P. 1
61713492 Lobi Mekaninin Algilanmasinda Kullanici Kulturunun Etkisi

61713492 Lobi Mekaninin Algilanmasinda Kullanici Kulturunun Etkisi

|Views: 813|Likes:
Yayınlayan: Ipek Ozan

More info:

Published by: Ipek Ozan on Mar 10, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/01/2013

pdf

text

original

Sections

  • 1. GİRİŞ
  • 1.1 Konunun Önemi ve Gerekçesi
  • 1.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı
  • 1.3 Araştırma Yöntemi
  • 1.3.1 Sorunun Belirlenmesi
  • 1.3.2 Amacın Belirlenmesi
  • 1.3.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması
  • 1.3.4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi
  • 1.3.5 Veri Toplama Aşaması
  • 1.3.5.1 Literatür Çalışmaları
  • 1.3.5.2 Anket Çalışması
  • 1.3.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç
  • 2. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI
  • 2.1 Tanımlar ve Kavramlar
  • 2.2 İnsan-Çevre İlişkileri
  • 2.2.1 Çevresel Psikoloji
  • 2.2.2 Çevre Bileşenleri
  • 2.2.3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar
  • 2.2.4 Çevresel Gereksinimler
  • 2.2.5 Çevresel Algılama ve Biliş
  • 2.3 Davranışsal Süreçler
  • 2.3.1 Mahremiyet
  • 2.3.1.1 Tanımı ve Anlamı
  • 2.3.1.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı
  • 2.3.2 Kişisel Mekan
  • 2.3.3 Bölgesellik
  • 2.3.3.1 Kamusal Bölgeler
  • 2.3.3.2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları
  • 2.3.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme
  • 3. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI
  • 3.1 Mekan
  • 3.1.1 Mekanın Tanımı
  • 3.1.2 Mekan Çeşitleri
  • 3.1.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan
  • 3.2 Algılama
  • 3.2.1 Algılamanın Tanımı
  • 3.2.2 Algılama Süreci
  • 3.2.3 Algılama Teorileri
  • 3.3 Mekanın Algılanması
  • 3.3.1 Algılamada Öznel Faktörler
  • 3.3.2 Algılamada Nesnel Faktörler
  • 3.3.2.1 Mekansal Bütünlük
  • 3.3.3 Estetik Olgusu
  • 3.3.4 Mekansal Algı Türleri
  • 3.3.4.1 Boyutsal Algılama
  • 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama
  • 3.3.4.4 Görsel Algılama
  • 3.3.4.5 Isısal Algılama
  • 4. TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ
  • 4.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi
  • 4.2.1 Kültür Kavramı
  • 4.2.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar
  • 4.3 Lobi Mekanının Algılanması
  • 5. UYGULAMA ÇALIŞMASI
  • 5.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı
  • 5.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi
  • 5.3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar
  • Şekil 5.1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler
  • Şekil 5.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler
  • Şekil 5.3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler
  • Şekil 5.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler
  • 6. SONUÇLAR VE ÖNERİLER
  • KAYNAKLAR
  • EKLER

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TASARIM GİRDİSİ OLARAK ALGILAMA: LOBİ MEKANININ ALGILANMASINDA KULLANICI KÜLTÜRÜNÜN ETKİSİ

Mimar Emine KÖSEOĞLU
FBE Mimarlık Anabilim Dalı Bina Araştırma ve Planlama Programında Hazırlanan

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı : Doç. Dr. Deniz ERİNSEL ÖNDER (YTÜ)

İSTANBUL, 2004

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................................ iv ÇİZELGE LİSTESİ ................................................................................................................... vi ÖNSÖZ.....................................................................................................................................vii ÖZET .......................................................................................................................................viii ABSTRACT .............................................................................................................................. ix 1. 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.5.1 1.3.5.2 1.3.6 2. 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.1.1 2.3.1.2 2.3.2 2.3.3 2.3.3.1 2.3.3.2 2.3.4 3. 3.1 3.1.1 GİRİŞ....................................................................................................................... 1 Konunun Önemi ve Gerekçesi................................................................................. 1 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı ............................................................................ 2 Araştırma Yöntemi .................................................................................................. 3 Sorunun Belirlenmesi .............................................................................................. 3 Amacın Belirlenmesi ............................................................................................... 3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması........................................................................ 4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi ........................................................ 4 Veri Toplama Aşaması ............................................................................................ 4 Literatür Çalışmaları................................................................................................ 5 Anket Çalışması....................................................................................................... 6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç .............................................. 6 İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI.......... 8 Tanımlar ve Kavramlar............................................................................................ 8 İnsan-Çevre İlişkileri ............................................................................................. 12 Çevresel Psikoloji .................................................................................................. 12 Çevre Bileşenleri ................................................................................................... 14 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar............................................................. 16 Çevresel Gereksinimler ......................................................................................... 19 Çevresel Algılama ve Biliş .................................................................................... 20 Davranışsal Süreçler .............................................................................................. 23 Mahremiyet............................................................................................................ 23 Tanımı ve Anlamı .................................................................................................. 23 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı............................................................... 25 Kişisel Mekan ........................................................................................................ 26 Bölgesellik ............................................................................................................. 28 Kamusal Bölgeler .................................................................................................. 28 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları ....................................................................... 29 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme ......................................................................... 30 ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI ................................................... 32 Mekan .................................................................................................................... 32 Mekanın Tanımı .................................................................................................... 32 ii

3.1.2 3.1.3 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.2.1 3.3.3 3.3.3 3.3.3.1 3.3.3.2 3.3.3.3 3.3.3.4 3.3.3.5 3.3.3.6 4. 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 5. 5.1 5.2 5.3 6.

Mekan Çeşitleri...................................................................................................... 32 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan ......................................... 36 Algılama ................................................................................................................ 40 Algılamanın Tanımı............................................................................................... 40 Algılama Süreci ..................................................................................................... 41 Algılama Teorileri ................................................................................................. 43 Mekanın Algılanması ............................................................................................ 49 Algılamada Öznel Faktörler .................................................................................. 49 Algılamada Nesnel Faktörler................................................................................. 53 Mekansal Bütünlük................................................................................................ 57 Estetik Olgusu........................................................................................................ 61 Mekansal Algı Türleri ........................................................................................... 66 Boyutsal Algılama ................................................................................................. 66 İşitsel-Kokusal Algılama ....................................................................................... 68 Dokunsal Algılama ................................................................................................ 69 Görsel Algılama..................................................................................................... 69 Isısal Algılama ....................................................................................................... 74 Hareket ve Zamanın Algılanması .......................................................................... 75 TURİZMDE KÜLTÜREL DAVRANIŞ VE MEKANSAL ALGILAMA ........... 79 Turizmde Mekanın Algılanması ............................................................................ 80 Kullanıcının Özellikleri ......................................................................................... 82 Mekansal Özellikler............................................................................................... 96 Turizmde Algılama ve Kültür İlişkisi.................................................................. 103 Kültür Kavramı.................................................................................................... 105 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar .................................................................... 106 Lobi Mekanının Algılanması............................................................................... 109 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Etkisi ........................................................ 106 Lobi Mekanının Tasarım Kriterleri ..................................................................... 114 UYGULAMA ÇALIŞMASI .............................................................................. 118 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı ............................................................................ 118 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi ............................................................. 118 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar ....................................................................... 120 SONUÇLAR VE ÖNERİLER ............................................................................ 137

KAYNAKLAR ...................................................................................................................... 140 EKLER .................................................................................................................................. 147 Ek 1 Lobi Mekanının Algılanması ile İlgili Gerçekleştirilen Anket Çalışması ..................... 147 ÖZGEÇMİŞ............................................................................................................................ 150

iii

............................................................... 63 Oranlama sistemleri..................................................... 82 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model ......................................................2 Şekil 2...................................................................................... 24 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House.................. 46 Faydalı form prensibi ....... 72 Uygun devamlılık ilkesi ................................................ 73 Renklerin etkileri............................. 10 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış ..................... 34 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar . 59 Tekrar ilkesi...... 37 Allen Brooks tarafından hazırlanan...................................................ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2.................5 Şekil 3......................................................... 84 iv .......................... Beyazıd Külliyesi......21 Şekil 3.... 71 Yakınlık ilkesi .....................................................24 Şekil 3....2 Şekil 3.........11 Şekil 3...... 74 Faydalı form prensibi ............ 47 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması .9 Şekil 3.................................................................................... 83 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler ................................................4 Şekil 3..... 76 Perspektif ilkesi ....................4 Şekil 2.................................................................................................................................................................................................................15 Şekil 3......................................................................................................................................................................5 İnsan davranışının temel süreçleri....................................................................10 Şekil 3............................................... 45 Şekil-zemin ilişkisi ....................................................... 16 Davranış düzenleme mekanizmaları ...................................................... İspanya ........................... 38 Bitiştirme ve giriştirme.......................... 72 Faydalı formlar ..... 59 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar............................................. 60 Villa Hermosa’dan bir görünüm................................................................................. 81 Algılamanın şematik tanımı .......................................... Le Corbusier ................................................ 37 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü ......................... 44 Yakınlık kanunu .................................23 Şekil 3... 71 Benzerlik kanunu......................... La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber ....... 48 Işık-mekan......................1 Şekil 2...................................................14 Şekil 3.................3 Şekil 4.....31 Şekil 3............................. 54 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma............................5 Şekil 3..............................................13 Şekil 3....................................................................................................................... 11 Kültür-çevre ilişkileri .......................33 Şekil 4.........................19 Şekil 3....1 Şekil 4....................................................................... 36 Yükseltilmiş döşeme düzlemi........................ Bursa................................................1 Şekil 3............16 Şekil 3........................................ 45 Faydalı devamlılık kanunu ............................................................................................ koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi....................... 58 Tekrar...........................................27 Şekil 3.......................................3 Şekil 2.................... 76 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri .......................22 Şekil 3........................................................................8 Şekil 3.........32 Şekil 3...........6 Şekil 3................................................30 Şekil 3..................................26 Şekil 3........................................ II...........................................17 Şekil 3...............12 Şekil 3........................... 64 Görsel ölçek...................................4 Şekil 4........ La Tourette Şapeli......................................................20 Şekil 3........... 45 Kapanma kanunu.......................................................................25 Şekil 3.......................... Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar ............18 Şekil 3..........................................................................29 Şekil 3................ 13 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri.................28 Şekil 3............. 44 Benzerlik kanunu...........................7 Şekil 3......................................................................... 39 Formun algılanması ve sınırlar.................................. 66 Şekil-zemin ilişkisi................................2 Şekil 4.3 Şekil 3. 79 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler..................... 45 Kapalılık kanunu ................................ 39 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme............................................................ 72 Kapanma kanunu........

87 Motivasyon sürecine ilişkin bir model ..............................8 Şekil 4......2 Şekil 5.................................................................................. 86 Tatil yeri tercih modeli ........ 86 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model .............................. 104 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması............ iki grup arası t-testi sonuçları......................... 123 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin.................................... 111 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler............ 91 Kültürel-sosyal süreçler.................................................................... bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir.................15 Şekil 4.............................................................7 Şekil 5.................9 Şekil 5.. 124 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri...............6 Şekil 4........... 126 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin.16 Şekil 4.....................3 Şekil 5......................................... 131 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri............... 109 Algılamaya kültürün etkisi ....1 Şekil 5...........9 Şekil 4........................5 Şekil 5.......... 127 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.....................................14 Şekil 4............ 96 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli.......................................................................4 Şekil 5.............................................................. 98 Dikkate değer farklılıklar............................................................... 101 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi..................................... 99 Yapma çevrenin deneyimlenmesi .......10 Şekil 4........................ 123 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler..................................... iki grup arası t-testi sonuçları.....................18 Şekil 4.................................................................................................................11 Şekil 4.................10 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar ............................................................................................. 129 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin................ sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir ...................................... 85 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler ......................17 Şekil 4....... 100 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık .................. 122 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.............................................. iki grup arası t-testi sonuçları .......19 Şekil 4............. 121 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler..........................................................................13 Şekil 4............................20 Şekil 5.......Şekil 4.....8 Şekil 5........................................................................................................................................... 133 v ........................................................................................................ sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki...........................................12 Şekil 4............................................ 100 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir..............................................6 Şekil 5............................... 88 Bir yerin algılanması .7 Şekil 4.......................................

.......1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler ..........2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler .......ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 4..................... 107 vi ........................................ 107 Çizelge 4....

her zaman beni destekleyen ve yanımda olan aileme sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim. Algılama. Tez çalışması süresince. ilgisini ve desteğini esirgemeyen değerli hocam Doç. Deniz Erinsel Önder’e.ÖNSÖZ Mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. her zaman yanımda oldukları gibi. Dr. fikirleriyle beni yönlendiren. bazı teknik kriterler yanında. vii . anket çalışmasında da bana yardımcı olan yakın arkadaşlarım. oluşturdukları mekanların kullanıcılar için ne ifade ettiği de son derece önemlidir. Asuman Elmas’a ve Reyhan Örence’ye. kullanıcıların zihinlerinde mekanlarla ilgili ne tür imgeler oluştuğunu saptamada mimarlara yardımcı olan bir araçtır. Mekanları oluşturmakla görevli olan mimarlar için.

diğer kişilerle olan ilişkilerini davranış düzenleme mekanizmaları sayesinde organize ettiği vurgulanmıştır. kültür. işitme. giriş bölümüdür. özelde ise lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörler irdelenmiş. Son olarak da. bu tezin gerçekleştirilme amaçlarının başında gelmektedir. gerçekleştirilen çalışmada. Bu bağlamda. mekan bileşenleri ve kurulum şekilleri anlatıldıktan sonra algılamanın tanımı yapılmış. turizm çevreleri ve mekanları ile kullanıcı arasındaki etkileşimin psikolojik yönleri tartışılmıştır. dokunma. algılama. mekan kavramı. Konuyla ilgili literatür ve internet taraması yapılmış. duyusal boyutlar -görme. Bu konuyla bağlantılı olarak. sosyal bir canlı olan insanın. Son bölümde. lobi mekanının algılanmasında kültürel yönle ilişkili olarak gerçekleştirilen anket çalışması sunulmaktadır. genelde mekanın algılanması. insan-çevre-davranış-kültür ilişkileri tartışılmıştır. hem de farklılıklar bulunmaktadır. Birinci bölüm. çevresel davranış. mekan. İnsanın çevresiyle kurduğu ilişkide gerçekleşen psikolojik süreçler ele alınmıştır. İlk olarak. algılama ve mekanın algılanması incelenmiştir.ele alınmıştır. Anahtar kelimeler: Çevresel psikoloji. kişinin iç ve dış ortamdan aldığı etkileri vurgulamaktadır. Üçüncü bölümde. kültür kavramı ile ilişki kurulmuştur. viii . Anket çalışmasının sonuçlarına göre. kurguladığını ve tanıdığını irdelediği. mekanın algılanmasında kültürler arasında hem benzerlikler. algılama süreci ve teorilerine değinilmiştir..ÖZET Turizm yapılarının tasarımında kullanıcıların kültürel farklılığının önemi yadsınamaz. insanın çevresini nasıl algıladığını. bir anket çalışması gerçekleştirilerek sonuçları sunulmuştur. Çevresel biliş ve algılama konularının. lobi mekanı. Bu bölüm. turizm. vb. mekanın algılanmasında. İkinci bölümde. mekana etki eden nesnel özellikler yanında. Dördüncü bölümde tartışılan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi.

The first part is the introduction part. environmental behaviour. perception is defined. build and know their environments through environmental cognition and perception. Literatural resources and the resources on internet related to the subject are sought. In this context. environment. behaviour and culture is mentioned. the questionnaire relating to the cultural aspect of perception of lobby spaces is presented. tourism. a questionnaire and its results are presented. In the last part. According to the results. In the third part.ABSTRACT Space perception has an important influence on designing of tourism spaces. there are both differences and similarities between cultures in space perception. perception. lobby space. space perception in general and culture as one of the factors affecting the perception of lobby spaces in specific are examined in this thesis. First. and regulate their relations with others via behaviour-regulation mechanisms. Then. Keywords: Environmental psychology. culture. space. the concept of space. the process and theories of perception are explained. learn to understand. perception and space perception are studied. the psychological aspects of the interaction between tourism environments and users are the subjects of this part. the relation among people. spatial components are described. In the second part. Next. People profit from some psychological processes to survive in environments. The influence of users’ culture on perception of the features of lobby spaces examined in the fourth part is the aim of this thesis. This part highlights the effects a person receives from interior and exterior world apart from the ones from the object. ix . Related to this.

Bu tez kapsamında. algılamayı şekillendiren öznel faktörlerden biri olan “kültür” faktörü incelenmiştir. irdelemede ve açıklamada tasarımcılara veri oluşturmaktadır. Kullanıcı açısından kültürel çeşitliliği barındırabilen lobi mekanının çalışma alanı olarak seçilmesiyle kültür kavramı. mekan-algılama. çevresel psikoloji çerçevesinde kullanıcıların mekanları anlama ve yorumlama biçimlerini çözmek üzere başvurulabilecek bir referans özelliğindedir. insanların algılamaları pek çok kişisel ve sosyal faktörün etkisiyle gerçekleşir. İnsanın çevresini anlayış. Çevresel psikoloji. nerede olursa olsun. insanlar arasında benzerlikler bulunabileceği gibi. İnsanlar. Farklı kültürlerden insanların kullanımındaki mekanların tasarımında (lobi mekanında olduğu gibi). Benzer şekilde. Yaşamını sürdürebilmek için çevresiyle bir ilişki kurması gerekliliği doğmuştur. bir çevre içinde bulunmuştur.1 Konunun Önemi ve Gerekçesi İnsanoğlu var olduğu günden itibaren. Turizm-kültür. turizm-algılama. Bununla birlikte. . insan-çevre etkileşimiyle beraber ortaya çıkmıştır. İnsan çevresini gereksinimleri doğrultusunda şekillendirir. kullanıcıların kültürlerinin etkisiyle mekanı farklı algılayıp algılamadıkları tasarım için önemli bir veri olabilir. Söz konusu ilişki karşılıklıdır. Mimarlık. GİRİŞ 1. insanın çevreyle etkileşimini inceleyen bilim dallarının mimarlık eksenindeki önemi daha net anlaşılabilir. bu verileri elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. bu bağlantıları kurmada. birbirlerinden farklı olduğu gibi algılamaları da farklılık gösterir. çünkü mimarların oluşturduğu mekanlar onlar tarafından kullanılır. mekanın algılanmasında daha önemli bir hale gelmiştir. Kullanıcıların bakış açısı önemlidir. çünkü bu durum mekansal tercihleri ve kişilerin mekan içinde birbirleriyle olan etkileşimlerini de doğrudan etkiler. Bu açıdan bakıldığında. mekan tasarımına etki eden birçok faktör gibi kullanıcının bakış açısı objektif değildir. Kültürlerarası hizmet sunan turizm ve turizm olaylarının meydana geldiği turizm mekanlarında kullanıcıların mekanı ve birbirlerini algılamalarını incelemek mekanın verimi açısından büyük önem taşımaktadır. Çünkü. algılamalarında da benzer yönler olabilir.1 1. Bu tez. kavrayış ve yorumlayış biçiminin ifadesi olan çevresel algılama. içinde bulunduğu çevre koşulları da insan yaşamını ve kişiliğini etkiler.

yapma çevreyi oluşturan elemanlar mekanlardır. mekansal algılama konusu farklı kültürlerden kullanıcıları olan “lobi mekanı” özelinde irdelenmiştir. etkenler söz konusudur. yani belli bir dönem için kendi çevrelerinden farklı çevrelerde yaşayan kişilerin bir turizm mekanını deneyimlemesi sırasında bazı psikolojik süreçler devreye girer. Farklı kültürlerden insanların buluştuğu bir kent otelinin lobi mekanı küçük ölçekte bir turizm mekanıdır. Farklı ülkelerden insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisi olan turizm için kültürün önemi açıktır. yapısal. bulundukları çevrelerden farklı çevreleri ziyaret etmelerinin ya da farklı çevrelerde yaşamalarının söz konusu olduğu günden beri insanlar için önem taşıyan konulardır. Mekanı nasıl “gördüğü”dür. yapma çevre denilen. Zihinsel imgeler. objektif değildir.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı Çevresel psikoloji kapsamında çevresel biliş ve çevresel algılama. Bununla birlikte. Zihinsel imgeler.2 mekan-kültür konularının işlendiği çalışmaların yanında söz konusu konuların hepsinin yer aldığı çalışmalar da mimarları doğrudan ilgilendirir. bu etkenlerden biri de kullanıcının iç dünyasıdır. bununla birlikte özneldir. Algılamayı oluşturan öznel faktörlerden bir diğeri de kültürdür. mimarinin ilgi alanı olan fiziksel çevreler ortaya çıkmıştır. Algılama. içsel öğelerdir. Kullanıcısıyla var olan mekanlar için. işlevsel. Çevrenin şekillendirilmesi sonucunda. Bunlardan biri olan algılama. ekonomik vb. isterse bir mimar tarafından tasarlanmış olsun. Ve zihinsel imgeler algılama sonucunda oluşur. mekanın kişinin zihninde oluşturduğu imgeler devreye girer. İster anonim olsun. Mekan oluşturmada. mekan tasarımında esas olan kullanıcı olduğundan algılama ve sonuçları tasarım için önemli veriler oluşturabilir. kavrayışıdır. mekanla ilgili bilgilerin kişilerin zihinlerindeki yansımalarıdır. Mekan oluşturma. mekansal özelliklerin değerlendirilmesi sonucu oluşturulur. mekanı anlayışı. kullanıcıların zihinlerinde mekanla ilgili bazı imgelerin oluşmasıyla sonuçlanır. . insanların çevrelerini şekillendirmeye başlamalarının. objektif bilgiden farklıdır. Bu noktada. Bu tezde. Turistlerin. Bu imgeler. mimarinin başlıca konusudur. 1.

1966. insan-çevre ilişkileri ve bu ilişkilere etki eden faktörler mimari için önemlidir.2 Amacın Belirlenmesi Hall ile Altman ve Chemers’in çalışmalarında. sorunun belirlenmesi. . kültürlerinin bir yansıması olduğu ve tüm bu ilişkilerin psikolojik süreçlerle bağlantılı olduğu anlatılır (Hall. kültürel farklılıkların kent otellerindeki lobi mekanının tasarımında etkili olup olmadığı.3 Araştırma Yöntemi Bu çalışma sürecinde. Bina Araştırma ve Planlama Lisansüstü Programı’nda “Turizm Yapıları” alanında yürütülen bu çalışmada. araştırılması gereken soruların belirlenmesi. Altman ve Chemers.1 Sorunun Belirlenmesi Sorunun belirlenmesi aşamasında. 1980). mekansal araçları kullanış biçimlerinin ve mekan içindeki davranışlarının büyük ölçüde. Bu bağlamda. 1. “kent otelinin lobi mekanı” çalışma konusu olarak seçilmiştir. insanların çevreyi ve mekanları oluşturma biçimlerinin. birbirleriyle olan etkileşimlerinin. araştırmanın amacı olarak belirlenmiştir. kaynak ön çalışmasının yapılması. 1. daha önce yapılan tezler incelenmiş. “mekanın algılanması ve algılamanın kullanıcı üzerindeki etkileri” çalışma alanı olarak belirlenmiştir. 1. Tüm bunlar dikkate alınarak. amacın belirlenmesi. Bu bağlamda.3 Tez kapsamında. tasarıma veri olması bakımından. işlevi sayesinde bir karşılaştırmaya olanak verebiliyor olması nedeniyle. verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların sunulması aşamaları gerçekleştirilmiştir. lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörlerden biri olan “kullanıcı kültürü” ve lobi mekanında bir araya gelen farklı kültürlerden kullanıcıların birbirleriyle olan “sosyal etkileşimleri” mekan tasarımına veri oluşturması açısından incelenmiştir.3.3. ilgi duyulan konular ortak noktalar tespit edilmiştir. irdelenmesi gereken bir alt başlık olarak saptanmıştır. Yapılan literatür çalışmaları sonunda. konunun doğrudan bağlantılı olduğu “kültür” kavramı. verilerin toplanması.

Elde edilen kaynaklardaki konular araştırma konusuyla ilişkilendirilmiş. alt hipotezler belirlenmiştir. belirlenen amaca yönelik ön araştırmalar yapılmıştır. • Kullanıcı mekanı nasıl algılar? • Kültürel farklılıklar “mekansal algılama”yı nasıl etkiler? • İnsan davranışlarının mekan tasarımına etkileri nasıldır? • Turistlerin mekanı algılaması ve tercihleri nasıl gelişmektedir? Bu bağlamda. mimarlıkta kullanıcı faktörü gibi konularla ilgili kaynaklar belirlenmiştir. konumsal özellikler ve kullanım özellikleri) ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunun.4 1.3. 1.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması Bu aşamada.3. ilgili konuların sonuçları. ayrıca araştırma konusuyla ilgili alt başlıkların oluşmasını sağlamıştır.5 Veri Toplama Aşaması Bu tezde. kurgusal. aşağıda sıralanan sorular belirlenerek çalışma alanının sınırları çizilmiştir. Bunlar: • Mekanın algılanmasında (lobi mekanı) farklı kültürlerden (Asya ve Avrupa) kullanıcılar arasında fark olup olmadığının. veri toplama aşaması iki başlık altında gerçekleştirilmiştir: • Literatür çalışmaları • Anket çalışması . • Farklı kültürlerden kullanıcıların sahip oldukları mahremiyet özelliklerini.4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi Bu aşamada. Algılama. Bu aşamadaki çalışmalar. mekanın algılanması. • Söz konusu kullanıcıların mekansal özelliklerle (fiziksel. 1. genel kullanıma açık olan lobi mekanında mekansal davranışlarına yansıtıp yansıtmadıklarının saptanmasıdır. çevre-kültür ilişkileri.3. sonuçlar hakkında yapılan değerlendirmeler incelenmiştir.

bölgesellik) konuları Altman ve Chemers’in çalışmasının yanı sıra. insan-çevre etkileşiminin kesişim noktasında yer alan kavramlardan biridir. Kişiden (observer) kaynaklanan etkilerde ise psikolojik ve sosyal . 1997. Edward T. Hall’ın The Hidden Dimension isimli kitabı ile Altman ve Chemers’in Culture and Environment isimli çalışması söz konusu ilişkilerin anlaşılmasında temel yönlendirici kaynaklar olmuştur. von Meiss. İnsan-çevre ilişkileriyle ilgili kaynakların incelenmesinden. davranış ifadeleri anahtar kelimeler olarak kullanılarak tarama yapılmıştır. yapma çevrenin çeşitliliğinde kültürel etkilerin rol oynadığına dair bilgiler bulunmuştur. 1987. bu konuda da çok sayıda kaynak bulunmuştur (Hall. 1967). öncelikle. Maslow’un gereksinimler hiyerarşi ile ilgili internette ve literatürde çok sayıda çalışma yer almaktadır. Mekanın algılanması duyularla gerçekleşir. kaynaklar en çok Gestalt psikolojisinden bahsetmektedir (Carlson. insan. Lang’ın Creating Architectural Theory isimli çalışmasında da bulunabilir. Mekanın algılanması kavramının anlaşılabilmesi için algılamanın yapısal ve işlevsel özelliklerinin araştırılması önemlidir (Carlson. Çevresel gereksinimler ve motivasyonlar. 1967). Özellikle. 1967). insan-çevre ilişkilerini içeren kaynaklar incelenmiştir. çevre. Çevresel psikoloji kapsamında yer alan çevresel algılama ve biliş konuları da. Lang. Altman ve Chemers’in çalışmasında geniş yer bulmuştur. 1996.5 1. Sartain vd. Norberg-Schulz. Bunun sonucunda. Bu noktada.3. algılama kavramı araştırılmıştır. Sartain vd. mahremiyet. psikoloji literatüründe uyaran (stimulus) kaynaklı etkiler olarak geçer (Albal.. İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini kurmada kullandıkları davranış düzenleme mekanizmaları (kişisel mekan. 1966. Sartain vd. çevresel davranışların şekillenmesinde önemli bir paya sahiptir. mekan kavramı araştırılmıştır (Ching.. çevresel psikoloji kavramına ulaşılmıştır. 1990).1 Literatür Çalışmaları Ortaya konulan sorulara cevap bulabilmek amacıyla. 1968). Algılama. Mekanın nesnel özelliklerinden sonra. Moore ve Allan. Lang. 1976.. Çevresel psikoloji.5. 1987. Rapoport’un Human Aspects of Urban Form isimli eserinde. Bu evrede. bazı anahtar kelimeler ve başlıklar tespit edilerek bunlarla ilgili literatürdeki ve internetteki kaynaklar taranmıştır. Bunun için. insan-çevre-davranış ilişkilerine kullanıcı perspektifinden yaklaşan bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. Nesneden kaynaklanan etkiler.

1. Turizmde. 2000). yaşanılan yer. Ankette öncelikle. 2003. Schiffman ve Kanuk. yaşam tarzı.2 Anket Çalışması Turizmde mekanın algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi üzerine gerçekleştirilen çalışmalardaki mekanlar büyük ölçekli turizm mekanlarıdır. 1990). Schiffman ve Kanuk. anketi oluşturan soruların türlerine göre .6 özellikler söz konusudur (Sartain ve North. motivasyonun önemi üzerine yapılan çalışmalar yer almaktadır (Mayo ve Jarvis. bazı psikolojik süreçlere değinmektedir (Woodside. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. Benzer şekilde.5. 2000). mülakata oranla daha fazla insanla görüşülebilmesi sayılabilir. gelenekler gibi) dikkati çeken çalışmalar son yıllarda artmış olsa bile. Kullanıcı-turizm çevreleri etkileşimini inceleyen ilgili çalışmalar. 1999). 1. Özellikle. Tüketici davranışı ya da turizmde tüketici davranışı gibi konuların işlendiği kitaplarda algılamaya ve algılamayla ilgili psikolojik süreçlere ilişkin veriler bulunmuştur (Pizam ve Mansfeld. 2000. anket sonuçlarının gözlem ve mülakat sonuçlarına oranla nicel değerlendirmelere daha çok olanak vermesi. Anket çalışmasının tercih edilmesine gerekçe olarak.3. Daha sonraki aşamada. konuya turizm ve tüketici çerçevesinden bakan çalışmaların araştırılması gündeme gelmiştir. Hall ve Page. 1974). kültürün soyut yönlerine (değerler. Bunun için. 1981. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. birincil veri toplama tekniklerinden biri olan anket kullanılmıştır. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. kullanıcı kültürüne de yer vermişlerdir (Reisinger ve Turner. dünya görüşü. Um ve Crompton. tatil yeri tercihleriyle ilgili çalışmalar oldukça fazladır (Pizam ve Mansfeld. cinsiyet.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç Anket çalışmalarını değerlendirme yöntemleri. pazarlama ve turizm literatüründe davranışı inceleyen kaynaklar. yaş. Bu tezin konusu olan lobi mekanının algılanmasında kültürün etkisi ile ilgili veri elde etmek üzere bir uygulama çalışması gerçekleştirmeye karar verilmiştir. Markin. 2000. uygulama için öngörülen kişilerin bir mekan içinde gözlemlenmelerinin mümkün olmaması. Tatil yeri tercihlerini inceleyen çalışmalarda ağırlıklı olarak.3. araştırma konusu daraltıldığında konuyla doğrudan bağlantılı çalışmalar bulmak zorlaşmaktadır. 2000). 1967.

Likert tutum ölçeği olarak adlandırılmaktadır. Anket sonuçları. Bu tür bir ölçek. Uygulama çalışması. farklı kültürlere sahip kullanıcı gruplarının mekansal özellikleri algılamaları arasındaki farkı (ya da benzerliği) ve mekansal özelliklerle ilgili tutumlarını ve ilgilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirildiği için. sorular kullanıcıların önlerine sunulan mekansal özelliklere katılıp katılmadıklarını ölçmek üzere düzenlenmiştir. sayısal verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir. Likert tutum ölçeği bu uygulamada oldukça uygun bir ölçektir. .7 değişebilmektedir. Bu çalışmada.

1 Tanımlar ve Kavramlar Kaynaklarda çevre. şeklinde tanımlanmıştır. odağı etkileyen karşılıklı etkileşim ilkelerine dayanan değişken. çevre oluşturulurken bazı etkenlerin söz konusu olduğunu ifade etmek yerinde olur. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI İnsan çeşitli zamanlarda çeşitli çevrelerde bulunur. karmaşık. din ve düşünce özellikleri (Anonim. 1997. bir ulusa. iklimsel ve coğrafi değerlerin.8 2. toplumsal oluşumların her birini. doğal strüktürün üzerinde yaratılan alanlar olarak değerlendirmektedirler (Bütün. s. bir . s. Kültür. insan. doğal ve yapay fiziksel yapının.124). gelişen odak tarafından etkilenen. ekonomik. hars.4). çok yönlü bir kurgudur.492). sanatsal.19). toplumsal yaşam süreci içinde yaratılan. Çevre kavramı bir odak gerektirir ve o odağa bağlı olarak. s. Sanoff’a göre (1991). biyolojik etmenlerin. bir toplumu başkalarından ayıran sosyal yapılar ile sanat. insanların sosyal. bir topluma. bilimsel. 2002. bir kişinin içinde yer aldığı. s.355). 1999. sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan. onu etkiler ve ondan etkilenir. ekin (Anonim. bireye kabul edebileceği uyaranlar yoluyla etki eden bütün eşya. toplumsal bir grubun veya bir toplumun kültürel ve toplumsal gelişmesi üzerinde etkili olabilecek dış etkenlerin tümü şeklinde tanımlanmıştır (Anonim. bir kısmını veya tümünü bir arada kapsamına alır (İzgi. hayvan ya da bitkileri kuşatan doğal ve yapay öğeler bütünü (Hasol. 2002. kuvvet ve koşullar. insanın çevreyi şekillendirmesinde oldukça etkili olan kavramlardan biridir.556). çevre kavramı psikolojide. Yaşamını devam ettirdiği süre içerisinde bilinçli olarak ya da olmayarak içinde bulunduğu çevre ile değişik şekillerde ilişki kurar. kültürel ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla. ona yönelik onun dışında onunla ilişkili olarak oluşan. s. 1991. 1993. Mimarlar ise çevreyi. ivmeli. 2. İnsan ve çevre bir arada olması kaçınılmaz iki varlıktır. s. Kültür kavramının tanımı farklı kaynaklarda aşağıdaki gibi yapılmıştır: Tarihi. insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü. Bu durumda. bir grubu. kültürel. bir bireyin. toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada. yaşadığı ortam.

“Güney kültürü”. normlar. 1993. antropoloji ve sosyal psikolojide kullanılır. onayladıklarını söyleyerek ya da söylemeyerek. “varoş kültürü”. s. toplum düzeni ve kamu binaları sıklıkla ve açık olarak bir kültürün değerlerini ve inançlarını yansıtır (Altman ve Chemers.4). çevrenin insan eliyle oluşturulmuş kısmıdır” şeklinde yapılmıştır. “Amerikan kültürü”. inançlar. s. dünyaya bir bakış açısı geliştirmek. Ayrıca. değerler. hareket etmek için genel yollar olduğunu kabul etmek zorundadırlar. bilişler. kültür deyiminin çeşitli anahtar bileşenlerini belirlemişlerdir. kültür objelerde ve fiziksel çevrede açığa çıkar. Dördüncü olarak. kültür olarak adlandırılır (Norberg-Schulz. insanlar. 1974. s. neyi iyi veya kötü. Konut tasarımları. “Batı kültürü”. algılamalar. Bir kültürün içerdiği. paylaşılan değerlerin. Kültürün basit ve geniş bir tanımlaması da antropolog Herskovits (1952) tarafından. değerler. pratikleri “zihinsel” ve “davranışsal” süreçlerden çok daha fazlasını içerir. insan doğumundan itibaren çevresinde bir düzen kurmak için mücadele eder. duyguların ve davranışların.79). bir gurup ya da toplumun geleneklerinden ve davranışlarından bahseder. Altman ve Chemers. özellikle çocuklara geçtiği ve sonra kültürün yeni üyelerinin sosyalleşmesinin ve eğitiminin bir nesille bir sonraki nesil arasındaki anlaşmayı korumaya yardımcı olduğu anlamına gelir. değerlerini. Kültür. bireyin davranışlarında ortaya çıkar. kültür deyimi bilişlerin. algılamalar. Böylece toplumun genel yönlerinden. uygarlıkta bulunmayan maddi ve manevi değerler bütünüdür (Anonim.3). . İkinci olarak. Kültürün başka bir parçası da nasıl davranılması ve neler yapılması konusundaki bir grup kurallar ve inançlardır. çok küçük sosyal ünitelere kadar. s. Böylece. Üçüncü olarak. inançları. Bu genel düzen. bir toplumun değerleri. başka bir ulusta. Kültür deyimi genellikle sosyoloji. yaşamlarını ve çevreyi içerir. Varolan bir kültürde. anlaşmaya varılıp bir grup insan arasında paylaşıldığını anlatır.1488). Öncelikle. kültür deyimi. 1980.9 uygarlığa niteliklerini veren. “kültür. inançların ve davranış biçimlerinin başkalarına. neyi kabul edilebilir veya kabul edilemez gördüklerini de içerir. “çete kültürü” ve “aile kültürü” gibi. insanların inandığı dünyevi doğruları. toplumda. gelenekler vb. kültürün pek çok seviyesi vardır (Altman ve Chemers. inançlar. Norberg-Schulz’a göre. değerler ve uygun davranış modelleri kültür kavramının kapsadığı bir karakteristikler kümesini oluşturur. 1980.

algılar ve eylemler yoluyla kurulur.. 1993. s. s. zihnin değil. algılama..208) şeklinde ifade edilmiştir. organizmanın uyaranlar karşısındaki tepkilerinin tümü (Anonim. Bakema. 1974. algılanmış ve bilişsel olarak organize edilmiş ihtiyaçları tatmin etme amacındadır (Lang vd. algılamanın somut bir fonksiyonu olarak düşünüldüğünde bazı eğilimlerden bahsedilebilir. Lang’a göre. öyle ki bu girişim.83). s.10 Davranış bazı kaynaklarda. Şekil 2. duyumlamanın. Bunlardan biri davranışçılıktır. 1997. • nesnelerin hareket ettirilmesi. Mekansal davranışın . s. s. dıştan gözlemlenebilecek tepkilerin toplamı (Anonim. “Mekansal davranış doğrudan gözlemlenebilir” (Lang. 1987. Davranış. “mimarlık. 1987. 1974. 1987. Psikolojik süreçlerin çevreyle baş edebilmek için işlevsel bir rolü vardır. Psikoloji. insan davranışının üç boyutlu anlatımıdır” şeklinde bir ifadede bulunmuştur (Lang vd. • problem çözücü davranış. güdüler.11). Davranışsal modeller.114)..97). sadece gözlemlenebilir yönleriyle ilgilenmesi gerektiğini vurgulayan eğilimlerden biridir (Lang vd. B.24). Alman mimar J. davranış kavramına mimarlık ekseninden yaklaşarak. s.84). Sözü edilen farklı davranışların bir kombinasyonu belli bir fiziksel kurulumda gerçekleşir (Lang. Davranışçılık. Davranış. • kişilerarası etkileşim. biliş ve mekansal davranış. psikolojinin.1 İnsan davranışının temel süreçleri (Lang. 1974. Üç süreç. davranışın bilimidir [1]. algılamanın zihinsel yönleriyle değil. insan davranışını anlamak için oldukça önemlidir. s. amaca yönelik girişim olarak düşünülebilir. • yoğun bir şekilde hareket ettirici (motor) etkinlik. s.609). farklı özellikte davranışlar mevcuttur: • duygusal davranış.

kültür. 1974. Herkes davranış sisteminin bir üyesidir. davranışı yalnızca gözlemlenebilir tepkiler olarak görmek yerine. motivasyon.. davranış.84). Talcott Parsons. bu bileşenleri. Parson’un oluşturduğu şemadaki.2’de görüldüğü gibi algılama. psikolojik olarak onu tek yapan. bireyleri gruplar halinde . Şekil 2. çünkü bir bireyin fizyolojik yeterliliği sadece çevreyi algılama şeklini değil. Şekil 2. s.2 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış (Lang vd. çevre ve mekansal davranış kavramları birbirleriyle yakından ilişkilidir. öyle ki bu sistem bireyin fizyolojik özellikleri. bilişin ve algılamanın temelindeki tüm faktörler davranışa da etki eder. kişiliği. “kültür” ve “çevre” olarak adlandırmıştır. Bir bireyin kişiliği. güdülenme gibi farklı psikolojik süreçlerin etkisinde kalır. s. davranışın sosyal grup bileşeni. değerleri ve çevresiyle tanımlanır. dünyayı düşünme ve dünyada yaşama şeklidir (Lang vd.2’de “organizma”. onun nasıl düşündüğünü ve onu nasıl kullandığını da etkiler. Bu sebeple. bu süreçlerin gözlemlenebilir kısmını oluşturduğunu söylemek mümkündür.11 algılama ve biliş sürecinin bir sonucu olduğunu. “kişilik”.. O halde. “sosyal grup”. algılama ve biliş süreciyle birlikte değerlendirmek mimarlar açısından daha uygun ve gerekli olabilir. Şekil 2. 1974.85). Davranış sisteminin organizmal bileşeni önemlidir. Ek olarak. dünyaya bakışını oluşturan özellikler. üyesi olduğu sosyal grup.

öyle ki bu süreç.2. inançları ve tavırları içerir. hem de tamamlayıcısıdır.1 Çevresel Psikoloji Zihinsel aktiviteler. beklentiler ve onaylamalardan oluşur. Fiziksel çevredeki bu ilişkiler çoğu zaman mekansaldır (Rapoport. öğrenilmiş ve belli bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan davranışın birleşimidir. Gruplar yalnızca kişinin eylemlerinden değil. duydukları şeyler ve fiziksel çevre hakkındaki yorumları gibi. dünyayı algılama biçiminden de etkilenir. Bir birey. Kültür. Fakat. Çevre. 2. Ayrıca. Kültürlerarası çalışmalar. s. s. gelenekler. Davranışın kültürel bileşeni. İnsanın çevresiyle ilişkisi. fiziksel çevrelerin nasıl . normlar. kokladıkları. pek çok grubun üyesidir.. birey çevresini etkiler ve çevresinden etkilenir (Lang vd.. davranışın bireylerden oluşan grubun değerleri tarafından kontrol edilen yönlerini işaret eder. kültürün. 1974.83). Bu çevre aynı zamanda sosyal özelliğe de sahiptir. s. duyusal araçlarının yardımıyla gerçekleşir (Hall. 1974. 1977. bireyin tepkileri gerek iç ortamdan gerekse dış ortamdan kaynaklanan özelliklerden etkilenir. 1966). 2.12 değerlendiren süreçlere ve grupların üyeleri arasındaki etkileşimlere ilişkindir. Bu süreçte.2 İnsan-Çevre İlişkileri İnsan. çevreyle ilgili.85). çevreden gelen çok sayıda uyaranla karşı karşıya kalır ve bu uyaranlara tepki verir. Bu sebeple. Hem sosyalleşmeye yardımcı olan.9). çevresinin hem merkezi. Kültür. hem de sosyalleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan mimari düzen kişiler arasındaki ya da kişilerle nesneler arasındaki etkileşimlerin ve durumların gerçekleştiği ortamı oluşturur. insanların zihinlerinde meydana gelen şeyleri içerir. algılama. biliş ve davranış modelleri üzerindeki etkisini göstermektedir (Lang vd. objelerle insanlar arasındaki ilişkiler serisini içerir. insanların çevreyi algılama ve hissetme biçimi. Birey. İnsanoğlu yapma çevre olarak adlandırılan şekillendirilmiş fiziksel çevrede yaşar. Psikolojik süreçler fiziksel çevreden etkilenir. dil. değerler. gördükleri. davranışı sosyalleşme süreci yoluyla etkiler. olumlu ya da olumsuz.

bu yapılar arasında bazen . Böylece. algılama. ya da fiziksel çevreyi.3 Kültür-çevre ilişkileri (Altman ve Chemers. 1980. s. Ayrı başlıklar altında toplanmış görünseler bile. Söz konusu bileşenler. insanı çevresinin pasif bir ürünü olarak değil. kültürel bakışların bir sonucu olarak. tamamen değiştirebilirler. davranışları ya da çevreyle ilişkili olarak insanların nasıl hareket ettiklerini ve neler yaptıklarını içerir. göçleri ve kara parçalarının kullanımını kontrol etmek amacındadır (Altman ve Chemers. s.13 yaratılmaya ve değiştirilmeye çalışıldığı konusunu da etkiler. Çevresel psikoloji. “karşılıklı değişim” olarak ele alınabilir. toplulukları. kodlama. hedef odaklı bir oluşum olarak görür. Psikolojik süreçlerin ikinci bir yüzü. insanlar iklim hakkında öğrendiklerinin ve hissettiklerinin sonucu olarak farklı strüktürler inşa etmeyi öğrenebilirler. Bu tür davranışlar. 1974. yargılama gibi psikolojik süreçler. istenilen mahremiyet düzeyine ulaşmak.10). doğal çevre ve çevresel çıktılar gibi çevresel sistem. kısaca. Dünyası değiştikçe insanoğlu kendini değiştirir. çevresine göre hareket eden ve duruma göre ondan etkilenen.3’te çevre ve insan arasındaki ilişkileri içeren çevresel psikolojideki temel bileşenler görülmektedir. 1980. Şekil 2. kendi çevresini yaratmadaki rolünü vurgulayan “ekolojik bakış” tarafından ortaya konulmuştur (Ittelson ve Proshansky. Bu. hafıza. insan ve çevresi arasındaki dinamik.6).5). organizmaların adapte olmak ya da yok olmak zorunda olduğu. Şekil 2. s. çevresel davranış ve süreçler ile çevresel yönlenme ve dünya görüşü gibi sosyal ve kültürel yapılardır.

