl elde ettiği ve çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu önemli bir konu olmasına rağmen turizm araştırmalarında göreceli olarak fazla yer almamıştır. bölümünde de bahsedildiği gibi. Çünkü. Tezin 2. Genel anlamda. bununla birlikte sosyal psikologların araştırmalarının çoğu motivasyon odaklıdır (Hall ve Page. s. Akademik anlamda algılama. dünyanın anlamlı ve . insan yeni bir çevreyle karşı karşıya kaldığında o çevreye adapte olabilmek ve hayatta kalabilmek için çevreyle etkileşime geçer. bireyin uyaranı seçtiği. 1999. turizm alanında çevre ve insan iki temel faktördür. algılama gibi bazı psikolojik süreçlerden faydalanır. turizmle ilgilenen sosyal psikologların ilgi alanı olarak görülür. çevreyi tanıyabilecektir) biliş. 2000.2 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler (Woodside vd. Araştırmanın bu bölümü.20). öyle ki insanlar bu süreç yoluyla dünyayı öğrenirler (Schiffman ve Kanuk.

s. “Turizmde mekanın algılanması ve psikolojik süreçler” başlığı altında incelenen bu bölümde. Türkçe’de çeşitli anlamlarda ve çoğu zaman belirsizce kullanılan imaj kelimesi bu tezde zihinsel imgeler anlamında kullanılmıştır. 1987). Tezin konusu olan turizm mekanlarının algılanması olgusunu daha iyi anlayabilmek için söz konusu psikolojik süreçleri irdelemek yerinde olacaktır. Her üç evrede de algılama. Psikolojide de imaj kelimesi zihinsel imgeler ifadesine karşılık gelecek şekilde kullanılmaktadır. Şekil 4. Bu tanımda sözü edilen “dünyanın anlamlı ve belirgin bir resmi” ifadesi ilerleyen bölümlerde çokça bahsedilecek olan “zihinsel imgeler” ifadesine karşılık gelmektedir. kullanıcının iç dünyasında gerçekleşen algılama ve ilişkili psikolojik süreçler ile mekansal bilgi ve özelliklerin söz konusu psikolojik süreçlere olan etkisi incelenecektir. deneyimlediğimiz şeyi üreten ve şekillendiren süreç olduğuna işaret etmiştir.1.82 belirgin bir resmi olarak yorumladığı süreçtir (Schiffman ve Kanuk. algılamayı.3 Algılamanın şematik tanımı (Markin. 1974. Samovar ve Porter (1991). Mitchell (1978). deneyimlediği sırada ve deneyimledikten sonra bazı psikolojik süreçler gerçekleşir. algılamanın.202). 4. algılamayla ilişkili kavramlar ve oluşumlar söz konusu olur. bilgilerin dış çevreden seçildiği ve anlamlı deneyimler olarak yorumlandığı süreç olarak tanımlamışlardır. .1 Kullanıcıdan Kaynaklanan Algılama ile İlişkili Psikolojik Süreçler Turistler turizm mekanını deneyimlemeden önce.

83 Şekil 4. 1974.4 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model (Markin. s. .465).

Şekil 4. karar verme süreci sırasında. insan-çevre etkileşimiyle ilişkili herhangi bir düşünsel girişim üç alanı içermelidir: bir şeyi bilme. o şey hakkında bir şeyler hissetme ve sonra o şeyle ilgili bir şeyler yapma.5 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler (Markin. Tatil çıkma kararı verildiğinde bunu takip eden adım hangi tatil yerinin tercih edileceğidir. kişilik. (3) Davranışsal (conative) alan.84 Genel olarak. (2) Etkisel alan. motivasyonları. hareket etme. s. s. 1974. 1977. tutumlar gibi birbiriyle etkileşim halinde olan psikolojik süreçler yer almaktadır. (1) Bilişsel alan. motivasyon. Şekil 4. bilme ve düşünme gibi bireyin çevreyi tanımasındaki temel süreçleri içerir. Diğer bir deyişle.6’da. Turizmde insan-çevre etkileşimi karar verme süreciyle başlar. Şekilde. hisleri. istek ve değerleri içerir. . öğrenme. tatile çıkıp çıkmama üzerine verilecek bir karardır.267). mücadele etme ve böylece (1) ve (2) ye cevaben çevre üzerinde bir etkiye sahip olmayı içerir (Rapoport. Bu karar. çevre hakkındaki duyguları. algılama. tüketici kararlarına girdi oluşturacak pazarlama çabaları ve sosyo-kültürel çevre gibi dış etkenler olarak ve karar verme süreci sonrasındaki davranışlar süreç sonrası çıktılar olarak gösterilmektedir. algılama.28).

güdüler. algılama. . referans grupları. sosyal sınıf. tercihlerini etkileyen psikolojik ve sosyal faktörlere bir iç bakış gerektirir.7’de görüldüğü gibi.6 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar (Schiffman ve Kanuk. kültür gibi sosyo-kültürel etkiler devreye girer. seyahat edenlerin nasıl karar verdiklerini anlamak. Şekil 4. sonrasında ise ailesel etkiler. 2000.9). tutumlar. öğrenme ve kişilik gibi temel psikolojik oluşumlardır.85 Şekil 4. s. seyahat kararındaki öncelikli etkiler. Mayo ve Jarvis’e göre (1981).

8 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model (Pizam ve Mansfeld.16). s.7 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler (Pizam ve Mansfeld. Pazarlama sektörü açısından bakıldığında. turizmin faaliyet gösterdiği alanları daha etkili ve çekici hale getirmede turistlerin seyahat edecekleri yerleri tercih etmeleri üzerine yapılacak çalışmaların önemi büyüktür. Şekil 4.22).86 Şekil 4. s. 2000. 2000. .

87 Um ve Crompton’un (1990) yaptığı çalışmada (Şekil 4.8), tatil yeri tercihini etkileyen kavramlar, dıştan gelen bilgiler, içten gelen bilgiler ve bilişsel yapılar olarak nitelendirilmiştir. Dıştan gelen bilgiler, potansiyel yolcunun karşı karşıya kaldığı pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimlerin özeti şeklinde görülür. İçten gelen bilgiler, sosyo-psikolojik etkenlerden doğar; kişisel karakteristikler, güdüler, değerler ve tutumlar gibi. Bilişsel yapılar, içten ve dıştan gelen bilgilerin bir birleşimini sunar (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.16). Söz konusu pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimler ürün (turizm çevresi) hakkındaki bilgileri içerir. Bunlar çevresel bilgilerin kaynaklarını işaret etmektedir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercihi modeli (Şekil 4.9), tatil yeri tercihleri kadar tatil yeri farkındalığını da etkileyen kişisel değişkenlere önceki tatil deneyimlerini de dahil etmiştir. Çünkü, önceki deneyimler, diğer seyahat bağlantılı değişkenlere (yaşam döngüsü, gelir durumu, yaş, yaşam tarzı, değer sistemi gibi) ek olarak, tatil yeri tercihi sürecinde çift yönlü bir etkiye sahiptir (Woodside vd., 2000, s.21).

Şekil 4.9 Tatil yeri tercih modeli (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.17).

88 Uysal ve Hagan (1993) ile Weaver vd.’nin yaptığı çalışmalarda, seyahat ve turizm alanında seyahat motivasyonları seyahat davranışını ve tatil yeri tercihi sürecini anlamada merkezi öneme sahip bir kavram olarak kabul edilir; Crompton’un (1979a) ve Iso-Ahola’nın (1982) yaptığı çalışmalara göre, motivasyonlar tüm davranışların arkasındaki itici ve zorlayıcı güçlerdir.

Şekil 4.10 Motivasyon sürecine ilişkin bir model (Schiffman ve Kanuk, 2000, s.65). Crompton (1979b), turizm motivasyonunu açıklamak üzere dokuz ayrı güdü ortaya koymuştur. Söz konusu güdüler; algılanmış (ya da alışılmış) bir çevreden kaçış, kendini keşfetme ve yenileme, rahatlama, prestij, uzaklaşma, akrabalık ilişkilerini güçlendirme, sosyal etkileşimi kolaylaştırma, yenilik ve eğitimdir. Bunların yedi tanesi sosyo-psikolojik ya da itici güdüler, iki tanesi ise kültürel ya da çekici güdüler olarak adlandırılır (Ross, 1998, s.22). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat motivasyonlarının dört başlıkta incelenebileceğini öne süren McIntosh’un (1977) çalışmasını aktarmışlardır: • Fiziksel motivasyon sağlayıcılar: fiziksel dinlenme, spor faaliyetleri, plaj rekreasyonu, dinlendirici eğlenceler ve sağlık aktiviteleri. • Kültürel motivasyon sağlayıcılar: diğer ülkeleri ve onların müziklerini, sanatını, folklorunu, danslarını, dinini vb. tanıma isteği. • Kişilerarası motivasyon sağlayıcılar: yeni insanlarla tanışma isteği; arkadaşları ya da

89 akrabaları ziyaret etme; rutin yaşamdan, aileden ya da komşulardan uzaklaşma; yeni arkadaşlar edinme. • Statü ve prestijle ilgili motivasyon sağlayıcılar: fark edilme, dikkat çekme, takdir edilme ve iyi bir ün elde etme isteği. Crompton (1979b) ve Dann (1977, 1981) da turist motivasyonunda itici ve çekici güçlerden bahsetmişlerdir. İtici faktörler, kişiyi seyahat etmeye iten sosyo-psikolojik güdüler olarak görülür. Tam tersine, çekici faktörler, seyahat etme kararı verildiğinde tatil yerlerinin potansiyel yolcuya çekici gelmesine etki edebilir (Woodside vd., 2000, s.196). Gnoth (1997), turist algılamalarının ve beklentilerinin güdü ve motivasyon arasındaki etkileşimden etkilendiğini öne sürmektedir. Güdüler, duygusal itici güçlerle ilişkiliyken, motivasyonlar, bilişsel parametrelerle ilişkilidir. Stabler ile Um ve Crompton’un (1990) çalışmalarında, kişisel faktörler olarak ele alınan seyahat motivasyonları, tatil yeri imgelerinin gelişimine rehberlik eden temel bir etki olarak tatil yeri tercihi ve imge oluşturma modellerine dahil edilir. Stabler, fiziksel, statü ile ilgili, sosyal, kültürel, akılsal, kaçış, rahatlama gibi sosyo-psikolojik seyahat motivasyonlarını ortaya koymuştur (Woodside vd., 2000, s.70). Tatil yeri tercih sürecinde, tatil yeri imgeleri, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, seyahat motivasyonlarıyla ilişkili olarak kurulur (Moutinho, 1987). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat edenlerin psikolojik motivasyonlarının tatil yeri imgelerini etkilediğini belirtmektedir. Pearce’ye göre (1995), turist motivasyonlarıyla tatil yeri imgeleri arasındaki ilişki seyahat davranışını ve motivasyon teorisini anlamak için incelenmelidir. Burada sözü edilen zihinsel imgeler, algılamaların ürünleridir. Tatil yeri tercih aşamasında, turist davranışlarını etkileyen motivasyonlar ve zihinsel imgeler turistlerinden daha önceki tatil deneyimlerinden beslenir. Diğer bir deyişle, turist henüz tatile çıkmamış ve tatil yerini deneyimlememiştir; bu süreçler, tatil yerinin deneyimlenmesinden önce gerçekleşir. Bu evrede, kişi tatil yeriyle ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi elde eder, bu bilgilerin etkisiyle söz konusu tatil yeri hakkında zihninde bazı imgeler oluşur. Turistin tatil yeri imgelerinin önemi açıktır; çünkü imgeler bireyin öznel algılamalarına, davranışlarına ve tatil yeri tercihlerine etki eder (Chen ve Hsu, 2000; Joppe vd., 2001; Kozak, 2001, 2002; Klenosky, 2002; Qu vd., 2000; Seddighi ve Theocharous, 2002). Tatil yerleri hakkında seyahat edenlerin zihinlerinde oluşan imgeler, bazı bilgi kaynaklarından (uyarı değişkenleri) büyük ölçüde etkilenir. Gunn (1972), yolcuların davranışsal süreçlerinde

reklam ve promosyon kampanyaları gibi. yer tercihi kararlaştırıcıları olarak algılama ve zihinsel imgelere odaklanmıştır.. s. turistlerin algılamalarının tatil yeri tercihlerini nasıl etkilediğini göstermiştir (La Page ve Cormier. 2000. Um ve Crompton’un (1990). Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri seçim modeline göre. turizm dışı bilgiyi içerir. sembolik uyaranlar (medya aracılığıyla bir tatil yerinin promosyonu gibi) ve sosyal uyaranlar (arkadaş ve akrabaların önerileri gibi) gibi çeşitli bilgi kaynaklarını içerir (Woodside vd. tatil yeri özelliklerinin bilişsel/algısal değerlendirmesi bazı dış faktörler tarafından oluşturulur. Önceki çalışmalar. Diğer taraftan. yaptığı çalışmalarda (1986). Dışsal girdiler. Gunn. 1977). dokümanlar. bu aşamadaki algılamalar da deneyimleme sonucunda değil. memnuniyet veren tatil yeri tercih modelinde tatil yeri imgelerini etkileyen iki temel faktör tanımlanmıştır: dışsal ve içsel girdiler. Benzer şekilde. pazarlama değişkenleri ya da bilgi kaynakları tatil yerlerinin algılanmasını ya da bilişsel değerlendirmelerini etkileyen güçlerdir. içsel girdiler seyahat edenlerin sosyo-psikolojik özelliklerini kapsamaktadır (Woodside vd. Organik imge oluşumu kaynakları.67). Birçok durumda. 2000.15). Bilgi kaynaklarının tatil yeri imgelerinin oluşumundaki rolü aynı zamanda Fakeye ve Crompton’un (1991) imge oluşturma modelinde de vurgulanmıştır. 2000. büyük ihtimalle bir yerin zihinde oluşturulan imgesidir (Pizam ve Mansfeld.68). broşürler. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercih modelinde pazarlama değişkenlerinin (turizm ile ilgili bilgi kaynakları) ve seyahat edenlere bağlı değişkenlerin (önceki tatil deneyimleri. Benzer şekilde. fakat imgelerin etkili birer bileşeni değildir. Shih. nedensel imge oluşumu kaynakları tatil yeri ile ilgili pazarlama çabalarından oluşur. Gunn’un (1972) organik ve nedensel imgeler fikrinden adapte edilerek oluşturulan modele göre. bir tatil yerinin imgesinin geliştirildiği bilginin iki temel kaynağını vurgulamıştır: organik ve nedensel (induced). Um ve Crompton’un (1990) memnuniyet veren tatil yeri tercihi ile ilgili bilişsel modeli. kitaplar ve filmler gibi. bilgi kaynaklarının türü tatil yeri imgelerinin farklılaşmasıyla sonuçlanır. tatil yerine bağlı çeşitli bilgi kaynaklarını içerirken.. s. yaş ve değer sistemi) tatil yeri imgeleri saptayıcıları olduğu vurgulanmıştır. Benzer şekilde.90 imgelerin değişimini kavramsallaştırmış ve zihinsel imgelerin tatile çıkmadan önce sahip olunan bilgi kaynaklarının bir sonucu olduğunu saptamıştır. haberler. . gelir. dergi makaleleri. bir turistin nereye seyahat edeceği kararını üreten gerçek bilgiden çok. çeşitli bilgi kaynaklarından elde edilen bilgiler sonucunda oluşan algılamalardır. s. Bu dış faktörler.