çevresel yönlenme ve dünya görüşü ile çevresel davranışlar ve süreçler. 1974. 1974.6). yapıları kapsayan yapma çevrenin oluşturulmasıyla sonuçlanır. Çevresel psikolojinin bileşenlerinden biri olan çevresel davranış ve süreçler. ölçülebilir ve gözlemlenebilir. Çevresel psikolojinin bileşenlerinin çok yönlülüğü onu farklı disiplinlerin konusu yapar. 1974. Takip eden bölüm çevre bileşenlerini irdelemektedir. (4) kullanılabilecek bilgiden çok daha fazlasını içerir.6).6). mekanda ya da zamanda. algılamanın da içinde bulunduğu çevreyle ilgili temel psikolojik süreçleri kapsamasıdır. (2) bütün duyular aracılığıyla bilgi sağlar. Çevresel yaklaşımın üçüncü bir özelliği disiplinlerarası olmasıdır (Ittelson ve Proshansky. Aynı zamanda. gereksinimleri nedeniyle mekanları. Çevresel psikolojinin diğer önemli bir özelliği. yapma çevre-insan ilişkisini çevresel psikoloji çerçevesinde incelemek mimarlar için büyük önem taşımaktadır. 1974. 2. Yapma çevre ve onu oluşturan yapılar. bu noktada.2. sabit ya da verilmiş sınırlara sahiptir. İnsanın fiziksel çevreyle olan ilişkileri. s. Yapma çevreye değinmişken. s. Çevresel psikoloji aynı zamanda sosyal problemlerle de ilişkilidir (Ittelson ve Proshansky. çevresel psikoloji bazı temel psikolojik süreçleri inceler (Ittelson ve Proshansky. binaları. sosyal kavramlar olmakla birlikte içsel ve bireysel özelliklerle de bağlantılıdır. (5) hareket yoluyla tanımlanır ve . çeşitlilik gösterir. Örneğin. çevreyi oluşturan bileşenlerden ve çevrenin türlerinden bahsetmek yerinde olur. s. Bu bağlamda. s. insanın çevreyle ve diğer insanlarla olan ilişkilerini açıklamaya yardımcı olur. çevreyle ve çevrenin algılanmasıyla ilgili şu özellikleri ileri sürmüşlerdir: (1) çevre.14 çok kesin sınırlar olmaz. insan tek başına yaşayan bir canlı olmadığı için bulunduğu çevrede mutlaka diğer canlılarla etkileşim halinde olur. Bu tez kapsamında çevresel psikolojinin tartışılmasının nedeni. Bu çeşitlilik yapma çevreyi şekillendiren insanın psikolojik ve sosyal özelliklerini çevresine yansıtmasıyla gerçekleşir.6). (3) merkezi olduğu kadar daha geniş bilgileri de içerir. davranışı incelemek için kullanılan yöntemlerle ilgilenmesidir (Ittelson ve Proshansky.2 Çevre Bileşenleri Ittelson ve Proshansky. Söz konusu psikolojik süreçler.

344). doğal çevre koşullarındaki değişiklikleri de kapsar. 1988). 1974. güzellik. 1974. Aynı zamanda çevre. hayvanat ve nebat gibi. (2) ilgili fiziksel düzende sosyal etkileşim için bir temel olarak küçük yüz yüze gruplar. her zaman tutarlı ve tahmin edilebilir bir bütünün sistemsel kalitesi üzerine temellenir (Ittelson ve Proshansky. suni yağış ya da yiyeceklerin. Yapma çevre. sıcaklık ve yağış. s. insanların çevreyi değiştirmelerinin sonuçlarına ilişkindir. birleştiricidir ya da sosyal bir fonksiyona sahiptir. Bazı durumlarda yapma çevre. çevresel şartlar. Sosyal yaşam.342). tasarımın konusuna uygun olmalıdır. geniş sosyal organizasyonlar çerçevesindeki bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimler. 1974. Ve son olarak. çevre anlamların ya da mesajların devamlılığını sağlar. İnsan. düzenlilik ve konfor sonuç tasarımda birleştirilir. dağlar. doğa koşullarından ve diğer insanlardan gelecek müdahalelere karşı yaşamını devam ettirebilmek ve sosyalleşebilmek amacıyla bir düzen yaratır. Fiziksel çevre çeşitli boyutlara sahip olan bir kavramdır. Yapma çevre. (3) okullar. grupların aktivitelerini düzenlemeye yardım ederek sosyal davranış için göstergeler (cues) sağlar (Ittelson ve Proshansky. s. Ittelson ve Proshansky. okyanuslar. ve (4) bu kuruluşlar ve sosyal organizasyonları içeren kentsel ve bölgesel düzeydeki insan etkileşimleri (Ittelson ve Proshansky. ovalar. Bilişsel bir düzeyde nasıl kullanılacağına ve yorumlanacağına gelince. şehirler gibi. Fakat başka bir yönüyle çevre insan üzerine etkilidir (affective). evler. suyun ve havanın kirlenmesi gibi (Altman ve Chemers. Kişisel sosyal kimlik bu çevrede oluşturulur. s. işlevsel olmalıdır.4). Fiziksel çevre.105). s. (6) sembolik anlamlara sahiptir ve (7) çevresel deneyimler. Duyularla deneyimlenen yapma çevre çoğunlukla fizikseldir. yapma çevreyi dört başlıkta incelemişlerdir: (1) objelerle ve mekanlarla ilişki içindeki insan. yerlere ve coğrafik özelliklere ilişkindir. düzenli bir fiziksel kurulumda ortaya çıkar (Canter ve Krampen. (1) doğal çevre ve (2) yapma çevre gibi alt başlıklara ayrılabilir. hem de fiziksel anlamlara sahiptir. Doğal çevre üzerinde insan eliyle kurulmuş olan yapma çevre bazı gereksinimler nedeniyle oluşturulur. 1980. ofisler ve hastaneler gibi. Mimarlar insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla insanların çevrelerine mekansal sınırlar inşa ederler. Bunlar fiziksel ve sosyal içeriklidir.15 deneyimlenir. . Doğal çevre. fiziksel bir oluşum olmakla birlikte insanlar için hem sosyal.

Düşey boyut. sosyal ve kültürel yönlere de sahiptir. Şekil 2. 1980. ofislerin düzenlenmesinde. Bununla birlikte. Günümüz organizasyonlarının çoğunun “zirve” yöneticileri yüksek yerlerde konumlanmış ofislere sahiptirler (Altman ve Chemers. s. 1980. aynı zamanda. Altman ve Chemers’a göre. cennet. dünya ve cehennem.32).45). s. çevresel yönlenme ve boyutlar yalnızca iç ortamda meydana gelen süreçler sonucunda ortaya çıkmaz. s. Bilgiler iç ortamda çeşitli süreçlerden geçerek işlenir. Düşey boyutun mekanlarda ve binalarda nasıl ortaya çıktığı Altman ve Chemers’in örnekleriyle anlaşılabilir: Yüksekte bulunan mekanların olumlu anlamları insanların yaşamlarında açıktır. Mısır piramitleri.33). statü ve pozitif durumlarla ilgilidir.44).3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar Çevresel yönlenme.2. insanların hayatları boyunca etkili ve gerçek olmaya devam eden düşey boyutu temsil eder (Altman ve Chemers. Avrupa’nın Ortaçağ katedralleri uzun kulelerle tasarlanmış ve “yukarıya uzanıyor” hissi veren kemerlerle vurgulanmıştır. s. 1980. tarih öncesi Yunan tapınakları ve benzeri örnekler.4 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri (Altman ve Chemers. insanların dini inançlarını ve dünyaya bakışını içeren kültürün yansımalarını taşır. insanların çevre hakkında sahip oldukları tutum ve duygulara ilişkin genel bir deyimdir (Altman ve Chemers. Sonuçta kişi.16 2. 1980. 1980.. insan yaşamında kullanılırken birtakım sembolleri temsil eder. Yükseklik. İnsan bu bilgileri duyumlama yoluyla alır.33). bulunduğu konum ve çevrenin özellikleri hakkında belli izlenimler elde etmiş olur. bina tasarımlarında ve dini mimarlıkta olduğu gibi. dünyanın yapısı hakkındaki kültürel inanışlarda düşey boyutun önemini gösterir (Altman ve Chemers. batı dünyasında çok erken öğrenilen. s. . İnsanlara içinde bulundukları çevreden çok sayıda bilgi gelir.

dünyanın yatay özelliklerini ifade eder ve birçok kültürde dünyanın yatay düzlemi günlük yaşamda çok önemlidir. binaların konumlanmasında ve düzenlenmesinde önemli faktörlerdir (Canter ve Krampen. Şehir plancısı Kevin Lynch. neyin istenmez olduğu konusunda bir ben merkezcilik ve ulus merkezcilikle bağlantılıdır (Altman ve Chemers. Yollar. Daha küçük ölçeklerdeki yerlere de adapte edilebilir. insanlar. yatay boyutta kurulan düzen bileşenlerinden olan şehirleri kapsayan bir araştırma yapmıştır. Kevin Lynch. daha uzak mekanların ve kişilerin daha az istenir olduğu konusunda yoğun bir eğilim vardır. Yatay boyutun çok yaygın bir yönü de “merkez” ve “çevre” kavramlarıdır. Düşey perspektif. s. hayvanların hareket etmesi gibi. Dünyanın yüzeyi hayat mücadelesinde önemli bir yer tutar: Sebze ve meyvenin yetişmesi. 1980. düğüm noktaları ve referans noktaları (Altman ve Chemers. Ek olarak. s. insanların yatay düzlemde bir çevreyi betimlerken hangi kent elemanlarını kullandıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu iki boyutun yapma çevrenin oluşumundaki kullanımlarına bakıldığında. s. Çalışmasından çıkardığı sonuca göre. Bunlar. cennet ve cehennem gibi bağlayıcı noktalara sahip olduğu gibi. 1960. 1980. Bu nedenle kendinin merkez olduğunun algılanması. insanlara Boston. demir yolları olabilir (Lynch. bir evdeki odalara açılan mekan. kenarlar. yanlarında ya da uzakta. bir şehrin zihinsel imajını oluştururken beş ana bileşen kullanmışlardır: yollar. sokaklar. . s. merkezin -genellikle kişinin ya da toplumun etrafında odaklanan. 1988. kanallar. 1980. dünya.17 Yatay boyut da insanların günlük yaşamlarında oldukça belirgindir. yaya yolları. saçak altındaki bir yürüyüş yolu gibi (Altman ve Chemers. öyle ki düşey boyuta göre insanlar onu daha az fark ederler.51). Bu araştırma. her türlü araca hizmet eder. geleneksel. s. potansiyel ya da tesadüfi olarak geçtiği kanallardır. bir yerden diğerine giderken kullanılan rotalardır. Jersey City ve Los Angeles gibi şehirlerin “imajları” hakkında çeşitli sorular sormuştur. bölgeler. İnsan yaşamı belirgin bir biçimde yatay düzlemle sınırlıdır. Haritalar da.46). Kültürel değerler. genel durumlar dünya görüşleri ve tutumların sembolize ettiği kültür ile bağlantılı olarak özelleştirilir. ince ya da geniş olabilir. Yollar: Gözlemcinin.35). yayalara. yakın ya da mesafeli olarak görmektedirler (Altman ve Chemers. Yollar.32). dünyada neyin istenir. Dünya yüzeyindeki nesneleri ve yerleri.“iyi” olduğu.50). s. Form açısından çeşitlilik gösterir. 1980. birçok kültür yatay dünyayı “merkez/çevre” düşüncesi çerçevesinde düzenler.69).

mutfaklar gibi (Altman ve Chemers. Pizza Kulesi vb. içerik olarak tek ya da unutulmazdır. eğer net bir forma sahipse. Lokantalar. Kenarlar. 1960. s. sosyolojik ve psikolojik özelliklerin bir kombinasyonudur. 1960. 1980. bu tek bir trafik ışığı ya da ayırt edilebilir bir depo bile olabilir.46). kesişimler. Yollarda olduğu gibi. hem de kenar olabilir. Büyük meydanlar. sevilen bir koltuk olabilir (Altman ve Chemers.18 Kenarlar: Gözlemci tarafından yollar olarak kullanılmayan ya da düşünülmeyen çizgisel elemanlardır.dir. tiyatrolar. s. Mısır piramitleri. Aynı yer bazen hem yol. s. sıklıkla fiziksel. 1980.46). Bölgeler. Düğüm noktalarının da ölçek olarak çeşitli seviyeleri vardır. bir antika saat. 1960. Genellikle bölgesel ve küçüktür. s. eczaneler. bir adliye binası gibi. 1960. mekansal konumlarında göze çarpan bir özellik varsa.46).51). Ev ölçeğinde de. Böyle yerler. ölçekte çeşitlilik gösterir. kavşaklar. Ulaşımda bir durak noktası olan. örneğin. genellikle yolların ve kenarların oluşturduğu bir ağa sahiptir (Altman ve Chemers. tematik bir özelliğe sahiptir. belirleyici bir karaktere sahip oldukları için fark edilebilir olan iki boyutlu uzantılara sahiptir (Lynch. kolaylıkla tanımlanabilir. evin bölümlerini. arka planlarıyla zıtlık oluşturuyorsa. iki ülkeyi. İki kıtayı. şehrin stratejik noktalarıdır. bir cadde aynı zamanda iki alanı birbirinden ayıran bir sınır görevi görür. refüjler düğüm noktaları olarak yolları birleştirir ve yolcular için seçim noktalardır. bir kent meydanındaki heykel.52). Düğüm Noktaları: Gözlemcinin içine girebildiği. bir odayı paylaşan iki kişiye ait alanları birbirinden ayıran sınırlarda olduğu gibi (Altman ve Chemers. Referans Noktaları: En belirgin fiziksel özelliği eşsizlik olan objelerdir. Gözlemcinin zihinsel olarak “içine” girebildiği ve genel. meydanlar ve bezeri bölgelere örnektirler. s.46). İki faz arasındaki sınırlardır. Referans noktaları. yolların kesiştiği yerlerdir (Lynch. aktivitelerin yoğunlaştığı yerlerdir. . alışveriş merkezleri. s. Metro istasyonları. s. kuşbakışı görüntülerde çok rahat görünür. Lynch’in belirttiği gibi. Fakat. olayların.52). Düğüm noktaları. referans noktaları her zaman çok iyi tanınmaz. süreklilikteki çizgisel kırıklardır: sahiller. s. duvarlar gibi (Lynch. Herkes tarafından bilinen bazı referans noktaları.53). Bölgeler: Şehrin orta büyüklükteki kısımlarıdır. 1980. önemli olarak nitelendirilir (Lynch. 1980.

Organizmal dengeyi sağlamak için bu ihtiyaçların bir an önce karşılanması gerekir [2]. algılamaları. . s. kendini beğenmişlik ve kaçma da fizyolojik temellidir. diğerleri tarafından sevilmeye. kararlı ve kurulu bir çevre gereksinimlerini kapsar (Carlson. yorgunluk ve susuzluk fizyolojik temellidir. gereksinimleri açıklayan bir çerçeve oluşturmuştur. Mesafe ve yön. evler gibi. 1980. Fizyolojik Gereksinimler: Su. güvenlik gereksinimleri. 2. Seks. tatmin etmeyen bir durumu değiştirmeye yardımcı olan.49). Gereksinimler. s. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi kendini rahatsız hisseder. s. ilgi görmeye ve ihtiyaç duyulmaya ihtiyaç duyar. hasta olur. 1974. bilişi ve davranışı düzenleyen zihinsel bir güç olarak tanımlanır.. mesafe ve yönü kullanma şekillerindeki çeşitlilik. fizyolojik.4 Çevresel Gereksinimler Gereksinim. hava. psikolojik ve sosyolojik kökenlidir. eşyaları ve yerleri konumlandırmada yardımcı olan göstergelerdir. bununla birlikte sosyal ve kültürel baskıların etkisindedir (Lang vd. 1980. topluluklar ve şehirler gibi. çevresel yönlenmede genel tutumları yansıtmaktadır. saygı görme gereksinimi.2. 1974). Güvenlik Gereksinimi: Güvende hissetme. Psikolog Abraham Maslow. Fakat. yemek. çevre ve kültürün bilişsel yönlenmelerde önemli bir rolü olduğu fikrini doğrulamaktadır (Altman ve Chemers. Sinirlilik. ait olma ya da sevgi gereksinimleri.19 Lynch’in belirttiği beş anahtar bileşen. bağlılık.84). fizyolojik gereksinimler.364). Açlık. korku duyulan durumlardan uzak kalma özgürlüğü. banyolar. s. mutfaklar. bilişsel gereksinimler. Çok küçük yapma çevreler vardır.. Ölçeğin bu farklı seviyelerinin hepsi çevrenin önemli parçalarıdır ve her biri ayrı bir çalışma alanı olabilir (Altman ve Chemers. İnsan gereksinimlerinin hiyerarşik düzende açıklanabileceğini önerir. daha geniş kurulu çevreler vardır. uyku gibi çok temel ihtiyaçlardır. kendini koruma ve anaç davranışlar kişisel beklentileri karşılamaya yöneliktir. Diğer bir boyut da çevrenin ölçeğiyle ilgilidir. estetik gereksinimler ve kendini gerçekleştirme gereksinimi (Lang vd. Saygı Görme Gereksinimi: İki şekilde gerçekleşir: Kendine saygı duyma ve diğerlerinden saygı görme [2]. Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: İnsan.4).

termal. . Bu koşullara göre belirlenen kullanıcı gereksinimleri. Murray. inceleme.31). s. Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi: Kişinin sahip olduğu özelliklerden daha fazlasına sahip olma. s.5). 1986. sağlık. emniyet koşulları vb. insanların çevreyi nasıl anladığını. bireyin algılaması ve hareketi süreçlerle ilişkilidir. anlama.2. Sosyal ve psikolojik gereksinimler. kapasitesinin en üst seviyesine gelebilme isteğidir [2]. simgesellik ve benzetmelerle ilişkilidir ve yalnızca tasarımcı zihinsel süreçleri anladığında tatmin edilebilir (Lang vd. listelediği sosyal ihtiyaçların tüm insanlarda görüldüğünü. 2. insan davranışını motive eden gereksinimler ikiye ayrılır: birincil (fizyolojik) ve ikincil (sosyolojik) gereksinimler. politik.361).84). Çevresel algılama. Estetik Gereksinimler: Görsel tatmin. belli bir zamanda o çevrede bulunan insanların doğrudan duyusal deneyimlerini anlatır. s.5 Çevresel Algılama ve Biliş Çevrenin algılanması. çevreyle aktif bir alışverişin ürünüdür. 1977. Bir düzen içinde nasıl davrandığımız. kavrama gibi gereksinimlerden oluşur. Psikolojik Koşullar: algılama. Çevresel biliş deyimi. Kişinin çevreden aldığı algısal yorumların sonucu olarak biçimlendirdiği eylem ve davranış grubuna eylem sistemi denilmektedir (Aydınlı. bu algılamalar. normatif. hukuksal vb. Bir çevrede. Sosyal Koşullar: teknolojik. s. 1974. 1986.7).. “eylem sistemi”ni belirlemektedir. yönelme vb. seçme. karar verme. s. akustik koşullar.20 Bilişsel Gereksinimler: Bilme. kurduğunu ve öğrendiğini tanımlamak için kullanılmaktadır (Rapoport. ekonomik. kültürel. ideolojik. fakat düzeylerinin bireyden bireye değişiklik gösterdiğini vurgulamıştır (Carlson. Çeşitli gereksinimlere bağlı olarak belirlenen eylemler için gerekli koşullar şu şekilde gruplanmıştır: Fiziksel Koşullar: mekansal. eğitim. güzellik gibi kavramları içerir (Aydınlı. çevreyi nasıl algıladığımızın bir sonucudur. insanın bu düzen içindeki hareketlerinden çıkardığı bilgiye bağlıdır. Murray’a göre.

desteğe. Çevresel algılama ve biliş süreci. s. Zaire’de yağmur ormanlarındasınız. Çevresel biliş deyimi. Altman ve Chemers. Böylece. zihinsel haritalar. koklama. bilişler ve inançlara ilişkindir (Altman ve Chemers. İnsanların fiziksel dünyaya anlam verme şekli. “Çevre hakkında nasıl bilgi edinebilirim?. (2) bir kent sakinisiniz ve küçük bir kasabaya taşınıyorsunuz. (4) ya da. bilme ve anlama sürecine ve ürüne (bilinen şey) ilişkindir. Bir mekandan diğerine yolumu nasıl bulabilirim?. “bilmeye çalışmak” anlamında kullanılan Latince bir kelimeden gelmektedir. tat alma ve . böyle radikal dönüşümler karşısında insanı bazı çok basit sorular ilgilendirmelidir. küçük bir kasabada doğdunuz ve geniş bir kentsel bölgeye taşındınız. kendinizi aşağıdaki koşullardan herhangi birinde hayal edin: (1) birdenbire ve hazırlıksız bir şekilde Mbuti Pigmeleri’nin dünyasında. 1977. 1977. Altman ve Chemers’a göre.21 Biliş. dokunma. yeni ve garip bir çevrenin farklı parçaları hakkındaki duygu ve düşüncelerden oluşan çevresel yönlenmeleri kurmak zorundadır.119). Etrafta nasıl dolaşabilirim?. bu duyumsal özellikleri. ada 3 mile 1 milden daha geniş değil. görme. s. kodladığı. çevre hakkındaki algılamalar.44). onu nasıl tanıdıkları. öyle ki. Eğer şemaların bir bireyin öznel bilgi yapısını temsil ettiği kabul edilirse. depoladığı. çevrenin özellikleri ve yerleşmeler hakkında bilgi toplamak. s. Altman ve Chemers şu soruları sormuşlardır: İnsanlar çevre hakkındaki bilgiyi nasıl elde eder ve nasıl işlerler? Bu konular hakkında bir fikre sahip olmak için. hayatınızın. yeni ve tuhaf bir çevreye taşınmaktan dolayı dramatik bir şekilde değiştiği kişisel bir örnek seçin. çeşitli duyumsal özellikler (modalities) aracılığıyla gerçekleşir.109). Bu da. organize etmek. Şemalar rollerle özelleştirilmiştir. aletlere ve insanlara nasıl ulaşabilirim?” gibi. insanların fiziksel çevre hakkında sahip oldukları ve temel olarak mekansal davranışa etki eden mekansal imgeler olarak değerlendirilebilir (Rapoport. bu bilgiyi seçmek. 1980. Yiyeceklere. çevreyi zihinlerinde inşa ederken kullandıkları şemalar ve bunların davranışı ve tasarımı nasıl etkilediği önemlidir (Rapoport. bir bireyin gündelik mekansal çevresinde. (3) birdenbire. kişi. Eşyalar nerede konumlanmıştır?. göreceli yerleşimler ve fenomenlerin özellikleri hakkında elde ettiği. duyma. ya da tam tersi. hatırladığı ve deşifre ettiği bilgileri içeren psikolojik süreçler serisinden oluşur. Güney Pasifik’te tropikal bir adaya taşınıyorsunuz. Yeni bir çevreyle başa çıkmanın birinci aşaması onun hakkında bilgi elde etmektir.

çevre yavaş yavaş tanınmaya. A alanından B alanına gidilip gidilemeyeceği ve nasıl gidileceği öğrenilmeye çalışılır. onunla ilgili nesneler hatırlanmaya. trafik sesleri. evlerden ve kamu alanlarından gelen yemek kokuları gibi. okyanus. çevresel bilişler psikolojiktir. hızlı ve etkili bir biçimde alanların yerleri saptanmaya başlanır. zihinlerde depolandığını ve daha sonra hatırlandığını belirtmişlerdir. yağmur ormanlarının nemini ve toprağın dokusunu hisseder. Zihinlerimize girer ve çeşitli koşullarda daha sonra kullanılmak üzere uygun hale gelir. 1980. Rüzgarı. sınırlar ve diğer çevresel özellikler. s. çeşitli seslerin hareket ve yaklaşımları. 1980. Nesneler koklanır.44). Altman ve Chemers’a göre. insanların gidiş gelişleri gibi. Bütün duyular çevrenin çeşitli özellikleri hakkında doğrudan bilgi sağlar. ağaçların arasında ıslık gibi öten rüzgar. Nesnelerin birbiriyle ilişkileri. kokuların da. yollar. duyularla elde edilen bilginin bir süreç sonucunda işlenmesiyle yavaş yavaş alışılmış hale gelir. sınır işaretleri. zihinsel haritaların ya da çevrenin çeşitli özellikleri hakkındaki bilişlerin parçalarını bir araya getirmemize yardımcı olur (Altman ve Chemers. hayvan yaşamı. “süpermarketin solunda”. Başka bir deyişle. resimlerin. s. okyanusun serpintisini. çevrede gezinebilmek. Bu bilgi işleme süreci. alanlar arasındaki uzaklıklar. çevreyi anlamanın bir parçası haline gelir ve bunlar tekrar tekrar hatırlanan deneyimlerdir. Bilgi ihtiyaç duyulduğunda deşifre edilir. Altman ve Chemers. Kişi zihninde çevrenin bir resmini kurabilmek için hisseder ve dokunur.22 kinestesis (pozisyon duygusu ve vücut parçalarının hareketi) şeklinde sıralamışlardır. uçuşan çöl kumları. Tüm bu psikolojik bilgi işleme aktiviteleri. Mekanlar. Benzer şekilde yerlerin de. “ahşap standın üstünde” gibi ifadelerle kodlandığını. geçmiş deneyimlerimizi ya da kişiliğimizi donatan bilginin kodlanmasını ve sınıflandırılmasını içerir. Bir yer hakkındaki bilgi etrafa bakılarak edinilir. “başka bir alanda X’e benzer nesne” şeklinde nitelendirilir (Altman ve Chemers. dolaylı olarak. Nesneleri dinlenilir. İnsanlar çevreyi yorumlarlar.46). çiçekler ve yeşillikler. hayvanların sesleri. dahası. çevre hakkında diğer insanlara birşeyler anlatabilmek ya da nesneleri konumlandırmak için kullanılır. Hepsi bize çevrenin özellikleri ve nesnelerin yerleşimleri hakkında bir şeyler söyler. Bu duyumsal girdiler. . benzer ya da farklı olarak kodlandığını anlatırlar. Böylece yeni bir yerleşme. benzer ya da farklı çevre deneyimleriyle kıyaslanarak ve çevrenin diğer özellikleriyle ilişkilendirilerek bilginin gruplandığını ve organize edildiğini. herhangi bir nesneye dayanarak.

2. Neyin anlamlı. farklı kullanıcı grupları farklı algılanmış çevrelere sahip olabilirler.3. onun pozitif ve negatif nitelikleri plancıya ve tasarımcıya farklı gelebilir. s. s. bölümde tartışılacaktır.1. Mahremiyet. Algılama ve mekansal algılama konusu daha geniş olarak 3.3. yoğun olarak kültürel deneyimlerin etkisi altındadır (Altman ve Chemers. çünkü kültürel ve kişisel çeşitliliği sunar.1 Tanımı ve Anlamı Mahremiyet.3 Davranışsal Süreçler J. mimarlar olarak yarattığımız çevre sayesinde insanların gelecek davranışlarını şekillendirmeye yardımcı oluruz. İnsanlar çeşitli .24). kararlı ve uygun olduğu. s. 1980. 2. çevresel davranışla ilişkilidir ve doğrudan kültür-çevre ilişkilerine dayanır (Altman ve Chemers.75).23 Duyularla çevre hakkında bilgi elde edilir. Noble’ye göre. Tasarımın bütün adımlarında insan davranışı hakkında tahminlerde bulunuyoruz ve çalışmalarımızdaki başarı ya da başarısızlıklar insan davranışını tahmin etme yeteneğimize bağlıdır.27).1 Mahremiyet 2. insan ilişkilerini düzenleyen ve şekillendiren önemli kavramlardan biridir. Kullanıcının algılanmış çevresi. Özellikle mimari mekanlarda insan davranışına. bunun ardından sonuçlar sunulur ve zihinde canlandırılır. 1974. Kişiye çevreden çok sayıda ve çeşitte bilgi ulaşır. s.47). içsel bir süreç olmasına rağmen bu bilgiler arasından hangilerinin seçileceği ve yorumlanacağı kültür gibi öznel özelliklere bağlıdır. Çevresel algılama. “Biz. 1980. Çevresel algılama önemlidir. sonra bir kişinin kenti anlamak için yaklaşımı ve tasarım için kullanılan kriterler farklı olabilir (Rapoport. 1977.” (Lang ve diğ. çevreden gelen bilgilerin işlendiği psikolojik bir süreçtir. Çevresel algılama. Çevreyle ilişkilendirilerek incelenebilecek pek çok sosyal davranış mevcuttur. kişisel mekan ve bölgesellik.. insanlar kendilerine ve yaşamlarına anlamlı gelecek şekillerde bu bilgiyi işler ve organize ederler. etkileşimine etki eder.

mahremiyet. fakat birey için farklı derecelerdeki seçimleri temsil eder (Ittelson ve . 1980. Ittelson ve Proshansky.5 Davranış düzenleme mekanizmaları (Altman ve Chemers. bir insanın ya da bir grubun diğerleriyle etkileşimde bulunduğu. Şekil 2. insanların diğerlerine karşı açıklık/kapalılıklarını düzenlemeye çalıştıkları. mahremiyet tanımlarının. Benzer görünebilirler. 1974. Böyle bir çevrede mahremiyet. mahremiyet. Bu modelde. değişken bir süreçtir (Altman ve Chemers. insanlar kendilerini rahat hissedebilmek için mahremiyet düzenleme mekanizmasını bir araç olarak kullanırlar. mahremiyet. 1987. s.24 gereksinimler sonucunda mimari mekanlar içinde bulunmak ve yaşamak durumunda kalır. kişisel mekan. s. s.145). Altman’ın oluşturduğu çalışmaya göre ise. kişilerin ya da grupların diğerleriyle. Burada vurgulanması gereken nokta mahremiyetin yalıtımla aynı şey olmadığıdır. görsel. 1980. bölgesel ve sosyal davranış gibi alanlar arasında bir köprü görevi görmektedir.76). Lang. kişiler arası bir sınır düzenleme sürecidir.160). bazı zamanlarda etkileşime kapalı olmaya olanak sağlar. kişiler arasında iletişim dili görevini görebilir. işitsel ya da kokusal etkileşimlerini kontrol etme yeteneğine sahip olmaları konusunu içermesi gerektiğini vurgulamaktadır (Lang. insanlara bazı durumlarda diğerlerine karşı açık olmaya. s. Mahremiyet düzenleme. Kısaca.75). çevresel tasarımla ilişkili olarak mahremiyetin iki boyutunu şöyle açıklamaktadırlar: istenmeyen müdahaleden uzak kalmak ve iletişim yeri ile zamanını belirleyebilme özgürlüğü (Ittelson ve Proshansky.

Günlük deneyimler. 1980.155). kişi başkalarıyla bir arada bulunduğu mekanı terk ederek. 1974. mekan ya da mekansal bileşenler aracılığıyla oluşturulur. mahremiyet.146). s. Almanlar ve Hollandalılar sesi engellemek için kalın duvarlara ve çift kapılara güvenirler ve sesi engellemek için kendi konsantrasyon güçlerini kullanmak zorunda kalırlarsa çok zorlanırlar . 1974. kişisel mekan ve bölge ile ilgili davranışların. öyle ki bu kavramlar insanların diğerlerine olan açıklık ya da kapalılıklarını etkiler (Altman ve Chemers.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı Altman ve Chemers.75) Kültürler. s.25 Proshansky. Lang’a göre. s. tezin konusu olan lobi mekanının ortak kullanıma açık. sembolik ve gerçek bölgesel ayırıcıların. 2. Tam tersine. s. ekranların. kuralların ve normların bir çeşitliliğini sunar.153). Japonlar. s. s. Duvarların. sözlü ya da sözsüz şekilde ifade edilebilir. Bu tez kapsamında irdelenen mahremiyet kavramı. Bazı kültürlerde. hiç kapı yoktur (Altman ve Chemers. Mahremiyet. çevresel tasarımcıların bir ölçüde kontrol edebildiği mahremiyeti elde etmek için gerekli olan mekanizmalardır (Lang.1. aileler komün halinde yaşarlar. 1987. Sözsüz ifade.3. Örneğin. 1980. geleneklerin. uzaklıkların kullanımı. kişiler yalnız kalmak istediklerinde kendi odalarına giderler ve kapıyı kapatırlar. odasının kapısını kapatarak ya da sandalyesinin yönünü değiştirerek diğerleriyle arasındaki ulaşılabilirlik durumunu kendisine göre dengeler. kültürel ve alt kültürel etkenlerin mahremiyetten istenilenler ve beklenilenler konusunda bir payı olduğunu göstermektedir (Ittelson ve Proshansky. çevresel davranışın temel yönleriyle ilişkili olduğunu ve doğrudan kültür/çevre ilişkilerine dayandığını belirtmişlerdir (Altman ve Chemers. genel bir mekan olması nedeniyle önem kazanmaktadır. konutlarda her bireyin bir odası vardır. kültürel içeriğe. 1980. kişiliğe ve bireylerin isteklerine bağlıdır. görsel olarak çeşitli yollar sergilerler. istenilen mahremiyetin tipi ve seviyesi. Yan tarafta bir parti devam ederken bir Japon evinde geceyi geçirmek Batılı bir insan için yeni bir duyumsal deneyimdir.90). Bazılarında.79). fakat akustik engeller olarak kağıt duvarlarla mükemmel bir şekilde idare ederler. mevcut davranış modeline.

Ya da. 2. mekan kullanıcılarının kültürlerini ve mahremiyet anlayışlarını tanımak tasarımcılar açısından önemli hale gelir. Mahremiyet kavramında kişi. kişinin üyesi olduğu kültüre göre değişkenlik gösterir. Bunun niceliği ise. s. Birkaç adım geri çekilseydiniz nasıl tepki gösterirdi? Ya da. s. Bir turizm mekanı olan lobi mekanında da farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi söz konusudur. fiziksel ya da sosyal olarak ulaşılabilirliğini düzenler. Bu düşünceye göre. Kişi. kültürler arasında değişiklik gösteren. Kişi.80). Birisi bu şekilde hareket etse ne hissederdiniz? Ne yapardınız? Bu gibi durumlarda insanlar kendi yerlerini belirlerken neye dikkat ederler? (2) Kız arkadaşınız ya da erkek arkadaşınız samimiyet kurarken size çok yakın duruyor. doğrudan sizin yanınıza oturuyor. Bu durum. sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlarda insanlar arasında kaliteli ilişkilerin gerçekleşebilmesi açısından önemli hale gelir.26 (Hall. Altman ve Chemers. biri biniyor. bilinçli ya da bilinçsiz. sosyal bir süreç olan mekansal mesafelendirme hakkında daha iyi bir fikre sahip olabilmeleri için insanların içinde olduğu ya da olabileceği bazı deneyimleri düşünmelerini istemişlerdir: (1) Geniş. bekleme salonunda oturacak yer seçen insanları . sokakta karşılaştığınız bir tanıdıkla konuşurken belli bir mesafe kullanırsınız.2 Kişisel Mekan Altman ve Chemers’a göre (1980). bunu davranışlarına yansıtmaları sonucu mekanı kullanmalarında da farklılıklar görülebilir. kişinin kendisini diğer insanlara karşı mesafelendirmesidir. Bu noktada.43). Biraz daha yaklaşsaydınız ne olurdu? (3) Şimdi de bir havaalanındasınız. boş bir asansördesiniz. boş bir otobüstesiniz. Kültürler.3. sosyal etkileşimde çevreyi kullanmanın temel yolu. diğer insanlarla olan ilişkilerini kendisine olan ulaşılabilirliğin nitelikleri yoluyla tanımlama ve kontrol etme yetisine sahiptir. kendisininki olduğunu kabul eder. 1966. diğerlerine yaklaşarak ya da uzaklaşarak. kendi bünyelerinde bireylerin diğerleriyle etkileşimini düzenlemesine yardımcı olan davranışsal mekanizmalar geliştirmişlerdir. 1980. İnsanların mahremiyet kavramını algılama şekli kültürlerine göre farklılık gösterdiğinden. tam tersine. insanlara uygun gelen türleridir (Altman ve Chemers. Asansöre birisi biniyor ve doğrudan sizin hemen yanınızda duruyor. bu etkinin farkında olmayarak uygun mahremiyet durumunun. mekanizmaların varlığı ya da yokluğu değil.

mesafenin günlük sosyal ilişkilerde aktif olarak kullanılmasının.147). insan vücudunu çevreleyen. yabancıların içine giremeyeceği görünmez bir sınırla oluşan alana işaret eder. birkaç mahremiyet düzenleme mekanizmasından biri olarak.. öyle ki nereye giderlerse gitsinler bu mekan onlarladır. kişisel mekan da.147). Bununla birlikte. s. Yeteri kadar koltuk boşken. insanların etrafında bulunan. başka birinin hemen yanına oturuyorlar mı? Aynı sıraya ya da salonun aynı bölgesine oturuyorlar mı? Daha fazla insan salona geldikçe neler oluyor. 1987. mekansal ihtiyaçlardaki bireysel ve durumsal farklılıklarda açığa çıkar (Lang vd. Nasıl ki mahremiyet dinamik. 1974. değişken bir sınır düzenleme aracıysa. 1980. s. mekansal mesafelerin yönetilmesine bağlı bir kavramdır [3]. 1987. Diğer durumlarda. insanlara yakın durulur. dairesel bir formu olması ya da tüm yönlere eşit şekilde uzanmış olması gerekmez. Mesafelendirme fiziksel özellikli olmakla birlikte. ilişkide bulunulan kişinin aslında sosyal yaşamdaki yerini ve değerini ifade eder. bir salyangoz kabuğuna. ama çoğu zaman sözle ifade edilmeyen bir gerçek olduğunu göstermektedir (Altman ve Chemers. çünkü kişi diğerleriyle uygun ve istenir bir iletişim seviyesini düzenleme girişiminde olmaktadır (Altman ve Chemers. Sommer’e göre (1969). oturma modeli nasıl değişiyor? (4) İnsanların diğerleriyle ilişkilerinde kullanılan mesafe deyimlerini düşünün: “yanına yaklaştırmamak”. Kişisel mekan kavramının mimarlıktaki değeri. insanların karşılaşmaları esnasında her birinin etrafını saran. Kişisel mekanın. s. s. sabit özellikli çevrelerin tasarımında önemlidir. bazen uzaklaşılır.102). “ensemde soluğunu hissediyordum” gibi. Kişisel mekanı anlamak. insanlar genellikle mekanı kendilerine konforlu gelecek şekilde düzenlerler ya da etraftaki mobilyaları hareket ettirirler (Lang.101). bir sabun köpüğüne. Her bir deyim sosyal ilişkiler hakkında hangi imalarda bulunuyor? Bu örnekler. havaya ve nefes alma odasına benzeyebilir (Lang.27 gözlemliyorsunuz. Kişisel mekanla ilgili olarak Altman ve Chemers de şu ifadeleri kullanmışlardır: Kişisel mekan. Kişisel mekan. 1980. . Bazen. Kişisel mekan.207). kişisel mekan. Otobüs terminali bekleme salonu gibi. koşullara göre değişir. görünmez bir sınıra sahip olan mekandır. kişisel mekan sabit ve değişmez değildir. sonucu ve anlamı fiziksel ve sosyaldir. s. basit.

s. 1987. (5) bölgeler. neredeyse herkes. • müdahalelere karşı savunma hakkı.148). 1980. (4) bölgesellik. küçük ya da büyük olabilir. (2) mekan ya da obje. 1980). insan bölgeselliği şu özellikleri içerecek şekilde tanımlanabilir: (1) bir mekan ya da obje geçici ya da sürekli olarak kontrol altına alınır. sosyal fonksiyonlar (statü. çeşitli özellikte insanların bir araya geldiği. birincil. ikincil ve kamusal bölgeler olmak üzere üç başlıkta analiz etmişlerdir (Altman ve Chemers. toplumun her üyesinin kullanımına olanak veren bir kamusal alan olduğundan kamusal bölgelerin irdelenmesi tezin konusu açısından önemlidir. aynı mekan içinde bulunmak ve aynı mekanı kullanmak dolayısıyla kendilerini diğer insanlarla etkileşim ve ilişki içinde buldukları alanlardır. bölgeleri. (3) sahiplenme bir grup ya da bir kişi tarafından gerçekleştirilebilir. 1974. Altman ve Chemers. Tezin konusu olan lobi mekanı. depolanması) gibi. “Benim” kişisel zamiri. aile yapısı) ve fiziksel fonksiyonlar (yiyeceklerin düzenlenmesi.28 2.3. sahiplenilir.. resmi ya da normatif anlamdaki sahiplenmeden daha fazlasını kapsar (Lang vd.3. 2.1 Kamusal Bölgeler Kamusal bölgeler. 1974). Kamusal alanlar. s. Bölgeselliğin sahip olduğu temel özellikler şunlardır: • bir yerin sahibi olmak ya da o yer üzerinde hakları olmak.3 Bölgesellik İnsan bölgeleri diye adlandırılan olguların çoğu mahremiyet kavramının özelliklerini içerir (Ittelson ve Proshansky. • bir alanın kişiselleştirilmesi ya da işaretlenmesi. sosyalleşmeye açık olan. çeşitli fonksiyonların herhangi birine hizmet edebilir. Altman ve Chemers’a göre. kamusal bölgeleri geçici . Seçim özgürlüğü. bireyin fiziksel kurulumu üzerinde bir kontrole sahip olabilmesi anlamına gelir ve bu bağlamda insan bölgeselliği kavramı ortaya çıkar.3. toplumun her üyesine açık olan bölgelerdir.84). kimlik. s. ve • temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasından bilişsel ve estetik ihtiyaçların tatmin edilmesine kadar çeşitlilik gösteren fonksiyonların görülmesi (Lang.122). sıklıkla kişiselleştirilir ve işaretlenir (Altman ve Chemers. Bazı kesinleşmiş sosyal kuralları gözettiği sürece.

(2) sosyal sistemlerin düzenlenmesi. halk plajları. bir sanat galerisindeki ziyaretçinin ya da vitrine bakan bir kişinin önündeki alana tecavüz etmek alışılagelmiş bir durum değildir. birkaç tip kamusal bölge tanımlamıştır. 1980). bölgesellik. bölgeselliğin insan yaşamının her seviyesinde. planlama. büyük gruplarda. Kullanılan alan. merkezi bir market ya da plaza. kişinin kontrolü altında geçici olarak kullanılır. Turlar. kamusal alanlar her toplumda görülür. güvenliği sağlama gibi sosyal süreçleri kolaylaştırma işlevine sahiptir. Kamusal alanlar tüm kültürlerde ortaya çıkar. bireylerde önemli bir düzenleyici olduğunu vurgulamıştır. bunlar: Bölmeler (stalls).2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları Edney (1976). Örneğin. çoğu plajda insanlar giyinik olmalıdırlar. . kişi genellikle o kültürün birçok üyesinin kullandığı alanları bulur. İnsan bölgeselliğinin iki genel fonksiyonu vardır: (1) kişisel kimliğin yönetilmesi. parklara çöp atmamalı ya da korunan alanlarda doğal malzemeleri yerinden hareket ettirmemelidirler. bazı kaynaklara ulaşabilmek için bir düzen oluşturur. Parklar. örneğin. 2.3. Sosyalleşmenin gereği ve sonucu olarak. bir otobüs ve trendeki oturma yerleri. restorandaki masalar. tenis kortları ve telefon kulübeleri gibi insanların geçici isteklerde bulunma hakkına sahip oldukları kamusal mekanlardır. insanların bir arada bulunması ve birbirleriyle ilişki kurması durumudur. Edney’e göre. sıralar (turns). diğerlerinin davranışlarını tahmin etme. Sosyalleşme. birey ile diğerleri arasındaki sınırı oluşturmasıyla olur.29 ve kısa dönemli olarak kullanma hakkına sahiptir. Böyle yerlerde kontrol büyük ölçüde o yeri kullanma süresi ile sınırlıdır. alışveriş alanları ve işlek caddeler dünyadaki hemen her toplulukta mevcuttur (Altman ve Chemers.3. Ne kadar küçük bir topluluk olursa olsun. bir sokak. Davranışların bir düzen içinde ve belli kurallarla oluşmasını gerektirir. Bölgelerin kişisel kimliği yönetmesi. gelip geçenler izleyici kişinin arkasından geçerler. Goffman. topluluklarda. Kamusal bölgeler geçicidir ve genellikle kullanıcılarının hayatlarının merkezi değildir. Bir toplumun ya da alt gurubun neredeyse bütün üyeleri bazı genel sosyal kurallara uydukları sürece kamusal bölgelere ulaşılabilirlik elde edebilirler. kişinin etrafındaki alana ilişkindir. bir tiyatro salonundaki koltuklar kamusal bölgelere örnektir. Bölgeselliğin özelliklerini anlamak bu noktada önemlidir. Örneğin.

bir çevrenin kişiselleştirilmesi yalnızca mekanlara ulaşılabilirliği kontrol etmek anlamına gelmez.148). mahremiyetin yönlerinin kendilerinin/diğerlerinin farklılıklarını kurmakla ilişkili olduğunu da sunar (Altman ve Chemers. 1980. fakat genellikle bilinçsizdir. içinde bulunduğu çevreyle sürekli bir etkileşim halindedir. fiziksel ve psikolojik olarak mücadele etmeyi ve yaşam fonksiyonlarını düzen içinde ve sistematik olarak yerine getirmeye yardımcı olur (Altman ve Chemers. Çevreden bilgi alma ve tepki verme durumu arasında bazı süreçler gerçekleşir. İnsanın çevresini şekillendirmesinde etkili olan çevresel algılama ve biliş. Davranış. Sonuç olarak. böylece. s. İnsanlar mekanlara kişisel yönlerini sadece diğerlerine karşı ulaşılabilirliklerini düzenlemek için değil. İnsan bölgeselliğinin ikinci fonksiyonu.143). kendi yerinin nerede başlayıp nerede bittiğini diğerlerine haber verir. 1987). s. Mekanın kişiselleştirilmesi süreci bilinçli olabilir. çevresel psikoloji kapsamında irdelenen söz konusu süreçlerdendir. bu çerçevede kendi farklılıklarını oluşturmak için yansıtırlar. kişinin sahip olduğu inançları ve değerleri gösterir. Ayrıca bölgeler. sosyal süreçlerin düzenlenmesidir.30 Bir odayı dekorasyon aracılığıyla kişiselleştirerek birey çevreye damgasını vurur. çevreden bilgi alır ve tepki verir. 1980. alınan bilgilere tepki verebilme. 2. kurmak ve sürdürmek amacıyla. kim olduklarını ve neye inandıklarını ifade etmek.3. Diğer bir deyişle. birçok amaca hizmet eder: Belirli aktivite modellerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevrenin adapte edilmesi kadar. bölgesel kontrol için duyulan isteğin bir gösterimidir ve çevrenin aktivite modellerine daha iyi uyması için harcanan gücün sonucu olduğu kadar estetik tatların bir dışa vurumudur (Lang.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme Altman ve Chemers’a göre. Mekanların kişiselleştirilmesi. Böylece. Kişi. s.137). Bu bölümde ele alınan çevresel algılama ve biliş. bazı süreçler sayesinde olur. insanlar yaşamlarını devam ettirirken farklı çevreleri deneyimlerler. 1987. bu sebeple çevre . insanlar kendi kimliklerini ifade etmek. psikolojik güvenlik ve sembolik estetik amacıyla da gerçekleştirilir (Lang. kullandıkları ve sahiplendikleri mekanları kişiselleştirme yoluna giderler. aynı zamanda kendilerini diğer insanlara tanıtmak. Bölgeleri kullanmak.

bölümde incelenecek olan mekansal algılama için temel oluşturan çevresel psikolojik süreçlerin yanı sıra. Kültürün etkisine bu bölümde kısaca değinilmiş olup. 3. Mahremiyetin derecesi kültürden kültüre farklılık göstermektedir.31 tasarımcıları ve mimarlar için göz ardı edilmemesi gereken konulardır. Bu süreçler arasında özellikle mahremiyet. mekansal tasarıma veri olabilecek. çoğunlukla mekanlar ya da mekansal öğeler aracılığıyla gerçekleştirilir. algılamayla bağlantılı diğer bir konu olan davranışsal süreçlere de değinilmiştir. bölümde geniş bir şekilde incelenecektir. 4. insanlarının birbirleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir kavram olup. . Bu bölümde. Kültür olgusu davranışlara etki ettiği gibi çevresel algılamaya da etki eder.

19. Wölfflin. “boşluk” oluşturma sanatıdır. Gözler mekanı kavramayı sağlayan tek araç değildir. duvarların iki tarafı vardır. 1990. mekanın boyutlarından . Mekan denince akla öncelikle en. 1977. Mekan. Mekanla ilgili tartışmalar. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI 3. Schelling’in Philosophie der Kunst adlı eseriyle başlamıştır. içte doldurulmuş bir boşluktur. Üç boyutlu fiziksel mekandan daha fazlasıdır (Rapoport. mekanı nesneleri içinde bulunduran bir kap olarak tanımlamıştır. Mekan dıştan sınırlı. Tarih öncesi dönemlerde oluşturan teoriler daha çok binaların fiziksel bileşenlerine dayalıdır. 3. mekanın içindeki donatıların birbiriyle ilişkisi vb.1 Mekanın Tanımı Aristotle.1. Mekanın sınırlayıcıları olan fiziksel düzlemler bazen bu sınırları belirsiz hale getiren. İnsan bu kapalı kutu içine konulduğunda kendisini ve mekanı sınırlayan altı düzlemi gözleriyle kavrar.32 3. boy ve yükseklikten oluşan.1 Mekan 3. Mekan kişinin bulunduğu yerdir. Mekanın sınırları ve boyutları değiştikçe ve çeşitlendikçe mekanı kavramada başka başka araçların devreye girdiği fark edilir. çevrenin üç boyutlu uzantıları olarak deneyimlenir. çevrenin çok önemli bir yönü olmasına rağmen. 19. W. düzlemlerle sınırlı bir kapalı kutu gelir. Mekan tanımı bu kadar sabit ve sığ değildir. İnsan onu sadece zihniyle değil vücuduyla da kavrar. mekan basit ya da tek bir kavram değildir.101). durumlar çeşitli mekanların oluşmasını sağlar. s. Alman filozof F.2 Mekan Çeşitleri Mekanı oluşturan bileşenlerin farklı şekillerde kurgulanması. Riegl. Schmarsow gibi tarihçilerin çalışmalarıyla gelişmiştir (von Meiss. Mimarlık üzerine yazılan tarih öncesi bilimsel eserler. Mimarlık.9-12). yy’ın sonlarında. s. boşluk içten ve dıştan tanımlıdır. mekanın çevreyle ilişkisi.1. Bunlardan ilki algısal mekandır. nadiren doğrudan mekandan bahseder. Bu durumda önem kazanan. yy’ın başlarında. esneten bileşenler haline dönüşür.

Duvar. Dışarıdan. Odayı kuran. Bu noktada. Siyah cam kullanıldığında etki oldukça farklıdır. tavan gibi öğelerle “kapalı mekan” haline gelir. . çatı gibi yapısal elemanlar mekanın fiziksel kurulumunu gerçekleştirir. Mükemmel bir şekilde oranlanmış bir Palladian odası büyük bir hayranlık uyandırabilir. iç ortam ve dış ortam arasındaki bariyeri keskin bir şekilde tanımlamamaktadır. merkezi bir şömine etrafında birbirine açılır (Conway ve Roenisch. duvar. küçük bir pencereden giren kör edici günışığına maruz kaldığında. üstü kapalı teras gibi bir geçiş mekanı da olabilir. algısal mekanın boyutlarıdır”. mekan denilen şeyi oluşturuyorsa. yeme ve dinlenme bölümleri. s. birbirinden ayrılmış kapalı mekanlar değildir. Mekanlar. Algısal mekanlar. algısal mekanın boyutlarıdır. içinde duran kişi Palladio’dan nefret ediyorsa mekana duyulan hayranlığın boyutu değişir. tek başlarına var olmazlar. “Mimarlığın boyutları. Bu mekan genellikle içerde olmak kavramıyla birlikte düşünülür. Mimarlıkta esas olan mekanları kullanıcı için oluşturmak ise. içeride neler olup bittiği görülebilir. böler ve bizim onu deneyimleme şeklimizi etkiler. Akıcı iç mekanlar ve geçiş mekanlarının kullanımı Frank Lloyd Wright tarafından yapılan Robie House’de görülebilir. üç boyutlu mekanda olduğu gibi “neredelik” hissi vermez (Moore ve Allan. fakat onu bir konu haline getiren bu üç durum ve daha fazlasıdır (Moore ve Allan. fakat bu mekan bir avlu ya da bir bahçe de olabilir. Eğer üç boyut. iç mekan ve dış mekan arasındaki sınırları belirsizleştirebilir (Hall. çatı. zihnin algılayabildiği bütün boyutlar da algısal mekanı oluşturur. kullanıcının “gerçekliğinin” ne derece önemli olduğu tartışılmaya değerdir. Fakat. 1966. bir dans salonu ya da bir açık planlı ofis olabilir. algılamanın mekanı deneyimlemedeki rolü açıktır. 1976. Duvarlar mekanı tanımlar.5). İçerdeki mekan. pembe ya da kahverengiye boyandığında. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yalnızca bireyin bakış açısını temsil eder görünmekle birlikte. 1994). Mimarlığın boyutları. bir oturma odası. s. Oturma. ateşe verildiğinde ya da bu kadar uç olmayan bir örnekle anlatmak gerekirse. 1976. çünkü mekanlar insanlar için oluşturulur. üç mekansal boyuttur.4). s. aynı zamanda farklı şekillerde ve düzende kullanılmaları sonucunda kullanıcıya çok çeşitli algısal deneyimler yaşatabilir. pencere. o birey için deneyimlediği mekanı mekan yapan özellikleri oluşturur.50). Bir veranda.33 çok gözlemcinin mekanı kavrayışı ve yorumlayışıdır. Crystal Palace gibi şeffaf cam duvarlardan oluşan binalar.

döşeme. güneşli bir günde binanın formu. ziyaretçileri içeri yönlendirir ve şeffaflıkları herhangi bir kapalılık hissini engeller (Conway ve Roenisch. sabitlenmiş ya da nadiren ve yavaşça değişen bileşenlerdir.48). Avrupalılara göre bir evin duvarları sabittir. 1966. Gece olduğunda. mevcut şehir dokusunun yansımaları sebebiyle belirsiz bir hale gelir. bir ayna gibi davranır. kişinin nasıl ve hangi koşullar altında hareket ettiğinin. tavan. 2002. mekanı kapamak yerine birbirinin parçaları olacak şekilde oluşturulmuştur. yarı sabit olmaktadır. çünkü her şey ortada yer alır. . Cam duvarlar.1 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House (Boyut Kitapları. Avrupalılar. altındaki mekanı tanımlar. Hall konuyla ilgili şu örneği vermiştir: İç mekanların kullanımında.50). Japonlar odalarının kenarlarının açık olmasını sağlarlar. Sabit özellikli bileşenler. neyin sabit özellikli ya da yarı sabit özellikli olduğunun düşünülmesidir.88). s. Merkez-kenar karşıtlığının diğer bir yönü. 1982.bu özelliktedir (Rapoport. içerde ışıklar yanarken duvarlar tamamen gözden kaybolur ve iç mekan açığa çıkar.34 Şekil 3.63). Standart mimari bileşenlerin çoğu -duvar. mobilyaları duvar yanına ya da karşısına konumlandırarak kenarları doldurma eğilimindedirler (Hall. Duvarlar hareket edebilir ve odalar çok amaçlıdır (Hall. s. cam duvarlar mekanı tamamen bölümleme görevini her zaman karşılamaz. Köşelerin yerinde boşluklar vardır. Norman Foster’in. İç mekanların düzenlenmesinde ve kullanımında kültürler arasında çok net ve kesin farklılıklar görülebilmektedir. 1966. s. Çatı. Faber&Dumas binasındaki siyah cam duvar. Japonya’da. s. 1994. s. Mies van der Rohe tarafından tasarlanan Barcelona Pavyonu.141).

Çünkü mekanları oluşturan geometrik formların kişilerin algılaması ve davranışları üzerinde etkisi vardır. bireylerin ya da grupların aktivitelerinin düzenlenmesindeki temel yollardan biridir. Bunlar. 1966. fiziksel bileşenlerine göre. kinestetik mekan. 1982. mekan çeşitlerinin çok temel olarak ve algılamayla ilişkili görülenlerinden bahsedilmiştir. bitkilere. ekranlara. Bu nedenle. çünkü eşyalara çarpmadan hareket edemediğini belirtmektedir (Hall. güçlülüğü ve adaleti temsil eden adliye yapılarında. s. 1966.158). perspektif illüzyonları. mekan içerisinde hareket edecek kadar boşluk bulamadığında rahatsız olan sadece Araplar değildir. içe dönük tasarımlar kadar malzemelerin kullanımını da içerir. Burada.97). 1966. canlı ve parlak keşifler açısından zengindir. Örneğin. . Organik mekan. ekran panolarına. kullanıcı özelliklerine göre. Organik mekanların amacı yalnızca görsel açıdan göz kamaştırıcı efektler yaratmak değil. İnsanın. Amerikalılar da bundan rahatsız olurlar (Hall. dünya üzerinde hareket ettikçe gerçekleştirdiği davranışları yöneten. mekan özellikleri arasında çok keskin ayrımlar yapmamak daha yerinde olur. Kamusal alanlarda da genellikle sabit özellikli bileşenler kullanılır. donatılarının düzenine göre ve daha pek çok özelliğine göre ayrılabilir. çabucak ve kolaylıkla değişebilirler (Rapoport. esnek mekanlardır. Bununla birlikte. bu noktada Amerikan otellerini örnek vererek birçok otel odasını çok küçük bulduğunu.89). vitrinlere kadar çeşitlilik gösterir.100). Sabit özellikli mekan kullanımlarında. Yarı sabit özellikli mekanlar farklı kullanım özelliklerine olanak sağlayan. her mekan yalnızca bir özelliği içermez. perdelere. mimarların ya da tasarımcıların yarattıkları binalardaki günlük yaşamda önemli bir faktördür.35 Sabit özellikli mekan (fixed-feature space). doğrultusal davet. rahatlık ifadesi veren organik formları kullanmak uygun olmayabilir. Hall. s. Binalar sabit özellikli modellerin bir dışavurumudur (Hall. Mekanları çeşitlendirmede ve sınıflandırmada pek çok özellik söz konusudur. hareket. Hall’ a göre. Bu tür mekanlara örnek olarak çok amaçlı salonlar verilebilir. saklı. 1957. çünkü her ne kadar bu tür alanlarda genel kurallar olsa da insanlar kişisel ve kültürel özellikleri ve alışkanlıkları dolayısıyla mekanı kişiselleştirme ihtiyacı duyarak donatıların yerlerini değiştirmek isteyebilirler. Örneğin.51). mobilyaların tipi ve düzenlenmesinden. kültürler arasında farklılıklar olduğu kadar benzerlikler de olabilir. gerçekte insan hayatının hareketliliğini vurgulamaktır (Barry. s. Yarı sabit özellikli bileşenler. yapım sistemine göre. s. s. Bir mekan işlevine göre.

Düzlemlerin ve köşelerin sayısı azaldıkça ya da özellikleri farklılaştıkça gözler mekanı kavrayabilmek. gökyüzü gibi bileşenlerden oluşur.13). “bir sınır. mekanı anlayabilmek için açıları ve köşeleri kullanır. Mimar. döşeme. Şekil 3. objelerden.2 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar (Ching. kübik bir mekan.1. sınırlararası ilişkilerden ya da sınırları oluşturan düzlemlerden doğmuştur. 1990. varlığını başlattığı bir şeydir”.36 3. Mekanın kapalılığını sağlayan öğeler. Örneğin. Bu yapısal benzerlik doğal ve insan yapımı çevreler arasındaki ilişki açısından önemlidir (Norberg-Schulz. s. Bir yapma mekanın sınırları. döşeme.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan Mimari mekan. Bir peyzaj öğesinin sınırları da yapısal olarak benzerdir ve zemin. tavan. duvardır. İzole edilmiş yüzeylerin kenarları ve iki ya da daha fazla sayıda sınırlayıcı yüzeyin kesişimi. Bu sınırlar çok net olduğu kadar belirsiz de olabilir. s. Herhangi bir kapalılık (enclosure) bir sınır aracılığıyla tanımlanır. yüzeyleri sınırlayan noktaların tümünün benzer bir role sahip olmadığını bilir. Bu düzlemlerin varlığı algılama için kaçınılmazdır (von Meiss. duvar ve tavan olarak bilinir. 1996. 1979. üzerinde bir şeyin sonlandığı değil. yönlenme ve kavrama konusunda temel ipuçları sağlar. tanıyabilmek için daha dikkatli bakmak ve daha çok detay yakalamak ihtiyacı duyar. Bu öğeler üzerinde yapılan düzenleme ve değişikliklerle farklı mekansal durumlar elde edilebilir.158). altı düzlemle sınırlanmıştır. Odaklanmaya gerek duymadan gözler. . yatay düzlem. s.101). Heidegger der ki.

37 Şekil 3.4 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü (Ching. mekan içinde fiziksel bir değişim oluşturur.3 Yükseltilmiş döşeme düzlemi. s. Bu durum. s.107). Bununla birlikte. Yükseltilmiş mekan etrafındaki eylemlerin yanında dinlenme köşesi olarak iş görebilir ya da kendisine çevreleyen mekana bakan bir platform da olabilir (Ching. Büyük bir oda içerisindeki bir bölüm. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber (Ching. Yükseltilmiş bölüme.107). 1996. 1996.113). işlev ve sembol olarak farklı bir anlam yüklenir. odanın ölçeğini düşürmek ve orada daha mahrem bir . Döşeme düzleminin bir kesimi. Aynı durum döşeme düzlemi alçaltıldığında da gerçekleşir. Şekil 3. mekanın algılanmasını da etkileyen bir durumdur. s. daha büyük bir oda veya salonun içinde tekil bir mekansal bölüm oluşturmak amacıyla yükseltilebilir. 1996.

108). s. Diğer taraftan. geçişleri eklemlerle birleştirmek için. orada olan bir iç ortam kavramını anlatmaktadır. s. Dış ortama (exterior) açık olmaya eğilimli bir mekan yaratılmak istendiğinde bu mekanın daha az anlaşılır olmasına çalışılır (Şekil 3.5 Allen Brooks tarafından hazırlanan. mekan dışarıya açılır (von Meiss. örtülmüş ve örtülmemiş kavramlarıyla bağlantılı olmak zorunda değildir. s. Mekansal açıklık. ya galeriler ya da atriyumlar aracılığıyla gerçekleştirilir. iç ortam-dış ortam ilişkilerini düzenlemek ve insan yapımı-doğal. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar (von Meiss. özellikle köşe açıklıkları söz konusu olduğunda. 1996.5) (von Meiss. s. Döşeme üzerinde değişiklik yapılarak mekanda farklılık sağlanabilmesinin diğer bir yolu da döşemede boşluklar yaratılmasıdır. s. İç ortam ve dış ortam kavramları. iç ortam gücünü bir dış ortama bağlı olan sınırların varlığıyla elde eder (von Meiss. kişisel-kamusal. 1990. 1990. Mekanın tanım derecesi azaltıldıkça mekansal açıklık sağlanır.38 mekanı tanımlamak amacıyla alçaltılabilir.109). Mimar. 1990. bir mekandan diğerine geçişi de sağlar. Bu sayede diğer mekanlarla ya da dış ortamla ilişki kurulur. taşıyıcı duvarlar üzerinde bir açıklık elde etmenin klasik yollarındandır. Bergson’un meşhur sözü. yalnızca mekandan dış ortama geçişi değil.107). Bu. Açıklıklar. diğer mekanlarla bağlantı kurulmasına yardımcı olur. bitiştirme (juxtaposition) ve giriştirme (interpenetration) yöntemlerini kullanır. bileşen-bütün gibi. hem iç hem de dış ortama ait olan bileşenlerle oluşturulur. binanın iki seviyesi arasında bir geçiş alanı olarak da kullanılabilir (Ching.107). Şekil 3. Kapı ve pencere oluşturmak. kişi neredeyse. delinmiş duvar nosyonu azalır. Kademelenmiş bölüm. 1990.113). Bu açıklıklar genişledikçe. . İnsanoğlu çevreyi ben merkezci şekilde düşünmeye yatkındır. “burada ve şimdi”.

görece iyi tanımlanmış kapalı mekanlardır. Geçtiğimiz yüzyılların daha çok taşıyıcı duvarlara dayanan yapım yöntemleri. mekansal ilişkilerin türlerini nitelendirirler. Giriştirme. 1990. özerklik üzerine vurgu yapar. . 1990. daha az gerçektir ve belirgin olmayan bir bölüm oluşturur (von Meiss.39 Şekil 3. s. Bitiştirme ve giriştirme. Oda. s. s.109). Bir mekanı diğerinden ayıran düzlem. tavan. Şekil 3.7 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme (von Meiss. hücre. 1990. Mekansal tanımlamanın bileşenleri ve açıklıklar. Bitiştirme. Komşu mekanlarla bağlantı. hol. yani kapı ve pencerelerle sağlanır (von Meiss. mekanın özerkliğini koruma ya da diğer mekanlarla ilişkide olma derecesini belirler. koridor gibi ifadelerin hepsi mahremiyet fikriyle ilişkilidir ve diğer mekanlara karşı dışındalık oluşturur. genellikle yan yana gelen mekanların net bir tanımlamasıyla oluşan hücresel grupları desteklemiştir. bir mekandan diğerine süreklilik oluşturur. 1990.110).110). mekansal bir bileşen (duvar.6 Bitiştirme ve giriştirme (von Meiss.109). döşeme) iki ya da daha fazla mekana aitmiş gibi göründüğünde. duvarlar üzerindeki ince ve kontrollü geçişlerle. s.

söz konusu mekanda işlevsel ve algısal bir akıcılık meydana gelir. • bir gözlemcinin sahip olduğu çevre imajı şimdiki motiflere ve tutumlara bağlı olduğu kadar geçmiş deneyimlere de bağlıdır. 3. tavan vb. • algılama. Bu noktada. Dahası. • insan-çevre ilişkisi dinamiktir. elemanlardan bahsedilmeye başlığında artık fiziksel ve yapısal öğelere geçiş yapılmış olur. En basit mekan kavramını düzlemlerden oluşan bir küpün imgelediği düşünülürse. döşeme. Mimari mekanı oluşturan bileşenler düzlemlerden ibaret olmadığı gibi çok farklı özelliklere de sahiptir. bitişiklik.1 Algılamanın Tanımı Algılama ifadesi. küp sabit bir geometrik formu temsil eder..90). 1977. mekanın belirginliği. döşeme.2. Onu oluşturan yapısal elemanlarla -duvar. algılamanın özellikle “yorumlama” kısmı çok önemlidir. Çünkü. s. s. Mimari mekandan yani. mimari mekanın boyutları algısal özelliklere sahiptir. boy. s. aktif bir süreçtir. Tanımlara bakıldığında. açıklıklar. beklenti ve kişiliklerle yönlenir (Lang. girişiklik ve benzeri kavramlar. • geçmiş deneyimler. “yaşanması”dır. duyumsal girdilerin yorumlandığı süreç olarak. deneyimlenebilmesidir. Algılama. mekanı geometrik bir şekil olmaktan ayıran en önemli özellik.178). • algılama. 1987. Lang’in yaptığı saptamalara göre: • Algılama çok modellidir. uyarana verilen şartlı cevaplar yoluyla açıklanamaz. Anlamak. • algılamalar. Kişinin duyumsal girdileri alması ve bu bilgilerin zihinde işlenmesi süreci beynin statik bir . hissetmek anlamlarına gelir (Rapoport. algılanan ve davranışı algılayan şeklinde ayrılarak açıklanamaz.ilgili değişiklikler yapıldıkça bu boyutlar da değişecektir. Latince “Percipere” kelimesinden gelmektedir. onu oluşturan duvar. mahremiyet olgusunu sağlayan kesin yapısal sınırlar azalır. duyumsal girdilerin anlamlı deneyimlere dönüştürülmesi organizasyonu olarak tanımlanabilir (Sartain vd.2 Algılama 3.259). kavramak. yükseklik gibi boyutlardan ibaret değildir. • algılama pasif değil. etkileri ve özellikleriyle irdelenmiştir. yani en.40 Bu durumda. 1967. kişinin gereksinmeleriyle ilgili şimdiki durumlara yansıtılır. çatı. Mekanı oluşturan en temel kavram sınırlar olarak düşünülmektedir.

Algılama için gerekli bilgiler duyularla sağlanır. Yeni bilgiler ise öğrenilir. Bu farkındalık çoğu zaman. çizgilerin ve kenarların derinliği ve yönlenmesi. Yukarıdaki örnekte ise. tek tek parçalarını kavrayıp tanımlayabilmektedir.41 fonksiyonudur. Beyindeki algılama merkezinde. 3. Bu gerçekten de alışılmışın dışında bir durumdur.2. Başka bir örnek vermek gerekirse. Algılama. Bu bölümde bilgiler bir araya . algılama merkezinde hasar olduğunda kişi gördüğü nesnenin bütününü değil. fakat bütünde onun ne olduğunu söyleyemez. Ancak o kişiyi ya da nesneyi gördüğünde tanıyabilir. bütününü. renk bilgileri elde edilir (birincil görsel korteks) ve beynin ilgili bölümüne gönderilir (görsel birleştirme korteksinin birinci seviyesi). tepkileri oluşturur. parçalar arasındaki ilişkiler aracılığıyla algılar. Bu etkiler sonucunda. bir durumda eşyaları gördüğü halde onları tanıyamayabilir. Çünkü Gestalt kanunlarının da ifade ettiği gibi insan bir nesnenin parçalarını değil. örneğin. bu sürecin çeşitli filtrelere. başka bir durumda bir nesnenin yalnızca onu oluşturan parçalarını geometrik formlar şeklinde tanımlayabilir. fakat algılama gerçekleşmediği sürece duyumlanan şeyin tam olarak ne olduğu fark edilemez. elde edilen bilgilerin önceki deneyimlerle zihinde yapılan karşılaştırmalar sonucunda olur. Algılamanın ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilmek için algılama sürecine yakından bakmak gerekir. yabancı bir nesne ya da mekanın var olduğu bir sahneye bakıldığında. Algılama sürecini oluşturan evrelerin beyinde gerçekleşme sırası özetle şöyledir: Duyular aracılığıyla (özellikle gözler). işitme duyusuyla ilgili bir hasar olduğunda kişi bir nesneden ya da tanıdık bir insandan gelen sesleri duyduğunda bu seslerin neye ya da kime ait olduğunu anlayamayabilir. kişi duyumsal girdileri zihninde işlerken yorumlar. içten ve dıştan gelen etkilere maruz kalmasıdır. duyulmamaların sonucu betimlenebilir. bunun sonucunda ortaya çıkan sözlü. Algılamayı özel yapan. Kişi algılama yeteneğini kaybederse ya da algılama merkezinin herhangi bir bölümü hasara uğrarsa. derinliği. davranış yollu vb. tek tek elemanlar tanımlanabilir. uyaranın hareketi.2 Algılama Süreci Algılama zihinde gerçekleşen bazı süreçler sonucunda oluşur.

42 getirilir. Bununla birlikte. nesnelere bakıp deneyim kazanıldığında şablonlar elde edilmesidir. basitlik gibi bir üstünlüğe sahiptir. Bir şablon. Öyle ki. çoğu psikolog bunun gerçekten işe yaradığına inanmamaktadır. hareket ve formla ilgili bilgiler beynin ilgili bölümünde bir araya getirilir (temporal lobun aşağı bölümündeki görsel birleştirme korteksi). bir marangoz mobilya parçaları yaparken aynı yerlerde delikler açabilmek için bir metal plaka şablon kullanabilir. Beynin başka bir bölümü de objelerin konumlarının algılanmasından sorumludur. Davranışsal veri toplarlar ve zihinsel süreçlerin doğasıyla ilgili kesişim noktaları oluşturmaya çalışırlar. Şablon tipi model ayırt etme. genellikle algılama üzerine çalışan psikologların çoğu kendilerini bilişsel psikologlar olarak tanımlarlar. bu şablonlar görsel sistem tarafından kullanılan anıların özel çeşitleridir. görsel sistem kendi şablon setleri arasında bir araştırma yapar ve uyaran tarafından sağlanan modelle bunların her birini karşılaştırır. Model Algılamanın Çeşitleri Carlson’un ifadelerine göre. Örneğin. yüzüklü ya da yüzüksüz vs. Renk. Belki görsel sistem. Beynin diğer bölümlerindeki anılarla uygun şablon arasındaki bağlantılar. modelin tanıdık olduğunu bilir. Algılamadan sorumlu zihinsel süreçlerle ilgilenirler (gözün bir uyaranla karşı karşıya kaldığı zamanla imajın algılandığı zaman arasındaki adımlar). yumruğunu sıktığında gözünün retinasına kaç farklı model yansıtabilir? Bir de bu el daha az ya da fazla kıllı. birleştirilir (pariyetal lobdaki görsel birleştirme korteksi) (Carlson. Şablonlar ve Prototipler: Objelerin şekillerini fark etme yeteneğinin olası bir açıklaması. Bu bölüm aynı zamanda üç boyutlu form algılamasının yer aldığı bölümdür. sadece bir eli tanımak için görsel sistem kaç farklı şablon içermek zorunda kalır? . görsel sistem çok sayıda şablonu depolamak zorunda kalmaktadır. Psikologların model algılama sürecini açıklamak üzere geliştirdikleri kalıplardan bazıları aşağıda açıklanmaktadır. nesnelerin çeşitli tiplerini üretmek amacıyla kullanılan bir model tipidir. 1993). Carlson bunu insan eli örneğiyle açıklamıştır: Bir insan elini önünde tutup ona bakarken kendi etrafında çevirdiğinde. parmaklarını salladığında. karanlık ya da aydınlık. nesnenin ismi ve işlevi gibi daha önce görüldüğündeki diğer bilgilerini sağlayabilir. daha kısa ya da daha uzun parmaklı. süreci tersine çevirir. olduğunda. görsel uyarımın belli bir modeliyle karşılaşıldığında. Eğer bir karşılık bulursa. vücudun diğer duyularından gelen bilgiler değerlendirilir.

uyarana ait bilgiler zihne ulaştığında kodlanır. etkisiyle seçer. Şablonlar ve prototipler. 1993. uyaran ve prototip arasında en uygun karşılaştırmayı yapmak problemidir (Carlson. Bilgi-işleme teorisi ve Gestalt teorisi bu gruba girer. ama akçaağaçlar. beklentilerinin vb. görsel uyarım modellerinin şablonlardan çok prototiplerle karşılaştırılmasını önerir. duyumsal deneyimlerin kavranmasına odaklanırken. Nativizm. diğer akçaağaçlara köknarlardan daha çok benzerler. daha önce deneyimlediği uyaran kalıplarıyla karşılaştırma yapması noktasında ortaya çıkan kavramlardır. belli bir şeklin idealize edilmiş modelleridir. palmiye gibi ağaçları gördüğünde şüphe duymadan tanımlayabilir. Doğada her bir ağaç diğerinden farklı görünür. Birincisi. belli bir objeye olan farklı bakış açılarından çeşitli modellerin üretildiğini kabul eder. Bir olasılık. s. Prototipler. şablonlara benzer. fakat bir uyumsuzluk derecesi kabul eder. psikolojik durum. Gestalt teorisini.3 Algılama Teorileri Temelde iki tip algılama teorisi vardır. Bu noktada. zihinde anlamlı bilgiler haline dönüşür. diğeri duyulara odaklanır.2. algılamanın bilgi temelli olduğunu önerir. Transaksiyonel teoriyi ve Ekolojik teoriyi anlamak önemlidir. algılama süreci tamamlanmış olur ve öğrenme gerçekleşir.140). eğer gözlemci bir uyaranla ilk defa karşılaşıyorsa süreç benzer şekilde fakat daha geniş bir çerçevede şöyle işler: Gözlemci. Belli tiplerdeki ağaçları fark etmek. Görsel sistem nesnelerin şekillerinin anıları ve algılanan modelleri arasında kesin karşılaştırmalar aramaz. çünkü bunlar mimarların her ölçekteki çevresel tasarımın doğası hakkındaki düşüncelerini etkilemektedir . Bu teorilere karşıt olarak. Biri. Rasyonalizm. Transaksiyonalizm. Örneğin. fakat çok daha esnek bir şekilde kullanılır. duyusal verilerin beyinde nasıl bir araya getirildiğini açıklamaya girişir.). köknar. Bununla birlikte. Gibson’un ekolojik yaklaşımı. ilgilerinin. Emprisizm. bu yüzden. görsel sistemin bu objeleri temsil eden prototipik görsel modellerin anılarına sahip olduğu yönündedir. bireyin ya da gözlemcinin uyaranı seçtikten sonra zihinde. 3. bir insan akçaağaç. kodlanmış olan bilgiler deşifre edilir. bazı filtrelerden geçer (duygular.43 Model algılamanın daha esnek bir tipi. binlerce hatta milyonlarca uyaran arasından birini ya da bazılarını motivasyonlarının. kültür vb.

9(b)’deki etki. izomorfizm. s. Gestalt kelimesi form anlamına gelen Almanca bir kelimedir. faydalı devamlılık. Görsel sistemin karakteristikleri sebebiyle. Gestalt teorisi üç ana kavramdan oluşur: form. Başlıca tezleri. parçaların toplamından daha çok şey ifade eder. Şekil 3. Form temeldir. 1993. fakat Gestalt psikologları bu kelimeyi bundan çok daha geniş anlamları ifade edecek şekilde kullanmaktadırlar. 1987. yakınlık. algılamada bütün.8 Formun algılanması ve sınırlar (Carlson. Bu faktörlerin yedisi çevresel tasarım teorisi açısından önemlidir. çünkü çevredeki ünitelerin nasıl algılandığı konusunda çok şey anlatır. formun algılanmasını etkileyen faktörlerin bir listesini yapmışlardır. görüntüyü bileşenleriyle analiz etmek yoluyla görsel algılamanın basitçe anlaşılması zordur. Şekil 3. 1974. s. kapalılık. Köhler ve Wortheimer). Şekil 3. şeklindedir. s. s.9(a)’daki ilişkili gibi görünmektedir..137-138). alan kuvvetleri. bu bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerine bağlıdır (Carlson. s.44 (Lang.138). kapanma. 1993. 1987.90). benzerlik. Şekil 3. . bölge ve simetridir (Lang. çünkü benzerdir.103).9 Benzerlik kanunu (Lang vd. Gestalt psikologları (Koffka.90). Görülen şey. Bu kurallar.

1. Şekil 3.aber. s.9(c)’de mimari bir örnek yer almaktadır. artı işareti şeklinde algılanmaktadır.88). 5 ve 6 kütlelerine göre daha güçlü bir ilişkiye sahip gibi görünmektedir.10 Yakınlık kanunu (http://www. Şekil 3. öncelikli olarak eğri çizgi algılanır. Şekil 3.ac. 1987.88). Şekil 3.45 yakınlığın derecesi aynı olmakla birlikte daha zayıftır.uk/media/Modules/MC10220/visper06.13 Kapalılık kanunu (Lang. Şekil 3. 1987.12 Faydalı devamlılık kanunu (Lang. 4. iki adet L harfi şeklinde değil. arkasındaki şekle rağmen. Şekil 3. s.12(ii)’de ise. 2 ve 3 kütleleri. . Şekil 3.139).html).11 Kapanma kanunu (Carlson. 1993. s.12(i).

1993. bir figürü arka planından ayırt etme yeteneğini tanımlar (Carlson. Bununla birlikte. s.138). beynin görme merkezinde aktif halde bulunan fizyolojik kuvvetlerin psikolojik eşdeğeri olarak düşünülebilir. bir manzarada yeşilin sayısız gölgeleri görülebilir. Şekil 3. en kararlı formu tercih eder. dokusundaki tanımlanması zor farklılıklardan (yaprakları ağacınkilerden daha küçüktür) ve rüzgarın çalının yapraklarını ağacınkilerden daha farklı bir biçimde hareket ettirmesinden dolayı daha açık bir şekilde görülebilir. İzomorfizm olarak adlandırılan kuralların hepsi. Rudolf Arnheim’e göre (1965).46 Bir görsel sahnenin bileşenleri farklı formlar üretebilmek amacıyla çeşitli şekillerde kombine edilebilir. Görsel sistemin bileşenleri grupladığı ve kombine ettiği gerçeği faydalıdır. bir başvuru alanına. 1993. Gestalt psikologları çeşitli gruplama ilkelerinin bu bileşenlerin kombinasyonlarını tahmin etmeye yaradığını gözlemlemişlerdir. algılamalar. nörolojik süreçlerin temel oluşturduğu form ile algısal deneyimlerin oluşturduğu form arasında paralellik oluşturur. Nesnelerin konturları çoğunlukla belirgin değildir. “görsel objelere bakıldığında deneyimlenen kuvvetler.138). çalının dış konturu. doğrultuya ve büyüklüğe sahiptir. Alan kuvvetleri. Pragnanz kanunları tarafından yönetilir. Gestalt psikologları tarafından keşfedilen gruplama ilkeleri. Bütün bu kuvvetlerin bir alanda ya da çevrede oluştuğu söylenir. Rengindeki farklılıklara bakarak bir çalı arkasındaki ağaçlardan basitçe ayırt edilemez.14 Şekil-zemin ilişkisi (Carlson. Yaz mevsiminde. çünkü bu durumda bulanık ve tamamlanmamış olsalar dahi formlar algılanabilir. Bu kanuna göre. diğer nesneler tarafından örtülmüş nesneleri ve önlerindeki nesnelerle aynı renkte olan arka planları sunar. s. matematikte olduğu gibi. Bu kuvvetler. . Bu süreçler. Gerçek dünya. beyinde fizyolojik olarak meydana gelmesine rağmen. algılanan objelerin özellikleridir”.

s. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. Bu. ona anlamına veren sembolik özelliklere. Transaksiyonel teori. çevre. çünkü insanlar çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak deneyimlemek ihtiyacındadırlar. Bu. algılamada deneyimin rolünü vurgular.89). teorinin eksik kalmış yönüdür.15 Faydalı form prensibi (Sartain vd. s. çünkü algılamada gözlemcinin sahip olduğu bireysel ve sosyal özelliklerin etkisi açıktır. Diğer bir deyişle. gözlemci ve algılama birbirlerine bağlıdır (Lang. s. bunlar görsel modellerin öznel bağlantıları ile ilgili değildir (Lang. Algılama bir transaksiyon olarak düşünülmüştür. öyle ki.273). çizgiler. Özetle. düzlemler ve objeler bazı belirgin “dinamik” özelliklere sahiptir. 1967. Geçmiş deneyimler. Gestalt psikologları algılamada öznenin rolünü tamamen göz ardı etmişlerdir. Çevreden sağlanan bilgi. algısal deneyimlerle nörolojik süreçler arasındaki izomorfizm ile açıklanır. 1987. 1987. yeniyi .47 Şekil 3. Gestalt teorisi. gözlemcinin algılamadaki rolünü vurgulayan transaksiyonel teori bu açığı kapatır görünmektedir. Bir birey. bütün algılamalarımızın şekiller halinde organize edildiğini ileri sürer. insan ve çevre arasındaki dinamik ilişkiye odaklanır. duyusal cevapları uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran motivasyonel mesajlara sahiptir. Tam da bu noktada. Ek olarak. Nesnelerin ve nesne gruplarının özellikleri üzerine yoğunlaşmışlardır..89). Gestalt teorisine göre.

Çoğu zaman banko arkası ile önündeki donatıların kalitesi ve niteliği bile farklı olur. avizeleri fark edebilir. duvarlardaki işlemeleri. duyuları duyumlamanın kanalları olarak görmek yerine. Böyle bir deneyime sahip müşteri banko arkasına geçip bankayı buradan gözlemlediğinde çok farklı bir etkiyle karşı karşıya kalacaktır. Örneğin. bir insan daha iyi detayları ve daha geniş ilişkileri tanıyabilir (Lang. sırada bekleyen insanları görürler. kolonları. .92).48 anlayabilmek için temel oluşturur. diğer bir deyişle içindeki bulundukları mekanı tek bir sahne içinde görme şansları olur. vücudunu hareket ettirmek zorundadır. Bu durumda öğrenciler. s. s. öğretmen ise tahtanın önünde durur ya da masasında oturur. mihrabı. Deneyerek. İnsanlar. 1987). Daha fazlası için gözlerini.16 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması (Lang. daha iyi detaylar algılayabilmek için gözlerini. oturdukları yerden yalnızca tahtayı görebilirler. 1987. Müşteriler. başını.95). Fakat başını yukarı kaldırmadığı sürece. başlarını ve vücutlarını hareket ettirerek çevreyi araştırırlar. Kişi ne için bakması gerektiğini bilmelidir (Lang. bir sınıfta öğrenciler sıralarda oturur. Fakat bu görebildiklerinin tamamı değildir. yatayda ve düşeyde belli bir açı içerisindeki nesneleri görür. otururken ya da ayakta dururken göz seviyesindeki. bir banka şubesine girdiklerinde karşılarında bir sıra banko ile bankolar arkasındaki görevlileri. içinde bulundukları mekanın çok farklı yönlerini keşfedebilirler. Benzer bir durum bir banka şubesinde de söz konusudur. bir camiye girildiğinde kişi göz seviyesinde bulunan pencereleri. Örneğin. algısal sistemler olarak görür. Şekil 3. İnsan dik durduğu zamanlarda. 1987. Bir kez öğretmenin masasına oturmaları söz konusu olsa. Ekolojik teori. bir caminin derinliğini ve onu oluşturan en belirgin öğelerden biri olan kubbeyi fark edemez ve deneyimleyemez.