1). 1997. Gartner. İmgeler. s. çünkü imgeler hem potansiyel turistlerin karar verici davranışlarını (Mayo. motivasyon.68). fikirlerin ve izlenimlerin özetidir. görsel sunuma işaret eder. 1987). betimlenmesidir (MacInnis ve Price. s. 1960). 1999. reklamsal ya da reklamsal olmayan sosyal bilgi kaynaklarını ve önceki tatil yeri deneyimlerini kapsar (Woodside vd. kişisel inançları. s.171). davranışsal coğrafyada ise birbirleriyle ilişkili tüm izlenimleri. 2000.68). 1992) etkiler. s. 1999. 2000. Tüketici faktörleri. algılama ve psikolojik özellikleri içerir.11 Bir yerin algılanması (Hall ve Page. hem de etkisel imgelere sahip olduğu fikrini desteklemektedir (Burgess. Algısal ya da bilişsel değerlendirme. s.91 İmgeler. Psikolojide imgeler. hem de turist deneyimleriyle ilişkili memnuniyetin derecesini (Chon. değerleri ve inançları içerir (Jenkins. 1979). . Mayo’nun (1975) da ifade ettiği gibi bir tatil yerinin imgesi turistlerin tatil yeri tercih sürecinde önemli bir faktördür. çevrelerin ve yerlerin hem algısal/bilişsel. fikirleri ve izlenimleri temsil etmek amacıyla oluşturulmuş zihinsel resimlere benzetilebilir (Woodside vd. arz faktörleri. 1978.. algılanmış bilginin bireyin zihninde resmedilmesi. sosyo-ekonomik özellikler. kişinin bir tatil yeri hakkında sahip olduğu inançların.. Crompton. Stabner.197). Şekil 4. duyguları. turistlerin tatil yeri imgeleri. Lynch. 1993). bilgi birikimini. tüketici davranışı ve ekonomik teoriye (arz-talep etkileşim) dayanarak. bir obje hakkındaki inançlara ya da bilgi birikimine işaret ederken. etkisel değerlendirme obje hakkındaki duygulara işaret eder (Baloğlu ve Brinberg. Turistlerin tatil yeri imgeleri önemlidir. 2000. Bunun yanında. Crompton’a göre (1979a). imgelerin talep (tüketici) ve arz (uyaran) faktörlerinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur (Woodside vd. İmgesel yapıların. ayırt edici aynı zamanda birbiriyle ilişkili bileşenleri içerdiği söylenebilir: algısal/bilişsel ve etkisel. 1973.. Çevresel psikolojideki çoğu bulgu.

turizm literatürü. Bu yüzden. kişilerin duyular yoluyla aldıkları bilgi sinyalleriyle gerçekleşir. O halde. Çeşitlilik gösteren bireyler olarak her bir insan dünyayı kendine özel bir şekilde görme eğilimindedir. Bireyler objektif gerçekliklere değil. çünkü mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. Algılama. Dört kişi aynı olayı.92 Şimdiye kadar. bir yerin (mekanın) zihinsel imgesinin oluşumudur.222). Papadopoulos. 1997). 2000. Bir birey için gerçeklik yalnızca kişinin neyi algıladığıdır. dış kaynaklı olup algılanan uyaranın . değerler ve tutumlarla ilişkilendirilir (Page. yorumlar ise kişisel faktörlerle şekillenir.122). Williams ve Zelinsky. algılamanın ne olduğunu bilmektir (Woodside vd. Ryan. Kentsel çevreyi algılama süreci. Spence ve Engel. fakat bunlar bireyin bir tatil yeri ile ilgili deneyimlerini etkiler (Hall ve Page. 1979. algılamanın gerçeklikten daha önemli olduğu düşünülür. Ürünlerin imajlarının tüketicilerin doğru olduğuna inandıkları şeyler üzerindeki davranışlarına rehberlik etmek ve bilgiyi yorumlamak için tercih sürecinin temelini oluşturduğu fikri ileri sürülmüştür (Bruner. 1988. çünkü algılama kendiliğinden gerçekleşen bir oluşum değildir. 1970). gerçeklik olarak algıladıkları şeye dayanarak hareket eder ve karar verirler (Schiffman ve Kanuk. 1968). turistin karar verme sürecini anlamada önemli bir başlangıç noktası. tatil yerlerinin zihinsel imgelerinin turistin karar verme sürecinde önemli olduğunu iddia etmektedir (Britton. 1970). Bu imgeler. gerçekliğin bireyin kendi bakış açısına göre düzenlenmiş halidir. bilgiyi işler ve bireyin sahip olduğu bilgi birikimi. dünyayı anlamlı hale getirdiğimiz sürecin bilişsel kısmıdır. s. s. Turistler kendi gerçekliklerine göre karar verdikleri için turistlerin davranışları bu bakış açısını takip eder (Kassarjian ve Robertson. mekanları (lobi mekanı) tasarlarken kişilerin o mekanı algılama şeklini analiz edebilmek çok önemlidir. Tüketicilerin tercihlerinde. Algısal süreç. 1970.195). 1993. uyaranın deneyimlenmesinden önce oluşan zihinsel imgelerin hangi bilgi kaynaklarına dayandığı ve ne tür süreçler sonucunda oluştuğuna değinilmişti. İnsan beyni. Birincisi. 1999. Bunun yanı sıra. diğer bir deyişle deneyimlenmesinin ardından oluşan zihinsel imgeler vardır. s. yorumları oluşturur. Benzer şekilde. uyaranın algılanması sonucunda. 1995. 2000. algılamayı etkileyen faktörleri iki gruba ayırmışlardır: uyarandan kaynaklanan faktörler ve kişisel faktörler. aynı zamanda görebilir ve her biri birbirinden çok farklı bir hikaye anlatabilir. Algılama ve biliş sürecinin sonuç çıktısı.. kişiden kişiye farklılık gösterir. Stabler. algılamalarına dayanarak hareket eder ve tepki verirler. Zihinsel imgeler. Berkman ve Gilson (1986).

Saarinen. beklentilerinden. Mayo ve Jarvis.’nin (1962) çalışmasındaki fikirleri benimsemişlerdir ve algılamaya etki eden faktörleri iki kategoriye ayırmışlardır: fiziksel objenin karakteristikleri gibi uyaran kaynaklı faktörler ve değerler. algılamalar sonucunda oluşur ve bir yerin zihinsel resmi olarak betimlenebilir. Algısal seçicilik bağlamında seyahat beklentileri çok önemlidir. doku) doğar. 1969). kişilik. dikkat. Mayo ve Jarvis (1981). Friedman (1986) ile Friedman ve Lessig. Kişisel faktörler ise. kapsam (kategorileştirme). Çevresel algılama. 1981). hem de bireysel koşullara dayanır (Mayo ve Jarvis. beklentiler. izlenimler. 1981). kişi görmeyi beklediği şeyi algılar. tatil yeri imgeleri. sosyo-demografik değişkenler gibi kişisel faktörler. içten gelir ve bireyin ilgilerinden. imgeleri (algılamaları ve etkisel reaksiyonları) ürünlerin psikolojik anlamlarıyla eşdeğer tutmuşlardır ve imgelerin algısal psikoloji ve tüketici davranışı literatüründen doğduğunu belirtmişlerdir. çeşitli grupların çevreyi algılamalarına cevap olan hareketlerini etkileyen tutumları.93 temel karakteristiklerinden (örneğin. 1981).67). çünkü Mayo ve Jarvis’e göre (1981). s. Farklı alanlardan ve disiplinlerden çok sayıda araştırmacı. Pearce’ye göre (1988). tatil yerlerinin algısal farklılıkları . Algılama davranışın oluşumundaki aşamalardan biridir. imgelerin iki temel etken tarafından kurulduğunu öne sürmektedir: uyaran kaynaklı faktörler ve kişisel faktörler. sosyal karakteristikler ve durumsal karakteristikler (tanıdıklık seviyesi ya da ürünle ilgili önceki deneyimler) (Woodside vd. Bir objenin (tatil yeri) imgesini oluşturmak algısal organizasyon. tatil yeri imgeleriyle bilişsel haritalar. Turizmde algılama konusu işlenirken uyaranla ilişkili olanlara oranla kişisel faktörleri ölçmek daha zordur (Mayo ve Jarvis. seçicilik. birleştirme gibi ilkelere dayanır (Assael. imgeler hem fiziksel uyaranın karakteristiklerine.. Motivasyonel durumlar algılamaya da yoğun bir şekilde etki eder. bu tür beklentiler kişinin dikkatini yönlendirdiği şeyi saptar. Krech vd. geçmiş deneyimler. 2000. 1961. davranışın oluşumundaki her aşamada davranışa etki eder. kişiliğinden ve sosyal konumundan etkilenir. güdülerinden. motivasyonları ve değerleri kapsar (Lowenthal. Motivasyon konusuna karar verme sürecinde değinilmişti. gereksinimlerinden. renk. Psikoloji ve coğrafya. 1987. motivasyon. biçim. Diğer bir deyişle. İtici güçler olarak tanımlanan motivasyonlar. Ürünlerin psikolojik anlamlarının gelişimiyle ilgili bir model ortaya koyarak üç temel değişken tanımlamışlardır: bireysel karakteristikler.

davranışsal coğrafyacılar. her türlü mekanı gerek bina ölçeğinde gerekse kentsel ölçekte oluşturmakla görevli olan mimarların yarattıkları mekanların kullanıcıların zihninde nasıl “göründüğünü”. Gerçek dünyanın “zihinsel imgesini” yaratmak için turistlerin çevreyle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu anlamak. objenin iyice düşünülmüş. 1993. davranışsal coğrafya araştırmalarının odak noktası olmuştur. Kişinin bir objeye olan tutumunun. daha iyi ya da daha kötü oluşunu deneyimliyor demektir (Ross. 1993). Tutumlar. Stern ve Krakover. bilişsel değerlendirmelerin bir sonucudur (Gartner. 2000. s. Bir olay ya da bir obje ile ilgili deneyimlerdir. Bir yerin imajı üzerine coğrafya literatüründe yapılan çalışmalar iki tür imge üzerinde yoğunlaşmıştır: bilişsel ve etkisel (Stern ve Krakover. temelde. 1960. bilmesi çok önemlidir.. ne hissettikleri bilinebilir (Ross.44).44). 1993).94 yoluyla ilişkilidir. Tutumlar. Tutumlar algılamaya etki eden kavramlardandır. Lynch. Bu. Tutumların ifade edilişi. s. Oysa ki.44). değerlendirmeye ilişkin yargılar içerir. dış uyaranların sebep olduğu “ruh hali” ya da “etkili reaksiyonlar” olarak açıklanamaz. Walmesney ve Lewis’in bildirdiğine göre. Eğer kişi bir obje hakkında bir tutuma sahipse bu. Walmsley ve Jenkins. s. 1998. s. 1998. insanların mekansal bilgiyi nasıl depoladıklarını ve farklı aktiviteler ve çevre içindeki konumlanmalara nasıl karar verdiklerini araştırmanın gerekliliğini vurgulamışlardır (Hall ve Page. tüm deneyimler tutum olarak adlandırılamaz. Tatil yerlerinin ya da mekanlarının kişilerin zihinlerinde oluşturduğu “imgeler” daha çok sosyal psikologların ve davranışsal coğrafya araştırmacılarının konusu gibi görülmektedir.170). Etkisel değerlendirmeler. Bununla birlikte. İnsanların niçin öyle hissettikleri bilinemeyebilir. basit bir şekilde. Diğer insanlar tutumlarını ifade ettiklerinde onların ne olduğu anlaşılır. yalnızca kolay anlaşılabilir değildir. Tutumlar özneldir. Tutumların ifade edilişi. mimarlıkta ise çok az ilgi görmüştür. tutumlar . 1998. 1993. kolay anlaşılırdır. 1999. Tutumlar iletilebilir. kişinin o objeyi basit bir şekilde deneyimliyor olması anlamına gelmez. Her iki alanda da çalışma oldukça sınırlıdır (Woodside vd. bilinçli değerlendirmesini ne kadar içerdiği deneysel bir sorudur (Ross. tutumlarla ilgili en açık ve en soyut gerçektir. mekanların verimliliği ve amacına ulaşması açısından. fakat sınırlar dahilinde. objenin daha az ya da daha çok istenir oluşunu. s.24).

1998. s. Diğer bir deyişle. Algılamaya etki eden.44). o obje hakkında doğru ya da yanlış olduğuna inandıkları şeyler üzerinde de farklılık göstereceklerdir. bu ifadeyi anlayacak bir dinleyiciyi gerektiren bir sosyal eylemdir. tutumların ifade edilişi. Gnoth. Tutumlar sosyal davranışla ilişkilidir. Çevresel psikologlar. özellikle Rapoport (1976). Eğer insanlar sözlü ifade edilen tutumlar arasında süreklilik göstermeselerdi. 1997). bu arada oluşan süreçlerin doğasıyla ilgili soruların cevaplarını gerektirir (Ross. türü ve büyüklüğünün ifade tarzını nasıl etkileyeceği deneysel bir sorudur (Ross. aynı zamanda sosyal ve kültürel ilişkilere sahip diğer bir olgu da değerdir. Bununla birlikte.45). 1988). cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi değişkenlerdir. Söz konusu dinleyicinin varlığının. Bir Norveç örneğini kullanarak turizm güdüleri ve davranış arasında ayrım yapabilmek için iki temel değer boyutu (materyalist-idealist ve modern-gelenekçi) arasındaki ilişkiyi incelemiştir. turist motivasyonlarının doğduğu sosyo-kültürel içerikle birlikte değişir (Adler. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. s. sosyo-ekonomik ve . Her iki değer boyutunun da turist güdülerini ve davranışlarını içeren çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu bulmuştur. 1998. Odemerho (1986) ve Golledge (1987). turist davranışlarını anlamada değerlerin rolünü incelemiştir ve turistleri anlamada değerlerin önemli kriterler olduğunun düşünülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. 1989. kültürün. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson.95 belirgin bir şekilde diğer insanlar tarafından algılanmak ve anlaşılmak için üretilir. Davranışa sebep olan tutumlarla ilgili konuşmak. 1998. İnsanlar tutumsal ifadeleri bir objenin sahip olduğu gerçek değerler şeklinde yorumlarlar. Turist gereksinimlerini karşılamak için bir tatil yerinin “yeteneklerinin” algılanması. Bir obje hakkında farklı tutumlara sahip olan insanlar. yaş. Thrane (1997). “Lobi mekanının algılanması” başlıklı bölümde tezin ana konusu olan mekanın algılanmasında kültürün etkisi daha detaylı irdelenecektir. bu tür sözlü ifadelerin ne anlama geldiğini bilmek zorlaşırdı. Değer-güdü ilişkilerini anlamada önemli olan diğer sosyo-demografik değişkenler.44). s. gerçek değerlerle değerlendirmeler arasındaki ilişki deneysel bir sorudur (Ross. Tutumlar farklı bireyler tarafından onaylanabilir ya da onaylanmayabilir. İnsanların içinde yaşadıkları kültür algılamaya etki eden başka bir önemli kavramdır.

değerler.12’de görüldüğü gibi. yaşam tarzı.96 demografik özelliklerin çevresel kaynakların kullanımındaki farklılıklara ve ziyaretçi grupları arasındaki eylem modellerine yansıtılabileceğini vurgulamaktadırlar. bir sosyolog için sosyal organizasyon ve süreçlere. konum.1. meslek. 4. Bu kategorileştirme hizmet ettiği amaca bağlıdır (Porteous. binalara ve peyzaj öğelerine karşılık gelebilir. Bu bölümde. iletişim gibi sosyo-psikolojik süreçler ile pazarlama stratejileri başlığı altında ifade edilen.12 Kültürel-sosyal süreçler. Bir coğrafyacı için kara parçaları ve iklime. Bu çalışmaların sonuçları pratikte.. Farklı kültürlerden insanların tepkileri analiz edilmiştir. gelir. eğitim gibi sosyal süreçler. sosyal sınıf. 1974. s. 2004). sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki (Markin. 1997). ürüne ait bilgiler arasında doğrudan bir ilişki vardır. insan-çevre etkileşiminin uyaran kaynaklı ikinci yönü irdelenecektir. psikolojik boyutun oluşumunda uyarandan yani çevreden (özelde turizm çevresi) kaynaklanan durumların ortaya konmasıdır. Kültürün turist davranış modellerini ortaya koymayı amaçlayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır. normlar. Şekil 4. kullanıcıların tercihlerine hizmet ettiği için pazarlamacılara faydalı araçlar olmaktadır (Litvin vd. etkileşimin ikinci yönü. Takip eden bölümde.482). .2 Mekansal Tasarım Özelliklerinin Algılamaya Etkisi Çevre kelimesi geniş anlamlara sahiptir. yaş. Şekil 4. biliş. öğrenme. insan-çevre etkileşiminin psikolojik boyutunun ortaya konmasında insanın iç dünyasında gerçekleşen süreçler incelenmiştir. yaşam döngüsü. bir mimar için ise. motivasyon. bir psikolog için insanlara ve onların kişiliklerine. algılama. gelenekler gibi kültürel süreçler.

Fiziksel çevre. Bu süreçleri anlamak önemlidir. organizmanın dışında olan herşeydir.78).77). 2000. birbirleriyle ve bölgesel çevre ile olan etkileşimlerine etki eder. çünkü insan yaşamı dünya yüzeyinde gerçekleşir ve yapma çevre. Doğa bilimcilerin yaptığı gözlemlere göre. 1987. politik kavramları da içerir (Holden.23-24). Dış güçleri ve adaptasyon süreçlerini anlamak için kişi fenomenolojik dünyanın doğasını anlamak zorundadır (Lang. toprak. s. içsel ve dışsal güçlerin etkisi altındadır ve bu güçlere adapte olabilir. Mimarlar. koku ve kişinin deneyimlediği mekanik . düşünme. bölgesel ve coğrafi kurulumlardan. organizmalar kompleks bir ilişkiler ağıyla çevrilidir. ev ya da bir oda olabilir (Holden. bölge. Bu ve benzeri bir sınıflandırmanın temel noktası. 1987. iklim gibi özelliklerin yanında. coğrafi bir bölge. bu yüzden tanımlama tam anlamıyla bir netlik ifade etmez. şehir. ekonomik. bununla birlikte yapma insanoğlu tarafından oluşturulur. İlk etapta akla gelen. Lang’a göre. sosyal çevre. s. çevreyi şu şekilde tanımlamıştır: Çevre. Binaların yanı sıra iklim gibi olgular bu tanıma dahil edilmiştir. Allaby’a göre (1994) çevre. yapma çevre. s. İnsanların çevrelerini yapılandırma şekli. s.97 Bazı analizler sonucunda çevre. bölgesel çevre gibi fiziksel çevrenin bir parçasıdır. Collin’in tanımında bahsedilen fiziksel çevredir. tam olarak dünyanın doğasına ve dünya üzerinde gerçekleşen süreçlere işaret eder. psikolojik çevre. s. psikolojik ve davranışsal olmak üzere farklılaşmıştır. 1987. sosyal. kişiyi çevreleyen güncel. Işık. gerçek ve objektif dünyalar ile algılanan ve insanların davranış modelleriyle duygusal tepkilerini etkileyen fenomenolojik (algılama. fiziksel. İnsanın çevresi bir ülke. sosyal. ısı. bölgesel ve kültürel çevrelerin bir parçasıdır.78). davranışsal çevre. sosyal ve kültürel olmayan çevresel yönler için kullanmışlardır. Söz konusu olan şey. ses. deneyimleme arasındaki ilişkilerden oluşan dünya) dünya arasındaki ayrımdır (Lang. kültürel. organizmanın içinde yaşadığı. fiziksel ve biyolojik dış koşulların tamamıdır. Yapma çevre de. bir organizmanın içinde yaşadığı. bölgesel çevreye olan adaptasyonlardan oluşur (Lang. Tüm organizmalar. bir iklimsel koşul.23-24). Bölgesel çevre. organizmayı çevreleyen bir gürültü ya da kirlilik unsuru olabilir. kişiler ya da gruplar arasındaki organizasyonlardan. kişinin tepki verdiği öğelerden oluşur. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar fiziksel çevre ifadesini. Mimari çevre. Collin (1995). insanların zihinlerindeki imgelerden. 2000. farklı malzemelerdeki farklı yüzeylerin yapay düzenlemelerinden ve/ya da mekansal düzenlemelerden oluşur.