1 Algılamada Öznel Faktörler Algılama şeklimiz. mekanın yapısal öğelerini (duvar. Kişi. Gereksinim. Eğer kişi yeni bir takım elbise almak üzere mağazaları dolaşıyorsa. çünkü mekan özellikleri her birey ya da toplum üzerinde aynı etkiyi bırakmayabilir. Motivasyon (güdülenme). sosyal ve kültürel özellikleriyle yakından ilişkilidir. doku. davranış yoluyla gerilimlerini azaltmak isterler. mekanın algılanması yalnızca mekansal özellikleri kavramakla anlaşılamaz. vitrinlere bakarken dikkati takım elbiselere yönelir. Mekanın kullanıcısını da irdelemek gerekir.. duygusal durumuyla. güdüleriyle ilişkili olan objeleri algılama eğilimindedir. s. aynı zamanda kişisel faktörler tarafından da kararlaştırılır. 3. kompozisyon) incelemek gerekir. Sözü edilen itici güç. çatı. Bununla birlikte. bireyleri harekete zorlayan itici güç olarak tanımlanabilir. bu faktörler algılamanın sonucunu ve de tepkilerin yönünü değiştirebilir. bazıları özneden gelen özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır. fiziksel özelliklerini (renk. motive edilmiş davranışı uyandıran güç şeklinde tanımlanabilir. nesnelerin yani uyaranın nitelikleri kadar gözlemciye etki eden faktörler de önemlidir. tatmin edilmemiş bir gereksinimin sonucu olarak ortaya çıkar ve bir gerilim durumu tarafından üretilir. yalnızca uyaranın doğası tarafından değil.3. 3. s. 1943 yılında gereksinimler hiyerarşisi teorisiyle bunu gerçekleştirmek . önceki deneyimleriyle. mekanın özellikleriyle doğrudan ilişkilidir. 1967. Bu etki bireyin kişilik özellikleriyle. Dikkatimizin yönü ilgilerimizden etkilenir. döşeme). öyle ki bu davranışın gereksinimlerini karşılayacağını düşünürler (Schiffman ve Kanuk. Maslow.277).49 Algılama teorilerinden bazıları yalnızca nesnelerin özellikleri üzerinde dururken. Çoğu motivasyon teorisinin merkezinde gereksinim kavramı vardır. kurgusal özelliklerini (mekanların yan yana gelişi. insanların ne tür gereksinimlere sahip olduğu ve bunların nasıl tatmin edilebileceği bulunmalıdır. 2000. Uyaranın durumu ne kadar belirsiz ve tanımlanmamış olursa güdüler algılama şeklini o kadar çok etkiler (Sartain vd. algılama dinamik bir süreçtir. Esas olan şudur ki. Bireyler.3 Mekanın Algılanması Mekanın algılanması. bilinçli ya da değil. boyut). Bu nedenle. Motivasyonu anlamak için.63).

istek ve fayda kavramlarıyla birlikte irdelenmesinin faydalı olacağını vurgulamışlardır. motivasyon ifadesinin genel olduğunu. vb. sürekli bir eğilim. onun klinik psikoloji alanındaki çalışması bağlamında geliştirilmişti. Bir birey. Bu teori. 2000. Her birey gereksinimlere sahiptir. güç. etki.7). Bununla birlikte. davranış üzerinde baskın hale gelir. duyusal tepkileri uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran mesajlara sahiptir. büyük ihtimalle basitliğidir. kişinin bir ürünü ya da nesneyi seçerken belirleyici olan içsel özelliklerin en başında gelir. Maslow’un iddiasına göre. Çünkü. her birey korunma ihtiyacı duyar. çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak . Bu durum. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. fayda ise (kullanıcının üründen beklediği) davranışın amacıdır (Foxall ve Goldsmith. Benzer şekilde. Maslow’un gereksinimler hiyerarşisinin popüler olmasının başlıca sebebi. İkincil gereksinimler genellikle psikolojiktir. Gereksinimlerin rahatsız edici boyutlarda olmadığı durumlarda. eğer hiyerarşideki hiçbir gereksinim karşılanmazsa en alttaki gereksinimler. Doğuştan olan gereksinimler (birincil gereksinimler veya güdüler). özellikle birincil olarak ifade edilen gereksinimler için geçerlidir.dir. Bireyin öznel psikolojik durumundan ya da diğer insanlarla olan ilişkilerinden doğar. çevre ve kültür bağlamında öğrenilen gereksinimlerdir. 2000. yemek yemek için girdiği mekanın diğer özellikleri çok da önemli olmaz. 2000. Örneğin. Güdü. Çevreden sağlanan bilgi. 1994).50 için ilk girişimde bulunmuştur. içsel bir dürtü ya da “itici faktör”dür. Gereksinim. bütün motivasyon teorileri arasında en çok bilinendir. bazıları doğuştandır. Bunlar karşılandığında. Sonradan elde edilmiş gereksinimler (ikincil gereksinimler veya güdüler). prestij. Maslow’un teorisi. içinde yaşadığı evin çeşidi ikincil gereksinimlerin bir sonucu olabilir (Schiffman ve Kanuk. istek (gereksinimin manifestosu) hedef nesnedir. s. ona anlamını veren sembolik özelliklere. su. (psikolojik bağlamda) güdünün maddeleştirilmesidir (Pizam ve Mansfeld. bazıları sonradan elde edilmiştir. kendini gerçekleştirme. s. Güdülenme ve gereksinim. s. fizyolojik olanlar. bu böyle devam eder (Pizam ve Mansfeld. Pizam ve Mansfeld ise. insanlar.107).64). örneğin bir insan çok açsa o anda düşündüğü tek şey karnını doyurmak olur. birey hiyerarşideki bir sonraki aşamaya geçer. fakat endüstriyel psikoloji. sürece başka kişisel ve sosyal özellikler dahil olur. Çünkü. fizyolojiktir: yiyecek. hava gibi. pazarlama ve turizm gibi birçok alanda etkili hale gelmiştir. danışmanlık. Bunlar. bu yüzden yaşamak için bir yer bulmak önemli bir birincil gereksinimi karşılar. güdü. gereksinim.

bununla birlikte ikisinin sahip olacağı evlerin nitelikleri. bir algısal dünyadan diğerine çeviri yapmak mümkün olmaz.65). insan. Mekanın paylaşılması gerektiği yönündeki Amerikan görüşü Almanlar için özellikle rahatsız edicidir. alışık olunmayan nesneler daha çabuk fark edilir. Londra’nın merkezinde yaşayan biri de. bilgilerin zihinde var olanlarla karşılaştırılması durumundan bahsedilmektedir. bir otobüs yolculuğunda kişi otobüsteki insan yüzlerinin lekeleri arasında tanıdık birini kolaylıkla ayırt eder.bulunması beklenir (Hall. içinde yaşadıkları çevrede sahip oldukları kültürün etkisiyle birbirinden çok farklı olacaktır. Amerikalılar kapıları açık tutarken. Ofislerde. birçok tanıdık nesne içinde dikkatini farklı olana yöneltir ve onu zihninde yorumlar yani algılar. Örneğin. doğal bir durumda gözlerini aktif olarak kullanırken tam olarak aynı şeyi görmezler. pek çok otel odasında olduğu gibi.51 deneyimlemek ihtiyacındadırlar. Almanlar . bu açıdan gereksinimleri ortaktır. Almanya’daki kamusal ve özel binalar. Bu noktada kaynaklar birbirine zıt iki görüşe yer vermektedir. sıklıkla.90). farklı kültürden iki insanınkine göre daha azdır. Algılama sürecinde daha önce irdelenmiş olan. kesinlikle. 2000. s. geçmiş deneyimlerinde karşılaşmış olduklarına benzer nesneleri daha kolay algılar. geçmiş deneyimler yeniyi anlayabilmek için temel oluştururlar (Lang. İki insan. Tüm insanlar aynı tür biyolojik gereksinimlere sahiptirler. bu gereksinimler içinde yaşanılan çevre ve kültür tarafından. Sözgelimi. Tam tersine.3). Almanlarca çok ciddiye alınır. Açık ve kapalı kapının anlamları iki ülkede oldukça farklıdır. çünkü hiçbir insan etrafındaki dünyayla aynı şekilde ilişkili değildir. Aynı kültürden iki insanın görsel dünyaları arasındaki uzaklık. bir çok farklı nesne içinde tanıdık bir nesne varsa kişinin dikkati o nesne üzerine yoğunlaşır. bir mobilya fuarında. 1987. Afrika’da bir kabilenin üyesi de yaşamını devam ettirebileceği bir eve sahip olma gereksinimi duyar. sözgelimi kişi. yani tanıdık nesneler daha çok dikkat çeker. Örneğin. birincisi. Kapı. Bu ayrıntıyı fark etmeden. kendilerini mekan içinde yönlendirme şekillerinde -etrafta nasıl dolaştıkları ve bir mekandan diğerine nasıl hareket ettikleri. eğitim ve deneyimler tarafından şekillendirilir (Schiffman ve Kanuk. daha önce deneyimlenmemiş. tasarımı çok farklı olan bir ürün kolaylıkla kişinin ilgisini çeker. Diğer görüşe göre ise. Amerika’ya gelen Almanlar kapıların hafif ve ince olduğunu düşünmektedirler. doğal olarak. 1966. ses yalıtımı sağlamak amacıyla çift kapılıdır. Farklı kültürlerde büyüyen insanların farklı algısal dünyalarda yaşadığına ilişkin belirgin bir kanıtın. s. Söz konusu durumların gerçekleşmesi aslında algılanacak nesnelerin ilişkide bulunduğu diğer nesnelerle yakından ilişkilidir. s. fakat bu hala problem oluşturabilmektedir.

bir Amerikalı kendi odasına sahip olmak ister ve mümkünse bu mekanı başka biriyle paylaşmamayı tercih eder. bununla birlikte. Pek çok Amerikalı. İnsanlar uzaklığı ayarlamak için koltuklarını itip çektiklerinde. kişinin adresi statünün işareti olarak önemlidir. Almanlar. Hall’a göre. Almanların. 1966. ilk bakışta çok basit görünen kapı öğesinin -ki kapı. davranışlarında fazlaca resmi olduklarını düşünmektedir. Etki olarak. Bir Amerikalı yalnız kalmak istediğinde bir odaya girer ve kapıyı kapatır. 1966. çocukluklarından beri kendi odalarının olmayışından. İngilizler.kullanımında iki medeni toplum arasında ne derece büyük farklılık vardır. gizlenmek için mimari özelliklere başvurur. koltuğun yerini değiştirmek geleneklerin bozulması anlamına gelir (Hall. s. asansörün hemen yanındakine ya da uzun bir holün sonundakine göre daha prestijlidir. bir sosyal sistem içinde doğmuş ve büyümüşlerdir. Önemseyenler de bir şey söylemezler. Almanya’da. bir balıkçı tezgahında kasanın önünde bulunduğunda bile o hala bir “Lord”tur. 1966. bu kendilerinin kurduğu ve . Amerika’da. Almanlar ve İngilizler arasında bir yerde durmaktadırlar.129). s. çünkü bunun yalnızca kabalık olduğunu düşünürler. demek değildir. yalnız kalmak istiyor. Amerikalılar. Büyük ofislerde bile. bir İngiliz belki de hiçbir zaman kendi odasına sahip olmaz (Hall. egoyu korumak için duvarların kullanılması gerektiği konusunda. kardeşleriyle paylaşarak büyüdüğü için. Bir Amerikalı için aynı odada bulunduğu bir kişiyle konuşmayı reddetmek. içe dönük bir bariyer setine sahiptirler. kültürün yönlendirdiği bakış açılarının ve yaşam tarzlarının bir sonucudur.130). Kapının söz konusu iki toplum tarafından farklı biçimlerde algılanması. rahatsız edilmek istemiyor ya da başka birinin görmesini istemediği bir şey yapıyor. Bu araştırma sonucunda açıkça anlaşılmaktadır ki. Almanya’da kapalı kapının anlamı. kendi mekanını kullanma kavramına ilişkin tutumu daha farklıdır. açık kapıların özensiz ve düzensiz olduğunu düşünmektedirler (Hall. s. mekanı diğerlerine karşı bir reddetme aracı olarak kullanma pratiğini asla geliştirememişlerdir. Bu tür farklılıklar. diğer mekansal öğelerin kullanımında da görülmektedir.52 kapalı tutarlar. bu toplumların. öyle ki. bununla birlikte. Bu izlenimlerden bazıları koltukların kullanımındaki farklılıklardan yaratılmıştır. iç mekan kullanımlarında mahremiyetin düzenlenmesinde kullanılan önemli mekansal araçlardandır. Bir İngiliz’in hangi mekanda bulunduğunun önemi yoktur. Bir İngiliz’in ise. tepkinin en yüksek şekli ve büyük bir memnuniyetsizliğin kesin bir işaretidir. İngilizler ise. Bir köşe ofis.127). diğer yandan. Basitçe. onlara karşı “sessiz tavır”da bulunmak. Amerikalılar bunu dert ediyor gibi görünmezler.

Kısacası insan. psikolojik ve sosyal özellikleriyle algılamalarının şekillendiği bir canlıdır. onları kavrar. tutumlarını. Söz konusu farklı olma durumu kimi zaman olumlu.131). insanlarla ilişkileri vardır. farklı olan öğeler. bir kültürün. “Günışığı. diğer bir durumda nesnenin algılama özelliklerini etkileyen bir dış faktör karşımıza çıkar. bakış açısını. Işık. görsel adaptasyon sürecine. 3. çünkü onu duyumlayan insandır ve insan. 1966.53 başkalarının fark ettiği farz edilen bir bariyer olmaktadır (Hall. psikolojik bir canlıdır. bazen ise uyaranın karşı karşıya kaldığı bazı etkilerle ilgilidir. Özneden kaynaklanan özellikler algılamada en az nesnenin özellikleri kadar etkilidir. Algılamayı etkileyen diğer bir öznel özellik ise.” Louis Kahn Bir nesnenin parlaklığı aslında görecelidir.2 Algılamada Nesnel Faktörler Algılamayı etkileyen nesnel faktörler. . verilen bilgileri doğrudan almakla kalmaz. kimi zaman olumsuz anlamda kişinin dikkatini çeken özellikleri içerir. çevreye karşı bakış açısı geliştirmesini sağlayan bir kültürün içinde yaşar. biyolojik bir canlıdır. bir duvara çarpana dek kim olduğunu bilmiyordu. bazen ise alışık olmadığı nesnelerden ve kişilerden uzak olma içgüdüsüyle hareket edebilir. sözgelimi bir bilgisayar gibi. içinde bulunulan psikolojik durum ve duygulardır. s. inançlarını ve hatta zevklerini şekillendirdiği insanın kendi kültürüne ait olmayan öğeleri ya da insanları “farklı” olarak gördüğü ve algıladığı sonucuna ulaşılmaktadır. çok güçlü etkilere sahip olabilir. kişiye bazen ilgi çekici gelir ve deneyimlemek ister. kişi kendini aldığı iyi bir haberden dolayı çok mutlu hissettiği bir günde gittiği sanat galerisinde içinde bulunduğu bu ruhsal durum onun resimler hakkında olumlu yargılarda bulunmasını büyük ölçüde etkiler. yaşam tarzını. önceki deneyimleriyle kıyaslar. ışığın dağılımına. çevreden gelen uyaranlarla ve bu uyaranların özellikleriyle yorumlarının ve algılamalarının gerçekleştiği ve de kendi biyolojik. çünkü insan bir makine gibi değildir. gereksinimleri vardır. Bunlardan ilki ışıktır. yorumlar. algılamada. Bütün bu örneklerin ardından. özellikle mekanın algılanmasında. Işık bir durumda uyaranın kendisidir. bazen uyaranın kendi yapısından kaynaklanan özelliklerle. Örneğin. Diğer bir deyişle.3. hisleri vardır ve sosyal bir canlıdır.

Başka etkenler sabit kalsa da. Küçük ışıklandırılmış kutu kişinin dikkatini çeker. küçük aydınlatılmış kutunun sınırları dahilinde bulunuyorsa yarı karanlık mekanın bitiş noktası belirsiz gibi görünür (von Meiss. Ofiste ya da evde. 1990). Işıklandırmanın dört temel koşulundan bahsedilebilir: ışık-mekan. Le Corbusier (von Meiss. Tiyatro. 1990.122). s. bir seri objeden gelen ışık ve yüzeylerden gelen ışık. Bir odadan diğerine geçildiğinde ışıklandırmaya bağlı olarak farklı bir atmosfer oluşur.122). Işık-mekan mimarlıkta çok kullanışlıdır. La Tourette Şapeli. Şekil 3. Bu farklılığın derecesinin algılanması ise görecelidir. bir kısmı aydınlatıldığında diğer kısmı yarı ya da tam karanlık kalan düşsel mekandır. fazla kontrast hoş değildir. s.54 objelerden ve yüzeylerden yansıyan ışığın niceliğine bağlıdır. Sınırlar hayali. 1990. sirk gibi yerlerde sahne oluşturmayı olanaklı kılar. Günışığından yarı karanlık bir Romanesk kiliseye geçmek insanda bir çeşit şok etkisi yaratır (von Meiss. fakat mükemmel bir şekilde algılanabilirdir. Eğer kişi. bir obje olarak ışık.122). mekanı tanımlayan objelerin ya da bileşenlerin ışığı ya da parlaklığı değiştirildiğinde mekanın algılanması değişir. s. . Eğer gözlemci aydınlatılmış alanın dışında duruyorsa onu.17 Işık-mekan. kişinin çalışırken kendini izole etmesine ve konsantre olmasına yardımcı olur (von Meiss. 1990. müze. geniş bir kutunun içinde saydam bir kutu olarak görür. Bununla birlikte. Işık-mekan.

üzerindeki etkisi ile ilgili deneyler yapılmıştır. aynı zamanda psikolojik etkileri ve anlamları da vardır. Lang’a göre. mekan elemanları daha uzaktaysa bile. 1992. arka planlarına göre zıtlık oluşturacak şekilde konumlandırılabilir (Lang. soğuk. Renklerin parlaklık ya da matlık durumu yalnızca sosyal ve kültürel bağlantılara sahip değildir. Bu algılamaların psikolojik ya da/ve de kültürel temelli olup olmadığı belli değildir (Lang. mat renklerin dinlendirici özelliği vardır. Renklerle kişi bazen içinde bulunduğu mekanda kendini esrarengiz. yani mekanın algılanması.55 Renkler. sosyal bağıntılara sahiptir. canlı renkler insan üzerinde harekete geçirici etkiye sahip iken.208). Ayrıca. farklı renklerdeki mekan elemanlarının varlığı. gözlemcinin hangi elemanın daha yakın veya daha uzakta olduğu konusunda karar verebilmesini engelleyebilir. Bazı renkler. 1992. sıcak. s. bazen huzurlu ve hatta tedirgin hissedebilir.130). gözlemci ile elemanlar arasındaki uzaklığın saptanması. Aynı zamanda. geleneksel Beijing’de renk bir statü sembolüydü. 1987. çeşitli ölçeklerde anlamlar taşımaktadır. 1987. bazen özgür. s. Bununla ilgili olarak. Örneğin. s. Kırmızı ve turuncu renkler. yüzeylerinden göze ulaşan renk uyaranlarına bağlı olan renk algılamalarının. görmeyi kolaylaştırmak için.19). koyu ve parlak renkler. saraylarda. pürüzlü yüzeylerin pürüzsüz yüzeylere nazaran daha sıcak etkiler . Sıradan binalar ise daha az renkli olurdu (Lang.130). Mimari bir bütünü oluşturan yapı elemanlarının malzeme farkından kaynaklanan dokusal farklılıkları. s. Bu anlamlar çoğunlukla. açık ve mat renklerden daha yakında olarak algılanır (Altan.19). Objeler. Açık değerdeki renkli yüzeylerin koyu değerdeki renkli yüzeylerden ölçü bakımından daha büyük algılandıkları saptanmıştır (Altan. 1992. Kullanılan dokularla mekanların niteliklerini değiştirmek mümkün olabilir. Örneğin.19). mavi ve yeşil renkli mekan elemanlarından daha yakındaymış gibi algılanır (Altan. s. renkler ve yapma çevrenin renklendirilmesi. bir kurulum (setting) içindeki elemanlar arasında ve/ya da kurulumların kendileri arasında ayırım yapmaya yardımcı olur. kiliselerde kullanılırdı. yüzey dokusunda değişiklikler olmasına ve farklı etkilerin bir arada algılanmamasına neden olabilir. 1987. duvarların varlığını vurgulamayarak odaları daha geniş gösterir. farklı durum ve boyutlardaki mekan elemanlarının renklerinin. Bir mekan ile ilgili uygun ve istenilen atmosferin oluşturulmasında renklerin çok katkısı olmaktadır. Örneğin. s. Canlı renkler. bazıları da sıcaklık hissi veriyormuş gibi görünür.

bir dereceye kadar kişisel faktörler tarafından saptanır. sahip oldukları görsel etkilerin güçlü olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. objelere şekil verirler. küp.56 yarattığını ve daha kolay algılandığını söylemek mümkündür. üstünlük. görsel tatminin sağlanabilmesi (güzel olana ulaşabilme) ve uyarıcı bir etki yaratması ile mümkün olur. 1976. 1997.11). oluşturulan formun monotonluğunu bozduğu gibi. her şey ilk anda algılanamaz. ya geometrik ya da organik biçimlere sahiptir. parlak renklerle oluşturulmuş bir reklam sayfası. spiral. rasyonellik. Bununla birlikte. Dikkate etki eden uyarıcı koşullarından ilki. bilinçli ya da bilinçsiz. Keskin hatlı geometrik formlar. Bunların. dikkat olarak adlandırılır. öyle isteseler de istemeseler de. aynı formda olan iki yüzey arasında farklı algılamaların ortaya çıkmasına neden olabilir (Albal. esneklik. parlak . yükselme. daha çok algılanacak belli objeler seçilir. sonsuzluk. eşitlik. tereddüt. bu şekillere tepki verirler. Örneğin. Çizgi karakterleri ve temel geometrik formların insan üzerinde bıraktığı etkiyi şöyle sıralamak mümkündür: Yatay çizgiler. Algılamanın belli seçilmiş objelere yönlenmesi. çok kuvvetli bir uyaran daha az kuvvetli olana göre daha çok fark edilir. bütünlük. Objeleri gören insanlar.54). Formların sahip oldukları özellikler. Ek olarak. çünkü tepkiler genel olduğu kadar kişisel bileşenlere de sahiptir. rijitlik. serbest olmaları dolayısıyla üzerinde her türlü değişikliğin yapıldığı eğri formlar da insanlar üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmaktadır (Albal. daire. hareket hissi uyandırmaktadır (Albal. birtakım düzenleme ilkeleri ile bir araya gelerek bütünü oluşturabilmeleri. elips. objelere ve onların anlamlarına dikkat çeker. s. Doğaya baktığımızda çevremizde oluşmuş veya oluşturulmuş tüm nesneler.55). Tepkinin boyutlarını ölçmek zordur. Doku farkının yaratılması. düz hatlar. mekanın işlevine uygun bir form olması (mekan örgütlenmesi). 1997. düşey çizgiler. s. Çok eski zamanlardan beri mimarlar. yumuşaklık. insanlara verdikleri psikolojik etkiler açısından da değişiklik göstermektedir. sistem oluşturmaya ve yarattıkları şekilleri gören insanlardan gelen tepkileri doğurmaya yardım eden oran ve kompozisyon kurallarını formüle etmeye çalışmışlardır (Moore ve Allan. s. Estetik açıdan görsel bir kompozisyon oluşturulması da. sorunlardan kopma. s. uyarıcı koşulları da dikkate etki eder.55). hareketli ve güçlü bir etki yaratırken. Şekil. Mimarlar. Dikkat. kuvvet. devamlılık. sonsuz denge. 1997. durağanlık. eğri hatlar.

dönüşüm gibi (Ching. tekrarlanması ve arka planıyla ya da diğer objelerle zıtlık oluşturması gibi durumlar.1 Mekansal Bütünlük Mekansal bütünlük bazı düzenleme ilkeleri sayesinde gerçekleştirilir. hareket fark edilmede önemli bir faktördür. uyarana işlevsel. düz olana göre daha çok dikkat çeker. çizgi karakterleri ve geometrik formlar gibi uyaranın kendi oluşumundan kaynaklanan özelliklerin yanında. Düzen. hiyerarşi. 1996. Diğer bir deyişle. hareket ediyor olması. Düzenleme ilkeleri. geometrik düzenden çok. Titreşen bir ışık. bütünün tek tek her parçasının ahenkli bir düzenlemeyi meydana getirecek şekilde diğer parçalarla tam anlamıyla etkileşim halinde bir araya gelmesi durumunu anlatır (Ching. kalabalık bir yerde. dikkat çekici özelliğini kaybettirebilir (Sartain vd. .. Diğer taraftan. Özetle.320). datum. Çeşitliliğe yer vermeyen bir düzen monotonluk ve sıkıntıya yol açar. ritim. yani algılanır. 1967.270). Dördüncü olarak.2. Böylece dikkat çeken öğeler diğerlerinden daha önce fark edilir. bir binanın farklı biçimlerinin ve mekanlarının düzenli ve birleşik bütün içersinde algısal ve kavramsal olarak varlıklarını bir arada sürdürmelerini sağlayan görsel araçlar olarak görülmektedir: eksen. kişinin duyabilmesi için ismini defalarca tekrarlamak gerekebilir. 1996. 1967. Bunların dışında. algılamaya etki eden nesnel özellikler. s. ışık gibi uyarana dışarıdan etki eden faktörlerden olabilmektedir. düzene yer bırakmayan bir çeşitlilik ise kaos ile sonuçlanır. Düzenleme ilkelerinin çoğu Gestalt kanunlarına dayanır. s.320).3. kavramsal ve estetik anlamlar yüklemekte ve gözlemcinin algılama deneyimlerini etkilemektedir. İkincisi. basitçe. doku. renk.. s. tekrarlanan bir uyaran daha çok dikkat çeker. s. Nesnenin kuvvetli olması. bir uyaranın çok fazla tekrarlanması. siyah sürüdeki beyaz koyun çoğunluktan kolayca ayırt edilebilir (Sartain vd. simetri. Üçüncüsü. Işık her ne kadar bir dış faktör olarak görünse de bazen uyaranın kendisi olabilmektedir. değişen bir uyaranın değişmeyene göre fark edilme şansı daha fazladır.57 olmayana göre daha dikkat çekicidir. Örneğin. Bütün bu özellikler. gözlemcinin dikkatinin nesneye yoğunlaşmasını sağlar. zıtlık oluşturan bir uyaran daha dikkat çekicidir. bir de uyaranın daha kolay algılanmasını sağlayan ve yine uyaranın özelliklerinden kaynaklanan bazı durumlar vardır.269). 3.

eksen güçlü. ihtiyaç ve arzularına. Hiyerarşi ilkesi. s. ki elemanların önemi buna göre ölçülür. Bir simetri hissini anıştırmasına rağmen denge de ister (Ching. görünümün ve insanların içeriye girmesini sağlamak amacıyla sürekli olarak binanın yüzeylerinde delikler açar (Ching. 1996. bina elemanları arasındaki işlevsel ve simgesel farklılıkların yansıtılış tarzı. etrafındaki biçimleri ve mekanları düzenli ya da düzensiz bir tarzda düzenleyen bir çizgidir. s. Ritim. s. doğaları itibarı ile tekrarlanan elemanları kendi içlerinde birleştirir. Uzayda iki nokta tarafından meydana getirilen. tasarımcının kararlarına bağlıdır. biçimlerin ya da renklerin düzenli ve armonik bir şekilde kendini tekrar etmesine denir. ortaklaşa. şekillerin. sözü edilen biçim ve mekanların önem derecesini ve bunların genel organizasyondaki işlevsel. 1996. belki de mimarlıkta biçimleri ve mekanları örgütleme araçları arasında en temel olanıdır. bireysel. Bu farklılıklar. Kirişler ve kolonlar. kompozisyonun içerdiği biçimler ve mekanlar arasında gerçek farkların olduğunu ima eder. düzenleyici bir araçtır. 1996. mimarlıkta türlü biçim ve mekanları organize etmek amacıyla kendi bünyesine dahil eder. doğal olarak kullanıcıların özgül konumuna.339). durmadan yinelenen strüktürel girintiler ve mekan modülleri oluşturmak üzere kendilerini tekrarlar. belirli çizgilerin. Her tür koşulda. bir anlamda. s. hiyerarşik bir düzenin oluşturulmasında önemlidir (Ching. Neredeyse bütün bina tipleri. biçimsel ve simgesel rollerini yansıtmaktadır. baskın. İfade edilen değerler. kişisel ya da kültürel olabilir. mimari kompozisyonların hepsinde olmasa da çoğunda. 1996. Hayali ve görünmez olmasına rağmen. o binanın biçimleri ve mekan arasında görülür. Pencereler ve kapılar. .356). Bu değer sistemi. havanın.338). ışığın.18 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma (Ching.58 Eksen. Ritim bu temel tekrar fikrini. Şekil 3.322).

363). Beyazıd Külliyesi. ama yine de bunları aynı aileye ait kılan ortak bir adı paylaşabilir (Ching. Bu elemanlar sadece ortak bir özelliği. s. biçimsel yapısı ve elemanlarının düzenlenişi uygun ve akla yatkın olan mimari bir modeli prototip olarak seçip. Elemanların tamamen aynı olması gerekmez.370). Tekrarın en basit biçimi. Gelişigüzel bir kompozisyon içinde.59 Şekil 3. Dönüşüm ilkesi bir tasarımcıya. ortak olarak paylaştıkları görsel karakteristiklere göre. bu algısal kavramların her ikisini de kullanır. 1996. düzenli elemanların çizgisel örüntüsüdür. 1996.19 Tekrar. bu modeli eldeki tasarımın özgül koşullarına ve bağlamına yanıt verecek şekilde bir dizi akılcı oynamayla dönüştürmesine imkan tanır (Ching. s. Şekil 3. her elemanın kendi başına benzersiz olmasına izin veren. ancak tekrar edecek şekilde gruplanması önemlidir. Tekrar ilkesi. s. bir kompozisyon içindeki yinelenen elemanları düzenlemek için. Bursa (Ching. 1996. türlü elemanları şu seçeneklere göre gruplandırma eğilimi gösterilir: yan yana oluşları ya da birbirlerine yakınlıklarına göre. 1996. s. Söz konusu düzenleme ilkelerinin gerçekleştirilmesi aşamasında mekanları oluşturan .357). II.357).20 Tekrar ilkesi (Ching.

mekanlara ulaşılabilirliği sağlayan ve onları taşıyıcı bir strüktüre oturtan organizasyonun temel formları. kenar ortaylarından ve merkezinden doğar. çevresinden. geometriyi mimari tasarımı disipline etmek için önemli bir gereklilik haline getirir. kıvrımlı/düz.21’teki ilk şekil. Geometrinin rolü iki başlıkta incelenebilir: (1) Belli temel geometrik figürlerin mekansal özellikleri: kare. Mekanların Geometrisi: Rasyonelliğe olan istek. Şekil 3. −pozitif ve negatif : katı/akışkan. yansıtıcı/emici. Mimari mekanda düzen ve bütünlük sağlayan özelliklerden biri de karşıtlıktır. Her bir geometrik figürün güç çizgileri belirlendiğinde. yüksek/alçak. karenin temel özelliklerini değiştirmek ya da geliştirmek için hangi noktalarda araya girileceğinin belirlenmesinde yardımcı olur. açıklıklar oluşturulduğunda karenin ışınsal alanlarının aldığı durumu göstermektedir. . −büyük ve küçük: geniş/dar. sekizgen. silindir… (2) Mekanların toplanışı: Bir seri mekanı gruplamak için kullanılan. mekan gruplarının yoğunluğu ve strüktürel düzenlilik. köşegenlerinden. Diğer iki şekil ise. Şekil 3.60 geometrik formların özelliklerinin bilinmesi yararlı olur. daire. köşelerden. −aydınlık ve karanlık: ışık/gölge. s. kare için. yalnızca temel figürün özelliklerini kavradıktan sonra mümkündür. Bu kabul.21 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar (von Meiss. mimar. küp. “gerçek” geometrik özelliklerinin işlenebildiği yollar bulmaya çalışır. içbükey/dışbükey. Örneğin. onu belli bir yerin ya da durumun koşullarına adapte edebilmek amacıyla. 1990. ışınlar.113). Karenin ya da dairenin “dönüşümü”. Karşıtlık ifadelerinden bazıları. karenin sahip olduğu ışınsal alanları göstermektedir.

kokunun ve dokunmanın yoğunluğu). Eğer. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar. Bir binanın “canlı” olması için yatay ve düşey. 1987. Karşıtlık.3.61 −düşey ve yatay −doğal ve yapay şeklinde sıralanabilir. Estetik olgusunu bu iki başlıktan birinde değerlendirmek zordur. 1987. Karşıtlık. algılamayla yapılan her şey anlamına gelir (Lang. Bu üç durum aynı zamanda üç çeşit estetik olgusunun da birer ifadesi olmaktadır: duyumsal. uyarıcı enerjinin çeşitleri (bir gözlemci ya da kullanıcının ilgilendiği ışığın. rengin. s. 1750 yılında Alexander Blaumgarten tarafından. 3. dokuların.179). Bu demek oluyor ki. bir objenin ya da bir sürecin güzel ya da en azından memnuniyet veren bir deneyim olarak algılanmasına katkıda bulunan faktörleri tanımlamaya. zıtlıkları içermesi gerekir (Barry. anlamaya ve insanoğlunun yaratmaya ve estetik olarak memnuniyet veren görüntülerden hoşlanmaya olan yeteneğinin doğasını anlamayla ilgilidir (Lang. . 1990. zıt durumda olan iki öğe aralarında bir diyalog oluşturur.195). aydınlık ve karanlık vb. başkaları için estetik izlenimler yaratma konusuyla meşgul olmuşlardır. ışıklandırma ve renklerin kurulması yoluyla çevrenin modellenmesi) ve modellerle ortaya çıkarılan bağlantılar zevk verici durumları oluşturur. Bir formun anlamı karşıtı tarafından vurgulanır (von Meiss. 1957. Zıtlık oluşturan bileşenler. İç mekan tasarımcıları. uzun zamandır. çevremizi düzenlemek için kullandığımız ilkelerden biridir. formal özellikleri (yüzeylerin. mimarlar. bir de estetik olgusu vardır.3 Estetik Olgusu Estetik terimi. Kelime biliminde. bir çevre. s. farklılık oluşturmaya yardımcı olur. sesin. çünkü estetik olgusunda hem nesneden kaynaklanan etkiler. Estetik bilimi. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yanında. hem de gözlemcinin iç dünyasından kaynaklanan oluşumlar söz konusudur. Dahası.44). “güzel sanatlarda beğeni çalışmaları” anlamına gelmek üzere kullanılmıştır.181). hoş duyumsal deneyimler sağlıyorsa ve zevk veren sembolik bağlantılara sahipse estetik olarak memnuniyet vericidir. s. durağan olmayan bir durum sergiler. s.

bunları genelleştirilmiş bir modelle yeniden sunmak mümkündür. Bu model.188). normdan saptıklarında onların farkına varılır. renk lekeleri halinde.62 formal ve sembolik estetik. bu bileşenlere ayrıştırılabilir ve tasarımcı bir binanın görsel yönünü kağıt üzerinde sunarken bu bileşenleri kullanır (Lang. tasarımda en temel bileşenin nokta olduğu söylenir. ışıklandırma ve gölge efektleri formal estetiğin ilgili konularıdır. Bununla birlikte. Duyumlar. bunun sebebi. s. bütün bunlar öyle durumlardır ki. rüzgar yüze vururken kumsalda yürümek. çevrenin görsel yapısıdır (Lang. ölçek. çevrenin geometrik yapısına dair kararlar vermek zorundadır. Formal estetik. Diğer bir deyişle. s. Tasarım eğitiminde formal estetiğin yer alma şekli 1930ların Bauhaus ekolü ve algılamada Gestalt teorisine bağlı olarak düşünülür. ki söz konusu ilkelerle tasarlanan mekanlar kişiler üzerinde estetik etkiler oluşturur. 1987. bu bileşenleri kullanarak mekanları oluştururken bazı düzenleme ilkelerine başvurur. Çevre. büyük ölçüde. Çevre. Şekiller. bir insanın çevreye olan tepkisinin önemli bir bileşenidir (Lang. formları ya da çizgileri oluşturmak amacıyla gruplanır. bir düzlemde yürürken kaslarımızda oluşan basınçla.186). Tasarım ya da estetik ile ilgili bir . çevresel tasarımcıların formal ve sembolik estetik konularıyla daha çok ilgilendiklerini belirtmiştir. öznel ve içsel analizlere dayanmaktadır (Lang. Işık ve gölge lekelerinin arasında ilerlemek. çünkü estetik oluşumları sağlayan bazı genel nesnel özellikler mevcuttur. Yapma çevrenin formal estetiği üzerine kurulan cümleler içerikte ve amaçta çeşitlilik göstermekle beraber. 1987. s.180). tasarımla ilgili bir benlik bilincinin başlangıcından beri tasarımcılar için bir endişe konusu olmuştur. rüzgarın tende oluşturduğu his ile. dondurucu soğuğu hissetmek. Duyumsal estetik. Bir tasarımcı. Temel tasarım eğitiminde çoğunlukla. s. kişi algılamanın duyumsal yönüne dikkat kesilir. fakat kişilerin beğenileri estetik biliminin tespit ettiği durumlara yönlendirilebilir. çevrenin geometrisini oluşturan temel bileşenleri düşünerek başlar ve bu bileşenlerin kompozisyondaki organizasyonlarını göz önünde tutar (Lang. s. Bir mimar. Bu endişenin odak noktası. hacimleri oluşturur. 1987. Lang.188). aşırı sıcakta kalmak. karmaşıklığın derecesi. renk. duyularla algılanır. hakkında çok az şeyin bilinmesidir. 1987. diğer bir deyişle. duyumsal estetiğin daha az önemli olması değil. Noktalar. oranlar. Lang’a göre. çünkü bu konudaki spekülasyonlar. ritim.186). “beğeni” kavramı herkes için farklı olabilir. Düzlemler. 1987.

özlülük ve en yüksek derecede basitlik. İyi figürler şu özelliklere sahiptir: simetri. düzenli formların daha kolay görüldüğü hipotezini destekleyen önemli deneysel kanıtlar vardır. bütünlük. görsel organizasyonda Gestalt kurallarını kullanarak basit mimari formlar yaratmak kolaydır. ki bu üniteler bileşenlerin kombinasyonlarıdır.22 Villa Hermosa’dan bir görünüm. 1987. Formal . düzenlilik. Ve de. bir temel prensibe dayalı olarak bileşenlerin bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkar. yalınlık ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılmaktadır. Bu ifadedeki “iyi”. Tekrar edilen bileşenlerle kurulan basit.189). 1996. düzen. s. analizi için temel oluşturur.63 eğitim almamış kişiler bu etkiyi yalnızca hissederek (sezgi yoluyla) fark edebilirler. Düzen. Düzen ve düzensizlik. ahenk. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü oluşturmasıdır. bileşenlerin ilişkilerinin gelişigüzel olduğu ve bazı kurallar tarafından yönetilmeyen bir çevredir (Lang. s. bir görsel kompozisyonun ne derecede “iyi” olduğunu bildirir. basitlik ve karmaşıklık konuları mimarlık teorisi kurucularının (Venturi gibi) ve davranış bilimcilerin (Arnheim gibi) yıllar boyu dikkatini çekmiştir. Düzenli olmayan bir çevre. düzenli bir çevre. görsel karmaşıklığın herhangi bir seviyesini kapsayabilir. Arnheim’e göre (1977). değerlendirmeyle ilgili bir kavram değildir. şeklinde tanımlanabilir. düzen. kapsam.362). Pragnanz yasalarıdır. Fakat. içindeki parçaların gereksizliği. Görsel organizasyonda Gestalt kuralları. Bütün organizasyon kurallarını kapsayan ilke. bir form yapay bölümlere ne kadar az sahipse meydana gelir. Gestalt düşüncesine dayanarak. İspanya (Ching. basit ya da kompleks olarak algılanan ünitelerin. bu yasalar. sıklıkla. Şekil 3. En yüksek derecede basitlik.

parçadaki bütün ve bütündeki parçalar görülmeye başlanır (Ching. s. Bir mekan dizisi içinde bir düzen hissi sağlayıp.284). mimari tasarımda çok sayıda elemanı.64 estetikte önemli olan diğer bir konu. Öklid’e göre. bir oranlama sistemi. Oranlama sistemleri. kabul edilebilir ve hatta bir tekrarlanan deneyimler dizisi ile tanınabilir. Oran. s. bunların parçalarının hepsini aynı oranlar dizisine uydurmak yoluyla görsel olarak birleştirebilir. görsel kurguda elemanlar arasında bir düzen hissi oluşturmaktır. s. Belirli bir zaman dizisinin ardından. bir bağıntıdan diğerine iletilen sürekli bir niteliktir. 1996. Şekil 3. Bu ilişkiler sıradan bir gözlemci tarafından hemen algılanamasa da. Bir oranlama sistemi tarafından düzenlenen bir tasarımın boyutları ve ilişkileri kesin ve nesnel olarak herkes tarafından aynı tarzda algılanamıyorsa. Söz konusu sistemler. oranlama sistemleri neden kullanışlıdır ve mimari tasarımda neden bu kadar önemlidir? Bütün oranlama kuramlarının amacı. binanın parçaları arasında olduğu kadar parçalar ve bütün arasında da tutarlı bir görsel ilişkiler dizisi oluşturur. bir kesir iki benzer şeyin niceliksel karşılaştırılması. süreklilik . bu nedenle algılama şeklimizi nesnel ve kesin bir şekilde kontrol etmek ve önceden kestirmek son derece zordur. 1987. 1996.284).23 Oranlama sistemleri (Ching.189). oranını ve ölçeğini algılayışımız kusursuz değildir. bina boyutlarına estetik bir mantık vermek amacıyla mimari biçim ve mekanın işlevsel ve teknik belirleyicilerinin ötesine geçer. Öyleyse. Perspektifin ve uzaklığın kısaltımı ve kültürel önyargılar nedeniyle algılayışımız bozuma uğrar. herhangi bir oranlama sisteminin altında yatan şey karakteristik bir oran. orandır. mimarinin fiziksel boyutlarını. mimarlıktaki ritim olgusu yoluyla düzen kavramıyla ilişkilidir (Lang. oran ise bu kesirlerin eşitliği ile ilgilidir. Aslında. Böylece.