23-24). objeler ve insanlar. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. 2000.. s. 1987. ekonomik ve politik boyutlara da sahiptir (Holden. yani bir kurulumun (setting) fiziksel özellikleri. Turizm çevresi de diğer yapma çevrelerde olabileceği gibi. Tam tersinin de söylemek mümkündür.118).. s. mekanlarla ve mekanlardaki çeşitli bölücülerle ilişkidedir (Altman vd. çevrenin tanıtım şekli. s. 2000). bir tatil yerini. insanların sosyal ve kültürel çevrelerindeki değişikliklerden doğar ve bu çevreleri de etkiler (Lang. 2001. Bu ilişkiler mekansaldır. aradıkları çeşit deneyim için uygun olduğunu düşündüklerinden tercih ederler. 2000. Diğer bir deyişle. fiziksel boyutun yanında.24). bir yerin . Yapma ve kültürel çevre. turistlerin davranışları için anlamlar taşır (Holden. 1988).98 temasların türlerini değiştirir. sosyal. s.11). Şekil 4. nesneler ve insanlar.13’de gösterilen üç bileşen. Turistler. insan davranışının yansımaları sonucunda oluşturulur (Holden. s. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. Bir açıdan yapma çevre.81). kültürel. insanlar ve insanlar arasındaki ilişkiler şeklinde görülebilir. 1980. nesneler ve nesneler.13 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli (Faulkner vd. kişinin bir kurulumda sergilediği aktiviteler ve insanların bir kuruluma getirdiği kavramlar. Şekil 4. Çevre (yapma çevre).

99 özelliklerini deneyimleyebilmek ve anlayabilmek için gereklidir. Aynı özellikler, tatil yerlerine de uyarlanabilir. Bu yaklaşıma göre, bir tatil yeri ve aktiviteleri anlaşılabilir ve ilgi uyandırabilir olmalıdır. Dahası, kurulumu oluşturan fiziksel bileşenler nitelikli ve estetik açıdan hoşluk veren yapıda olmalıdır (Faulkner vd., 2001, s.117). Sherif ve Sherif’in bildirdiğine göre, fiziksel çevre, ona eklenmiş anlamlar aracılığıyla insanların çevresel kalite ve yaşam ile ilgili algılamalarına etki edebilir (Rapoport, 1977, s.26). Başka bir açıdan bakıldığında, yapma çevrelerin çeşitliliği kültürün kompleksliğini yansıtır. Bu yolla, yapma çevreler, insan gruplarının zihinsel imgeleri ve şemalarıyla ilişkili hale gelir. Çevrenin çeşitliliği, çevrenin kattığı anlamların önemi ve grup kimliğini kurmak için kullanılması tasarlanmış çevrelerin ekonomik araçlardan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Bunu iki fikir takip eder. Birincisi, çevresel tasarım araştırmaları kültürlerarası ve tarihsel olmalıdır. İkincisi, insan-çevre etkileşimini anlamak için kişi çevrenin maddesel yönlerinden daha fazlasını bilmelidir; kültürün, çevrenin doğası ve bu ikisinin ilişkisi önemli bir role sahiptir (Altman vd., 1980, s.8). Çevre tasarlanırken, dört bileşen organize edilmiş olur: mekan, anlam, iletişim ve zaman (Altman vd., 1980, s.11).

Şekil 4.14 Dikkate değer farklılıklar; bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir, Racquet Club ve Lever House, New York (Rapoport, 1977, s.224).

100 Çevrenin tasarlanması sonucunda, bazı öğelerde farklılıklar oluşturularak daha kolay algılanmaları sağlanabilir. Örneğin, bir cadde üzerinde çeşitlilik gerekebilir; çünkü çeşitlilik dikkat çekicidir. Benzer şekilde, yüksek binalar arasındaki küçük bir kilise ya da yeni yapılar (cam kuleler gibi) arasındaki eski binalar, dikkate değer farklılıklar oluşturur (Şekil 4.14) (Rapoport, 1977). Dikkate değer farklılıkları algılayan kişi, bazı yargılarda bulunur. Tasarımcının bunları denetlemesi zordur; fakat en azından fark edilebilirliğin derecesini saptayabilir (Rapoport, 1977).

Şekil 4.15 Yapma çevrenin deneyimlenmesi (Rapoport, 1977, s.109). Gibson’a göre, dikkate değer farklılıklarla, şekil-zemin etkileri ya da uyaranın durumunun değişmesi bağlamında karşılaşılabilir. Bu durum, bileşenler arasındaki ilişkilerin, bileşenlerin kendilerinden daha önemli olduğu fikrini güçlendirmektedir (Rapoport, 1969); çünkü dikkate değer farklılıklara liderlik eden şey bileşenlerin yan yana gelişidir. Örneğin, bir ormandaki bir ağaç çok özel değilse genellikle fark edilmez (Moles, 1966); diğer taraftan kentsel bir kurulumda tek bir ağaç en çok fark edilen ve algısal olarak oldukça önemli olan bir öğe haline gelebilir. Benzer şekilde, form ve renk de önemli olabilir; Mykonos’daki kiliselerin çatılarının kırmızı ve mavi olması gibi. Yine, koridor tarzı bir caddedeki tek bir meydancık ya da niş o caddeyi farklılaştırabilir. Şehirler de bazı özellikleriyle farklılaşır; binaların yüksekliğindeki ve yoğunluğundaki çeşitlilik, manzara, trafik, gürültü, bitkiler vb. gibi. (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.16 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık (Rapoport, 1977, s.227).

101 Dikkate değer farklılıklar, tasarımda kritik durumlar oluşturur. Birçok şehir planda ve yukarıdan bakıldığında net bir strüktüre, morfolojiye ve karaktere sahiptir. Bununla birlikte, bunlar zemin kotunda algılanmaz. Strüktürün nasıl net ve algılanabilir hale getirilebileceği tasarımcılar için önemli bir sorundur. Amaçlanan farklılıkların algılanması, duyusal, etkisel ve sembolik göstergeler kullanarak mümkün olabilir (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.17 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir, sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir (Rapoport, 1977, s.227). Renklerin, seslerin ve kokuların önemli olduğu bir kültürde, bu öğeler kentsel alanları farklılaştırmak üzere daha fazla kullanılacaktır (Rapoport, 1977, s.228). Başka bir örnek vermek gerekirse, konut alanlarındaki küçük parklar daha fazla fark edilir, kentsel yapıda açıklıklar sağlar, aynı zamanda ısısal, kokusal ve akustik göstergelerde değişiklikler sağlar. Resmi olmayan gözlemler göstermektedir ki, yapı alanlarındaki bileşenler, küçük parklar, havuzlar ve açık alanlar dikkate değer farklılıklar ve yönlenme için referans noktaları haline gelmektedir. Bu durum, belirginlik ve anlamla güçlendirilebilir. Bitkilendirme de büyük ölçüde önemlidir; mekanların kalitesini değerlendirmek ve bu tip yerler için sosyal kimlik oluşturmak amacıyla kullanılır (Rapoport, 1977, s.228). Kentler ve kentsel alanlar farklı özelliklere sahiptir ve duyarlı gözlemciler bu özellikleri fark edebilirler. Farklılaşmayı sağlayan bazı göstergeler şunlardır: Fiziksel farklılıklar Görme Objeler―şekil, boyut, yükseklik, renk, malzeme, doku, detaylar. Mekan kalitesi―boyut, şekil; engeller ve bağlantılar―birleşmeler, geçişler.

kulüpler. Kullanımlar―alışveriş mekanları. kuşlar. diğer seyahat araçları. restoranlar. konuşma. fiziksel özellikler. konutlar. geçici değişiklikler. reklamlar. bitkiler ve bahçeler. Yeşillendirme. hareketin hızındaki değişiklikler. Topografya―doğal ya da insan yapımı. giyinme. Algılanan yoğunluğun görsel yönleri. Aktiviteler―türü ve yoğunluğu. Hava hareketleri Sıcaklık Dokunma Genellikle ayakla hissedilen dokular Sosyal farklılıklar İnsanlar―dil. Yeniye karşı eski. müzik. İnsan yapımı gürültülere (endüstri. deniz kokusu gibi). . ışık seviyeleri ve kalitesi. karar noktaları vb. gülme) karşılık doğal gürültüler (rüzgar. ağaçlar. dekorasyon vb. Arabalara karşılık yaya yolları. İşitme Gürültülüye karşı sessiz. davranış. harekete karşı durağanlık. yiyecekler. trafik.. Düzene karşı çeşitlilik. çiçek. su). gölgelikler. Konum―öncelik. İyi yönetilmişe karşı kötü yönetilmiş. marketler. Doğrudan seslere karşılık yankılanmalar Seslerdeki geçici değişiklikler Koklama İnsan yapımı olanlara (yemek kokuları gibi) karşılık doğal kokular (bitki. gibi. üniforma karşı karmaşık. fuarlar.102 Işık ve gölge. endüstri yapıları vb. Objeler―işaretler. insan yapımı ya da doğal bitkilendirme. Kinestetik Kademelerdeki. Ölçek ve kentsel parçalar.

230). Hiyerarşi ve sembolizm. tezin ana konusuna daha da yaklaşılarak “turizmde algılama ile kültürün ilişkisi” başlığı altında kültür kavramı ve turizmle ilişkili olarak algılamanın kültürel yönü incelenecektir. 4. Dikkate değer farklılıklar olarak nitelendirilen tüm bu etkiler. Araştırmacılar. Bu bölümde. Kısa dönme: Gündüz ve gecenin. yönetiminde ve pazarlamasında önemli bir etkiye sahiptir. Bir mekanı ya da bir mekanın bazı bölümlerini fark edilir hale getirmek kullanıcının dikkatini o yöne çekip söz konusu mekanı tercih etmesini sağlayabilmek için tasarımcının kullanacağı önemli araçlar olabilmektedir. 1977. çevrelerin ve mekanların nesnel ve objektif özelliklerinden doğar ve kullanıcıların bir yeri algılayış.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi Son yıllarda. Bu göstergeler kültür temellidir. şimdi. kültürel yapılar gibi kültürün somut formları üzerindeki ifadelere yoğunlaşır. kullanımlardaki. davranış için geçerli olan kültürel engeller ve kurallarla ilişkilidir. Fakat. Bu. Dikkate değer farklılıklar. Kültür. hafta içi ve haftasonunun kullanım şekilleri ve kullanım yoğunluğu (Rapoport. söz konusu değişiklikler olumlu ya da olumsuz anlamda olabilir. ulusal kültürün turizm üzerindeki daha derin etkilerini analiz .103 Şehrin kullanılış şekli―sokakların kullanımı. müzik. Tüm bunlar. kültürün turizm üzerindeki etkisini inceleyen yazın çoğunlukla sanat. s. insanlardaki. Zamanla ilgili farklılıklar Uzun dönem: Bir konumdan diğer konuma zaman içindeki değişiklikler. sosyal kimlik ve statü göstergeleri. deneyimleyiş biçimini değiştirebilir. Daha önce sözü geçen tüm dikkate değer farklılıklar. 1977. turizmin kültürel yönleri üzerine fark edilir bir ilgi olmuştur. içedönük/dışadönük karşıtlığı. vb. özel/kamusal ayrımları. süreklilik ve kararlılığa karşılık değişiklik bildiren göstergelerin tümünü içerir. iyi ya da kötü sosyal göstergeler olarak yorumlanabilir. değişiklikler. çeşitli formları ve boyutlarıyla turizm planlamasında. anlam.229-230). s. aynı zamanda tercihlere de etki eder (Rapoport. yerleri olumsuzlaştıran ya da geliştiren. ön/arka ayrımları. gelişiminde. insan-çevre etkileşiminin gerçekleşmesinde kişiden ve çevreden kaynaklanan temel psikolojik süreçler ve etkiler incelenmiştir.

Çevreyle etkileşimi düzenleyen çevresel psikoloji. memnuniyeti üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reisinger ve Turner. Değerler.371).18 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi (Markin. gereksinimler. 2003). dünya görüşü gibi kültür bileşenleri insanın çevresindeki nesneler. s. Şekil 4. 3. fiziksel gereksinimlerle saptanır ve memnuniyetin. Gerçekte. bilgi birikimi. Etkileşimin kalitesi. deneyimleri. Sosyal yapılardan en önemlisi ise kültür ve bileşenleridir. 2003). Bu nedenle kültür ve turizm arasındaki ilişkiden bahsederken insan faktörünü ve insanı çevreleyen söz konusu süreçleri göz ardı etmemek gerekir. genellikle. çevresel algılama. İnsan en basit düzeyde biyolojik bir canlıdır (organizmadır). tutumlar. olaylar ve diğer insanlarla ilgili yorumlarını ve zihinsel imgelerini büyük ölçüde etkiler. belli pazarları çekici hale getirme yeteneği sıklıkla psikolojik gereksinimlere ve kullanılan ürünün psikolojik ve kültürel yorumları gibi. Turizm. turizm çevresiyle insan arasında etkileşimin gerçekleşmesinde ve düzenlenmesinde etkili olan psikolojik süreçlerden biri olan algılama üzerine yoğunlaşılmıştır. 1974. . Bu tezde. motivasyonlar ve çevresel bilişler gibi süreçler dengeleyici sistemler olarak karşımıza çıkar. bir ürünün tüketilmesi ya da servisin kalitesi gibi işlemsel (satın alma) karar verme güdülerinden doğduğu düşünülür. normlar ya da kurallar gibi bileşenler turistlerin davranışları. inançlar. tatil beklentileri.104 etmeyi ihmal etmişlerdir. Değerler. farklı milletlerden insanların karşılaştığı bir hizmet endüstrisidir. tatil deneyimlerinin ve ziyaret edilen yerin algılanmasının olumlu yönde gerçekleşmesine katkıda bulunur. Turistin memnuniyeti. bununla birlikte insanı çevreleyen psikolojik ve sosyal oluşumlar vardır. psikolojik (satın alma) karar verme güdülerine dayanır (Reisinger ve Turner. bölümde algılamanın tanımı ve algılama süreci üzerinde geniş bir şekilde durulmuştu.

s. inançlar. dünyadaki tüm insanların sahip olduğu genel bir özelliktir. her birey nasıl birbirinden farklıysa kültür de tek değildir. çevrenin insan yapımı kısmıdır. organize ettiği ve yorumladığı süreç” şeklinde tanımlanabilir (Mayo ve Jarvis. Tylor. kanunlar.110). seçtiği. psikoloji. s. mekanın algılanmasına etki eden bir faktör olarak incelenen kültür kavramı daha önce değinildiği gibi. 2003. yüz altmıştan fazla kültür tanımı olduğunu belgelemişlerdir. 2000. davranışları. s.4). ahlak. kültür. tanımlarıyla ve onu oluşturan bileşenlerle birlikte anlatılacaktır. dünyanın anlamlı bir resmini oluşturmak için. bütün tanımların kültürün aynı özelliğine.2. Tylor’dan itibaren pek çok antropolog kültür kavramını yeniden tanımlamıştır. 2000. Sosyoloji. gelenekler ve alışkanlıkları içeren kompleks bütündür (Reisinger ve Turner. antropoloji gibi bilimsel alanlara göre tanımlamalar yapılmıştır (Reisinger ve Turner. Kültürün insan yapımı oluşu farklılıkların diğer bir açıklamasıdır.1 Kültür Kavramı Kültür. Örneğin. çevrelerin tasarlanmasında ve farklılaşmasında tarih boyunca etkili olmuştur. Literatürdeki yüzlerce farklı tanımlama bu durumu yansıtmaktadır. kültürle ilişkili olan söz konusu özelliklerin bir “toplum”a ait olmasıdır. 1981).5). s. kompleks bir kavramdır. bununla birlikte kültür farklılık anlamına gelir. 1955). Bu tanımda önemli olan nokta.208). Yine bu özelliğe dayanarak kültürün öğrenilebilir olduğunu söylemek yanlış . O halde. insanoğlu tarafından sosyal olarak elde edilen bilgi birikimini.5). Araştırma kapsamında. bilgiyi aldığı. 4. Bu sebeple. toplumları birbirinden ayıran başlıca unsur kültür ve bileşenleridir. belli bir alan hakkındaki bilginin elde edilmesi sürecidir (Pizam ve Mansfeld. kültürün tanımını şu şekilde yapmıştır: Kültür.105 Algılama. Kroeber ve Kluckhohn (1985). sanat. Herskovits’e göre (1948. kültürün anlamına katkıda bulunan farklı bakış açıları ortaya koymuşlardır. s. 2003. “bireyin. Kültür. Şimdiki bölümde. Moore ve Lewis. Teorisyenler kültürün genel bir tanımında buluşmakta zorlanmışlar. 2003. Turizm ürünüyle ilişkili olarak. yani insan kaynaklı oluşuna işaret ettiğini belirtmişlerdir (Reisinger ve Turner. kültür kavramı. Kültür. gelenekleri içeren geniş bir referans grubu olarak düşünülebilir (Pizam ve Mansfeld. çok boyutlu. önemli bir araştırma konusu olmaktadır. bir toplumun üyesi olan insanlar tarafından kazanılmış bilgi birikimi.

davranışa etki eden kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar. kültür. Araştırma kapsamında kültürün. 1974. Wallerstein’e göre. davranışsal antropologların tanımları.459). s. Kültür. Triandis’in (1972) kaydettiği gibi. 2003. çünkü kültür sadece nasıl davranmamız gerektiğini dikte etmekle kalmaz.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar Kültürün kendisi başlı başına. tutumlar. gibi (Markin.6). Bu bağlamda. (2) kinetik. eğer farklılıklar olmasaydı kültürler de olmazdı. gözlemlenebilir davranış modellerinde kendini gösterir (Reisinger ve Turner.2. 2003. (3) psikolojik. Radcliffe-Brown’a göre. s. insanların nasıl ve niçin öyle davrandığını daha iyi tahmin etmeye ve anlamaya olanak verir. kültürü bir sosyal sistem içinde insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü olarak görürler. farklılıklarla ilgilidir. 4.454). Öyleyse kültür. Schusky ve Culbert’in bildirdiğine göre. 1974. Hem davranışçılar. kültürün insan davranışıyla ilgili olduğunu anlatır. çeşitli davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çevreleri de saptar. 2003. işlevselciler. algılamayla ilişkili olan kinetik ve psikolojik boyutları tartışılmıştır.106 olmaz. davranışın yorumlanmasına ve tahmin edilmesine yardımcı olur. . işlevselcilerin tanımlamaları belli davranışlar için sebeplerin ve kuralların anlaşılmasında kültürün rolünü vurgular. Sözü edilen kurallar. değerler vb. davranışla ilgili.8). Bu durumda davranışın büyük ölçüde kültüre bağlı olduğu söylenebilir (Reisinger ve Turner. s. kültürel farklılıkların varlığı açıktır (Reisinger ve Turner. Tüm bu ifadelerden kültürün toplumlar arasındaki ayırt edici özellikleri oluşturduğu sonucu çıkmaktadır. Kültür. farklılıkların sebebidir. benzerliklerimizden olduğu kadar. s.5). s. Kültür kavramını bileşenleri açısından üç boyutta incelemek mümkündür: (1) materyal. paylaşılan bilgi birikimi. belli insan gruplarıyla bağlantılı. bireysel farklılıklarımızdan da sorumludur (Markin. hem de işlevselciler kültürün ve davranışın ayrılamaz olduğunu savunurlar. endüstri ürünleri.