1987. Duyumsal ve sembolik estetik. Gestalt ilkeleriyle (simetri.204). düzenin sağlanmasında katkısı olan diğer bir nesnel özelliktir. birbirini tamamlayıcı ve amaca uygun renklerin kullanımıyla sağlanır. turuncu gibi) kullanılarak yakınlık-uzaklık. s. Estetiğin diğer bir türü olan sembolik estetik. birbirinin karşıtı olan renkler (kırmızı-yeşil. Bu uyum. ahenk. estetik olgusu da algılamayı etkileyen kavramlardan biridir. 1996. formal estetikte. insanların kendilerini bir yere ya da bir gruba ait hissetmelerinin önemli bir yoludur (Lang. Yapma çevre. Renk. Böylece.180). Yapma çevrenin sembolik anlamlarıyla kimliklendirme (bu tek faktör olmamakla birlikte). önde ise sıcak renkler (kırmızı. sözlü olmayan mekanizmalardır (Lang. Bir sembol. Görüldüğü gibi. insanların birbirleriyle iletişim kurma şekillerinden biridir. insanların çevre ve kendileri hakkındaki fikirlerine eklemelerde bulunur. Örneğin. insanların kendileri. 1987. bütünlük. geçmişleri. öznel bir eksene sahip iken. s.285). düzenlilik. Mobilyaların. mor-sarı gibi) kullanılarak bu renklere sahip olan nesnelerin birbirini “tamamlaması” sağlanabilir ya da arka planda soğuk renkler (mor. bütün bu özellikler de yine düzen oluşturma yoluyla estetik deneyimler sağlar.205). bir objenin araçsal kullanımının arkasında bir bağlantının olduğu yerde meydana gelen bir bilişsel sürecin bir sonucudur (Lang.65 hissini artırabilir. s.mavi gibi). bina kesitlerinin vb. sosyal statüleri ve dünya görüşleri hakkında mesajlar iletmek için kullandıkları. kapsam. . 1987. çevrenin insanlara hoşnutluk veren modellerinin çağrışımsal anlamlarıyla ilişkilidir (Lang. Bir mimari kompozisyonda renklerin uyumlu kullanılması sonucunda estetik durumlar oluşturulabilir. insanlar için potansiyel sembolik anlamlarla doludur. büyüklükküçüklük etkisi vurgulanabilir. bilinçli ya da bilinçsiz. oran kavramıyla ve içindeki parçaların gereksizliği.203). 1987. formal estetik tamamen nesnenin özellikleriyle ilişkilidir. sembolik anlamları. Semboller. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü gerçekleştiren ve alışılmışlık arttıkça belirginleşen bir düzen kavramından söz edilmiştir. estetik olgusunu tamamen öznel ya da nesnel temele oturtmak mümkün değildir. Bununla birlikte. s. s. özlülük ve en yüksek derecede basitlik). Bu anlamları fark edebilmek. Binanın iç ve dış elemanları arasında ilişkiler kurabilir (Ching.

duyularla gerçekleşen algılamalara göre çeşitlendirilmiştir. Bir . Bunlar.24 Görsel ölçek (Ching. memnuniyet olgusuyla yakından ilişkilidir. Böylece ölçek.4. çeşitli ölçülerin düzenlemelerini içerir. dolayısıyla başka bir objeyle ilişkili olarak önem ve anlamlarıyla ilişkilidir. Bu nedenle. s. Şekil 3. beğendikleri şeyleri deneyimlemek isterler.3. Örneğin.4 Mekansal Algı Türleri Mekansal algı türleri. her binanın her parçası bir ölçüye sahiptir. algılamayı irdelerken göz ardı edilemeyecek bir konudur. kullanıcıların hem estetik algılamalarına hitap eden mekanlar yaratmak için.1 Boyutsal Algılama Boyutsal algılama. 1996. estetik kavramı. çünkü insanlar kendilerine hoş gelen. ölçeğin gerçekte ne olduğu çok açık değildir. ısısal algılama ile hareketin ve mesafenin algılanmasıdır. Ne kadar anlamsız ya da düz olursa olsun. Güzellik. objelerin fiziksel ölçüleriyle. dokunsal. bir bilim olarak görülmektedir.3. oldukça öznel bir konudur. 3. görsel. kokusal. beğeni duygusunu oluşturacak genel nesnel özellikler bulunmaktadır. Mimarlar. 3. Ölçek.314). boyutsal. Bununla birlikte. hem de beğenilerini yönlendirebilmek için uğraşırlar. fakat estetik. görsel algılamanın bir parçası olarak görülebilir.66 Estetik konusu. işitsel. büyük ölçekli bir konut yerleşmesinden söz ederken genellikle onun büyük olduğu ifade edilmek istenir.

67 mimari çizimin ölçeği olduğu söylendiğinde, kağıt üzerindeki ölçümlerin gerçek bina üzerindeki ölçümleri temsil ettiği anlatılmış olur. Ölçek kavramını bazı başlıklar altında incelemek mümkündür: minyatür ölçek, anıtsal ölçek ve insan ölçeği gibi. Ölçek kelimesi kullanıldığı zaman, bir şey, başka bir şeyle kıyaslanıyor demektir. Minyatür ölçek, daha küçük olan bir şeyi anlatır (Moore ve Allan, 1976, s.17). Anıtsal ölçek, bir anıtın ölçüsünü ve insan ölçeği, bir insanın ölçülerini anlatır. Ölçek, ölçüyle aynı şey değildir. Ölçek, objelerin ölçülerinin birbirleriyle kıyaslanmasını öngören göreceli ölçüdür; bir şeyin ölçüsü ise, başka bir şeye göre görecelidir. Başka neye göre göreceli? Ölçeğin niçin mimarlıkta faydalı bir araç olduğunu anlatan birçok olasılık var: Bütüne göre göreceli: Binalar parçalardan oluştuğu için, parçaların ölçüsü bütüne göre göreceli olan bir ölçek oluşturur. Bir evin cephesi, örneğin, pencerelere sahiptir. Cephe ya da pencereler ne kadar büyük olursa olsun, birbirleriyle ilişkileri sebebiyle bir ölçeğe sahip olacaktır (Moore ve Allan, 1976, s.18). Diğer parçalara göre göreceli: Eğer aynı cephedeki bir pencere, diğerlerinden daha küçük ya da büyükse, gerçek ölçüleri ne olursa olsun, başka bir ölçek ortaya çıkar. Genellikle bu, farklı ölçülere sahip olan pencerenin arkasında önemli bir şeyler olup bittiğinin işaretidir. Alışılmış ölçüye göre göreceli: Objelerin pek çok çeşidi alışılmış bir ölçüye sahiptir. Eğer bir obje, olağandan çok büyük ya da çok küçük ise bu ilişki çerçevesinde, tek başına daha büyük ya da daha küçük bir ölçeğe sahip olur. İnsan ölçeğine göre göreceli: Kapılar, yataklar, sandalyeler vb. mutlaka bir insan ölçeğine sahiptir. Bu nesnelerin ölçüleri insan vücudunun boyutlarıyla ilişkilidir; aksi takdirde insanlar bunları kullanamaz. İnsan ölçeği teriminin geniş anlamda kullanılmasıyla doğan problemler, insanlar ölçüde farklılık gösterdiğinden binanın bütün kısımlarının insan vücudunun ölçülerine tam olarak uydurulmasının zor olduğu gerçeğiyle başlamıştır (Moore ve Allan, 1976, s.19). Yine de, birtakım ergonomik ve kinestetik genellemeler ve kabuller mevcuttur. Steen Eiler Rasmussen, Experiencing Architecture adlı eserinde şu ifadelere yer vermiştir: “Villa Foscari’de odaları ayıran duvarların kalınlıklarının farkına varırsınız, bunların her birine nihai ve kesin bir biçim kazandırılmıştır. Merkezi salonun haç şeklindeki kollarının her iki ucunda 16x16 feet ölçüsünde bir kare oda bulunur. Salon ise, biri 12x16, diğeri de 16x24

68 feet (diğerinin iki katı) olan bir büyük ve bir küçük iki dikdörtgen odanın arasına yerleşmiştir. Küçük olanın uzun duvarı, büyük olanın da kısa duvarı, kare oda ile ortaktır. Palladio, bu basit oranlara büyük önem vermiştir: 3:4, 4:4, 4:6; bunlar müzikal armonide de bulunan oranlardır. Merkezi salonun eni 16 feet kadardır. Boyunun ölçüsü ise bu kadar kesin değildir; çünkü duvar kalınlıklarının odaların boyutlarına eklenmesi gerekir. Bu iç içe geçmiş kompozisyonun içinde salonun özel etkisi, asma kata bakan yan odaların üzerinde yükselen tonozlu tavanın görkemli yüksekliği ile yaratılmaktadır. Ancak şunu sorabilirsiniz: Ziyaretçiler bu oranları gerçekten de deneyimlerler mi? Yanıt evettir; kesin ölçüleri değil de bunların ardındaki temel fikri deneyimlemektedirler. Her odanın büyük bir bütün içinde ideal bir biçim ile var olduğu soylu ve sağlamcı bütünleşmiş bir kompozisyon izlenimi edinirsiniz. Aynı zamanda odaların boyut bakımından ilişkili olduğunu hissedersiniz. Hiçbir şey değersiz değildir; her şey görkemli ve bütünseldir.” (Ching, 1996, s.277). Ölçek herhangi bir şeyin boyutunun başka bir şeyin boyutuyla veya referans olarak alınan bir standart ile kıyaslanmasını gerektirir; oran ise bir parçanın hem öteki parçalarla hem de bütünle kurduğu uyumsal ilişkiyi belirtir. Bu ilişki sadece bir büyüklük ilişkisi değil, bir nicelik veya derece ilişkisi de olabilir (Ching, 1996, s.278). O halde, bir mekanın ve onun oluşturan bileşenlerin görsel olarak duyumlandığı, sezgiler ve hisler yoluyla algılandığı söylenebilir. Boyutsal özelliklerin içerdiği ölçek ve oran kavramları, mekanlarda uygulandığında, estetik duygulara hitap eder ve de/ya da işlevsel gerekliliklerin bir yansıması olarak kullanıcının karşısına çıkabilir. 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama

İnsanlar, çoğu zaman bir mekanda ya da kentsel bir alanda kendilerini seslerin ve kokuların yönlendirdiğinin bilincinde olmaz; fakat bu durum, seslerin ve kokuların algılamada önemsiz olduğunu göstermez. Tam tersine, gözler aracılığıyla elde edilen bilgilerin diğer duyularla elde edilen bilgilerden daha fazla olduğu gerçeğiyle birlikte, işitsel ve kokusal deneyimler insanlarda çok güçlü uyarımlar ve çağrışımlar ortaya çıkarabilmektedir. Ittelson ve Proshansky’e göre, insanlar çevreyi görsel deyimlerle düşünme eğiliminde olmalarına rağmen, işitme ve koklamanın rolleri eşit derecede önemlidir. Hayal edebilme yeteneği görsel olmak zorunda değildir. Sesler, mekansal duyularımıza ve mekansal yönlenmelerimize yardım eder; trafiğin akışı, sokak müzisyenleri gibi (Ittelson ve

69 Proshansky, 1974). Ya da, bir aile büyüğüne ait eski bir evin kokusu belki yirmi yıl sonra çok farklı bir içerikte ortaya çıkabilir ve kişiye o eski evin bazı imgelerini hatırlatabilir (von Meiss, 1990, s.15). Bunun gibi, çoğu kent, güçlü kokusal elemanlara sahiptir; açık marketler, balık tezgahları gibi (Ittelson ve Proshansky, 1974). Bir mekanın işitsel özelliklerinin o mekanın kullanılabilirliğini büyük ölçüde etkilediği durumlar vardır. von Meiss, söz konusu durumu şu örneklerle açıklamıştır: Bir sınıf ne kadar geniş, iyi aydınlatılmış, iyi bir mekansal kompozisyona sahip olursa olsun, eğer içindeki eko belli sınırları aşmışsa bir işkence mekanına dönüşür. Akustik olarak “ölü” bir kilise dini karakterini kaybeder. Bir eve girişi sağlayan çakıllı bir yol ziyaretçinin adımlarını ev sahibine ilan eder (von Meiss, 1990, s.15). Bir süpermarkette çalan ağır tempolu bir müzik alıveriş yapan kişilerin mekanda daha uzun süre geçirmelerini sağlarken, bazı lokantalarda insanların bir an önce yemeklerini yiyip mekandan ayrılmalarını sağlamak amacıyla hızlı müzikler çalınabilir. Su sesi yatıştırıcı etkisiyle kullanıldığı mekanın kullanıcılar üzerinde hoş etkiler bırakmasına katkıda bulunur. 3.3.4.3 Dokunsal Algılama

Dokunsal ve görsel mekansal deneyimler birbirine çok bağlıdır. Mekanın algılanması üzerine yorumları olan sanatçı Braque, görsel ve dokunsal mekan arasında şöyle bir ayrım yapmıştır: Dokunsal (tactile) mekan, gözlemciyi objelerden ayırırken, görsel mekan objeleri birbirinden ayırır (Hall, 1966, s.57). Dokunma iki sebeple mimarlıkta özel bir yere sahiptir. Bir taraftan yerçekimi nedeniyle kaçınılmazdır; diğer taraftan formları ve dokuları görme yeteneğimiz sayesinde önceden tahmin edilebilir. Kişi, ayakta durması ya da yürümesi durumunda zeminle dokunsal ilişki kurar. Şu çok iyi bilinmelidir ki, güzel objelere sadece bakmak yeterli değildir. Kişi, onlara dokunmak, onların ağırlıklarını ölçmek ve yüzeylerin, formların dokunsal özelliklerini test etmek ihtiyacı duyar (von Meiss, 1990, s.15). 3.3.4.4 Görsel Algılama

Görme, en son evrim geçiren ve en kompleks duyudur. Gözler aracılığıyla diğer duyulara göre çok daha fazla bilgi, dokunma ya da duyma yoluyla olana göre daha geniş bir rotayla sinir

daha çok. mesafeleri belirleyebilir ve hareketleri fark edebilir. ne kadar genişlikte olduğunu ve hareket edip etmediğini görürler. Kişiye. hızlı. temel izlenimler anlatılabilir. • engelleri aşarak ve tehlikeyi önleyerek arazide yürümek. Bu süreç. önlerinde bulunan objelerin konumlarının yorumlanmasına yardım etmek görevindedir. 1993. sürecin detayları değil. Arka planlar ise aslında formsuzdur ve çoğunlukla. bir şekil ya da bir arka planın parçası olarak sınıflandırılması parçanın gerçek özelliği değildir. Bu durumda duyusal bir aktivite gerçekleşmiş olur. Objelerin belirli şekilleri ve uzayda belirli konumları vardır. s. bir objeye bakılabilir. gözlerimizle aldığımız bilginin iç ortamda bir süreçten geçmesi ve sonunda yorumlanması gerekir. Algılamanın olması için. Oysa. Carlson’a göre. algılama. Bir parçanın. gördüklerimizin çoğu obje ya da arka plan olarak sınıflandırılabilir. 1966. İnsanda gözler.62). • yiyecekleri. önce objeyi görme ve sonra algılama şeklinde gerçekleşmez. insanların dünyaya baktığında renkleri ya da gölgeleri değil. bakmak ve görmek aynı şey değildir. otomatik. Bir manzaraya dikkatlice bakıldığında. bitmiş bir ürün sunulur (Carlson. 20100 feet yarıçapındaki bir daireyle sınırlıdır. Görsel algılamada önemli olan bazı durumlar ve ilkeler vardır. bu.61). gördüklerine değer biçmek. İnsan görürken öğrenir ve gördükleri öğrendiklerinden etkilenir (Hall. Gözleri görmeyen bir adamın dış mekanda elde ettiği bilgi. kendini ve diğerlerini eğitmek. Psikologlar. Böylece görsel sistem. her bir nesnenin nerede konumlandığını.133). Bunlardan biri şekil-zemin ilişkisidir. Ancak. objeleri ve bir parçası oldukları bütünü algılamadan bileşenlerin farkına varılamaz. planlı değildir. duyusal araçlarımız tek başına algılamayı gerçekleştiremez. tanıdık nesneleri ve daha önce hiç görmedikleri bir nesneyi gördüklerini fark ederler. 1966. • aletler yapmak.70 sistemine gönderilmektedir. gözlemcinin davranışına . obje doğrudan algılanır. Carlson’a göre. Diğer bir deyişle. şekil ve zemin kelimelerini bir objeyi ve onun arka planını adlandırmak amacıyla kullanırlar. pek çok fonksiyonu yerine getirir. diğerlerinin duygusal durumları hakkında bilgi elde etmek gibi (Hall. “Görme” denilen şey budur. insanlar. Fakat. insanları ve bir mesafedeki pek çok malzemenin fiziksel kurgusunu tanımlamak. s. Görsel algılama sürecinin farkında olabilmek yalnızca bu süreç tamamlandıktan sonra olur. bilinç dışı gerçekleşen bir süreçtir. şekilleri algılayabilir. s. Carlson. Görme duyusu kullanılarak bir yere. Ona göre. nesneleri gördüklerini vurgulamıştır. görme gücüyle yıldızlar görülebilir.

Obje ve arka plan durumunun oluşumu Gestalt kanunları tarafından da belirlenebilir. değişim. Carlson. Eğer. onlar şekildir ve onların arkasındaki mavi gökyüzü ile bulutlar arka planın parçalarıdır. hareket eden bulutları izliyorsanız.aber. uyarana bağlı bir dizi koşul vardır.137). Bunlardan bazıları: şiddet.uk/media/Modules/MC10220/visper06. resim arka planın bir parçasıdır. Bazen neyin obje ve neyin arka plan olduğu konusunda belirsiz ipuçları olur (Carlson.102). s.ac. Şekil 3. Şekil 3. Carlson bunu şu örneklerle açıklamıştır: Eğer gökyüzünde uçan kuşları izliyorsanız. tekrar ve zıtlıktır (Sartain vd. s. o bir objedir. belli bölümlerini arka plan olarak algılama eğilimini etkileyen... o zaman şekil onlardır. şekil-zemin ilişkisinin gözlemcinin bakış açısına bağlı olduğunu ifade etmiştir. 1993. 1974.270). koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi (http://www. . Eğer duvarda asılı bir resme bakıyorsanız.25 Şekil-zemin ilişkisi. sizinle duvar arasında durmakta olan bir kişiye bakıyorsanız.html).26 Yakınlık ilkesi (Lang vd. onun yerine. s. 1967. uyaranların belli bölümlerini şekil. Bununla birlikte.71 bağlıdır.

bir nesne diğerini kısmen örter. Uygun devamlılık. s. Kapanma kanununa göre. 1993. s. Şekil 3.27’de baklava formu karenin içinde kolayca görülebilir.28 Uygun devamlılık ilkesi (Carlson. Şekil 3. 1993. 1993. birdenbire keskin bir viraj yapar şekilde algılamaktan daha kolaydır.139).29 Kapanma kanunu (Carlson. Örneğin.29’daki iki renkli nokta gurubundan hangisi siyah noktalardan oluşan çizginin devamlılığını en iyi tanımlar? Çizgiyi düzgün bir rotayı izler şekilde algılamak. eğer kalemle boşluklar kapatılırsa figür üçgen gibi görünecektir. bununla birlikte tamamlanmamış imge algılanır. görsel sistem kayıp bilgiyi giderir ve tamamlanmamış figürün dış konturunu kapatır. Şekil 3. s.139). birbirine benzeyen bileşenlerin aynı formun parçası olarak algılandığını ifade eder. Şekil 3.72 Benzerlik kanunu.139).27 Benzerlik kanunu (Carlson. Çoğu kez.29 bir üçgene çok az benzemektedir. tahmin edilebilirliğe ve kolaylığa işaret eder. Şekil 3. . Şekil 3.

Şekil 3. Genel gidişat kanunu. simetrik. hareket ettiği anda. uyaranlar gözlemci tarafından “faydalı” formlar olarak algılanma eğilimindedir. faydalı formlar. 1993. Hayvanın üzerindeki bileşenleri gruplamak için bir taban yoktur. Şekil 3. Zayıf formları faydalı formlarmış gibi algılama eğilimi vardır (Sartain vd.273).30’da faydalı formlar ve zayıf formlar görülmektedir. Gözlemcinin algılamalarının eğilim gösterdiği belli formlar vardır. kullanıcıların mekanları tasarımcının istediği doğrultuda algılamasını sağlamak için faydalı birer araç olmaktadır. s. Özellikte mimarlıkta.. Gestalt ilkeleri. yüzeyindeki bileşenler de onunla birlikte hareket eder ve hayvanın formu çabucak algılanır (Carlson. Bununla birlikte.73 Sonuncu Gestalt organizasyon kanunu harekete dayanır. s. 1967. s.137-138). . Algılamada Gestalt teorisinin temel kanunlarından biri de Pragnanz Kanunları’dır. Bunlar faydalı formlar olarak adlandırılır. çünkü sınırları anlaşılmaz hale gelmiştir.273). mekan organizasyonunda ve mekan bileşenlerinin bir araya getirilmesinde Gestalt ilkelerinden ağırlıklı olarak yararlanılmaktadır. iyi bir şekilde saklanmış halini korur. Buna göre. dengeli ve tamamlanmış olmaya eğilimlidir. Ormanda bir hayvanın yüzeyi arka plandaki elementlerin aynısıyla kaplanmışsa kamufle edilmiştir. 1967. Genelde.30 Faydalı formlar (Sartain vd.. aynı doğrultuda hareket eden bileşenlerin birbirine ait olarak ve bir figür oluşturacak şekilde algılanacağını ifade eder. Hayvan sabit kaldıkça.

1986.31 Renklerin etkileri (Lang. s. sıcak renklerin hakim olduğu bir mekanda geçen zamanın daha fazla tahmin edildiği. Aydınlı da benzer şekilde. pürüzlü bir yüzey sıcak etki yaratmaktadır (Aydınlı.4. 1986. Grandjean (1973). 2003.74 3. Eğer sıcak renklendirme bireyi etkilerse daha uzun süre o mekanda kaldığı duygusuna kapılabilmektedir (Aydınlı. Şekil 3.51). ikincisi. yumuşak.130). bazı dokusal özelliklerin. s. soğuk renklerin rutin. monoton işlerin yapıldığı yerlerde kullanılmasının uygun olabileceği konusunda öneriler yapılmıştır.3. Renkler. 1987. renkli ve parçalıdır (İmamoğlu. ahşap bir odanınkinden farklıdır.52). İlki. s. öznel sıcaklık hisleri ve psikolojik tepkiler üzerindeki etkileri hakkında aşağıdaki tabloda açıklanan gözlemleri yapmıştır. tek renkli ve monolitik. bir odanın boyutlarının algılanmasında. içinde bulunduğumuz mekanda geçirdiğimiz zamanı tahmin etmede de etkin rol oynar. Buna bağlı olarak. fakat soğuk renklerle renklendirilmiş bir mekanda tahmin edilen sürenin gerçek sürenin altında olduğu saptanmıştır. . Düz dokulu bir yüzey soğuk bir etki yaratırken. sert. mekanın bir bütün olarak algılanması sonucu daha sıcak veya soğuk bir etki uyandırdığının deneylerle saptandığını ifade etmektedir. rengin. Örneğin. sıcak.5 Isısal Algılama Isısal algılamada malzemeler önemlidir.79). Taşlardan oluşmuş bir odanın bize yaşattığı. fiziksel ve psikolojik olarak soğuk (çünkü taşın ortalama ışınsal sıcaklığı düşüktür). s.

bu yüzden. nesne ve gözler arasındaki mesafeye ilişkin açıyı bilir. s. Başlarının kenarlarında gözleri bulunan hayvanlar (fareler ve balık) sadece tek gözle gerçekleştirilen göstergeleri bulundurabilirler. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde.149-152). bir nesnenin diğerine olan uzaklığını belirten özellikleri tanımak için çalışırlar. Renk kullanımıyla bazen aynı hizada bulunan iki nesne arasında şekil-zemin ilişkisi varmış gibi gösterilebilir. kişiye tanıdık gelen ve şekillerinin nasıl göründüğünü bildiği objelerde çalışır. çünkü gözlerinin görsel alanları birbiri üstüne binmez. Tek gözle gerçekleştirilen göstergelerden biri hareketi içerir. bu nedenle doğal çevrede ya da hareketli bir resimde deneyimlenmelidir. Faydalı form prensibi de nesnelerin göreceli konumlarının algılanmasına etki eder: Daha basit kenarlı nesneler daha yakın olarak algılanır. Çünkü anlamı belirsiz bir çizim faydalı form prensibine dayanarak algılanma eğilimindedir. sıcak renkler kullanılan nesne gözlemci tarafında şekil olarak ve dolayısıyla daha yakınmış gibi algılanır. sonra psikologlar tarafından çalışılmıştır. Eğer uzaksa. öyle ki yakın olan nesne uzak olan nesneye olan görüşü kısmen kaplar.75 3. Şekil 3. nesnelerin görece mesafeleri hakkındaki bilginin en önemli kaynaklarından biri (interpozisyon) araya yerleşimdir. yan yana duran kompleks iki boyutlu şekiller olarak ya da biri diğerinin önünde duran iki basit nesne olarak görülebilen iki çizimi içermektedir. Eğer bir nesne kişiyle diğer nesne arasında konumlanmışsa. Fakat tanıdık olmayan nesnelerde bile işe yarar. Belli ki. Yalnızca yüzünün ön kısmında gözleri bulunan hayvanlar (maymunlar. Beyin ekstra kasları kontrol eder.4. kediler ve bazı kuşlar gibi). . Aslında bu göstergelerin çoğu sanatçılar tarafından keşfedilmiş. Bu durum.32. 1993.3. neredeyse her zaman iki nesne görünür. dolayısıyla şekiller gözlemciye daha yakındır. mesafe hakkında önemli olan işaret yakınlaşım aracılığıyla sağlanır. kişiye yakın olan nesne çabucak algılanır (Carlson. Böylece gözler mesafe bulucular olarak kullanılabilir. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde.6 Mesafe ve Zamanın Algılanması Mesafe iki çeşit gösterge sayesinde algılanır: Binocular (iki gözle yapılan) ve monocular (tek gözle yapılan). daha uzağa bakar. Zeminler her zaman şekillerin arkasında bulunur. araya yerleşim en iyi. akla zemin-şekil ilişkisini ve renklerin kullanımını getirmektedir. iki gözle gerçekleştirilen göstergeleri barındırırlar. Sanatçılar dünyayı gerçekçi bir biçimde sunmak ister ve görsel çevrelerini. Eğer bir nesne yüze çok yakınsa gözler içe döner.

retinal imgenin boyutlarından olan yaklaşık mesafeyi hesaplayabilir. Örneğin. Resim perspektifi anlatmaktadır: Bizden uzaklaşan paralel çizgilerin bir noktada birleşmesi eğilimi. arabaların ne kadar genişlikte olduğunu bildiği için. Şekil 3. Görsel sistem. geniş binalar ve demiryolları görmediler. Perspektif nedeniyle farklı boyutlarda retinal imgeler üretmelerine rağmen.33 Perspektif ilkesi (Carlson. duvardaki nişler aynı boyutta olarak algılanırlar.76 Şekil 3.33 farklı mesafelerle konumlanmış iki nişi göstermektedir. Perspektifi kullanma yeteneği peyzaj özellikleri üretildikten sonra mı kazanıldı. s. otomatik olarak. s.151). sokaklar. Bir diğer iki gözle gerçekleştirilen mesafe göstergesi nesnelerin boyutlarıyla olan tanışıklıktan elde edilir.32 Faydalı form prensibi (Carlson. perspektifi temsil eden gerçek birleşen çizgiler çok az görülür. yoksa perspektifin doğada bulunan bir kopyası mı var? Doku. Şekil 3. İnsan eli değmemiş doğal bir çevrede. 1993. evrimsel tarihimizin erken dönemlerindeki insanlar. eğer bir otomobil retinaya çok küçük bir imge olarak düşerse. çok uzakta olarak algılanır. Örneğin. 1993. özellikle yerin dokusu. zemine oturan nesnelerin mesafelerinin algılanmasında .152).

insanların (ya da canlıların) ihtiyaç duyması sonucunda oluşturulur. Mimarlığı diğer sanatlardan ayıran ya da diğer bir deyişle yalnızca bir sanat olmaktan çok daha fazlası yapan da budur. Daha kaba bir doku daha yakın görünür. Mekanı tekrar tekrar kullandıkça. alışmışlık durumu oluşturur ve insan bir şeye alıştıkça olumsuz özelliklerini göremez hale gelir. . Mekan-zaman kavramının ilk olarak 20. s. her seferinde mekanla ilgili daha fazla detay algılayabilir. 1997.45). Mimarlar da bu durumda. Mekan içinde yaşamak. o mekanla ilgili estetik duyguları artar. 1992. Mekan nedir? Mekan neden oluşturulur? Mekan oluşturmada kesin ilkeler var mıdır? Algılama. İnsan. Mekanlar kullanıcısı için oluşturulur. bakış açısının sürekli değişimini belirliyordu (Altan. kullanıcısı olmayan bir mekan düşünülemez. insanların kendilerine bir mekan oluşturmasındaki ilk amaç korunma gereksinimi olarak görülmektedir. problemlere çözümler bulmasıdır. Ayrıca bir mekanda uzun zaman kalmak. Bu dördüncü boyut.5). Mekanda tek bir bakış açısından gerçeği ifade etme sınırlamasına karşı direnmişler ve mekan zamanında daha gerçek bir izlenim vermek için aynı anda bir resim üzerinde aynı cisim veya kişilerin görüntüsünün pek çok noktasını birleştirme düşüncesini geliştirmişlerdir. bir mekanı ilk defa deneyimliyorsa algılayacağı şeylerin niceliği bellidir ve sınırlıdır. bu gibi sorulara ve benzerlerine cevap vermeye yardımcı olacak bazı konular irdelenmiştir. s. mekan oluşturma sanatıdır. Mekanın algılanmasında zaman çok önemli bir etkendir. 1993. yy başlarında kübist olarak bilinen bir grup ressam tarafından görsel sanatlarda kullanıldığı bilinmektedir. insanların bir takım ihtiyaçlarını karşılayacak çözümler bulmakla yükümlüdürler.77 kullanılan başka bir göstergeyi sağlar. Mekanın en basit tanımı “boşluk”tur.149-152). Yani mekanlar. yaşanan boşluktur. çeşitli zamanlarda farklı tecrübeler edinmek anlamına gelebilir (Dede. Tarihe bakıldığında. tasarımda (mekan oluşturmada) neden önemlidir? Bu bölümde. daha düz bir doku daha uzak görünür (Carlson. Mekan içinde çeşitli sebeplerle bulunulan. Mimarlık. mekan oluşturmadaki diğer faktörlerin yanında insan faktörünü göz önüne almanın gerekliliği açıktır. s. Bu durumda. Mekanın algılanması için içinde yaşamak gerekir.

ısısal. algılamanın nesnel ve öznel yönleri üzerinde durulmuştur.78 Mekan. dokunsal. bu etki algılamanın sonucudur. gözlemciye aynen ulaşmasının yanı sıra. Bununla birlikte mekan kullanıcısının kendi gerçekliği mevcuttur. algılama duyular yoluyla gerçekleşir ve uyaranlardan gelen bilgiler zihinde belli filtrelerden (psikolojik ve sosyo-kültürel) geçtikten sonra ancak mekan algılanır ve anlamlı hale gelir. görsel yönler mekan özellikleri gibi görünmekle birlikte. Bunlar birbirinden ayrılamaz. yapısıyla vb. düzeniyle. koku. Mekanın algılanmasında. sesler. söz konusu uyaranlar zihinde bir süreçten geçer ve kullanıcı üzerinde herkes için aynı olmayabilen bir etki bırakır. bir obje olarak bir gerçekliğe sahiptir. Mekanın sahip olduğu özelliklerin yani mekandan kullanıcıya ulaşan uyaranların (ısı. . işitsel. boyutlar…). kokusal. Bu bölümde. rengiyle. boyutsal.

insanların birbirlerini ve ilişkide oldukları nesneleri yorumlayış biçimi -ki turizm aktiviteleri bu çeşit ilişkilerin en yoğun gerçekleştiği durumları oluşturur. tezin konusu olan. farklı kültürlerden insanların buluştuğu yerlerde. Tezin bu bölümünde. s. Turizm bir endüstri olarak kabul edildiğinden turizmin içinde yer alan tüm kullanıcılar yani hizmet görenler tüketici olarak kabul edilebilir. Turizm olgusu. kültür faktöründen ayrı düşünülemez.79 4. mimarlıktaki kullanıcı ifadesinin yerine zaman zaman kullanılacaktır. mekansal algılamada kültür kavramı irdelenecektir.1 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri (Markin.465). TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ Önceki bölümlerde. 1974. Dolayısıyla. yararlanılan kaynaklardaki tüketici ve turist ifadeleri. mekanın algılanması ve algılamada nesnel ve öznel faktörler konularına değinilmişti. turizm olgusunun merkezinde farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi ve bir kültürün üyesi olan insanların farklı kültürlerden insanlarla ya da/ve de öğelerle ilişkide olması durumu söz konusudur.önem kazanmaktadır. Şekil 4. Bu bölümde değinilecek olan kullanıcının mekanı algılaması ve ilişkili psikolojik süreçlerle ilgili konularda çeşitli kaynaklarda kullanıcı ifadesi yerine tüketici (pazarlama ekseninden yaklaşılarak). . turist (turizm ekseninden yaklaşılarak) gibi ifadeler kullanılmıştır. mekanın boyutları. Kültür ve kültürü oluşturan bileşenler. Bu bölümde. çünkü. algılamada önemli belirleyici ve yönlendiricilerdir.

kişinin bağlılığı bir sonraki tatil yerinin tercih edilmesiyle ilişkilidir. tasarımdaki başarıyı yansıtan bir durumdur. Her iki disiplinin kesişim noktası olduğu gibi. turistlerin mekansal davranışı ve algılamaları kesişimin bir parçası olabilir. . yine bu durum her iki disiplindeki temel araştırma konularını ayrıştırır. kişinin geçmişine ve içinde yaşadığı topluma dayalıdır (Woodside vd. turistlerin ne zaman ve nereye seyahat ettiği. bu durumda.19). Şekil 4. s. tatil yeri memnuniyeti sonucunda aynı yeri tekrar ziyaret etme durumunu ifade eder. fonksiyonuyla ve fenomeniyle ilişkili olan bir disiplindir. psikolojide turist motivasyonu ve coğrafyada turizm kaynaklarının mekansal dağılımı gibi.1 Turizmde Mekanın Algılanması ve Psikolojik Süreçler Psikoloji. insan zihninin doğasıyla. 2000. bir yeri algılamasını vb. Bu iki disiplin. diğer taraftan coğrafya. mekansal konular ve yeryüzündeki oluşumlarla ilgilenir. aynı zamanda bu. kişinin tatil yerine bağlı oluşu ya da olmayışıyla sonuçlanır. Çünkü. tatil yeri seçimi.19). seyahat deneyimi ve tatil yerine bağlılık durumları arasındaki ilişkilere bir bakış sağlamaktadır. Kullanıcı memnuniyeti. tatil yeri tercihi ve tatil yerlerinin algılanmasındaki farklılıklar mimarinin konusu olabilir. Son olarak da. turistin belli bir şekilde davranmasını. Böylece. mesafeleri ve farklı yerleri nasıl algıladıkları gibi.. Bu durumlar arasındaki ilişki bir döngü oluşturmaktadır. Tatil yeri tercihleri. Psikoloji perspektifinden bakıldığında..80 Bu bölümde. ilk olarak turizm mekanının algılanması ve ilişkili psikolojik süreçler irdelenecektir. Fakat. İkisinin ortak konusu. turizm olgusunda birleşir. hem mekansal. her iki disiplinin kesiştiği alanlar açıkça görülmektedir. çoğunlukla tatil yeri tercihi. turistlerin ve davranışlarının psikolojik yönleri kesişimin bir parçası olabilir. Coğrafya perspektifinden bakıldığında. Bütün bunlar. Tatil yerine bağlılık. belli bir seyahat tarzını benimsemesini. sağlayan faktörlerle ilgili konularda olduğu gibi. s. bir insan faktörü olan turisttir. algısal farklılıklar ve seyahat tarzları en önemlileridir (Woodside vd. seyahat deneyimlerine etki eder. 2000. hem de psikolojik bileşenlerin ortaya konması gerekir.2. 4. belli bir tatil yerini tercih etmesini.

İnsan-çevre etkileşiminde ve insanın çevreyle ilgili bilgiyi elde edişinde bazı psikolojik süreçler önem kazanır. s. algılama gibi bazı psikolojik süreçlerden faydalanır. turizmle ilgilenen sosyal psikologların ilgi alanı olarak görülür. bununla birlikte sosyal psikologların araştırmalarının çoğu motivasyon odaklıdır (Hall ve Page. bölümünde de bahsedildiği gibi.. algılama bir süreçtir. dünyanın anlamlı ve . turizm alanında çevre ve insan iki temel faktördür. Aslında çevreyle ilgili bilginin elde ediliş şekli ve insanların çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu mimarlar için önemli bir araştırma konusu olabilir. bireyin uyaranı seçtiği. 1999.20). organize ettiği. çevreyi tanıyabilecektir) biliş. Bilgi elde edebilmek ve bu bilgiyi yorumlayabilmek için (bu bilgi sayesinde yolunu bulabilecek. insan yeni bir çevreyle karşı karşıya kaldığında o çevreye adapte olabilmek ve hayatta kalabilmek için çevreyle etkileşime geçer. Çünkü. 1987). öyle ki insanlar bu süreç yoluyla dünyayı öğrenirler (Schiffman ve Kanuk.81 Şekil 4.170).2 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler (Woodside vd. Akademik anlamda algılama. Genel anlamda. 2000. Turistlerin çevreyle ilgili bilgiyi nasıl elde ettiği ve çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu önemli bir konu olmasına rağmen turizm araştırmalarında göreceli olarak fazla yer almamıştır. Tezin 2. Araştırmanın bu bölümü. s.

3 Algılamanın şematik tanımı (Markin.1 Kullanıcıdan Kaynaklanan Algılama ile İlişkili Psikolojik Süreçler Turistler turizm mekanını deneyimlemeden önce. algılamayla ilişkili kavramlar ve oluşumlar söz konusu olur. Türkçe’de çeşitli anlamlarda ve çoğu zaman belirsizce kullanılan imaj kelimesi bu tezde zihinsel imgeler anlamında kullanılmıştır. deneyimlediğimiz şeyi üreten ve şekillendiren süreç olduğuna işaret etmiştir. algılamanın. s. 1974. 1987). Tezin konusu olan turizm mekanlarının algılanması olgusunu daha iyi anlayabilmek için söz konusu psikolojik süreçleri irdelemek yerinde olacaktır. Bu tanımda sözü edilen “dünyanın anlamlı ve belirgin bir resmi” ifadesi ilerleyen bölümlerde çokça bahsedilecek olan “zihinsel imgeler” ifadesine karşılık gelmektedir.202). Psikolojide de imaj kelimesi zihinsel imgeler ifadesine karşılık gelecek şekilde kullanılmaktadır. . bilgilerin dış çevreden seçildiği ve anlamlı deneyimler olarak yorumlandığı süreç olarak tanımlamışlardır. 4. “Turizmde mekanın algılanması ve psikolojik süreçler” başlığı altında incelenen bu bölümde. Samovar ve Porter (1991). deneyimlediği sırada ve deneyimledikten sonra bazı psikolojik süreçler gerçekleşir. kullanıcının iç dünyasında gerçekleşen algılama ve ilişkili psikolojik süreçler ile mekansal bilgi ve özelliklerin söz konusu psikolojik süreçlere olan etkisi incelenecektir. algılamayı.1. Mitchell (1978). Her üç evrede de algılama.82 belirgin bir resmi olarak yorumladığı süreçtir (Schiffman ve Kanuk. Şekil 4.

465). 1974.4 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model (Markin.83 Şekil 4. . s.

Şekil 4. Bu karar.28). . s. kişilik. tüketici kararlarına girdi oluşturacak pazarlama çabaları ve sosyo-kültürel çevre gibi dış etkenler olarak ve karar verme süreci sonrasındaki davranışlar süreç sonrası çıktılar olarak gösterilmektedir.84 Genel olarak. Turizmde insan-çevre etkileşimi karar verme süreciyle başlar. (2) Etkisel alan. istek ve değerleri içerir. karar verme süreci sırasında. 1977. (3) Davranışsal (conative) alan.267). tutumlar gibi birbiriyle etkileşim halinde olan psikolojik süreçler yer almaktadır.5 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler (Markin.6’da. algılama. (1) Bilişsel alan. insan-çevre etkileşimiyle ilişkili herhangi bir düşünsel girişim üç alanı içermelidir: bir şeyi bilme. Şekil 4. Şekilde. motivasyonları. hisleri. o şey hakkında bir şeyler hissetme ve sonra o şeyle ilgili bir şeyler yapma. Diğer bir deyişle. mücadele etme ve böylece (1) ve (2) ye cevaben çevre üzerinde bir etkiye sahip olmayı içerir (Rapoport. çevre hakkındaki duyguları. bilme ve düşünme gibi bireyin çevreyi tanımasındaki temel süreçleri içerir. 1974. tatile çıkıp çıkmama üzerine verilecek bir karardır. Tatil çıkma kararı verildiğinde bunu takip eden adım hangi tatil yerinin tercih edileceğidir. hareket etme. s. öğrenme. algılama. motivasyon.

Mayo ve Jarvis’e göre (1981). s. 2000. kültür gibi sosyo-kültürel etkiler devreye girer. Şekil 4. güdüler.6 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar (Schiffman ve Kanuk.9). sosyal sınıf. seyahat kararındaki öncelikli etkiler. algılama. tercihlerini etkileyen psikolojik ve sosyal faktörlere bir iç bakış gerektirir. sonrasında ise ailesel etkiler. referans grupları. öğrenme ve kişilik gibi temel psikolojik oluşumlardır.7’de görüldüğü gibi. tutumlar.85 Şekil 4. seyahat edenlerin nasıl karar verdiklerini anlamak. .

s.86 Şekil 4. s.22). . Pazarlama sektörü açısından bakıldığında. 2000.16). 2000. turizmin faaliyet gösterdiği alanları daha etkili ve çekici hale getirmede turistlerin seyahat edecekleri yerleri tercih etmeleri üzerine yapılacak çalışmaların önemi büyüktür. Şekil 4.7 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler (Pizam ve Mansfeld.8 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model (Pizam ve Mansfeld.

87 Um ve Crompton’un (1990) yaptığı çalışmada (Şekil 4.8), tatil yeri tercihini etkileyen kavramlar, dıştan gelen bilgiler, içten gelen bilgiler ve bilişsel yapılar olarak nitelendirilmiştir. Dıştan gelen bilgiler, potansiyel yolcunun karşı karşıya kaldığı pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimlerin özeti şeklinde görülür. İçten gelen bilgiler, sosyo-psikolojik etkenlerden doğar; kişisel karakteristikler, güdüler, değerler ve tutumlar gibi. Bilişsel yapılar, içten ve dıştan gelen bilgilerin bir birleşimini sunar (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.16). Söz konusu pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimler ürün (turizm çevresi) hakkındaki bilgileri içerir. Bunlar çevresel bilgilerin kaynaklarını işaret etmektedir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercihi modeli (Şekil 4.9), tatil yeri tercihleri kadar tatil yeri farkındalığını da etkileyen kişisel değişkenlere önceki tatil deneyimlerini de dahil etmiştir. Çünkü, önceki deneyimler, diğer seyahat bağlantılı değişkenlere (yaşam döngüsü, gelir durumu, yaş, yaşam tarzı, değer sistemi gibi) ek olarak, tatil yeri tercihi sürecinde çift yönlü bir etkiye sahiptir (Woodside vd., 2000, s.21).

Şekil 4.9 Tatil yeri tercih modeli (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.17).

88 Uysal ve Hagan (1993) ile Weaver vd.’nin yaptığı çalışmalarda, seyahat ve turizm alanında seyahat motivasyonları seyahat davranışını ve tatil yeri tercihi sürecini anlamada merkezi öneme sahip bir kavram olarak kabul edilir; Crompton’un (1979a) ve Iso-Ahola’nın (1982) yaptığı çalışmalara göre, motivasyonlar tüm davranışların arkasındaki itici ve zorlayıcı güçlerdir.

Şekil 4.10 Motivasyon sürecine ilişkin bir model (Schiffman ve Kanuk, 2000, s.65). Crompton (1979b), turizm motivasyonunu açıklamak üzere dokuz ayrı güdü ortaya koymuştur. Söz konusu güdüler; algılanmış (ya da alışılmış) bir çevreden kaçış, kendini keşfetme ve yenileme, rahatlama, prestij, uzaklaşma, akrabalık ilişkilerini güçlendirme, sosyal etkileşimi kolaylaştırma, yenilik ve eğitimdir. Bunların yedi tanesi sosyo-psikolojik ya da itici güdüler, iki tanesi ise kültürel ya da çekici güdüler olarak adlandırılır (Ross, 1998, s.22). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat motivasyonlarının dört başlıkta incelenebileceğini öne süren McIntosh’un (1977) çalışmasını aktarmışlardır: • Fiziksel motivasyon sağlayıcılar: fiziksel dinlenme, spor faaliyetleri, plaj rekreasyonu, dinlendirici eğlenceler ve sağlık aktiviteleri. • Kültürel motivasyon sağlayıcılar: diğer ülkeleri ve onların müziklerini, sanatını, folklorunu, danslarını, dinini vb. tanıma isteği. • Kişilerarası motivasyon sağlayıcılar: yeni insanlarla tanışma isteği; arkadaşları ya da

89 akrabaları ziyaret etme; rutin yaşamdan, aileden ya da komşulardan uzaklaşma; yeni arkadaşlar edinme. • Statü ve prestijle ilgili motivasyon sağlayıcılar: fark edilme, dikkat çekme, takdir edilme ve iyi bir ün elde etme isteği. Crompton (1979b) ve Dann (1977, 1981) da turist motivasyonunda itici ve çekici güçlerden bahsetmişlerdir. İtici faktörler, kişiyi seyahat etmeye iten sosyo-psikolojik güdüler olarak görülür. Tam tersine, çekici faktörler, seyahat etme kararı verildiğinde tatil yerlerinin potansiyel yolcuya çekici gelmesine etki edebilir (Woodside vd., 2000, s.196). Gnoth (1997), turist algılamalarının ve beklentilerinin güdü ve motivasyon arasındaki etkileşimden etkilendiğini öne sürmektedir. Güdüler, duygusal itici güçlerle ilişkiliyken, motivasyonlar, bilişsel parametrelerle ilişkilidir. Stabler ile Um ve Crompton’un (1990) çalışmalarında, kişisel faktörler olarak ele alınan seyahat motivasyonları, tatil yeri imgelerinin gelişimine rehberlik eden temel bir etki olarak tatil yeri tercihi ve imge oluşturma modellerine dahil edilir. Stabler, fiziksel, statü ile ilgili, sosyal, kültürel, akılsal, kaçış, rahatlama gibi sosyo-psikolojik seyahat motivasyonlarını ortaya koymuştur (Woodside vd., 2000, s.70). Tatil yeri tercih sürecinde, tatil yeri imgeleri, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, seyahat motivasyonlarıyla ilişkili olarak kurulur (Moutinho, 1987). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat edenlerin psikolojik motivasyonlarının tatil yeri imgelerini etkilediğini belirtmektedir. Pearce’ye göre (1995), turist motivasyonlarıyla tatil yeri imgeleri arasındaki ilişki seyahat davranışını ve motivasyon teorisini anlamak için incelenmelidir. Burada sözü edilen zihinsel imgeler, algılamaların ürünleridir. Tatil yeri tercih aşamasında, turist davranışlarını etkileyen motivasyonlar ve zihinsel imgeler turistlerinden daha önceki tatil deneyimlerinden beslenir. Diğer bir deyişle, turist henüz tatile çıkmamış ve tatil yerini deneyimlememiştir; bu süreçler, tatil yerinin deneyimlenmesinden önce gerçekleşir. Bu evrede, kişi tatil yeriyle ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi elde eder, bu bilgilerin etkisiyle söz konusu tatil yeri hakkında zihninde bazı imgeler oluşur. Turistin tatil yeri imgelerinin önemi açıktır; çünkü imgeler bireyin öznel algılamalarına, davranışlarına ve tatil yeri tercihlerine etki eder (Chen ve Hsu, 2000; Joppe vd., 2001; Kozak, 2001, 2002; Klenosky, 2002; Qu vd., 2000; Seddighi ve Theocharous, 2002). Tatil yerleri hakkında seyahat edenlerin zihinlerinde oluşan imgeler, bazı bilgi kaynaklarından (uyarı değişkenleri) büyük ölçüde etkilenir. Gunn (1972), yolcuların davranışsal süreçlerinde

yer tercihi kararlaştırıcıları olarak algılama ve zihinsel imgelere odaklanmıştır. Um ve Crompton’un (1990) memnuniyet veren tatil yeri tercihi ile ilgili bilişsel modeli. bir tatil yerinin imgesinin geliştirildiği bilginin iki temel kaynağını vurgulamıştır: organik ve nedensel (induced). 1977). büyük ihtimalle bir yerin zihinde oluşturulan imgesidir (Pizam ve Mansfeld. bu aşamadaki algılamalar da deneyimleme sonucunda değil. gelir.67). 2000. yaş ve değer sistemi) tatil yeri imgeleri saptayıcıları olduğu vurgulanmıştır. Benzer şekilde. dokümanlar. . s. Benzer şekilde. Gunn. Um ve Crompton’un (1990). s. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercih modelinde pazarlama değişkenlerinin (turizm ile ilgili bilgi kaynakları) ve seyahat edenlere bağlı değişkenlerin (önceki tatil deneyimleri. haberler. memnuniyet veren tatil yeri tercih modelinde tatil yeri imgelerini etkileyen iki temel faktör tanımlanmıştır: dışsal ve içsel girdiler. yaptığı çalışmalarda (1986).15). içsel girdiler seyahat edenlerin sosyo-psikolojik özelliklerini kapsamaktadır (Woodside vd.. kitaplar ve filmler gibi. Önceki çalışmalar.. Benzer şekilde. tatil yeri özelliklerinin bilişsel/algısal değerlendirmesi bazı dış faktörler tarafından oluşturulur. bilgi kaynaklarının türü tatil yeri imgelerinin farklılaşmasıyla sonuçlanır. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri seçim modeline göre. turizm dışı bilgiyi içerir. nedensel imge oluşumu kaynakları tatil yeri ile ilgili pazarlama çabalarından oluşur. fakat imgelerin etkili birer bileşeni değildir. çeşitli bilgi kaynaklarından elde edilen bilgiler sonucunda oluşan algılamalardır. tatil yerine bağlı çeşitli bilgi kaynaklarını içerirken. Bu dış faktörler. Diğer taraftan. turistlerin algılamalarının tatil yeri tercihlerini nasıl etkilediğini göstermiştir (La Page ve Cormier.90 imgelerin değişimini kavramsallaştırmış ve zihinsel imgelerin tatile çıkmadan önce sahip olunan bilgi kaynaklarının bir sonucu olduğunu saptamıştır. Shih. Bilgi kaynaklarının tatil yeri imgelerinin oluşumundaki rolü aynı zamanda Fakeye ve Crompton’un (1991) imge oluşturma modelinde de vurgulanmıştır. Gunn’un (1972) organik ve nedensel imgeler fikrinden adapte edilerek oluşturulan modele göre. s. Organik imge oluşumu kaynakları. Dışsal girdiler. reklam ve promosyon kampanyaları gibi. dergi makaleleri. pazarlama değişkenleri ya da bilgi kaynakları tatil yerlerinin algılanmasını ya da bilişsel değerlendirmelerini etkileyen güçlerdir. bir turistin nereye seyahat edeceği kararını üreten gerçek bilgiden çok. broşürler. 2000. sembolik uyaranlar (medya aracılığıyla bir tatil yerinin promosyonu gibi) ve sosyal uyaranlar (arkadaş ve akrabaların önerileri gibi) gibi çeşitli bilgi kaynaklarını içerir (Woodside vd. Birçok durumda.68). 2000.

Algısal ya da bilişsel değerlendirme. hem de turist deneyimleriyle ilişkili memnuniyetin derecesini (Chon.. 1992) etkiler.171). Tüketici faktörleri. kişinin bir tatil yeri hakkında sahip olduğu inançların. s. 1997. motivasyon. 2000. Bunun yanında..68).. Crompton’a göre (1979a). Turistlerin tatil yeri imgeleri önemlidir. Mayo’nun (1975) da ifade ettiği gibi bir tatil yerinin imgesi turistlerin tatil yeri tercih sürecinde önemli bir faktördür. reklamsal ya da reklamsal olmayan sosyal bilgi kaynaklarını ve önceki tatil yeri deneyimlerini kapsar (Woodside vd. duyguları.68). hem de etkisel imgelere sahip olduğu fikrini desteklemektedir (Burgess. 1973. 2000. değerleri ve inançları içerir (Jenkins. çünkü imgeler hem potansiyel turistlerin karar verici davranışlarını (Mayo. . bilgi birikimini. etkisel değerlendirme obje hakkındaki duygulara işaret eder (Baloğlu ve Brinberg. 1960).11 Bir yerin algılanması (Hall ve Page.197). imgelerin talep (tüketici) ve arz (uyaran) faktörlerinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur (Woodside vd. sosyo-ekonomik özellikler. ayırt edici aynı zamanda birbiriyle ilişkili bileşenleri içerdiği söylenebilir: algısal/bilişsel ve etkisel. 1987). 1999. s. turistlerin tatil yeri imgeleri. İmgesel yapıların. 2000. Çevresel psikolojideki çoğu bulgu. algılanmış bilginin bireyin zihninde resmedilmesi. İmgeler. tüketici davranışı ve ekonomik teoriye (arz-talep etkileşim) dayanarak. betimlenmesidir (MacInnis ve Price. s. 1993). çevrelerin ve yerlerin hem algısal/bilişsel. bir obje hakkındaki inançlara ya da bilgi birikimine işaret ederken. fikirlerin ve izlenimlerin özetidir. algılama ve psikolojik özellikleri içerir.1). Gartner. kişisel inançları. s. s.91 İmgeler. davranışsal coğrafyada ise birbirleriyle ilişkili tüm izlenimleri. 1999. 1978. Stabner. fikirleri ve izlenimleri temsil etmek amacıyla oluşturulmuş zihinsel resimlere benzetilebilir (Woodside vd. 1979). görsel sunuma işaret eder. Crompton. arz faktörleri. Şekil 4. Lynch. Psikolojide imgeler.

algılamanın ne olduğunu bilmektir (Woodside vd. Bireyler objektif gerçekliklere değil. algılamalarına dayanarak hareket eder ve tepki verirler. fakat bunlar bireyin bir tatil yeri ile ilgili deneyimlerini etkiler (Hall ve Page. Bir birey için gerçeklik yalnızca kişinin neyi algıladığıdır. Bunun yanı sıra. 1997). Zihinsel imgeler. algılamanın gerçeklikten daha önemli olduğu düşünülür. Algısal süreç.. Birincisi. yorumlar ise kişisel faktörlerle şekillenir. 1993. 2000. O halde. Algılama. 1995. Kentsel çevreyi algılama süreci.222). çünkü mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. 1968). çünkü algılama kendiliğinden gerçekleşen bir oluşum değildir. Bu imgeler. 2000. 1970. Bu yüzden. aynı zamanda görebilir ve her biri birbirinden çok farklı bir hikaye anlatabilir. 1999. İnsan beyni. Çeşitlilik gösteren bireyler olarak her bir insan dünyayı kendine özel bir şekilde görme eğilimindedir. 1970). Stabler. bir yerin (mekanın) zihinsel imgesinin oluşumudur. dünyayı anlamlı hale getirdiğimiz sürecin bilişsel kısmıdır. Algılama ve biliş sürecinin sonuç çıktısı. turizm literatürü. algılamayı etkileyen faktörleri iki gruba ayırmışlardır: uyarandan kaynaklanan faktörler ve kişisel faktörler.92 Şimdiye kadar. Berkman ve Gilson (1986). kişiden kişiye farklılık gösterir. Ryan. Papadopoulos. s. değerler ve tutumlarla ilişkilendirilir (Page. tatil yerlerinin zihinsel imgelerinin turistin karar verme sürecinde önemli olduğunu iddia etmektedir (Britton. Ürünlerin imajlarının tüketicilerin doğru olduğuna inandıkları şeyler üzerindeki davranışlarına rehberlik etmek ve bilgiyi yorumlamak için tercih sürecinin temelini oluşturduğu fikri ileri sürülmüştür (Bruner. 1970). Benzer şekilde. Turistler kendi gerçekliklerine göre karar verdikleri için turistlerin davranışları bu bakış açısını takip eder (Kassarjian ve Robertson. yorumları oluşturur. kişilerin duyular yoluyla aldıkları bilgi sinyalleriyle gerçekleşir. uyaranın deneyimlenmesinden önce oluşan zihinsel imgelerin hangi bilgi kaynaklarına dayandığı ve ne tür süreçler sonucunda oluştuğuna değinilmişti. mekanları (lobi mekanı) tasarlarken kişilerin o mekanı algılama şeklini analiz edebilmek çok önemlidir. diğer bir deyişle deneyimlenmesinin ardından oluşan zihinsel imgeler vardır. Dört kişi aynı olayı. bilgiyi işler ve bireyin sahip olduğu bilgi birikimi. Williams ve Zelinsky. s. Tüketicilerin tercihlerinde. turistin karar verme sürecini anlamada önemli bir başlangıç noktası.195). dış kaynaklı olup algılanan uyaranın . s. gerçekliğin bireyin kendi bakış açısına göre düzenlenmiş halidir. 1988. 1979. Spence ve Engel. gerçeklik olarak algıladıkları şeye dayanarak hareket eder ve karar verirler (Schiffman ve Kanuk. uyaranın algılanması sonucunda.122).

İtici güçler olarak tanımlanan motivasyonlar. kişi görmeyi beklediği şeyi algılar. Psikoloji ve coğrafya. Ürünlerin psikolojik anlamlarının gelişimiyle ilgili bir model ortaya koyarak üç temel değişken tanımlamışlardır: bireysel karakteristikler.93 temel karakteristiklerinden (örneğin. birleştirme gibi ilkelere dayanır (Assael. Motivasyon konusuna karar verme sürecinde değinilmişti. Turizmde algılama konusu işlenirken uyaranla ilişkili olanlara oranla kişisel faktörleri ölçmek daha zordur (Mayo ve Jarvis. 1981). çeşitli grupların çevreyi algılamalarına cevap olan hareketlerini etkileyen tutumları. 2000. Çevresel algılama. imgeleri (algılamaları ve etkisel reaksiyonları) ürünlerin psikolojik anlamlarıyla eşdeğer tutmuşlardır ve imgelerin algısal psikoloji ve tüketici davranışı literatüründen doğduğunu belirtmişlerdir. Pearce’ye göre (1988). kişiliğinden ve sosyal konumundan etkilenir. dikkat. 1981). imgeler hem fiziksel uyaranın karakteristiklerine. beklentiler. s. tatil yeri imgeleri. seçicilik. Diğer bir deyişle. hem de bireysel koşullara dayanır (Mayo ve Jarvis. Saarinen..67). beklentilerinden. Mayo ve Jarvis (1981). imgelerin iki temel etken tarafından kurulduğunu öne sürmektedir: uyaran kaynaklı faktörler ve kişisel faktörler. 1969). davranışın oluşumundaki her aşamada davranışa etki eder. 1981). kapsam (kategorileştirme). izlenimler. algılamalar sonucunda oluşur ve bir yerin zihinsel resmi olarak betimlenebilir. Krech vd. Algılama davranışın oluşumundaki aşamalardan biridir. Motivasyonel durumlar algılamaya da yoğun bir şekilde etki eder. gereksinimlerinden. Kişisel faktörler ise. çünkü Mayo ve Jarvis’e göre (1981). güdülerinden. Friedman (1986) ile Friedman ve Lessig. Algısal seçicilik bağlamında seyahat beklentileri çok önemlidir. Farklı alanlardan ve disiplinlerden çok sayıda araştırmacı. biçim. bu tür beklentiler kişinin dikkatini yönlendirdiği şeyi saptar. motivasyon. renk. 1987. doku) doğar. sosyal karakteristikler ve durumsal karakteristikler (tanıdıklık seviyesi ya da ürünle ilgili önceki deneyimler) (Woodside vd. Bir objenin (tatil yeri) imgesini oluşturmak algısal organizasyon. sosyo-demografik değişkenler gibi kişisel faktörler. motivasyonları ve değerleri kapsar (Lowenthal. içten gelir ve bireyin ilgilerinden.’nin (1962) çalışmasındaki fikirleri benimsemişlerdir ve algılamaya etki eden faktörleri iki kategoriye ayırmışlardır: fiziksel objenin karakteristikleri gibi uyaran kaynaklı faktörler ve değerler. kişilik. 1961. Mayo ve Jarvis. tatil yeri imgeleriyle bilişsel haritalar. geçmiş deneyimler. tatil yerlerinin algısal farklılıkları .

s. 1993). Bununla birlikte. 2000. 1999. Bir yerin imajı üzerine coğrafya literatüründe yapılan çalışmalar iki tür imge üzerinde yoğunlaşmıştır: bilişsel ve etkisel (Stern ve Krakover. bilişsel değerlendirmelerin bir sonucudur (Gartner. mimarlıkta ise çok az ilgi görmüştür. insanların mekansal bilgiyi nasıl depoladıklarını ve farklı aktiviteler ve çevre içindeki konumlanmalara nasıl karar verdiklerini araştırmanın gerekliliğini vurgulamışlardır (Hall ve Page. Tutumlar algılamaya etki eden kavramlardandır. kolay anlaşılırdır. bilinçli değerlendirmesini ne kadar içerdiği deneysel bir sorudur (Ross. Stern ve Krakover. Eğer kişi bir obje hakkında bir tutuma sahipse bu. 1993). mekanların verimliliği ve amacına ulaşması açısından. davranışsal coğrafyacılar. Bir olay ya da bir obje ile ilgili deneyimlerdir. Tutumların ifade edilişi. Walmesney ve Lewis’in bildirdiğine göre.94 yoluyla ilişkilidir. yalnızca kolay anlaşılabilir değildir. Tutumlar. tüm deneyimler tutum olarak adlandırılamaz. İnsanların niçin öyle hissettikleri bilinemeyebilir. kişinin o objeyi basit bir şekilde deneyimliyor olması anlamına gelmez. tutumlar . ne hissettikleri bilinebilir (Ross. Etkisel değerlendirmeler. 1998. Tutumlar iletilebilir. basit bir şekilde. her türlü mekanı gerek bina ölçeğinde gerekse kentsel ölçekte oluşturmakla görevli olan mimarların yarattıkları mekanların kullanıcıların zihninde nasıl “göründüğünü”. dış uyaranların sebep olduğu “ruh hali” ya da “etkili reaksiyonlar” olarak açıklanamaz. 1993. s. Tutumların ifade edilişi. değerlendirmeye ilişkin yargılar içerir. fakat sınırlar dahilinde. Diğer insanlar tutumlarını ifade ettiklerinde onların ne olduğu anlaşılır. bilmesi çok önemlidir. 1960. Gerçek dünyanın “zihinsel imgesini” yaratmak için turistlerin çevreyle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu anlamak. Oysa ki. Walmsley ve Jenkins. s. s. temelde. 1998.44). 1993. objenin daha az ya da daha çok istenir oluşunu. objenin iyice düşünülmüş. Tutumlar. s..170).24). Tutumlar özneldir. davranışsal coğrafya araştırmalarının odak noktası olmuştur.44). Tatil yerlerinin ya da mekanlarının kişilerin zihinlerinde oluşturduğu “imgeler” daha çok sosyal psikologların ve davranışsal coğrafya araştırmacılarının konusu gibi görülmektedir. 1998. tutumlarla ilgili en açık ve en soyut gerçektir.44). Kişinin bir objeye olan tutumunun. daha iyi ya da daha kötü oluşunu deneyimliyor demektir (Ross. Bu. Lynch. Her iki alanda da çalışma oldukça sınırlıdır (Woodside vd.

gerçek değerlerle değerlendirmeler arasındaki ilişki deneysel bir sorudur (Ross. turist motivasyonlarının doğduğu sosyo-kültürel içerikle birlikte değişir (Adler. Tutumlar farklı bireyler tarafından onaylanabilir ya da onaylanmayabilir. Turist gereksinimlerini karşılamak için bir tatil yerinin “yeteneklerinin” algılanması. Değer-güdü ilişkilerini anlamada önemli olan diğer sosyo-demografik değişkenler.45). bu tür sözlü ifadelerin ne anlama geldiğini bilmek zorlaşırdı. “Lobi mekanının algılanması” başlıklı bölümde tezin ana konusu olan mekanın algılanmasında kültürün etkisi daha detaylı irdelenecektir. Bir Norveç örneğini kullanarak turizm güdüleri ve davranış arasında ayrım yapabilmek için iki temel değer boyutu (materyalist-idealist ve modern-gelenekçi) arasındaki ilişkiyi incelemiştir. s. 1998. yaş. o obje hakkında doğru ya da yanlış olduğuna inandıkları şeyler üzerinde de farklılık göstereceklerdir. sosyo-ekonomik ve . cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi değişkenlerdir. turist davranışlarını anlamada değerlerin rolünü incelemiştir ve turistleri anlamada değerlerin önemli kriterler olduğunun düşünülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Odemerho (1986) ve Golledge (1987). bu arada oluşan süreçlerin doğasıyla ilgili soruların cevaplarını gerektirir (Ross. Thrane (1997). Tutumlar sosyal davranışla ilişkilidir. 1989. s. Her iki değer boyutunun da turist güdülerini ve davranışlarını içeren çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu bulmuştur. Çevresel psikologlar. bu ifadeyi anlayacak bir dinleyiciyi gerektiren bir sosyal eylemdir. Eğer insanlar sözlü ifade edilen tutumlar arasında süreklilik göstermeselerdi. Davranışa sebep olan tutumlarla ilgili konuşmak. 1998. Gnoth. özellikle Rapoport (1976). Bir obje hakkında farklı tutumlara sahip olan insanlar. s. kültürün. İnsanların içinde yaşadıkları kültür algılamaya etki eden başka bir önemli kavramdır. Söz konusu dinleyicinin varlığının. tutumların ifade edilişi. türü ve büyüklüğünün ifade tarzını nasıl etkileyeceği deneysel bir sorudur (Ross. Algılamaya etki eden. 1988).44). aynı zamanda sosyal ve kültürel ilişkilere sahip diğer bir olgu da değerdir.95 belirgin bir şekilde diğer insanlar tarafından algılanmak ve anlaşılmak için üretilir. 1997). Diğer bir deyişle.44). farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. İnsanlar tutumsal ifadeleri bir objenin sahip olduğu gerçek değerler şeklinde yorumlarlar. 1998. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. Bununla birlikte.

bir psikolog için insanlara ve onların kişiliklerine. Şekil 4. Bu bölümde. ürüne ait bilgiler arasında doğrudan bir ilişki vardır. biliş. öğrenme.12 Kültürel-sosyal süreçler. Bir coğrafyacı için kara parçaları ve iklime. sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki (Markin. bir sosyolog için sosyal organizasyon ve süreçlere. 4. Kültürün turist davranış modellerini ortaya koymayı amaçlayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır.2 Mekansal Tasarım Özelliklerinin Algılamaya Etkisi Çevre kelimesi geniş anlamlara sahiptir. gelenekler gibi kültürel süreçler. bir mimar için ise. eğitim gibi sosyal süreçler.1. insan-çevre etkileşiminin psikolojik boyutunun ortaya konmasında insanın iç dünyasında gerçekleşen süreçler incelenmiştir. meslek. algılama. etkileşimin ikinci yönü. yaş.. motivasyon. s. 2004). Şekil 4. yaşam tarzı. Bu kategorileştirme hizmet ettiği amaca bağlıdır (Porteous. kullanıcıların tercihlerine hizmet ettiği için pazarlamacılara faydalı araçlar olmaktadır (Litvin vd. gelir. iletişim gibi sosyo-psikolojik süreçler ile pazarlama stratejileri başlığı altında ifade edilen. 1974. psikolojik boyutun oluşumunda uyarandan yani çevreden (özelde turizm çevresi) kaynaklanan durumların ortaya konmasıdır. değerler. Farklı kültürlerden insanların tepkileri analiz edilmiştir.96 demografik özelliklerin çevresel kaynakların kullanımındaki farklılıklara ve ziyaretçi grupları arasındaki eylem modellerine yansıtılabileceğini vurgulamaktadırlar. binalara ve peyzaj öğelerine karşılık gelebilir. insan-çevre etkileşiminin uyaran kaynaklı ikinci yönü irdelenecektir. normlar. konum.12’de görüldüğü gibi. 1997). Takip eden bölümde. sosyal sınıf.482). yaşam döngüsü. Bu çalışmaların sonuçları pratikte. .

peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar fiziksel çevre ifadesini. organizmalar kompleks bir ilişkiler ağıyla çevrilidir. Fiziksel çevre. Allaby’a göre (1994) çevre. bölgesel çevre gibi fiziksel çevrenin bir parçasıdır. bölgesel çevreye olan adaptasyonlardan oluşur (Lang. ev ya da bir oda olabilir (Holden. bölgesel ve coğrafi kurulumlardan. s. kişiler ya da gruplar arasındaki organizasyonlardan.97 Bazı analizler sonucunda çevre. bununla birlikte yapma insanoğlu tarafından oluşturulur. 1987. kişinin tepki verdiği öğelerden oluşur. kişiyi çevreleyen güncel. kültürel. s. birbirleriyle ve bölgesel çevre ile olan etkileşimlerine etki eder. Doğa bilimcilerin yaptığı gözlemlere göre. tam olarak dünyanın doğasına ve dünya üzerinde gerçekleşen süreçlere işaret eder. 1987. ısı. toprak. Binaların yanı sıra iklim gibi olgular bu tanıma dahil edilmiştir. bu yüzden tanımlama tam anlamıyla bir netlik ifade etmez. iklim gibi özelliklerin yanında. Mimarlar. Mimari çevre. politik kavramları da içerir (Holden. İlk etapta akla gelen. içsel ve dışsal güçlerin etkisi altındadır ve bu güçlere adapte olabilir. düşünme. fiziksel. bölge. koku ve kişinin deneyimlediği mekanik . Bu ve benzeri bir sınıflandırmanın temel noktası. fiziksel ve biyolojik dış koşulların tamamıdır. Collin (1995). çünkü insan yaşamı dünya yüzeyinde gerçekleşir ve yapma çevre. 2000. psikolojik ve davranışsal olmak üzere farklılaşmıştır. Yapma çevre de.23-24). Dış güçleri ve adaptasyon süreçlerini anlamak için kişi fenomenolojik dünyanın doğasını anlamak zorundadır (Lang. s. organizmanın dışında olan herşeydir. Tüm organizmalar.78). gerçek ve objektif dünyalar ile algılanan ve insanların davranış modelleriyle duygusal tepkilerini etkileyen fenomenolojik (algılama. 1987.23-24). bölgesel ve kültürel çevrelerin bir parçasıdır. s. çevreyi şu şekilde tanımlamıştır: Çevre. bir iklimsel koşul. sosyal ve kültürel olmayan çevresel yönler için kullanmışlardır. sosyal. İnsanın çevresi bir ülke. ses. sosyal.78). deneyimleme arasındaki ilişkilerden oluşan dünya) dünya arasındaki ayrımdır (Lang.77). psikolojik çevre. Collin’in tanımında bahsedilen fiziksel çevredir. 2000. yapma çevre. Bu süreçleri anlamak önemlidir. Söz konusu olan şey. coğrafi bir bölge. İnsanların çevrelerini yapılandırma şekli. Lang’a göre. Bölgesel çevre. organizmayı çevreleyen bir gürültü ya da kirlilik unsuru olabilir. sosyal çevre. organizmanın içinde yaşadığı. şehir. bir organizmanın içinde yaşadığı. ekonomik. Işık. farklı malzemelerdeki farklı yüzeylerin yapay düzenlemelerinden ve/ya da mekansal düzenlemelerden oluşur. davranışsal çevre. s. insanların zihinlerindeki imgelerden.

Şekil 4. Diğer bir deyişle. bir tatil yerini. Bir açıdan yapma çevre. çevrenin tanıtım şekli. 1988). 1987. bir yerin . kişinin bir kurulumda sergilediği aktiviteler ve insanların bir kuruluma getirdiği kavramlar. 2000). sosyal. insanlar ve insanlar arasındaki ilişkiler şeklinde görülebilir. Turizm çevresi de diğer yapma çevrelerde olabileceği gibi.13’de gösterilen üç bileşen. insan davranışının yansımaları sonucunda oluşturulur (Holden. 1980. aradıkları çeşit deneyim için uygun olduğunu düşündüklerinden tercih ederler. mekanlarla ve mekanlardaki çeşitli bölücülerle ilişkidedir (Altman vd.11). fiziksel boyutun yanında.. 2001. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. objeler ve insanlar. Tam tersinin de söylemek mümkündür.23-24). nesneler ve insanlar. ekonomik ve politik boyutlara da sahiptir (Holden. 2000. Çevre (yapma çevre). Şekil 4. 2000.13 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli (Faulkner vd.81). s. nesneler ve nesneler. yani bir kurulumun (setting) fiziksel özellikleri. turistlerin davranışları için anlamlar taşır (Holden. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. Bu ilişkiler mekansaldır. Yapma ve kültürel çevre. s.98 temasların türlerini değiştirir. s. Turistler.118). insanların sosyal ve kültürel çevrelerindeki değişikliklerden doğar ve bu çevreleri de etkiler (Lang.24). kültürel. s.. s.

99 özelliklerini deneyimleyebilmek ve anlayabilmek için gereklidir. Aynı özellikler, tatil yerlerine de uyarlanabilir. Bu yaklaşıma göre, bir tatil yeri ve aktiviteleri anlaşılabilir ve ilgi uyandırabilir olmalıdır. Dahası, kurulumu oluşturan fiziksel bileşenler nitelikli ve estetik açıdan hoşluk veren yapıda olmalıdır (Faulkner vd., 2001, s.117). Sherif ve Sherif’in bildirdiğine göre, fiziksel çevre, ona eklenmiş anlamlar aracılığıyla insanların çevresel kalite ve yaşam ile ilgili algılamalarına etki edebilir (Rapoport, 1977, s.26). Başka bir açıdan bakıldığında, yapma çevrelerin çeşitliliği kültürün kompleksliğini yansıtır. Bu yolla, yapma çevreler, insan gruplarının zihinsel imgeleri ve şemalarıyla ilişkili hale gelir. Çevrenin çeşitliliği, çevrenin kattığı anlamların önemi ve grup kimliğini kurmak için kullanılması tasarlanmış çevrelerin ekonomik araçlardan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Bunu iki fikir takip eder. Birincisi, çevresel tasarım araştırmaları kültürlerarası ve tarihsel olmalıdır. İkincisi, insan-çevre etkileşimini anlamak için kişi çevrenin maddesel yönlerinden daha fazlasını bilmelidir; kültürün, çevrenin doğası ve bu ikisinin ilişkisi önemli bir role sahiptir (Altman vd., 1980, s.8). Çevre tasarlanırken, dört bileşen organize edilmiş olur: mekan, anlam, iletişim ve zaman (Altman vd., 1980, s.11).

Şekil 4.14 Dikkate değer farklılıklar; bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir, Racquet Club ve Lever House, New York (Rapoport, 1977, s.224).

100 Çevrenin tasarlanması sonucunda, bazı öğelerde farklılıklar oluşturularak daha kolay algılanmaları sağlanabilir. Örneğin, bir cadde üzerinde çeşitlilik gerekebilir; çünkü çeşitlilik dikkat çekicidir. Benzer şekilde, yüksek binalar arasındaki küçük bir kilise ya da yeni yapılar (cam kuleler gibi) arasındaki eski binalar, dikkate değer farklılıklar oluşturur (Şekil 4.14) (Rapoport, 1977). Dikkate değer farklılıkları algılayan kişi, bazı yargılarda bulunur. Tasarımcının bunları denetlemesi zordur; fakat en azından fark edilebilirliğin derecesini saptayabilir (Rapoport, 1977).

Şekil 4.15 Yapma çevrenin deneyimlenmesi (Rapoport, 1977, s.109). Gibson’a göre, dikkate değer farklılıklarla, şekil-zemin etkileri ya da uyaranın durumunun değişmesi bağlamında karşılaşılabilir. Bu durum, bileşenler arasındaki ilişkilerin, bileşenlerin kendilerinden daha önemli olduğu fikrini güçlendirmektedir (Rapoport, 1969); çünkü dikkate değer farklılıklara liderlik eden şey bileşenlerin yan yana gelişidir. Örneğin, bir ormandaki bir ağaç çok özel değilse genellikle fark edilmez (Moles, 1966); diğer taraftan kentsel bir kurulumda tek bir ağaç en çok fark edilen ve algısal olarak oldukça önemli olan bir öğe haline gelebilir. Benzer şekilde, form ve renk de önemli olabilir; Mykonos’daki kiliselerin çatılarının kırmızı ve mavi olması gibi. Yine, koridor tarzı bir caddedeki tek bir meydancık ya da niş o caddeyi farklılaştırabilir. Şehirler de bazı özellikleriyle farklılaşır; binaların yüksekliğindeki ve yoğunluğundaki çeşitlilik, manzara, trafik, gürültü, bitkiler vb. gibi. (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.16 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık (Rapoport, 1977, s.227).

101 Dikkate değer farklılıklar, tasarımda kritik durumlar oluşturur. Birçok şehir planda ve yukarıdan bakıldığında net bir strüktüre, morfolojiye ve karaktere sahiptir. Bununla birlikte, bunlar zemin kotunda algılanmaz. Strüktürün nasıl net ve algılanabilir hale getirilebileceği tasarımcılar için önemli bir sorundur. Amaçlanan farklılıkların algılanması, duyusal, etkisel ve sembolik göstergeler kullanarak mümkün olabilir (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.17 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir, sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir (Rapoport, 1977, s.227). Renklerin, seslerin ve kokuların önemli olduğu bir kültürde, bu öğeler kentsel alanları farklılaştırmak üzere daha fazla kullanılacaktır (Rapoport, 1977, s.228). Başka bir örnek vermek gerekirse, konut alanlarındaki küçük parklar daha fazla fark edilir, kentsel yapıda açıklıklar sağlar, aynı zamanda ısısal, kokusal ve akustik göstergelerde değişiklikler sağlar. Resmi olmayan gözlemler göstermektedir ki, yapı alanlarındaki bileşenler, küçük parklar, havuzlar ve açık alanlar dikkate değer farklılıklar ve yönlenme için referans noktaları haline gelmektedir. Bu durum, belirginlik ve anlamla güçlendirilebilir. Bitkilendirme de büyük ölçüde önemlidir; mekanların kalitesini değerlendirmek ve bu tip yerler için sosyal kimlik oluşturmak amacıyla kullanılır (Rapoport, 1977, s.228). Kentler ve kentsel alanlar farklı özelliklere sahiptir ve duyarlı gözlemciler bu özellikleri fark edebilirler. Farklılaşmayı sağlayan bazı göstergeler şunlardır: Fiziksel farklılıklar Görme Objeler―şekil, boyut, yükseklik, renk, malzeme, doku, detaylar. Mekan kalitesi―boyut, şekil; engeller ve bağlantılar―birleşmeler, geçişler.

karar noktaları vb. Ölçek ve kentsel parçalar. yiyecekler. Doğrudan seslere karşılık yankılanmalar Seslerdeki geçici değişiklikler Koklama İnsan yapımı olanlara (yemek kokuları gibi) karşılık doğal kokular (bitki. dekorasyon vb. konuşma. konutlar. Kullanımlar―alışveriş mekanları.. Topografya―doğal ya da insan yapımı. harekete karşı durağanlık. Arabalara karşılık yaya yolları. deniz kokusu gibi). reklamlar. marketler. kulüpler. restoranlar. . Kinestetik Kademelerdeki. Hava hareketleri Sıcaklık Dokunma Genellikle ayakla hissedilen dokular Sosyal farklılıklar İnsanlar―dil. İyi yönetilmişe karşı kötü yönetilmiş. müzik. fuarlar. insan yapımı ya da doğal bitkilendirme. su). Düzene karşı çeşitlilik. geçici değişiklikler.102 Işık ve gölge. hareketin hızındaki değişiklikler. bitkiler ve bahçeler. gülme) karşılık doğal gürültüler (rüzgar. çiçek. üniforma karşı karmaşık. ışık seviyeleri ve kalitesi. İnsan yapımı gürültülere (endüstri. Yeniye karşı eski. Algılanan yoğunluğun görsel yönleri. davranış. Objeler―işaretler. fiziksel özellikler. giyinme. gölgelikler. Yeşillendirme. ağaçlar. gibi. kuşlar. Aktiviteler―türü ve yoğunluğu. İşitme Gürültülüye karşı sessiz. endüstri yapıları vb. diğer seyahat araçları. trafik. Konum―öncelik.

sosyal kimlik ve statü göstergeleri. hafta içi ve haftasonunun kullanım şekilleri ve kullanım yoğunluğu (Rapoport.230). tezin ana konusuna daha da yaklaşılarak “turizmde algılama ile kültürün ilişkisi” başlığı altında kültür kavramı ve turizmle ilişkili olarak algılamanın kültürel yönü incelenecektir. Daha önce sözü geçen tüm dikkate değer farklılıklar. Bu. deneyimleyiş biçimini değiştirebilir. Zamanla ilgili farklılıklar Uzun dönem: Bir konumdan diğer konuma zaman içindeki değişiklikler. s. Kültür. 1977. süreklilik ve kararlılığa karşılık değişiklik bildiren göstergelerin tümünü içerir.103 Şehrin kullanılış şekli―sokakların kullanımı. şimdi. insan-çevre etkileşiminin gerçekleşmesinde kişiden ve çevreden kaynaklanan temel psikolojik süreçler ve etkiler incelenmiştir. müzik. Dikkate değer farklılıklar olarak nitelendirilen tüm bu etkiler. vb. kültürel yapılar gibi kültürün somut formları üzerindeki ifadelere yoğunlaşır. gelişiminde. içedönük/dışadönük karşıtlığı. 4. ön/arka ayrımları. turizmin kültürel yönleri üzerine fark edilir bir ilgi olmuştur. Bu göstergeler kültür temellidir. Tüm bunlar. anlam. çevrelerin ve mekanların nesnel ve objektif özelliklerinden doğar ve kullanıcıların bir yeri algılayış. özel/kamusal ayrımları. insanlardaki. kültürün turizm üzerindeki etkisini inceleyen yazın çoğunlukla sanat. Kısa dönme: Gündüz ve gecenin. Bir mekanı ya da bir mekanın bazı bölümlerini fark edilir hale getirmek kullanıcının dikkatini o yöne çekip söz konusu mekanı tercih etmesini sağlayabilmek için tasarımcının kullanacağı önemli araçlar olabilmektedir. davranış için geçerli olan kültürel engeller ve kurallarla ilişkilidir. Hiyerarşi ve sembolizm. s.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi Son yıllarda. söz konusu değişiklikler olumlu ya da olumsuz anlamda olabilir. Bu bölümde. 1977. iyi ya da kötü sosyal göstergeler olarak yorumlanabilir. çeşitli formları ve boyutlarıyla turizm planlamasında. yönetiminde ve pazarlamasında önemli bir etkiye sahiptir. aynı zamanda tercihlere de etki eder (Rapoport. Araştırmacılar. Dikkate değer farklılıklar.229-230). değişiklikler. yerleri olumsuzlaştıran ya da geliştiren. kullanımlardaki. Fakat. ulusal kültürün turizm üzerindeki daha derin etkilerini analiz .

Turistin memnuniyeti. Turizm. bir ürünün tüketilmesi ya da servisin kalitesi gibi işlemsel (satın alma) karar verme güdülerinden doğduğu düşünülür. Bu tezde. 1974. deneyimleri. gereksinimler. tutumlar. bununla birlikte insanı çevreleyen psikolojik ve sosyal oluşumlar vardır. turizm çevresiyle insan arasında etkileşimin gerçekleşmesinde ve düzenlenmesinde etkili olan psikolojik süreçlerden biri olan algılama üzerine yoğunlaşılmıştır. dünya görüşü gibi kültür bileşenleri insanın çevresindeki nesneler. Sosyal yapılardan en önemlisi ise kültür ve bileşenleridir. s. normlar ya da kurallar gibi bileşenler turistlerin davranışları. Şekil 4. İnsan en basit düzeyde biyolojik bir canlıdır (organizmadır). Etkileşimin kalitesi. motivasyonlar ve çevresel bilişler gibi süreçler dengeleyici sistemler olarak karşımıza çıkar. tatil beklentileri. fiziksel gereksinimlerle saptanır ve memnuniyetin.371). bölümde algılamanın tanımı ve algılama süreci üzerinde geniş bir şekilde durulmuştu.104 etmeyi ihmal etmişlerdir. 2003). Değerler. Gerçekte. 2003).18 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi (Markin. farklı milletlerden insanların karşılaştığı bir hizmet endüstrisidir. çevresel algılama. Bu nedenle kültür ve turizm arasındaki ilişkiden bahsederken insan faktörünü ve insanı çevreleyen söz konusu süreçleri göz ardı etmemek gerekir. 3. memnuniyeti üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reisinger ve Turner. Çevreyle etkileşimi düzenleyen çevresel psikoloji. psikolojik (satın alma) karar verme güdülerine dayanır (Reisinger ve Turner. olaylar ve diğer insanlarla ilgili yorumlarını ve zihinsel imgelerini büyük ölçüde etkiler. genellikle. . tatil deneyimlerinin ve ziyaret edilen yerin algılanmasının olumlu yönde gerçekleşmesine katkıda bulunur. Değerler. belli pazarları çekici hale getirme yeteneği sıklıkla psikolojik gereksinimlere ve kullanılan ürünün psikolojik ve kültürel yorumları gibi. inançlar. bilgi birikimi.

Teorisyenler kültürün genel bir tanımında buluşmakta zorlanmışlar. toplumları birbirinden ayıran başlıca unsur kültür ve bileşenleridir.110). kompleks bir kavramdır. yani insan kaynaklı oluşuna işaret ettiğini belirtmişlerdir (Reisinger ve Turner. 1981). çevrelerin tasarlanmasında ve farklılaşmasında tarih boyunca etkili olmuştur. Kültürün insan yapımı oluşu farklılıkların diğer bir açıklamasıdır. çok boyutlu. Bu sebeple. yüz altmıştan fazla kültür tanımı olduğunu belgelemişlerdir. insanoğlu tarafından sosyal olarak elde edilen bilgi birikimini. bir toplumun üyesi olan insanlar tarafından kazanılmış bilgi birikimi. Moore ve Lewis. 4. gelenekleri içeren geniş bir referans grubu olarak düşünülebilir (Pizam ve Mansfeld.5). s. Örneğin. Turizm ürünüyle ilişkili olarak. gelenekler ve alışkanlıkları içeren kompleks bütündür (Reisinger ve Turner. Herskovits’e göre (1948. organize ettiği ve yorumladığı süreç” şeklinde tanımlanabilir (Mayo ve Jarvis. çevrenin insan yapımı kısmıdır. Kültür. bununla birlikte kültür farklılık anlamına gelir. seçtiği. Bu tanımda önemli olan nokta.4). 2000.1 Kültür Kavramı Kültür. 2003. “bireyin. tanımlarıyla ve onu oluşturan bileşenlerle birlikte anlatılacaktır. 1955). davranışları. O halde.5). kültür. mekanın algılanmasına etki eden bir faktör olarak incelenen kültür kavramı daha önce değinildiği gibi. her birey nasıl birbirinden farklıysa kültür de tek değildir. Sosyoloji. dünyadaki tüm insanların sahip olduğu genel bir özelliktir. 2003. Kültür. ahlak.105 Algılama. Literatürdeki yüzlerce farklı tanımlama bu durumu yansıtmaktadır. sanat. antropoloji gibi bilimsel alanlara göre tanımlamalar yapılmıştır (Reisinger ve Turner. Araştırma kapsamında.208). 2003. 2000. s.2. kanunlar. psikoloji. Tylor’dan itibaren pek çok antropolog kültür kavramını yeniden tanımlamıştır. s. kültür kavramı. Şimdiki bölümde. dünyanın anlamlı bir resmini oluşturmak için. inançlar. s. Kroeber ve Kluckhohn (1985). Tylor. kültürün anlamına katkıda bulunan farklı bakış açıları ortaya koymuşlardır. bilgiyi aldığı. Yine bu özelliğe dayanarak kültürün öğrenilebilir olduğunu söylemek yanlış . belli bir alan hakkındaki bilginin elde edilmesi sürecidir (Pizam ve Mansfeld. bütün tanımların kültürün aynı özelliğine. önemli bir araştırma konusu olmaktadır. kültürün tanımını şu şekilde yapmıştır: Kültür. s. kültürle ilişkili olan söz konusu özelliklerin bir “toplum”a ait olmasıdır.

Öyleyse kültür. Triandis’in (1972) kaydettiği gibi.459). davranışsal antropologların tanımları. gözlemlenebilir davranış modellerinde kendini gösterir (Reisinger ve Turner.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar Kültürün kendisi başlı başına. insanların nasıl ve niçin öyle davrandığını daha iyi tahmin etmeye ve anlamaya olanak verir. Tüm bu ifadelerden kültürün toplumlar arasındaki ayırt edici özellikleri oluşturduğu sonucu çıkmaktadır. değerler vb. endüstri ürünleri. eğer farklılıklar olmasaydı kültürler de olmazdı. s. s. kültür. hem de işlevselciler kültürün ve davranışın ayrılamaz olduğunu savunurlar. 4. 1974. kültürel farklılıkların varlığı açıktır (Reisinger ve Turner. Kültür kavramını bileşenleri açısından üç boyutta incelemek mümkündür: (1) materyal. Araştırma kapsamında kültürün. Kültür. çeşitli davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çevreleri de saptar. paylaşılan bilgi birikimi. davranışın yorumlanmasına ve tahmin edilmesine yardımcı olur. s. farklılıkların sebebidir. Sözü edilen kurallar. s. 2003.454).5). s. Bu bağlamda. çünkü kültür sadece nasıl davranmamız gerektiğini dikte etmekle kalmaz. Wallerstein’e göre.6). farklılıklarla ilgilidir. algılamayla ilişkili olan kinetik ve psikolojik boyutları tartışılmıştır. benzerliklerimizden olduğu kadar. işlevselciler. kültürü bir sosyal sistem içinde insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü olarak görürler. kültürün insan davranışıyla ilgili olduğunu anlatır. Schusky ve Culbert’in bildirdiğine göre. 1974. gibi (Markin. işlevselcilerin tanımlamaları belli davranışlar için sebeplerin ve kuralların anlaşılmasında kültürün rolünü vurgular. bireysel farklılıklarımızdan da sorumludur (Markin. Radcliffe-Brown’a göre. (3) psikolojik. Bu durumda davranışın büyük ölçüde kültüre bağlı olduğu söylenebilir (Reisinger ve Turner. 2003. . tutumlar. Hem davranışçılar.2.8). davranışla ilgili.106 olmaz. davranışa etki eden kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar. Kültür. 2003. belli insan gruplarıyla bağlantılı. (2) kinetik.

kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan Çizelge 4.17).107 İdeoloji Sosyalleşme İfade Şekilleri Etkileşim Sistemleri İnançlar Değerler Din Eğitim Kültürelleşme Kültürel Yozlaşma Dilin Fonksiyonları Yakınlık Birincil ve İkincil Sosyalleşme Sözlü Olmayan İletişim: Vücut Hareketleri. Kültürel farklılıklar kendini çok değişik şekillerde gösterir.1’deki kültürel yönleri . Zaman Kavramı Özlük Kavramı Kişilik ve Öğrenme Teorileri Grup içi-Grup dışı İletişim Çizelge 4.2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler (Reisinger ve Turner. s.1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler (Reisinger ve Turner. s.17). Scollon ve Scollon (1995). Dil Sosyal Araçlar Sosyal Sınıflar Aile Yapısı Gelenekler Ekonomi Değerler Maddesel Başlıklar Din Tutumlar Estetik Politika Yöntem Eğitim Çizelge 4. 2003. 2003. Mekanın Kullanımı.

kültürel farklılıkların kişilerarası etkileşimi nasıl etkilediğini anlamanın önemini kaydetmişlerdir. Sonuçta.108 sıralamışlardır. kültürel çeşitlilik konusuna ve küreselleşme tartışmasına dikkat çekilmiştir. Holzner (1985). Bir bölgeyi (ya da mekanı) ziyarete gelmiş turistler arasındaki etkileşimin olumlu bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu kişiler arasındaki ilişkinin şeklini tahmin edebilmek gerekir. Groetzbach. Hofstede (1991) ve Trompenaars (1993) kültürel farklılıkları oluşturan Çizelge 4. turizm endüstrisi. Groetzbach (1981. Landis ve Brislin’e göre. Japon turistlerin gruplar halinde seyahat ettiklerini ve Avrupalılar’a göre daha kısa süreli tatilleri tercih ettiklerini kaydetmiştir. Birincisi. Bu da. Japonlar’ın gruptan ayrılmanın tehlikeli olarak görüldüğü kollektivist kültürlerine bağlamıştır. çünkü ürünün çekiciliği açısından önemlidir. 1988) ve Ritter (1987. Müslümanlar’ın ve Araplar’ın seyahat davranış modelleriyle Avrupalılar’ın davranış modelleri arasındaki farklılıkları analiz etmiş ve Araplar’ın sosyal olarak daha aktif ve sıcak olduklarını vurgulamıştır.16). s. kendi gözlemleri sonucunda farklı uluslardan turistler arasında dikkate değer farklılıklar bulmuşlardır. 2000. kültürel farklılıkların incelenmesi. 2003. İkincisi. gelişen bir küreselleşmeye uğramıştır. kültürel farklılıklar turizmde kendine önemli bir yer bulur. etkileşimsel davranışlarda farklılıklar yaratabilir ve bunların yorumlanmasında yanlış anlamalar ve dolayısıyla çatışmalar olabilir. Czinkota ve Ronkainen. Çoğu kültürlerarası çalışmada farklı ülkelerdeki kullanıcı (tüketici) davranışları kıyaslandığında birbirleri arasında hem benzerlikler.2’deki bileşenleri ortaya koymuştur (Reisinger ve Turner. farklılıkların bulunmadığı bazı yerler ve konular olduğunu tespit eden çalışmalar da vardır. birkaç nedenle turizm endüstrisini ilgilendirir. s. Turizm ortamında sosyal etkileşimin çok yoğun olması nedeniyle. turizm farklı uluslardan insanların bir araya geldiği bir hizmet endüstrisidir (Pizam ve Mansfeld. Landis ve Brislin de (1983). Örneğin.396). 1989). ancak farklı kültürleri tanımakla mümkün olur. . hem de farklılıklar bulunmuştur. Farklı kültürlere sahip toplumlar arasında farklar olduğuna dair ispatların bulunduğu araştırmaların yanı sıra. Ritter. Sonrasında. geçen yirmi yılda. gidilen yerin ulusal kültürel öğeleriyle ve o bölgenin insanlarıyla olduğu kadar. kültürel karakteristikler özellikle turizmle ilgilidir. kültürel farklılıklar. oraya tatil için gelmiş farklı kültürlerden insanlar arasında da gerçekleşir. Bu davranışı. Söz konusu etkileşim. Pizam ve Mansfeld’e göre.

Markin. motivasyon gibi) ve sosyal (kültür gibi) filtrelerden geçer. 4. Lobi mekanının algılanması. Lobi mekanının algılanması konusuna tez kapsamına uygun olarak kullanıcı kültürünün etkisi ve mekansal tasarım özelliklerinin etkisi perspektifinden yaklaşılacaktır. s. 1977.3. Takip eden bölümde. turizmde algılama ve kültürün ilişkisi ve bu konu hakkında yapılan çeşitli araştırmalardan örnekler ortaya konmuştur.19 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması (Rapoport. uluslar arasında kısmi farklılıklar bulunduğuna işaret eder. algılamanın karar verme süreçleriyle ilişkili kısmına değinmiştir. Kişi. .109 Peabody (1985).3 Lobi Mekanının Algılanması Lobi mekanı. farklı kültürlerden insanların (turistlerin) sosyal etkileşim içinde bulunduğu önemli turizm mekanlarından biridir. sonrasında yine bu filtreler yardımıyla anlamlı hale dönüştürülür. 4. bir objeyi. Sinir sistemi.1 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Algılamaya Etkisi Tezin 3. turizmde mekanın algılanmasında bir adım daha ileri gidilerek lobi mekanını algılanması incelenecektir. algılama uyaranla ilgili bilgilerin bazı süreçler sonucunda anlamlı hale dönüştürülmesidir.40). Bu bölümde. bir olayı ya da bir mekanı duyu organlarının yardımıyla duyumlar. mekansal özelliklerin algılanması ve kültürün etkisi şeklinde incelenmiştir. bölümünde anlatıldığı gibi. Şekil 4. duyumlanan bilgiler insan beyninde bazı psikolojik (duygular. böylece algılama gerçekleşmiş olur.

vb. hangi uyaranın seçileceğini. coğrafi) ve içten gelen (demografik. Çevre ve kültür. s.. 1974. değerlerin ve geleneklerin.9). sıcak mı.149). Bu olgular dünyaya ilişkin bir bakış açısı ve dahası dünyaya bakışın ve onu “şekillendirmenin” karakteristiklerini oluşturur. Schiffman ve Kanuk’a göre. yaşamı sürdürmek için gerekli adaptasyon stratejileri (Altman vd. davranışsal) faktörlerle şekillendirilir. s. s. Dünya. nasıl yorumlanacağını ve yargılanacağını tespit eder. kültür. çok sayıda dıştan gelen (ekonomik. kültürel. . semboller. soğuk mu. bir peyzaj öğesi ya da bir yerleşim yeri yaratılırken. Tasarımcı bunları da değerlendirmelidir. öğrenilmiş inançların.’ye göre.110 duyumlanan şeyin A mı. Schiffman ve Kanuk (1987) ile Cohen’e göre. psikolojik. kırmızı mı. 1987). Bu faktörler. Kültürün bir grup insanın sahip olduğu inançlar ve değerler sistemi olduğu söylenebilir. insanların değerlerine. sistematik ve sürekli seçimlere liderlik eden kurallarla şekillendirilir (Altman vd.9). algılama. Organizma. B mi. belli bir toplumun üyelerinin davranışlarının yönlendirilmesine hizmet eder. 2003. Algılama. kültürün pek çok tanımı vardır. bazı seçimler ve kararlar sonucunda oluşturulur (Altman vd. kültür ve davranış birbiriyle iç içedir ve karşılıklı olarak birbirini etkiler. s. sıklıkla birbirleriyle ilişkilidir (Reisinger ve Turner. 1980. 1980. Tasarımcı mekan tasarlama özelliklerine ilişkin birtakım somut ve objektif kriterlere sahip olabilir.10). fakat tasarlama süreci mekansal öğelerin bu özelliklere göre düzenlenmesi ve oluşturulmasıyla bitmiş sayılmaz. sosyal.. fakat üç yönlü tanımını ortaya koymak yeterlidir: bir grubun yaşam tarzı. s.208). toplumun özetidir (Schiffman ve Kanuk.152). anlamlar sistemi ve bilişsel şemalar. yorumlar ve organize eder. Algılama. sarı mı. kullanıcının o mekanı ve özelliklerini kavrama şekli ve zihninde o mekanla ilgili oluşturduğu imgeler çok önemlidir. olduğuna karar vermelidir. beklentilerine.. Tüm yapma çevreler. bir bina stili. fakat daha da önemlisi nasıl yorumlayacağına ve organize edeceğine karar verir (Markin. s. 2003. 1980. Altman vd. bir yaşam şekli. deneyimlerine bağlı olan kültür tarafından tespit edilir (Reisinger ve Turner.

bir obje ya da durum hakkındaki inançların düzenlemeleri (Rokeach. kişinin diğer insanlar hakkındaki bilgi birikimi ve değerlendirmelerini yansıtan çok sayıda zihinsel ve sözlü ifadelerini içerir. Değerleri. Kendilerinin ve başkalarının davranışlarını yargılarken kendi kültürlerinden öğrendikleriyle uyarana tepki verirler (Reisinger ve Turner. s. bir olay ya da bir kişi hakkındaki pozitif ya da negatif hisler (Pizam ve Mansfeld. 1974.119). 1968). bunlar kültürel değerler olarak adlandırılır. Kültürün algılamayla olan ilişkisi genel olarak anlatılmışken.263). s. Değerler. inançlar. bireylerin “şeyler” ve eşyalar hakkında sahip oldukları birikmiş duygu ve önceliklere işaret eder. 1977. 1987). s. Her insan eşsiz değerler setine sahiptir. s. değerlerle ilgilidir. değerlerin işlevlerini ve benzer kavramlardan farklı yönlerini karakterize etme yönünde pek çok girişim olmuştur. Adler’e göre. Değerler de tutumlar gibi beklenen ve istenenleri tanımlar (Markin. bir kültürün üyelerini.38). değer kavramı geniştir. algılamalarımızın ve davranışlarımızın etkilendiği ve saptandığı bir filtredir (Markin. bir obje. olduğu konusunda bilgilendirir . pozitif ya da negatif vb. hem de inançlar belli bir duruma tepki vermek durumunda olan bir kişinin tepki verme şeklini etkileyen zihinsel imgelerdir (Schiffman ve Kanuk. neyin iyi ya da kötü.153). İnsanlar genellikle dünyayı algıladıkları şekilde hareket ederler. çevreden bilgi alma şeklimize etki eden pozitif ya da negatif algısal ifadelerdir (Markin. Diğer bir deyişle. Değerler de aynı zamanda inançlardır.21). s. belli uyaranlara karşı belli şekillerde hareket etme eğilimleri (Crespi. 2000. Tutumlar. Bazı değerler bir kültüre bağlı oluşur. Kültür. İnanç ve değer bileşenleri. doğru ya da yanlış. kültürü oluşturan bileşenlere de değinmek yerinde olur.20 Algılamaya kültürün etkisi (Rapoport.111 Şekil 4. 1965). Sonuçta hem değerler. 1974. 1974). belirsizdir ve gerçek anlamından yoksundur. 2003. Tutumlar.

s. bununla birlikte pek çok eylem türünü içinde barındırdığından işlevsel açıdan çok yoğun ve önemli bir mekandır. algılamadaki farklılıkları ortaya koyar (Rokeach. bir kent otelindeki lobi mekanı için de düşünülebilir. farklı çevrelerde büyüyen insanlar farklı şekillerde algılarlar. Singer. Segall’e göre. 1981). Lobi mekanının sosyal ve kamuya açık bir mekan olması tartışmayı daha da genişletmektedir. üyelerinin ortak değerlere sahip olduğu bir sistemdir (Reisinger ve Turner. Redding ile Mayo ve Jarvis (1981). Son yıllarda.153). Bu durumda. s. Keown.112 (Reisinger ve Turner.74). Bu durum. Yani. bilim ve teknolojiye dayanan. satış noktalarındaki turist algılamalarındaki farklılık üzerinde kültürün etkisini kaydetmiştir. düşünmedeki. Yakınlaşım hipotezine göre. Ortak mekansal öğelere ve özelliklere sahip lobiler oluşturulduğunda bu ortak dil sayesinde kişi hangi ülkeye giderse . Yakınlaşım. 2003. çünkü olayların sebeplerini farklı şekillerde yorumlarlar (Reisinger ve Turner. Bailey’e göre. 2003. yakınlaşım ve ayrılım hipotezleri ortaya çıkmıştır.77). dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin benzer imgesel öğelerle karşılaşacaktır. gelenekler. değerlerle kültür arasında bir ilişki olduğunu önermektedir. farklılıklar kaybolur. yönetsel süreçlerin ve pazarlama süreçlerinin evrensel yönüne dikkat çekerler ve de bunun teknolojik olarak zorunlu olduğunu iddia ederler. Böylece. kültürün farklı milletlerin farklı şekilde algılamasına sebep olduğunu vurgulamışlardır. Değerlerdeki farklılıklar. endüstrileşmenin ortaya çıkardığı bir süreçtir. 1987). 1973). s. Lobi mekanı. Kültürün algılama üzerindeki etkisi hakkında çeşitli deneysel çalışmalar yapılmıştır (Mayo ve Jarvis. bir otelin vitrini gibidir. kültür. belli durumlardaki davranışın kültürel olarak kabul edilebilir ve uygun yollarını oluşturan davranışın açık modelleridir. inançlar ve değerler davranışa rehberlik ederken. ekonomik yapının. kültürel değerlerdeki farklılıkların insanların algılamalarında farklılıklar yarattığını vurgulamıştır (Reisinger ve Turner. hareket etmedeki. 2003. Yakınlaşım sürecini destekleyen tartışmalar. 2000). on iki seçilmiş ülkede. davranışın alışılmış ve kabul edilebilir şekillerini oluşturur (Schiffman ve Kanuk. 2003. İnançlara ve değerlere zıt olarak. kişi ziyarete gittiği bir yerdeki evrensel öğelere sahip bir mekanı kullanıyorken kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetmesi zorlaşır. s. kullanıcılar genel tercihlere sahip olur. şirketler (hizmet verenler) kullanıcıların istekleri arasındaki farklılıkları dikkate almak gibi bir durumla karşılaşmazlar (Pizam ve Mansfeld. Pek çok yazar.154). gelenekler.

kültür kavramı var olduğuna göre ve farklılıklardan doğduğuna göre kültürel değerlerin ve unsurların çekim aracı olarak kullanılması doğaldır ve hep böyle olagelmiştir. eğitim durumu. 2003. Turizmin amaçlarından birinin “farklı” yerler deneyimlemek olduğu düşünüldüğünde. yakınlaşım teorisinin olumlu yanı olarak görünmektedir. Bu şekilde. insanların birbirini algılama şekli birbirleriyle iletişim kurma şeklini tespit eder. 1988). Bir mekanı (lobi) oluşturan fiziksel. sosyal ve ekonomik durum ile yaşanılan yer gibi demografik özelliklere çok bağlıdır. yoksa pek çok şeyin küreselleştiği günümüzde insanların algılamaları ve davranış şekilleri üzerinde kültürün etkisi azalmış mıdır? Bu sorunun cevabı. ziyaretçiler bu amaçla geldikleri bölgelerde kullandıkları bir lobi mekanının da o bölgenin kültürel özelliklerini ve öğelerini barındırmasını ya da yansıtmasını istemeleri doğaldır.113 gitsin. diğer insanları kendi . standartlaşmanın uygun bir yol olduğunun söylenmesi zaten mümkün olamaz. 1987). sosyal etkileşimde çok önemlidir (Cook. s. Bu yüzden. Bu durum. Bu noktada. insanların kültürel koşullu algılamalarına dayandığından. insanlar kendi algılamalarını başkalarıyla olan sosyal etkileşimlerine yansıtırlar. ayrılım sürecini destekleyen uzmanlara göre. farklı kültürlerde. ayrılım olgusu ülkelerin kültürel farklılıklarına dayanır (Douglas ve Wind. Kültür. ziyaretçilerin amaçlarının önemli olduğu ortadadır. Mekanlar söz konusu olduğunda. özellikler hakkında farklı kültürlerden insanlar farklı isteklere. insanların ilgilerini. farklılıkları oluşturduğuna göre. Çünkü. 1979). cinsiyet. Yakınlaşım ve ayrılım olgularına başka bir açıdan bakmak mümkündür. “bireyler yalnızca algılamanın temelinde hareket edebilirler ya da tepki verebilirler” (Reisinger ve Turner. Sözü edilen değişkenler sosyal etkileşimde engeller oluşturur (Samovar ve Porter. kişilerin yaş. yabancı ya da alışık olmadığı öğelerden dolayı kendini rahatsız hissetme durumuyla karşı karşıya kalmayacaktır. Çünkü. Singer’in vurguladığı gibi. kararlara ve algılamalara mı sahiptirler.150). bunlar belli bir kültürde yaygın olan bir modele dayanır. kararlarını ve beraberinde algılamalarını da etkileyecektir. Etkileşim sürecinde. yakınlaşım sürecinin sonucu olan standartlaşmanın da önüne geçilmiş olur. kurgusal vb. Söz konusu durum. turizm ortamlarında da geçerlidir. Ayrıca. organizasyonlar ve pazarlama her zaman kültürle sınırlı olmuştur ve olacaktır. ekonomi. Diğer taraftan. Sosyal nesnelerin ve olayların algılanmasında kültürlerarası değişkenler vardır. kullanıcı (tüketici) davranışlarında ve pazarlama pratiklerinde yakınlaşım görülmesi beklenmemelidir. Sosyal etkileşim. Algılama kavramı.

büyürken adapte olduğu kültürel değerler tarafından saptanır.114 perspektiflerinden algılamayı öğreten kültürlerinden etkilenirler. Şimdi. Uygulama çalışmasında. bu çalışmada önemli olan. lobi mekanıdır. etrafta hoş bir manzaranın olması. kamuya açık olan mekanlarda kişilerin birbiriyle iletişim kurmada kullandıkları mekansal dili ve araçları belirlerken kültürel özelliklerden de faydalanılır. uygulama çalışmasında yer verilen mekansal özellikler. Kişiler arasındaki sosyal etkileşim kişilerin davranışlarına yansır. aydınlık. Lobi mekanının tasarım özelliklerini belirleyen pek çok faktör vardır. dinlenmek için oturma gruplarını kullanır. s. gazetesini okuyabilir. Bu yüzden. Kişinin görsel sınırlarını genişletir. anket çalışmasının ilk bölümünü oluşturan. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgili ifadeler sırasıyla irdelenecektir ve söz konusu fiziksel özelliklerin algılamaya etkisi anlatılmaya çalışılacaktır. konumsal. Duyular -özellikle de görme duyusu. Kişinin diğerlerini algılama şekli. lobi mekanının fiziksel. Kullanıcı. bir otelin lobi mekanı gibi. . 2003. kurgusal.2 Lobi Mekanının Tasarım Kriterlerinin Algılamaya Etkisi Bir otele girildiğinde giriş holünden hemen sonra. özellikle. gün ışığı gibi etkenler nedeniyle kendini huzurlu hissedebilir. mekanın fiziksel özellikleri algılamada önemlidir. Önceki bölümlerde değinildiği gibi. daha sonra odasına çıkmak için asansör ya da merdivenleri kullanır. çoğu zaman giriş holüyle girişik oluşmuş olan lobi mekanında yoğun bir eylemler serisi ve işleyiş gerçekleşir. Bununla birlikte. Mekansal sınırlanmışlık hissini azaltır. davranışların gerçekleştirildiği mekanlar bu bağlamda önem taşır. bu sırada bir şeyler içebilir. Özellikle. bu durum. tasarım.yardımıyla kişi. Yani. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. Pencereler. Bu yüzden kültürel değişkenler algılamadaki farklılıkları açıklayabilir (Reisinger ve Turner. Dolayısıyla. dış ortamla ilişki sağlar. gerek işlevsel gerekse konumsal olarak kullanıcının ilk ulaştığı mekan. içinde bulunduğu mekanı “hissederek” deneyimler. İlk bölümdeki sorular. kullanıcıların algılama özelliklerini analiz etmek amacıyla seçilmiştir. çoğu zaman.153). estetik gibi konularda akademik bilince ve eğitime sahip olmayan kişiler için geçerlidir. 4. Kişi çok pencereli bir lobi mekanında bulunduğunda. kullanım özelliklerini ve mahremiyet kavramını yansıtmak amacıyla oluşturulmuş sorular yer almaktadır.3. mekansal oluşumlarda insan faktörünün değerlendirilmesidir.

dinlendirici etkisi olur. Ferah bir ortam oluşmasına katkıda bulunur. benzer şekilde. alçaltılmış ya da/ve de yükseltilmiş düzlemler elde edilir. . çok alçak tavanlı mekanlar. Yükseltilmiş kısım. Fonksiyon. Alçaltılmış kısmın da. yani bir mekanın bütününü oluşturan bileşenlerin bir araya gelme şekli ve konumsal özellikleri. Lobide basamaklar aracılığıyla farklı döşeme seviyelerinin oluşturulması sonucunda. lobi mekanının kurgusal özelliklerinin ve konumunun algılamaya etkisini ölçen ifadeleri irdelemektedir. geçmişe dönük bir tasarım oluşturulması sonucuna götürür. Mimarı. Geçmişe ait öğeler kullanılmaz. boy ve yüksekliğin kullanıcı sayısıyla doğru orantılı olması gerekir. oturma gruplarının ya da servisin farklılaştığı noktada ayrım yapabilmek için döşemenin bir bölümü basamaklarla alçaltılabilir. Tabi ki. mat renklerle dekore edilmiş bir lobi mekanının sakinleştirici. çok yüksek tavanlı mekanlarda ise “boşluk” hissi oluşur. Geleneksel tarzda dekore edilmiş bir lobi mekanı. başını yukarı kaldırmazsa tavanı göremez.115 Tavanı yüksek bir lobi mekanında kişi. kullanıcıya sıkıntı verir. en. Modernlik. Tabi ki. bir mekanı. bu durum yine sınırlanmışlık hissini azaltır. Tam tersine. farklı bir işlevi olabilir. aynı zamanda evrensellik anlamına gelebilir. kullanıcı üzerinde canlılık ve heyecan duygusu gibi etkiler uyandırır. dinamik özelliklere sahiptir. görsel olarak daha “ortadadır”. lobinin bir bölümünde küçük bir orkestra ile verilecek müzik dinletisi yükseltilmiş döşeme üzerinde gerçekleşebilir. fark edilmesi zor olan az sayıda basamaklar kazalara neden olabilir. Takip eden paragraflar. Modern mimarlık. Taklide karşıdır. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilişkili olarak hazırlanmıştır. yani bütün bir bina içinde bulunduğu yer ve diğer mekanlarla ilişkisi de mekansal algılama için önemli özellikleri içerir. Mekanın kurgusal özellikleri. Basit ve sade çözümler üretilir. bir bölgenin kültürel değerlerini ve öğelerini yansıtacak ya da çağrıştıracak şekilde oluşturulmuş demektir. Bu durum. basamakların sayısı lobi gibi yoğun işleyişe sahip mekanlarda çok önemlidir. çağının gereksinimlerini. Çoğunlukla. kavramsal ve anlamsal olarak bir bölgeye ait kılar. sanat anlayışını ve yapım özelliklerini yansıtan mimarlıktır. İkinci bölümdeki sorular. işlevsel ve anlamsal olarak farklı bir görevi vardır. Parlak renklerle dekore edilmiş bir lobi. Örneğin. çok sayıda basamak ise görsel işlevsel sürekliliği engelleyebilir. örneğin. Modern dekore edilmiş mekanların genelde basit geometrik formlar ve çizgilerden oluştuğu görülmektedir. biçimden önce gelir.

kendilerine bir “yer” seçerler. Örneğin. Ayrıca otel dışından gelen kullanıcıların da rahatlıkla lobiye ulaşmaları sağlanmış olur. boş bir masa ya da koltuk olmadığında yabancı bir insanın masasına ya da yanına oturma tercihi konusunda . Ya da. isterse diğer insanlarla etkileşimi söz konusu olsun. Organik formlar. Lobi mekanında oturma grupları çok çeşitli şekillerde düzenlenebilir. Dört kişilik masalar oluşturulabileceği gibi. kişinin diğer insanlarla ilişkilerini düzenleme şekline. lobi mekanının kullanım özellikleriyle mahremiyet kavramının algılamaya etkisini ölçen ifadeler irdelenecektir. bu etkileşimin istenilen doğrultuda ya da olumlu bir şekilde gerçekleşebilmesi mekanların özelliklerine bağlıdır. doğadan ve doğal formlardan izler taşımasıdır. Lobinin tek ve büyük bir mekan yerine birkaç küçük mekandan oluşması. Yani. Oturma şekilleriyle ilgili olan bu tercihler ise. istenilen davranışların gerçekleştirilebilmesi mekansal oluşum özellikleri sayesinde olur. bununla birlikte. kişinin ister çevresiyle ve çevresindeki nesnelerle. tıpkı bir evin oturma odasında olduğu gibi koltuklardan oluşan gruplar düzenlenebilir ya da 20-30 kişilik bir sıra bitişik koltuk önüne uzun bir sehpa ya da masa yerleştirilebilir. yani mahremiyet özelliklerine bağlıdır. Lobinin giriş holüne ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı olması işlevsel açıdan gereklidir. eğri çizgilerden oluşan formlardır. Bu durumda mekansal süreklilik kesintiye uğrar. Bir mekan tamamen boş olduğunda insanlar ihtiyaçlarına ya da isteklerine göre mekanı çeşitli şekillerde doldururlar.116 Galeri boşluklarıyla vb. davranış modelleriyle de ilgilidir. Söz konusu formlar. basamaklarla da bölünme gerçekleştirilebilir. sürekliliğin sağlanması açısından daha uygun bir çözüm gibi görünmektedir. Üçüncü bölümdeki. Mekan dolu olduğunda. Organik formların diğer bir özelliği. Şimdi sırasıyla. döşemelerdeki boşluklar ya da katlar arasındaki görsel bağlantılar zengin algısal deneyimler ve düşeysel akıcılık sağlar. Mekanların formunun ya da tavan yüksekliğinin değiştirilmesi diğer çözümlerdir. pencere gibi yapısal bölücülerle sağlanabilir. sigara içenler için ayrı bir mekan oluşturulabilir. daha önce bahsedildiği gibi. geometrik kurallara göre oluşturulmamış. kullanım özellikleri ile mahremiyet kavramının yer aldığı ifadeler yalnızca kişilerarası etkileşimle değil. Basamaklar. fakat doğanın ve doğadaki formların kendine has bir düzeni ve dengesi vardır. duvar. düzenlemeler aracılığıyla diğer mekanlarla ilişki kurulmuş olan lobilerde. geometrik düzen ilkelerini taşımaz.

donatıların yerleşim düzenine göre vb. Bardaki oturma düzeni de. mekan içinde kendilerine yer seçerken diğer insanlara arkalarını dönecek şekilde oturmayı tercih ederler. Kişilerin çeşitli mekandaki yer seçimleri ile ilgili tercihlerinde çeşitli durumlar görülebilmektedir. dış ortamla ilişki kurmayı reddeder.117 tamamen mahremiyet kavramı özelliklerine göre hareket ederler. diğeri pencere bulunmayan duvar yanında oturmayı tercih edebilir. mahremiyeti düzenlemede mekansal öğeleri kullanmanın bir yoludur. Sözü edilen şey. bir çeşit izolasyondur. Bazıları ise. merdiven ve resepsiyon çevresinde yoğun bir sirkülasyon gerçekleşebileceğinden bu alanlara yakın oturmak. bir başkası mekanın orta bölümünde oturmak isteyebilir. yine. dışarıda bir manzaranın olup olmayışına. değişebilir. o anki gereksinimlerinin bir sonucu da olabilir. bir kişi pencere yanında oturmayı tercih ederken. kişilerin mahremiyet derecelerine uygun olan ya da olmayan bir durum oluşturuyor olabilir. . bütün bu tercihler ve mekansal kullanımlar kültürden kültüre farklılık gösterebilmektedir. işlevsel bir gerekliliğin sonucu olabilir. Bazı kişiler. Bazıları farklı insanlarla tanışıp diyalog kurma konusunda açık görüşlüdür. Bu tercih. bazıları değildir. Asansör ve merdiven gibi düşey sirkülasyon araçlarına ve resepsiyona yakın oturmayı tercih etmek. havanın açık veya kapalı oluşuna. mekan içinde neler olup bittiğini görebilmek için tüm mekanı görecek şekilde otururlar. kişilerin alışkanlıklarından kaynaklanabileceği gibi. kişinin amacına. diğer taraftan asansör. Bara yakın oturup oturmama tercihi. Örneğin. etrafı izlemeyi tercih ederler. dinlenme amacında olan kişiler için uygun olmayabilir. Son olarak şunu eklemek gerekir ki.

5. Anket soruları. İstanbul.118 5. Lobi mekanının uygulama alanı olarak seçilmesinin en önemli nedeni bu özelliğidir. Bu çalışmada.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı Çalışma. Sultanahmet’te karşılaşılan turistlere yöneltilmiştir. Lobi mekanı. Anket çalışmasının tek bir bölgede yapılmasına özen gösterilmiştir. Ayrıca. soruların yönlendirildiği kişi sayısının göreceli olarak fazla olması da yöntem olarak anketin seçilmesinde etkili diğer bir faktördür. yani amaçları aynı yöndedir. Bu özellik. hem oteldeki konuklara ve dışarıdan gelen kullanıcılara hizmet sunulması. dışarıdan herhangi bir insanın da kullanabileceği bir mekandır. Soru kağıtlarında mekanla ilgili sorulara geçilmeden önce çalışmanın gerçekleştirilmesi düşünülen bir kent otelinin lobi mekanı olduğu bilgisi yer almaktadır. farklı kültürlerden turistlerin lobi mekanını nasıl algıladıklarını tespit etmek amacındadır. olarak tanımlanabilir . En genel anlamda anket. bu bölgedeki turistler. cevaplandırıcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi. bilgi toplama yöntemleri arasından anket seçilmiştir. diğer bir deyişle kamusal alan tanımlamasına girmektedir. hem de sahip olduğu işlevler nedeniyle çok farklı kullanıcıların bir araya geldiği ve sosyal etkileşimin en yoğun gerçekleştiği ortak kullanım mekanlarının başında gelmektedir.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi Araştırmada kullanılan anket yöntemi birincil veri toplama yöntemlerindendir. Soruların yönlendirildiği kişilerin bir otelde kalmakta olmaları beklenmemektedir. UYGULAMA ÇALIŞMASI 5. çünkü ilgili kişilerle görüşme süresi çok kısa olmaktadır ve kişilerin fazla zamanını almadan gerekli bilgilerin alınabileceği en uygun yöntemin anket olduğu düşünülmüştür. çünkü lobi mekanı otelde kalan konukların yanı sıra. Çünkü. çalışmanın amacı açısından önemli bir kriterdir. kültür turizmi için gelmişlerdir.

telefonla. fakat bu tip cevapları analiz etmek zordur. İlk bölümdeki sorular. s. kısa. Ne olursa olsun. 2000). yaşanılan yer. Cevaplandıracak olan kişileri motive etmek amacıyla sorular. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. İkinci bölümde sorular. İlk bölümde. Üçüncü bölümde ise. Mekanla ilgili sorular üç bölümden oluşmaktadır. Sorular.119 (Altunışık vd. kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin sorular yer almaktadır. daha güvenilir olması açısından cevaplandırıcılara elle ulaştırılmıştır. kapalı uçlu (verilen seçeneklerden birinin işaretlenmesi şeklinde) da olabilir.68). Kapalı uçlu soruların cevaplarını analiz etmek kolaydır. anket formu hazırlanırken yönlendirici olmasını engellemek amacıyla sorular bölümlere ayrılmadan arka arkaya sıralanmıştır. Uygulama çalışması için hazırlanan anket formu. Bununla birlikte. çünkü tercihler kullanıcıların algılamalarının sonucu olarak görülmektedir. söz konusu kullanıcıların mekan özellikleri ile ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunu ve tercihler arasında farklılıklar ya da benzerlikler bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. birkaç bölümden oluşmaktadır. Gerçekleştirilen çalışma. kullanılacak mekanın kurgusuyla ve konumuyla ilgilidir. Sorular. . soruları oluştururken cevaplayan kişiyi yönlendirecek kelime ve ifadelerden kaçınılmalıdır (Schiffman ve Kanuk. açık uçlu olabileceği gibi (bu durumda.. 2004. Üç bölümdeki sorular da tercihlerle ilgilidir. farklı ülkelerden kullanıcılar üzerinde ne gibi etkilere sahip olduğunu. soruları cevaplandıracak kişilere elle. Anket formunun bir örneği Ek-1’de yer almaktadır. cevaplayanın kendi ifadeleri elde edilebilir). eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. mektupla. kent otellerindeki lobi mekanının hangi özelliklerinin. kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine yönelik sorulardır. net ve cevaplandırılması kolay olmalıdır. cinsiyet. Niceliksel araştırmalarda kullanılan anketler. internet yoluyla ulaştırılabilir. yaş. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. Açık uçlu sorularla daha fazla yorum elde edilebilir. bununla birlikte cevaplar verilen alternatiflerle sınırlıdır.

Tutumları oluşturan şeyler ise. İkinci tabloda frekans dağılımlarını gösteren bilgiler yer almaktadır. Bu da. nicel araştırmanın gereğidir. soruların tamamını yanıtlamıştır. kişilerin tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır. Likert ölçeğiyle elde edilen sayısal veriler bilgisayara aktarılmıştır. Error of Kurtosis) ve veri aralığı (Range) gibi değerler özetlenmektedir. iki kıta (Avrupa ve Asya) insanlarının algılamaları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek amacıyla tutum ölçeklerinden Likert tutum ölçeği kullanılmıştır. SPSS’in içeriğinde yer alan analiz yöntemlerinden biri olan t-testi. basıklıktaki standart hatalar (Std. Ankete katılanların hepsi. 30’u Asya kıtasından olmak üzere 60 kişi katılmıştır. sırasıyla merkezi eğilim göstergesi olan aritmetik ortalama (mean).. Likert tutum ölçeği. 30’u Avrupa kıtasından. inceleme konusu değişken açısından iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olup olmadığının tespitinde kullanılır (Altunışık vd. frekans (Frequency). kültür ve algılamadır. mekanın sosyal içeriğine vurgu yapar.3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar Anket çalışmasına. doldurulmuş kullanılabilir cevaplar arasındaki yüzde oranı (Valid Percent). basıklık (Kurtosis). cevap seçenekleri “Katılıyorum-Katılmıyorum” ifadeleri arasında derecelendirilir. mevcut üç farklı t-testi arasından.1’de görülen birinci tabloda. Diğer iki bölümdeki sorular. bağımsız gruplar arası t-testi (Independent Samples T-test) uygun görülerek kullanılmıştır. Bu çalışmada. 5. fiziksel özelliklerle birlikte estetik olgusuyla da ilişkilidir. tüm örnek kitle dikkate alındığındaki yüzde değeri (Percent). Error of Skewness). Çalışmanın bundan sonraki aşamasında. normal dağılımdan sapmanın göstergeleri olarak çarpıklık (Skewness). Likert tutum ölçeğinde. varyans (Variance). verinin dağılım özelliklerini inceleyen standart sapma (Std. Şekil 5. çarpıklıktaki standart hatalar (Std. Daha sonra her bir ifadeye bir puan verilerek sözlü ifadeler nicel hale dönüştürülür. mekan içindeki etkileşim özelliklerini tespit etmek düşüncesiyle hazırlanmıştır. geçerli (Valid). . 2004).120 İlk bölümdeki sorular. Anketin temel amaçlarından biri olan. Bu bilgiler sırasıyla. Anket soruları kapalı uçlu sorular şeklinde düzenlenmiştir. Deviation). tutum ölçekleri algılamaları ölçmek için de yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu aşamada. Dolayısıyla. istatistiksel veri analiz programlarından biri olan SPSS (Statistical Package for Social Sciences) kullanılmıştır.

121 kümülatif yüzde (Cumulative Percent) dir.7 100. Deviation Variance Skewness Std.989 .1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.3) kadın. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 6.994 .7) erkektir. ankete katılan 60 kişinin 35’i (%58.608 2 . 25’i (%41.3 41.309 -1. Statistics cinsiyet N Mean Std.0 Valid kadin erkek Total Şekil 5.0 Cumulative Percent 58. Error of Skewness Kurtosis Std.0 Valid Percent 58.3 41.608 2 cinsiyet Frequency 35 25 60 Percent 58. Deviation Variance Skewness Std.603 .368 .80 .777 . Statistics yas N Mean Std.3 100.946 .7 100. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 2.309 -1.240 .83 . Buna göre.347 .

7 3.0 Cumulative Percent 41.3 6.7 13.7 21.7 1.3 1.0 28.122 yas Frequency 25 22 13 60 Percent 41.0 Valid almanya avusturya ispanya italya isviçre danimarka hollanda portekiz belçika malezya singapur japonya çin pakistan iran suriye banglades yemen kore filipinler Total .0 Cumulative Percent 15.0 3.0 Valid 15-30 31-50 51-uzeri Total Şekil 5.0 21. Şekil 5.3 3.7 1.0 53.7 5.0 Valid Percent 15.3 6.0 6.3 3.3 1.3 25.7 36.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.7 5.7 100.3 45.7 1.7 100.0 3.3 86.7 8.3 83.0 50.3 13.7 78.3 1.3 1.7 21.7 1.0 3. ankete katılanların yaş dağılımı görülmektedir.3 56.0 43.0 3.7 5.0 98.7 88.7 1.7 70.7 36.7 1. ulke Frequency 9 4 1 1 2 1 8 1 3 2 2 8 4 1 3 2 1 1 5 1 60 Percent 15.0 6.7 5.7) ve 51 yaş ve üzerinde 13 kişi (%21.0 76.7 3.3 100.0 Valid Percent 41. 31-50 yaş arası 22 (%36.7 1.2’de.7 23.3 100.7 78.7 100. Buna göre.7).7 1. 15-30 yaş arası 25 kişi (%41.3 90.3 1.7 8.7) anket sorularını yanıtlamıştır.3 1.7 100.3 30.3 13.7 13.3 1.3 1.

Statistics egitim duzeyi N Mean Std.309 -1. Error of Skewness Kurtosis Std.0 Valid lise universite ve uzeri Total Şekil 5. Deviation Variance Skewness Std.309 -.0 Cumulative Percent 21.7 100.12 6.7 78. Error of Skewness Kurtosis Std.415 .608 20 Şekil 5.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.173 -1.7 78.049 . Yukarıdaki tablodan da okunabileceği gibi.081 .3’teki ikinci tablodaki Frequency sütununda her bir ülkeden kaç katılımcının olduğu görülmektedir. Şekil 5. Hemen yanındaki Percent sütununda ise kişi sayılarının toplam katılımcı üzerinden yüzdeleri yer almaktadır. anket sorularını cevaplandıran 60 kişinin 13’ü . Deviation Variance Skewness Std.411 .123 Statistics ulke N Mean Std.749 -.011 .3 100.0 Valid Percent 21.225 38. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 9.78 .3 100.608 1 egitim duzeyi Frequency 13 47 60 Percent 21. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 5.3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.

124 (%21,7) lise mezunudur, 47’si (%78,3) üniversite ve üzeri eğitim derecesine sahiptir. Üç bölümden oluşan anket sorularının her bir bölümü için Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında mekanın algılanmasında anlamlı bir farkın olup olmadığını öğrenmek amacıyla her bölüm için, “bağımsız iki grup t-testi” uygulanmıştır. Hazırlanan anket sorularının mekanla ilgili olanlarının birinci bölümü, Ek-1’de de görülebileceği gibi, lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. İfadeler şeklinde oluşturulmuş olan söz konusu sorular; 1. Çok pencereli bir lobi isterim, 2. Yüksek tavanlı bir lobi isterim, 3. Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, 4. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim, 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim, şeklindedir.
Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 27,77 28,20 Std. Deviation 2,223 4,715 Std. Error Mean ,406 ,861

pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan

Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances

t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2,339 -2,355 1,472 1,488

F pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan Equal variances assumed Equal variances not assumed 4,388

Sig. ,041

t -,455 -,455

df 58 41,288

Sig. (2-tailed) ,651 ,651

Mean Difference -,433 -,433

Std. Error Difference ,952 ,952

Şekil 5.5 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin, iki grup arası t-testi sonuçları. Şekil 5.5’teki ikinci tabloya bakıldığında, Sig. (2-tailed) değerinin 0,651 olduğu görülmektedir. O halde, bu bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark bulunamamıştır (0.651>0.05).

125

Statistics cok pencereli olsun 60 0 3,75 1,019 1,038 -,566 ,309 -,309 ,608 4 geleneksel bir lobi olsun 60 0 3,73 1,133 1,284 -,606 ,309 -,770 ,608 4 modern bir lobi olsun 60 0 3,17 1,137 1,294 ,090 ,309 -1,139 ,608 4 parlak renkli,dinamik olsun 60 0 3,40 1,108 1,227 -,164 ,309 -1,124 ,608 4 yuksek tavanli olsun 60 0 3,90 ,951 ,905 -,772 ,309 -,144 ,608 3

N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range

Valid Missing

cok pencereli olsun Frequency 1 7 13 24 15 60 Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Valid Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Cumulative Percent 1,7 13,3 35,0 75,0 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

yuksek tavanli olsun Frequency 8 6 30 16 60 Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Valid Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Cumulative Percent 13,3 23,3 73,3 100,0

Valid

katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

parlak renkli,dinamik olsun Frequency 1 16 11 22 10 60 Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Valid Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Cumulative Percent 1,7 28,3 46,7 83,3 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

126

modern bir lobi olsun Frequency 2 20 12 18 8 60 Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Valid Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Cumulative Percent 3,3 36,7 56,7 86,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

geleneksel bir lobi olsun Frequency 1 12 6 24 17 60 Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Valid Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Cumulative Percent 1,7 21,7 31,7 71,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

Şekil 5.6 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Birinci gruptaki sorular için katılımcı grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığının tespitinden sonra, yukarıdaki frekans tabloları sorulara verilen yanıtların dağılımını göstermektedir. Tablolar incelendiğinde, çok pencereli bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi, “katılmıyorum” diyen 7 kişi, “katılıyorum” diyen 24 kişi, “kesinlikle katılıyorum” diyen 15 kişi bulunmaktadır. Buna göre, katılımcılar tarafından lobinin çok pencereli olması istenmektedir (24+15=39 kişi). Yüksek tavanlı bir lobi isterim, ifadesine cevaplandıranlardan 8 kişi “katılmıyorum”, 30 kişi “katılıyorum”, 16 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Sonuçlardan açıkça görülmektedir ki, lobinin yüksek tavanlı olmasını isteyenler çoğunluktadır (30+16=46 kişi). Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi, “katılmıyorum” yanıtını veren 16 kişi, “katılıyorum” yanıtını veren 22 kişi, “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 10 kişi bulunmaktadır. Buna göre, çoğunluk (22+10=32 kişi) lobinin canlı renklerle dekore edilmiş dinamik bir lobi olmasını istemektedir.

lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgilidir: 1.7’teki t-testi sonuçlarına bakıldığında. Organik formlu bir mekan isterim. Şekil 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim.05 olduğu .654 Şekil 5. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.433 -1. Error Mean . iki grup arası t-testi sonuçları.289 Sig.654 . “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 17 kişidir. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim.033 . Sig. 20 kişi “katılmıyorum”. Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 16. Arada fazla fark bulunmamakla birlikte.033<0. 4.743 -. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıtlamıştır.191 -2.743 -2.389 2.127 Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. 2. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi.436 . (2-tailed) . Bu durumda.53 17.bagl + kucuksaln + organik Equal variances assumed Equal variances not assumed . (2-tailed) değerinin 0. 18 kişi “katılıyorum”. . 5. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. “katılıyorum” yanıtını veren 24 kişi.191 df 58 57.433 Std.bagl + kucuksaln + organik Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2.033 Mean Difference -1.899 Sig.124 -.488 basamaklr + galeriler + resep. modern dekore edilmiş bir lobi isteyenlerin sayısı daha fazladır (18+8=26 kişi). Error Difference .7 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin.123 F basamaklr + galeriler + resep.97 Std. 3. İkinci bölümde yer alan sorular. lobinin geleneksel öğelere ve stile sahip olması istenmektedir (24+17=41 kişi). Deviation 2. “katılmıyorum” yanıtını veren 12 kişi. Basamaklarla.347 t -2. ifadesini 2 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.671 Std.

7 40.857 -. lobi mekanının fiziksel özelliklerine ve konumuna ilişkin özelliklerin algılanmasında.175 . Deviation Variance Skewness Std.309 -.977 .52 .575 -.08 .0 15.3 41. Error of Skewness Kurtosis Std.608 4 kucuk salonlar halinde olsun 60 0 3. Error of Kurtosis Range Valid Missing dosemede basamaklar olsun 60 0 3.68 .309 .0 23.758 .3 15.235 1.7 23.309 -1.0 Valid Percent 6.0 Valid Percent 1.667 .0 100.279 .0 100.97 .7 61.3 100.7 40.525 .7 16.983 .7 100.833 .7 46.3 15.429 .695 -.0 13.309 .608 4 dosemede basamaklar olsun Frequency 4 24 9 14 9 60 Percent 6.0 Cumulative Percent 1. Statistics galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun 60 0 3.436 .608 3 N Mean Std.7 23.608 4 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun 60 0 3. Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında anlamlı bir fark vardır denilebilir.0 13.309 -.128 görülmektedir.0 Cumulative Percent 6.0 15.7 18.0 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .966 -.3 45.7 16.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun Frequency 1 10 14 27 8 60 Percent 1.00 1. Dolayısıyla.926 .7 86.674 .608 4 organik formlu olsun 60 0 3.3 100.7 85.0 23.3 45.459 .037 .722 .

0 45. Dağılıma bakıldığında katılımcıların lobi mekanının zemininde basamaklarla yükseklik farkları oluşturulmasına olumlu bakmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır (4+24=28 kişi).3 100. Şekil 5.7 5.3 21.0 20.7 31.3 100. ifadesine 4 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. katılımcıların lobinin galeriler aracılığıyla diğer . 27 kişi “katılıyorum”.0 Cumulative Percent 5. 24 kişi “katılmıyorum”.0 30.0 78.0 58.7 96. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.0 Cumulative Percent 1.0 100.0 58.0 15.7 30.7 61.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total organik formlu olsun Frequency 1 2 21 27 9 60 Percent 1.0 15. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.3 35.3 35.0 35.7 100. ifadesine 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” demiştir.3 21.0 40. 14 kişi “katılıyorum”.8 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.0 100.0 Cumulative Percent 1.3 100. basamaklarla.0 Valid Percent 1.0 3.0 Valid Percent 5.7 100.0 15.0 85.7 100. 9 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıt vermiştir. 10 kişi “katılmıyorum”.8’deki tablolara bakıldığında.0 30. Bu durumda.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total kucuk salonlar halinde olsun Frequency 1 18 18 21 2 60 Percent 1.7 3.0 15.7 30.0 45.129 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun Frequency 3 9 35 13 60 Percent 5.0 35.0 Valid Percent 1.7 3.0 3.0 100.

Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. Bara yakın oturmayı tercih ederim. 6. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. ifadesine cevaplandıranların 1’i “kesinlikle katılmıyorum”. çoğunluğun lobinin birkaç küçük salondan oluşmasını istediği görülmektedir (21+2=23 kişi). 27’si “katılıyorum”. Üçüncü bölüm. 9’u “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. 8. ifadesi için 3 kişi katılmıyorum. Çoğunluk. 7. “katılıyorum” yanıtını veren 21 kişi. organik formlu bir mekan oluşturulması fikrine olumlu bakmaktadır (27+9=36). Organik formlu bir mekan isterim. . ifadesinin karşılığında “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. “katılmıyorum” yanıtını veren 18 kişi. Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 2 kişi olduğu sonucuna tablodan ulaşılmaktadır. 2. Sonuçlar. Farklı insanlar tanımayı severim. çoğunluğun giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı bir lobi istediğini göstermektedir (35+13=48 kişi). 35 kişi katılıyorum. 4. mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik sorulardan oluşmaktadır: 1. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. 9. Toplam 23 kişinin olumlu yanıt verdiği göz önüne alınırsa. 2’si “katılmıyorum”. 3. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim.130 mekanlarla bağlantılı olmasını istedikleri söylenebilir (27+8=35 kişi). Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. 13 kişi kesinlikle katılıyorum yanıtını vermiştir. Diğer gruplarla ilişkisi olmayan. 5.

591 -.763 .802 .608 4 duvar kenarina otururum 60 0 3. (COMPUTE) 30 28.7 18.48847 Şekil 5.2000 4.309 -.309 .40594 COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.7 16. Şekil 5.064 .05) üçüncü bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.309 -. Error Mean .309 .9’deki verilere bakıldığında.490 . Statistics asansor ve merdiven yanina otururum 60 0 2.459 .0 100.609 .43333 Std.7 50.86090 Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper 1.823 .854 .0 Valid Percent 1. Sig.608 4 yabancinin yanina oturabilirim 60 0 3.43333 .823 .7667 Std. Error Difference .101 .455 41.309 .783 .651>0.309 .7 16.gruplar + asya ortaya + resep.131 Group Statistics yasanilan yer avrupa N 30 Mean 27.22344 Std. iki grup arası t-testi sonuçları.608 4 heryeri görecek sekilde otururum 60 0 4.388 Sig.95181 -2.729 .309 -1.03 .0 15.455 df 58 Sig.651 -.995 .. (2-tailed) değerine dayanarak (0.58 .47192 F COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.608 4 cam kenarina otururum 60 0 3.3 35.769 .71535 .608 3 orta kisma otururum 60 0 2.673 .0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .395 .309 .73 .95181 -2.7 50.309 .7 16.60 .50 . Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std.620 -.yaki + yab.327 .873 .38 . Error of Kurtosis Range Valid Missing bara yakin otururum 60 0 2.990 -.33858 -.02 1.608 4 kucuk oturma gruplari otururum Frequency 1 10 10 30 9 60 Percent 1.787 .607 .7 16.309 1.yaki + yab.989 ..049 1.95 .18 .608 3 kucuk oturma gruplari otururum 60 0 3.987 .288 .462 .608 4 resepsiyona yakin otururum 60 0 2.643 -. (COMPUTE) Equal variances assumed Equal variances not assumed 4.0 100.459 .979 . (2-tailed) .9 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.. .35514 1.330 .608 3 N Mean Std.155 .041 t -.651 Mean Difference -.0 85.885 .007 .gruplar + ortaya + resep.257 . .0 15. Deviation 2.0 100.0 Cumulative Percent 1. .

3 20.0 16.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total cam kenarina otururum Frequency 3 10 34 13 60 Percent 5.0 Valid Percent 10.7 41.3 8.0 1.0 43.0 Cumulative Percent 5.0 10.7 63.3 20.0 Cumulative Percent 10.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total orta kisma otururum Frequency 6 26 21 6 1 60 Percent 10.7 100.3 91.7 28.132 yabancinin yanina oturabilirim Frequency 8 12 37 3 60 Percent 13.3 35.7 56.3 100.0 21.7 78.0 100.0 Valid Percent 5.3 33.7 21.7 100.7 100.3 88.0 61.3 8.0 Valid Percent 1.7 5.7 40.7 5.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .7 40.0 43.0 1.3 95.0 Cumulative Percent 1.3 35.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total duvar kenarina otururum Frequency 1 24 13 17 5 60 Percent 1.7 100.0 21.0 Cumulative Percent 13.0 21.0 Valid Percent 13.0 53.3 100.0 10.3 100.7 56.7 100.0 100.0 61.0 16.3 98.7 21.0 100.7 28.3 100.

0 100.7 1.3 16.0 51.7 100.0 11.7 100.10’daki tablolar sırasıyla incelendiğinde.0 Cumulative Percent 5.7 100.3 95.7 20.7 1.3 100. diğer gruplarla ilişkisi olmayan.3 16.3 100.0 51.7 58.7 16.0 Cumulative Percent 6.0 56.7 16.7 40.7 100.7 78.7 5.0 Valid Percent 16.0 15.10 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.0 31.7 46.0 100.7 5.0 56.0 20.7 86.0 31.3 100.7 28.7 1. Şekil 5.7 1.7 100.7 98.0 Valid Percent 5.7 20.133 heryeri görecek sekilde otururum Frequency 3 9 31 17 60 Percent 5.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total asansor ve merdiven yanina otururum Frequency 10 35 10 4 1 60 Percent 16. küçük .0 15.7 75.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 91.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total resepsiyona yakin otururum Frequency 6 34 12 7 1 60 Percent 10.7 98.0 Valid Percent 6.0 66.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total bara yakin otururum Frequency 4 24 19 10 3 60 Percent 6.7 6.3 100.0 100.0 71.0 Cumulative Percent 16.7 58.0 Cumulative Percent 10.0 11.7 6.7 40.0 Valid Percent 10.7 28.

34’ü “katılıyorum”. Çoğunluk. “kesinlikle katılıyorum” diyen 9 kişi bulunmaktadır. pencere yanında oturmayı isteyenlerin sayısı oldukça fazladır (34+13=47). 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. 10’u “katılıyorum”. ifadesine cevaplandıranların 1’i “katılmıyorum”. 17 kişi “katılıyorum”. ifadesi için 10 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi olduğu tablodan okunmaktadır. Sonuç olarak. Sonuçlara bakıldığında. fazla fark olmamakla birlikte. ifadesi için tablodaki dağılıma bakıldığında. “katılıyorum” yanıtını veren 6 kişi. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. “katılmıyorum” diyen 10 kişi. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih edenler sayısı çoğunluktadır (30+9=39 kişi). cümlesine karşılık. “katılmıyorum” yanıtını veren 26 kişi. Farklı insanlar tanımayı severim. sayıca daha fazla olduğu görülebilir (1+24=25 kişi). 31 kişi “katılıyorum”. “katılmıyorum” yanıtını veren 8 kişi. duvar yanında oturmayı tercih etmeyenlerin. Buna göre. “katılıyorum” yanıtını veren 37 kişi. cevaplandıranların tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ettikleri söylenebilir . Açıkça görülmektedir ki. lobide. cümlesinin karşılığında soruları cevaplandıran 60 kişinin 4’ü “kesinlikle katılmıyorum”.134 oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. (31+17=48 kişi). cümlesine 3 kişi “katılmıyorum”. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. 5 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. bara yakın oturmayı tercih etmemektedir (4+24=28 kişi). Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. Orta kısımlarda oturmayı tercih etmeyenlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir (6+26=32 kişi). 24 kişi “katılmıyorum”. “katılıyorum” diyen 30 kişi. 13’ü “kesinlikle katılıyorum” demiştir. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. çoğunluk. 35 kişi “katılmıyorum”. Bu durumda. 4 kişi “katılmıyorum”. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 3 kişi olduğu görülmektedir. Buna göre. 3’ü “kesinlikle katılıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. 24’ü “katılmıyorum”. söz konusu ifadeye olumlu yanıt verenlerin sayısı daha fazladır (37+3=40 kişi). diğer gruplarla ilişkisi olmayan. Bara yakın oturmayı tercih ederim. merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih etmemektedir (10+35=45 kişi). ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. 17 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir.

tüm mekanı görecek şekilde -sayıca oldukça fazla-. galeri boşlukları vb. Sonuç olarak. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. çok pencereli -sayıca oldukça fazla-. Lobi mekanının fiziksel özellikleri ile kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümlerde Avrupa ve Asya’da yaşayan turistlerin algılamalarının birbirinden farklı olmadığı bulunmuştur. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi bulunmaktadır. tanımadıkları birinin yanına oturabileceklerini ifade etmiştir.ve modern bir şekilde dekore edilmiş. Lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili seçimlerin sonuçları incelendiğinde. pencere yanında oturmak isteyenlerin sayısı. Kullanıcıların çoğu. “katılıyorum” yanıtını veren 7 kişi. Katılımcıların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerine bakıldığında. birkaç küçük salondan oluşan. asansöre. organik formlu bir lobi mekanı -sayıca fazla. hem de yerel kültürel kimliği “uygun” bir şekilde mekana yansıtabilmelidir. katılımcıların çoğunluğu. giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı -sayıca oldukça fazla-. hem çağının gereklerini mekana uygulayabilmeli. Özellikle. aracılığıyla diğer mekanlarla ilişkili olan -sayıca fazla-. yüksek tavanlı -sayıca oldukça fazla-. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili soruların yer aldığı bölümde iki grubun mekanı algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda. katılımcıların çoğu. katılımcıların. “katılmıyorum” yanıtını veren 34 kişi. Mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümde. geleneksel bir stilden yana olanların sayısı tüm katılımcılar içinde oldukça fazladır ve modern dekorasyona karşı olanların sayısı. Öte yandan. aynı zamanda geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi mekanı istemektedirler.tasarımına olumlu baktıkları görülmektedir. duvar ve pencere yanında oturmayı tercih etmekle birlikte. duvar yanında oturmak isteyenlere kıyasla çok daha fazladır.135 Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. canlı renklerle -sayıca fazla. tasarımcı. fiziksel özellikler arasında katılımcılar. karşı olmayanlara oldukça yakındır. diğer gruplarla ilişkisi olmayan küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ettiklerini. Resepsiyona yakın oturmayı tercih etmeyenler çoğunluktadır (6+34=40 kişi). orta bölümlerde oturma fikrine ise çoğu kişi olumlu bakmamaktadır. Yani farklı kültürlerden gelen kullanıcılar ziyarete geldikleri kültürü mekan içinde ve mekansal öğelerde de yaşamak istemektedirler. döşemede basamakların kullanılmadığı. hem de farklılıklar olduğu saptanmıştır. Yine. merdivene- . farklı kültürlerden kullanıcıların lobi mekanıyla ilgili algılamalarında hem benzerlikler.

ve bara uzak ve resepsiyona yakın -sayıca oldukça fazla.136 sayıca çok fazla. farklı kültürlerden insanların mekanla ilgili algılamalarının niteliğini ortaya koymuştur. Çoğunluğun mekansal özelliklerle ilgili seçimleri ise lobi mekanının tasarımında veri olarak kullanılması açısından önemlidir. kişilerin algılamalarının tercihlere ve mekansal davranışlara yansımasından yararlanılarak.oturmak istemektedir. Yapılan çalışmanın sonucu. .

motivasyon ve kültür. Bu noktada. Yine de. Mahremiyet. Mekanların ve dolayısıyla yapma çevrelerin neden ve nasıl oluşturulduğunun cevabı insanın çevreyle olan ilişkilerinde gizlidir. fiziksel çevrenin kapsadığı yapma çevreleri oluşturan elemanlar olduğundan çalışmada.eklenir. mekanların yan yana geliş şekilleri ve renk. nesneden kaynaklanan özelliklere öznel özellikler de önceki deneyimler. Onu her insan için özel kılan. algısal boyutları düşünüldüğünde mekan çok daha fazlasını ifade eder. algılama ve mekanın algılanması konuları işlenerek. işlenmesi. Çünkü. Çünkü. Bu süreç. farklı kültürlerden kullanıcıların bir lobi mekanı içinde birbirleriyle olan etkileşiminin mekanın biçimlenişini ve kurgusunu nasıl etkilediğinin (ya da tam tersi) ortaya konması amaçlanmıştır. Söz konusu mesajlar. duygular. Mekanı sadece bir yapı parçası gibi görmek doğru olmayabilir. İnsan çevreyi nasıl tanır? Çevreden hangi bilgileri alır? Bu bilgilerin işlenmesi sonucu insanlara çevreden ne tür mesajlar ulaşmış olur? Psikolojik boyutta olan bu ilişkiler. yorumlanmasından oluşur. mekan. bilgilerin yorumlanması ve anlamlı hale gelmesi kısmıdır. mekansal organizasyon ve düzen denilen. elde edilmesi. bölgesellik gibi kavramlar insanların içinde bulundukları çevrede diğer insanlara karşı durumlarını belirlemek ve ilişkilerini düzenlemek üzere kullandıkları davranış düzenleme mekanizmalarıdır. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu tezde. bir turizm mekanı olan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcının sahip olduğu kültürün bir etkiye sahip olup olmadığının. Mekanı oluşturan bileşenlerin mekan kurgusunu oluşturmak üzere çeşitli şekillerde bir araya gelmeleri. binalar ve şehirler kurarlar. bazı davranışsal oluşumlardan bahsetmek mümkündür.137 6. bu noktada. ışık. Mekanlar. Mekanın yapısal ve fiziksel olarak üç boyutu olsa da. Bununla birlikte. İnsanlar çevreden kendilerine gelen mesajlarla çevreyi tanırlar. şekillendirirler. özellikle. mimariyi oluşturan en önemli olgulardan biridir. mekanın algılanmasını etkileyen nesnel özellikler de mevcuttur. algılama süreci göründüğü kadar kendiliğinden oluşan (istemsiz) bir süreç değildir. çevresel bağlantılar ve çevresel psikolojik süreçlerle bağlantı kurulmuştur. insan davranışları yoluyla somut hale dönüşür. . Mekan. bilginin seçilmesi. kişisel mekan. doku gibi diğer fiziksel özellikler ile mekan özelliklerinden kaynaklı estetik olgusu algısal yorumları etkileyen nesnel durumları oluşturur. duyularla çok farklı şekillerde deneyimlenebilir. algılama süreci sonucunda oluşan zihinsel imgeleri oluşturur.

. konumu. yöresel yemekler gibi nesnel kültürel öğeler değildir. dünya görüşü gibi insanın içinde bulunduğu toplum nedeniyle yaşarken öğrendiği. lobi mekanı ile ilgili de kullanıcı tercihleri ve kararlarını etkileyen özellikler önemlidir. eğilimlerinin ve sosyal etkileşimlerinin ne yönde olacağını saptamak tasarımcı için çok önemli bir veri olacaktır. ise tercihlerini ve davranışlarını büyük ölçüde tespit eder. farklı kültürlerden pek çok insanı tesadüfen bir araya getiren ve onları bir mekanı ortak kullanmaları durumunda bırakan kamusal bir mekandır. kullanıcı memnuniyeti açısından önemlidir. Farklı kültürlerden ve ülkelerden insanların bir araya geldiği lobi mekanı. Tezin beşinci bölümünü oluşturan anket çalışması bu bağlamda gerçekleştirilmiştir. Zaten. turizm de farklı insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisidir. İnsanın hayata bakışı. algılamanın konusudur. söz konusu insanların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerinin. algısal deneyimler kullanıcının ya da gözlemcinin iç dünyasından ya da sosyal ve kültürel özelliklerinden de etkilenir. Seyahat.138 Bunun yanında. tutumlar. kültür. bir mekanla ilgili kullanıcı memnuniyeti kullanıcının. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri oluşturan bileşenlerdir. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri ve benzerlikleri oluştururken. Farklı bir çok ülkeden turistin kullanımına açık olan lobi mekanı. Farklı çevrelerde insanların çevrelerini nasıl tanıdığı. toplumlar arasındaki farklılıklara temel oluşturur. çalışma konusu nedeniyle lobinin özel bir yeri vardır. bir turizm mekanıdır. yani turistin o mekanı tekrar ziyaret etmesini etkileyeceğinden mekansal özellikler önemlidir. Algılamayı etkileyen öznel özelliklerin başında kültür gelmektedir. gelişen ulaşım araçları sayesinde insanlar kolaylıkla farklı çevreleri ziyaret edebilmektedir. kültür. Değerler. Böyle bir mekanın tasarım özelliklerinin (fiziksel özellikleri. Teknoloji ve endüstrileşme aracılığıyla günümüzde sınırlar esnekleşmiş ve dünya “küçülmüştür”. bir kişinin hayata bakışını temsil eder. Çünkü. Kültür. kullanım özellikleri gibi) kullanıcı memnuniyeti oluşturması açısından. Turizm ve pazarlama sektörü açısından bakıldığında. turizm olgusundan ayrı düşünülemez. kurgusu. değer yargıları vb. anladığı ve bu çevreyle ilgili tercihleri ise daha önce değinildiği gibi. Bu nedenle. gelenekler. tarihi eserler. her mekan gibi lobi mekanının da kullanıcının zihninde oluşturduğu imgeler (algılamanı ürünleri). Burada sözü edilen kültürel özellikler. Bütün bunların yanında. Diğer tüm turizm çevrelerinde olduğu gibi. Bir mimar gözüyle bakıldığında ise. çoğunlukla farklı çevreler ve kültürler tanımak amacıyla gerçekleştirilmektedir.

Oysa. mimarlık alanında da bu tür çalışmalara ağırlık verilmelidir. sosyal antropoloji ve turizm araştırmalarının konusu olmaktadır. Mekansal algılama ile ilgili çalışmalar. . kullanıcıların iç dünyalarında mekanların nasıl bir gerçeklik kazandığını anlamak bakımından önemlidir ve genellikle sosyoloji. Bu durumda. teknolojinin birbirine yaklaştırdığı insanların dünyayı algılamalarında hala kültürlerinin etkisiyle hareket ettikleri durumlar olduğunu söylemek mümkündür. daha önce gerçekleştirilen benzer araştırmaların sonuçlarıyla da örtüşmektedir. hem de farklılıklar bulunmuştur. katılımcılara yöneltilen mekansal özelliklerle ilgili 19 sorunun cevaplarıyla ilgili dağılımlardır. psikoloji.139 Anketin sonucunda iki farklı kıtadan kullanıcıların mekansal tercihleri ve eğilimleri arasında hem benzerlikler. Bu sonuç. Anket çalışmasının diğer bir sonucu. Araştırmacılar. Söz konusu dağılımların sonuçları. turistlerin yoğun olarak kullandığı bir lobi mekanının tasarım verileri olarak tasarımcılar tarafından kullanılabilir. kullanıcıların demografik özelliklerini sınırlandırarak mekansal algılama ve mekansal algılamada kültürün etkisi ile ilgili daha spesifik araştırmalar gerçekleştirebilirler.

35:11-15. s. Consumer Behaviour and Marketing Action..193. ve Wohlwill. Horizon Pres. (Anonim). 197. (2000).. Lisans Tezi.. Belirtilen Kaynak: Lang. (1997). İstanbul. International Journal of Tourism Research. (1980). Human Behavior and Environment: Advances in Theory and Research. Culture and Environment. Rapoport. New York. ve Gilson.. (1991). TDK Türkçe Sözlük. (Anonim). Berkeley and Los Angeles.A.A. İstanbul Teknik Üniversitesi. 6:318-329. s. “Mimarlıkta Mekan Kavramı”. J. s. (1992). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1980). R. 5:251-268. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. (1986).. (2002).189. H. J. Boston. (1970). Altman. (2000).. Holt. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. R. A.. As Space: How to Look at Architecture.. ve Chemers. ve Brinberg. Y. Coşkun. University of California Press. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1997). Yıldız Üniversitesi Yerleşme ve Mimarlık Bilimleri Uygulamalı Araştırma Merkezi. s. SPSS Uygulamalı.. İstanbul. Sakarya. s. (2003). Altman. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s.66. “The Image of the Third World in Tourism Marketing”.. California. s. (1965). Journal of Travel Research. (1979). ve Yıldırım. University of California Press. Wadsworth. H. Y. Belirtilen Kaynak: Lang. S. Assael. Social Psychology and Perception. Bütün. New York and London.W. İstanbul. Barry. Boston. . Bayraktaroğlu.S. (1993). Plenum Pres. İstanbul Teknik Üniversitesi. “Destination Environment Quality and Tourists’ Spatial Behaviour in Nigeria: a Case Study of Third World Tropical Africa”. Memo Larousse 2. Art and Visual Perception. R. (1957). Inc. U. Berkeley and Los Angeles. C.. Yıldız Teknik Üniversitesi. O.. Rinehart&Winston.. Mimarlık ve Şehircilikte Mekan Dergisi.. (1987). Kent Mekanı ve Görsel Bilgi. İstanbul. Baloğlu. Arnheim.195. Sakarya Kitabevi.D. Ö. (1997). PWS-Kent Publishing Company. J.F. 3rd Edition. S. (Anonim). S. Altan.. D. İ. I. (2000).. Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model.193. The Dynamics of Architectural Form. (1987)..Lisans Tezi... (1987). Aydınlı. Kent Publishing Company. Consumer Behavior: Concepts and Strategies. Y.. (2004). “Affective images of Tourism Destinations”.140 KAYNAKLAR Albal. M. Bruner. 3rd Edition.89. Mimarlık ve Algılama: Özne-Nesne Diyalektiğine Analitik Bir Yaklaşım. Dictionnaire Larousse 4. E... R. Annals of Tourism Research. Awaritefe. New York. Berkman. (1993). Britton. R. Dictionnaire Larousse 2.. (1986).Lisans Tezi. I. (2000). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Arnheim.. Altunışık. (1977). (Anonim).. (2000).

(1977). “Measurement of Korean Tourists’ Perceived Images of Overseas Destinations”.R. ve Wind. Environmental Perspectives. London. s... (2003).. (1993)..22. F. Dann.. Douglas..C. Dede. s. J. Crompton.D.. Belirtilen Kaynak: Altman ve Chemers. I. Y. American Marketing Association. Annals of Tourism Research. (1988). (2002). Aldershot. Boston. “Tourism in the 21st Century: Lessons from Experience”. Conway. (1965). “Image Differences Between Prospective. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. “Anomie.. M. Annals of Tourism Research. Fakeye.67. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1974). 8:187-219.. Journal of Travel Research. (1991). (2000). s. G. J. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.262. Colombia Journal of World Business. Mehuen. Consumer Psychology for Marketing.K.. Y. (2000). Yem Yayın. Ross. s. J. P. (1998).. England. N.196. Journal of Travel Research.Ö. Ego-enhancement and Tourism”. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Fourth Edition.196. “Human Territories: Comment on Functional Properties”.196. Marketing Research Technique Series No:7. s.141 Canter ve Krampen. Environment and Behaviour. H. s..C.L.. London. (1994). (2003). (2000). Fairweather. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. s. “The Myth of Globalization”. R.L.. (1980). Journal of Travel Research. Jenkins.R.150. ve Crompton.395. 8(1):31-48. (2000). 30:10-16. “An Assessment of the Image of Mexico As a Vacation Destination and The Influence of Geographical Location Upon That Image”. G. Dann.Lisans Tezi.. s. Foxall. Mimarlık: Biçim. 38(4):411-416.R. (1999).2. (2000). “Attitude Research”. (1997). . (1979b). (1987). Belirtilen Kaynak: Markin. “Visitors’ and Locals’ Experiences of Rotorua. ve Goldsmith. Crespi. İstanbul. “Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History”. E. New Zealand: An İnterpretative Study Using Photographs of Landscapes and Q Method”. 6:408-424.E. 2:2-7.2. H. E. “Tourism Motivation: An Appraisal”. (1996).J.. ve Swaffield. İstanbul Teknik Üniversitesi.. London. (2000).P. K. Edney. (1992). J. ve Hsu. Carlson. (2003). (2001).S.L. S. Crompton.68. (2000). s. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. 22(4):19-29. Perceiving Others. Routledge. (1981).R. First-time. (1994). Continuum. Psychology: The Science of Behavior..S. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.M.S. R. s. S. G. Cook. Routledge. and Repeat Visitors to the Lower Rio Grandle Valley”. The Tourist Review. s. Ching. Faulkner.. B. Annals of Tourism Research. J. “Motivations for Pleasure Vacation”..M. ve Laws. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (1979a).306. “The Role of Destination Image in Tourism: An Extension”. Mekan ve Düzen.S.. s. Chen. 4:283-297.. İstanbul. Mekanın Algılanma Olgusu ve İnsan-Hareket-Zaman Faktörlerinin Etkisi. ve Roenisch. (1979). Chon. Moscardo. Hants. s.. J. G.. 8:187-219. International Journal of Tourism Research. 17: 18-23. Allyn and Bacon. (1976).137.

(1999). “A Framework of Psychological Meaning of Products”.67. Golledge.142 London. Hall. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.A. (1974). (2000). s.M.194. Berlin. (2000). (1981). Wiley. Texas.. London. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. Holzner. (1997). Hui.398. Kış:77. New York. Groetzbach. (2003). Holt. E. 196.1.. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.66.16. Environment and Tourism.67.T. Mekan ve İnsan Psikolojisi.. 75(4):192-205. s. Groetzbach. J. (2003). (1972). G.. s. (2000). C. “Singapore’s Image as a Tourist Destination”. “Tourism Motivation and Expectation Formation”.. Institut für Tourismus. (2002). New Fetter Lane. (2000).. “Stadtland USA”. Price Theory: An Intermediate Text.H.. Annals of Tourism Research.. s. s. 9:256-262. 2:191-216. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Friedman... Hasol. W. Regendburg. University of Texas. s. Erhdungsverhalten und Tourismusstile am Beispiel Orientalischer Lander. 67. Hofstede.. ve Lessig. (2003). S. W. (1987).. (1991). Gartner. Freizeit und Erholung als Probleme der Vergleichenden Kulturgeographie. D. (2000). (2003)..D. London. Vacationscape-Designing Tourist Regions. ve Proshansky. (2000). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Freie Universitat. (2000).P.. The Hidden Dimension. (1982). H. R. An Introduction to Environmental Psychology. Gnoth. İmamoğlu.130. (1993). Holden.. Eichstater Beitrage. 13:338-342. . Gunn. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Advances in Consumer Research. London. Ittelson. New York. Ergonomics of Home. International Journal of Tourism Research. 5:305-313. s. İstanbul. R. Geographische Zeitschrift.. TOL Dergisi. “Image Formation Process”. s. E. New York. Inc. Iso-Ahola..107. New York. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. Rinehart and Winston. The Geography of Tourism and Recreation. (2000).C. V. s. (1973). (2000). ve Page.. L. Doubleday & Company..M. D. (1985). ve Wan.E.W.. s. Routledge. E. E. T. (1986). C. Friedman.398.K. Annals of Tourism Research Fall. Grandjean. s. Journal of Travel and Tourism Marketing.70. “Toward a Social Psychological Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”. (1966). Belirtilen Kaynak: Lang. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. Halsted. 16-20.. (1987). V. s.398. YEM Yayın.. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Culture and Organisations: Software of the Mind. A. S. (2000).. (1988). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.J.. Hall. s.68. (1986). McGraw Hill. T. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Environmental Cognition. (2000).

. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (2000). F.W ve Waalen.306.. Van Nostrand Reinhold.. W.F.. C. (1999). “Toronto’s Image as a Destination: A Comparative Importance-Satisfaction Analysis by Origion of Visitor”. (2001). Martin. Lowenthal. (1961). “The Role of Imagery in Information Processing: Review and Extensions”. Cambridge. Kozak. (1974). Inc. (2003). “The “Pull” of Tourism Destinations: A Means-end Investigation”. s. Mimarlıkta Süreç: Kavramlar-İlişkiler. Crotts. Experience and Imagination: Towards a Geographical Epistemology”. (2002). (2003). s.. D.4. ve Price. R. Knudson.. Litvin.L. K. Lang.S.. Designing for Human Behavior: Architecture and the Behavioral Sciences.. (2000).28. ve Vachon. (2003). Foresman&CO. Hutchinson & Ross. Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. . “Geography. ve Kluckhohn. s. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. “Cross-cultural Tourist Behaviour: a Replication and Extension Involving Hofstede’s Uncertainity Avoidance Dimension”. J. D. Hanbook of Intercultural Training 2 and 3: Issues in Training Methodology. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. (1988). Macmillan. Outdoor recreation and Tourism. U.. s.195. S. D. (1987).. New York. (1977). Dowden. Pergamon Press.306. (1987).. W. 13:473-491.L.. (1999). New York. L. 39(3):252-260. (2004). A.C. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Kroeber. M. s. İstanbul. Consumer Behavior: A Cognitive Orientation. Landis. D.. Markin. D. “Comparative Analysis of Tourist motivations by Nationality and Destinations”.15. H. MIT Pres..306. New York. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions.9. “Image of Camping-Barriers to Participation”.. (1985). ve Robertson. D. ve Cormier.. Stroudsburg. Scott. Joppe. (2000).306. Tourism Management. 51:241-260. Random House. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.. (1983).. R. Tourism Management. (2003). T. La Page. J. Kozak. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.143 İzgi. The Image of the City. Journal of Travel Research.. ve Hefner. ve Brislin. P. (1974). Kassarjian.W. s. 1:1-15. “Understanding and Measuring Tourist Destination Images”. O. “Comparative Assessment of Tourist Satisfaction with Destinations Across Two Nationalities”.W. MacInnis. International Journal of Tourism Research. Belirtilen Kaynak: Rapoport. J. Macmillan.197. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Journal of Travel Research. 6:29-37. International Journal of Tourism Research.L.. D. (2001). 23(3):221-232. (2003). (2003). Jenkins. New York. s.1. Moleski. USA. Burnette. Lang..J. (2002). (1960).J. Klenosky. YEM Yayın. Perspectives in Consumer Behavior. Journal of Travel Research.. s. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. M. 40(4):385-395.H. C. Lynch. Annals of the Association of American Geographers... s.. s. (2003). s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1977).H. (1968). Journal of Consumer Research. J. M. 15(4):21-25. 22(4):391-401. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.

(2003). (1977).W. s. C. (1988). University Pres. 195.. Peabody.. (1998). Boston. ve Mansfeld. (2000).400.. New York. Belirtilen Kaynak: Ross. Addison-Wesley. s. Norberg-Schulz. Moore. “Intensions in Architecture”. s. s. J.22. C. Belirtilen Kaynak: Lang...J. (1976). Belirtilen Kaynak: Awaritefe. s.. Architectural Record Books. (1979). C. Cambridge. s. s.77.. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.D.1.2. Porteous. Information Theory and Esthetic Perception. 2(1):27-41. CBI Publishing. Belirtilen Kaynak: Rapoport. (2003). Cambridge.153. Rapoport. “Consumer Behaviour in Tourism”. s. New York. Journal of Travel Research. ve Jarvis. Dowden Hutchinson and Ross.P. (1977)..225.. University of Illionois Pres. s. L. E. Environment and Behavior: Planning and Everyday Urban Life. (1995). Pearce. Bendel. Pearce. Norberg-Schulz.. Pizam. Mass. New York. McIntosh. (1977).. (1986). Belirtilen Kaynak: Rapoport. (1985). Europan Journal of Marketing... Earthscan. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. D. Practices. Human Aspects of Urban Form: Towards a Man-Environment . L. New York. (2003). 197. (1993).. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1981).. “Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture”.21. Prentice Hall Inc.2. Pennsylvania. (1966). Y. 208. (1969). Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Urbana III. The Haworth Hospitality Press. Mayo. F. Environmental Cognition in Cross-Cultural Perspectives.193. (2000). New York. (2000). R. Pizam ve Mansfeld... Woodside vd. N. 21(10):5-44. The MIT Pres. What Product and Country Images Are and Are Not.J. (2000). (1987). (1977). Shape&Scale in Architecture. (1975). Philosophies. Dimensions: Space.. Nigeria”.. “The Structure of Urban Environmental Problems as Perceived in Warri. Rapoport.67. (2002). s. A. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. National Characteristics. s.1. (2003). Papadopoulos.22. Rizzoli. Rapoport.D. “Regional Images and Regional Travel Behaviour”. A. (2000).. Moles. (1977). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. E. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1973). (1998). International Business Press. (1987).. G. Belirtilen Kaynaklar: Reisinger ve Turner.. (1974).144 Mayo. London. Wiley. (2003). Mayo. s. Journal of Environmental Management. (2000). s. (1976). Springer-Verlag. Ross.225. The Psychology of Leisure Travel.70. 14:14-18. Research for Changing Travel Patterns: Interpretation and Utilisation August. Consumer Behavior in Travel and Tourism.W. Moutinho. New York. E. (2000). The Ulysses Factor.. Blueprint 4: Sustaining the Earth-Capturing Global Value. A. s. Tourism-Principles. Belirtilen Kaynak: Fairweather ve Swaffield. s. A. D. 12-15.68. A.1. Odemerho. “Tourism and National Parks: A Psychographic and Attitudinal Study”. s.. Reading. House Form and Culture. ve Allen.. Binghamton.

ve Turner. (1995). (2003).. “Styles of Tourism in the Modern World”. (2000). Tourism Recreation Research.. J. Sommer. (2002). 14(2):3-10. Washington DC. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.147. (1998). Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. The Meaning of the Built Environment: A Nonverbal Communication Approach.. Belirtilen Kaynak: Lang. Sartain.145 Approach to Urban Form and Design.W. A. M. Ve Scollon.. ve Kanuk.. Prentice-Hall. Jossey-Bass. Tourism Recreation Research. (2003).M. Cassell. (1988).J. McGraw-Hill Book Company. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (2002). (2003). Rokeach. Communication Between Cultures. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Scollon.E. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). C. (1974). Association of American Geographers. London. M. T. USA. Personal Space: The Behavioral Basis of Design. s. s. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Consumer Behavior. Ritter. Prentice-Hall.28.. H. Schiffman. “A Model of Tourism Destination Choice: A Theoretical and Emprical Analysis”. H. Ryan. (2000).4. ve Chapman. (1982). Attitudes and Values. San Francisco.L. Oxford. Y.. A. (1986). The Nature of Human Values. Sanoff. ve Porter. s. (1989). Belmont. W.L. ve Theocharous. J. Rapoport. Reisinger. The Psychology of Tourism. Tucson.. 12(1):3-8.. “On Deserts and Beaches: Recreational Tourism in the Muslim World”. Spence. (1987). The Image of Destination Regions: Theoretical and Emprical Aspects. Holt... Intercultural Communication: A Discourse Approach. (2000). Ross.. (1969). (1973). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Belirtilen Kaynak: Rapoport. The Tourist Experience: A New Introduction. 26(4):2-11. H. Melbourne. New York. Englewood Cliffs.306. Seddighi. Rinehart&Winston.. L.F. Journal of Travel Research. A.A. W. New York.. (1968). (1967). Perception of Environment. ve Engel. (2000).193. s. s. s. Inc.398. Pergamon Press. L.. s.E.. (1970).15. Oxford. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Free Pres. (1987). Belirtilen Kaynak: Markin. L. s. Hospitality Pres.262..R. (2003). Cross-Cultural Behaviour in Tourism: Concepts and Analysis. Psychology: Understanding Human Behavior. MA: Blackwell. New Jersey. A. Butterworth-Heinemann.. R. H.16. Wadsworth Publishing Company.. Belirtilen Kaynak: Bütün.F. s. L. New York. Shih. S.. (1977). North. Beliefs..G. R. Tourism Management.. “VALS as a Tool of Tourism Market Research”. The Impact of Brand Preference on the Perception of Brand Names: A Laboratory Analysis. s.77. D. The University of Arizona Press. (2003). s.149. Stabler. R. . Samovar. Strange. Ritter. (1991). (1991).F.Q.R. M. G. (1969). Visual Research Methods in Design. Rokeach. 23(5):475-487. Cambridge.J.. Saarinen.398. s. (1997).

J. G.L..146 Croom Helm.. P. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. H. J. s. M. (2000). Journal of Travel Research. Ankara. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (2000). Walmsley. S.. L. S. ve Lysonski.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. 24:1-13. Hospitality and Leisure. s.. (1990). (2000). Stern. Tavşancıl. (1993). E. (2003). E&FN Spon.. Crouch.isdesignet.E. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s. Wiley-Interscience. 68. s..68. (2000). Oxon. Brealey..com/Magazine/Sept’98/learn. Pizam ve Mansfeld. Australian Geographer. J. London. s..I. (1993).html [2]http://web... (2000). ve Jenkins. M.html .utk. Oppermann. (2002). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. Economic Geography October.. CABI Publishing..Y. Application of Personal Constructs”. (2000).16.21. (2000). “Attitude Determinants in Tourism Destination Choice”. Williams. Motivation of Pleasure Travel and Tourism.G. Woodside. The Analysis of Subjective Culture.193. Woodside. (2003).70. ve Zelinsky.edu/~gwynne/maslow. Uysal. s. (2000). “The Formation of a Composite Urban Image”. ve Sakai. (1970). Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Business.A. New York. Annals of Tourism Research. A. “A General Model of Traveler Destination Choice”.html [3]www. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Wooside vd. “On Some Patterns of International Tourist Flows”. INTERNET KAYNAKLARI [1]http://plato.. Beckenham. (1990). A.G. 549-567. s. Mazanec. Consumer Psychology of Tourism. Van Nostrand Reinhold. Geographical Analysis.stanford. Trompenaars. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. s. s. (1972).. (1993). 27:8-14.R.193.edu/entries/behaviorism..67. ve Hagan.M. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. (1989). London.. (1993).67. ve Krakover. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Ve Crompton. M. J.9.J. s. 25(2):130-146. (2000). 70.. Nobel. S. D. von Meiss. Triandis. 17:432-448. Elements of Architecture: From Form to Place. E. W.C.16. F. New York. Um. “Appraising Images of Tourist Areas..

147 EKLER Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması .

dışa dönük bir lobi isterim. Yüksek tavanlı. Çok pencereli. 2. Canlı renklerin hakim olduğu. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . 4. Katılmıyorum 1. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. 5. dinamik bir lobi isterim. Bu otelin lobisinin özellikleri hakkında. geniş hacimli bir lobi isterim. 3.148 Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması ANKET FORMU • Cinsiyetiniz • kadın • erkek • Yaşınız • 15-30 • 31-50 • 51-üzeri • Yaşadığınız yer • Avrupa • Asya • Eğitim düzeyiniz • ilkokul • lise • üniversite ve üzeri Türkiye’de bir kent oteli tasarlanacak. Kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine ve imajına göre. Geleneksel bir dokuya sahip bir lobide oturmak isterim.

149 Kullanılacak mekanın kurgusuna ve konumuna göre. Diğer guruplarla ilişkisi az olan. Küçük bir salon isterim. Farklı insanlar tanımayı severim. Galerilerle ya da atrium aracılığıyla diğer mekanlarla ve katlarla görsel ve işlevsel ilişkisi olan bir lobi isterim. Orta kısımlarda otururum. 2. Kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına göre. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . 5. lobide yer kalmamışsa tanımadığım bir insanın masasına oturabilirim. Basamaklarla. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili. Pencere yanında oturmaktan hoşlanırım. 4. Organik formlu bir mekan isterim. 2. Giriş çıkışları ve tüm alanı görecek şekilde otururum. Katılmıyorum 1. 3. 6. 5. Katılmıyorum 1. 4. 3. iç içe bir lobi isterim. küçük oturma guruplarında otururum. Duvar yanında oturmaktan hoşlanırım. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.

150 7. . 8. Bara yakın otururum. Resepsiyona yakın otururum. Merdiven ve asansöre yakın otururum. 9.

151 ÖZGEÇMİŞ Doğum tarihi Doğum yeri Lise Lisans Çalıştığı kurumlar 11. Mimarlık Bölümü 1999 Yaz Dönemi Yolbulanlar İnşaat Ltd Şti..1980 İstanbul 1994-1998 1998-2002 Darıca Neşet Yalçın Süper Lisesi Trakya Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fak.. Büro Stajı .03. Şantiye Stajı 2000 Yaz Dönemi Kabay İnşaat Taahhüt Ltd Şti. Büro Stajı 2001 Yaz Dönemi 4GEN Mimari Ltd .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->