107 İdeoloji Sosyalleşme İfade Şekilleri Etkileşim Sistemleri İnançlar Değerler Din Eğitim Kültürelleşme Kültürel Yozlaşma Dilin Fonksiyonları Yakınlık Birincil ve İkincil Sosyalleşme Sözlü Olmayan İletişim: Vücut Hareketleri.2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler (Reisinger ve Turner. s. Kültürel farklılıklar kendini çok değişik şekillerde gösterir. Zaman Kavramı Özlük Kavramı Kişilik ve Öğrenme Teorileri Grup içi-Grup dışı İletişim Çizelge 4. 2003. Dil Sosyal Araçlar Sosyal Sınıflar Aile Yapısı Gelenekler Ekonomi Değerler Maddesel Başlıklar Din Tutumlar Estetik Politika Yöntem Eğitim Çizelge 4.17).1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler (Reisinger ve Turner. 2003. Scollon ve Scollon (1995).17). kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan Çizelge 4. Mekanın Kullanımı.1’deki kültürel yönleri . s.

Sonrasında. Japonlar’ın gruptan ayrılmanın tehlikeli olarak görüldüğü kollektivist kültürlerine bağlamıştır. Bu davranışı. Ritter. Söz konusu etkileşim.16). Bir bölgeyi (ya da mekanı) ziyarete gelmiş turistler arasındaki etkileşimin olumlu bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu kişiler arasındaki ilişkinin şeklini tahmin edebilmek gerekir. turizm farklı uluslardan insanların bir araya geldiği bir hizmet endüstrisidir (Pizam ve Mansfeld. kültürel farklılıklar. farklılıkların bulunmadığı bazı yerler ve konular olduğunu tespit eden çalışmalar da vardır. gidilen yerin ulusal kültürel öğeleriyle ve o bölgenin insanlarıyla olduğu kadar. Landis ve Brislin de (1983). Groetzbach (1981.396). Hofstede (1991) ve Trompenaars (1993) kültürel farklılıkları oluşturan Çizelge 4. Farklı kültürlere sahip toplumlar arasında farklar olduğuna dair ispatların bulunduğu araştırmaların yanı sıra. s. Bu da. 2003.2’deki bileşenleri ortaya koymuştur (Reisinger ve Turner. oraya tatil için gelmiş farklı kültürlerden insanlar arasında da gerçekleşir. kültürel farklılıklar turizmde kendine önemli bir yer bulur. Czinkota ve Ronkainen. İkincisi. Birincisi. birkaç nedenle turizm endüstrisini ilgilendirir. Holzner (1985). etkileşimsel davranışlarda farklılıklar yaratabilir ve bunların yorumlanmasında yanlış anlamalar ve dolayısıyla çatışmalar olabilir. gelişen bir küreselleşmeye uğramıştır. 2000. Örneğin. kültürel farklılıkların kişilerarası etkileşimi nasıl etkilediğini anlamanın önemini kaydetmişlerdir. Groetzbach. 1989). hem de farklılıklar bulunmuştur. turizm endüstrisi. Turizm ortamında sosyal etkileşimin çok yoğun olması nedeniyle. geçen yirmi yılda. 1988) ve Ritter (1987. s. Japon turistlerin gruplar halinde seyahat ettiklerini ve Avrupalılar’a göre daha kısa süreli tatilleri tercih ettiklerini kaydetmiştir. kültürel farklılıkların incelenmesi. Pizam ve Mansfeld’e göre. Çoğu kültürlerarası çalışmada farklı ülkelerdeki kullanıcı (tüketici) davranışları kıyaslandığında birbirleri arasında hem benzerlikler. çünkü ürünün çekiciliği açısından önemlidir. Müslümanlar’ın ve Araplar’ın seyahat davranış modelleriyle Avrupalılar’ın davranış modelleri arasındaki farklılıkları analiz etmiş ve Araplar’ın sosyal olarak daha aktif ve sıcak olduklarını vurgulamıştır.108 sıralamışlardır. Landis ve Brislin’e göre. kendi gözlemleri sonucunda farklı uluslardan turistler arasında dikkate değer farklılıklar bulmuşlardır. ancak farklı kültürleri tanımakla mümkün olur. kültürel çeşitlilik konusuna ve küreselleşme tartışmasına dikkat çekilmiştir. Sonuçta. kültürel karakteristikler özellikle turizmle ilgilidir. .

turizmde mekanın algılanmasında bir adım daha ileri gidilerek lobi mekanını algılanması incelenecektir. Takip eden bölümde.1 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Algılamaya Etkisi Tezin 3. Lobi mekanının algılanması. mekansal özelliklerin algılanması ve kültürün etkisi şeklinde incelenmiştir. algılamanın karar verme süreçleriyle ilişkili kısmına değinmiştir. 4.3 Lobi Mekanının Algılanması Lobi mekanı. farklı kültürlerden insanların (turistlerin) sosyal etkileşim içinde bulunduğu önemli turizm mekanlarından biridir. . Markin.19 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması (Rapoport.40). Kişi. bir olayı ya da bir mekanı duyu organlarının yardımıyla duyumlar. s. 4. sonrasında yine bu filtreler yardımıyla anlamlı hale dönüştürülür. bölümünde anlatıldığı gibi. Lobi mekanının algılanması konusuna tez kapsamına uygun olarak kullanıcı kültürünün etkisi ve mekansal tasarım özelliklerinin etkisi perspektifinden yaklaşılacaktır.3. böylece algılama gerçekleşmiş olur. algılama uyaranla ilgili bilgilerin bazı süreçler sonucunda anlamlı hale dönüştürülmesidir. turizmde algılama ve kültürün ilişkisi ve bu konu hakkında yapılan çeşitli araştırmalardan örnekler ortaya konmuştur. Bu bölümde. Şekil 4. duyumlanan bilgiler insan beyninde bazı psikolojik (duygular.109 Peabody (1985). 1977. motivasyon gibi) ve sosyal (kültür gibi) filtrelerden geçer. uluslar arasında kısmi farklılıklar bulunduğuna işaret eder. bir objeyi. Sinir sistemi.

algılama. bir yaşam şekli. 2003. belli bir toplumun üyelerinin davranışlarının yönlendirilmesine hizmet eder. Algılama. kültürel. 1987). Tüm yapma çevreler. Bu olgular dünyaya ilişkin bir bakış açısı ve dahası dünyaya bakışın ve onu “şekillendirmenin” karakteristiklerini oluşturur. Dünya. Bu faktörler. 1980. s. 1980. kültür. sıklıkla birbirleriyle ilişkilidir (Reisinger ve Turner. değerlerin ve geleneklerin.208).. 1974. Kültürün bir grup insanın sahip olduğu inançlar ve değerler sistemi olduğu söylenebilir. sistematik ve sürekli seçimlere liderlik eden kurallarla şekillendirilir (Altman vd. s. bir bina stili. vb.110 duyumlanan şeyin A mı. s.10). deneyimlerine bağlı olan kültür tarafından tespit edilir (Reisinger ve Turner. fakat üç yönlü tanımını ortaya koymak yeterlidir: bir grubun yaşam tarzı. insanların değerlerine. yaşamı sürdürmek için gerekli adaptasyon stratejileri (Altman vd. Tasarımcı bunları da değerlendirmelidir. Schiffman ve Kanuk (1987) ile Cohen’e göre. bazı seçimler ve kararlar sonucunda oluşturulur (Altman vd. kırmızı mı. s. anlamlar sistemi ve bilişsel şemalar. sosyal. Tasarımcı mekan tasarlama özelliklerine ilişkin birtakım somut ve objektif kriterlere sahip olabilir. toplumun özetidir (Schiffman ve Kanuk. coğrafi) ve içten gelen (demografik. Altman vd. 2003.. nasıl yorumlanacağını ve yargılanacağını tespit eder. sıcak mı. bir peyzaj öğesi ya da bir yerleşim yeri yaratılırken. s. beklentilerine. 1980. çok sayıda dıştan gelen (ekonomik. s.’ye göre. yorumlar ve organize eder. öğrenilmiş inançların.149). . psikolojik. hangi uyaranın seçileceğini.152). Schiffman ve Kanuk’a göre. kullanıcının o mekanı ve özelliklerini kavrama şekli ve zihninde o mekanla ilgili oluşturduğu imgeler çok önemlidir. Çevre ve kültür. soğuk mu. fakat daha da önemlisi nasıl yorumlayacağına ve organize edeceğine karar verir (Markin. kültür ve davranış birbiriyle iç içedir ve karşılıklı olarak birbirini etkiler. sarı mı. B mi. Algılama. Organizma.. olduğuna karar vermelidir.9). kültürün pek çok tanımı vardır. semboller. fakat tasarlama süreci mekansal öğelerin bu özelliklere göre düzenlenmesi ve oluşturulmasıyla bitmiş sayılmaz.9). davranışsal) faktörlerle şekillendirilir.

s.111 Şekil 4. İnsanlar genellikle dünyayı algıladıkları şekilde hareket ederler. olduğu konusunda bilgilendirir . bir olay ya da bir kişi hakkındaki pozitif ya da negatif hisler (Pizam ve Mansfeld. s.21).263). Bazı değerler bir kültüre bağlı oluşur. bir obje ya da durum hakkındaki inançların düzenlemeleri (Rokeach.119). 1965). Tutumlar. 1987). Değerler. Kültürün algılamayla olan ilişkisi genel olarak anlatılmışken.20 Algılamaya kültürün etkisi (Rapoport. İnanç ve değer bileşenleri. Kendilerinin ve başkalarının davranışlarını yargılarken kendi kültürlerinden öğrendikleriyle uyarana tepki verirler (Reisinger ve Turner. hem de inançlar belli bir duruma tepki vermek durumunda olan bir kişinin tepki verme şeklini etkileyen zihinsel imgelerdir (Schiffman ve Kanuk. Tutumlar. Adler’e göre. çevreden bilgi alma şeklimize etki eden pozitif ya da negatif algısal ifadelerdir (Markin. değer kavramı geniştir. Diğer bir deyişle. s. kişinin diğer insanlar hakkındaki bilgi birikimi ve değerlendirmelerini yansıtan çok sayıda zihinsel ve sözlü ifadelerini içerir. algılamalarımızın ve davranışlarımızın etkilendiği ve saptandığı bir filtredir (Markin. inançlar. 1974. 2003. Değerleri. s. 2000. belirsizdir ve gerçek anlamından yoksundur. kültürü oluşturan bileşenlere de değinmek yerinde olur. pozitif ya da negatif vb. bireylerin “şeyler” ve eşyalar hakkında sahip oldukları birikmiş duygu ve önceliklere işaret eder. Kültür. Her insan eşsiz değerler setine sahiptir.38). değerlerle ilgilidir. 1974). Sonuçta hem değerler. 1968). bir obje. 1974. bunlar kültürel değerler olarak adlandırılır. doğru ya da yanlış. s. bir kültürün üyelerini. belli uyaranlara karşı belli şekillerde hareket etme eğilimleri (Crespi. neyin iyi ya da kötü.153). 1977. değerlerin işlevlerini ve benzer kavramlardan farklı yönlerini karakterize etme yönünde pek çok girişim olmuştur. Değerler de aynı zamanda inançlardır. Değerler de tutumlar gibi beklenen ve istenenleri tanımlar (Markin.

153). 2003. s. Son yıllarda. dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin benzer imgesel öğelerle karşılaşacaktır. yakınlaşım ve ayrılım hipotezleri ortaya çıkmıştır. Yani. İnançlara ve değerlere zıt olarak. üyelerinin ortak değerlere sahip olduğu bir sistemdir (Reisinger ve Turner. Keown. 1981). ekonomik yapının. endüstrileşmenin ortaya çıkardığı bir süreçtir. farklılıklar kaybolur. belli durumlardaki davranışın kültürel olarak kabul edilebilir ve uygun yollarını oluşturan davranışın açık modelleridir. on iki seçilmiş ülkede. kültürün farklı milletlerin farklı şekilde algılamasına sebep olduğunu vurgulamışlardır. s.74). Bu durumda. Bailey’e göre. 2003. algılamadaki farklılıkları ortaya koyar (Rokeach. s. çünkü olayların sebeplerini farklı şekillerde yorumlarlar (Reisinger ve Turner. değerlerle kültür arasında bir ilişki olduğunu önermektedir. Redding ile Mayo ve Jarvis (1981). 1973). Lobi mekanının sosyal ve kamuya açık bir mekan olması tartışmayı daha da genişletmektedir. 2003. Yakınlaşım. gelenekler. Yakınlaşım hipotezine göre. Değerlerdeki farklılıklar.112 (Reisinger ve Turner. davranışın alışılmış ve kabul edilebilir şekillerini oluşturur (Schiffman ve Kanuk. Ortak mekansal öğelere ve özelliklere sahip lobiler oluşturulduğunda bu ortak dil sayesinde kişi hangi ülkeye giderse . 2003. gelenekler. Pek çok yazar. bilim ve teknolojiye dayanan. bir kent otelindeki lobi mekanı için de düşünülebilir. kültürel değerlerdeki farklılıkların insanların algılamalarında farklılıklar yarattığını vurgulamıştır (Reisinger ve Turner. 1987). 2000). Böylece. Yakınlaşım sürecini destekleyen tartışmalar. kültür. düşünmedeki. satış noktalarındaki turist algılamalarındaki farklılık üzerinde kültürün etkisini kaydetmiştir. şirketler (hizmet verenler) kullanıcıların istekleri arasındaki farklılıkları dikkate almak gibi bir durumla karşılaşmazlar (Pizam ve Mansfeld. bir otelin vitrini gibidir. Lobi mekanı. kişi ziyarete gittiği bir yerdeki evrensel öğelere sahip bir mekanı kullanıyorken kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetmesi zorlaşır.154). Singer. yönetsel süreçlerin ve pazarlama süreçlerinin evrensel yönüne dikkat çekerler ve de bunun teknolojik olarak zorunlu olduğunu iddia ederler. Kültürün algılama üzerindeki etkisi hakkında çeşitli deneysel çalışmalar yapılmıştır (Mayo ve Jarvis. Bu durum. s. kullanıcılar genel tercihlere sahip olur. inançlar ve değerler davranışa rehberlik ederken. hareket etmedeki. farklı çevrelerde büyüyen insanlar farklı şekillerde algılarlar. Segall’e göre. bununla birlikte pek çok eylem türünü içinde barındırdığından işlevsel açıdan çok yoğun ve önemli bir mekandır.77).

kararlarını ve beraberinde algılamalarını da etkileyecektir. Sosyal etkileşim. Bu noktada. Algılama kavramı. Kültür. Sözü edilen değişkenler sosyal etkileşimde engeller oluşturur (Samovar ve Porter. Ayrıca. Bir mekanı (lobi) oluşturan fiziksel. “bireyler yalnızca algılamanın temelinde hareket edebilirler ya da tepki verebilirler” (Reisinger ve Turner. ziyaretçilerin amaçlarının önemli olduğu ortadadır. sosyal etkileşimde çok önemlidir (Cook. insanların birbirini algılama şekli birbirleriyle iletişim kurma şeklini tespit eder. Yakınlaşım ve ayrılım olgularına başka bir açıdan bakmak mümkündür. cinsiyet. Diğer taraftan. kurgusal vb. standartlaşmanın uygun bir yol olduğunun söylenmesi zaten mümkün olamaz. kararlara ve algılamalara mı sahiptirler. kullanıcı (tüketici) davranışlarında ve pazarlama pratiklerinde yakınlaşım görülmesi beklenmemelidir. organizasyonlar ve pazarlama her zaman kültürle sınırlı olmuştur ve olacaktır. ayrılım olgusu ülkelerin kültürel farklılıklarına dayanır (Douglas ve Wind. Çünkü. Bu durum. yakınlaşım sürecinin sonucu olan standartlaşmanın da önüne geçilmiş olur. Bu yüzden. bunlar belli bir kültürde yaygın olan bir modele dayanır. yakınlaşım teorisinin olumlu yanı olarak görünmektedir. Sosyal nesnelerin ve olayların algılanmasında kültürlerarası değişkenler vardır. yoksa pek çok şeyin küreselleştiği günümüzde insanların algılamaları ve davranış şekilleri üzerinde kültürün etkisi azalmış mıdır? Bu sorunun cevabı. 2003. 1979). turizm ortamlarında da geçerlidir. diğer insanları kendi . Söz konusu durum. Turizmin amaçlarından birinin “farklı” yerler deneyimlemek olduğu düşünüldüğünde. kültür kavramı var olduğuna göre ve farklılıklardan doğduğuna göre kültürel değerlerin ve unsurların çekim aracı olarak kullanılması doğaldır ve hep böyle olagelmiştir. Mekanlar söz konusu olduğunda. eğitim durumu. ekonomi. Singer’in vurguladığı gibi. insanların kültürel koşullu algılamalarına dayandığından. Çünkü.113 gitsin. farklı kültürlerde. kişilerin yaş. ayrılım sürecini destekleyen uzmanlara göre. yabancı ya da alışık olmadığı öğelerden dolayı kendini rahatsız hissetme durumuyla karşı karşıya kalmayacaktır. farklılıkları oluşturduğuna göre. ziyaretçiler bu amaçla geldikleri bölgelerde kullandıkları bir lobi mekanının da o bölgenin kültürel özelliklerini ve öğelerini barındırmasını ya da yansıtmasını istemeleri doğaldır. 1988).150). 1987). insanlar kendi algılamalarını başkalarıyla olan sosyal etkileşimlerine yansıtırlar. sosyal ve ekonomik durum ile yaşanılan yer gibi demografik özelliklere çok bağlıdır. özellikler hakkında farklı kültürlerden insanlar farklı isteklere. Bu şekilde. insanların ilgilerini. Etkileşim sürecinde. s.

4. Bu yüzden kültürel değişkenler algılamadaki farklılıkları açıklayabilir (Reisinger ve Turner. Kişi çok pencereli bir lobi mekanında bulunduğunda. dinlenmek için oturma gruplarını kullanır. Dolayısıyla. Pencereler. kurgusal. Uygulama çalışmasında. . büyürken adapte olduğu kültürel değerler tarafından saptanır. daha sonra odasına çıkmak için asansör ya da merdivenleri kullanır. lobi mekanının fiziksel. konumsal. Kişiler arasındaki sosyal etkileşim kişilerin davranışlarına yansır. etrafta hoş bir manzaranın olması. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgili ifadeler sırasıyla irdelenecektir ve söz konusu fiziksel özelliklerin algılamaya etkisi anlatılmaya çalışılacaktır. gerek işlevsel gerekse konumsal olarak kullanıcının ilk ulaştığı mekan. Özellikle. anket çalışmasının ilk bölümünü oluşturan.114 perspektiflerinden algılamayı öğreten kültürlerinden etkilenirler. Bununla birlikte. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. Lobi mekanının tasarım özelliklerini belirleyen pek çok faktör vardır. davranışların gerçekleştirildiği mekanlar bu bağlamda önem taşır. dış ortamla ilişki sağlar.153). Bu yüzden. bu sırada bir şeyler içebilir. s. kullanıcıların algılama özelliklerini analiz etmek amacıyla seçilmiştir. tasarım. aydınlık. Yani. Önceki bölümlerde değinildiği gibi. Mekansal sınırlanmışlık hissini azaltır. estetik gibi konularda akademik bilince ve eğitime sahip olmayan kişiler için geçerlidir. İlk bölümdeki sorular. mekansal oluşumlarda insan faktörünün değerlendirilmesidir. 2003.3. mekanın fiziksel özellikleri algılamada önemlidir. çoğu zaman. kamuya açık olan mekanlarda kişilerin birbiriyle iletişim kurmada kullandıkları mekansal dili ve araçları belirlerken kültürel özelliklerden de faydalanılır. bu çalışmada önemli olan. kullanım özelliklerini ve mahremiyet kavramını yansıtmak amacıyla oluşturulmuş sorular yer almaktadır. Şimdi. Kişinin görsel sınırlarını genişletir. çoğu zaman giriş holüyle girişik oluşmuş olan lobi mekanında yoğun bir eylemler serisi ve işleyiş gerçekleşir. gün ışığı gibi etkenler nedeniyle kendini huzurlu hissedebilir.2 Lobi Mekanının Tasarım Kriterlerinin Algılamaya Etkisi Bir otele girildiğinde giriş holünden hemen sonra. içinde bulunduğu mekanı “hissederek” deneyimler. bir otelin lobi mekanı gibi. Kullanıcı. lobi mekanıdır. uygulama çalışmasında yer verilen mekansal özellikler. bu durum. Duyular -özellikle de görme duyusu. özellikle.yardımıyla kişi. Kişinin diğerlerini algılama şekli. gazetesini okuyabilir.

en. Tabi ki. lobi mekanının kurgusal özelliklerinin ve konumunun algılamaya etkisini ölçen ifadeleri irdelemektedir. Alçaltılmış kısmın da. lobinin bir bölümünde küçük bir orkestra ile verilecek müzik dinletisi yükseltilmiş döşeme üzerinde gerçekleşebilir. benzer şekilde. Taklide karşıdır. dinlendirici etkisi olur. bir bölgenin kültürel değerlerini ve öğelerini yansıtacak ya da çağrıştıracak şekilde oluşturulmuş demektir. Tam tersine. yani bir mekanın bütününü oluşturan bileşenlerin bir araya gelme şekli ve konumsal özellikleri. Modern dekore edilmiş mekanların genelde basit geometrik formlar ve çizgilerden oluştuğu görülmektedir. geçmişe dönük bir tasarım oluşturulması sonucuna götürür. alçaltılmış ya da/ve de yükseltilmiş düzlemler elde edilir. işlevsel ve anlamsal olarak farklı bir görevi vardır. Mekanın kurgusal özellikleri. Modern mimarlık. Geleneksel tarzda dekore edilmiş bir lobi mekanı. görsel olarak daha “ortadadır”. kullanıcı üzerinde canlılık ve heyecan duygusu gibi etkiler uyandırır. Bu durum. Ferah bir ortam oluşmasına katkıda bulunur. Tabi ki. çağının gereksinimlerini. . Lobide basamaklar aracılığıyla farklı döşeme seviyelerinin oluşturulması sonucunda. sanat anlayışını ve yapım özelliklerini yansıtan mimarlıktır. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilişkili olarak hazırlanmıştır. Örneğin. dinamik özelliklere sahiptir. bir mekanı. Basit ve sade çözümler üretilir. biçimden önce gelir. aynı zamanda evrensellik anlamına gelebilir. bu durum yine sınırlanmışlık hissini azaltır. Modernlik. Yükseltilmiş kısım. kavramsal ve anlamsal olarak bir bölgeye ait kılar. boy ve yüksekliğin kullanıcı sayısıyla doğru orantılı olması gerekir. Fonksiyon. Geçmişe ait öğeler kullanılmaz. yani bütün bir bina içinde bulunduğu yer ve diğer mekanlarla ilişkisi de mekansal algılama için önemli özellikleri içerir. mat renklerle dekore edilmiş bir lobi mekanının sakinleştirici. İkinci bölümdeki sorular. farklı bir işlevi olabilir. fark edilmesi zor olan az sayıda basamaklar kazalara neden olabilir. Çoğunlukla. basamakların sayısı lobi gibi yoğun işleyişe sahip mekanlarda çok önemlidir. Parlak renklerle dekore edilmiş bir lobi. çok yüksek tavanlı mekanlarda ise “boşluk” hissi oluşur. örneğin. kullanıcıya sıkıntı verir. Takip eden paragraflar. oturma gruplarının ya da servisin farklılaştığı noktada ayrım yapabilmek için döşemenin bir bölümü basamaklarla alçaltılabilir.115 Tavanı yüksek bir lobi mekanında kişi. başını yukarı kaldırmazsa tavanı göremez. Mimarı. çok sayıda basamak ise görsel işlevsel sürekliliği engelleyebilir. çok alçak tavanlı mekanlar.

Lobi mekanında oturma grupları çok çeşitli şekillerde düzenlenebilir. Ya da. isterse diğer insanlarla etkileşimi söz konusu olsun. lobi mekanının kullanım özellikleriyle mahremiyet kavramının algılamaya etkisini ölçen ifadeler irdelenecektir. Dört kişilik masalar oluşturulabileceği gibi. boş bir masa ya da koltuk olmadığında yabancı bir insanın masasına ya da yanına oturma tercihi konusunda . kişinin diğer insanlarla ilişkilerini düzenleme şekline. Ayrıca otel dışından gelen kullanıcıların da rahatlıkla lobiye ulaşmaları sağlanmış olur. yani mahremiyet özelliklerine bağlıdır. Şimdi sırasıyla. Üçüncü bölümdeki. Mekanların formunun ya da tavan yüksekliğinin değiştirilmesi diğer çözümlerdir. tıpkı bir evin oturma odasında olduğu gibi koltuklardan oluşan gruplar düzenlenebilir ya da 20-30 kişilik bir sıra bitişik koltuk önüne uzun bir sehpa ya da masa yerleştirilebilir. duvar. geometrik kurallara göre oluşturulmamış. eğri çizgilerden oluşan formlardır. davranış modelleriyle de ilgilidir. Örneğin. Organik formların diğer bir özelliği. düzenlemeler aracılığıyla diğer mekanlarla ilişki kurulmuş olan lobilerde. geometrik düzen ilkelerini taşımaz. kişinin ister çevresiyle ve çevresindeki nesnelerle. basamaklarla da bölünme gerçekleştirilebilir. Oturma şekilleriyle ilgili olan bu tercihler ise. Yani. pencere gibi yapısal bölücülerle sağlanabilir. sürekliliğin sağlanması açısından daha uygun bir çözüm gibi görünmektedir. bununla birlikte. bu etkileşimin istenilen doğrultuda ya da olumlu bir şekilde gerçekleşebilmesi mekanların özelliklerine bağlıdır. Lobinin tek ve büyük bir mekan yerine birkaç küçük mekandan oluşması. Mekan dolu olduğunda. döşemelerdeki boşluklar ya da katlar arasındaki görsel bağlantılar zengin algısal deneyimler ve düşeysel akıcılık sağlar. Söz konusu formlar. sigara içenler için ayrı bir mekan oluşturulabilir. Bu durumda mekansal süreklilik kesintiye uğrar. kullanım özellikleri ile mahremiyet kavramının yer aldığı ifadeler yalnızca kişilerarası etkileşimle değil. daha önce bahsedildiği gibi. istenilen davranışların gerçekleştirilebilmesi mekansal oluşum özellikleri sayesinde olur. Lobinin giriş holüne ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı olması işlevsel açıdan gereklidir. Organik formlar. Basamaklar. fakat doğanın ve doğadaki formların kendine has bir düzeni ve dengesi vardır. kendilerine bir “yer” seçerler. Bir mekan tamamen boş olduğunda insanlar ihtiyaçlarına ya da isteklerine göre mekanı çeşitli şekillerde doldururlar.116 Galeri boşluklarıyla vb. doğadan ve doğal formlardan izler taşımasıdır.

Bazıları ise. yine. bir kişi pencere yanında oturmayı tercih ederken. merdiven ve resepsiyon çevresinde yoğun bir sirkülasyon gerçekleşebileceğinden bu alanlara yakın oturmak. dış ortamla ilişki kurmayı reddeder. etrafı izlemeyi tercih ederler. o anki gereksinimlerinin bir sonucu da olabilir. Bara yakın oturup oturmama tercihi. kişilerin alışkanlıklarından kaynaklanabileceği gibi. Bardaki oturma düzeni de. bazıları değildir. diğer taraftan asansör. işlevsel bir gerekliliğin sonucu olabilir. kişilerin mahremiyet derecelerine uygun olan ya da olmayan bir durum oluşturuyor olabilir. Örneğin. donatıların yerleşim düzenine göre vb. kişinin amacına. havanın açık veya kapalı oluşuna. değişebilir. bir başkası mekanın orta bölümünde oturmak isteyebilir. Kişilerin çeşitli mekandaki yer seçimleri ile ilgili tercihlerinde çeşitli durumlar görülebilmektedir. bütün bu tercihler ve mekansal kullanımlar kültürden kültüre farklılık gösterebilmektedir. bir çeşit izolasyondur. mahremiyeti düzenlemede mekansal öğeleri kullanmanın bir yoludur. mekan içinde kendilerine yer seçerken diğer insanlara arkalarını dönecek şekilde oturmayı tercih ederler. Bazıları farklı insanlarla tanışıp diyalog kurma konusunda açık görüşlüdür. Son olarak şunu eklemek gerekir ki. Bu tercih. Bazı kişiler. Sözü edilen şey.117 tamamen mahremiyet kavramı özelliklerine göre hareket ederler. dışarıda bir manzaranın olup olmayışına. Asansör ve merdiven gibi düşey sirkülasyon araçlarına ve resepsiyona yakın oturmayı tercih etmek. dinlenme amacında olan kişiler için uygun olmayabilir. . diğeri pencere bulunmayan duvar yanında oturmayı tercih edebilir. mekan içinde neler olup bittiğini görebilmek için tüm mekanı görecek şekilde otururlar.

Soru kağıtlarında mekanla ilgili sorulara geçilmeden önce çalışmanın gerçekleştirilmesi düşünülen bir kent otelinin lobi mekanı olduğu bilgisi yer almaktadır. En genel anlamda anket. kültür turizmi için gelmişlerdir. çünkü ilgili kişilerle görüşme süresi çok kısa olmaktadır ve kişilerin fazla zamanını almadan gerekli bilgilerin alınabileceği en uygun yöntemin anket olduğu düşünülmüştür.118 5. UYGULAMA ÇALIŞMASI 5.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi Araştırmada kullanılan anket yöntemi birincil veri toplama yöntemlerindendir. cevaplandırıcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi. çalışmanın amacı açısından önemli bir kriterdir. Bu çalışmada. Soruların yönlendirildiği kişilerin bir otelde kalmakta olmaları beklenmemektedir. Anket soruları. Lobi mekanının uygulama alanı olarak seçilmesinin en önemli nedeni bu özelliğidir. farklı kültürlerden turistlerin lobi mekanını nasıl algıladıklarını tespit etmek amacındadır. hem de sahip olduğu işlevler nedeniyle çok farklı kullanıcıların bir araya geldiği ve sosyal etkileşimin en yoğun gerçekleştiği ortak kullanım mekanlarının başında gelmektedir. Ayrıca. çünkü lobi mekanı otelde kalan konukların yanı sıra. 5. diğer bir deyişle kamusal alan tanımlamasına girmektedir. bu bölgedeki turistler. Lobi mekanı. Bu özellik. Sultanahmet’te karşılaşılan turistlere yöneltilmiştir. dışarıdan herhangi bir insanın da kullanabileceği bir mekandır. Anket çalışmasının tek bir bölgede yapılmasına özen gösterilmiştir. soruların yönlendirildiği kişi sayısının göreceli olarak fazla olması da yöntem olarak anketin seçilmesinde etkili diğer bir faktördür. olarak tanımlanabilir . hem oteldeki konuklara ve dışarıdan gelen kullanıcılara hizmet sunulması.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı Çalışma. bilgi toplama yöntemleri arasından anket seçilmiştir. yani amaçları aynı yöndedir. Çünkü. İstanbul.

bununla birlikte cevaplar verilen alternatiflerle sınırlıdır. Gerçekleştirilen çalışma. Anket formunun bir örneği Ek-1’de yer almaktadır. cinsiyet. Üç bölümdeki sorular da tercihlerle ilgilidir. birkaç bölümden oluşmaktadır. Cevaplandıracak olan kişileri motive etmek amacıyla sorular. yaş. cevaplayanın kendi ifadeleri elde edilebilir). s. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. söz konusu kullanıcıların mekan özellikleri ile ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunu ve tercihler arasında farklılıklar ya da benzerlikler bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. kısa.. Bununla birlikte. kent otellerindeki lobi mekanının hangi özelliklerinin. Mekanla ilgili sorular üç bölümden oluşmaktadır. Üçüncü bölümde ise. İlk bölümde. fakat bu tip cevapları analiz etmek zordur. soruları oluştururken cevaplayan kişiyi yönlendirecek kelime ve ifadelerden kaçınılmalıdır (Schiffman ve Kanuk. telefonla. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. çünkü tercihler kullanıcıların algılamalarının sonucu olarak görülmektedir. kullanılacak mekanın kurgusuyla ve konumuyla ilgilidir. İlk bölümdeki sorular. 2000). açık uçlu olabileceği gibi (bu durumda. kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin sorular yer almaktadır. Ne olursa olsun. daha güvenilir olması açısından cevaplandırıcılara elle ulaştırılmıştır.68). anket formu hazırlanırken yönlendirici olmasını engellemek amacıyla sorular bölümlere ayrılmadan arka arkaya sıralanmıştır. Niceliksel araştırmalarda kullanılan anketler. yaşanılan yer. 2004. soruları cevaplandıracak kişilere elle. Sorular. net ve cevaplandırılması kolay olmalıdır. mektupla. kapalı uçlu (verilen seçeneklerden birinin işaretlenmesi şeklinde) da olabilir. .119 (Altunışık vd. İkinci bölümde sorular. Sorular. Uygulama çalışması için hazırlanan anket formu. Kapalı uçlu soruların cevaplarını analiz etmek kolaydır. farklı ülkelerden kullanıcılar üzerinde ne gibi etkilere sahip olduğunu. Açık uçlu sorularla daha fazla yorum elde edilebilir. internet yoluyla ulaştırılabilir. kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine yönelik sorulardır. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır.

tüm örnek kitle dikkate alındığındaki yüzde değeri (Percent). . varyans (Variance). basıklıktaki standart hatalar (Std. SPSS’in içeriğinde yer alan analiz yöntemlerinden biri olan t-testi. 30’u Avrupa kıtasından. geçerli (Valid). Bu bilgiler sırasıyla. doldurulmuş kullanılabilir cevaplar arasındaki yüzde oranı (Valid Percent). inceleme konusu değişken açısından iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olup olmadığının tespitinde kullanılır (Altunışık vd. Bu aşamada.3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar Anket çalışmasına.. mevcut üç farklı t-testi arasından.120 İlk bölümdeki sorular.1’de görülen birinci tabloda. 2004). soruların tamamını yanıtlamıştır. Bu da. Anket soruları kapalı uçlu sorular şeklinde düzenlenmiştir. mekanın sosyal içeriğine vurgu yapar. çarpıklıktaki standart hatalar (Std. tutum ölçekleri algılamaları ölçmek için de yaygın olarak kullanılmaktadır. Likert tutum ölçeğinde. Error of Kurtosis) ve veri aralığı (Range) gibi değerler özetlenmektedir. 30’u Asya kıtasından olmak üzere 60 kişi katılmıştır. mekan içindeki etkileşim özelliklerini tespit etmek düşüncesiyle hazırlanmıştır. cevap seçenekleri “Katılıyorum-Katılmıyorum” ifadeleri arasında derecelendirilir. kişilerin tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır. normal dağılımdan sapmanın göstergeleri olarak çarpıklık (Skewness). istatistiksel veri analiz programlarından biri olan SPSS (Statistical Package for Social Sciences) kullanılmıştır. verinin dağılım özelliklerini inceleyen standart sapma (Std. İkinci tabloda frekans dağılımlarını gösteren bilgiler yer almaktadır. kültür ve algılamadır. Şekil 5. sırasıyla merkezi eğilim göstergesi olan aritmetik ortalama (mean). bağımsız gruplar arası t-testi (Independent Samples T-test) uygun görülerek kullanılmıştır. Likert ölçeğiyle elde edilen sayısal veriler bilgisayara aktarılmıştır. Deviation). Dolayısıyla. Çalışmanın bundan sonraki aşamasında. Ankete katılanların hepsi. Bu çalışmada. Diğer iki bölümdeki sorular. Error of Skewness). Anketin temel amaçlarından biri olan. Daha sonra her bir ifadeye bir puan verilerek sözlü ifadeler nicel hale dönüştürülür. Tutumları oluşturan şeyler ise. 5. nicel araştırmanın gereğidir. fiziksel özelliklerle birlikte estetik olgusuyla da ilişkilidir. basıklık (Kurtosis). frekans (Frequency). iki kıta (Avrupa ve Asya) insanlarının algılamaları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek amacıyla tutum ölçeklerinden Likert tutum ölçeği kullanılmıştır. Likert tutum ölçeği.

946 .608 2 . 25’i (%41.0 Valid kadin erkek Total Şekil 5.3 41. Statistics yas N Mean Std.83 . Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 2.994 . ankete katılan 60 kişinin 35’i (%58.3 41.368 .603 .309 -1.121 kümülatif yüzde (Cumulative Percent) dir.7) erkektir. Statistics cinsiyet N Mean Std.347 . Error of Skewness Kurtosis Std.3 100. Deviation Variance Skewness Std.608 2 cinsiyet Frequency 35 25 60 Percent 58. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 6.309 -1.0 Cumulative Percent 58.0 Valid Percent 58. Error of Skewness Kurtosis Std.989 .7 100. Buna göre. Deviation Variance Skewness Std.1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.240 .3) kadın.777 .80 .7 100.

0 Valid almanya avusturya ispanya italya isviçre danimarka hollanda portekiz belçika malezya singapur japonya çin pakistan iran suriye banglades yemen kore filipinler Total .7 8.0 6.0 43.7 21.3 1.7 8.0 Cumulative Percent 15.7 1.3 100. 15-30 yaş arası 25 kişi (%41.3 1. Şekil 5.7 100.0 Cumulative Percent 41.0 3.3 83.0 98.7 1.0 6.7 1.3 1.2’de.7 13.0 Valid Percent 15.3 25.7 3. Buna göre.0 3.7 1.7 36.7 1.7 78.7 100. 31-50 yaş arası 22 (%36.3 90.7) anket sorularını yanıtlamıştır.3 1.7 78.7 5.7 100.0 Valid Percent 41.7 5.0 Valid 15-30 31-50 51-uzeri Total Şekil 5.3 1.7 5.3 1.3 100. ulke Frequency 9 4 1 1 2 1 8 1 3 2 2 8 4 1 3 2 1 1 5 1 60 Percent 15.7 21.3 3.7).7 1.7 5.0 76.3 13.3 13.7 36.0 3.3 1.7 70.0 28.7 88.3 56.3 45.7 1.7 1.0 21.3 1.7 3. ankete katılanların yaş dağılımı görülmektedir.3 86.0 53.3 30.122 yas Frequency 25 22 13 60 Percent 41.0 50.7 13.7 100.3 6.3 3.7 23.3 6.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.7) ve 51 yaş ve üzerinde 13 kişi (%21.0 3.

415 .12 6.608 20 Şekil 5.3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler. Deviation Variance Skewness Std.411 .0 Cumulative Percent 21. Şekil 5.3 100.173 -1.309 -.78 .011 .749 -.7 78. anket sorularını cevaplandıran 60 kişinin 13’ü . Hemen yanındaki Percent sütununda ise kişi sayılarının toplam katılımcı üzerinden yüzdeleri yer almaktadır.3’teki ikinci tablodaki Frequency sütununda her bir ülkeden kaç katılımcının olduğu görülmektedir. Statistics egitim duzeyi N Mean Std.7 100.3 100. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 9.123 Statistics ulke N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std.309 -1.7 78.608 1 egitim duzeyi Frequency 13 47 60 Percent 21.225 38. Yukarıdaki tablodan da okunabileceği gibi. Error of Skewness Kurtosis Std.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.0 Valid lise universite ve uzeri Total Şekil 5.0 Valid Percent 21.081 . Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 5.049 . Error of Skewness Kurtosis Std.

124 (%21,7) lise mezunudur, 47’si (%78,3) üniversite ve üzeri eğitim derecesine sahiptir. Üç bölümden oluşan anket sorularının her bir bölümü için Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında mekanın algılanmasında anlamlı bir farkın olup olmadığını öğrenmek amacıyla her bölüm için, “bağımsız iki grup t-testi” uygulanmıştır. Hazırlanan anket sorularının mekanla ilgili olanlarının birinci bölümü, Ek-1’de de görülebileceği gibi, lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. İfadeler şeklinde oluşturulmuş olan söz konusu sorular; 1. Çok pencereli bir lobi isterim, 2. Yüksek tavanlı bir lobi isterim, 3. Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, 4. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim, 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim, şeklindedir.
Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 27,77 28,20 Std. Deviation 2,223 4,715 Std. Error Mean ,406 ,861

pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan

Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances

t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2,339 -2,355 1,472 1,488

F pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan Equal variances assumed Equal variances not assumed 4,388

Sig. ,041

t -,455 -,455

df 58 41,288

Sig. (2-tailed) ,651 ,651

Mean Difference -,433 -,433

Std. Error Difference ,952 ,952

Şekil 5.5 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin, iki grup arası t-testi sonuçları. Şekil 5.5’teki ikinci tabloya bakıldığında, Sig. (2-tailed) değerinin 0,651 olduğu görülmektedir. O halde, bu bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark bulunamamıştır (0.651>0.05).

125

Statistics cok pencereli olsun 60 0 3,75 1,019 1,038 -,566 ,309 -,309 ,608 4 geleneksel bir lobi olsun 60 0 3,73 1,133 1,284 -,606 ,309 -,770 ,608 4 modern bir lobi olsun 60 0 3,17 1,137 1,294 ,090 ,309 -1,139 ,608 4 parlak renkli,dinamik olsun 60 0 3,40 1,108 1,227 -,164 ,309 -1,124 ,608 4 yuksek tavanli olsun 60 0 3,90 ,951 ,905 -,772 ,309 -,144 ,608 3

N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range

Valid Missing

cok pencereli olsun Frequency 1 7 13 24 15 60 Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Valid Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Cumulative Percent 1,7 13,3 35,0 75,0 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

yuksek tavanli olsun Frequency 8 6 30 16 60 Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Valid Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Cumulative Percent 13,3 23,3 73,3 100,0

Valid

katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

parlak renkli,dinamik olsun Frequency 1 16 11 22 10 60 Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Valid Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Cumulative Percent 1,7 28,3 46,7 83,3 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

126

modern bir lobi olsun Frequency 2 20 12 18 8 60 Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Valid Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Cumulative Percent 3,3 36,7 56,7 86,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

geleneksel bir lobi olsun Frequency 1 12 6 24 17 60 Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Valid Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Cumulative Percent 1,7 21,7 31,7 71,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

Şekil 5.6 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Birinci gruptaki sorular için katılımcı grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığının tespitinden sonra, yukarıdaki frekans tabloları sorulara verilen yanıtların dağılımını göstermektedir. Tablolar incelendiğinde, çok pencereli bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi, “katılmıyorum” diyen 7 kişi, “katılıyorum” diyen 24 kişi, “kesinlikle katılıyorum” diyen 15 kişi bulunmaktadır. Buna göre, katılımcılar tarafından lobinin çok pencereli olması istenmektedir (24+15=39 kişi). Yüksek tavanlı bir lobi isterim, ifadesine cevaplandıranlardan 8 kişi “katılmıyorum”, 30 kişi “katılıyorum”, 16 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Sonuçlardan açıkça görülmektedir ki, lobinin yüksek tavanlı olmasını isteyenler çoğunluktadır (30+16=46 kişi). Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi, “katılmıyorum” yanıtını veren 16 kişi, “katılıyorum” yanıtını veren 22 kişi, “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 10 kişi bulunmaktadır. Buna göre, çoğunluk (22+10=32 kişi) lobinin canlı renklerle dekore edilmiş dinamik bir lobi olmasını istemektedir.

Arada fazla fark bulunmamakla birlikte. Şekil 5.53 17. 3. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgilidir: 1.671 Std.488 basamaklr + galeriler + resep. 4.97 Std. Sig. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıtlamıştır. 2. Deviation 2. 18 kişi “katılıyorum”.123 F basamaklr + galeriler + resep.05 olduğu . 5.389 2.7 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin. “katılıyorum” yanıtını veren 24 kişi.124 -.7’teki t-testi sonuçlarına bakıldığında. iki grup arası t-testi sonuçları.191 df 58 57.347 t -2.033 Mean Difference -1. Organik formlu bir mekan isterim.654 Şekil 5. ifadesini 2 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.bagl + kucuksaln + organik Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2.127 Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. modern dekore edilmiş bir lobi isteyenlerin sayısı daha fazladır (18+8=26 kişi).654 .899 Sig.033<0. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim.191 -2. (2-tailed) . İkinci bölümde yer alan sorular. Basamaklarla. Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 16.bagl + kucuksaln + organik Equal variances assumed Equal variances not assumed . .033 . Error Difference . Error Mean . (2-tailed) değerinin 0.433 Std. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 17 kişidir. 20 kişi “katılmıyorum”. “katılmıyorum” yanıtını veren 12 kişi. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim.433 -1. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim. Bu durumda. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi.743 -2.289 Sig.436 . lobinin geleneksel öğelere ve stile sahip olması istenmektedir (24+17=41 kişi).743 -.

608 3 N Mean Std. Statistics galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun 60 0 3.309 .7 16. lobi mekanının fiziksel özelliklerine ve konumuna ilişkin özelliklerin algılanmasında. Deviation Variance Skewness Std.3 45.966 -.7 16.08 .0 15.309 .459 .525 .037 .52 .0 100.857 -.7 85. Error of Skewness Kurtosis Std.7 61.309 -.279 .68 .0 23.674 . Dolayısıyla.309 -.0 13.00 1.7 100.7 18.575 -.97 .3 45.7 23.983 .3 41.3 15.0 Valid Percent 6.758 .926 .833 .3 100.667 .0 100.7 40.429 .0 13.695 -.3 100.608 4 kucuk salonlar halinde olsun 60 0 3.0 23.0 Cumulative Percent 6.235 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .3 15.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun Frequency 1 10 14 27 8 60 Percent 1.7 46.608 4 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun 60 0 3.128 görülmektedir.309 -1.977 .0 15.0 Valid Percent 1.7 23.608 4 dosemede basamaklar olsun Frequency 4 24 9 14 9 60 Percent 6.175 .7 86. Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında anlamlı bir fark vardır denilebilir.0 Cumulative Percent 1.436 .722 . Error of Kurtosis Range Valid Missing dosemede basamaklar olsun 60 0 3.0 100.608 4 organik formlu olsun 60 0 3.7 40.

0 Valid Percent 1.3 21.7 100.3 35.0 20. basamaklarla.0 30.0 Cumulative Percent 1.0 100. 14 kişi “katılıyorum”.0 45.129 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun Frequency 3 9 35 13 60 Percent 5.7 3. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.8’deki tablolara bakıldığında.7 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 35.0 15.0 3.0 58.0 15.0 78. ifadesine 4 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.3 35.7 31.8 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Bu durumda. katılımcıların lobinin galeriler aracılığıyla diğer .0 85.0 40.7 61.7 3.0 Valid Percent 5.7 30. 10 kişi “katılmıyorum”.7 100. 27 kişi “katılıyorum”.0 35. 9 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıt vermiştir.7 5. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.0 Valid Percent 1.0 100.3 100.0 Cumulative Percent 5.7 30.0 15. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” demiştir.0 100.0 30.7 96.3 100. Şekil 5.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total kucuk salonlar halinde olsun Frequency 1 18 18 21 2 60 Percent 1.0 3. 24 kişi “katılmıyorum”.0 Cumulative Percent 1. ifadesine 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.3 100.0 45. Dağılıma bakıldığında katılımcıların lobi mekanının zemininde basamaklarla yükseklik farkları oluşturulmasına olumlu bakmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır (4+24=28 kişi).3 21.0 58.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total organik formlu olsun Frequency 1 2 21 27 9 60 Percent 1.0 15.

7.130 mekanlarla bağlantılı olmasını istedikleri söylenebilir (27+8=35 kişi). Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Diğer gruplarla ilişkisi olmayan. ifadesinin karşılığında “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. 8. organik formlu bir mekan oluşturulması fikrine olumlu bakmaktadır (27+9=36). 27’si “katılıyorum”. 9’u “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. 2’si “katılmıyorum”. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. 13 kişi kesinlikle katılıyorum yanıtını vermiştir. çoğunluğun giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı bir lobi istediğini göstermektedir (35+13=48 kişi). Çoğunluk. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. “katılıyorum” yanıtını veren 21 kişi. Toplam 23 kişinin olumlu yanıt verdiği göz önüne alınırsa. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. 6. ifadesi için 3 kişi katılmıyorum. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. . Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. 3. çoğunluğun lobinin birkaç küçük salondan oluşmasını istediği görülmektedir (21+2=23 kişi). Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. 5. Bara yakın oturmayı tercih ederim. “katılmıyorum” yanıtını veren 18 kişi. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. 9. 35 kişi katılıyorum. Sonuçlar. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 2 kişi olduğu sonucuna tablodan ulaşılmaktadır. Organik formlu bir mekan isterim. mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik sorulardan oluşmaktadır: 1. ifadesine cevaplandıranların 1’i “kesinlikle katılmıyorum”. 2. 4. Üçüncü bölüm. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. Farklı insanlar tanımayı severim.

7 16.7 16. Error Mean .608 4 cam kenarina otururum 60 0 3.823 . .007 . Error of Skewness Kurtosis Std. .802 .73 .873 .608 4 duvar kenarina otururum 60 0 3.95 .33858 -. Sig.608 4 kucuk oturma gruplari otururum Frequency 1 10 10 30 9 60 Percent 1..608 3 N Mean Std..823 .43333 Std.38 .854 .7667 Std.309 -.71535 .155 .979 .yaki + yab.7 18. Deviation Variance Skewness Std.0 100.462 .02 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .064 .257 .0 100.651 -.7 16.gruplar + asya ortaya + resep.330 .643 -.309 .763 .0 15.47192 F COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.608 4 heryeri görecek sekilde otururum 60 0 4.0 Valid Percent 1.309 .987 .131 Group Statistics yasanilan yer avrupa N 30 Mean 27.455 41.608 4 resepsiyona yakin otururum 60 0 2.041 t -.309 -1.0 Cumulative Percent 1.608 3 orta kisma otururum 60 0 2.2000 4.03 .60 .9’deki verilere bakıldığında.50 .7 50.608 3 kucuk oturma gruplari otururum 60 0 3.95181 -2.309 .0 85.9 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.459 .22344 Std.673 .7 16.995 .783 . Statistics asansor ve merdiven yanina otururum 60 0 2.729 .395 .35514 1.58 .7 50. (2-tailed) .yaki + yab.309 . (COMPUTE) 30 28. (2-tailed) değerine dayanarak (0. Deviation 2.48847 Şekil 5.95181 -2.607 .990 -.989 .288 .43333 .86090 Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper 1.885 . Şekil 5.309 -.459 ..0 100. (COMPUTE) Equal variances assumed Equal variances not assumed 4.490 .651>0.609 .388 Sig.049 1.608 4 yabancinin yanina oturabilirim 60 0 3.455 df 58 Sig.18 .327 .0 15.651 Mean Difference -.787 .3 35.309 . Error of Kurtosis Range Valid Missing bara yakin otururum 60 0 2.gruplar + ortaya + resep.101 . Error Difference .309 1.309 .591 -. .769 .620 -.40594 COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k. iki grup arası t-testi sonuçları.05) üçüncü bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

0 53.0 43.7 40.7 41.0 43.7 100.7 28.3 100.0 Valid Percent 13.3 91.0 16.3 8.0 21.3 98.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total orta kisma otururum Frequency 6 26 21 6 1 60 Percent 10.7 5.0 Valid Percent 10.0 10.3 95.7 40.132 yabancinin yanina oturabilirim Frequency 8 12 37 3 60 Percent 13.0 Cumulative Percent 5.0 10.7 21.3 35.0 61.7 100.0 100.0 Cumulative Percent 10.7 63.0 1.3 88.3 8.7 78.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .3 33.7 21.0 100.0 Valid Percent 5.0 1.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total duvar kenarina otururum Frequency 1 24 13 17 5 60 Percent 1.3 100.3 20.0 Cumulative Percent 13.0 Cumulative Percent 1.3 20.3 35.7 100.7 56.0 61.7 5.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total cam kenarina otururum Frequency 3 10 34 13 60 Percent 5.7 100.3 100.0 21.0 100.7 56.0 21.3 100.0 16.7 28.0 Valid Percent 1.7 100.

0 66.7 40.0 56.0 15.7 5.7 1.0 11.3 16.0 20.0 Valid Percent 10.0 Valid Percent 16.7 40.7 100.7 1.7 20.7 1.7 75.0 100.10’daki tablolar sırasıyla incelendiğinde.0 51.7 16.7 58. küçük .133 heryeri görecek sekilde otururum Frequency 3 9 31 17 60 Percent 5.7 5.7 46.10 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.3 100.7 28.0 Cumulative Percent 10.0 Cumulative Percent 6.0 Valid Percent 5.7 86.0 Valid Percent 6.0 31.0 31.7 100.7 16.7 6.7 100. diğer gruplarla ilişkisi olmayan.0 15.0 Cumulative Percent 5.3 100.7 98.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total resepsiyona yakin otururum Frequency 6 34 12 7 1 60 Percent 10. Şekil 5.3 100.0 100.7 78.7 98.3 95.0 51.7 20.0 100.7 100.0 11.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.7 58.0 91.3 100.0 56.7 28.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total bara yakin otururum Frequency 4 24 19 10 3 60 Percent 6.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total asansor ve merdiven yanina otururum Frequency 10 35 10 4 1 60 Percent 16.0 71.3 16.7 1.0 Cumulative Percent 16.7 6.7 100.

cümlesine karşılık. ifadesi için 10 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih etmemektedir (10+35=45 kişi). 17 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. sayıca daha fazla olduğu görülebilir (1+24=25 kişi). “katılmıyorum” diyen 10 kişi. cevaplandıranların tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ettikleri söylenebilir . 24’ü “katılmıyorum”. 17 kişi “katılıyorum”. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. 35 kişi “katılmıyorum”. pencere yanında oturmayı isteyenlerin sayısı oldukça fazladır (34+13=47). Bara yakın oturmayı tercih ederim. bara yakın oturmayı tercih etmemektedir (4+24=28 kişi). “katılıyorum” diyen 30 kişi. ifadesine cevaplandıranların 1’i “katılmıyorum”. Bu durumda. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 3 kişi olduğu görülmektedir. Orta kısımlarda oturmayı tercih etmeyenlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir (6+26=32 kişi). söz konusu ifadeye olumlu yanıt verenlerin sayısı daha fazladır (37+3=40 kişi). fazla fark olmamakla birlikte. cümlesine 3 kişi “katılmıyorum”. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi. Sonuç olarak. diğer gruplarla ilişkisi olmayan. lobide. Sonuçlara bakıldığında. Farklı insanlar tanımayı severim. Buna göre. duvar yanında oturmayı tercih etmeyenlerin. ifadesi için tablodaki dağılıma bakıldığında. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. “kesinlikle katılıyorum” diyen 9 kişi bulunmaktadır. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih edenler sayısı çoğunluktadır (30+9=39 kişi). Duvar yanında oturmayı tercih ederim.134 oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. Çoğunluk. “katılmıyorum” yanıtını veren 8 kişi. Buna göre. “katılıyorum” yanıtını veren 6 kişi. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. çoğunluk. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi olduğu tablodan okunmaktadır. 31 kişi “katılıyorum”. (31+17=48 kişi). Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. 13’ü “kesinlikle katılıyorum” demiştir. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. “katılıyorum” yanıtını veren 37 kişi. 4 kişi “katılmıyorum”. Açıkça görülmektedir ki. “katılmıyorum” yanıtını veren 26 kişi. 24 kişi “katılmıyorum”. 5 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. 3’ü “kesinlikle katılıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. 34’ü “katılıyorum”. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. 10’u “katılıyorum”. cümlesinin karşılığında soruları cevaplandıran 60 kişinin 4’ü “kesinlikle katılmıyorum”.

Lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili seçimlerin sonuçları incelendiğinde. Öte yandan.135 Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. aracılığıyla diğer mekanlarla ilişkili olan -sayıca fazla-. “katılıyorum” yanıtını veren 7 kişi. döşemede basamakların kullanılmadığı. diğer gruplarla ilişkisi olmayan küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ettiklerini. giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı -sayıca oldukça fazla-. hem çağının gereklerini mekana uygulayabilmeli. “katılmıyorum” yanıtını veren 34 kişi. katılımcıların çoğunluğu. pencere yanında oturmak isteyenlerin sayısı. Özellikle. duvar ve pencere yanında oturmayı tercih etmekle birlikte. hem de farklılıklar olduğu saptanmıştır. hem de yerel kültürel kimliği “uygun” bir şekilde mekana yansıtabilmelidir. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi bulunmaktadır. geleneksel bir stilden yana olanların sayısı tüm katılımcılar içinde oldukça fazladır ve modern dekorasyona karşı olanların sayısı. Mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümde. yüksek tavanlı -sayıca oldukça fazla-. asansöre. çok pencereli -sayıca oldukça fazla-. Sonuç olarak. Kullanıcıların çoğu. canlı renklerle -sayıca fazla. Resepsiyona yakın oturmayı tercih etmeyenler çoğunluktadır (6+34=40 kişi). Bu durumda. duvar yanında oturmak isteyenlere kıyasla çok daha fazladır. organik formlu bir lobi mekanı -sayıca fazla. orta bölümlerde oturma fikrine ise çoğu kişi olumlu bakmamaktadır. tanımadıkları birinin yanına oturabileceklerini ifade etmiştir. Yani farklı kültürlerden gelen kullanıcılar ziyarete geldikleri kültürü mekan içinde ve mekansal öğelerde de yaşamak istemektedirler. katılımcıların çoğu. galeri boşlukları vb. Lobi mekanının fiziksel özellikleri ile kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümlerde Avrupa ve Asya’da yaşayan turistlerin algılamalarının birbirinden farklı olmadığı bulunmuştur. Yine. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili soruların yer aldığı bölümde iki grubun mekanı algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerine bakıldığında.tasarımına olumlu baktıkları görülmektedir. tasarımcı.ve modern bir şekilde dekore edilmiş. katılımcıların. fiziksel özellikler arasında katılımcılar. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. birkaç küçük salondan oluşan. farklı kültürlerden kullanıcıların lobi mekanıyla ilgili algılamalarında hem benzerlikler. karşı olmayanlara oldukça yakındır. merdivene- . tüm mekanı görecek şekilde -sayıca oldukça fazla-. aynı zamanda geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi mekanı istemektedirler.

Çoğunluğun mekansal özelliklerle ilgili seçimleri ise lobi mekanının tasarımında veri olarak kullanılması açısından önemlidir. kişilerin algılamalarının tercihlere ve mekansal davranışlara yansımasından yararlanılarak.ve bara uzak ve resepsiyona yakın -sayıca oldukça fazla.oturmak istemektedir. . Yapılan çalışmanın sonucu.136 sayıca çok fazla. farklı kültürlerden insanların mekanla ilgili algılamalarının niteliğini ortaya koymuştur.

duygular. mekan. Mekanın yapısal ve fiziksel olarak üç boyutu olsa da. bölgesellik gibi kavramlar insanların içinde bulundukları çevrede diğer insanlara karşı durumlarını belirlemek ve ilişkilerini düzenlemek üzere kullandıkları davranış düzenleme mekanizmalarıdır. Bununla birlikte. . nesneden kaynaklanan özelliklere öznel özellikler de önceki deneyimler. mekansal organizasyon ve düzen denilen. yorumlanmasından oluşur.eklenir. elde edilmesi. özellikle. Söz konusu mesajlar. mekanın algılanmasını etkileyen nesnel özellikler de mevcuttur. Çünkü. İnsan çevreyi nasıl tanır? Çevreden hangi bilgileri alır? Bu bilgilerin işlenmesi sonucu insanlara çevreden ne tür mesajlar ulaşmış olur? Psikolojik boyutta olan bu ilişkiler. bu noktada. algısal boyutları düşünüldüğünde mekan çok daha fazlasını ifade eder. Mahremiyet. mekanların yan yana geliş şekilleri ve renk. doku gibi diğer fiziksel özellikler ile mekan özelliklerinden kaynaklı estetik olgusu algısal yorumları etkileyen nesnel durumları oluşturur. İnsanlar çevreden kendilerine gelen mesajlarla çevreyi tanırlar. bazı davranışsal oluşumlardan bahsetmek mümkündür. mimariyi oluşturan en önemli olgulardan biridir. Mekan. duyularla çok farklı şekillerde deneyimlenebilir. binalar ve şehirler kurarlar. bilginin seçilmesi. kişisel mekan. algılama süreci sonucunda oluşan zihinsel imgeleri oluşturur. bir turizm mekanı olan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcının sahip olduğu kültürün bir etkiye sahip olup olmadığının. Bu noktada. çevresel bağlantılar ve çevresel psikolojik süreçlerle bağlantı kurulmuştur. şekillendirirler. Yine de. Mekanların ve dolayısıyla yapma çevrelerin neden ve nasıl oluşturulduğunun cevabı insanın çevreyle olan ilişkilerinde gizlidir. insan davranışları yoluyla somut hale dönüşür. Onu her insan için özel kılan. fiziksel çevrenin kapsadığı yapma çevreleri oluşturan elemanlar olduğundan çalışmada. bilgilerin yorumlanması ve anlamlı hale gelmesi kısmıdır. Çünkü. Bu süreç. ışık. farklı kültürlerden kullanıcıların bir lobi mekanı içinde birbirleriyle olan etkileşiminin mekanın biçimlenişini ve kurgusunu nasıl etkilediğinin (ya da tam tersi) ortaya konması amaçlanmıştır. motivasyon ve kültür. Mekanı oluşturan bileşenlerin mekan kurgusunu oluşturmak üzere çeşitli şekillerde bir araya gelmeleri. işlenmesi. Mekanı sadece bir yapı parçası gibi görmek doğru olmayabilir. algılama süreci göründüğü kadar kendiliğinden oluşan (istemsiz) bir süreç değildir. Mekanlar.137 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu tezde. algılama ve mekanın algılanması konuları işlenerek.

Bütün bunların yanında. algısal deneyimler kullanıcının ya da gözlemcinin iç dünyasından ya da sosyal ve kültürel özelliklerinden de etkilenir. çoğunlukla farklı çevreler ve kültürler tanımak amacıyla gerçekleştirilmektedir. Zaten. bir mekanla ilgili kullanıcı memnuniyeti kullanıcının. Seyahat. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri oluşturan bileşenlerdir. kullanım özellikleri gibi) kullanıcı memnuniyeti oluşturması açısından. çalışma konusu nedeniyle lobinin özel bir yeri vardır. kültür. İnsanın hayata bakışı. değer yargıları vb. lobi mekanı ile ilgili de kullanıcı tercihleri ve kararlarını etkileyen özellikler önemlidir. Turizm ve pazarlama sektörü açısından bakıldığında. bir kişinin hayata bakışını temsil eder. Bir mimar gözüyle bakıldığında ise. turizm olgusundan ayrı düşünülemez. gelenekler. gelişen ulaşım araçları sayesinde insanlar kolaylıkla farklı çevreleri ziyaret edebilmektedir. Çünkü. ise tercihlerini ve davranışlarını büyük ölçüde tespit eder. Farklı kültürlerden ve ülkelerden insanların bir araya geldiği lobi mekanı. tutumlar. Algılamayı etkileyen öznel özelliklerin başında kültür gelmektedir. toplumlar arasındaki farklılıklara temel oluşturur. Değerler. söz konusu insanların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerinin. Diğer tüm turizm çevrelerinde olduğu gibi. Tezin beşinci bölümünü oluşturan anket çalışması bu bağlamda gerçekleştirilmiştir. . turizm de farklı insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisidir. bir turizm mekanıdır. kullanıcı memnuniyeti açısından önemlidir. Teknoloji ve endüstrileşme aracılığıyla günümüzde sınırlar esnekleşmiş ve dünya “küçülmüştür”. Böyle bir mekanın tasarım özelliklerinin (fiziksel özellikleri. yani turistin o mekanı tekrar ziyaret etmesini etkileyeceğinden mekansal özellikler önemlidir. algılamanın konusudur. eğilimlerinin ve sosyal etkileşimlerinin ne yönde olacağını saptamak tasarımcı için çok önemli bir veri olacaktır.138 Bunun yanında. dünya görüşü gibi insanın içinde bulunduğu toplum nedeniyle yaşarken öğrendiği. yöresel yemekler gibi nesnel kültürel öğeler değildir. anladığı ve bu çevreyle ilgili tercihleri ise daha önce değinildiği gibi. Kültür. Bu nedenle. her mekan gibi lobi mekanının da kullanıcının zihninde oluşturduğu imgeler (algılamanı ürünleri). konumu. Farklı çevrelerde insanların çevrelerini nasıl tanıdığı. farklı kültürlerden pek çok insanı tesadüfen bir araya getiren ve onları bir mekanı ortak kullanmaları durumunda bırakan kamusal bir mekandır. Farklı bir çok ülkeden turistin kullanımına açık olan lobi mekanı. kurgusu. Burada sözü edilen kültürel özellikler. tarihi eserler. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri ve benzerlikleri oluştururken. kültür.

kullanıcıların iç dünyalarında mekanların nasıl bir gerçeklik kazandığını anlamak bakımından önemlidir ve genellikle sosyoloji. Mekansal algılama ile ilgili çalışmalar. kullanıcıların demografik özelliklerini sınırlandırarak mekansal algılama ve mekansal algılamada kültürün etkisi ile ilgili daha spesifik araştırmalar gerçekleştirebilirler. psikoloji. katılımcılara yöneltilen mekansal özelliklerle ilgili 19 sorunun cevaplarıyla ilgili dağılımlardır. teknolojinin birbirine yaklaştırdığı insanların dünyayı algılamalarında hala kültürlerinin etkisiyle hareket ettikleri durumlar olduğunu söylemek mümkündür. Araştırmacılar. hem de farklılıklar bulunmuştur. sosyal antropoloji ve turizm araştırmalarının konusu olmaktadır. Oysa. Bu durumda. . Söz konusu dağılımların sonuçları.139 Anketin sonucunda iki farklı kıtadan kullanıcıların mekansal tercihleri ve eğilimleri arasında hem benzerlikler. Anket çalışmasının diğer bir sonucu. Bu sonuç. mimarlık alanında da bu tür çalışmalara ağırlık verilmelidir. daha önce gerçekleştirilen benzer araştırmaların sonuçlarıyla da örtüşmektedir. turistlerin yoğun olarak kullandığı bir lobi mekanının tasarım verileri olarak tasarımcılar tarafından kullanılabilir.

(1991). 3rd Edition. R. Rinehart&Winston. 3rd Edition. Plenum Pres. Horizon Pres.. İstanbul. 5:251-268. İ. (Anonim). (1965). Altman. İstanbul Teknik Üniversitesi. Aydınlı. A. s.195. Culture and Environment. Ö. TDK Türkçe Sözlük. Dictionnaire Larousse 4..S. Rapoport. S. s.193.. New York. Coşkun. New York. H. (1977)..Lisans Tezi.. Consumer Behavior: Concepts and Strategies. Kent Mekanı ve Görsel Bilgi. Human Behavior and Environment: Advances in Theory and Research. ve Gilson. Yıldız Üniversitesi Yerleşme ve Mimarlık Bilimleri Uygulamalı Araştırma Merkezi. İstanbul. Bayraktaroğlu. (2002). C. University of California Press. R.189... Mimarlık ve Şehircilikte Mekan Dergisi. Berkeley and Los Angeles. “Affective images of Tourism Destinations”. (Anonim).. (1970). Arnheim. (2000). H. 6:318-329. ve Brinberg.. (1980). (2000).D. Bruner.193. Altman.. (2000). (1987)..F.A. Annals of Tourism Research. I. (2004). SPSS Uygulamalı. Holt.66. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1993). Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model. (1997). s.. (1957).A. Barry. Assael. Journal of Travel Research. I. s. İstanbul. (1980).. Y.. (1979). (1993).. “The Image of the Third World in Tourism Marketing”. ve Chemers. J. New York and London. California. (1992). International Journal of Tourism Research.. D. (1987). U. Memo Larousse 2. PWS-Kent Publishing Company. 35:11-15. S.140 KAYNAKLAR Albal. The Dynamics of Architectural Form. Sakarya Kitabevi. (2000). Britton. Mimarlık ve Algılama: Özne-Nesne Diyalektiğine Analitik Bir Yaklaşım. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. ve Wohlwill. J. s. (1997). Social Psychology and Perception. Y. Yıldız Teknik Üniversitesi. R. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. Boston. R. (Anonim). (Anonim).. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. S. Awaritefe. Boston.W. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri...89. Dictionnaire Larousse 2. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.Lisans Tezi. (1997). Art and Visual Perception. “Destination Environment Quality and Tourists’ Spatial Behaviour in Nigeria: a Case Study of Third World Tropical Africa”. Baloğlu. Kent Publishing Company. İstanbul.. University of California Press. (1987).. R. (2003). Belirtilen Kaynak: Lang. Y. İstanbul Teknik Üniversitesi. J. (1986). Consumer Behaviour and Marketing Action. E. . Belirtilen Kaynak: Lang.. ve Yıldırım. As Space: How to Look at Architecture. “Mimarlıkta Mekan Kavramı”. 197. Wadsworth.. Inc. Lisans Tezi.. Altan. s. (1986). Arnheim. O. Bütün. (2000). Berkeley and Los Angeles. Berkman. Sakarya. s. M. Altunışık.

“Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History”. “Anomie. Journal of Travel Research. Dann. J. (2003). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.. 8:187-219. Chon. P. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. s. (1977). “The Myth of Globalization”. (2000).S. Douglas. İstanbul Teknik Üniversitesi. Y. S. (2000). s. Faulkner. J.R. (2003).L. H.R. Psychology: The Science of Behavior. (1979). London.E.S. Yem Yayın. R..S. (2000). Carlson. Cook. Mekan ve Düzen. E.150. H. 2:2-7. Perceiving Others. N. “The Role of Destination Image in Tourism: An Extension”.R.. London.. (2003). I. J. s.C...262. Colombia Journal of World Business.. (2000).. s. (1980). s. Edney.J. “Attitude Research”.. Continuum. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. G. (2000). G.C. “Visitors’ and Locals’ Experiences of Rotorua. (1988). Mehuen.67. ve Roenisch... (1976). s. ve Laws. Environment and Behaviour. J. ve Goldsmith. ve Swaffield.. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd.M. (1979b). ve Wind. 38(4):411-416. Ross.. s. ve Crompton. Jenkins.R. (1992).. Annals of Tourism Research. M. Dann. 8:187-219. J. Fairweather. 4:283-297. (1997).. (1999). Crespi. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Human Territories: Comment on Functional Properties”.196. 8(1):31-48. London. Routledge. (1981). Belirtilen Kaynak: Altman ve Chemers. s. Foxall..196.M. (2000). Fakeye. (1965). (1991). s. (1998).395.S. K. E.L.141 Canter ve Krampen.K. England.22. Y. Routledge. American Marketing Association. s.. (1994). 17: 18-23.306. J. Marketing Research Technique Series No:7. s. 22(4):19-29..P. “Motivations for Pleasure Vacation”. Crompton. ve Hsu. .68. “Tourism in the 21st Century: Lessons from Experience”. New Zealand: An İnterpretative Study Using Photographs of Landscapes and Q Method”. İstanbul. Crompton. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.L.. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (1979a). Annals of Tourism Research. Mimarlık: Biçim. Ching. Conway. Ego-enhancement and Tourism”. (1987). Moscardo. Consumer Psychology for Marketing.Lisans Tezi.137. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Annals of Tourism Research. Journal of Travel Research. The Tourist Review. G. Fourth Edition. (1993). “An Assessment of the Image of Mexico As a Vacation Destination and The Influence of Geographical Location Upon That Image”. Journal of Travel Research. (1994). (2001). Aldershot. Mekanın Algılanma Olgusu ve İnsan-Hareket-Zaman Faktörlerinin Etkisi. s. F. Boston. (1974). “Measurement of Korean Tourists’ Perceived Images of Overseas Destinations”... Belirtilen Kaynak: Markin. Environmental Perspectives. S.2. 6:408-424.. G. and Repeat Visitors to the Lower Rio Grandle Valley”. Allyn and Bacon. İstanbul. (2002). “Tourism Motivation: An Appraisal”.196. 30:10-16. R. (1996).Ö.D. International Journal of Tourism Research. (2000). Chen. Hants. B.. First-time. s. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.2. “Image Differences Between Prospective. Dede..

T. Groetzbach.T.194. E.16. (1986). (2000). (1987)..66.E. s. (1985).. s.. E. (2000). Doubleday & Company. (2000). s.. Freie Universitat. New York. Belirtilen Kaynak: Lang.P.H. 67. Geographische Zeitschrift. (1982). 75(4):192-205.142 London. McGraw Hill.. (2000). s. The Hidden Dimension. s.70. 5:305-313. Hui. London.D.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). Culture and Organisations: Software of the Mind.130. Routledge. s. s. J. Ittelson. C.. s. (1981).W.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Hall.J. ve Wan. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.. (1993).K. Mekan ve İnsan Psikolojisi. Eichstater Beitrage. s.A. Hasol.. C.1. İstanbul. (2000). YEM Yayın. (1972). s. (1986). Friedman. An Introduction to Environmental Psychology. Friedman. Advances in Consumer Research. Annals of Tourism Research Fall.C.. ve Page. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Holzner. W. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü.67. The Geography of Tourism and Recreation. (2002). Holt. S... V. (2003). Regendburg.M.398. W. Rinehart and Winston. Journal of Travel and Tourism Marketing. Inc. (1974). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Holden. (2000).. New York. Kış:77. V. Golledge.. ve Proshansky. 2:191-216. Vacationscape-Designing Tourist Regions. London.398. New York.. “Image Formation Process”. . Halsted. (1988).. D. New Fetter Lane. H.107. 16-20. Wiley. Iso-Ahola. Gartner. (2000). L.... s. A. Price Theory: An Intermediate Text. New York. International Journal of Tourism Research. “Singapore’s Image as a Tourist Destination”. (2000). Institut für Tourismus. Texas. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1987). G. (2003). 13:338-342. Gunn. (1999).398. 9:256-262. (1997). Erhdungsverhalten und Tourismusstile am Beispiel Orientalischer Lander. T. s. Grandjean. Gnoth. “Tourism Motivation and Expectation Formation”... Annals of Tourism Research. s. (1991). Berlin. 196. D.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1973).. (2003). Ergonomics of Home.67. İmamoğlu. R. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). “A Framework of Psychological Meaning of Products”. Freizeit und Erholung als Probleme der Vergleichenden Kulturgeographie. University of Texas. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. E. R. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1966). Environmental Cognition. “Stadtland USA”. ve Lessig. Groetzbach.. (2003).. TOL Dergisi. “Toward a Social Psychological Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”. London.M. Environment and Tourism. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. E.68. Hall. Hofstede. (2000). S.

J. “Cross-cultural Tourist Behaviour: a Replication and Extension Involving Hofstede’s Uncertainity Avoidance Dimension”. Kozak. ve Vachon. (1974). Pergamon Press. Hanbook of Intercultural Training 2 and 3: Issues in Training Methodology. 13:473-491.. Kozak. Knudson.. Journal of Consumer Research. J. s. S. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Macmillan..W. Lowenthal. W.306. (2000). “Geography. Jenkins. O.. M. Journal of Travel Research. “The Role of Imagery in Information Processing: Review and Extensions”. Journal of Travel Research. J. (1968). Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (2003).. (1977). (2003)... Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan..J. International Journal of Tourism Research. Crotts.H.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. D. Martin. 1:1-15. s. 39(3):252-260. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.L.H.. (1988). La Page.F. USA. Random House. Dowden. Landis. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions. F. D.28. W. Van Nostrand Reinhold.L. Tourism Management. 51:241-260. s. U. New York. ve Price. 40(4):385-395..197. Macmillan.. . (1999). The Image of the City. M. Kassarjian. (1974).306. 23(3):221-232. ve Hefner.9.C. ve Cormier. Hutchinson & Ross. s.W. (2000). “Toronto’s Image as a Destination: A Comparative Importance-Satisfaction Analysis by Origion of Visitor”. Cambridge. ve Brislin. P. New York.. (2003).. (2003). Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Markin.143 İzgi. H.L. Belirtilen Kaynak: Rapoport. (1961). (1985). (2003). 22(4):391-401. Outdoor recreation and Tourism.W ve Waalen. s.. Klenosky. Mimarlıkta Süreç: Kavramlar-İlişkiler. s. (1987). Annals of the Association of American Geographers.. (1977). Joppe. (2000). M.. D. C. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Lang. ve Robertson. C. D. “Understanding and Measuring Tourist Destination Images”.. YEM Yayın. Foresman&CO. International Journal of Tourism Research. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. L. D.306. Tourism Management. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. (2003)..S. s. (1987). R. R. “Comparative Analysis of Tourist motivations by Nationality and Destinations”. J. (1999). New York. (2002). “The “Pull” of Tourism Destinations: A Means-end Investigation”.15.4. D. (2004).306. Inc. (2001). New York. s. Lang.195. “Image of Camping-Barriers to Participation”.. (2002). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. K.. İstanbul. MacInnis. Perspectives in Consumer Behavior. Kroeber. Burnette. Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. s. Lynch. Consumer Behavior: A Cognitive Orientation. (2001). ve Kluckhohn. s. (2003).1. s. Litvin. T. (1960). Stroudsburg.. A. Journal of Travel Research. 15(4):21-25. (1983).J. Moleski. D. Designing for Human Behavior: Architecture and the Behavioral Sciences.. Experience and Imagination: Towards a Geographical Epistemology”. MIT Pres. “Comparative Assessment of Tourist Satisfaction with Destinations Across Two Nationalities”. Scott... 6:29-37.

s. A. Moles. Practices. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. “The Structure of Urban Environmental Problems as Perceived in Warri.. Cambridge. (1987). Environment and Behavior: Planning and Everyday Urban Life. Belirtilen Kaynak: Ross. R. Belirtilen Kaynaklar: Reisinger ve Turner. Reading. Pearce.. F. (1966). Ross. (2003).21.. (2000). Belirtilen Kaynak: Rapoport.2.68.2.. J.. Information Theory and Esthetic Perception. L. Prentice Hall Inc. C.225. Rizzoli. (2003). University of Illionois Pres. C. A. s. Binghamton.1. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.70.225. s. (1986). Belirtilen Kaynak: Awaritefe. A. 2(1):27-41. Rapoport. (2000). Consumer Behavior in Travel and Tourism. CBI Publishing. Mayo.1. Rapoport. Environmental Cognition in Cross-Cultural Perspectives. s. Earthscan. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Moore.153. (1977).. G. Wiley.. s. (1979). (1977). E.D. D. (1987). Pizam. Springer-Verlag. Bendel. ve Jarvis. s. The Haworth Hospitality Press..W. s. (2000). Tourism-Principles. National Characteristics. New York. s.. (1974). 21(10):5-44. 14:14-18. ve Mansfeld. “Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture”. “Regional Images and Regional Travel Behaviour”. Addison-Wesley. Belirtilen Kaynak: Lang. International Business Press.144 Mayo. Journal of Environmental Management.1. “Intensions in Architecture”. (2000).. (1977).. Norberg-Schulz. s. (1976). House Form and Culture. s.. (1976). (1975). Cambridge. Dowden Hutchinson and Ross. Mayo.77. (1969).W. Mass. (1985).P. D. s. Nigeria”. Y. Human Aspects of Urban Form: Towards a Man-Environment . 197. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Belirtilen Kaynak: Fairweather ve Swaffield. McIntosh. A. Odemerho. (1993). (1998). Moutinho. The MIT Pres. Shape&Scale in Architecture. s.J. L. “Tourism and National Parks: A Psychographic and Attitudinal Study”. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. What Product and Country Images Are and Are Not. New York. Research for Changing Travel Patterns: Interpretation and Utilisation August.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. New York. Woodside vd.. New York. 195. 12-15. University Pres. Philosophies. (2000). (2002). s.400.. (1977).. (1988). The Ulysses Factor. (1981).. E.J. Architectural Record Books. ve Allen. (2003). A. London. (1977). (2003). (1998). Europan Journal of Marketing. Journal of Travel Research. Norberg-Schulz. E. New York. Papadopoulos. Peabody. 208. (1995). Belirtilen Kaynak: Rapoport. Dimensions: Space. s.. (2000).193. Pizam ve Mansfeld. Pennsylvania.. New York.22. C. s. Rapoport. (2003)... (2000).D.. Pearce. s. N. “Consumer Behaviour in Tourism”.. s..67. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Porteous. Boston. Blueprint 4: Sustaining the Earth-Capturing Global Value. The Psychology of Leisure Travel. (1973).22. Urbana III.

A. The Meaning of the Built Environment: A Nonverbal Communication Approach. The Nature of Human Values. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.L. Inc.E. R. (2003). (1991). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. s. s. 12(1):3-8. Belmont. McGraw-Hill Book Company.W. (1988). Beliefs. D. Ross. New York. Tourism Recreation Research. W. Belirtilen Kaynak: Lang. Personal Space: The Behavioral Basis of Design.. (1969). s. (1987). Holt. S.G. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.A. (2000). Tucson. Cambridge.. “A Model of Tourism Destination Choice: A Theoretical and Emprical Analysis”. 26(4):2-11. Sanoff. Psychology: Understanding Human Behavior. H. North. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.E. “On Deserts and Beaches: Recreational Tourism in the Muslim World”. (1995).. C. (1970). (1973).. Strange. Washington DC. (1974). The Impact of Brand Preference on the Perception of Brand Names: A Laboratory Analysis. London. J. Pergamon Press. s.. Cross-Cultural Behaviour in Tourism: Concepts and Analysis. Oxford. Ryan.262. Prentice-Hall. (1969). (2000).. A. Tourism Recreation Research. Intercultural Communication: A Discourse Approach.. The Tourist Experience: A New Introduction. G. s.M.F.R. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2003). The Psychology of Tourism. (1991). New York. (2000). R.. (1986). (1998). Englewood Cliffs. ve Kanuk. USA.28.F. Ritter.4.. (1987). (1977)... Rokeach. L.. Ve Scollon.16. W. H. (1982). .. (2002). s..398. (2000). Butterworth-Heinemann. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (1989). “Styles of Tourism in the Modern World”.306. Shih. s. Seddighi. Journal of Travel Research. Belirtilen Kaynak: Bütün. San Francisco. Perception of Environment. Hospitality Pres. T.... s. J. s. ve Porter. Sartain. M. Attitudes and Values. (1968). Spence. R. M. (2003). Stabler. Saarinen.. s.. L.Q. (2003).149.J. s.147. Association of American Geographers. Schiffman. 14(2):3-10. Scollon. (2003). New York. L.R. Rokeach. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. ve Chapman. H. The University of Arizona Press. ve Theocharous.398. Prentice-Hall..145 Approach to Urban Form and Design. Cassell. Consumer Behavior. Y. “VALS as a Tool of Tourism Market Research”. Oxford..77.J. Rapoport. A. ve Engel. Sommer. Communication Between Cultures. Jossey-Bass. Visual Research Methods in Design. Rinehart&Winston. L. H. (1967). Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Free Pres. Belirtilen Kaynak: Rapoport. MA: Blackwell. ve Turner. s. (2000). New Jersey. Reisinger. 23(5):475-487. The Image of Destination Regions: Theoretical and Emprical Aspects. (2002). Samovar.L. (1997).F. Belirtilen Kaynak: Markin. M.. Tourism Management. Wadsworth Publishing Company.193.15. Melbourne. Ritter. A..

“Attitude Determinants in Tourism Destination Choice”. 25(2):130-146. (2000).C. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. The Analysis of Subjective Culture. Beckenham. H..edu/~gwynne/maslow.9. London. A. J. 549-567. Mazanec.Y. (1990). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. D. (2000). ve Sakai. Tavşancıl. A.html [2]http://web. M.edu/entries/behaviorism.16..70. Elements of Architecture: From Form to Place. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (2000). (1989).. S. London. Um.67. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. J. von Meiss.. Pizam ve Mansfeld. ve Krakover.com/Magazine/Sept’98/learn. Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Business.G. (2002). (1993)..L. (2003).. Triandis.. Trompenaars.. M.html [3]www. Ve Crompton. E&FN Spon. Brealey.68.193. Oppermann. E. J. W. (2000). “On Some Patterns of International Tourist Flows”. Uysal. Geographical Analysis.193. (2000). Economic Geography October. S. (1993). F. (2000).G. (2000).. New York. Van Nostrand Reinhold. “A General Model of Traveler Destination Choice”. s.. Stern. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s..M.67. Williams.21. Woodside. Oxon. Annals of Tourism Research. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1970). “Appraising Images of Tourist Areas..16.. Australian Geographer.html . Application of Personal Constructs”. 68. (2000). Wiley-Interscience. Crouch. L. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. S. CABI Publishing. s. E. s.I.stanford.. “The Formation of a Composite Urban Image”. (1993). Nobel. Journal of Travel Research. (2000). (1990)..146 Croom Helm.J. s.. G.. Walmsley.isdesignet. Belirtilen Kaynak: Wooside vd.. Ankara.. ve Zelinsky. Woodside.. (2003). s. Consumer Psychology of Tourism. (1993). ve Hagan. 27:8-14. 17:432-448.A. s. 70. ve Lysonski.utk. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. New York. ve Jenkins. M. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi.R. INTERNET KAYNAKLARI [1]http://plato. Motivation of Pleasure Travel and Tourism.E. (1972).. J. P. s. 24:1-13. Hospitality and Leisure. s.

147 EKLER Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması .

Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Çok pencereli.148 Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması ANKET FORMU • Cinsiyetiniz • kadın • erkek • Yaşınız • 15-30 • 31-50 • 51-üzeri • Yaşadığınız yer • Avrupa • Asya • Eğitim düzeyiniz • ilkokul • lise • üniversite ve üzeri Türkiye’de bir kent oteli tasarlanacak. geniş hacimli bir lobi isterim. Yüksek tavanlı. Geleneksel bir dokuya sahip bir lobide oturmak isterim. dinamik bir lobi isterim. 3. Canlı renklerin hakim olduğu. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. Kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine ve imajına göre. 2. 5. Katılmıyorum 1. Bu otelin lobisinin özellikleri hakkında. dışa dönük bir lobi isterim. 4.

iç içe bir lobi isterim. Diğer guruplarla ilişkisi az olan. Kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına göre. Duvar yanında oturmaktan hoşlanırım. Orta kısımlarda otururum. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . 4. 3. 6. Katılmıyorum 1. Basamaklarla. Küçük bir salon isterim. Pencere yanında oturmaktan hoşlanırım. küçük oturma guruplarında otururum. 3. Galerilerle ya da atrium aracılığıyla diğer mekanlarla ve katlarla görsel ve işlevsel ilişkisi olan bir lobi isterim. 2. 2. lobide yer kalmamışsa tanımadığım bir insanın masasına oturabilirim. 4. 5. Katılmıyorum 1.149 Kullanılacak mekanın kurgusuna ve konumuna göre. Farklı insanlar tanımayı severim. Organik formlu bir mekan isterim. Giriş çıkışları ve tüm alanı görecek şekilde otururum. 5.

Resepsiyona yakın otururum. 8. .150 7. 9. Bara yakın otururum. Merdiven ve asansöre yakın otururum.

03. Şantiye Stajı 2000 Yaz Dönemi Kabay İnşaat Taahhüt Ltd Şti.. Büro Stajı 2001 Yaz Dönemi 4GEN Mimari Ltd .151 ÖZGEÇMİŞ Doğum tarihi Doğum yeri Lise Lisans Çalıştığı kurumlar 11. Büro Stajı .. Mimarlık Bölümü 1999 Yaz Dönemi Yolbulanlar İnşaat Ltd Şti.1980 İstanbul 1994-1998 1998-2002 Darıca Neşet Yalçın Süper Lisesi Trakya Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fak.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful