YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TASARIM GİRDİSİ OLARAK ALGILAMA: LOBİ MEKANININ ALGILANMASINDA KULLANICI KÜLTÜRÜNÜN ETKİSİ

Mimar Emine KÖSEOĞLU
FBE Mimarlık Anabilim Dalı Bina Araştırma ve Planlama Programında Hazırlanan

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı : Doç. Dr. Deniz ERİNSEL ÖNDER (YTÜ)

İSTANBUL, 2004

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................................ iv ÇİZELGE LİSTESİ ................................................................................................................... vi ÖNSÖZ.....................................................................................................................................vii ÖZET .......................................................................................................................................viii ABSTRACT .............................................................................................................................. ix 1. 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.5.1 1.3.5.2 1.3.6 2. 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.1.1 2.3.1.2 2.3.2 2.3.3 2.3.3.1 2.3.3.2 2.3.4 3. 3.1 3.1.1 GİRİŞ....................................................................................................................... 1 Konunun Önemi ve Gerekçesi................................................................................. 1 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı ............................................................................ 2 Araştırma Yöntemi .................................................................................................. 3 Sorunun Belirlenmesi .............................................................................................. 3 Amacın Belirlenmesi ............................................................................................... 3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması........................................................................ 4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi ........................................................ 4 Veri Toplama Aşaması ............................................................................................ 4 Literatür Çalışmaları................................................................................................ 5 Anket Çalışması....................................................................................................... 6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç .............................................. 6 İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI.......... 8 Tanımlar ve Kavramlar............................................................................................ 8 İnsan-Çevre İlişkileri ............................................................................................. 12 Çevresel Psikoloji .................................................................................................. 12 Çevre Bileşenleri ................................................................................................... 14 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar............................................................. 16 Çevresel Gereksinimler ......................................................................................... 19 Çevresel Algılama ve Biliş .................................................................................... 20 Davranışsal Süreçler .............................................................................................. 23 Mahremiyet............................................................................................................ 23 Tanımı ve Anlamı .................................................................................................. 23 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı............................................................... 25 Kişisel Mekan ........................................................................................................ 26 Bölgesellik ............................................................................................................. 28 Kamusal Bölgeler .................................................................................................. 28 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları ....................................................................... 29 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme ......................................................................... 30 ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI ................................................... 32 Mekan .................................................................................................................... 32 Mekanın Tanımı .................................................................................................... 32 ii

3.1.2 3.1.3 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.2.1 3.3.3 3.3.3 3.3.3.1 3.3.3.2 3.3.3.3 3.3.3.4 3.3.3.5 3.3.3.6 4. 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 5. 5.1 5.2 5.3 6.

Mekan Çeşitleri...................................................................................................... 32 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan ......................................... 36 Algılama ................................................................................................................ 40 Algılamanın Tanımı............................................................................................... 40 Algılama Süreci ..................................................................................................... 41 Algılama Teorileri ................................................................................................. 43 Mekanın Algılanması ............................................................................................ 49 Algılamada Öznel Faktörler .................................................................................. 49 Algılamada Nesnel Faktörler................................................................................. 53 Mekansal Bütünlük................................................................................................ 57 Estetik Olgusu........................................................................................................ 61 Mekansal Algı Türleri ........................................................................................... 66 Boyutsal Algılama ................................................................................................. 66 İşitsel-Kokusal Algılama ....................................................................................... 68 Dokunsal Algılama ................................................................................................ 69 Görsel Algılama..................................................................................................... 69 Isısal Algılama ....................................................................................................... 74 Hareket ve Zamanın Algılanması .......................................................................... 75 TURİZMDE KÜLTÜREL DAVRANIŞ VE MEKANSAL ALGILAMA ........... 79 Turizmde Mekanın Algılanması ............................................................................ 80 Kullanıcının Özellikleri ......................................................................................... 82 Mekansal Özellikler............................................................................................... 96 Turizmde Algılama ve Kültür İlişkisi.................................................................. 103 Kültür Kavramı.................................................................................................... 105 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar .................................................................... 106 Lobi Mekanının Algılanması............................................................................... 109 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Etkisi ........................................................ 106 Lobi Mekanının Tasarım Kriterleri ..................................................................... 114 UYGULAMA ÇALIŞMASI .............................................................................. 118 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı ............................................................................ 118 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi ............................................................. 118 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar ....................................................................... 120 SONUÇLAR VE ÖNERİLER ............................................................................ 137

KAYNAKLAR ...................................................................................................................... 140 EKLER .................................................................................................................................. 147 Ek 1 Lobi Mekanının Algılanması ile İlgili Gerçekleştirilen Anket Çalışması ..................... 147 ÖZGEÇMİŞ............................................................................................................................ 150

iii

..................................................................................................................5 Şekil 3...........................................................................................................................................................................................................................28 Şekil 3.....................................7 Şekil 3.......4 Şekil 4.6 Şekil 3............................................... II.......29 Şekil 3...........12 Şekil 3............. 66 Şekil-zemin ilişkisi............................ Le Corbusier ............1 Şekil 2.........................................................................................................32 Şekil 3.....................................3 Şekil 4...............13 Şekil 3.................................................... 48 Işık-mekan............. 45 Kapanma kanunu............................................... Beyazıd Külliyesi................................................................................ 54 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma.............................25 Şekil 3............................................................................................................................ 45 Kapalılık kanunu ......... 72 Kapanma kanunu..... 76 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri ................................. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar ................................... 81 Algılamanın şematik tanımı ....................... 34 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar ........................2 Şekil 2.....3 Şekil 2....................... 24 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House...........................................22 Şekil 3...................................................................... Bursa.................... 74 Faydalı form prensibi .4 Şekil 3................................................................................20 Şekil 3............................................... 84 iv ....................18 Şekil 3...............................1 Şekil 4.............5 Şekil 3.... 83 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler ..8 Şekil 3................................ koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi....................................... 79 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler..................................24 Şekil 3......23 Şekil 3............................................... 82 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model ............................................................15 Şekil 3................................................................................ 72 Uygun devamlılık ilkesi ...................................... 76 Perspektif ilkesi ............................ 45 Şekil-zemin ilişkisi ..........27 Şekil 3.......19 Şekil 3..............................................................21 Şekil 3................................. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber ................... 47 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması ...............5 İnsan davranışının temel süreçleri........ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2.................... 44 Yakınlık kanunu ......................9 Şekil 3....16 Şekil 3....................... 39 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme.... 37 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü ......... 71 Benzerlik kanunu........................................................................33 Şekil 4..........................................................................30 Şekil 3..............................31 Şekil 3.... 64 Görsel ölçek....................10 Şekil 3............... 59 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar...................................... La Tourette Şapeli....................................................... 71 Yakınlık ilkesi ................11 Şekil 3............ 39 Formun algılanması ve sınırlar..............................26 Şekil 3...................................................................................3 Şekil 3..... 73 Renklerin etkileri..............................................................................17 Şekil 3......................... 11 Kültür-çevre ilişkileri ...................... 13 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri.......................................................................... 16 Davranış düzenleme mekanizmaları ................................................................................................................... 37 Allen Brooks tarafından hazırlanan................ 63 Oranlama sistemleri.......................... 59 Tekrar ilkesi................. 38 Bitiştirme ve giriştirme....................................................................... İspanya ...... 44 Benzerlik kanunu......14 Şekil 3............. 72 Faydalı formlar .................................................................. 46 Faydalı form prensibi ......... 45 Faydalı devamlılık kanunu ............................................................................................................................2 Şekil 4..............................4 Şekil 2............... 36 Yükseltilmiş döşeme düzlemi.................................................1 Şekil 3................... 60 Villa Hermosa’dan bir görünüm..........2 Şekil 3.................................................................................................. 10 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış ................. 58 Tekrar......................................

......................13 Şekil 4............. 129 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin....................................................................... iki grup arası t-testi sonuçları .........................................................................................15 Şekil 4............ 109 Algılamaya kültürün etkisi .................................................................................................................. 133 v ...........14 Şekil 4... iki grup arası t-testi sonuçları.....................................................................................10 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar ........................... 88 Bir yerin algılanması ..................................... 85 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler ...............................................................................................................Şekil 4...................6 Şekil 4................16 Şekil 4...............................4 Şekil 5.......................................19 Şekil 4................1 Şekil 5...........11 Şekil 4................................................................10 Şekil 4.............................. 131 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.... sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir ................ 91 Kültürel-sosyal süreçler........................................ 101 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi.......................... 127 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri................................................ 111 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler...................7 Şekil 4...............3 Şekil 5...........5 Şekil 5..................................17 Şekil 4....18 Şekil 4................................................6 Şekil 5.............. 121 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.............................. 96 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli... 126 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin........................ sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki..................... 123 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin.......... 100 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık ...............8 Şekil 4......9 Şekil 4...................... iki grup arası t-testi sonuçları..................... 98 Dikkate değer farklılıklar............ 86 Tatil yeri tercih modeli .......20 Şekil 5........8 Şekil 5.........7 Şekil 5...................................................... 99 Yapma çevrenin deneyimlenmesi .... 104 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması........................... 124 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.................................................................................................................................... bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir..............................................................................9 Şekil 5.......2 Şekil 5............................................................... 100 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir............12 Şekil 4........................................................................... 86 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model ...................................... 123 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler................. 122 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.................................. 87 Motivasyon sürecine ilişkin bir model ....................................................

.......ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 4.1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler ......................................... 107 Çizelge 4..........................2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler ... 107 vi ...........

ilgisini ve desteğini esirgemeyen değerli hocam Doç. her zaman yanımda oldukları gibi. oluşturdukları mekanların kullanıcılar için ne ifade ettiği de son derece önemlidir. anket çalışmasında da bana yardımcı olan yakın arkadaşlarım. fikirleriyle beni yönlendiren. bazı teknik kriterler yanında. kullanıcıların zihinlerinde mekanlarla ilgili ne tür imgeler oluştuğunu saptamada mimarlara yardımcı olan bir araçtır. Dr. Tez çalışması süresince. her zaman beni destekleyen ve yanımda olan aileme sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim.ÖNSÖZ Mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. Asuman Elmas’a ve Reyhan Örence’ye. vii . Mekanları oluşturmakla görevli olan mimarlar için. Algılama. Deniz Erinsel Önder’e.

İkinci bölümde. Birinci bölüm.ele alınmıştır. bir anket çalışması gerçekleştirilerek sonuçları sunulmuştur. dokunma. turizm çevreleri ve mekanları ile kullanıcı arasındaki etkileşimin psikolojik yönleri tartışılmıştır. bu tezin gerçekleştirilme amaçlarının başında gelmektedir. mekanın algılanmasında kültürler arasında hem benzerlikler.ÖZET Turizm yapılarının tasarımında kullanıcıların kültürel farklılığının önemi yadsınamaz. Bu konuyla bağlantılı olarak. insan-çevre-davranış-kültür ilişkileri tartışılmıştır. diğer kişilerle olan ilişkilerini davranış düzenleme mekanizmaları sayesinde organize ettiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda. Anket çalışmasının sonuçlarına göre. Dördüncü bölümde tartışılan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi. genelde mekanın algılanması. özelde ise lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörler irdelenmiş. algılama ve mekanın algılanması incelenmiştir. mekan bileşenleri ve kurulum şekilleri anlatıldıktan sonra algılamanın tanımı yapılmış. turizm. viii . Konuyla ilgili literatür ve internet taraması yapılmış. sosyal bir canlı olan insanın. kültür. Üçüncü bölümde. mekana etki eden nesnel özellikler yanında. lobi mekanının algılanmasında kültürel yönle ilişkili olarak gerçekleştirilen anket çalışması sunulmaktadır. İnsanın çevresiyle kurduğu ilişkide gerçekleşen psikolojik süreçler ele alınmıştır. insanın çevresini nasıl algıladığını. giriş bölümüdür. Çevresel biliş ve algılama konularının.. mekan kavramı. mekan. İlk olarak. algılama süreci ve teorilerine değinilmiştir. Son olarak da. mekanın algılanmasında. lobi mekanı. algılama. duyusal boyutlar -görme. çevresel davranış. işitme. Anahtar kelimeler: Çevresel psikoloji. kültür kavramı ile ilişki kurulmuştur. gerçekleştirilen çalışmada. Son bölümde. kurguladığını ve tanıdığını irdelediği. kişinin iç ve dış ortamdan aldığı etkileri vurgulamaktadır. Bu bölüm. vb. hem de farklılıklar bulunmaktadır.

lobby space. Next. the relation among people. In the third part. People profit from some psychological processes to survive in environments. First. environment. ix . build and know their environments through environmental cognition and perception. the concept of space. environmental behaviour. learn to understand. perception. The influence of users’ culture on perception of the features of lobby spaces examined in the fourth part is the aim of this thesis. a questionnaire and its results are presented. the psychological aspects of the interaction between tourism environments and users are the subjects of this part. the questionnaire relating to the cultural aspect of perception of lobby spaces is presented. In the second part. culture. tourism. spatial components are described. Keywords: Environmental psychology. Then. In the last part. behaviour and culture is mentioned. The first part is the introduction part. According to the results. there are both differences and similarities between cultures in space perception. In this context. perception and space perception are studied. perception is defined. Literatural resources and the resources on internet related to the subject are sought. space perception in general and culture as one of the factors affecting the perception of lobby spaces in specific are examined in this thesis. and regulate their relations with others via behaviour-regulation mechanisms. Related to this. the process and theories of perception are explained. space. This part highlights the effects a person receives from interior and exterior world apart from the ones from the object.ABSTRACT Space perception has an important influence on designing of tourism spaces.

insanın çevreyle etkileşimini inceleyen bilim dallarının mimarlık eksenindeki önemi daha net anlaşılabilir. Yaşamını sürdürebilmek için çevresiyle bir ilişki kurması gerekliliği doğmuştur. içinde bulunduğu çevre koşulları da insan yaşamını ve kişiliğini etkiler. Farklı kültürlerden insanların kullanımındaki mekanların tasarımında (lobi mekanında olduğu gibi). Bu açıdan bakıldığında. Kültürlerarası hizmet sunan turizm ve turizm olaylarının meydana geldiği turizm mekanlarında kullanıcıların mekanı ve birbirlerini algılamalarını incelemek mekanın verimi açısından büyük önem taşımaktadır. İnsan çevresini gereksinimleri doğrultusunda şekillendirir. Çünkü. Çevresel psikoloji. Mimarlık.1 1. İnsanın çevresini anlayış. kullanıcıların kültürlerinin etkisiyle mekanı farklı algılayıp algılamadıkları tasarım için önemli bir veri olabilir. irdelemede ve açıklamada tasarımcılara veri oluşturmaktadır. algılamayı şekillendiren öznel faktörlerden biri olan “kültür” faktörü incelenmiştir. Bununla birlikte.1 Konunun Önemi ve Gerekçesi İnsanoğlu var olduğu günden itibaren. mekanın algılanmasında daha önemli bir hale gelmiştir. Bu tez kapsamında. çevresel psikoloji çerçevesinde kullanıcıların mekanları anlama ve yorumlama biçimlerini çözmek üzere başvurulabilecek bir referans özelliğindedir. nerede olursa olsun. İnsanlar. bir çevre içinde bulunmuştur. çünkü mimarların oluşturduğu mekanlar onlar tarafından kullanılır. çünkü bu durum mekansal tercihleri ve kişilerin mekan içinde birbirleriyle olan etkileşimlerini de doğrudan etkiler. mekan tasarımına etki eden birçok faktör gibi kullanıcının bakış açısı objektif değildir. insan-çevre etkileşimiyle beraber ortaya çıkmıştır. Kullanıcıların bakış açısı önemlidir. . kavrayış ve yorumlayış biçiminin ifadesi olan çevresel algılama. Benzer şekilde. insanlar arasında benzerlikler bulunabileceği gibi. bu verileri elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. mekan-algılama. birbirlerinden farklı olduğu gibi algılamaları da farklılık gösterir. insanların algılamaları pek çok kişisel ve sosyal faktörün etkisiyle gerçekleşir. Turizm-kültür. Kullanıcı açısından kültürel çeşitliliği barındırabilen lobi mekanının çalışma alanı olarak seçilmesiyle kültür kavramı. Söz konusu ilişki karşılıklıdır. bu bağlantıları kurmada. turizm-algılama. Bu tez. algılamalarında da benzer yönler olabilir. GİRİŞ 1.

Kullanıcısıyla var olan mekanlar için. mekansal özelliklerin değerlendirilmesi sonucu oluşturulur. mekanın kişinin zihninde oluşturduğu imgeler devreye girer. mimarinin başlıca konusudur. Bunlardan biri olan algılama. Farklı kültürlerden insanların buluştuğu bir kent otelinin lobi mekanı küçük ölçekte bir turizm mekanıdır. ekonomik vb. bu etkenlerden biri de kullanıcının iç dünyasıdır.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı Çevresel psikoloji kapsamında çevresel biliş ve çevresel algılama. yapısal. yani belli bir dönem için kendi çevrelerinden farklı çevrelerde yaşayan kişilerin bir turizm mekanını deneyimlemesi sırasında bazı psikolojik süreçler devreye girer. . İster anonim olsun. Çevrenin şekillendirilmesi sonucunda. kavrayışıdır. Mekan oluşturmada. objektif değildir. Zihinsel imgeler.2 mekan-kültür konularının işlendiği çalışmaların yanında söz konusu konuların hepsinin yer aldığı çalışmalar da mimarları doğrudan ilgilendirir. mimarinin ilgi alanı olan fiziksel çevreler ortaya çıkmıştır. Mekanı nasıl “gördüğü”dür. insanların çevrelerini şekillendirmeye başlamalarının. Mekan oluşturma. mekanla ilgili bilgilerin kişilerin zihinlerindeki yansımalarıdır. kullanıcıların zihinlerinde mekanla ilgili bazı imgelerin oluşmasıyla sonuçlanır. bununla birlikte özneldir. yapma çevreyi oluşturan elemanlar mekanlardır. yapma çevre denilen. Bu noktada. Bununla birlikte. bulundukları çevrelerden farklı çevreleri ziyaret etmelerinin ya da farklı çevrelerde yaşamalarının söz konusu olduğu günden beri insanlar için önem taşıyan konulardır. işlevsel. içsel öğelerdir. objektif bilgiden farklıdır. Algılamayı oluşturan öznel faktörlerden bir diğeri de kültürdür. etkenler söz konusudur. Algılama. 1. mekansal algılama konusu farklı kültürlerden kullanıcıları olan “lobi mekanı” özelinde irdelenmiştir. isterse bir mimar tarafından tasarlanmış olsun. Farklı ülkelerden insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisi olan turizm için kültürün önemi açıktır. mekan tasarımında esas olan kullanıcı olduğundan algılama ve sonuçları tasarım için önemli veriler oluşturabilir. Bu tezde. Turistlerin. mekanı anlayışı. Zihinsel imgeler. Ve zihinsel imgeler algılama sonucunda oluşur. Bu imgeler.

konunun doğrudan bağlantılı olduğu “kültür” kavramı. 1.2 Amacın Belirlenmesi Hall ile Altman ve Chemers’in çalışmalarında.3 Araştırma Yöntemi Bu çalışma sürecinde. Bu bağlamda. araştırılması gereken soruların belirlenmesi. “mekanın algılanması ve algılamanın kullanıcı üzerindeki etkileri” çalışma alanı olarak belirlenmiştir. verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların sunulması aşamaları gerçekleştirilmiştir.3. sorunun belirlenmesi.3.1 Sorunun Belirlenmesi Sorunun belirlenmesi aşamasında. . irdelenmesi gereken bir alt başlık olarak saptanmıştır. Altman ve Chemers. Bu bağlamda. ilgi duyulan konular ortak noktalar tespit edilmiştir. insan-çevre ilişkileri ve bu ilişkilere etki eden faktörler mimari için önemlidir. 1. birbirleriyle olan etkileşimlerinin. verilerin toplanması. 1. kültürlerinin bir yansıması olduğu ve tüm bu ilişkilerin psikolojik süreçlerle bağlantılı olduğu anlatılır (Hall. Yapılan literatür çalışmaları sonunda. insanların çevreyi ve mekanları oluşturma biçimlerinin. araştırmanın amacı olarak belirlenmiştir. tasarıma veri olması bakımından. “kent otelinin lobi mekanı” çalışma konusu olarak seçilmiştir. amacın belirlenmesi. 1966. işlevi sayesinde bir karşılaştırmaya olanak verebiliyor olması nedeniyle.3 Tez kapsamında. Bina Araştırma ve Planlama Lisansüstü Programı’nda “Turizm Yapıları” alanında yürütülen bu çalışmada. daha önce yapılan tezler incelenmiş. kültürel farklılıkların kent otellerindeki lobi mekanının tasarımında etkili olup olmadığı. lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörlerden biri olan “kullanıcı kültürü” ve lobi mekanında bir araya gelen farklı kültürlerden kullanıcıların birbirleriyle olan “sosyal etkileşimleri” mekan tasarımına veri oluşturması açısından incelenmiştir. Tüm bunlar dikkate alınarak. 1980). kaynak ön çalışmasının yapılması. mekansal araçları kullanış biçimlerinin ve mekan içindeki davranışlarının büyük ölçüde.

• Farklı kültürlerden kullanıcıların sahip oldukları mahremiyet özelliklerini. mekanın algılanması.4 1. ilgili konuların sonuçları. Bu aşamadaki çalışmalar. veri toplama aşaması iki başlık altında gerçekleştirilmiştir: • Literatür çalışmaları • Anket çalışması .3. • Söz konusu kullanıcıların mekansal özelliklerle (fiziksel. belirlenen amaca yönelik ön araştırmalar yapılmıştır. Bunlar: • Mekanın algılanmasında (lobi mekanı) farklı kültürlerden (Asya ve Avrupa) kullanıcılar arasında fark olup olmadığının. ayrıca araştırma konusuyla ilgili alt başlıkların oluşmasını sağlamıştır. çevre-kültür ilişkileri. Elde edilen kaynaklardaki konular araştırma konusuyla ilişkilendirilmiş.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması Bu aşamada. alt hipotezler belirlenmiştir. • Kullanıcı mekanı nasıl algılar? • Kültürel farklılıklar “mekansal algılama”yı nasıl etkiler? • İnsan davranışlarının mekan tasarımına etkileri nasıldır? • Turistlerin mekanı algılaması ve tercihleri nasıl gelişmektedir? Bu bağlamda. 1.5 Veri Toplama Aşaması Bu tezde. genel kullanıma açık olan lobi mekanında mekansal davranışlarına yansıtıp yansıtmadıklarının saptanmasıdır. 1.4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi Bu aşamada. Algılama. konumsal özellikler ve kullanım özellikleri) ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunun.3. mimarlıkta kullanıcı faktörü gibi konularla ilgili kaynaklar belirlenmiştir. kurgusal. aşağıda sıralanan sorular belirlenerek çalışma alanının sınırları çizilmiştir. sonuçlar hakkında yapılan değerlendirmeler incelenmiştir.3.

Bu noktada. Mekanın nesnel özelliklerinden sonra. Çevresel psikoloji kapsamında yer alan çevresel algılama ve biliş konuları da. çevresel psikoloji kavramına ulaşılmıştır. Bu evrede. mekan kavramı araştırılmıştır (Ching. Algılama. algılama kavramı araştırılmıştır. Moore ve Allan. 1987. kaynaklar en çok Gestalt psikolojisinden bahsetmektedir (Carlson. Sartain vd. İnsan-çevre ilişkileriyle ilgili kaynakların incelenmesinden. Özellikle. insan-çevre ilişkilerini içeren kaynaklar incelenmiştir. Çevresel gereksinimler ve motivasyonlar. davranış ifadeleri anahtar kelimeler olarak kullanılarak tarama yapılmıştır. insan. İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini kurmada kullandıkları davranış düzenleme mekanizmaları (kişisel mekan.1 Literatür Çalışmaları Ortaya konulan sorulara cevap bulabilmek amacıyla. insan-çevre-davranış ilişkilerine kullanıcı perspektifinden yaklaşan bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. çevresel davranışların şekillenmesinde önemli bir paya sahiptir.. 1968). bu konuda da çok sayıda kaynak bulunmuştur (Hall. Maslow’un gereksinimler hiyerarşi ile ilgili internette ve literatürde çok sayıda çalışma yer almaktadır. Çevresel psikoloji. Lang. 1967). Sartain vd. yapma çevrenin çeşitliliğinde kültürel etkilerin rol oynadığına dair bilgiler bulunmuştur. 1967). Hall’ın The Hidden Dimension isimli kitabı ile Altman ve Chemers’in Culture and Environment isimli çalışması söz konusu ilişkilerin anlaşılmasında temel yönlendirici kaynaklar olmuştur. von Meiss. Rapoport’un Human Aspects of Urban Form isimli eserinde. Sartain vd. Kişiden (observer) kaynaklanan etkilerde ise psikolojik ve sosyal . psikoloji literatüründe uyaran (stimulus) kaynaklı etkiler olarak geçer (Albal. 1987. mahremiyet. 1967). Lang. Nesneden kaynaklanan etkiler.. 1976. Mekanın algılanması kavramının anlaşılabilmesi için algılamanın yapısal ve işlevsel özelliklerinin araştırılması önemlidir (Carlson. çevre. Altman ve Chemers’in çalışmasında geniş yer bulmuştur.. Mekanın algılanması duyularla gerçekleşir. Norberg-Schulz.3.5. Bunun sonucunda. Lang’ın Creating Architectural Theory isimli çalışmasında da bulunabilir. Edward T. öncelikle. Bunun için. 1996. bazı anahtar kelimeler ve başlıklar tespit edilerek bunlarla ilgili literatürdeki ve internetteki kaynaklar taranmıştır. bölgesellik) konuları Altman ve Chemers’in çalışmasının yanı sıra.5 1. insan-çevre etkileşiminin kesişim noktasında yer alan kavramlardan biridir. 1997. 1966. 1990).

Özellikle.3. bazı psikolojik süreçlere değinmektedir (Woodside. Benzer şekilde. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. araştırma konusu daraltıldığında konuyla doğrudan bağlantılı çalışmalar bulmak zorlaşmaktadır. Hall ve Page. kullanıcı kültürüne de yer vermişlerdir (Reisinger ve Turner. Schiffman ve Kanuk. 2000). mülakata oranla daha fazla insanla görüşülebilmesi sayılabilir. Bu tezin konusu olan lobi mekanının algılanmasında kültürün etkisi ile ilgili veri elde etmek üzere bir uygulama çalışması gerçekleştirmeye karar verilmiştir. konuya turizm ve tüketici çerçevesinden bakan çalışmaların araştırılması gündeme gelmiştir. Ankette öncelikle. 2000. anketi oluşturan soruların türlerine göre . gelenekler gibi) dikkati çeken çalışmalar son yıllarda artmış olsa bile. tatil yeri tercihleriyle ilgili çalışmalar oldukça fazladır (Pizam ve Mansfeld. 2003. yaşanılan yer. motivasyonun önemi üzerine yapılan çalışmalar yer almaktadır (Mayo ve Jarvis. kültürün soyut yönlerine (değerler. 1981. 1974). uygulama için öngörülen kişilerin bir mekan içinde gözlemlenmelerinin mümkün olmaması. 2000). eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. Schiffman ve Kanuk. Markin.6 özellikler söz konusudur (Sartain ve North.5. 1967. 1999). pazarlama ve turizm literatüründe davranışı inceleyen kaynaklar. 2000). Tatil yeri tercihlerini inceleyen çalışmalarda ağırlıklı olarak. anket sonuçlarının gözlem ve mülakat sonuçlarına oranla nicel değerlendirmelere daha çok olanak vermesi. yaş.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç Anket çalışmalarını değerlendirme yöntemleri. dünya görüşü. Tüketici davranışı ya da turizmde tüketici davranışı gibi konuların işlendiği kitaplarda algılamaya ve algılamayla ilgili psikolojik süreçlere ilişkin veriler bulunmuştur (Pizam ve Mansfeld. Anket çalışmasının tercih edilmesine gerekçe olarak. cinsiyet. 1. 1990). Bunun için. birincil veri toplama tekniklerinden biri olan anket kullanılmıştır. Kullanıcı-turizm çevreleri etkileşimini inceleyen ilgili çalışmalar.3. Daha sonraki aşamada. Turizmde. 2000. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. yaşam tarzı. Um ve Crompton.2 Anket Çalışması Turizmde mekanın algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi üzerine gerçekleştirilen çalışmalardaki mekanlar büyük ölçekli turizm mekanlarıdır. 1.

sorular kullanıcıların önlerine sunulan mekansal özelliklere katılıp katılmadıklarını ölçmek üzere düzenlenmiştir. Anket sonuçları. Bu tür bir ölçek. Uygulama çalışması. Bu çalışmada. sayısal verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir.7 değişebilmektedir. . farklı kültürlere sahip kullanıcı gruplarının mekansal özellikleri algılamaları arasındaki farkı (ya da benzerliği) ve mekansal özelliklerle ilgili tutumlarını ve ilgilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirildiği için. Likert tutum ölçeği olarak adlandırılmaktadır. Likert tutum ölçeği bu uygulamada oldukça uygun bir ölçektir.

bir kısmını veya tümünü bir arada kapsamına alır (İzgi. 1997. s. Kültür kavramının tanımı farklı kaynaklarda aşağıdaki gibi yapılmıştır: Tarihi. hars. Sanoff’a göre (1991). bilimsel. şeklinde tanımlanmıştır. insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü.8 2. 2002.556). hayvan ya da bitkileri kuşatan doğal ve yapay öğeler bütünü (Hasol. ekonomik. sanatsal. onu etkiler ve ondan etkilenir.124). bir grubu. bir kişinin içinde yer aldığı. Mimarlar ise çevreyi. bir topluma.492). kültürel. insanın çevreyi şekillendirmesinde oldukça etkili olan kavramlardan biridir. s. biyolojik etmenlerin.4). insanların sosyal. çok yönlü bir kurgudur. çevre kavramı psikolojide. ekin (Anonim. kuvvet ve koşullar.355).1 Tanımlar ve Kavramlar Kaynaklarda çevre. İnsan ve çevre bir arada olması kaçınılmaz iki varlıktır. din ve düşünce özellikleri (Anonim. bir ulusa. kültürel ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla. s. toplumsal yaşam süreci içinde yaratılan. 2002. 1993. Çevre kavramı bir odak gerektirir ve o odağa bağlı olarak. sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan. iklimsel ve coğrafi değerlerin. gelişen odak tarafından etkilenen. odağı etkileyen karşılıklı etkileşim ilkelerine dayanan değişken. toplumsal oluşumların her birini. Yaşamını devam ettirdiği süre içerisinde bilinçli olarak ya da olmayarak içinde bulunduğu çevre ile değişik şekillerde ilişki kurar. s. 1999. insan. Kültür. çevre oluşturulurken bazı etkenlerin söz konusu olduğunu ifade etmek yerinde olur. ivmeli. 2. bir toplumu başkalarından ayıran sosyal yapılar ile sanat. toplumsal bir grubun veya bir toplumun kültürel ve toplumsal gelişmesi üzerinde etkili olabilecek dış etkenlerin tümü şeklinde tanımlanmıştır (Anonim. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI İnsan çeşitli zamanlarda çeşitli çevrelerde bulunur. s. s. Bu durumda. doğal strüktürün üzerinde yaratılan alanlar olarak değerlendirmektedirler (Bütün. bireye kabul edebileceği uyaranlar yoluyla etki eden bütün eşya.19). doğal ve yapay fiziksel yapının. 1991. bir . bir bireyin. yaşadığı ortam. ona yönelik onun dışında onunla ilişkili olarak oluşan. toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada. karmaşık.

çevrenin insan eliyle oluşturulmuş kısmıdır” şeklinde yapılmıştır. değerlerini. insanların inandığı dünyevi doğruları. kültür deyiminin çeşitli anahtar bileşenlerini belirlemişlerdir. “Amerikan kültürü”. insanlar. başka bir ulusta. toplumda. Öncelikle. Üçüncü olarak. neyi iyi veya kötü. kültür deyimi.9 uygarlığa niteliklerini veren. yaşamlarını ve çevreyi içerir. 1980. 1993. Kültür deyimi genellikle sosyoloji. paylaşılan değerlerin. bir toplumun değerleri. “çete kültürü” ve “aile kültürü” gibi. toplum düzeni ve kamu binaları sıklıkla ve açık olarak bir kültürün değerlerini ve inançlarını yansıtır (Altman ve Chemers. anlaşmaya varılıp bir grup insan arasında paylaşıldığını anlatır. kültür deyimi bilişlerin. bilişler. Böylece.3). antropoloji ve sosyal psikolojide kullanılır. Kültür. değerler ve uygun davranış modelleri kültür kavramının kapsadığı bir karakteristikler kümesini oluşturur. 1974. İkinci olarak. algılamalar. inançlar. Varolan bir kültürde. Norberg-Schulz’a göre. s. normlar.1488). gelenekler vb.79). “Batı kültürü”. duyguların ve davranışların. kültürün pek çok seviyesi vardır (Altman ve Chemers. özellikle çocuklara geçtiği ve sonra kültürün yeni üyelerinin sosyalleşmesinin ve eğitiminin bir nesille bir sonraki nesil arasındaki anlaşmayı korumaya yardımcı olduğu anlamına gelir. inançları. Böylece toplumun genel yönlerinden. dünyaya bir bakış açısı geliştirmek. bireyin davranışlarında ortaya çıkar. kültür objelerde ve fiziksel çevrede açığa çıkar. insan doğumundan itibaren çevresinde bir düzen kurmak için mücadele eder. s. neyi kabul edilebilir veya kabul edilemez gördüklerini de içerir. s. bir gurup ya da toplumun geleneklerinden ve davranışlarından bahseder. değerler. algılamalar. inançlar. “Güney kültürü”. “kültür. 1980. onayladıklarını söyleyerek ya da söylemeyerek. Bu genel düzen. hareket etmek için genel yollar olduğunu kabul etmek zorundadırlar. pratikleri “zihinsel” ve “davranışsal” süreçlerden çok daha fazlasını içerir. “varoş kültürü”.4). Ayrıca. Bir kültürün içerdiği. çok küçük sosyal ünitelere kadar. Kültürün basit ve geniş bir tanımlaması da antropolog Herskovits (1952) tarafından. değerler. Altman ve Chemers. Dördüncü olarak. uygarlıkta bulunmayan maddi ve manevi değerler bütünüdür (Anonim. s. inançların ve davranış biçimlerinin başkalarına. kültür olarak adlandırılır (Norberg-Schulz. Kültürün başka bir parçası da nasıl davranılması ve neler yapılması konusundaki bir grup kurallar ve inançlardır. Konut tasarımları. .

1987. amaca yönelik girişim olarak düşünülebilir. Şekil 2. Lang’a göre. s. sadece gözlemlenebilir yönleriyle ilgilenmesi gerektiğini vurgulayan eğilimlerden biridir (Lang vd. s.609). s. Psikoloji. s. insan davranışını anlamak için oldukça önemlidir. organizmanın uyaranlar karşısındaki tepkilerinin tümü (Anonim. s. zihnin değil. davranışın bilimidir [1]. s.1 İnsan davranışının temel süreçleri (Lang. 1993.208) şeklinde ifade edilmiştir. Davranış. algılar ve eylemler yoluyla kurulur.. Davranışçılık. biliş ve mekansal davranış. B. 1987. 1987. Psikolojik süreçlerin çevreyle baş edebilmek için işlevsel bir rolü vardır. 1997. davranış kavramına mimarlık ekseninden yaklaşarak. s. • problem çözücü davranış. Bakema. • yoğun bir şekilde hareket ettirici (motor) etkinlik. öyle ki bu girişim. s. algılamanın somut bir fonksiyonu olarak düşünüldüğünde bazı eğilimlerden bahsedilebilir. dıştan gözlemlenebilecek tepkilerin toplamı (Anonim. insan davranışının üç boyutlu anlatımıdır” şeklinde bir ifadede bulunmuştur (Lang vd. Alman mimar J.10 Davranış bazı kaynaklarda. 1974.11). algılamanın zihinsel yönleriyle değil.97). Sözü edilen farklı davranışların bir kombinasyonu belli bir fiziksel kurulumda gerçekleşir (Lang.83).114).. 1974.. Davranışsal modeller. • nesnelerin hareket ettirilmesi. Bunlardan biri davranışçılıktır. farklı özellikte davranışlar mevcuttur: • duygusal davranış. algılanmış ve bilişsel olarak organize edilmiş ihtiyaçları tatmin etme amacındadır (Lang vd. • kişilerarası etkileşim. algılama. Davranış. “Mekansal davranış doğrudan gözlemlenebilir” (Lang. Mekansal davranışın . “mimarlık. duyumlamanın.84). güdüler. Üç süreç. psikolojinin. 1974.24).

s. çünkü bir bireyin fizyolojik yeterliliği sadece çevreyi algılama şeklini değil. “kültür” ve “çevre” olarak adlandırmıştır. O halde. bireyleri gruplar halinde .84). bu süreçlerin gözlemlenebilir kısmını oluşturduğunu söylemek mümkündür. Parson’un oluşturduğu şemadaki. Şekil 2. 1974.85).. “kişilik”. algılama ve biliş süreciyle birlikte değerlendirmek mimarlar açısından daha uygun ve gerekli olabilir. Herkes davranış sisteminin bir üyesidir.2’de “organizma”. Bu sebeple. öyle ki bu sistem bireyin fizyolojik özellikleri. bu bileşenleri. kültür. dünyaya bakışını oluşturan özellikler. Talcott Parsons. davranış. motivasyon. Şekil 2. güdülenme gibi farklı psikolojik süreçlerin etkisinde kalır.2’de görüldüğü gibi algılama. s. davranışı yalnızca gözlemlenebilir tepkiler olarak görmek yerine. kişiliği. bilişin ve algılamanın temelindeki tüm faktörler davranışa da etki eder. değerleri ve çevresiyle tanımlanır. psikolojik olarak onu tek yapan. davranışın sosyal grup bileşeni. “sosyal grup”.11 algılama ve biliş sürecinin bir sonucu olduğunu.2 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış (Lang vd. dünyayı düşünme ve dünyada yaşama şeklidir (Lang vd. üyesi olduğu sosyal grup. onun nasıl düşündüğünü ve onu nasıl kullandığını da etkiler. Ek olarak. 1974.. Davranış sisteminin organizmal bileşeni önemlidir. çevre ve mekansal davranış kavramları birbirleriyle yakından ilişkilidir. Şekil 2. Bir bireyin kişiliği.

hem de tamamlayıcısıdır.12 değerlendiren süreçlere ve grupların üyeleri arasındaki etkileşimlere ilişkindir. davranışı sosyalleşme süreci yoluyla etkiler. biliş ve davranış modelleri üzerindeki etkisini göstermektedir (Lang vd. duyusal araçlarının yardımıyla gerçekleşir (Hall. 1966). çevresinin hem merkezi..2.. davranışın bireylerden oluşan grubun değerleri tarafından kontrol edilen yönlerini işaret eder. 2. öğrenilmiş ve belli bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan davranışın birleşimidir. normlar. Birey.9). gelenekler. dil.83). kokladıkları. 2. Kültürlerarası çalışmalar. öyle ki bu süreç. Bir birey. fiziksel çevrelerin nasıl . İnsanın çevresiyle ilişkisi. objelerle insanlar arasındaki ilişkiler serisini içerir. olumlu ya da olumsuz. değerler. Bu sebeple. s. dünyayı algılama biçiminden de etkilenir. Fakat. 1977. s. İnsanoğlu yapma çevre olarak adlandırılan şekillendirilmiş fiziksel çevrede yaşar. Psikolojik süreçler fiziksel çevreden etkilenir.1 Çevresel Psikoloji Zihinsel aktiviteler. s.85). Hem sosyalleşmeye yardımcı olan. kültürün. algılama. inançları ve tavırları içerir. Kültür. insanların zihinlerinde meydana gelen şeyleri içerir. 1974. Fiziksel çevredeki bu ilişkiler çoğu zaman mekansaldır (Rapoport. birey çevresini etkiler ve çevresinden etkilenir (Lang vd. Ayrıca. duydukları şeyler ve fiziksel çevre hakkındaki yorumları gibi. bireyin tepkileri gerek iç ortamdan gerekse dış ortamdan kaynaklanan özelliklerden etkilenir. 1974.2 İnsan-Çevre İlişkileri İnsan. çevreden gelen çok sayıda uyaranla karşı karşıya kalır ve bu uyaranlara tepki verir. Bu çevre aynı zamanda sosyal özelliğe de sahiptir. Gruplar yalnızca kişinin eylemlerinden değil. Davranışın kültürel bileşeni. Bu süreçte. Çevre. çevreyle ilgili. hem de sosyalleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan mimari düzen kişiler arasındaki ya da kişilerle nesneler arasındaki etkileşimlerin ve durumların gerçekleştiği ortamı oluşturur. pek çok grubun üyesidir. gördükleri. Kültür. insanların çevreyi algılama ve hissetme biçimi. beklentiler ve onaylamalardan oluşur.

algılama. Ayrı başlıklar altında toplanmış görünseler bile. s. çevresine göre hareket eden ve duruma göre ondan etkilenen. 1974.6). 1980. kodlama. Bu tür davranışlar. Psikolojik süreçlerin ikinci bir yüzü. davranışları ya da çevreyle ilişkili olarak insanların nasıl hareket ettiklerini ve neler yaptıklarını içerir. çevresel davranış ve süreçler ile çevresel yönlenme ve dünya görüşü gibi sosyal ve kültürel yapılardır. bu yapılar arasında bazen . Çevresel psikoloji. göçleri ve kara parçalarının kullanımını kontrol etmek amacındadır (Altman ve Chemers. 1980. Böylece. ya da fiziksel çevreyi. kültürel bakışların bir sonucu olarak. hedef odaklı bir oluşum olarak görür. kısaca. s. insanı çevresinin pasif bir ürünü olarak değil. toplulukları. organizmaların adapte olmak ya da yok olmak zorunda olduğu. tamamen değiştirebilirler. yargılama gibi psikolojik süreçler. Söz konusu bileşenler.13 yaratılmaya ve değiştirilmeye çalışıldığı konusunu da etkiler. Dünyası değiştikçe insanoğlu kendini değiştirir.3’te çevre ve insan arasındaki ilişkileri içeren çevresel psikolojideki temel bileşenler görülmektedir.3 Kültür-çevre ilişkileri (Altman ve Chemers. istenilen mahremiyet düzeyine ulaşmak.10). s. Bu. kendi çevresini yaratmadaki rolünü vurgulayan “ekolojik bakış” tarafından ortaya konulmuştur (Ittelson ve Proshansky.5). insan ve çevresi arasındaki dinamik. hafıza. “karşılıklı değişim” olarak ele alınabilir. doğal çevre ve çevresel çıktılar gibi çevresel sistem. Şekil 2. Şekil 2. insanlar iklim hakkında öğrendiklerinin ve hissettiklerinin sonucu olarak farklı strüktürler inşa etmeyi öğrenebilirler.

1974. Çevresel psikolojinin bileşenlerinin çok yönlülüğü onu farklı disiplinlerin konusu yapar. 1974. Çevresel psikoloji aynı zamanda sosyal problemlerle de ilişkilidir (Ittelson ve Proshansky. algılamanın da içinde bulunduğu çevreyle ilgili temel psikolojik süreçleri kapsamasıdır. Söz konusu psikolojik süreçler. yapma çevre-insan ilişkisini çevresel psikoloji çerçevesinde incelemek mimarlar için büyük önem taşımaktadır.6). (5) hareket yoluyla tanımlanır ve . 1974. insan tek başına yaşayan bir canlı olmadığı için bulunduğu çevrede mutlaka diğer canlılarla etkileşim halinde olur. 2. sosyal kavramlar olmakla birlikte içsel ve bireysel özelliklerle de bağlantılıdır. Çevresel yaklaşımın üçüncü bir özelliği disiplinlerarası olmasıdır (Ittelson ve Proshansky. sabit ya da verilmiş sınırlara sahiptir. çevresel psikoloji bazı temel psikolojik süreçleri inceler (Ittelson ve Proshansky.2. insanın çevreyle ve diğer insanlarla olan ilişkilerini açıklamaya yardımcı olur. yapıları kapsayan yapma çevrenin oluşturulmasıyla sonuçlanır. Bu çeşitlilik yapma çevreyi şekillendiren insanın psikolojik ve sosyal özelliklerini çevresine yansıtmasıyla gerçekleşir. s. çeşitlilik gösterir. gereksinimleri nedeniyle mekanları. Bu bağlamda. çevresel yönlenme ve dünya görüşü ile çevresel davranışlar ve süreçler. (2) bütün duyular aracılığıyla bilgi sağlar. Yapma çevreye değinmişken. mekanda ya da zamanda. ölçülebilir ve gözlemlenebilir.2 Çevre Bileşenleri Ittelson ve Proshansky. (3) merkezi olduğu kadar daha geniş bilgileri de içerir. İnsanın fiziksel çevreyle olan ilişkileri. (4) kullanılabilecek bilgiden çok daha fazlasını içerir. Takip eden bölüm çevre bileşenlerini irdelemektedir.14 çok kesin sınırlar olmaz.6). bu noktada. Çevresel psikolojinin bileşenlerinden biri olan çevresel davranış ve süreçler. s. Çevresel psikolojinin diğer önemli bir özelliği. çevreyi oluşturan bileşenlerden ve çevrenin türlerinden bahsetmek yerinde olur.6). çevreyle ve çevrenin algılanmasıyla ilgili şu özellikleri ileri sürmüşlerdir: (1) çevre.6). s. Örneğin. Aynı zamanda. binaları. Bu tez kapsamında çevresel psikolojinin tartışılmasının nedeni. Yapma çevre ve onu oluşturan yapılar. davranışı incelemek için kullanılan yöntemlerle ilgilenmesidir (Ittelson ve Proshansky. 1974. s.

İnsan. Duyularla deneyimlenen yapma çevre çoğunlukla fizikseldir. şehirler gibi. insanların çevreyi değiştirmelerinin sonuçlarına ilişkindir. doğal çevre koşullarındaki değişiklikleri de kapsar. hem de fiziksel anlamlara sahiptir. ofisler ve hastaneler gibi. Sosyal yaşam. güzellik. (3) okullar. suni yağış ya da yiyeceklerin.344). grupların aktivitelerini düzenlemeye yardım ederek sosyal davranış için göstergeler (cues) sağlar (Ittelson ve Proshansky. . yapma çevreyi dört başlıkta incelemişlerdir: (1) objelerle ve mekanlarla ilişki içindeki insan. Doğal çevre. 1974. dağlar. her zaman tutarlı ve tahmin edilebilir bir bütünün sistemsel kalitesi üzerine temellenir (Ittelson ve Proshansky. okyanuslar. Mimarlar insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla insanların çevrelerine mekansal sınırlar inşa ederler. Aynı zamanda çevre. çevresel şartlar. s. 1988).4). Bazı durumlarda yapma çevre. 1974. Fiziksel çevre. (1) doğal çevre ve (2) yapma çevre gibi alt başlıklara ayrılabilir. suyun ve havanın kirlenmesi gibi (Altman ve Chemers. s. s. evler. ve (4) bu kuruluşlar ve sosyal organizasyonları içeren kentsel ve bölgesel düzeydeki insan etkileşimleri (Ittelson ve Proshansky. çevre anlamların ya da mesajların devamlılığını sağlar. Yapma çevre. yerlere ve coğrafik özelliklere ilişkindir. 1974. Ve son olarak. (2) ilgili fiziksel düzende sosyal etkileşim için bir temel olarak küçük yüz yüze gruplar. ovalar. Doğal çevre üzerinde insan eliyle kurulmuş olan yapma çevre bazı gereksinimler nedeniyle oluşturulur. s. sıcaklık ve yağış. Fiziksel çevre çeşitli boyutlara sahip olan bir kavramdır. Fakat başka bir yönüyle çevre insan üzerine etkilidir (affective).342). işlevsel olmalıdır. hayvanat ve nebat gibi. (6) sembolik anlamlara sahiptir ve (7) çevresel deneyimler. tasarımın konusuna uygun olmalıdır. düzenlilik ve konfor sonuç tasarımda birleştirilir. Yapma çevre.15 deneyimlenir. düzenli bir fiziksel kurulumda ortaya çıkar (Canter ve Krampen. Bunlar fiziksel ve sosyal içeriklidir. doğa koşullarından ve diğer insanlardan gelecek müdahalelere karşı yaşamını devam ettirebilmek ve sosyalleşebilmek amacıyla bir düzen yaratır. geniş sosyal organizasyonlar çerçevesindeki bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimler. fiziksel bir oluşum olmakla birlikte insanlar için hem sosyal. Ittelson ve Proshansky. Kişisel sosyal kimlik bu çevrede oluşturulur. birleştiricidir ya da sosyal bir fonksiyona sahiptir.105). 1980. Bilişsel bir düzeyde nasıl kullanılacağına ve yorumlanacağına gelince.

bina tasarımlarında ve dini mimarlıkta olduğu gibi.4 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri (Altman ve Chemers. 1980. insanların hayatları boyunca etkili ve gerçek olmaya devam eden düşey boyutu temsil eder (Altman ve Chemers.44). . Altman ve Chemers’a göre. dünya ve cehennem. Düşey boyut. bulunduğu konum ve çevrenin özellikleri hakkında belli izlenimler elde etmiş olur. tarih öncesi Yunan tapınakları ve benzeri örnekler. statü ve pozitif durumlarla ilgilidir. 1980. s. insan yaşamında kullanılırken birtakım sembolleri temsil eder. cennet. Bununla birlikte. batı dünyasında çok erken öğrenilen.. aynı zamanda.32). 1980. Mısır piramitleri.45). ofislerin düzenlenmesinde. İnsanlara içinde bulundukları çevreden çok sayıda bilgi gelir. s. insanların çevre hakkında sahip oldukları tutum ve duygulara ilişkin genel bir deyimdir (Altman ve Chemers. Günümüz organizasyonlarının çoğunun “zirve” yöneticileri yüksek yerlerde konumlanmış ofislere sahiptirler (Altman ve Chemers. Avrupa’nın Ortaçağ katedralleri uzun kulelerle tasarlanmış ve “yukarıya uzanıyor” hissi veren kemerlerle vurgulanmıştır.33). s. insanların dini inançlarını ve dünyaya bakışını içeren kültürün yansımalarını taşır. İnsan bu bilgileri duyumlama yoluyla alır. Yükseklik.2.16 2. 1980.3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar Çevresel yönlenme. çevresel yönlenme ve boyutlar yalnızca iç ortamda meydana gelen süreçler sonucunda ortaya çıkmaz. dünyanın yapısı hakkındaki kültürel inanışlarda düşey boyutun önemini gösterir (Altman ve Chemers.33). Şekil 2. sosyal ve kültürel yönlere de sahiptir. s. Sonuçta kişi. s. 1980. Bilgiler iç ortamda çeşitli süreçlerden geçerek işlenir. Düşey boyutun mekanlarda ve binalarda nasıl ortaya çıktığı Altman ve Chemers’in örnekleriyle anlaşılabilir: Yüksekte bulunan mekanların olumlu anlamları insanların yaşamlarında açıktır.

s. saçak altındaki bir yürüyüş yolu gibi (Altman ve Chemers. Yollar: Gözlemcinin. öyle ki düşey boyuta göre insanlar onu daha az fark ederler. s. kenarlar. genel durumlar dünya görüşleri ve tutumların sembolize ettiği kültür ile bağlantılı olarak özelleştirilir. insanlara Boston. bir evdeki odalara açılan mekan. dünya. 1980.51). Yollar.17 Yatay boyut da insanların günlük yaşamlarında oldukça belirgindir. hayvanların hareket etmesi gibi. insanlar.“iyi” olduğu. yayalara. kanallar. Bu iki boyutun yapma çevrenin oluşumundaki kullanımlarına bakıldığında. yanlarında ya da uzakta. Yollar.69). s.50). Dünya yüzeyindeki nesneleri ve yerleri. Jersey City ve Los Angeles gibi şehirlerin “imajları” hakkında çeşitli sorular sormuştur. Şehir plancısı Kevin Lynch. bölgeler. düğüm noktaları ve referans noktaları (Altman ve Chemers. insanların yatay düzlemde bir çevreyi betimlerken hangi kent elemanlarını kullandıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. bir yerden diğerine giderken kullanılan rotalardır. geleneksel. 1980. 1980. yakın ya da mesafeli olarak görmektedirler (Altman ve Chemers. 1980. s. İnsan yaşamı belirgin bir biçimde yatay düzlemle sınırlıdır. s. bir şehrin zihinsel imajını oluştururken beş ana bileşen kullanmışlardır: yollar. Bu araştırma. 1988. her türlü araca hizmet eder. daha uzak mekanların ve kişilerin daha az istenir olduğu konusunda yoğun bir eğilim vardır. 1960. neyin istenmez olduğu konusunda bir ben merkezcilik ve ulus merkezcilikle bağlantılıdır (Altman ve Chemers. s. merkezin -genellikle kişinin ya da toplumun etrafında odaklanan. Daha küçük ölçeklerdeki yerlere de adapte edilebilir.32). Kevin Lynch. Çalışmasından çıkardığı sonuca göre. Bu nedenle kendinin merkez olduğunun algılanması. Bunlar.35). . cennet ve cehennem gibi bağlayıcı noktalara sahip olduğu gibi. Form açısından çeşitlilik gösterir. Kültürel değerler. dünyada neyin istenir. yatay boyutta kurulan düzen bileşenlerinden olan şehirleri kapsayan bir araştırma yapmıştır. Dünyanın yüzeyi hayat mücadelesinde önemli bir yer tutar: Sebze ve meyvenin yetişmesi. Haritalar da. dünyanın yatay özelliklerini ifade eder ve birçok kültürde dünyanın yatay düzlemi günlük yaşamda çok önemlidir. Düşey perspektif. sokaklar. Yatay boyutun çok yaygın bir yönü de “merkez” ve “çevre” kavramlarıdır.46). birçok kültür yatay dünyayı “merkez/çevre” düşüncesi çerçevesinde düzenler. Ek olarak. ince ya da geniş olabilir. potansiyel ya da tesadüfi olarak geçtiği kanallardır. yaya yolları. binaların konumlanmasında ve düzenlenmesinde önemli faktörlerdir (Canter ve Krampen. demir yolları olabilir (Lynch.

s. iki ülkeyi. 1980. tematik bir özelliğe sahiptir. s. 1980. 1980. 1960. Ev ölçeğinde de. olayların. içerik olarak tek ya da unutulmazdır. kavşaklar. refüjler düğüm noktaları olarak yolları birleştirir ve yolcular için seçim noktalardır. Düğüm noktalarının da ölçek olarak çeşitli seviyeleri vardır. 1960. Kenarlar. aktivitelerin yoğunlaştığı yerlerdir. kuşbakışı görüntülerde çok rahat görünür. Pizza Kulesi vb. Bölgeler: Şehrin orta büyüklükteki kısımlarıdır. Lokantalar.52). Yollarda olduğu gibi. bir adliye binası gibi.46). bir cadde aynı zamanda iki alanı birbirinden ayıran bir sınır görevi görür. tiyatrolar.dir. şehrin stratejik noktalarıdır. 1960.46). Referans Noktaları: En belirgin fiziksel özelliği eşsizlik olan objelerdir. yolların kesiştiği yerlerdir (Lynch. Bölgeler. hem de kenar olabilir.18 Kenarlar: Gözlemci tarafından yollar olarak kullanılmayan ya da düşünülmeyen çizgisel elemanlardır. İki kıtayı. bu tek bir trafik ışığı ya da ayırt edilebilir bir depo bile olabilir. İki faz arasındaki sınırlardır. sevilen bir koltuk olabilir (Altman ve Chemers. 1980. sosyolojik ve psikolojik özelliklerin bir kombinasyonudur.46).51). s. arka planlarıyla zıtlık oluşturuyorsa. Metro istasyonları. Referans noktaları. bir kent meydanındaki heykel. Düğüm noktaları. Mısır piramitleri. Genellikle bölgesel ve küçüktür. Lynch’in belirttiği gibi. sıklıkla fiziksel. ölçekte çeşitlilik gösterir. eğer net bir forma sahipse. evin bölümlerini. eczaneler.46). s. Büyük meydanlar. bir antika saat. süreklilikteki çizgisel kırıklardır: sahiller. Ulaşımda bir durak noktası olan. s. örneğin.53). Aynı yer bazen hem yol. belirleyici bir karaktere sahip oldukları için fark edilebilir olan iki boyutlu uzantılara sahiptir (Lynch. referans noktaları her zaman çok iyi tanınmaz. s. duvarlar gibi (Lynch. s. Fakat. mutfaklar gibi (Altman ve Chemers. bir odayı paylaşan iki kişiye ait alanları birbirinden ayıran sınırlarda olduğu gibi (Altman ve Chemers. 1960. önemli olarak nitelendirilir (Lynch. kesişimler. meydanlar ve bezeri bölgelere örnektirler. Böyle yerler. mekansal konumlarında göze çarpan bir özellik varsa. Düğüm Noktaları: Gözlemcinin içine girebildiği. . genellikle yolların ve kenarların oluşturduğu bir ağa sahiptir (Altman ve Chemers. Herkes tarafından bilinen bazı referans noktaları. Gözlemcinin zihinsel olarak “içine” girebildiği ve genel. alışveriş merkezleri. kolaylıkla tanımlanabilir.52). s.

ait olma ya da sevgi gereksinimleri. güvenlik gereksinimleri. Ölçeğin bu farklı seviyelerinin hepsi çevrenin önemli parçalarıdır ve her biri ayrı bir çalışma alanı olabilir (Altman ve Chemers. s. bununla birlikte sosyal ve kültürel baskıların etkisindedir (Lang vd.364). İnsan gereksinimlerinin hiyerarşik düzende açıklanabileceğini önerir. yorgunluk ve susuzluk fizyolojik temellidir. ilgi görmeye ve ihtiyaç duyulmaya ihtiyaç duyar. 1980. s. 2. hasta olur. daha geniş kurulu çevreler vardır.. fizyolojik gereksinimler. Psikolog Abraham Maslow. gereksinimleri açıklayan bir çerçeve oluşturmuştur. Organizmal dengeyi sağlamak için bu ihtiyaçların bir an önce karşılanması gerekir [2]. Gereksinimler. Güvenlik Gereksinimi: Güvende hissetme. algılamaları. Saygı Görme Gereksinimi: İki şekilde gerçekleşir: Kendine saygı duyma ve diğerlerinden saygı görme [2]. korku duyulan durumlardan uzak kalma özgürlüğü. diğerleri tarafından sevilmeye. Fakat. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi kendini rahatsız hisseder. 1974). Açlık.49). mesafe ve yönü kullanma şekillerindeki çeşitlilik. banyolar. Çok küçük yapma çevreler vardır.2. fizyolojik. kendini koruma ve anaç davranışlar kişisel beklentileri karşılamaya yöneliktir. topluluklar ve şehirler gibi.19 Lynch’in belirttiği beş anahtar bileşen. hava. çevresel yönlenmede genel tutumları yansıtmaktadır. bağlılık.4). evler gibi.. uyku gibi çok temel ihtiyaçlardır. 1980. yemek. psikolojik ve sosyolojik kökenlidir. kararlı ve kurulu bir çevre gereksinimlerini kapsar (Carlson. mutfaklar. . çevre ve kültürün bilişsel yönlenmelerde önemli bir rolü olduğu fikrini doğrulamaktadır (Altman ve Chemers. saygı görme gereksinimi.84). Mesafe ve yön. Fizyolojik Gereksinimler: Su. s. tatmin etmeyen bir durumu değiştirmeye yardımcı olan. 1974.4 Çevresel Gereksinimler Gereksinim. Sinirlilik. Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: İnsan. s. bilişi ve davranışı düzenleyen zihinsel bir güç olarak tanımlanır. kendini beğenmişlik ve kaçma da fizyolojik temellidir. Seks. Diğer bir boyut da çevrenin ölçeğiyle ilgilidir. bilişsel gereksinimler. estetik gereksinimler ve kendini gerçekleştirme gereksinimi (Lang vd. eşyaları ve yerleri konumlandırmada yardımcı olan göstergelerdir.

simgesellik ve benzetmelerle ilişkilidir ve yalnızca tasarımcı zihinsel süreçleri anladığında tatmin edilebilir (Lang vd. Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi: Kişinin sahip olduğu özelliklerden daha fazlasına sahip olma. s. Psikolojik Koşullar: algılama. insan davranışını motive eden gereksinimler ikiye ayrılır: birincil (fizyolojik) ve ikincil (sosyolojik) gereksinimler. Çeşitli gereksinimlere bağlı olarak belirlenen eylemler için gerekli koşullar şu şekilde gruplanmıştır: Fiziksel Koşullar: mekansal. fakat düzeylerinin bireyden bireye değişiklik gösterdiğini vurgulamıştır (Carlson. Murray.84). kapasitesinin en üst seviyesine gelebilme isteğidir [2]. kültürel.5 Çevresel Algılama ve Biliş Çevrenin algılanması. 1974. termal. s. 1977. s. eğitim. insanların çevreyi nasıl anladığını. politik. hukuksal vb. Kişinin çevreden aldığı algısal yorumların sonucu olarak biçimlendirdiği eylem ve davranış grubuna eylem sistemi denilmektedir (Aydınlı. seçme. emniyet koşulları vb. ekonomik. Sosyal Koşullar: teknolojik.20 Bilişsel Gereksinimler: Bilme. . Sosyal ve psikolojik gereksinimler. Çevresel biliş deyimi. s. kavrama gibi gereksinimlerden oluşur. yönelme vb. Murray’a göre. Bir çevrede.. 1986.2. bu algılamalar. çevreyi nasıl algıladığımızın bir sonucudur. s. 1986.31). normatif. akustik koşullar. anlama. Çevresel algılama. bireyin algılaması ve hareketi süreçlerle ilişkilidir. belli bir zamanda o çevrede bulunan insanların doğrudan duyusal deneyimlerini anlatır. listelediği sosyal ihtiyaçların tüm insanlarda görüldüğünü. Bir düzen içinde nasıl davrandığımız.361). kurduğunu ve öğrendiğini tanımlamak için kullanılmaktadır (Rapoport. Bu koşullara göre belirlenen kullanıcı gereksinimleri. ideolojik. karar verme. çevreyle aktif bir alışverişin ürünüdür. insanın bu düzen içindeki hareketlerinden çıkardığı bilgiye bağlıdır.7).5). sağlık. Estetik Gereksinimler: Görsel tatmin. 2. güzellik gibi kavramları içerir (Aydınlı. inceleme. “eylem sistemi”ni belirlemektedir.

ada 3 mile 1 milden daha geniş değil. s. 1977. aletlere ve insanlara nasıl ulaşabilirim?” gibi. kodladığı. hayatınızın. insanların fiziksel çevre hakkında sahip oldukları ve temel olarak mekansal davranışa etki eden mekansal imgeler olarak değerlendirilebilir (Rapoport. “bilmeye çalışmak” anlamında kullanılan Latince bir kelimeden gelmektedir. hatırladığı ve deşifre ettiği bilgileri içeren psikolojik süreçler serisinden oluşur. çeşitli duyumsal özellikler (modalities) aracılığıyla gerçekleşir. bir bireyin gündelik mekansal çevresinde. Altman ve Chemers’a göre. ya da tam tersi. koklama. desteğe. duyma. Yeni bir çevreyle başa çıkmanın birinci aşaması onun hakkında bilgi elde etmektir. bu duyumsal özellikleri. Eşyalar nerede konumlanmıştır?. Bir mekandan diğerine yolumu nasıl bulabilirim?. bilişler ve inançlara ilişkindir (Altman ve Chemers. çevre hakkındaki algılamalar. kişi. Bu da. tat alma ve . (3) birdenbire. Şemalar rollerle özelleştirilmiştir. Yiyeceklere. (4) ya da. yeni ve garip bir çevrenin farklı parçaları hakkındaki duygu ve düşüncelerden oluşan çevresel yönlenmeleri kurmak zorundadır. çevreyi zihinlerinde inşa ederken kullandıkları şemalar ve bunların davranışı ve tasarımı nasıl etkilediği önemlidir (Rapoport. Altman ve Chemers şu soruları sormuşlardır: İnsanlar çevre hakkındaki bilgiyi nasıl elde eder ve nasıl işlerler? Bu konular hakkında bir fikre sahip olmak için. Altman ve Chemers. 1977. s. depoladığı. bu bilgiyi seçmek. “Çevre hakkında nasıl bilgi edinebilirim?.21 Biliş. göreceli yerleşimler ve fenomenlerin özellikleri hakkında elde ettiği. Etrafta nasıl dolaşabilirim?. Zaire’de yağmur ormanlarındasınız. Böylece. küçük bir kasabada doğdunuz ve geniş bir kentsel bölgeye taşındınız.109). Güney Pasifik’te tropikal bir adaya taşınıyorsunuz. İnsanların fiziksel dünyaya anlam verme şekli. öyle ki. bilme ve anlama sürecine ve ürüne (bilinen şey) ilişkindir. böyle radikal dönüşümler karşısında insanı bazı çok basit sorular ilgilendirmelidir. organize etmek. dokunma. s. çevrenin özellikleri ve yerleşmeler hakkında bilgi toplamak. zihinsel haritalar. (2) bir kent sakinisiniz ve küçük bir kasabaya taşınıyorsunuz. Eğer şemaların bir bireyin öznel bilgi yapısını temsil ettiği kabul edilirse.44).119). görme. Çevresel biliş deyimi. yeni ve tuhaf bir çevreye taşınmaktan dolayı dramatik bir şekilde değiştiği kişisel bir örnek seçin. 1980. kendinizi aşağıdaki koşullardan herhangi birinde hayal edin: (1) birdenbire ve hazırlıksız bir şekilde Mbuti Pigmeleri’nin dünyasında. onu nasıl tanıdıkları. Çevresel algılama ve biliş süreci.

İnsanlar çevreyi yorumlarlar. Zihinlerimize girer ve çeşitli koşullarda daha sonra kullanılmak üzere uygun hale gelir. trafik sesleri. çevre yavaş yavaş tanınmaya. çevreyi anlamanın bir parçası haline gelir ve bunlar tekrar tekrar hatırlanan deneyimlerdir. çevresel bilişler psikolojiktir. Başka bir deyişle. geçmiş deneyimlerimizi ya da kişiliğimizi donatan bilginin kodlanmasını ve sınıflandırılmasını içerir. hayvanların sesleri. Benzer şekilde yerlerin de. duyularla elde edilen bilginin bir süreç sonucunda işlenmesiyle yavaş yavaş alışılmış hale gelir. insanların gidiş gelişleri gibi. Bu bilgi işleme süreci. Bir yer hakkındaki bilgi etrafa bakılarak edinilir. resimlerin. yollar.46). Nesnelerin birbiriyle ilişkileri. dolaylı olarak. Bu duyumsal girdiler. . Kişi zihninde çevrenin bir resmini kurabilmek için hisseder ve dokunur. evlerden ve kamu alanlarından gelen yemek kokuları gibi.44). Hepsi bize çevrenin özellikleri ve nesnelerin yerleşimleri hakkında bir şeyler söyler. yağmur ormanlarının nemini ve toprağın dokusunu hisseder. Bütün duyular çevrenin çeşitli özellikleri hakkında doğrudan bilgi sağlar. dahası. onunla ilgili nesneler hatırlanmaya. zihinsel haritaların ya da çevrenin çeşitli özellikleri hakkındaki bilişlerin parçalarını bir araya getirmemize yardımcı olur (Altman ve Chemers. benzer ya da farklı çevre deneyimleriyle kıyaslanarak ve çevrenin diğer özellikleriyle ilişkilendirilerek bilginin gruplandığını ve organize edildiğini. çeşitli seslerin hareket ve yaklaşımları. 1980. hayvan yaşamı. uçuşan çöl kumları. Mekanlar. “süpermarketin solunda”. sınırlar ve diğer çevresel özellikler. benzer ya da farklı olarak kodlandığını anlatırlar. 1980. Tüm bu psikolojik bilgi işleme aktiviteleri.22 kinestesis (pozisyon duygusu ve vücut parçalarının hareketi) şeklinde sıralamışlardır. s. s. Rüzgarı. A alanından B alanına gidilip gidilemeyeceği ve nasıl gidileceği öğrenilmeye çalışılır. Altman ve Chemers’a göre. çiçekler ve yeşillikler. Nesneler koklanır. okyanus. hızlı ve etkili bir biçimde alanların yerleri saptanmaya başlanır. “ahşap standın üstünde” gibi ifadelerle kodlandığını. alanlar arasındaki uzaklıklar. zihinlerde depolandığını ve daha sonra hatırlandığını belirtmişlerdir. çevre hakkında diğer insanlara birşeyler anlatabilmek ya da nesneleri konumlandırmak için kullanılır. çevrede gezinebilmek. okyanusun serpintisini. Altman ve Chemers. Nesneleri dinlenilir. Böylece yeni bir yerleşme. “başka bir alanda X’e benzer nesne” şeklinde nitelendirilir (Altman ve Chemers. herhangi bir nesneye dayanarak. ağaçların arasında ıslık gibi öten rüzgar. sınır işaretleri. kokuların da. Bilgi ihtiyaç duyulduğunda deşifre edilir.

Çevreyle ilişkilendirilerek incelenebilecek pek çok sosyal davranış mevcuttur. insan ilişkilerini düzenleyen ve şekillendiren önemli kavramlardan biridir. Tasarımın bütün adımlarında insan davranışı hakkında tahminlerde bulunuyoruz ve çalışmalarımızdaki başarı ya da başarısızlıklar insan davranışını tahmin etme yeteneğimize bağlıdır. çevreden gelen bilgilerin işlendiği psikolojik bir süreçtir.24). İnsanlar çeşitli . 1974. etkileşimine etki eder.47). çevresel davranışla ilişkilidir ve doğrudan kültür-çevre ilişkilerine dayanır (Altman ve Chemers. Neyin anlamlı.3 Davranışsal Süreçler J. 2. s.27). farklı kullanıcı grupları farklı algılanmış çevrelere sahip olabilirler. bölümde tartışılacaktır. Noble’ye göre.3.” (Lang ve diğ.1 Mahremiyet 2. Kullanıcının algılanmış çevresi. Çevresel algılama.1 Tanımı ve Anlamı Mahremiyet..3. 2. yoğun olarak kültürel deneyimlerin etkisi altındadır (Altman ve Chemers. bunun ardından sonuçlar sunulur ve zihinde canlandırılır. 1977.75). kişisel mekan ve bölgesellik. insanlar kendilerine ve yaşamlarına anlamlı gelecek şekillerde bu bilgiyi işler ve organize ederler. 1980. Özellikle mimari mekanlarda insan davranışına. Mahremiyet.1. sonra bir kişinin kenti anlamak için yaklaşımı ve tasarım için kullanılan kriterler farklı olabilir (Rapoport. çünkü kültürel ve kişisel çeşitliliği sunar.23 Duyularla çevre hakkında bilgi elde edilir. Çevresel algılama. Çevresel algılama önemlidir. mimarlar olarak yarattığımız çevre sayesinde insanların gelecek davranışlarını şekillendirmeye yardımcı oluruz. kararlı ve uygun olduğu. 1980. onun pozitif ve negatif nitelikleri plancıya ve tasarımcıya farklı gelebilir. Kişiye çevreden çok sayıda ve çeşitte bilgi ulaşır. içsel bir süreç olmasına rağmen bu bilgiler arasından hangilerinin seçileceği ve yorumlanacağı kültür gibi öznel özelliklere bağlıdır. s. “Biz. Algılama ve mekansal algılama konusu daha geniş olarak 3. s. s.

s.5 Davranış düzenleme mekanizmaları (Altman ve Chemers. Bu modelde. 1980.24 gereksinimler sonucunda mimari mekanlar içinde bulunmak ve yaşamak durumunda kalır. Altman’ın oluşturduğu çalışmaya göre ise. fakat birey için farklı derecelerdeki seçimleri temsil eder (Ittelson ve . Ittelson ve Proshansky. Böyle bir çevrede mahremiyet. 1987.75). çevresel tasarımla ilişkili olarak mahremiyetin iki boyutunu şöyle açıklamaktadırlar: istenmeyen müdahaleden uzak kalmak ve iletişim yeri ile zamanını belirleyebilme özgürlüğü (Ittelson ve Proshansky. insanlar kendilerini rahat hissedebilmek için mahremiyet düzenleme mekanizmasını bir araç olarak kullanırlar. s.145). insanlara bazı durumlarda diğerlerine karşı açık olmaya. kişiler arasında iletişim dili görevini görebilir. mahremiyet. Lang. kişiler arası bir sınır düzenleme sürecidir. değişken bir süreçtir (Altman ve Chemers. 1980. kişisel mekan. bölgesel ve sosyal davranış gibi alanlar arasında bir köprü görevi görmektedir.160). görsel. Mahremiyet düzenleme. kişilerin ya da grupların diğerleriyle.76). s. 1974. Benzer görünebilirler. insanların diğerlerine karşı açıklık/kapalılıklarını düzenlemeye çalıştıkları. Şekil 2. Burada vurgulanması gereken nokta mahremiyetin yalıtımla aynı şey olmadığıdır. mahremiyet. s. mahremiyet. bazı zamanlarda etkileşime kapalı olmaya olanak sağlar. mahremiyet tanımlarının. işitsel ya da kokusal etkileşimlerini kontrol etme yeteneğine sahip olmaları konusunu içermesi gerektiğini vurgulamaktadır (Lang. Kısaca. bir insanın ya da bir grubun diğerleriyle etkileşimde bulunduğu.

90). mekan ya da mekansal bileşenler aracılığıyla oluşturulur. mevcut davranış modeline. s. 1974. s. Sözsüz ifade.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı Altman ve Chemers. görsel olarak çeşitli yollar sergilerler. uzaklıkların kullanımı. Mahremiyet. kuralların ve normların bir çeşitliliğini sunar. kişiliğe ve bireylerin isteklerine bağlıdır. sözlü ya da sözsüz şekilde ifade edilebilir. kültürel ve alt kültürel etkenlerin mahremiyetten istenilenler ve beklenilenler konusunda bir payı olduğunu göstermektedir (Ittelson ve Proshansky. Duvarların. mahremiyet. s. Örneğin. Japonlar. kişiler yalnız kalmak istediklerinde kendi odalarına giderler ve kapıyı kapatırlar. konutlarda her bireyin bir odası vardır. çevresel davranışın temel yönleriyle ilişkili olduğunu ve doğrudan kültür/çevre ilişkilerine dayandığını belirtmişlerdir (Altman ve Chemers. odasının kapısını kapatarak ya da sandalyesinin yönünü değiştirerek diğerleriyle arasındaki ulaşılabilirlik durumunu kendisine göre dengeler. Almanlar ve Hollandalılar sesi engellemek için kalın duvarlara ve çift kapılara güvenirler ve sesi engellemek için kendi konsantrasyon güçlerini kullanmak zorunda kalırlarsa çok zorlanırlar . Tam tersine. genel bir mekan olması nedeniyle önem kazanmaktadır. Lang’a göre. tezin konusu olan lobi mekanının ortak kullanıma açık. Bazı kültürlerde. çevresel tasarımcıların bir ölçüde kontrol edebildiği mahremiyeti elde etmek için gerekli olan mekanizmalardır (Lang.25 Proshansky. s. kişi başkalarıyla bir arada bulunduğu mekanı terk ederek. 1987. s. Bu tez kapsamında irdelenen mahremiyet kavramı. 1980. 1980. 1980. 2. aileler komün halinde yaşarlar. kültürel içeriğe. istenilen mahremiyetin tipi ve seviyesi. kişisel mekan ve bölge ile ilgili davranışların. geleneklerin. 1974.153). s.75) Kültürler.79).1. fakat akustik engeller olarak kağıt duvarlarla mükemmel bir şekilde idare ederler. öyle ki bu kavramlar insanların diğerlerine olan açıklık ya da kapalılıklarını etkiler (Altman ve Chemers.146). hiç kapı yoktur (Altman ve Chemers. ekranların.3. sembolik ve gerçek bölgesel ayırıcıların.155). Yan tarafta bir parti devam ederken bir Japon evinde geceyi geçirmek Batılı bir insan için yeni bir duyumsal deneyimdir. Bazılarında. Günlük deneyimler.

Ya da. kültürler arasında değişiklik gösteren. s. diğerlerine yaklaşarak ya da uzaklaşarak. Kültürler. Asansöre birisi biniyor ve doğrudan sizin hemen yanınızda duruyor. 1980. sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlarda insanlar arasında kaliteli ilişkilerin gerçekleşebilmesi açısından önemli hale gelir. tam tersine. Biraz daha yaklaşsaydınız ne olurdu? (3) Şimdi de bir havaalanındasınız. Bu düşünceye göre. doğrudan sizin yanınıza oturuyor. bekleme salonunda oturacak yer seçen insanları . Bu durum.3. Birisi bu şekilde hareket etse ne hissederdiniz? Ne yapardınız? Bu gibi durumlarda insanlar kendi yerlerini belirlerken neye dikkat ederler? (2) Kız arkadaşınız ya da erkek arkadaşınız samimiyet kurarken size çok yakın duruyor.80). 2.26 (Hall. fiziksel ya da sosyal olarak ulaşılabilirliğini düzenler. boş bir otobüstesiniz. bilinçli ya da bilinçsiz. mekan kullanıcılarının kültürlerini ve mahremiyet anlayışlarını tanımak tasarımcılar açısından önemli hale gelir. 1966. kendi bünyelerinde bireylerin diğerleriyle etkileşimini düzenlemesine yardımcı olan davranışsal mekanizmalar geliştirmişlerdir. sosyal bir süreç olan mekansal mesafelendirme hakkında daha iyi bir fikre sahip olabilmeleri için insanların içinde olduğu ya da olabileceği bazı deneyimleri düşünmelerini istemişlerdir: (1) Geniş.2 Kişisel Mekan Altman ve Chemers’a göre (1980). boş bir asansördesiniz. bu etkinin farkında olmayarak uygun mahremiyet durumunun. İnsanların mahremiyet kavramını algılama şekli kültürlerine göre farklılık gösterdiğinden.43). kişinin üyesi olduğu kültüre göre değişkenlik gösterir. sokakta karşılaştığınız bir tanıdıkla konuşurken belli bir mesafe kullanırsınız. biri biniyor. Mahremiyet kavramında kişi. Bir turizm mekanı olan lobi mekanında da farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi söz konusudur. Kişi. kişinin kendisini diğer insanlara karşı mesafelendirmesidir. diğer insanlarla olan ilişkilerini kendisine olan ulaşılabilirliğin nitelikleri yoluyla tanımlama ve kontrol etme yetisine sahiptir. insanlara uygun gelen türleridir (Altman ve Chemers. kendisininki olduğunu kabul eder. Bu noktada. Bunun niceliği ise. sosyal etkileşimde çevreyi kullanmanın temel yolu. Birkaç adım geri çekilseydiniz nasıl tepki gösterirdi? Ya da. mekanizmaların varlığı ya da yokluğu değil. Kişi. s. bunu davranışlarına yansıtmaları sonucu mekanı kullanmalarında da farklılıklar görülebilir. Altman ve Chemers.

bazen uzaklaşılır. Her bir deyim sosyal ilişkiler hakkında hangi imalarda bulunuyor? Bu örnekler. 1980. sabit özellikli çevrelerin tasarımında önemlidir. öyle ki nereye giderlerse gitsinler bu mekan onlarladır.147). koşullara göre değişir.101). kişisel mekan da. Kişisel mekan. çünkü kişi diğerleriyle uygun ve istenir bir iletişim seviyesini düzenleme girişiminde olmaktadır (Altman ve Chemers. Kişisel mekanın. birkaç mahremiyet düzenleme mekanizmasından biri olarak. mekansal ihtiyaçlardaki bireysel ve durumsal farklılıklarda açığa çıkar (Lang vd. kişisel mekan. mekansal mesafelerin yönetilmesine bağlı bir kavramdır [3]. s. Bazen. Kişisel mekan kavramının mimarlıktaki değeri. değişken bir sınır düzenleme aracıysa. 1987. görünmez bir sınıra sahip olan mekandır. Otobüs terminali bekleme salonu gibi. Sommer’e göre (1969). bir sabun köpüğüne. Mesafelendirme fiziksel özellikli olmakla birlikte. 1980. insanların etrafında bulunan. s. insan vücudunu çevreleyen. ilişkide bulunulan kişinin aslında sosyal yaşamdaki yerini ve değerini ifade eder. mesafenin günlük sosyal ilişkilerde aktif olarak kullanılmasının. insanların karşılaşmaları esnasında her birinin etrafını saran.. Bununla birlikte. Nasıl ki mahremiyet dinamik. havaya ve nefes alma odasına benzeyebilir (Lang. s. 1974. insanlar genellikle mekanı kendilerine konforlu gelecek şekilde düzenlerler ya da etraftaki mobilyaları hareket ettirirler (Lang. .27 gözlemliyorsunuz. Kişisel mekanla ilgili olarak Altman ve Chemers de şu ifadeleri kullanmışlardır: Kişisel mekan. ama çoğu zaman sözle ifade edilmeyen bir gerçek olduğunu göstermektedir (Altman ve Chemers.207). “ensemde soluğunu hissediyordum” gibi. oturma modeli nasıl değişiyor? (4) İnsanların diğerleriyle ilişkilerinde kullanılan mesafe deyimlerini düşünün: “yanına yaklaştırmamak”. Diğer durumlarda. Kişisel mekanı anlamak. insanlara yakın durulur. Kişisel mekan. basit. s. dairesel bir formu olması ya da tüm yönlere eşit şekilde uzanmış olması gerekmez.102). 1987. sonucu ve anlamı fiziksel ve sosyaldir. başka birinin hemen yanına oturuyorlar mı? Aynı sıraya ya da salonun aynı bölgesine oturuyorlar mı? Daha fazla insan salona geldikçe neler oluyor. Yeteri kadar koltuk boşken.147). s. yabancıların içine giremeyeceği görünmez bir sınırla oluşan alana işaret eder. kişisel mekan sabit ve değişmez değildir. bir salyangoz kabuğuna.

toplumun her üyesine açık olan bölgelerdir.3 Bölgesellik İnsan bölgeleri diye adlandırılan olguların çoğu mahremiyet kavramının özelliklerini içerir (Ittelson ve Proshansky. s. 1974. Seçim özgürlüğü. sahiplenilir. 2. Bazı kesinleşmiş sosyal kuralları gözettiği sürece. sıklıkla kişiselleştirilir ve işaretlenir (Altman ve Chemers. sosyalleşmeye açık olan. insan bölgeselliği şu özellikleri içerecek şekilde tanımlanabilir: (1) bir mekan ya da obje geçici ya da sürekli olarak kontrol altına alınır. aile yapısı) ve fiziksel fonksiyonlar (yiyeceklerin düzenlenmesi.3. Altman ve Chemers’a göre.3. • bir alanın kişiselleştirilmesi ya da işaretlenmesi. ve • temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasından bilişsel ve estetik ihtiyaçların tatmin edilmesine kadar çeşitlilik gösteren fonksiyonların görülmesi (Lang.. çeşitli fonksiyonların herhangi birine hizmet edebilir. birincil.122). sosyal fonksiyonlar (statü. 1974).1 Kamusal Bölgeler Kamusal bölgeler. (2) mekan ya da obje. “Benim” kişisel zamiri. aynı mekan içinde bulunmak ve aynı mekanı kullanmak dolayısıyla kendilerini diğer insanlarla etkileşim ve ilişki içinde buldukları alanlardır. ikincil ve kamusal bölgeler olmak üzere üç başlıkta analiz etmişlerdir (Altman ve Chemers. çeşitli özellikte insanların bir araya geldiği. • müdahalelere karşı savunma hakkı. resmi ya da normatif anlamdaki sahiplenmeden daha fazlasını kapsar (Lang vd. s. bireyin fiziksel kurulumu üzerinde bir kontrole sahip olabilmesi anlamına gelir ve bu bağlamda insan bölgeselliği kavramı ortaya çıkar. depolanması) gibi. 1980). neredeyse herkes. kimlik. Kamusal alanlar. 1987. Tezin konusu olan lobi mekanı.148). s. Altman ve Chemers. (3) sahiplenme bir grup ya da bir kişi tarafından gerçekleştirilebilir. bölgeleri. (4) bölgesellik. küçük ya da büyük olabilir. toplumun her üyesinin kullanımına olanak veren bir kamusal alan olduğundan kamusal bölgelerin irdelenmesi tezin konusu açısından önemlidir. 1980.3. (5) bölgeler. kamusal bölgeleri geçici . Bölgeselliğin sahip olduğu temel özellikler şunlardır: • bir yerin sahibi olmak ya da o yer üzerinde hakları olmak.28 2.84).

parklara çöp atmamalı ya da korunan alanlarda doğal malzemeleri yerinden hareket ettirmemelidirler. bir sanat galerisindeki ziyaretçinin ya da vitrine bakan bir kişinin önündeki alana tecavüz etmek alışılagelmiş bir durum değildir. Böyle yerlerde kontrol büyük ölçüde o yeri kullanma süresi ile sınırlıdır. bir sokak. kişinin etrafındaki alana ilişkindir. birkaç tip kamusal bölge tanımlamıştır. planlama. gelip geçenler izleyici kişinin arkasından geçerler.3. alışveriş alanları ve işlek caddeler dünyadaki hemen her toplulukta mevcuttur (Altman ve Chemers. çoğu plajda insanlar giyinik olmalıdırlar. Ne kadar küçük bir topluluk olursa olsun. Kamusal bölgeler geçicidir ve genellikle kullanıcılarının hayatlarının merkezi değildir.29 ve kısa dönemli olarak kullanma hakkına sahiptir. sıralar (turns). Kullanılan alan. tenis kortları ve telefon kulübeleri gibi insanların geçici isteklerde bulunma hakkına sahip oldukları kamusal mekanlardır. halk plajları. topluluklarda. restorandaki masalar. bir tiyatro salonundaki koltuklar kamusal bölgelere örnektir. merkezi bir market ya da plaza. kişi genellikle o kültürün birçok üyesinin kullandığı alanları bulur. örneğin. bölgeselliğin insan yaşamının her seviyesinde. Parklar. Bölgelerin kişisel kimliği yönetmesi. birey ile diğerleri arasındaki sınırı oluşturmasıyla olur. güvenliği sağlama gibi sosyal süreçleri kolaylaştırma işlevine sahiptir. bölgesellik. . bir otobüs ve trendeki oturma yerleri. diğerlerinin davranışlarını tahmin etme. Turlar. Bölgeselliğin özelliklerini anlamak bu noktada önemlidir. bireylerde önemli bir düzenleyici olduğunu vurgulamıştır. bazı kaynaklara ulaşabilmek için bir düzen oluşturur. Edney’e göre. Sosyalleşmenin gereği ve sonucu olarak. Davranışların bir düzen içinde ve belli kurallarla oluşmasını gerektirir. Goffman.2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları Edney (1976). İnsan bölgeselliğinin iki genel fonksiyonu vardır: (1) kişisel kimliğin yönetilmesi.3. Örneğin. büyük gruplarda. Bir toplumun ya da alt gurubun neredeyse bütün üyeleri bazı genel sosyal kurallara uydukları sürece kamusal bölgelere ulaşılabilirlik elde edebilirler. 2. (2) sosyal sistemlerin düzenlenmesi. bunlar: Bölmeler (stalls). kamusal alanlar her toplumda görülür. Sosyalleşme. insanların bir arada bulunması ve birbirleriyle ilişki kurması durumudur. Örneğin. Kamusal alanlar tüm kültürlerde ortaya çıkar. kişinin kontrolü altında geçici olarak kullanılır. 1980).

30 Bir odayı dekorasyon aracılığıyla kişiselleştirerek birey çevreye damgasını vurur. Bu bölümde ele alınan çevresel algılama ve biliş. sosyal süreçlerin düzenlenmesidir. Davranış. 1980.3. Mekanın kişiselleştirilmesi süreci bilinçli olabilir. kullandıkları ve sahiplendikleri mekanları kişiselleştirme yoluna giderler. Ayrıca bölgeler.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme Altman ve Chemers’a göre. 1987. alınan bilgilere tepki verebilme. bazı süreçler sayesinde olur. Diğer bir deyişle. s. böylece. psikolojik güvenlik ve sembolik estetik amacıyla da gerçekleştirilir (Lang. çevresel psikoloji kapsamında irdelenen söz konusu süreçlerdendir. kişinin sahip olduğu inançları ve değerleri gösterir. 1980. İnsanın çevresini şekillendirmesinde etkili olan çevresel algılama ve biliş. birçok amaca hizmet eder: Belirli aktivite modellerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevrenin adapte edilmesi kadar. kendi yerinin nerede başlayıp nerede bittiğini diğerlerine haber verir. İnsan bölgeselliğinin ikinci fonksiyonu. fakat genellikle bilinçsizdir. çevreden bilgi alır ve tepki verir. içinde bulunduğu çevreyle sürekli bir etkileşim halindedir. aynı zamanda kendilerini diğer insanlara tanıtmak. İnsanlar mekanlara kişisel yönlerini sadece diğerlerine karşı ulaşılabilirliklerini düzenlemek için değil. s. mahremiyetin yönlerinin kendilerinin/diğerlerinin farklılıklarını kurmakla ilişkili olduğunu da sunar (Altman ve Chemers. bu çerçevede kendi farklılıklarını oluşturmak için yansıtırlar. bölgesel kontrol için duyulan isteğin bir gösterimidir ve çevrenin aktivite modellerine daha iyi uyması için harcanan gücün sonucu olduğu kadar estetik tatların bir dışa vurumudur (Lang. 2. insanlar kendi kimliklerini ifade etmek. bir çevrenin kişiselleştirilmesi yalnızca mekanlara ulaşılabilirliği kontrol etmek anlamına gelmez. Kişi. s. 1987). kim olduklarını ve neye inandıklarını ifade etmek. Böylece. Sonuç olarak.143). fiziksel ve psikolojik olarak mücadele etmeyi ve yaşam fonksiyonlarını düzen içinde ve sistematik olarak yerine getirmeye yardımcı olur (Altman ve Chemers. insanlar yaşamlarını devam ettirirken farklı çevreleri deneyimlerler. kurmak ve sürdürmek amacıyla. bu sebeple çevre . Bölgeleri kullanmak. Mekanların kişiselleştirilmesi.148).137). Çevreden bilgi alma ve tepki verme durumu arasında bazı süreçler gerçekleşir.

Kültürün etkisine bu bölümde kısaca değinilmiş olup. mekansal tasarıma veri olabilecek. Bu bölümde. . 4. Bu süreçler arasında özellikle mahremiyet.31 tasarımcıları ve mimarlar için göz ardı edilmemesi gereken konulardır. çoğunlukla mekanlar ya da mekansal öğeler aracılığıyla gerçekleştirilir. algılamayla bağlantılı diğer bir konu olan davranışsal süreçlere de değinilmiştir. bölümde geniş bir şekilde incelenecektir. bölümde incelenecek olan mekansal algılama için temel oluşturan çevresel psikolojik süreçlerin yanı sıra. Mahremiyetin derecesi kültürden kültüre farklılık göstermektedir. insanlarının birbirleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir kavram olup. Kültür olgusu davranışlara etki ettiği gibi çevresel algılamaya da etki eder. 3.

yy’ın başlarında. nadiren doğrudan mekandan bahseder.1 Mekan 3.1. Tarih öncesi dönemlerde oluşturan teoriler daha çok binaların fiziksel bileşenlerine dayalıdır.9-12). Bunlardan ilki algısal mekandır. Mimarlık üzerine yazılan tarih öncesi bilimsel eserler. Schelling’in Philosophie der Kunst adlı eseriyle başlamıştır. Bu durumda önem kazanan. durumlar çeşitli mekanların oluşmasını sağlar. Mekan tanımı bu kadar sabit ve sığ değildir.1. yy’ın sonlarında. boy ve yükseklikten oluşan. s. s. Gözler mekanı kavramayı sağlayan tek araç değildir. mekan basit ya da tek bir kavram değildir. 1977. Schmarsow gibi tarihçilerin çalışmalarıyla gelişmiştir (von Meiss. mekanı nesneleri içinde bulunduran bir kap olarak tanımlamıştır. Üç boyutlu fiziksel mekandan daha fazlasıdır (Rapoport. Mekan.2 Mekan Çeşitleri Mekanı oluşturan bileşenlerin farklı şekillerde kurgulanması. 1990. düzlemlerle sınırlı bir kapalı kutu gelir.32 3. mekanın boyutlarından . çevrenin üç boyutlu uzantıları olarak deneyimlenir. Wölfflin. içte doldurulmuş bir boşluktur. esneten bileşenler haline dönüşür. 19. Mekan dıştan sınırlı. Mekanla ilgili tartışmalar. mekanın çevreyle ilişkisi. çevrenin çok önemli bir yönü olmasına rağmen. Mimarlık. W. Mekan kişinin bulunduğu yerdir. “boşluk” oluşturma sanatıdır. Alman filozof F. 3. İnsan onu sadece zihniyle değil vücuduyla da kavrar. Riegl. Mekanın sınırları ve boyutları değiştikçe ve çeşitlendikçe mekanı kavramada başka başka araçların devreye girdiği fark edilir.101). 19. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI 3. boşluk içten ve dıştan tanımlıdır.1 Mekanın Tanımı Aristotle. İnsan bu kapalı kutu içine konulduğunda kendisini ve mekanı sınırlayan altı düzlemi gözleriyle kavrar. mekanın içindeki donatıların birbiriyle ilişkisi vb. Mekanın sınırlayıcıları olan fiziksel düzlemler bazen bu sınırları belirsiz hale getiren. Mekan denince akla öncelikle en. duvarların iki tarafı vardır.

Bu mekan genellikle içerde olmak kavramıyla birlikte düşünülür. tek başlarına var olmazlar. birbirinden ayrılmış kapalı mekanlar değildir. Crystal Palace gibi şeffaf cam duvarlardan oluşan binalar. böler ve bizim onu deneyimleme şeklimizi etkiler. algısal mekanın boyutlarıdır”. çünkü mekanlar insanlar için oluşturulur. Algısal mekanlar. o birey için deneyimlediği mekanı mekan yapan özellikleri oluşturur. iç mekan ve dış mekan arasındaki sınırları belirsizleştirebilir (Hall. Mükemmel bir şekilde oranlanmış bir Palladian odası büyük bir hayranlık uyandırabilir.50). Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yalnızca bireyin bakış açısını temsil eder görünmekle birlikte. 1976.4). 1994). Odayı kuran. 1976. yeme ve dinlenme bölümleri. Dışarıdan. Mimarlıkta esas olan mekanları kullanıcı için oluşturmak ise. kullanıcının “gerçekliğinin” ne derece önemli olduğu tartışılmaya değerdir. algılamanın mekanı deneyimlemedeki rolü açıktır. İçerdeki mekan. bir dans salonu ya da bir açık planlı ofis olabilir. fakat onu bir konu haline getiren bu üç durum ve daha fazlasıdır (Moore ve Allan. bir oturma odası. Fakat. zihnin algılayabildiği bütün boyutlar da algısal mekanı oluşturur. içeride neler olup bittiği görülebilir. Oturma. 1966.5). Bu noktada. duvar. çatı. üstü kapalı teras gibi bir geçiş mekanı da olabilir. üç mekansal boyuttur. iç ortam ve dış ortam arasındaki bariyeri keskin bir şekilde tanımlamamaktadır.33 çok gözlemcinin mekanı kavrayışı ve yorumlayışıdır. s. aynı zamanda farklı şekillerde ve düzende kullanılmaları sonucunda kullanıcıya çok çeşitli algısal deneyimler yaşatabilir. Akıcı iç mekanlar ve geçiş mekanlarının kullanımı Frank Lloyd Wright tarafından yapılan Robie House’de görülebilir. küçük bir pencereden giren kör edici günışığına maruz kaldığında. s. s. algısal mekanın boyutlarıdır. Duvar. tavan gibi öğelerle “kapalı mekan” haline gelir. merkezi bir şömine etrafında birbirine açılır (Conway ve Roenisch. Siyah cam kullanıldığında etki oldukça farklıdır. Bir veranda. Mimarlığın boyutları. “Mimarlığın boyutları. ateşe verildiğinde ya da bu kadar uç olmayan bir örnekle anlatmak gerekirse. Duvarlar mekanı tanımlar. üç boyutlu mekanda olduğu gibi “neredelik” hissi vermez (Moore ve Allan. çatı gibi yapısal elemanlar mekanın fiziksel kurulumunu gerçekleştirir. Mekanlar. pembe ya da kahverengiye boyandığında. pencere. mekan denilen şeyi oluşturuyorsa. Eğer üç boyut. fakat bu mekan bir avlu ya da bir bahçe de olabilir. . içinde duran kişi Palladio’dan nefret ediyorsa mekana duyulan hayranlığın boyutu değişir.

1994. s. .141). neyin sabit özellikli ya da yarı sabit özellikli olduğunun düşünülmesidir. Norman Foster’in. yarı sabit olmaktadır. Japonya’da.63).88). Duvarlar hareket edebilir ve odalar çok amaçlıdır (Hall. 2002.34 Şekil 3. s. bir ayna gibi davranır. s. çünkü her şey ortada yer alır. Mies van der Rohe tarafından tasarlanan Barcelona Pavyonu. Çatı. s. mobilyaları duvar yanına ya da karşısına konumlandırarak kenarları doldurma eğilimindedirler (Hall. İç mekanların düzenlenmesinde ve kullanımında kültürler arasında çok net ve kesin farklılıklar görülebilmektedir. Faber&Dumas binasındaki siyah cam duvar. mevcut şehir dokusunun yansımaları sebebiyle belirsiz bir hale gelir.bu özelliktedir (Rapoport. mekanı kapamak yerine birbirinin parçaları olacak şekilde oluşturulmuştur. içerde ışıklar yanarken duvarlar tamamen gözden kaybolur ve iç mekan açığa çıkar. 1966. 1982. Köşelerin yerinde boşluklar vardır. Merkez-kenar karşıtlığının diğer bir yönü. Standart mimari bileşenlerin çoğu -duvar. kişinin nasıl ve hangi koşullar altında hareket ettiğinin. Hall konuyla ilgili şu örneği vermiştir: İç mekanların kullanımında. s. Avrupalılar.48). güneşli bir günde binanın formu. 1966.50). Japonlar odalarının kenarlarının açık olmasını sağlarlar. Cam duvarlar. Sabit özellikli bileşenler. cam duvarlar mekanı tamamen bölümleme görevini her zaman karşılamaz.1 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House (Boyut Kitapları. tavan. Avrupalılara göre bir evin duvarları sabittir. sabitlenmiş ya da nadiren ve yavaşça değişen bileşenlerdir. Gece olduğunda. döşeme. ziyaretçileri içeri yönlendirir ve şeffaflıkları herhangi bir kapalılık hissini engeller (Conway ve Roenisch. altındaki mekanı tanımlar.

yapım sistemine göre. çünkü her ne kadar bu tür alanlarda genel kurallar olsa da insanlar kişisel ve kültürel özellikleri ve alışkanlıkları dolayısıyla mekanı kişiselleştirme ihtiyacı duyarak donatıların yerlerini değiştirmek isteyebilirler. Bir mekan işlevine göre. mekan çeşitlerinin çok temel olarak ve algılamayla ilişkili görülenlerinden bahsedilmiştir. perdelere. mimarların ya da tasarımcıların yarattıkları binalardaki günlük yaşamda önemli bir faktördür. İnsanın. bu noktada Amerikan otellerini örnek vererek birçok otel odasını çok küçük bulduğunu. donatılarının düzenine göre ve daha pek çok özelliğine göre ayrılabilir. güçlülüğü ve adaleti temsil eden adliye yapılarında. mekan içerisinde hareket edecek kadar boşluk bulamadığında rahatsız olan sadece Araplar değildir.100). canlı ve parlak keşifler açısından zengindir. perspektif illüzyonları. ekranlara. gerçekte insan hayatının hareketliliğini vurgulamaktır (Barry. içe dönük tasarımlar kadar malzemelerin kullanımını da içerir. s. kültürler arasında farklılıklar olduğu kadar benzerlikler de olabilir. 1966. doğrultusal davet. çünkü eşyalara çarpmadan hareket edemediğini belirtmektedir (Hall. vitrinlere kadar çeşitlilik gösterir. mobilyaların tipi ve düzenlenmesinden. Organik mekan. Yarı sabit özellikli mekanlar farklı kullanım özelliklerine olanak sağlayan. Organik mekanların amacı yalnızca görsel açıdan göz kamaştırıcı efektler yaratmak değil. Amerikalılar da bundan rahatsız olurlar (Hall. bitkilere.97). esnek mekanlardır. hareket. s. Burada. 1957. fiziksel bileşenlerine göre. Mekanları çeşitlendirmede ve sınıflandırmada pek çok özellik söz konusudur. Bu nedenle.89). rahatlık ifadesi veren organik formları kullanmak uygun olmayabilir. s. Çünkü mekanları oluşturan geometrik formların kişilerin algılaması ve davranışları üzerinde etkisi vardır. s. Örneğin. Bununla birlikte. 1982. Örneğin. saklı.158). dünya üzerinde hareket ettikçe gerçekleştirdiği davranışları yöneten. kinestetik mekan. Hall. Kamusal alanlarda da genellikle sabit özellikli bileşenler kullanılır.51). Bu tür mekanlara örnek olarak çok amaçlı salonlar verilebilir. bireylerin ya da grupların aktivitelerinin düzenlenmesindeki temel yollardan biridir. 1966. her mekan yalnızca bir özelliği içermez. ekran panolarına. Bunlar. Hall’ a göre. çabucak ve kolaylıkla değişebilirler (Rapoport. 1966. mekan özellikleri arasında çok keskin ayrımlar yapmamak daha yerinde olur. s. Binalar sabit özellikli modellerin bir dışavurumudur (Hall.35 Sabit özellikli mekan (fixed-feature space). kullanıcı özelliklerine göre. Sabit özellikli mekan kullanımlarında. . Yarı sabit özellikli bileşenler.

gökyüzü gibi bileşenlerden oluşur. üzerinde bir şeyin sonlandığı değil.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan Mimari mekan. altı düzlemle sınırlanmıştır. s. Heidegger der ki. “bir sınır. Bu sınırlar çok net olduğu kadar belirsiz de olabilir. Örneğin. İzole edilmiş yüzeylerin kenarları ve iki ya da daha fazla sayıda sınırlayıcı yüzeyin kesişimi. 1996. Bir yapma mekanın sınırları.13). döşeme. Şekil 3.2 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar (Ching. s. varlığını başlattığı bir şeydir”.158). Herhangi bir kapalılık (enclosure) bir sınır aracılığıyla tanımlanır. Bir peyzaj öğesinin sınırları da yapısal olarak benzerdir ve zemin. Bu öğeler üzerinde yapılan düzenleme ve değişikliklerle farklı mekansal durumlar elde edilebilir. mekanı anlayabilmek için açıları ve köşeleri kullanır.101). 1979. . yatay düzlem. duvardır. tavan. tanıyabilmek için daha dikkatli bakmak ve daha çok detay yakalamak ihtiyacı duyar. Bu yapısal benzerlik doğal ve insan yapımı çevreler arasındaki ilişki açısından önemlidir (Norberg-Schulz. 1990. döşeme. Bu düzlemlerin varlığı algılama için kaçınılmazdır (von Meiss. kübik bir mekan. yüzeyleri sınırlayan noktaların tümünün benzer bir role sahip olmadığını bilir. s. yönlenme ve kavrama konusunda temel ipuçları sağlar.1. Mimar.36 3. Mekanın kapalılığını sağlayan öğeler. Odaklanmaya gerek duymadan gözler. objelerden. Düzlemlerin ve köşelerin sayısı azaldıkça ya da özellikleri farklılaştıkça gözler mekanı kavrayabilmek. duvar ve tavan olarak bilinir. sınırlararası ilişkilerden ya da sınırları oluşturan düzlemlerden doğmuştur.

Döşeme düzleminin bir kesimi. Yükseltilmiş bölüme. 1996. 1996.113). mekan içinde fiziksel bir değişim oluşturur. işlev ve sembol olarak farklı bir anlam yüklenir.3 Yükseltilmiş döşeme düzlemi. s. Aynı durum döşeme düzlemi alçaltıldığında da gerçekleşir.107). mekanın algılanmasını da etkileyen bir durumdur. odanın ölçeğini düşürmek ve orada daha mahrem bir . La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber (Ching. daha büyük bir oda veya salonun içinde tekil bir mekansal bölüm oluşturmak amacıyla yükseltilebilir. s. Bu durum.107). Şekil 3. 1996. Yükseltilmiş mekan etrafındaki eylemlerin yanında dinlenme köşesi olarak iş görebilir ya da kendisine çevreleyen mekana bakan bir platform da olabilir (Ching.37 Şekil 3. Büyük bir oda içerisindeki bir bölüm.4 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü (Ching. s. Bununla birlikte.

Mekansal açıklık. 1990.38 mekanı tanımlamak amacıyla alçaltılabilir. Diğer taraftan. 1996. bir mekandan diğerine geçişi de sağlar. 1990. . orada olan bir iç ortam kavramını anlatmaktadır. bitiştirme (juxtaposition) ve giriştirme (interpenetration) yöntemlerini kullanır.107).109). s. Şekil 3. Bu sayede diğer mekanlarla ya da dış ortamla ilişki kurulur. s. iç ortam gücünü bir dış ortama bağlı olan sınırların varlığıyla elde eder (von Meiss. Bu açıklıklar genişledikçe. yalnızca mekandan dış ortama geçişi değil. Dış ortama (exterior) açık olmaya eğilimli bir mekan yaratılmak istendiğinde bu mekanın daha az anlaşılır olmasına çalışılır (Şekil 3.107). kişisel-kamusal. Mekanın tanım derecesi azaltıldıkça mekansal açıklık sağlanır. Mimar. Bu.5) (von Meiss. s. Döşeme üzerinde değişiklik yapılarak mekanda farklılık sağlanabilmesinin diğer bir yolu da döşemede boşluklar yaratılmasıdır. Açıklıklar.108). Kapı ve pencere oluşturmak.113). diğer mekanlarla bağlantı kurulmasına yardımcı olur. taşıyıcı duvarlar üzerinde bir açıklık elde etmenin klasik yollarındandır. İnsanoğlu çevreyi ben merkezci şekilde düşünmeye yatkındır. örtülmüş ve örtülmemiş kavramlarıyla bağlantılı olmak zorunda değildir. özellikle köşe açıklıkları söz konusu olduğunda. “burada ve şimdi”.5 Allen Brooks tarafından hazırlanan. mekan dışarıya açılır (von Meiss. Kademelenmiş bölüm. hem iç hem de dış ortama ait olan bileşenlerle oluşturulur. s. 1990. iç ortam-dış ortam ilişkilerini düzenlemek ve insan yapımı-doğal. 1990. delinmiş duvar nosyonu azalır. Bergson’un meşhur sözü. binanın iki seviyesi arasında bir geçiş alanı olarak da kullanılabilir (Ching. geçişleri eklemlerle birleştirmek için. bileşen-bütün gibi. kişi neredeyse. s. İç ortam ve dış ortam kavramları. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar (von Meiss. ya galeriler ya da atriyumlar aracılığıyla gerçekleştirilir.

döşeme) iki ya da daha fazla mekana aitmiş gibi göründüğünde. tavan. hol. mekansal bir bileşen (duvar.6 Bitiştirme ve giriştirme (von Meiss.109). Oda. hücre. .110). özerklik üzerine vurgu yapar.7 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme (von Meiss. mekansal ilişkilerin türlerini nitelendirirler. 1990. Bitiştirme ve giriştirme. koridor gibi ifadelerin hepsi mahremiyet fikriyle ilişkilidir ve diğer mekanlara karşı dışındalık oluşturur. 1990. s.110). s. genellikle yan yana gelen mekanların net bir tanımlamasıyla oluşan hücresel grupları desteklemiştir. 1990. duvarlar üzerindeki ince ve kontrollü geçişlerle. Bitiştirme. görece iyi tanımlanmış kapalı mekanlardır. Geçtiğimiz yüzyılların daha çok taşıyıcı duvarlara dayanan yapım yöntemleri.39 Şekil 3. daha az gerçektir ve belirgin olmayan bir bölüm oluşturur (von Meiss. Komşu mekanlarla bağlantı. Mekansal tanımlamanın bileşenleri ve açıklıklar. Giriştirme. Şekil 3.109). s. Bir mekanı diğerinden ayıran düzlem. bir mekandan diğerine süreklilik oluşturur. 1990. yani kapı ve pencerelerle sağlanır (von Meiss. s. mekanın özerkliğini koruma ya da diğer mekanlarla ilişkide olma derecesini belirler.

döşeme. uyarana verilen şartlı cevaplar yoluyla açıklanamaz. çatı. açıklıklar. Algılama. 3. döşeme. Kişinin duyumsal girdileri alması ve bu bilgilerin zihinde işlenmesi süreci beynin statik bir . Bu noktada. • bir gözlemcinin sahip olduğu çevre imajı şimdiki motiflere ve tutumlara bağlı olduğu kadar geçmiş deneyimlere de bağlıdır. Anlamak. s. Çünkü. kavramak. tavan vb. 1967. hissetmek anlamlarına gelir (Rapoport. mahremiyet olgusunu sağlayan kesin yapısal sınırlar azalır. Mekanı oluşturan en temel kavram sınırlar olarak düşünülmektedir.ilgili değişiklikler yapıldıkça bu boyutlar da değişecektir. • algılama. Dahası. boy. En basit mekan kavramını düzlemlerden oluşan bir küpün imgelediği düşünülürse. Mimari mekanı oluşturan bileşenler düzlemlerden ibaret olmadığı gibi çok farklı özelliklere de sahiptir. • insan-çevre ilişkisi dinamiktir. “yaşanması”dır. deneyimlenebilmesidir. yükseklik gibi boyutlardan ibaret değildir.178). s.40 Bu durumda.2 Algılama 3. algılamanın özellikle “yorumlama” kısmı çok önemlidir.1 Algılamanın Tanımı Algılama ifadesi. duyumsal girdilerin anlamlı deneyimlere dönüştürülmesi organizasyonu olarak tanımlanabilir (Sartain vd. aktif bir süreçtir. Latince “Percipere” kelimesinden gelmektedir. etkileri ve özellikleriyle irdelenmiştir. kişinin gereksinmeleriyle ilgili şimdiki durumlara yansıtılır. 1977. • geçmiş deneyimler. Tanımlara bakıldığında.90). mekanın belirginliği. onu oluşturan duvar. küp sabit bir geometrik formu temsil eder. s. beklenti ve kişiliklerle yönlenir (Lang. söz konusu mekanda işlevsel ve algısal bir akıcılık meydana gelir. • algılama pasif değil. mimari mekanın boyutları algısal özelliklere sahiptir. • algılama. • algılamalar. duyumsal girdilerin yorumlandığı süreç olarak. bitişiklik.2.. girişiklik ve benzeri kavramlar. elemanlardan bahsedilmeye başlığında artık fiziksel ve yapısal öğelere geçiş yapılmış olur. Lang’in yaptığı saptamalara göre: • Algılama çok modellidir. Mimari mekandan yani. yani en. Onu oluşturan yapısal elemanlarla -duvar. algılanan ve davranışı algılayan şeklinde ayrılarak açıklanamaz. mekanı geometrik bir şekil olmaktan ayıran en önemli özellik. 1987.259).

tek tek elemanlar tanımlanabilir. Algılamayı özel yapan. kişi duyumsal girdileri zihninde işlerken yorumlar. duyulmamaların sonucu betimlenebilir. fakat algılama gerçekleşmediği sürece duyumlanan şeyin tam olarak ne olduğu fark edilemez. Algılama. Ancak o kişiyi ya da nesneyi gördüğünde tanıyabilir. Algılama için gerekli bilgiler duyularla sağlanır. Yeni bilgiler ise öğrenilir. renk bilgileri elde edilir (birincil görsel korteks) ve beynin ilgili bölümüne gönderilir (görsel birleştirme korteksinin birinci seviyesi). tepkileri oluşturur. içten ve dıştan gelen etkilere maruz kalmasıdır. fakat bütünde onun ne olduğunu söyleyemez.2 Algılama Süreci Algılama zihinde gerçekleşen bazı süreçler sonucunda oluşur. Çünkü Gestalt kanunlarının da ifade ettiği gibi insan bir nesnenin parçalarını değil. Bu etkiler sonucunda. Algılama sürecini oluşturan evrelerin beyinde gerçekleşme sırası özetle şöyledir: Duyular aracılığıyla (özellikle gözler). Bu bölümde bilgiler bir araya . elde edilen bilgilerin önceki deneyimlerle zihinde yapılan karşılaştırmalar sonucunda olur. Algılamanın ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilmek için algılama sürecine yakından bakmak gerekir. Bu gerçekten de alışılmışın dışında bir durumdur. Beyindeki algılama merkezinde.41 fonksiyonudur. bunun sonucunda ortaya çıkan sözlü. Başka bir örnek vermek gerekirse. Yukarıdaki örnekte ise. işitme duyusuyla ilgili bir hasar olduğunda kişi bir nesneden ya da tanıdık bir insandan gelen sesleri duyduğunda bu seslerin neye ya da kime ait olduğunu anlayamayabilir. davranış yollu vb. parçalar arasındaki ilişkiler aracılığıyla algılar. uyaranın hareketi. 3. Kişi algılama yeteneğini kaybederse ya da algılama merkezinin herhangi bir bölümü hasara uğrarsa. algılama merkezinde hasar olduğunda kişi gördüğü nesnenin bütününü değil. derinliği. Bu farkındalık çoğu zaman. bu sürecin çeşitli filtrelere. bütününü. başka bir durumda bir nesnenin yalnızca onu oluşturan parçalarını geometrik formlar şeklinde tanımlayabilir. tek tek parçalarını kavrayıp tanımlayabilmektedir. yabancı bir nesne ya da mekanın var olduğu bir sahneye bakıldığında.2. örneğin. çizgilerin ve kenarların derinliği ve yönlenmesi. bir durumda eşyaları gördüğü halde onları tanıyamayabilir.

Şablon tipi model ayırt etme. karanlık ya da aydınlık. basitlik gibi bir üstünlüğe sahiptir. Eğer bir karşılık bulursa. Renk. çoğu psikolog bunun gerçekten işe yaradığına inanmamaktadır. modelin tanıdık olduğunu bilir. yüzüklü ya da yüzüksüz vs. birleştirilir (pariyetal lobdaki görsel birleştirme korteksi) (Carlson. Örneğin. Algılamadan sorumlu zihinsel süreçlerle ilgilenirler (gözün bir uyaranla karşı karşıya kaldığı zamanla imajın algılandığı zaman arasındaki adımlar). Psikologların model algılama sürecini açıklamak üzere geliştirdikleri kalıplardan bazıları aşağıda açıklanmaktadır. Davranışsal veri toplarlar ve zihinsel süreçlerin doğasıyla ilgili kesişim noktaları oluşturmaya çalışırlar. Carlson bunu insan eli örneğiyle açıklamıştır: Bir insan elini önünde tutup ona bakarken kendi etrafında çevirdiğinde. nesnelere bakıp deneyim kazanıldığında şablonlar elde edilmesidir. nesnenin ismi ve işlevi gibi daha önce görüldüğündeki diğer bilgilerini sağlayabilir. Beynin diğer bölümlerindeki anılarla uygun şablon arasındaki bağlantılar. daha kısa ya da daha uzun parmaklı. bir marangoz mobilya parçaları yaparken aynı yerlerde delikler açabilmek için bir metal plaka şablon kullanabilir. Öyle ki. 1993). görsel sistem kendi şablon setleri arasında bir araştırma yapar ve uyaran tarafından sağlanan modelle bunların her birini karşılaştırır. Bir şablon.42 getirilir. görsel sistem çok sayıda şablonu depolamak zorunda kalmaktadır. nesnelerin çeşitli tiplerini üretmek amacıyla kullanılan bir model tipidir. Bununla birlikte. Beynin başka bir bölümü de objelerin konumlarının algılanmasından sorumludur. parmaklarını salladığında. Model Algılamanın Çeşitleri Carlson’un ifadelerine göre. Şablonlar ve Prototipler: Objelerin şekillerini fark etme yeteneğinin olası bir açıklaması. görsel uyarımın belli bir modeliyle karşılaşıldığında. Belki görsel sistem. olduğunda. hareket ve formla ilgili bilgiler beynin ilgili bölümünde bir araya getirilir (temporal lobun aşağı bölümündeki görsel birleştirme korteksi). vücudun diğer duyularından gelen bilgiler değerlendirilir. sadece bir eli tanımak için görsel sistem kaç farklı şablon içermek zorunda kalır? . genellikle algılama üzerine çalışan psikologların çoğu kendilerini bilişsel psikologlar olarak tanımlarlar. Bu bölüm aynı zamanda üç boyutlu form algılamasının yer aldığı bölümdür. yumruğunu sıktığında gözünün retinasına kaç farklı model yansıtabilir? Bir de bu el daha az ya da fazla kıllı. süreci tersine çevirir. bu şablonlar görsel sistem tarafından kullanılan anıların özel çeşitleridir.

Biri. belli bir objeye olan farklı bakış açılarından çeşitli modellerin üretildiğini kabul eder.43 Model algılamanın daha esnek bir tipi. Bilgi-işleme teorisi ve Gestalt teorisi bu gruba girer. ilgilerinin. bazı filtrelerden geçer (duygular. Transaksiyonalizm. Bununla birlikte. algılamanın bilgi temelli olduğunu önerir. bu yüzden. bireyin ya da gözlemcinin uyaranı seçtikten sonra zihinde.3 Algılama Teorileri Temelde iki tip algılama teorisi vardır. çünkü bunlar mimarların her ölçekteki çevresel tasarımın doğası hakkındaki düşüncelerini etkilemektedir . duyusal verilerin beyinde nasıl bir araya getirildiğini açıklamaya girişir. beklentilerinin vb. psikolojik durum. Gestalt teorisini.). zihinde anlamlı bilgiler haline dönüşür. Rasyonalizm. algılama süreci tamamlanmış olur ve öğrenme gerçekleşir. daha önce deneyimlediği uyaran kalıplarıyla karşılaştırma yapması noktasında ortaya çıkan kavramlardır. Birincisi. uyarana ait bilgiler zihne ulaştığında kodlanır. görsel uyarım modellerinin şablonlardan çok prototiplerle karşılaştırılmasını önerir. Bu teorilere karşıt olarak. Belli tiplerdeki ağaçları fark etmek.2. ama akçaağaçlar. Nativizm. belli bir şeklin idealize edilmiş modelleridir. duyumsal deneyimlerin kavranmasına odaklanırken. Bu noktada. fakat çok daha esnek bir şekilde kullanılır. eğer gözlemci bir uyaranla ilk defa karşılaşıyorsa süreç benzer şekilde fakat daha geniş bir çerçevede şöyle işler: Gözlemci. Doğada her bir ağaç diğerinden farklı görünür. s. etkisiyle seçer. diğer akçaağaçlara köknarlardan daha çok benzerler. Prototipler. Transaksiyonel teoriyi ve Ekolojik teoriyi anlamak önemlidir. 1993. şablonlara benzer. Görsel sistem nesnelerin şekillerinin anıları ve algılanan modelleri arasında kesin karşılaştırmalar aramaz. kodlanmış olan bilgiler deşifre edilir. binlerce hatta milyonlarca uyaran arasından birini ya da bazılarını motivasyonlarının. uyaran ve prototip arasında en uygun karşılaştırmayı yapmak problemidir (Carlson. fakat bir uyumsuzluk derecesi kabul eder. Gibson’un ekolojik yaklaşımı. köknar. Bir olasılık. bir insan akçaağaç. Şablonlar ve prototipler. Örneğin. palmiye gibi ağaçları gördüğünde şüphe duymadan tanımlayabilir. Emprisizm. 3. diğeri duyulara odaklanır. kültür vb.140). görsel sistemin bu objeleri temsil eden prototipik görsel modellerin anılarına sahip olduğu yönündedir.

algılamada bütün.137-138). yakınlık. şeklindedir. parçaların toplamından daha çok şey ifade eder.44 (Lang. Şekil 3. 1987. Gestalt teorisi üç ana kavramdan oluşur: form. bölge ve simetridir (Lang.9(a)’daki ilişkili gibi görünmektedir. 1993. Bu kurallar. formun algılanmasını etkileyen faktörlerin bir listesini yapmışlardır. kapanma.8 Formun algılanması ve sınırlar (Carlson. fakat Gestalt psikologları bu kelimeyi bundan çok daha geniş anlamları ifade edecek şekilde kullanmaktadırlar. alan kuvvetleri.9(b)’deki etki. Görsel sistemin karakteristikleri sebebiyle. görüntüyü bileşenleriyle analiz etmek yoluyla görsel algılamanın basitçe anlaşılması zordur. kapalılık. izomorfizm. Başlıca tezleri. faydalı devamlılık. Şekil 3. 1974. benzerlik.90). Görülen şey. çünkü çevredeki ünitelerin nasıl algılandığı konusunda çok şey anlatır.103). s. Köhler ve Wortheimer). s. Gestalt kelimesi form anlamına gelen Almanca bir kelimedir. bu bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerine bağlıdır (Carlson. Bu faktörlerin yedisi çevresel tasarım teorisi açısından önemlidir. 1993. çünkü benzerdir. s. Şekil 3. 1987. s.90). Gestalt psikologları (Koffka. . Şekil 3. Form temeldir.. s.138).9 Benzerlik kanunu (Lang vd.

13 Kapalılık kanunu (Lang.9(c)’de mimari bir örnek yer almaktadır. artı işareti şeklinde algılanmaktadır. . s. Şekil 3.10 Yakınlık kanunu (http://www. iki adet L harfi şeklinde değil. 2 ve 3 kütleleri. s. 1987.88).12(i). Şekil 3.12 Faydalı devamlılık kanunu (Lang. Şekil 3.12(ii)’de ise. arkasındaki şekle rağmen. s. 1. öncelikli olarak eğri çizgi algılanır. Şekil 3. 4. Şekil 3.45 yakınlığın derecesi aynı olmakla birlikte daha zayıftır.88).ac. Şekil 3. 1993.11 Kapanma kanunu (Carlson. 1987. 5 ve 6 kütlelerine göre daha güçlü bir ilişkiye sahip gibi görünmektedir. Şekil 3.aber.139).uk/media/Modules/MC10220/visper06.html).

Görsel sistemin bileşenleri grupladığı ve kombine ettiği gerçeği faydalıdır. Yaz mevsiminde. Nesnelerin konturları çoğunlukla belirgin değildir. 1993. beyinde fizyolojik olarak meydana gelmesine rağmen. Rengindeki farklılıklara bakarak bir çalı arkasındaki ağaçlardan basitçe ayırt edilemez. Rudolf Arnheim’e göre (1965). diğer nesneler tarafından örtülmüş nesneleri ve önlerindeki nesnelerle aynı renkte olan arka planları sunar.138). s.138). en kararlı formu tercih eder. matematikte olduğu gibi. 1993. Gestalt psikologları çeşitli gruplama ilkelerinin bu bileşenlerin kombinasyonlarını tahmin etmeye yaradığını gözlemlemişlerdir. bir başvuru alanına.46 Bir görsel sahnenin bileşenleri farklı formlar üretebilmek amacıyla çeşitli şekillerde kombine edilebilir. Gestalt psikologları tarafından keşfedilen gruplama ilkeleri. beynin görme merkezinde aktif halde bulunan fizyolojik kuvvetlerin psikolojik eşdeğeri olarak düşünülebilir. . algılanan objelerin özellikleridir”. s. bir figürü arka planından ayırt etme yeteneğini tanımlar (Carlson. Bu süreçler. Alan kuvvetleri. “görsel objelere bakıldığında deneyimlenen kuvvetler. İzomorfizm olarak adlandırılan kuralların hepsi. Bu kuvvetler. dokusundaki tanımlanması zor farklılıklardan (yaprakları ağacınkilerden daha küçüktür) ve rüzgarın çalının yapraklarını ağacınkilerden daha farklı bir biçimde hareket ettirmesinden dolayı daha açık bir şekilde görülebilir. algılamalar. çalının dış konturu. çünkü bu durumda bulanık ve tamamlanmamış olsalar dahi formlar algılanabilir. doğrultuya ve büyüklüğe sahiptir. bir manzarada yeşilin sayısız gölgeleri görülebilir. Bu kanuna göre. Şekil 3.14 Şekil-zemin ilişkisi (Carlson. Gerçek dünya. nörolojik süreçlerin temel oluşturduğu form ile algısal deneyimlerin oluşturduğu form arasında paralellik oluşturur. Pragnanz kanunları tarafından yönetilir. Bütün bu kuvvetlerin bir alanda ya da çevrede oluştuğu söylenir. Bununla birlikte.

düzlemler ve objeler bazı belirgin “dinamik” özelliklere sahiptir. Ek olarak. çünkü algılamada gözlemcinin sahip olduğu bireysel ve sosyal özelliklerin etkisi açıktır. Algılama bir transaksiyon olarak düşünülmüştür. Diğer bir deyişle. Tam da bu noktada. Gestalt teorisine göre.89).. duyusal cevapları uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran motivasyonel mesajlara sahiptir. 1967. teorinin eksik kalmış yönüdür. Gestalt teorisi. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. Nesnelerin ve nesne gruplarının özellikleri üzerine yoğunlaşmışlardır. 1987. Özetle. ona anlamına veren sembolik özelliklere. Gestalt psikologları algılamada öznenin rolünü tamamen göz ardı etmişlerdir. yeniyi . bütün algılamalarımızın şekiller halinde organize edildiğini ileri sürer. gözlemci ve algılama birbirlerine bağlıdır (Lang.273).89). çünkü insanlar çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak deneyimlemek ihtiyacındadırlar. s. çizgiler. s. s. algısal deneyimlerle nörolojik süreçler arasındaki izomorfizm ile açıklanır. Çevreden sağlanan bilgi. bunlar görsel modellerin öznel bağlantıları ile ilgili değildir (Lang.15 Faydalı form prensibi (Sartain vd. insan ve çevre arasındaki dinamik ilişkiye odaklanır. Transaksiyonel teori.47 Şekil 3. Bu. öyle ki. algılamada deneyimin rolünü vurgular. Geçmiş deneyimler. Bu. gözlemcinin algılamadaki rolünü vurgulayan transaksiyonel teori bu açığı kapatır görünmektedir. 1987. Bir birey. çevre.

mihrabı. Bir kez öğretmenin masasına oturmaları söz konusu olsa. 1987. . bir insan daha iyi detayları ve daha geniş ilişkileri tanıyabilir (Lang. Fakat bu görebildiklerinin tamamı değildir. İnsanlar. Deneyerek. duyuları duyumlamanın kanalları olarak görmek yerine. yatayda ve düşeyde belli bir açı içerisindeki nesneleri görür. bir banka şubesine girdiklerinde karşılarında bir sıra banko ile bankolar arkasındaki görevlileri. Benzer bir durum bir banka şubesinde de söz konusudur. vücudunu hareket ettirmek zorundadır. oturdukları yerden yalnızca tahtayı görebilirler. diğer bir deyişle içindeki bulundukları mekanı tek bir sahne içinde görme şansları olur. duvarlardaki işlemeleri. 1987. 1987). sırada bekleyen insanları görürler. İnsan dik durduğu zamanlarda. Ekolojik teori. başını. otururken ya da ayakta dururken göz seviyesindeki. bir camiye girildiğinde kişi göz seviyesinde bulunan pencereleri. başlarını ve vücutlarını hareket ettirerek çevreyi araştırırlar. Fakat başını yukarı kaldırmadığı sürece. Daha fazlası için gözlerini. daha iyi detaylar algılayabilmek için gözlerini. Şekil 3. Örneğin. bir sınıfta öğrenciler sıralarda oturur. Çoğu zaman banko arkası ile önündeki donatıların kalitesi ve niteliği bile farklı olur. bir caminin derinliğini ve onu oluşturan en belirgin öğelerden biri olan kubbeyi fark edemez ve deneyimleyemez. s. Kişi ne için bakması gerektiğini bilmelidir (Lang. avizeleri fark edebilir. Bu durumda öğrenciler. Örneğin. içinde bulundukları mekanın çok farklı yönlerini keşfedebilirler. öğretmen ise tahtanın önünde durur ya da masasında oturur. kolonları. Müşteriler.16 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması (Lang. Böyle bir deneyime sahip müşteri banko arkasına geçip bankayı buradan gözlemlediğinde çok farklı bir etkiyle karşı karşıya kalacaktır.92).48 anlayabilmek için temel oluşturur. s. algısal sistemler olarak görür.95).

davranış yoluyla gerilimlerini azaltmak isterler. Bu etki bireyin kişilik özellikleriyle. Dikkatimizin yönü ilgilerimizden etkilenir. sosyal ve kültürel özellikleriyle yakından ilişkilidir. bu faktörler algılamanın sonucunu ve de tepkilerin yönünü değiştirebilir.3 Mekanın Algılanması Mekanın algılanması. Gereksinim. bazıları özneden gelen özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır.63). duygusal durumuyla. Mekanın kullanıcısını da irdelemek gerekir.3. insanların ne tür gereksinimlere sahip olduğu ve bunların nasıl tatmin edilebileceği bulunmalıdır. 2000. döşeme). Bu nedenle. motive edilmiş davranışı uyandıran güç şeklinde tanımlanabilir. bireyleri harekete zorlayan itici güç olarak tanımlanabilir. Çoğu motivasyon teorisinin merkezinde gereksinim kavramı vardır. tatmin edilmemiş bir gereksinimin sonucu olarak ortaya çıkar ve bir gerilim durumu tarafından üretilir. Bununla birlikte. Uyaranın durumu ne kadar belirsiz ve tanımlanmamış olursa güdüler algılama şeklini o kadar çok etkiler (Sartain vd. 3. 3. mekanın algılanması yalnızca mekansal özellikleri kavramakla anlaşılamaz.. çatı. boyut). Motivasyon (güdülenme). fiziksel özelliklerini (renk. Maslow. çünkü mekan özellikleri her birey ya da toplum üzerinde aynı etkiyi bırakmayabilir. Bireyler. kurgusal özelliklerini (mekanların yan yana gelişi. güdüleriyle ilişkili olan objeleri algılama eğilimindedir. s.49 Algılama teorilerinden bazıları yalnızca nesnelerin özellikleri üzerinde dururken. önceki deneyimleriyle. algılama dinamik bir süreçtir. Motivasyonu anlamak için.1 Algılamada Öznel Faktörler Algılama şeklimiz. Esas olan şudur ki. doku. mekanın özellikleriyle doğrudan ilişkilidir. bilinçli ya da değil.277). vitrinlere bakarken dikkati takım elbiselere yönelir. mekanın yapısal öğelerini (duvar. kompozisyon) incelemek gerekir. nesnelerin yani uyaranın nitelikleri kadar gözlemciye etki eden faktörler de önemlidir. 1967. öyle ki bu davranışın gereksinimlerini karşılayacağını düşünürler (Schiffman ve Kanuk. Eğer kişi yeni bir takım elbise almak üzere mağazaları dolaşıyorsa. Kişi. Sözü edilen itici güç. yalnızca uyaranın doğası tarafından değil. aynı zamanda kişisel faktörler tarafından da kararlaştırılır. s. 1943 yılında gereksinimler hiyerarşisi teorisiyle bunu gerçekleştirmek .

vb. danışmanlık. davranış üzerinde baskın hale gelir. fakat endüstriyel psikoloji. s. Bunlar karşılandığında.64). sürekli bir eğilim. her birey korunma ihtiyacı duyar. Sonradan elde edilmiş gereksinimler (ikincil gereksinimler veya güdüler). Doğuştan olan gereksinimler (birincil gereksinimler veya güdüler). Çevreden sağlanan bilgi. Gereksinimlerin rahatsız edici boyutlarda olmadığı durumlarda. Her birey gereksinimlere sahiptir. sürece başka kişisel ve sosyal özellikler dahil olur. insanlar. Güdü. s. 1994). Bu durum. motivasyon ifadesinin genel olduğunu. Pizam ve Mansfeld ise. Örneğin. içinde yaşadığı evin çeşidi ikincil gereksinimlerin bir sonucu olabilir (Schiffman ve Kanuk. hava gibi. 2000. Bunlar. istek (gereksinimin manifestosu) hedef nesnedir. Çünkü. 2000. bazıları sonradan elde edilmiştir. fizyolojiktir: yiyecek. ona anlamını veren sembolik özelliklere. birey hiyerarşideki bir sonraki aşamaya geçer. prestij. çevre ve kültür bağlamında öğrenilen gereksinimlerdir. etki. yemek yemek için girdiği mekanın diğer özellikleri çok da önemli olmaz. bütün motivasyon teorileri arasında en çok bilinendir. onun klinik psikoloji alanındaki çalışması bağlamında geliştirilmişti. bazıları doğuştandır. Maslow’un iddiasına göre.107). (psikolojik bağlamda) güdünün maddeleştirilmesidir (Pizam ve Mansfeld. s. Güdülenme ve gereksinim. Bir birey. güç. İkincil gereksinimler genellikle psikolojiktir. istek ve fayda kavramlarıyla birlikte irdelenmesinin faydalı olacağını vurgulamışlardır. Bununla birlikte. bu yüzden yaşamak için bir yer bulmak önemli bir birincil gereksinimi karşılar.7). bu böyle devam eder (Pizam ve Mansfeld. Maslow’un gereksinimler hiyerarşisinin popüler olmasının başlıca sebebi. Benzer şekilde. su. 2000. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. örneğin bir insan çok açsa o anda düşündüğü tek şey karnını doyurmak olur. eğer hiyerarşideki hiçbir gereksinim karşılanmazsa en alttaki gereksinimler. gereksinim.50 için ilk girişimde bulunmuştur. çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak . duyusal tepkileri uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran mesajlara sahiptir. özellikle birincil olarak ifade edilen gereksinimler için geçerlidir. Bu teori. büyük ihtimalle basitliğidir. pazarlama ve turizm gibi birçok alanda etkili hale gelmiştir. Bireyin öznel psikolojik durumundan ya da diğer insanlarla olan ilişkilerinden doğar. kendini gerçekleştirme. Çünkü. fizyolojik olanlar. fayda ise (kullanıcının üründen beklediği) davranışın amacıdır (Foxall ve Goldsmith.dir. güdü. kişinin bir ürünü ya da nesneyi seçerken belirleyici olan içsel özelliklerin en başında gelir. içsel bir dürtü ya da “itici faktör”dür. Maslow’un teorisi. Gereksinim.

Londra’nın merkezinde yaşayan biri de. Afrika’da bir kabilenin üyesi de yaşamını devam ettirebileceği bir eve sahip olma gereksinimi duyar. daha önce deneyimlenmemiş. Aynı kültürden iki insanın görsel dünyaları arasındaki uzaklık. farklı kültürden iki insanınkine göre daha azdır.90). sıklıkla. İki insan. kesinlikle. Tam tersine. tasarımı çok farklı olan bir ürün kolaylıkla kişinin ilgisini çeker. bir çok farklı nesne içinde tanıdık bir nesne varsa kişinin dikkati o nesne üzerine yoğunlaşır. doğal olarak. s. bununla birlikte ikisinin sahip olacağı evlerin nitelikleri. 1966. pek çok otel odasında olduğu gibi. birincisi. bir mobilya fuarında. Sözgelimi. geçmiş deneyimler yeniyi anlayabilmek için temel oluştururlar (Lang. insan. Örneğin. doğal bir durumda gözlerini aktif olarak kullanırken tam olarak aynı şeyi görmezler. 1987. sözgelimi kişi. s. kendilerini mekan içinde yönlendirme şekillerinde -etrafta nasıl dolaştıkları ve bir mekandan diğerine nasıl hareket ettikleri. fakat bu hala problem oluşturabilmektedir.51 deneyimlemek ihtiyacındadırlar. bir algısal dünyadan diğerine çeviri yapmak mümkün olmaz. bir otobüs yolculuğunda kişi otobüsteki insan yüzlerinin lekeleri arasında tanıdık birini kolaylıkla ayırt eder.3). Ofislerde. alışık olunmayan nesneler daha çabuk fark edilir. ses yalıtımı sağlamak amacıyla çift kapılıdır. Bu noktada kaynaklar birbirine zıt iki görüşe yer vermektedir. Açık ve kapalı kapının anlamları iki ülkede oldukça farklıdır. Kapı. geçmiş deneyimlerinde karşılaşmış olduklarına benzer nesneleri daha kolay algılar. içinde yaşadıkları çevrede sahip oldukları kültürün etkisiyle birbirinden çok farklı olacaktır. Farklı kültürlerde büyüyen insanların farklı algısal dünyalarda yaşadığına ilişkin belirgin bir kanıtın. bilgilerin zihinde var olanlarla karşılaştırılması durumundan bahsedilmektedir. 2000. Tüm insanlar aynı tür biyolojik gereksinimlere sahiptirler. Amerikalılar kapıları açık tutarken. bu açıdan gereksinimleri ortaktır. Almanya’daki kamusal ve özel binalar.65). Almanlar . Örneğin. Bu ayrıntıyı fark etmeden. Algılama sürecinde daha önce irdelenmiş olan. Mekanın paylaşılması gerektiği yönündeki Amerikan görüşü Almanlar için özellikle rahatsız edicidir. Amerika’ya gelen Almanlar kapıların hafif ve ince olduğunu düşünmektedirler. birçok tanıdık nesne içinde dikkatini farklı olana yöneltir ve onu zihninde yorumlar yani algılar. Almanlarca çok ciddiye alınır. eğitim ve deneyimler tarafından şekillendirilir (Schiffman ve Kanuk. çünkü hiçbir insan etrafındaki dünyayla aynı şekilde ilişkili değildir. bu gereksinimler içinde yaşanılan çevre ve kültür tarafından. yani tanıdık nesneler daha çok dikkat çeker. s. Diğer görüşe göre ise.bulunması beklenir (Hall. Söz konusu durumların gerçekleşmesi aslında algılanacak nesnelerin ilişkide bulunduğu diğer nesnelerle yakından ilişkilidir.

ilk bakışta çok basit görünen kapı öğesinin -ki kapı. Amerika’da. mekanı diğerlerine karşı bir reddetme aracı olarak kullanma pratiğini asla geliştirememişlerdir. s. Almanlar. açık kapıların özensiz ve düzensiz olduğunu düşünmektedirler (Hall. İngilizler ise. bununla birlikte. kültürün yönlendirdiği bakış açılarının ve yaşam tarzlarının bir sonucudur. kardeşleriyle paylaşarak büyüdüğü için. 1966.130). bir İngiliz belki de hiçbir zaman kendi odasına sahip olmaz (Hall. diğer mekansal öğelerin kullanımında da görülmektedir. İngilizler. Hall’a göre. Bir Amerikalı için aynı odada bulunduğu bir kişiyle konuşmayı reddetmek. koltuğun yerini değiştirmek geleneklerin bozulması anlamına gelir (Hall. bir Amerikalı kendi odasına sahip olmak ister ve mümkünse bu mekanı başka biriyle paylaşmamayı tercih eder. kendi mekanını kullanma kavramına ilişkin tutumu daha farklıdır. onlara karşı “sessiz tavır”da bulunmak. Bir Amerikalı yalnız kalmak istediğinde bir odaya girer ve kapıyı kapatır. rahatsız edilmek istemiyor ya da başka birinin görmesini istemediği bir şey yapıyor. bu toplumların. Almanya’da.52 kapalı tutarlar. demek değildir. Bir İngiliz’in hangi mekanda bulunduğunun önemi yoktur. Kapının söz konusu iki toplum tarafından farklı biçimlerde algılanması. Almanların. s. çocukluklarından beri kendi odalarının olmayışından. kişinin adresi statünün işareti olarak önemlidir. Almanya’da kapalı kapının anlamı. içe dönük bir bariyer setine sahiptirler. asansörün hemen yanındakine ya da uzun bir holün sonundakine göre daha prestijlidir. bu kendilerinin kurduğu ve . Bu tür farklılıklar. bununla birlikte. tepkinin en yüksek şekli ve büyük bir memnuniyetsizliğin kesin bir işaretidir. Pek çok Amerikalı. öyle ki. gizlenmek için mimari özelliklere başvurur. iç mekan kullanımlarında mahremiyetin düzenlenmesinde kullanılan önemli mekansal araçlardandır. Amerikalılar bunu dert ediyor gibi görünmezler. Bir İngiliz’in ise. Bir köşe ofis. yalnız kalmak istiyor. Büyük ofislerde bile. 1966. Almanlar ve İngilizler arasında bir yerde durmaktadırlar. Önemseyenler de bir şey söylemezler. Bu izlenimlerden bazıları koltukların kullanımındaki farklılıklardan yaratılmıştır. Bu araştırma sonucunda açıkça anlaşılmaktadır ki. s. Basitçe. çünkü bunun yalnızca kabalık olduğunu düşünürler.129). Amerikalılar. Etki olarak.127). bir sosyal sistem içinde doğmuş ve büyümüşlerdir. 1966. davranışlarında fazlaca resmi olduklarını düşünmektedir. bir balıkçı tezgahında kasanın önünde bulunduğunda bile o hala bir “Lord”tur.kullanımında iki medeni toplum arasında ne derece büyük farklılık vardır. egoyu korumak için duvarların kullanılması gerektiği konusunda. diğer yandan. İnsanlar uzaklığı ayarlamak için koltuklarını itip çektiklerinde.

gereksinimleri vardır. diğer bir durumda nesnenin algılama özelliklerini etkileyen bir dış faktör karşımıza çıkar. sözgelimi bir bilgisayar gibi. onları kavrar. çünkü onu duyumlayan insandır ve insan. 1966. biyolojik bir canlıdır. Bütün bu örneklerin ardından. içinde bulunulan psikolojik durum ve duygulardır. Işık. Özneden kaynaklanan özellikler algılamada en az nesnenin özellikleri kadar etkilidir. 3. bazen ise alışık olmadığı nesnelerden ve kişilerden uzak olma içgüdüsüyle hareket edebilir. psikolojik bir canlıdır. . inançlarını ve hatta zevklerini şekillendirdiği insanın kendi kültürüne ait olmayan öğeleri ya da insanları “farklı” olarak gördüğü ve algıladığı sonucuna ulaşılmaktadır. çevreden gelen uyaranlarla ve bu uyaranların özellikleriyle yorumlarının ve algılamalarının gerçekleştiği ve de kendi biyolojik. verilen bilgileri doğrudan almakla kalmaz. Örneğin. bazen uyaranın kendi yapısından kaynaklanan özelliklerle. Algılamayı etkileyen diğer bir öznel özellik ise. çok güçlü etkilere sahip olabilir.53 başkalarının fark ettiği farz edilen bir bariyer olmaktadır (Hall. görsel adaptasyon sürecine.131).3. tutumlarını. çünkü insan bir makine gibi değildir. “Günışığı. bazen ise uyaranın karşı karşıya kaldığı bazı etkilerle ilgilidir. ışığın dağılımına. özellikle mekanın algılanmasında. bir duvara çarpana dek kim olduğunu bilmiyordu. önceki deneyimleriyle kıyaslar.2 Algılamada Nesnel Faktörler Algılamayı etkileyen nesnel faktörler. kişiye bazen ilgi çekici gelir ve deneyimlemek ister. Söz konusu farklı olma durumu kimi zaman olumlu. algılamada. kimi zaman olumsuz anlamda kişinin dikkatini çeken özellikleri içerir. çevreye karşı bakış açısı geliştirmesini sağlayan bir kültürün içinde yaşar. insanlarla ilişkileri vardır. bakış açısını. Diğer bir deyişle. yorumlar. hisleri vardır ve sosyal bir canlıdır. farklı olan öğeler. yaşam tarzını. psikolojik ve sosyal özellikleriyle algılamalarının şekillendiği bir canlıdır. bir kültürün. kişi kendini aldığı iyi bir haberden dolayı çok mutlu hissettiği bir günde gittiği sanat galerisinde içinde bulunduğu bu ruhsal durum onun resimler hakkında olumlu yargılarda bulunmasını büyük ölçüde etkiler. s. Işık bir durumda uyaranın kendisidir. Kısacası insan.” Louis Kahn Bir nesnenin parlaklığı aslında görecelidir. Bunlardan ilki ışıktır.

sirk gibi yerlerde sahne oluşturmayı olanaklı kılar. . bir seri objeden gelen ışık ve yüzeylerden gelen ışık. mekanı tanımlayan objelerin ya da bileşenlerin ışığı ya da parlaklığı değiştirildiğinde mekanın algılanması değişir. geniş bir kutunun içinde saydam bir kutu olarak görür. Işık-mekan. Ofiste ya da evde. s. Tiyatro. 1990. Işık-mekan mimarlıkta çok kullanışlıdır. fazla kontrast hoş değildir. Başka etkenler sabit kalsa da. Eğer gözlemci aydınlatılmış alanın dışında duruyorsa onu. Şekil 3. bir kısmı aydınlatıldığında diğer kısmı yarı ya da tam karanlık kalan düşsel mekandır. fakat mükemmel bir şekilde algılanabilirdir. 1990. 1990. Işıklandırmanın dört temel koşulundan bahsedilebilir: ışık-mekan. 1990). küçük aydınlatılmış kutunun sınırları dahilinde bulunuyorsa yarı karanlık mekanın bitiş noktası belirsiz gibi görünür (von Meiss. La Tourette Şapeli. Bir odadan diğerine geçildiğinde ışıklandırmaya bağlı olarak farklı bir atmosfer oluşur. Bununla birlikte. kişinin çalışırken kendini izole etmesine ve konsantre olmasına yardımcı olur (von Meiss. Küçük ışıklandırılmış kutu kişinin dikkatini çeker.17 Işık-mekan. Le Corbusier (von Meiss. s. bir obje olarak ışık.122). müze. Sınırlar hayali. Günışığından yarı karanlık bir Romanesk kiliseye geçmek insanda bir çeşit şok etkisi yaratır (von Meiss.122). Bu farklılığın derecesinin algılanması ise görecelidir. s.54 objelerden ve yüzeylerden yansıyan ışığın niceliğine bağlıdır. Eğer kişi.122).

bir kurulum (setting) içindeki elemanlar arasında ve/ya da kurulumların kendileri arasında ayırım yapmaya yardımcı olur. 1992. 1992. 1987. Açık değerdeki renkli yüzeylerin koyu değerdeki renkli yüzeylerden ölçü bakımından daha büyük algılandıkları saptanmıştır (Altan. s. s. Örneğin. Canlı renkler.130). farklı durum ve boyutlardaki mekan elemanlarının renklerinin. mekan elemanları daha uzaktaysa bile. Aynı zamanda.19). Bununla ilgili olarak. yüzeylerinden göze ulaşan renk uyaranlarına bağlı olan renk algılamalarının. üzerindeki etkisi ile ilgili deneyler yapılmıştır. gözlemci ile elemanlar arasındaki uzaklığın saptanması. Ayrıca. Sıradan binalar ise daha az renkli olurdu (Lang. Örneğin. s. yani mekanın algılanması. s. canlı renkler insan üzerinde harekete geçirici etkiye sahip iken. Bazı renkler. gözlemcinin hangi elemanın daha yakın veya daha uzakta olduğu konusunda karar verebilmesini engelleyebilir.208). bazen özgür. Mimari bir bütünü oluşturan yapı elemanlarının malzeme farkından kaynaklanan dokusal farklılıkları. mavi ve yeşil renkli mekan elemanlarından daha yakındaymış gibi algılanır (Altan. farklı renklerdeki mekan elemanlarının varlığı. pürüzlü yüzeylerin pürüzsüz yüzeylere nazaran daha sıcak etkiler . Lang’a göre. koyu ve parlak renkler. saraylarda. kiliselerde kullanılırdı. duvarların varlığını vurgulamayarak odaları daha geniş gösterir. arka planlarına göre zıtlık oluşturacak şekilde konumlandırılabilir (Lang. çeşitli ölçeklerde anlamlar taşımaktadır. renkler ve yapma çevrenin renklendirilmesi.130). Renklerin parlaklık ya da matlık durumu yalnızca sosyal ve kültürel bağlantılara sahip değildir. Objeler. görmeyi kolaylaştırmak için. açık ve mat renklerden daha yakında olarak algılanır (Altan. s. geleneksel Beijing’de renk bir statü sembolüydü. mat renklerin dinlendirici özelliği vardır. 1987. Bu algılamaların psikolojik ya da/ve de kültürel temelli olup olmadığı belli değildir (Lang. yüzey dokusunda değişiklikler olmasına ve farklı etkilerin bir arada algılanmamasına neden olabilir.55 Renkler. aynı zamanda psikolojik etkileri ve anlamları da vardır. bazıları da sıcaklık hissi veriyormuş gibi görünür. s. Bir mekan ile ilgili uygun ve istenilen atmosferin oluşturulmasında renklerin çok katkısı olmaktadır. Kullanılan dokularla mekanların niteliklerini değiştirmek mümkün olabilir. sıcak. 1992. Örneğin. soğuk. Bu anlamlar çoğunlukla. sosyal bağıntılara sahiptir. Renklerle kişi bazen içinde bulunduğu mekanda kendini esrarengiz. Kırmızı ve turuncu renkler. 1987.19). bazen huzurlu ve hatta tedirgin hissedebilir.19).

Şekil.55). sonsuz denge. objelere şekil verirler. Ek olarak. ya geometrik ya da organik biçimlere sahiptir. objelere ve onların anlamlarına dikkat çeker. uyarıcı koşulları da dikkate etki eder. düz hatlar. bütünlük. bir dereceye kadar kişisel faktörler tarafından saptanır. Objeleri gören insanlar. Bununla birlikte. daha çok algılanacak belli objeler seçilir. devamlılık. Doku farkının yaratılması. bilinçli ya da bilinçsiz. 1976. elips.56 yarattığını ve daha kolay algılandığını söylemek mümkündür. esneklik. mekanın işlevine uygun bir form olması (mekan örgütlenmesi). sorunlardan kopma. 1997. 1997. Formların sahip oldukları özellikler. sistem oluşturmaya ve yarattıkları şekilleri gören insanlardan gelen tepkileri doğurmaya yardım eden oran ve kompozisyon kurallarını formüle etmeye çalışmışlardır (Moore ve Allan. eğri hatlar. Çizgi karakterleri ve temel geometrik formların insan üzerinde bıraktığı etkiyi şöyle sıralamak mümkündür: Yatay çizgiler. hareket hissi uyandırmaktadır (Albal. çünkü tepkiler genel olduğu kadar kişisel bileşenlere de sahiptir. Tepkinin boyutlarını ölçmek zordur. öyle isteseler de istemeseler de. küp. aynı formda olan iki yüzey arasında farklı algılamaların ortaya çıkmasına neden olabilir (Albal. spiral. Estetik açıdan görsel bir kompozisyon oluşturulması da. parlak renklerle oluşturulmuş bir reklam sayfası. üstünlük. Doğaya baktığımızda çevremizde oluşmuş veya oluşturulmuş tüm nesneler. 1997. daire. çok kuvvetli bir uyaran daha az kuvvetli olana göre daha çok fark edilir.55). Mimarlar. oluşturulan formun monotonluğunu bozduğu gibi. yükselme. durağanlık. düşey çizgiler. eşitlik. rijitlik. Algılamanın belli seçilmiş objelere yönlenmesi. Dikkat. s. Dikkate etki eden uyarıcı koşullarından ilki.54). rasyonellik. sahip oldukları görsel etkilerin güçlü olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. dikkat olarak adlandırılır. tereddüt. bu şekillere tepki verirler. Keskin hatlı geometrik formlar. birtakım düzenleme ilkeleri ile bir araya gelerek bütünü oluşturabilmeleri. sonsuzluk.11). kuvvet. yumuşaklık. Örneğin. her şey ilk anda algılanamaz. parlak . Bunların. serbest olmaları dolayısıyla üzerinde her türlü değişikliğin yapıldığı eğri formlar da insanlar üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmaktadır (Albal. s. Çok eski zamanlardan beri mimarlar. insanlara verdikleri psikolojik etkiler açısından da değişiklik göstermektedir. görsel tatminin sağlanabilmesi (güzel olana ulaşabilme) ve uyarıcı bir etki yaratması ile mümkün olur. s. s. hareketli ve güçlü bir etki yaratırken.

bir de uyaranın daha kolay algılanmasını sağlayan ve yine uyaranın özelliklerinden kaynaklanan bazı durumlar vardır. algılamaya etki eden nesnel özellikler.269). Bütün bu özellikler.270). Dördüncü olarak. Düzenleme ilkelerinin çoğu Gestalt kanunlarına dayanır. hareket fark edilmede önemli bir faktördür. kavramsal ve estetik anlamlar yüklemekte ve gözlemcinin algılama deneyimlerini etkilemektedir. tekrarlanması ve arka planıyla ya da diğer objelerle zıtlık oluşturması gibi durumlar. Üçüncüsü. düzene yer bırakmayan bir çeşitlilik ise kaos ile sonuçlanır. 3. datum.3. s. hiyerarşi. doku.320). Işık her ne kadar bir dış faktör olarak görünse de bazen uyaranın kendisi olabilmektedir. renk. Nesnenin kuvvetli olması. ritim. Özetle. düz olana göre daha çok dikkat çeker. bir uyaranın çok fazla tekrarlanması. yani algılanır. Düzen. Böylece dikkat çeken öğeler diğerlerinden daha önce fark edilir. dönüşüm gibi (Ching. dikkat çekici özelliğini kaybettirebilir (Sartain vd. ışık gibi uyarana dışarıdan etki eden faktörlerden olabilmektedir.320). uyarana işlevsel. Düzenleme ilkeleri. hareket ediyor olması. geometrik düzenden çok. Örneğin. İkincisi. Diğer bir deyişle.. s.57 olmayana göre daha dikkat çekicidir. basitçe. siyah sürüdeki beyaz koyun çoğunluktan kolayca ayırt edilebilir (Sartain vd. değişen bir uyaranın değişmeyene göre fark edilme şansı daha fazladır. Diğer taraftan. Bunların dışında. çizgi karakterleri ve geometrik formlar gibi uyaranın kendi oluşumundan kaynaklanan özelliklerin yanında. simetri. Çeşitliliğe yer vermeyen bir düzen monotonluk ve sıkıntıya yol açar. kalabalık bir yerde. 1967. s.2.. 1967. . bütünün tek tek her parçasının ahenkli bir düzenlemeyi meydana getirecek şekilde diğer parçalarla tam anlamıyla etkileşim halinde bir araya gelmesi durumunu anlatır (Ching. Titreşen bir ışık. bir binanın farklı biçimlerinin ve mekanlarının düzenli ve birleşik bütün içersinde algısal ve kavramsal olarak varlıklarını bir arada sürdürmelerini sağlayan görsel araçlar olarak görülmektedir: eksen. tekrarlanan bir uyaran daha çok dikkat çeker. zıtlık oluşturan bir uyaran daha dikkat çekicidir.1 Mekansal Bütünlük Mekansal bütünlük bazı düzenleme ilkeleri sayesinde gerçekleştirilir. 1996. kişinin duyabilmesi için ismini defalarca tekrarlamak gerekebilir. 1996. s. gözlemcinin dikkatinin nesneye yoğunlaşmasını sağlar.

baskın. biçimsel ve simgesel rollerini yansıtmaktadır. 1996.322). Bu farklılıklar. Her tür koşulda. şekillerin. kişisel ya da kültürel olabilir. belirli çizgilerin.356). . görünümün ve insanların içeriye girmesini sağlamak amacıyla sürekli olarak binanın yüzeylerinde delikler açar (Ching. Bu değer sistemi. bir anlamda.18 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma (Ching. s. bireysel. Hiyerarşi ilkesi.58 Eksen. ışığın. mimari kompozisyonların hepsinde olmasa da çoğunda. doğaları itibarı ile tekrarlanan elemanları kendi içlerinde birleştirir. havanın. durmadan yinelenen strüktürel girintiler ve mekan modülleri oluşturmak üzere kendilerini tekrarlar.338).339). Bir simetri hissini anıştırmasına rağmen denge de ister (Ching. İfade edilen değerler. kompozisyonun içerdiği biçimler ve mekanlar arasında gerçek farkların olduğunu ima eder. s. belki de mimarlıkta biçimleri ve mekanları örgütleme araçları arasında en temel olanıdır. 1996. Ritim. tasarımcının kararlarına bağlıdır. etrafındaki biçimleri ve mekanları düzenli ya da düzensiz bir tarzda düzenleyen bir çizgidir. Pencereler ve kapılar. eksen güçlü. ortaklaşa. Uzayda iki nokta tarafından meydana getirilen. 1996. Hayali ve görünmez olmasına rağmen. doğal olarak kullanıcıların özgül konumuna. Ritim bu temel tekrar fikrini. düzenleyici bir araçtır. ihtiyaç ve arzularına. 1996. ki elemanların önemi buna göre ölçülür. Neredeyse bütün bina tipleri. o binanın biçimleri ve mekan arasında görülür. bina elemanları arasındaki işlevsel ve simgesel farklılıkların yansıtılış tarzı. hiyerarşik bir düzenin oluşturulmasında önemlidir (Ching. s. s. mimarlıkta türlü biçim ve mekanları organize etmek amacıyla kendi bünyesine dahil eder. Kirişler ve kolonlar. sözü edilen biçim ve mekanların önem derecesini ve bunların genel organizasyondaki işlevsel. Şekil 3. biçimlerin ya da renklerin düzenli ve armonik bir şekilde kendini tekrar etmesine denir.

1996. düzenli elemanların çizgisel örüntüsüdür. biçimsel yapısı ve elemanlarının düzenlenişi uygun ve akla yatkın olan mimari bir modeli prototip olarak seçip.363).20 Tekrar ilkesi (Ching.357).357). Bursa (Ching. bir kompozisyon içindeki yinelenen elemanları düzenlemek için. II.370). Şekil 3. Dönüşüm ilkesi bir tasarımcıya. Elemanların tamamen aynı olması gerekmez. bu algısal kavramların her ikisini de kullanır. 1996. s. Bu elemanlar sadece ortak bir özelliği. bu modeli eldeki tasarımın özgül koşullarına ve bağlamına yanıt verecek şekilde bir dizi akılcı oynamayla dönüştürmesine imkan tanır (Ching. 1996. Tekrar ilkesi. Gelişigüzel bir kompozisyon içinde. 1996. her elemanın kendi başına benzersiz olmasına izin veren. Söz konusu düzenleme ilkelerinin gerçekleştirilmesi aşamasında mekanları oluşturan . ortak olarak paylaştıkları görsel karakteristiklere göre. s.19 Tekrar. Beyazıd Külliyesi. ancak tekrar edecek şekilde gruplanması önemlidir. s. s.59 Şekil 3. Tekrarın en basit biçimi. ama yine de bunları aynı aileye ait kılan ortak bir adı paylaşabilir (Ching. türlü elemanları şu seçeneklere göre gruplandırma eğilimi gösterilir: yan yana oluşları ya da birbirlerine yakınlıklarına göre.

köşelerden. Karenin ya da dairenin “dönüşümü”. daire. çevresinden. köşegenlerinden. karenin sahip olduğu ışınsal alanları göstermektedir. Geometrinin rolü iki başlıkta incelenebilir: (1) Belli temel geometrik figürlerin mekansal özellikleri: kare. −pozitif ve negatif : katı/akışkan. içbükey/dışbükey. Karşıtlık ifadelerinden bazıları. kıvrımlı/düz. ışınlar. geometriyi mimari tasarımı disipline etmek için önemli bir gereklilik haline getirir. Her bir geometrik figürün güç çizgileri belirlendiğinde. −büyük ve küçük: geniş/dar. Şekil 3. −aydınlık ve karanlık: ışık/gölge. s. yansıtıcı/emici. Bu kabul. silindir… (2) Mekanların toplanışı: Bir seri mekanı gruplamak için kullanılan. onu belli bir yerin ya da durumun koşullarına adapte edebilmek amacıyla. 1990. Örneğin. karenin temel özelliklerini değiştirmek ya da geliştirmek için hangi noktalarda araya girileceğinin belirlenmesinde yardımcı olur. sekizgen. yalnızca temel figürün özelliklerini kavradıktan sonra mümkündür. “gerçek” geometrik özelliklerinin işlenebildiği yollar bulmaya çalışır. Diğer iki şekil ise. Mimari mekanda düzen ve bütünlük sağlayan özelliklerden biri de karşıtlıktır. açıklıklar oluşturulduğunda karenin ışınsal alanlarının aldığı durumu göstermektedir. mekan gruplarının yoğunluğu ve strüktürel düzenlilik. küp. kare için. yüksek/alçak. kenar ortaylarından ve merkezinden doğar.113). Mekanların Geometrisi: Rasyonelliğe olan istek. Şekil 3. mekanlara ulaşılabilirliği sağlayan ve onları taşıyıcı bir strüktüre oturtan organizasyonun temel formları. mimar.21 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar (von Meiss.21’teki ilk şekil. .60 geometrik formların özelliklerinin bilinmesi yararlı olur.

3. 1987. Estetik bilimi. anlamaya ve insanoğlunun yaratmaya ve estetik olarak memnuniyet veren görüntülerden hoşlanmaya olan yeteneğinin doğasını anlamayla ilgilidir (Lang. hoş duyumsal deneyimler sağlıyorsa ve zevk veren sembolik bağlantılara sahipse estetik olarak memnuniyet vericidir. s. bir de estetik olgusu vardır. . kokunun ve dokunmanın yoğunluğu). s.3. başkaları için estetik izlenimler yaratma konusuyla meşgul olmuşlardır. 1990. aydınlık ve karanlık vb. dokuların. uzun zamandır. s. İç mekan tasarımcıları. hem de gözlemcinin iç dünyasından kaynaklanan oluşumlar söz konusudur. mimarlar. bir çevre. rengin. 1957.179).195). sesin. Bu demek oluyor ki. uyarıcı enerjinin çeşitleri (bir gözlemci ya da kullanıcının ilgilendiği ışığın. Bu üç durum aynı zamanda üç çeşit estetik olgusunun da birer ifadesi olmaktadır: duyumsal. Karşıtlık. Karşıtlık. bir objenin ya da bir sürecin güzel ya da en azından memnuniyet veren bir deneyim olarak algılanmasına katkıda bulunan faktörleri tanımlamaya. Dahası. Eğer.3 Estetik Olgusu Estetik terimi. farklılık oluşturmaya yardımcı olur. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yanında.61 −düşey ve yatay −doğal ve yapay şeklinde sıralanabilir. zıt durumda olan iki öğe aralarında bir diyalog oluşturur. algılamayla yapılan her şey anlamına gelir (Lang. ışıklandırma ve renklerin kurulması yoluyla çevrenin modellenmesi) ve modellerle ortaya çıkarılan bağlantılar zevk verici durumları oluşturur. Kelime biliminde. 1750 yılında Alexander Blaumgarten tarafından. Estetik olgusunu bu iki başlıktan birinde değerlendirmek zordur. Bir binanın “canlı” olması için yatay ve düşey. 1987. s.44). çünkü estetik olgusunda hem nesneden kaynaklanan etkiler. çevremizi düzenlemek için kullandığımız ilkelerden biridir.181). peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar. “güzel sanatlarda beğeni çalışmaları” anlamına gelmek üzere kullanılmıştır. formal özellikleri (yüzeylerin. zıtlıkları içermesi gerekir (Barry. durağan olmayan bir durum sergiler. Zıtlık oluşturan bileşenler. Bir formun anlamı karşıtı tarafından vurgulanır (von Meiss.

Lang’a göre. çünkü bu konudaki spekülasyonlar. Şekiller. 1987. Bir tasarımcı. Bu model. büyük ölçüde. rüzgar yüze vururken kumsalda yürümek. Bununla birlikte. Yapma çevrenin formal estetiği üzerine kurulan cümleler içerikte ve amaçta çeşitlilik göstermekle beraber. Işık ve gölge lekelerinin arasında ilerlemek. oranlar. renk. Formal estetik. bütün bunlar öyle durumlardır ki. Temel tasarım eğitiminde çoğunlukla. ölçek. çevrenin geometrisini oluşturan temel bileşenleri düşünerek başlar ve bu bileşenlerin kompozisyondaki organizasyonlarını göz önünde tutar (Lang. Bir mimar. karmaşıklığın derecesi. Tasarım ya da estetik ile ilgili bir . bunun sebebi. s. öznel ve içsel analizlere dayanmaktadır (Lang. kişi algılamanın duyumsal yönüne dikkat kesilir. dondurucu soğuğu hissetmek. duyularla algılanır. bir insanın çevreye olan tepkisinin önemli bir bileşenidir (Lang. çevrenin geometrik yapısına dair kararlar vermek zorundadır. bir düzlemde yürürken kaslarımızda oluşan basınçla. diğer bir deyişle. çevrenin görsel yapısıdır (Lang. bu bileşenleri kullanarak mekanları oluştururken bazı düzenleme ilkelerine başvurur. s. Çevre. tasarımla ilgili bir benlik bilincinin başlangıcından beri tasarımcılar için bir endişe konusu olmuştur. Noktalar. 1987.186). hacimleri oluşturur. formları ya da çizgileri oluşturmak amacıyla gruplanır. “beğeni” kavramı herkes için farklı olabilir. Duyumsal estetik. Düzlemler.188). renk lekeleri halinde.188). s. normdan saptıklarında onların farkına varılır. bunları genelleştirilmiş bir modelle yeniden sunmak mümkündür. 1987. s. Bu endişenin odak noktası. bu bileşenlere ayrıştırılabilir ve tasarımcı bir binanın görsel yönünü kağıt üzerinde sunarken bu bileşenleri kullanır (Lang. Lang.62 formal ve sembolik estetik. tasarımda en temel bileşenin nokta olduğu söylenir.180). aşırı sıcakta kalmak. 1987. ki söz konusu ilkelerle tasarlanan mekanlar kişiler üzerinde estetik etkiler oluşturur. ritim. rüzgarın tende oluşturduğu his ile. Çevre. ışıklandırma ve gölge efektleri formal estetiğin ilgili konularıdır. hakkında çok az şeyin bilinmesidir. çevresel tasarımcıların formal ve sembolik estetik konularıyla daha çok ilgilendiklerini belirtmiştir. Tasarım eğitiminde formal estetiğin yer alma şekli 1930ların Bauhaus ekolü ve algılamada Gestalt teorisine bağlı olarak düşünülür. Duyumlar. 1987. fakat kişilerin beğenileri estetik biliminin tespit ettiği durumlara yönlendirilebilir. duyumsal estetiğin daha az önemli olması değil. Diğer bir deyişle. s. çünkü estetik oluşumları sağlayan bazı genel nesnel özellikler mevcuttur.186).

Pragnanz yasalarıdır. ki bu üniteler bileşenlerin kombinasyonlarıdır. bu yasalar. Ve de. düzen.22 Villa Hermosa’dan bir görünüm. 1987. Formal . s. Düzen ve düzensizlik. Düzenli olmayan bir çevre. s. değerlendirmeyle ilgili bir kavram değildir. analizi için temel oluşturur. özlülük ve en yüksek derecede basitlik. sıklıkla. bir temel prensibe dayalı olarak bileşenlerin bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkar.63 eğitim almamış kişiler bu etkiyi yalnızca hissederek (sezgi yoluyla) fark edebilirler. Bütün organizasyon kurallarını kapsayan ilke.362). basitlik ve karmaşıklık konuları mimarlık teorisi kurucularının (Venturi gibi) ve davranış bilimcilerin (Arnheim gibi) yıllar boyu dikkatini çekmiştir. İyi figürler şu özelliklere sahiptir: simetri. görsel karmaşıklığın herhangi bir seviyesini kapsayabilir. 1996. En yüksek derecede basitlik. Şekil 3. görsel organizasyonda Gestalt kurallarını kullanarak basit mimari formlar yaratmak kolaydır. içindeki parçaların gereksizliği. ahenk. Bu ifadedeki “iyi”.189). yalınlık ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılmaktadır. şeklinde tanımlanabilir. Düzen. Gestalt düşüncesine dayanarak. düzenlilik. düzenli formların daha kolay görüldüğü hipotezini destekleyen önemli deneysel kanıtlar vardır. bir görsel kompozisyonun ne derecede “iyi” olduğunu bildirir. İspanya (Ching. Tekrar edilen bileşenlerle kurulan basit. bir form yapay bölümlere ne kadar az sahipse meydana gelir. Görsel organizasyonda Gestalt kuralları. basit ya da kompleks olarak algılanan ünitelerin. bileşenlerin ilişkilerinin gelişigüzel olduğu ve bazı kurallar tarafından yönetilmeyen bir çevredir (Lang. düzenli bir çevre. kapsam. bütünlük. düzen. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü oluşturmasıdır. Fakat. Arnheim’e göre (1977).

1996. bina boyutlarına estetik bir mantık vermek amacıyla mimari biçim ve mekanın işlevsel ve teknik belirleyicilerinin ötesine geçer. oranını ve ölçeğini algılayışımız kusursuz değildir. bir bağıntıdan diğerine iletilen sürekli bir niteliktir. bunların parçalarının hepsini aynı oranlar dizisine uydurmak yoluyla görsel olarak birleştirebilir. Perspektifin ve uzaklığın kısaltımı ve kültürel önyargılar nedeniyle algılayışımız bozuma uğrar. s.23 Oranlama sistemleri (Ching. parçadaki bütün ve bütündeki parçalar görülmeye başlanır (Ching. Söz konusu sistemler. herhangi bir oranlama sisteminin altında yatan şey karakteristik bir oran. Böylece. Aslında. görsel kurguda elemanlar arasında bir düzen hissi oluşturmaktır. s. mimari tasarımda çok sayıda elemanı. oranlama sistemleri neden kullanışlıdır ve mimari tasarımda neden bu kadar önemlidir? Bütün oranlama kuramlarının amacı. bu nedenle algılama şeklimizi nesnel ve kesin bir şekilde kontrol etmek ve önceden kestirmek son derece zordur.64 estetikte önemli olan diğer bir konu. mimarlıktaki ritim olgusu yoluyla düzen kavramıyla ilişkilidir (Lang.284).284).189). 1996. bir kesir iki benzer şeyin niceliksel karşılaştırılması. oran ise bu kesirlerin eşitliği ile ilgilidir. 1987. Bu ilişkiler sıradan bir gözlemci tarafından hemen algılanamasa da. Oran. Şekil 3. süreklilik . mimarinin fiziksel boyutlarını. binanın parçaları arasında olduğu kadar parçalar ve bütün arasında da tutarlı bir görsel ilişkiler dizisi oluşturur. Öklid’e göre. Bir mekan dizisi içinde bir düzen hissi sağlayıp. s. Bir oranlama sistemi tarafından düzenlenen bir tasarımın boyutları ve ilişkileri kesin ve nesnel olarak herkes tarafından aynı tarzda algılanamıyorsa. bir oranlama sistemi. kabul edilebilir ve hatta bir tekrarlanan deneyimler dizisi ile tanınabilir. Öyleyse. Oranlama sistemleri. Belirli bir zaman dizisinin ardından. orandır.

65 hissini artırabilir. Duyumsal ve sembolik estetik. çevrenin insanlara hoşnutluk veren modellerinin çağrışımsal anlamlarıyla ilişkilidir (Lang. birbirinin karşıtı olan renkler (kırmızı-yeşil. Estetiğin diğer bir türü olan sembolik estetik.203). büyüklükküçüklük etkisi vurgulanabilir. bir objenin araçsal kullanımının arkasında bir bağlantının olduğu yerde meydana gelen bir bilişsel sürecin bir sonucudur (Lang. 1987. . s. insanların çevre ve kendileri hakkındaki fikirlerine eklemelerde bulunur. turuncu gibi) kullanılarak yakınlık-uzaklık.mavi gibi). Semboller. insanların kendileri. bina kesitlerinin vb. düzenlilik. s. geçmişleri. bütünlük. estetik olgusu da algılamayı etkileyen kavramlardan biridir. Bir mimari kompozisyonda renklerin uyumlu kullanılması sonucunda estetik durumlar oluşturulabilir. Bu uyum. 1996.285). düzenin sağlanmasında katkısı olan diğer bir nesnel özelliktir.204). Bir sembol. sembolik anlamları. insanların kendilerini bir yere ya da bir gruba ait hissetmelerinin önemli bir yoludur (Lang. 1987. s. Yapma çevre. kapsam. s. mor-sarı gibi) kullanılarak bu renklere sahip olan nesnelerin birbirini “tamamlaması” sağlanabilir ya da arka planda soğuk renkler (mor. Örneğin.205). ahenk. sözlü olmayan mekanizmalardır (Lang. birbirini tamamlayıcı ve amaca uygun renklerin kullanımıyla sağlanır. Gestalt ilkeleriyle (simetri. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü gerçekleştiren ve alışılmışlık arttıkça belirginleşen bir düzen kavramından söz edilmiştir. estetik olgusunu tamamen öznel ya da nesnel temele oturtmak mümkün değildir. özlülük ve en yüksek derecede basitlik). Yapma çevrenin sembolik anlamlarıyla kimliklendirme (bu tek faktör olmamakla birlikte). insanlar için potansiyel sembolik anlamlarla doludur. Mobilyaların. oran kavramıyla ve içindeki parçaların gereksizliği. Görüldüğü gibi. önde ise sıcak renkler (kırmızı. 1987. bilinçli ya da bilinçsiz. öznel bir eksene sahip iken. sosyal statüleri ve dünya görüşleri hakkında mesajlar iletmek için kullandıkları. 1987. Binanın iç ve dış elemanları arasında ilişkiler kurabilir (Ching. Bununla birlikte. Böylece. Bu anlamları fark edebilmek. formal estetik tamamen nesnenin özellikleriyle ilişkilidir. formal estetikte. insanların birbirleriyle iletişim kurma şekillerinden biridir. bütün bu özellikler de yine düzen oluşturma yoluyla estetik deneyimler sağlar.180). s. Renk.

büyük ölçekli bir konut yerleşmesinden söz ederken genellikle onun büyük olduğu ifade edilmek istenir. duyularla gerçekleşen algılamalara göre çeşitlendirilmiştir. Mimarlar. her binanın her parçası bir ölçüye sahiptir.24 Görsel ölçek (Ching. ölçeğin gerçekte ne olduğu çok açık değildir. kokusal. görsel algılamanın bir parçası olarak görülebilir. dolayısıyla başka bir objeyle ilişkili olarak önem ve anlamlarıyla ilişkilidir. dokunsal. s. Şekil 3. bir bilim olarak görülmektedir. beğeni duygusunu oluşturacak genel nesnel özellikler bulunmaktadır. Ne kadar anlamsız ya da düz olursa olsun. estetik kavramı. görsel. hem de beğenilerini yönlendirebilmek için uğraşırlar. işitsel. Bununla birlikte. çünkü insanlar kendilerine hoş gelen. objelerin fiziksel ölçüleriyle. boyutsal. kullanıcıların hem estetik algılamalarına hitap eden mekanlar yaratmak için. Güzellik. beğendikleri şeyleri deneyimlemek isterler. 3. çeşitli ölçülerin düzenlemelerini içerir.66 Estetik konusu.3.4 Mekansal Algı Türleri Mekansal algı türleri. Ölçek.314). Örneğin.1 Boyutsal Algılama Boyutsal algılama. 1996. fakat estetik. algılamayı irdelerken göz ardı edilemeyecek bir konudur.4. 3. Bunlar. oldukça öznel bir konudur. Bu nedenle.3. Bir . ısısal algılama ile hareketin ve mesafenin algılanmasıdır. Böylece ölçek. memnuniyet olgusuyla yakından ilişkilidir.

67 mimari çizimin ölçeği olduğu söylendiğinde, kağıt üzerindeki ölçümlerin gerçek bina üzerindeki ölçümleri temsil ettiği anlatılmış olur. Ölçek kavramını bazı başlıklar altında incelemek mümkündür: minyatür ölçek, anıtsal ölçek ve insan ölçeği gibi. Ölçek kelimesi kullanıldığı zaman, bir şey, başka bir şeyle kıyaslanıyor demektir. Minyatür ölçek, daha küçük olan bir şeyi anlatır (Moore ve Allan, 1976, s.17). Anıtsal ölçek, bir anıtın ölçüsünü ve insan ölçeği, bir insanın ölçülerini anlatır. Ölçek, ölçüyle aynı şey değildir. Ölçek, objelerin ölçülerinin birbirleriyle kıyaslanmasını öngören göreceli ölçüdür; bir şeyin ölçüsü ise, başka bir şeye göre görecelidir. Başka neye göre göreceli? Ölçeğin niçin mimarlıkta faydalı bir araç olduğunu anlatan birçok olasılık var: Bütüne göre göreceli: Binalar parçalardan oluştuğu için, parçaların ölçüsü bütüne göre göreceli olan bir ölçek oluşturur. Bir evin cephesi, örneğin, pencerelere sahiptir. Cephe ya da pencereler ne kadar büyük olursa olsun, birbirleriyle ilişkileri sebebiyle bir ölçeğe sahip olacaktır (Moore ve Allan, 1976, s.18). Diğer parçalara göre göreceli: Eğer aynı cephedeki bir pencere, diğerlerinden daha küçük ya da büyükse, gerçek ölçüleri ne olursa olsun, başka bir ölçek ortaya çıkar. Genellikle bu, farklı ölçülere sahip olan pencerenin arkasında önemli bir şeyler olup bittiğinin işaretidir. Alışılmış ölçüye göre göreceli: Objelerin pek çok çeşidi alışılmış bir ölçüye sahiptir. Eğer bir obje, olağandan çok büyük ya da çok küçük ise bu ilişki çerçevesinde, tek başına daha büyük ya da daha küçük bir ölçeğe sahip olur. İnsan ölçeğine göre göreceli: Kapılar, yataklar, sandalyeler vb. mutlaka bir insan ölçeğine sahiptir. Bu nesnelerin ölçüleri insan vücudunun boyutlarıyla ilişkilidir; aksi takdirde insanlar bunları kullanamaz. İnsan ölçeği teriminin geniş anlamda kullanılmasıyla doğan problemler, insanlar ölçüde farklılık gösterdiğinden binanın bütün kısımlarının insan vücudunun ölçülerine tam olarak uydurulmasının zor olduğu gerçeğiyle başlamıştır (Moore ve Allan, 1976, s.19). Yine de, birtakım ergonomik ve kinestetik genellemeler ve kabuller mevcuttur. Steen Eiler Rasmussen, Experiencing Architecture adlı eserinde şu ifadelere yer vermiştir: “Villa Foscari’de odaları ayıran duvarların kalınlıklarının farkına varırsınız, bunların her birine nihai ve kesin bir biçim kazandırılmıştır. Merkezi salonun haç şeklindeki kollarının her iki ucunda 16x16 feet ölçüsünde bir kare oda bulunur. Salon ise, biri 12x16, diğeri de 16x24

68 feet (diğerinin iki katı) olan bir büyük ve bir küçük iki dikdörtgen odanın arasına yerleşmiştir. Küçük olanın uzun duvarı, büyük olanın da kısa duvarı, kare oda ile ortaktır. Palladio, bu basit oranlara büyük önem vermiştir: 3:4, 4:4, 4:6; bunlar müzikal armonide de bulunan oranlardır. Merkezi salonun eni 16 feet kadardır. Boyunun ölçüsü ise bu kadar kesin değildir; çünkü duvar kalınlıklarının odaların boyutlarına eklenmesi gerekir. Bu iç içe geçmiş kompozisyonun içinde salonun özel etkisi, asma kata bakan yan odaların üzerinde yükselen tonozlu tavanın görkemli yüksekliği ile yaratılmaktadır. Ancak şunu sorabilirsiniz: Ziyaretçiler bu oranları gerçekten de deneyimlerler mi? Yanıt evettir; kesin ölçüleri değil de bunların ardındaki temel fikri deneyimlemektedirler. Her odanın büyük bir bütün içinde ideal bir biçim ile var olduğu soylu ve sağlamcı bütünleşmiş bir kompozisyon izlenimi edinirsiniz. Aynı zamanda odaların boyut bakımından ilişkili olduğunu hissedersiniz. Hiçbir şey değersiz değildir; her şey görkemli ve bütünseldir.” (Ching, 1996, s.277). Ölçek herhangi bir şeyin boyutunun başka bir şeyin boyutuyla veya referans olarak alınan bir standart ile kıyaslanmasını gerektirir; oran ise bir parçanın hem öteki parçalarla hem de bütünle kurduğu uyumsal ilişkiyi belirtir. Bu ilişki sadece bir büyüklük ilişkisi değil, bir nicelik veya derece ilişkisi de olabilir (Ching, 1996, s.278). O halde, bir mekanın ve onun oluşturan bileşenlerin görsel olarak duyumlandığı, sezgiler ve hisler yoluyla algılandığı söylenebilir. Boyutsal özelliklerin içerdiği ölçek ve oran kavramları, mekanlarda uygulandığında, estetik duygulara hitap eder ve de/ya da işlevsel gerekliliklerin bir yansıması olarak kullanıcının karşısına çıkabilir. 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama

İnsanlar, çoğu zaman bir mekanda ya da kentsel bir alanda kendilerini seslerin ve kokuların yönlendirdiğinin bilincinde olmaz; fakat bu durum, seslerin ve kokuların algılamada önemsiz olduğunu göstermez. Tam tersine, gözler aracılığıyla elde edilen bilgilerin diğer duyularla elde edilen bilgilerden daha fazla olduğu gerçeğiyle birlikte, işitsel ve kokusal deneyimler insanlarda çok güçlü uyarımlar ve çağrışımlar ortaya çıkarabilmektedir. Ittelson ve Proshansky’e göre, insanlar çevreyi görsel deyimlerle düşünme eğiliminde olmalarına rağmen, işitme ve koklamanın rolleri eşit derecede önemlidir. Hayal edebilme yeteneği görsel olmak zorunda değildir. Sesler, mekansal duyularımıza ve mekansal yönlenmelerimize yardım eder; trafiğin akışı, sokak müzisyenleri gibi (Ittelson ve

69 Proshansky, 1974). Ya da, bir aile büyüğüne ait eski bir evin kokusu belki yirmi yıl sonra çok farklı bir içerikte ortaya çıkabilir ve kişiye o eski evin bazı imgelerini hatırlatabilir (von Meiss, 1990, s.15). Bunun gibi, çoğu kent, güçlü kokusal elemanlara sahiptir; açık marketler, balık tezgahları gibi (Ittelson ve Proshansky, 1974). Bir mekanın işitsel özelliklerinin o mekanın kullanılabilirliğini büyük ölçüde etkilediği durumlar vardır. von Meiss, söz konusu durumu şu örneklerle açıklamıştır: Bir sınıf ne kadar geniş, iyi aydınlatılmış, iyi bir mekansal kompozisyona sahip olursa olsun, eğer içindeki eko belli sınırları aşmışsa bir işkence mekanına dönüşür. Akustik olarak “ölü” bir kilise dini karakterini kaybeder. Bir eve girişi sağlayan çakıllı bir yol ziyaretçinin adımlarını ev sahibine ilan eder (von Meiss, 1990, s.15). Bir süpermarkette çalan ağır tempolu bir müzik alıveriş yapan kişilerin mekanda daha uzun süre geçirmelerini sağlarken, bazı lokantalarda insanların bir an önce yemeklerini yiyip mekandan ayrılmalarını sağlamak amacıyla hızlı müzikler çalınabilir. Su sesi yatıştırıcı etkisiyle kullanıldığı mekanın kullanıcılar üzerinde hoş etkiler bırakmasına katkıda bulunur. 3.3.4.3 Dokunsal Algılama

Dokunsal ve görsel mekansal deneyimler birbirine çok bağlıdır. Mekanın algılanması üzerine yorumları olan sanatçı Braque, görsel ve dokunsal mekan arasında şöyle bir ayrım yapmıştır: Dokunsal (tactile) mekan, gözlemciyi objelerden ayırırken, görsel mekan objeleri birbirinden ayırır (Hall, 1966, s.57). Dokunma iki sebeple mimarlıkta özel bir yere sahiptir. Bir taraftan yerçekimi nedeniyle kaçınılmazdır; diğer taraftan formları ve dokuları görme yeteneğimiz sayesinde önceden tahmin edilebilir. Kişi, ayakta durması ya da yürümesi durumunda zeminle dokunsal ilişki kurar. Şu çok iyi bilinmelidir ki, güzel objelere sadece bakmak yeterli değildir. Kişi, onlara dokunmak, onların ağırlıklarını ölçmek ve yüzeylerin, formların dokunsal özelliklerini test etmek ihtiyacı duyar (von Meiss, 1990, s.15). 3.3.4.4 Görsel Algılama

Görme, en son evrim geçiren ve en kompleks duyudur. Gözler aracılığıyla diğer duyulara göre çok daha fazla bilgi, dokunma ya da duyma yoluyla olana göre daha geniş bir rotayla sinir

20100 feet yarıçapındaki bir daireyle sınırlıdır. 1966. insanların dünyaya baktığında renkleri ya da gölgeleri değil. insanlar. bitmiş bir ürün sunulur (Carlson. obje doğrudan algılanır. İnsanda gözler. Gözleri görmeyen bir adamın dış mekanda elde ettiği bilgi. Psikologlar. objeleri ve bir parçası oldukları bütünü algılamadan bileşenlerin farkına varılamaz. s. Kişiye. s. hızlı. • aletler yapmak. bilinç dışı gerçekleşen bir süreçtir. Bu süreç. Bir parçanın. her bir nesnenin nerede konumlandığını. Carlson’a göre. bir şekil ya da bir arka planın parçası olarak sınıflandırılması parçanın gerçek özelliği değildir. görme gücüyle yıldızlar görülebilir. Objelerin belirli şekilleri ve uzayda belirli konumları vardır. Diğer bir deyişle. bir objeye bakılabilir. şekilleri algılayabilir. “Görme” denilen şey budur. s. Oysa.62).61).133). insanları ve bir mesafedeki pek çok malzemenin fiziksel kurgusunu tanımlamak. Görme duyusu kullanılarak bir yere. tanıdık nesneleri ve daha önce hiç görmedikleri bir nesneyi gördüklerini fark ederler. Böylece görsel sistem. Ancak. otomatik. algılama. temel izlenimler anlatılabilir. sürecin detayları değil. Carlson’a göre. şekil ve zemin kelimelerini bir objeyi ve onun arka planını adlandırmak amacıyla kullanırlar. Algılamanın olması için. önlerinde bulunan objelerin konumlarının yorumlanmasına yardım etmek görevindedir. Görsel algılama sürecinin farkında olabilmek yalnızca bu süreç tamamlandıktan sonra olur. Bu durumda duyusal bir aktivite gerçekleşmiş olur. kendini ve diğerlerini eğitmek. 1993. Ona göre. Carlson. duyusal araçlarımız tek başına algılamayı gerçekleştiremez. mesafeleri belirleyebilir ve hareketleri fark edebilir. 1966. bakmak ve görmek aynı şey değildir. gözlerimizle aldığımız bilginin iç ortamda bir süreçten geçmesi ve sonunda yorumlanması gerekir. Görsel algılamada önemli olan bazı durumlar ve ilkeler vardır. pek çok fonksiyonu yerine getirir. ne kadar genişlikte olduğunu ve hareket edip etmediğini görürler.70 sistemine gönderilmektedir. önce objeyi görme ve sonra algılama şeklinde gerçekleşmez. Bir manzaraya dikkatlice bakıldığında. İnsan görürken öğrenir ve gördükleri öğrendiklerinden etkilenir (Hall. diğerlerinin duygusal durumları hakkında bilgi elde etmek gibi (Hall. gözlemcinin davranışına . planlı değildir. • engelleri aşarak ve tehlikeyi önleyerek arazide yürümek. Arka planlar ise aslında formsuzdur ve çoğunlukla. bu. gördüklerimizin çoğu obje ya da arka plan olarak sınıflandırılabilir. nesneleri gördüklerini vurgulamıştır. daha çok. • yiyecekleri. gördüklerine değer biçmek. Fakat. Bunlardan biri şekil-zemin ilişkisidir.

Carlson bunu şu örneklerle açıklamıştır: Eğer gökyüzünde uçan kuşları izliyorsanız. sizinle duvar arasında durmakta olan bir kişiye bakıyorsanız. uyaranların belli bölümlerini şekil. resim arka planın bir parçasıdır. . şekil-zemin ilişkisinin gözlemcinin bakış açısına bağlı olduğunu ifade etmiştir. onun yerine.ac. s. uyarana bağlı bir dizi koşul vardır. onlar şekildir ve onların arkasındaki mavi gökyüzü ile bulutlar arka planın parçalarıdır. 1967. Bazen neyin obje ve neyin arka plan olduğu konusunda belirsiz ipuçları olur (Carlson.aber. o bir objedir. Bununla birlikte.. hareket eden bulutları izliyorsanız. Şekil 3. 1993.137). tekrar ve zıtlıktır (Sartain vd.. Obje ve arka plan durumunun oluşumu Gestalt kanunları tarafından da belirlenebilir. değişim. Şekil 3. s.71 bağlıdır. Eğer duvarda asılı bir resme bakıyorsanız.uk/media/Modules/MC10220/visper06. 1974.270). Eğer. s.102). Carlson. o zaman şekil onlardır. koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi (http://www.25 Şekil-zemin ilişkisi.html). belli bölümlerini arka plan olarak algılama eğilimini etkileyen.26 Yakınlık ilkesi (Lang vd. Bunlardan bazıları: şiddet.

Şekil 3. s.27’de baklava formu karenin içinde kolayca görülebilir. birbirine benzeyen bileşenlerin aynı formun parçası olarak algılandığını ifade eder. Şekil 3.72 Benzerlik kanunu.27 Benzerlik kanunu (Carlson. Şekil 3. Şekil 3.139). 1993. 1993. eğer kalemle boşluklar kapatılırsa figür üçgen gibi görünecektir. . görsel sistem kayıp bilgiyi giderir ve tamamlanmamış figürün dış konturunu kapatır.29 bir üçgene çok az benzemektedir. s. Kapanma kanununa göre.29 Kapanma kanunu (Carlson. s. Uygun devamlılık. birdenbire keskin bir viraj yapar şekilde algılamaktan daha kolaydır. Şekil 3.29’daki iki renkli nokta gurubundan hangisi siyah noktalardan oluşan çizginin devamlılığını en iyi tanımlar? Çizgiyi düzgün bir rotayı izler şekilde algılamak. Şekil 3.139). bir nesne diğerini kısmen örter. Örneğin.139). tahmin edilebilirliğe ve kolaylığa işaret eder.28 Uygun devamlılık ilkesi (Carlson. Çoğu kez. 1993. bununla birlikte tamamlanmamış imge algılanır.

Ormanda bir hayvanın yüzeyi arka plandaki elementlerin aynısıyla kaplanmışsa kamufle edilmiştir. Özellikte mimarlıkta. 1967. Şekil 3. Zayıf formları faydalı formlarmış gibi algılama eğilimi vardır (Sartain vd. mekan organizasyonunda ve mekan bileşenlerinin bir araya getirilmesinde Gestalt ilkelerinden ağırlıklı olarak yararlanılmaktadır. s. aynı doğrultuda hareket eden bileşenlerin birbirine ait olarak ve bir figür oluşturacak şekilde algılanacağını ifade eder. çünkü sınırları anlaşılmaz hale gelmiştir. yüzeyindeki bileşenler de onunla birlikte hareket eder ve hayvanın formu çabucak algılanır (Carlson.. . faydalı formlar. dengeli ve tamamlanmış olmaya eğilimlidir. s.137-138). Şekil 3. uyaranlar gözlemci tarafından “faydalı” formlar olarak algılanma eğilimindedir.273). Hayvanın üzerindeki bileşenleri gruplamak için bir taban yoktur. 1967. Gözlemcinin algılamalarının eğilim gösterdiği belli formlar vardır.. iyi bir şekilde saklanmış halini korur. s.73 Sonuncu Gestalt organizasyon kanunu harekete dayanır. 1993. Hayvan sabit kaldıkça. simetrik.273). Bununla birlikte. kullanıcıların mekanları tasarımcının istediği doğrultuda algılamasını sağlamak için faydalı birer araç olmaktadır. Genel gidişat kanunu. Gestalt ilkeleri. Genelde. hareket ettiği anda. Bunlar faydalı formlar olarak adlandırılır. Algılamada Gestalt teorisinin temel kanunlarından biri de Pragnanz Kanunları’dır. Buna göre.30’da faydalı formlar ve zayıf formlar görülmektedir.30 Faydalı formlar (Sartain vd.

bazı dokusal özelliklerin. soğuk renklerin rutin. fakat soğuk renklerle renklendirilmiş bir mekanda tahmin edilen sürenin gerçek sürenin altında olduğu saptanmıştır. 2003. pürüzlü bir yüzey sıcak etki yaratmaktadır (Aydınlı. ikincisi. içinde bulunduğumuz mekanda geçirdiğimiz zamanı tahmin etmede de etkin rol oynar. öznel sıcaklık hisleri ve psikolojik tepkiler üzerindeki etkileri hakkında aşağıdaki tabloda açıklanan gözlemleri yapmıştır. İlki. Eğer sıcak renklendirme bireyi etkilerse daha uzun süre o mekanda kaldığı duygusuna kapılabilmektedir (Aydınlı. sıcak. sıcak renklerin hakim olduğu bir mekanda geçen zamanın daha fazla tahmin edildiği. 1987.74 3.3. s. Taşlardan oluşmuş bir odanın bize yaşattığı. Düz dokulu bir yüzey soğuk bir etki yaratırken. tek renkli ve monolitik.31 Renklerin etkileri (Lang. Renkler. s. 1986. Buna bağlı olarak. Şekil 3. rengin.52). . ahşap bir odanınkinden farklıdır. Aydınlı da benzer şekilde. mekanın bir bütün olarak algılanması sonucu daha sıcak veya soğuk bir etki uyandırdığının deneylerle saptandığını ifade etmektedir. s. fiziksel ve psikolojik olarak soğuk (çünkü taşın ortalama ışınsal sıcaklığı düşüktür). renkli ve parçalıdır (İmamoğlu.130). 1986.51). Grandjean (1973). monoton işlerin yapıldığı yerlerde kullanılmasının uygun olabileceği konusunda öneriler yapılmıştır.79).5 Isısal Algılama Isısal algılamada malzemeler önemlidir. bir odanın boyutlarının algılanmasında.4. s. yumuşak. sert. Örneğin.

32. sonra psikologlar tarafından çalışılmıştır. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. kişiye tanıdık gelen ve şekillerinin nasıl göründüğünü bildiği objelerde çalışır. Fakat tanıdık olmayan nesnelerde bile işe yarar. s. yan yana duran kompleks iki boyutlu şekiller olarak ya da biri diğerinin önünde duran iki basit nesne olarak görülebilen iki çizimi içermektedir. bir nesnenin diğerine olan uzaklığını belirten özellikleri tanımak için çalışırlar. Bu durum. . Aslında bu göstergelerin çoğu sanatçılar tarafından keşfedilmiş. Sanatçılar dünyayı gerçekçi bir biçimde sunmak ister ve görsel çevrelerini. nesne ve gözler arasındaki mesafeye ilişkin açıyı bilir. kediler ve bazı kuşlar gibi). Eğer bir nesne yüze çok yakınsa gözler içe döner. sıcak renkler kullanılan nesne gözlemci tarafında şekil olarak ve dolayısıyla daha yakınmış gibi algılanır. Beyin ekstra kasları kontrol eder. Böylece gözler mesafe bulucular olarak kullanılabilir. bu yüzden. akla zemin-şekil ilişkisini ve renklerin kullanımını getirmektedir. Çünkü anlamı belirsiz bir çizim faydalı form prensibine dayanarak algılanma eğilimindedir. Eğer uzaksa. araya yerleşim en iyi. daha uzağa bakar. iki gözle gerçekleştirilen göstergeleri barındırırlar. dolayısıyla şekiller gözlemciye daha yakındır.4.149-152). Zeminler her zaman şekillerin arkasında bulunur. bu nedenle doğal çevrede ya da hareketli bir resimde deneyimlenmelidir. 1993. nesnelerin görece mesafeleri hakkındaki bilginin en önemli kaynaklarından biri (interpozisyon) araya yerleşimdir. Şekil 3. Eğer bir nesne kişiyle diğer nesne arasında konumlanmışsa. kişiye yakın olan nesne çabucak algılanır (Carlson. Yalnızca yüzünün ön kısmında gözleri bulunan hayvanlar (maymunlar. çünkü gözlerinin görsel alanları birbiri üstüne binmez. Belli ki. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde.3. neredeyse her zaman iki nesne görünür. Tek gözle gerçekleştirilen göstergelerden biri hareketi içerir. öyle ki yakın olan nesne uzak olan nesneye olan görüşü kısmen kaplar.6 Mesafe ve Zamanın Algılanması Mesafe iki çeşit gösterge sayesinde algılanır: Binocular (iki gözle yapılan) ve monocular (tek gözle yapılan).75 3. Başlarının kenarlarında gözleri bulunan hayvanlar (fareler ve balık) sadece tek gözle gerçekleştirilen göstergeleri bulundurabilirler. Faydalı form prensibi de nesnelerin göreceli konumlarının algılanmasına etki eder: Daha basit kenarlı nesneler daha yakın olarak algılanır. Renk kullanımıyla bazen aynı hizada bulunan iki nesne arasında şekil-zemin ilişkisi varmış gibi gösterilebilir. mesafe hakkında önemli olan işaret yakınlaşım aracılığıyla sağlanır.

özellikle yerin dokusu. 1993. Şekil 3. retinal imgenin boyutlarından olan yaklaşık mesafeyi hesaplayabilir. Perspektifi kullanma yeteneği peyzaj özellikleri üretildikten sonra mı kazanıldı. Şekil 3. Görsel sistem. Bir diğer iki gözle gerçekleştirilen mesafe göstergesi nesnelerin boyutlarıyla olan tanışıklıktan elde edilir. perspektifi temsil eden gerçek birleşen çizgiler çok az görülür. otomatik olarak. evrimsel tarihimizin erken dönemlerindeki insanlar. geniş binalar ve demiryolları görmediler. duvardaki nişler aynı boyutta olarak algılanırlar. s. Resim perspektifi anlatmaktadır: Bizden uzaklaşan paralel çizgilerin bir noktada birleşmesi eğilimi. Örneğin. İnsan eli değmemiş doğal bir çevrede.33 farklı mesafelerle konumlanmış iki nişi göstermektedir. Örneğin. Perspektif nedeniyle farklı boyutlarda retinal imgeler üretmelerine rağmen.33 Perspektif ilkesi (Carlson. yoksa perspektifin doğada bulunan bir kopyası mı var? Doku. sokaklar. çok uzakta olarak algılanır.32 Faydalı form prensibi (Carlson. eğer bir otomobil retinaya çok küçük bir imge olarak düşerse.151). zemine oturan nesnelerin mesafelerinin algılanmasında .152). s. arabaların ne kadar genişlikte olduğunu bildiği için.76 Şekil 3. 1993.

. Mekanda tek bir bakış açısından gerçeği ifade etme sınırlamasına karşı direnmişler ve mekan zamanında daha gerçek bir izlenim vermek için aynı anda bir resim üzerinde aynı cisim veya kişilerin görüntüsünün pek çok noktasını birleştirme düşüncesini geliştirmişlerdir. kullanıcısı olmayan bir mekan düşünülemez.45). bir mekanı ilk defa deneyimliyorsa algılayacağı şeylerin niceliği bellidir ve sınırlıdır.149-152). mekan oluşturmadaki diğer faktörlerin yanında insan faktörünü göz önüne almanın gerekliliği açıktır.77 kullanılan başka bir göstergeyi sağlar. Bu durumda. Mekan-zaman kavramının ilk olarak 20. Mekanı tekrar tekrar kullandıkça. Mimarlığı diğer sanatlardan ayıran ya da diğer bir deyişle yalnızca bir sanat olmaktan çok daha fazlası yapan da budur. insanların (ya da canlıların) ihtiyaç duyması sonucunda oluşturulur. Ayrıca bir mekanda uzun zaman kalmak. 1993. alışmışlık durumu oluşturur ve insan bir şeye alıştıkça olumsuz özelliklerini göremez hale gelir. problemlere çözümler bulmasıdır. Yani mekanlar. 1997. s. çeşitli zamanlarda farklı tecrübeler edinmek anlamına gelebilir (Dede. Tarihe bakıldığında. s. Bu dördüncü boyut. daha düz bir doku daha uzak görünür (Carlson. yaşanan boşluktur. Mimarlık. yy başlarında kübist olarak bilinen bir grup ressam tarafından görsel sanatlarda kullanıldığı bilinmektedir. Mekan içinde çeşitli sebeplerle bulunulan. Mekanın algılanmasında zaman çok önemli bir etkendir. mekan oluşturma sanatıdır. Mekan içinde yaşamak. s. insanların bir takım ihtiyaçlarını karşılayacak çözümler bulmakla yükümlüdürler. her seferinde mekanla ilgili daha fazla detay algılayabilir. bakış açısının sürekli değişimini belirliyordu (Altan. bu gibi sorulara ve benzerlerine cevap vermeye yardımcı olacak bazı konular irdelenmiştir. Daha kaba bir doku daha yakın görünür. İnsan. o mekanla ilgili estetik duyguları artar. Mekanın algılanması için içinde yaşamak gerekir. 1992. Mekanlar kullanıcısı için oluşturulur. insanların kendilerine bir mekan oluşturmasındaki ilk amaç korunma gereksinimi olarak görülmektedir. Mekan nedir? Mekan neden oluşturulur? Mekan oluşturmada kesin ilkeler var mıdır? Algılama. Mekanın en basit tanımı “boşluk”tur. Mimarlar da bu durumda. tasarımda (mekan oluşturmada) neden önemlidir? Bu bölümde.5).

boyutsal. koku. yapısıyla vb. Mekanın sahip olduğu özelliklerin yani mekandan kullanıcıya ulaşan uyaranların (ısı. düzeniyle. ısısal. görsel yönler mekan özellikleri gibi görünmekle birlikte.78 Mekan. bu etki algılamanın sonucudur. rengiyle. Bununla birlikte mekan kullanıcısının kendi gerçekliği mevcuttur. . algılama duyular yoluyla gerçekleşir ve uyaranlardan gelen bilgiler zihinde belli filtrelerden (psikolojik ve sosyo-kültürel) geçtikten sonra ancak mekan algılanır ve anlamlı hale gelir. sesler. söz konusu uyaranlar zihinde bir süreçten geçer ve kullanıcı üzerinde herkes için aynı olmayabilen bir etki bırakır. Bu bölümde. dokunsal. işitsel. kokusal. gözlemciye aynen ulaşmasının yanı sıra. algılamanın nesnel ve öznel yönleri üzerinde durulmuştur. Mekanın algılanmasında. Bunlar birbirinden ayrılamaz. bir obje olarak bir gerçekliğe sahiptir. boyutlar…).

Turizm olgusu. Dolayısıyla. mekansal algılamada kültür kavramı irdelenecektir. 1974. mekanın boyutları.1 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri (Markin. Şekil 4. turist (turizm ekseninden yaklaşılarak) gibi ifadeler kullanılmıştır.79 4. Bu bölümde değinilecek olan kullanıcının mekanı algılaması ve ilişkili psikolojik süreçlerle ilgili konularda çeşitli kaynaklarda kullanıcı ifadesi yerine tüketici (pazarlama ekseninden yaklaşılarak). tezin konusu olan. Kültür ve kültürü oluşturan bileşenler. Tezin bu bölümünde.465). yararlanılan kaynaklardaki tüketici ve turist ifadeleri.önem kazanmaktadır. TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ Önceki bölümlerde. algılamada önemli belirleyici ve yönlendiricilerdir. çünkü. insanların birbirlerini ve ilişkide oldukları nesneleri yorumlayış biçimi -ki turizm aktiviteleri bu çeşit ilişkilerin en yoğun gerçekleştiği durumları oluşturur. . Bu bölümde. kültür faktöründen ayrı düşünülemez. farklı kültürlerden insanların buluştuğu yerlerde. turizm olgusunun merkezinde farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi ve bir kültürün üyesi olan insanların farklı kültürlerden insanlarla ya da/ve de öğelerle ilişkide olması durumu söz konusudur. mekanın algılanması ve algılamada nesnel ve öznel faktörler konularına değinilmişti. mimarlıktaki kullanıcı ifadesinin yerine zaman zaman kullanılacaktır. Turizm bir endüstri olarak kabul edildiğinden turizmin içinde yer alan tüm kullanıcılar yani hizmet görenler tüketici olarak kabul edilebilir. s.

.1 Turizmde Mekanın Algılanması ve Psikolojik Süreçler Psikoloji. mesafeleri ve farklı yerleri nasıl algıladıkları gibi. mekansal konular ve yeryüzündeki oluşumlarla ilgilenir. kişinin geçmişine ve içinde yaşadığı topluma dayalıdır (Woodside vd. belli bir tatil yerini tercih etmesini. kişinin bağlılığı bir sonraki tatil yerinin tercih edilmesiyle ilişkilidir. sağlayan faktörlerle ilgili konularda olduğu gibi. psikolojide turist motivasyonu ve coğrafyada turizm kaynaklarının mekansal dağılımı gibi. turizm olgusunda birleşir. Son olarak da. Çünkü.80 Bu bölümde. bu durumda. Şekil 4.19). 4. Bütün bunlar. turistlerin mekansal davranışı ve algılamaları kesişimin bir parçası olabilir. algısal farklılıklar ve seyahat tarzları en önemlileridir (Woodside vd. turistlerin ne zaman ve nereye seyahat ettiği. tatil yeri memnuniyeti sonucunda aynı yeri tekrar ziyaret etme durumunu ifade eder.2.. aynı zamanda bu. diğer taraftan coğrafya. çoğunlukla tatil yeri tercihi.. seyahat deneyimlerine etki eder. hem de psikolojik bileşenlerin ortaya konması gerekir. bir yeri algılamasını vb. s. Kullanıcı memnuniyeti. her iki disiplinin kesiştiği alanlar açıkça görülmektedir. 2000. turistin belli bir şekilde davranmasını. 2000. turistlerin ve davranışlarının psikolojik yönleri kesişimin bir parçası olabilir. Her iki disiplinin kesişim noktası olduğu gibi. yine bu durum her iki disiplindeki temel araştırma konularını ayrıştırır. s. ilk olarak turizm mekanının algılanması ve ilişkili psikolojik süreçler irdelenecektir. bir insan faktörü olan turisttir. seyahat deneyimi ve tatil yerine bağlılık durumları arasındaki ilişkilere bir bakış sağlamaktadır. Psikoloji perspektifinden bakıldığında. insan zihninin doğasıyla. Coğrafya perspektifinden bakıldığında. fonksiyonuyla ve fenomeniyle ilişkili olan bir disiplindir. tatil yeri tercihi ve tatil yerlerinin algılanmasındaki farklılıklar mimarinin konusu olabilir. Böylece. tatil yeri seçimi. Tatil yeri tercihleri. Tatil yerine bağlılık. kişinin tatil yerine bağlı oluşu ya da olmayışıyla sonuçlanır. Bu durumlar arasındaki ilişki bir döngü oluşturmaktadır. İkisinin ortak konusu. belli bir seyahat tarzını benimsemesini. Bu iki disiplin.19). Fakat. hem mekansal. tasarımdaki başarıyı yansıtan bir durumdur.

bölümünde de bahsedildiği gibi. Tezin 2. algılama bir süreçtir. Bilgi elde edebilmek ve bu bilgiyi yorumlayabilmek için (bu bilgi sayesinde yolunu bulabilecek. öyle ki insanlar bu süreç yoluyla dünyayı öğrenirler (Schiffman ve Kanuk. Akademik anlamda algılama. dünyanın anlamlı ve . s.2 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler (Woodside vd.170). çevreyi tanıyabilecektir) biliş. 2000. Araştırmanın bu bölümü. turizm alanında çevre ve insan iki temel faktördür.81 Şekil 4. turizmle ilgilenen sosyal psikologların ilgi alanı olarak görülür. Aslında çevreyle ilgili bilginin elde ediliş şekli ve insanların çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu mimarlar için önemli bir araştırma konusu olabilir. algılama gibi bazı psikolojik süreçlerden faydalanır. insan yeni bir çevreyle karşı karşıya kaldığında o çevreye adapte olabilmek ve hayatta kalabilmek için çevreyle etkileşime geçer. 1987). bununla birlikte sosyal psikologların araştırmalarının çoğu motivasyon odaklıdır (Hall ve Page. s. İnsan-çevre etkileşiminde ve insanın çevreyle ilgili bilgiyi elde edişinde bazı psikolojik süreçler önem kazanır. bireyin uyaranı seçtiği. 1999. organize ettiği. Genel anlamda. Çünkü.. Turistlerin çevreyle ilgili bilgiyi nasıl elde ettiği ve çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu önemli bir konu olmasına rağmen turizm araştırmalarında göreceli olarak fazla yer almamıştır.20).

s.202). algılamayı. bilgilerin dış çevreden seçildiği ve anlamlı deneyimler olarak yorumlandığı süreç olarak tanımlamışlardır. algılamayla ilişkili kavramlar ve oluşumlar söz konusu olur. 4. 1974.1 Kullanıcıdan Kaynaklanan Algılama ile İlişkili Psikolojik Süreçler Turistler turizm mekanını deneyimlemeden önce. deneyimlediğimiz şeyi üreten ve şekillendiren süreç olduğuna işaret etmiştir. Samovar ve Porter (1991). “Turizmde mekanın algılanması ve psikolojik süreçler” başlığı altında incelenen bu bölümde. Türkçe’de çeşitli anlamlarda ve çoğu zaman belirsizce kullanılan imaj kelimesi bu tezde zihinsel imgeler anlamında kullanılmıştır. deneyimlediği sırada ve deneyimledikten sonra bazı psikolojik süreçler gerçekleşir.1. 1987). Mitchell (1978). kullanıcının iç dünyasında gerçekleşen algılama ve ilişkili psikolojik süreçler ile mekansal bilgi ve özelliklerin söz konusu psikolojik süreçlere olan etkisi incelenecektir. Her üç evrede de algılama.3 Algılamanın şematik tanımı (Markin.82 belirgin bir resmi olarak yorumladığı süreçtir (Schiffman ve Kanuk. Şekil 4. Bu tanımda sözü edilen “dünyanın anlamlı ve belirgin bir resmi” ifadesi ilerleyen bölümlerde çokça bahsedilecek olan “zihinsel imgeler” ifadesine karşılık gelmektedir. . algılamanın. Tezin konusu olan turizm mekanlarının algılanması olgusunu daha iyi anlayabilmek için söz konusu psikolojik süreçleri irdelemek yerinde olacaktır. Psikolojide de imaj kelimesi zihinsel imgeler ifadesine karşılık gelecek şekilde kullanılmaktadır.

s. 1974.83 Şekil 4. .465).4 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model (Markin.

o şey hakkında bir şeyler hissetme ve sonra o şeyle ilgili bir şeyler yapma. . Turizmde insan-çevre etkileşimi karar verme süreciyle başlar. tutumlar gibi birbiriyle etkileşim halinde olan psikolojik süreçler yer almaktadır. Şekil 4. mücadele etme ve böylece (1) ve (2) ye cevaben çevre üzerinde bir etkiye sahip olmayı içerir (Rapoport. (3) Davranışsal (conative) alan. kişilik. motivasyon.5 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler (Markin. (1) Bilişsel alan. Diğer bir deyişle. Tatil çıkma kararı verildiğinde bunu takip eden adım hangi tatil yerinin tercih edileceğidir. s. tatile çıkıp çıkmama üzerine verilecek bir karardır. s. bilme ve düşünme gibi bireyin çevreyi tanımasındaki temel süreçleri içerir. Şekilde.84 Genel olarak. (2) Etkisel alan. insan-çevre etkileşimiyle ilişkili herhangi bir düşünsel girişim üç alanı içermelidir: bir şeyi bilme.6’da.267). tüketici kararlarına girdi oluşturacak pazarlama çabaları ve sosyo-kültürel çevre gibi dış etkenler olarak ve karar verme süreci sonrasındaki davranışlar süreç sonrası çıktılar olarak gösterilmektedir. hareket etme. karar verme süreci sırasında. 1977. algılama. öğrenme. algılama. hisleri. Şekil 4.28). istek ve değerleri içerir. Bu karar. çevre hakkındaki duyguları. 1974. motivasyonları.

s. seyahat kararındaki öncelikli etkiler. algılama.6 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar (Schiffman ve Kanuk. seyahat edenlerin nasıl karar verdiklerini anlamak. sonrasında ise ailesel etkiler.85 Şekil 4.9). tutumlar. .7’de görüldüğü gibi. 2000. sosyal sınıf. öğrenme ve kişilik gibi temel psikolojik oluşumlardır. Şekil 4. tercihlerini etkileyen psikolojik ve sosyal faktörlere bir iç bakış gerektirir. referans grupları. güdüler. Mayo ve Jarvis’e göre (1981). kültür gibi sosyo-kültürel etkiler devreye girer.

7 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler (Pizam ve Mansfeld. Pazarlama sektörü açısından bakıldığında. s. turizmin faaliyet gösterdiği alanları daha etkili ve çekici hale getirmede turistlerin seyahat edecekleri yerleri tercih etmeleri üzerine yapılacak çalışmaların önemi büyüktür. s. 2000.86 Şekil 4. 2000. . Şekil 4.16).22).8 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model (Pizam ve Mansfeld.

87 Um ve Crompton’un (1990) yaptığı çalışmada (Şekil 4.8), tatil yeri tercihini etkileyen kavramlar, dıştan gelen bilgiler, içten gelen bilgiler ve bilişsel yapılar olarak nitelendirilmiştir. Dıştan gelen bilgiler, potansiyel yolcunun karşı karşıya kaldığı pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimlerin özeti şeklinde görülür. İçten gelen bilgiler, sosyo-psikolojik etkenlerden doğar; kişisel karakteristikler, güdüler, değerler ve tutumlar gibi. Bilişsel yapılar, içten ve dıştan gelen bilgilerin bir birleşimini sunar (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.16). Söz konusu pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimler ürün (turizm çevresi) hakkındaki bilgileri içerir. Bunlar çevresel bilgilerin kaynaklarını işaret etmektedir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercihi modeli (Şekil 4.9), tatil yeri tercihleri kadar tatil yeri farkındalığını da etkileyen kişisel değişkenlere önceki tatil deneyimlerini de dahil etmiştir. Çünkü, önceki deneyimler, diğer seyahat bağlantılı değişkenlere (yaşam döngüsü, gelir durumu, yaş, yaşam tarzı, değer sistemi gibi) ek olarak, tatil yeri tercihi sürecinde çift yönlü bir etkiye sahiptir (Woodside vd., 2000, s.21).

Şekil 4.9 Tatil yeri tercih modeli (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.17).

88 Uysal ve Hagan (1993) ile Weaver vd.’nin yaptığı çalışmalarda, seyahat ve turizm alanında seyahat motivasyonları seyahat davranışını ve tatil yeri tercihi sürecini anlamada merkezi öneme sahip bir kavram olarak kabul edilir; Crompton’un (1979a) ve Iso-Ahola’nın (1982) yaptığı çalışmalara göre, motivasyonlar tüm davranışların arkasındaki itici ve zorlayıcı güçlerdir.

Şekil 4.10 Motivasyon sürecine ilişkin bir model (Schiffman ve Kanuk, 2000, s.65). Crompton (1979b), turizm motivasyonunu açıklamak üzere dokuz ayrı güdü ortaya koymuştur. Söz konusu güdüler; algılanmış (ya da alışılmış) bir çevreden kaçış, kendini keşfetme ve yenileme, rahatlama, prestij, uzaklaşma, akrabalık ilişkilerini güçlendirme, sosyal etkileşimi kolaylaştırma, yenilik ve eğitimdir. Bunların yedi tanesi sosyo-psikolojik ya da itici güdüler, iki tanesi ise kültürel ya da çekici güdüler olarak adlandırılır (Ross, 1998, s.22). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat motivasyonlarının dört başlıkta incelenebileceğini öne süren McIntosh’un (1977) çalışmasını aktarmışlardır: • Fiziksel motivasyon sağlayıcılar: fiziksel dinlenme, spor faaliyetleri, plaj rekreasyonu, dinlendirici eğlenceler ve sağlık aktiviteleri. • Kültürel motivasyon sağlayıcılar: diğer ülkeleri ve onların müziklerini, sanatını, folklorunu, danslarını, dinini vb. tanıma isteği. • Kişilerarası motivasyon sağlayıcılar: yeni insanlarla tanışma isteği; arkadaşları ya da

89 akrabaları ziyaret etme; rutin yaşamdan, aileden ya da komşulardan uzaklaşma; yeni arkadaşlar edinme. • Statü ve prestijle ilgili motivasyon sağlayıcılar: fark edilme, dikkat çekme, takdir edilme ve iyi bir ün elde etme isteği. Crompton (1979b) ve Dann (1977, 1981) da turist motivasyonunda itici ve çekici güçlerden bahsetmişlerdir. İtici faktörler, kişiyi seyahat etmeye iten sosyo-psikolojik güdüler olarak görülür. Tam tersine, çekici faktörler, seyahat etme kararı verildiğinde tatil yerlerinin potansiyel yolcuya çekici gelmesine etki edebilir (Woodside vd., 2000, s.196). Gnoth (1997), turist algılamalarının ve beklentilerinin güdü ve motivasyon arasındaki etkileşimden etkilendiğini öne sürmektedir. Güdüler, duygusal itici güçlerle ilişkiliyken, motivasyonlar, bilişsel parametrelerle ilişkilidir. Stabler ile Um ve Crompton’un (1990) çalışmalarında, kişisel faktörler olarak ele alınan seyahat motivasyonları, tatil yeri imgelerinin gelişimine rehberlik eden temel bir etki olarak tatil yeri tercihi ve imge oluşturma modellerine dahil edilir. Stabler, fiziksel, statü ile ilgili, sosyal, kültürel, akılsal, kaçış, rahatlama gibi sosyo-psikolojik seyahat motivasyonlarını ortaya koymuştur (Woodside vd., 2000, s.70). Tatil yeri tercih sürecinde, tatil yeri imgeleri, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, seyahat motivasyonlarıyla ilişkili olarak kurulur (Moutinho, 1987). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat edenlerin psikolojik motivasyonlarının tatil yeri imgelerini etkilediğini belirtmektedir. Pearce’ye göre (1995), turist motivasyonlarıyla tatil yeri imgeleri arasındaki ilişki seyahat davranışını ve motivasyon teorisini anlamak için incelenmelidir. Burada sözü edilen zihinsel imgeler, algılamaların ürünleridir. Tatil yeri tercih aşamasında, turist davranışlarını etkileyen motivasyonlar ve zihinsel imgeler turistlerinden daha önceki tatil deneyimlerinden beslenir. Diğer bir deyişle, turist henüz tatile çıkmamış ve tatil yerini deneyimlememiştir; bu süreçler, tatil yerinin deneyimlenmesinden önce gerçekleşir. Bu evrede, kişi tatil yeriyle ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi elde eder, bu bilgilerin etkisiyle söz konusu tatil yeri hakkında zihninde bazı imgeler oluşur. Turistin tatil yeri imgelerinin önemi açıktır; çünkü imgeler bireyin öznel algılamalarına, davranışlarına ve tatil yeri tercihlerine etki eder (Chen ve Hsu, 2000; Joppe vd., 2001; Kozak, 2001, 2002; Klenosky, 2002; Qu vd., 2000; Seddighi ve Theocharous, 2002). Tatil yerleri hakkında seyahat edenlerin zihinlerinde oluşan imgeler, bazı bilgi kaynaklarından (uyarı değişkenleri) büyük ölçüde etkilenir. Gunn (1972), yolcuların davranışsal süreçlerinde

tatil yerine bağlı çeşitli bilgi kaynaklarını içerirken. sembolik uyaranlar (medya aracılığıyla bir tatil yerinin promosyonu gibi) ve sosyal uyaranlar (arkadaş ve akrabaların önerileri gibi) gibi çeşitli bilgi kaynaklarını içerir (Woodside vd. Birçok durumda. bu aşamadaki algılamalar da deneyimleme sonucunda değil. büyük ihtimalle bir yerin zihinde oluşturulan imgesidir (Pizam ve Mansfeld. s. Bu dış faktörler. 2000. Gunn. fakat imgelerin etkili birer bileşeni değildir. s. pazarlama değişkenleri ya da bilgi kaynakları tatil yerlerinin algılanmasını ya da bilişsel değerlendirmelerini etkileyen güçlerdir. gelir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercih modelinde pazarlama değişkenlerinin (turizm ile ilgili bilgi kaynakları) ve seyahat edenlere bağlı değişkenlerin (önceki tatil deneyimleri. Benzer şekilde. içsel girdiler seyahat edenlerin sosyo-psikolojik özelliklerini kapsamaktadır (Woodside vd. Shih. çeşitli bilgi kaynaklarından elde edilen bilgiler sonucunda oluşan algılamalardır.67). Um ve Crompton’un (1990). Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri seçim modeline göre. Gunn’un (1972) organik ve nedensel imgeler fikrinden adapte edilerek oluşturulan modele göre. reklam ve promosyon kampanyaları gibi. tatil yeri özelliklerinin bilişsel/algısal değerlendirmesi bazı dış faktörler tarafından oluşturulur.. bir turistin nereye seyahat edeceği kararını üreten gerçek bilgiden çok. Organik imge oluşumu kaynakları. s. Benzer şekilde. yaptığı çalışmalarda (1986). yaş ve değer sistemi) tatil yeri imgeleri saptayıcıları olduğu vurgulanmıştır.90 imgelerin değişimini kavramsallaştırmış ve zihinsel imgelerin tatile çıkmadan önce sahip olunan bilgi kaynaklarının bir sonucu olduğunu saptamıştır. 2000. Bilgi kaynaklarının tatil yeri imgelerinin oluşumundaki rolü aynı zamanda Fakeye ve Crompton’un (1991) imge oluşturma modelinde de vurgulanmıştır. dergi makaleleri. 2000. nedensel imge oluşumu kaynakları tatil yeri ile ilgili pazarlama çabalarından oluşur.68). 1977). broşürler. Benzer şekilde. bilgi kaynaklarının türü tatil yeri imgelerinin farklılaşmasıyla sonuçlanır. Önceki çalışmalar. bir tatil yerinin imgesinin geliştirildiği bilginin iki temel kaynağını vurgulamıştır: organik ve nedensel (induced). turistlerin algılamalarının tatil yeri tercihlerini nasıl etkilediğini göstermiştir (La Page ve Cormier. . memnuniyet veren tatil yeri tercih modelinde tatil yeri imgelerini etkileyen iki temel faktör tanımlanmıştır: dışsal ve içsel girdiler. Diğer taraftan. Dışsal girdiler. dokümanlar.. yer tercihi kararlaştırıcıları olarak algılama ve zihinsel imgelere odaklanmıştır. Um ve Crompton’un (1990) memnuniyet veren tatil yeri tercihi ile ilgili bilişsel modeli. turizm dışı bilgiyi içerir.15). kitaplar ve filmler gibi. haberler.

arz faktörleri. 2000.1). bir obje hakkındaki inançlara ya da bilgi birikimine işaret ederken. fikirlerin ve izlenimlerin özetidir. hem de turist deneyimleriyle ilişkili memnuniyetin derecesini (Chon. kişinin bir tatil yeri hakkında sahip olduğu inançların. bilgi birikimini. Şekil 4. Psikolojide imgeler. 1999. Lynch. ayırt edici aynı zamanda birbiriyle ilişkili bileşenleri içerdiği söylenebilir: algısal/bilişsel ve etkisel.68). etkisel değerlendirme obje hakkındaki duygulara işaret eder (Baloğlu ve Brinberg. İmgeler. 2000.197). Turistlerin tatil yeri imgeleri önemlidir.. algılanmış bilginin bireyin zihninde resmedilmesi. s. 1992) etkiler. 1978.. s. görsel sunuma işaret eder. davranışsal coğrafyada ise birbirleriyle ilişkili tüm izlenimleri. 1987). Tüketici faktörleri.11 Bir yerin algılanması (Hall ve Page. Crompton. hem de etkisel imgelere sahip olduğu fikrini desteklemektedir (Burgess. 1999. değerleri ve inançları içerir (Jenkins. Stabner. 1997. Crompton’a göre (1979a). 2000. algılama ve psikolojik özellikleri içerir. imgelerin talep (tüketici) ve arz (uyaran) faktörlerinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur (Woodside vd.171). tüketici davranışı ve ekonomik teoriye (arz-talep etkileşim) dayanarak. kişisel inançları. reklamsal ya da reklamsal olmayan sosyal bilgi kaynaklarını ve önceki tatil yeri deneyimlerini kapsar (Woodside vd. 1993).91 İmgeler.68). Çevresel psikolojideki çoğu bulgu. İmgesel yapıların. sosyo-ekonomik özellikler. 1979). betimlenmesidir (MacInnis ve Price. duyguları. çünkü imgeler hem potansiyel turistlerin karar verici davranışlarını (Mayo. . 1973. s. s. fikirleri ve izlenimleri temsil etmek amacıyla oluşturulmuş zihinsel resimlere benzetilebilir (Woodside vd. motivasyon. Bunun yanında. 1960).. s. Algısal ya da bilişsel değerlendirme. çevrelerin ve yerlerin hem algısal/bilişsel. turistlerin tatil yeri imgeleri. Mayo’nun (1975) da ifade ettiği gibi bir tatil yerinin imgesi turistlerin tatil yeri tercih sürecinde önemli bir faktördür. Gartner.

1979. uyaranın algılanması sonucunda. Bireyler objektif gerçekliklere değil. 1995. mekanları (lobi mekanı) tasarlarken kişilerin o mekanı algılama şeklini analiz edebilmek çok önemlidir. algılamalarına dayanarak hareket eder ve tepki verirler. bilgiyi işler ve bireyin sahip olduğu bilgi birikimi. Benzer şekilde. fakat bunlar bireyin bir tatil yeri ile ilgili deneyimlerini etkiler (Hall ve Page. bir yerin (mekanın) zihinsel imgesinin oluşumudur.122). 1970). 2000. gerçekliğin bireyin kendi bakış açısına göre düzenlenmiş halidir. Bir birey için gerçeklik yalnızca kişinin neyi algıladığıdır.92 Şimdiye kadar.222).. turizm literatürü. 1999. tatil yerlerinin zihinsel imgelerinin turistin karar verme sürecinde önemli olduğunu iddia etmektedir (Britton. aynı zamanda görebilir ve her biri birbirinden çok farklı bir hikaye anlatabilir. uyaranın deneyimlenmesinden önce oluşan zihinsel imgelerin hangi bilgi kaynaklarına dayandığı ve ne tür süreçler sonucunda oluştuğuna değinilmişti. Williams ve Zelinsky. Çeşitlilik gösteren bireyler olarak her bir insan dünyayı kendine özel bir şekilde görme eğilimindedir. değerler ve tutumlarla ilişkilendirilir (Page. Zihinsel imgeler. Ürünlerin imajlarının tüketicilerin doğru olduğuna inandıkları şeyler üzerindeki davranışlarına rehberlik etmek ve bilgiyi yorumlamak için tercih sürecinin temelini oluşturduğu fikri ileri sürülmüştür (Bruner. s. Bu yüzden. İnsan beyni. 1988. s. çünkü mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. 1970. gerçeklik olarak algıladıkları şeye dayanarak hareket eder ve karar verirler (Schiffman ve Kanuk. Algılama ve biliş sürecinin sonuç çıktısı. Tüketicilerin tercihlerinde. 1970). 1997). çünkü algılama kendiliğinden gerçekleşen bir oluşum değildir. kişiden kişiye farklılık gösterir. algılamanın ne olduğunu bilmektir (Woodside vd. Turistler kendi gerçekliklerine göre karar verdikleri için turistlerin davranışları bu bakış açısını takip eder (Kassarjian ve Robertson. s. turistin karar verme sürecini anlamada önemli bir başlangıç noktası. Bu imgeler. 2000. dünyayı anlamlı hale getirdiğimiz sürecin bilişsel kısmıdır. Kentsel çevreyi algılama süreci. algılamanın gerçeklikten daha önemli olduğu düşünülür. Papadopoulos. Algısal süreç. Birincisi. dış kaynaklı olup algılanan uyaranın . Algılama. yorumlar ise kişisel faktörlerle şekillenir. Berkman ve Gilson (1986). algılamayı etkileyen faktörleri iki gruba ayırmışlardır: uyarandan kaynaklanan faktörler ve kişisel faktörler. Spence ve Engel. O halde. kişilerin duyular yoluyla aldıkları bilgi sinyalleriyle gerçekleşir. Dört kişi aynı olayı. 1968). yorumları oluşturur. Bunun yanı sıra. diğer bir deyişle deneyimlenmesinin ardından oluşan zihinsel imgeler vardır. Ryan. 1993.195). Stabler.

Psikoloji ve coğrafya. sosyal karakteristikler ve durumsal karakteristikler (tanıdıklık seviyesi ya da ürünle ilgili önceki deneyimler) (Woodside vd. 2000. Mayo ve Jarvis. içten gelir ve bireyin ilgilerinden. imgeleri (algılamaları ve etkisel reaksiyonları) ürünlerin psikolojik anlamlarıyla eşdeğer tutmuşlardır ve imgelerin algısal psikoloji ve tüketici davranışı literatüründen doğduğunu belirtmişlerdir. izlenimler. seçicilik. Pearce’ye göre (1988). tatil yeri imgeleriyle bilişsel haritalar. davranışın oluşumundaki her aşamada davranışa etki eder. sosyo-demografik değişkenler gibi kişisel faktörler. Ürünlerin psikolojik anlamlarının gelişimiyle ilgili bir model ortaya koyarak üç temel değişken tanımlamışlardır: bireysel karakteristikler. 1981). Bir objenin (tatil yeri) imgesini oluşturmak algısal organizasyon. tatil yerlerinin algısal farklılıkları . Motivasyonel durumlar algılamaya da yoğun bir şekilde etki eder. biçim. tatil yeri imgeleri. Farklı alanlardan ve disiplinlerden çok sayıda araştırmacı.93 temel karakteristiklerinden (örneğin. Diğer bir deyişle. bu tür beklentiler kişinin dikkatini yönlendirdiği şeyi saptar. dikkat. renk. Krech vd. beklentilerinden. doku) doğar. hem de bireysel koşullara dayanır (Mayo ve Jarvis. güdülerinden. Motivasyon konusuna karar verme sürecinde değinilmişti. motivasyon. çeşitli grupların çevreyi algılamalarına cevap olan hareketlerini etkileyen tutumları.’nin (1962) çalışmasındaki fikirleri benimsemişlerdir ve algılamaya etki eden faktörleri iki kategoriye ayırmışlardır: fiziksel objenin karakteristikleri gibi uyaran kaynaklı faktörler ve değerler. kapsam (kategorileştirme). kişiliğinden ve sosyal konumundan etkilenir. 1969). Algılama davranışın oluşumundaki aşamalardan biridir. 1981). Algısal seçicilik bağlamında seyahat beklentileri çok önemlidir. motivasyonları ve değerleri kapsar (Lowenthal. Friedman (1986) ile Friedman ve Lessig.. çünkü Mayo ve Jarvis’e göre (1981).67). beklentiler. Turizmde algılama konusu işlenirken uyaranla ilişkili olanlara oranla kişisel faktörleri ölçmek daha zordur (Mayo ve Jarvis. kişilik. 1981). geçmiş deneyimler. Saarinen. Mayo ve Jarvis (1981). gereksinimlerinden. s. 1961. kişi görmeyi beklediği şeyi algılar. imgeler hem fiziksel uyaranın karakteristiklerine. Çevresel algılama. birleştirme gibi ilkelere dayanır (Assael. algılamalar sonucunda oluşur ve bir yerin zihinsel resmi olarak betimlenebilir. Kişisel faktörler ise. imgelerin iki temel etken tarafından kurulduğunu öne sürmektedir: uyaran kaynaklı faktörler ve kişisel faktörler. İtici güçler olarak tanımlanan motivasyonlar. 1987.

1993. s. 1998. İnsanların niçin öyle hissettikleri bilinemeyebilir. Lynch. Bununla birlikte. Tatil yerlerinin ya da mekanlarının kişilerin zihinlerinde oluşturduğu “imgeler” daha çok sosyal psikologların ve davranışsal coğrafya araştırmacılarının konusu gibi görülmektedir. fakat sınırlar dahilinde. s. yalnızca kolay anlaşılabilir değildir. kişinin o objeyi basit bir şekilde deneyimliyor olması anlamına gelmez. Tutumlar algılamaya etki eden kavramlardandır. Walmesney ve Lewis’in bildirdiğine göre.44). Bu. insanların mekansal bilgiyi nasıl depoladıklarını ve farklı aktiviteler ve çevre içindeki konumlanmalara nasıl karar verdiklerini araştırmanın gerekliliğini vurgulamışlardır (Hall ve Page. davranışsal coğrafya araştırmalarının odak noktası olmuştur. tutumlarla ilgili en açık ve en soyut gerçektir. 2000. Bir yerin imajı üzerine coğrafya literatüründe yapılan çalışmalar iki tür imge üzerinde yoğunlaşmıştır: bilişsel ve etkisel (Stern ve Krakover. Tutumlar. daha iyi ya da daha kötü oluşunu deneyimliyor demektir (Ross. Diğer insanlar tutumlarını ifade ettiklerinde onların ne olduğu anlaşılır. 1999. s.24). Tutumların ifade edilişi. her türlü mekanı gerek bina ölçeğinde gerekse kentsel ölçekte oluşturmakla görevli olan mimarların yarattıkları mekanların kullanıcıların zihninde nasıl “göründüğünü”.94 yoluyla ilişkilidir. dış uyaranların sebep olduğu “ruh hali” ya da “etkili reaksiyonlar” olarak açıklanamaz. Walmsley ve Jenkins. Tutumlar özneldir. tutumlar . bilişsel değerlendirmelerin bir sonucudur (Gartner. mekanların verimliliği ve amacına ulaşması açısından. Gerçek dünyanın “zihinsel imgesini” yaratmak için turistlerin çevreyle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu anlamak. mimarlıkta ise çok az ilgi görmüştür. 1960.170). kolay anlaşılırdır. davranışsal coğrafyacılar. Etkisel değerlendirmeler. temelde. Oysa ki. tüm deneyimler tutum olarak adlandırılamaz. 1998. bilmesi çok önemlidir. Bir olay ya da bir obje ile ilgili deneyimlerdir. bilinçli değerlendirmesini ne kadar içerdiği deneysel bir sorudur (Ross.44).. Her iki alanda da çalışma oldukça sınırlıdır (Woodside vd. objenin daha az ya da daha çok istenir oluşunu. Eğer kişi bir obje hakkında bir tutuma sahipse bu. değerlendirmeye ilişkin yargılar içerir. basit bir şekilde. 1998. Tutumlar. 1993). ne hissettikleri bilinebilir (Ross.44). Stern ve Krakover. Tutumların ifade edilişi. Tutumlar iletilebilir. Kişinin bir objeye olan tutumunun. objenin iyice düşünülmüş. s. s. 1993). 1993.

gerçek değerlerle değerlendirmeler arasındaki ilişki deneysel bir sorudur (Ross. “Lobi mekanının algılanması” başlıklı bölümde tezin ana konusu olan mekanın algılanmasında kültürün etkisi daha detaylı irdelenecektir. bu ifadeyi anlayacak bir dinleyiciyi gerektiren bir sosyal eylemdir. s. tutumların ifade edilişi. Davranışa sebep olan tutumlarla ilgili konuşmak. bu tür sözlü ifadelerin ne anlama geldiğini bilmek zorlaşırdı. s. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. Değer-güdü ilişkilerini anlamada önemli olan diğer sosyo-demografik değişkenler. 1998. cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi değişkenlerdir. s. 1988). 1997). türü ve büyüklüğünün ifade tarzını nasıl etkileyeceği deneysel bir sorudur (Ross. Tutumlar farklı bireyler tarafından onaylanabilir ya da onaylanmayabilir. İnsanlar tutumsal ifadeleri bir objenin sahip olduğu gerçek değerler şeklinde yorumlarlar.44). Gnoth. Bununla birlikte. Odemerho (1986) ve Golledge (1987). İnsanların içinde yaşadıkları kültür algılamaya etki eden başka bir önemli kavramdır. turist davranışlarını anlamada değerlerin rolünü incelemiştir ve turistleri anlamada değerlerin önemli kriterler olduğunun düşünülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. 1989. 1998. turist motivasyonlarının doğduğu sosyo-kültürel içerikle birlikte değişir (Adler. Bir Norveç örneğini kullanarak turizm güdüleri ve davranış arasında ayrım yapabilmek için iki temel değer boyutu (materyalist-idealist ve modern-gelenekçi) arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Çevresel psikologlar. 1998.44). sosyo-ekonomik ve . özellikle Rapoport (1976). Eğer insanlar sözlü ifade edilen tutumlar arasında süreklilik göstermeselerdi. bu arada oluşan süreçlerin doğasıyla ilgili soruların cevaplarını gerektirir (Ross.45). Tutumlar sosyal davranışla ilişkilidir. kültürün. Bir obje hakkında farklı tutumlara sahip olan insanlar. Algılamaya etki eden. o obje hakkında doğru ya da yanlış olduğuna inandıkları şeyler üzerinde de farklılık göstereceklerdir. Söz konusu dinleyicinin varlığının. Her iki değer boyutunun da turist güdülerini ve davranışlarını içeren çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu bulmuştur. aynı zamanda sosyal ve kültürel ilişkilere sahip diğer bir olgu da değerdir. Turist gereksinimlerini karşılamak için bir tatil yerinin “yeteneklerinin” algılanması.95 belirgin bir şekilde diğer insanlar tarafından algılanmak ve anlaşılmak için üretilir. Thrane (1997). İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. yaş. Diğer bir deyişle.

12 Kültürel-sosyal süreçler. Şekil 4. . Farklı kültürlerden insanların tepkileri analiz edilmiştir. biliş. öğrenme.1. Bu bölümde. bir psikolog için insanlara ve onların kişiliklerine.2 Mekansal Tasarım Özelliklerinin Algılamaya Etkisi Çevre kelimesi geniş anlamlara sahiptir. sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki (Markin. normlar. etkileşimin ikinci yönü. bir sosyolog için sosyal organizasyon ve süreçlere. yaşam döngüsü. bir mimar için ise. psikolojik boyutun oluşumunda uyarandan yani çevreden (özelde turizm çevresi) kaynaklanan durumların ortaya konmasıdır. yaş. yaşam tarzı. ürüne ait bilgiler arasında doğrudan bir ilişki vardır. Bu kategorileştirme hizmet ettiği amaca bağlıdır (Porteous. Kültürün turist davranış modellerini ortaya koymayı amaçlayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır. 1997). meslek. konum.482). binalara ve peyzaj öğelerine karşılık gelebilir. gelir. 1974. kullanıcıların tercihlerine hizmet ettiği için pazarlamacılara faydalı araçlar olmaktadır (Litvin vd. insan-çevre etkileşiminin psikolojik boyutunun ortaya konmasında insanın iç dünyasında gerçekleşen süreçler incelenmiştir.12’de görüldüğü gibi. Takip eden bölümde. insan-çevre etkileşiminin uyaran kaynaklı ikinci yönü irdelenecektir. eğitim gibi sosyal süreçler. algılama. Şekil 4. değerler. s. 4. sosyal sınıf. Bir coğrafyacı için kara parçaları ve iklime.96 demografik özelliklerin çevresel kaynakların kullanımındaki farklılıklara ve ziyaretçi grupları arasındaki eylem modellerine yansıtılabileceğini vurgulamaktadırlar. Bu çalışmaların sonuçları pratikte. iletişim gibi sosyo-psikolojik süreçler ile pazarlama stratejileri başlığı altında ifade edilen.. motivasyon. gelenekler gibi kültürel süreçler. 2004).

düşünme. organizmayı çevreleyen bir gürültü ya da kirlilik unsuru olabilir. coğrafi bir bölge. Doğa bilimcilerin yaptığı gözlemlere göre. organizmanın dışında olan herşeydir.77). 1987. sosyal. çevreyi şu şekilde tanımlamıştır: Çevre. Collin (1995). çünkü insan yaşamı dünya yüzeyinde gerçekleşir ve yapma çevre. Işık. Yapma çevre de. Söz konusu olan şey. sosyal çevre. s. ev ya da bir oda olabilir (Holden. birbirleriyle ve bölgesel çevre ile olan etkileşimlerine etki eder. kişiyi çevreleyen güncel. koku ve kişinin deneyimlediği mekanik . insanların zihinlerindeki imgelerden. ısı. bölgesel çevre gibi fiziksel çevrenin bir parçasıdır. tam olarak dünyanın doğasına ve dünya üzerinde gerçekleşen süreçlere işaret eder. bölgesel ve coğrafi kurulumlardan. ekonomik. Bu süreçleri anlamak önemlidir. politik kavramları da içerir (Holden. kişiler ya da gruplar arasındaki organizasyonlardan. kültürel. organizmalar kompleks bir ilişkiler ağıyla çevrilidir. Binaların yanı sıra iklim gibi olgular bu tanıma dahil edilmiştir. bir iklimsel koşul. 1987. sosyal. farklı malzemelerdeki farklı yüzeylerin yapay düzenlemelerinden ve/ya da mekansal düzenlemelerden oluşur. 2000. Bu ve benzeri bir sınıflandırmanın temel noktası. Allaby’a göre (1994) çevre. fiziksel. İlk etapta akla gelen. bölgesel ve kültürel çevrelerin bir parçasıdır. fiziksel ve biyolojik dış koşulların tamamıdır. Mimari çevre. Mimarlar. ses. davranışsal çevre.97 Bazı analizler sonucunda çevre. şehir. gerçek ve objektif dünyalar ile algılanan ve insanların davranış modelleriyle duygusal tepkilerini etkileyen fenomenolojik (algılama. Collin’in tanımında bahsedilen fiziksel çevredir. organizmanın içinde yaşadığı. bölge. bölgesel çevreye olan adaptasyonlardan oluşur (Lang. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar fiziksel çevre ifadesini. psikolojik çevre. iklim gibi özelliklerin yanında. kişinin tepki verdiği öğelerden oluşur.23-24). yapma çevre. s. sosyal ve kültürel olmayan çevresel yönler için kullanmışlardır. 1987. s. bu yüzden tanımlama tam anlamıyla bir netlik ifade etmez. bununla birlikte yapma insanoğlu tarafından oluşturulur. Tüm organizmalar. deneyimleme arasındaki ilişkilerden oluşan dünya) dünya arasındaki ayrımdır (Lang. Dış güçleri ve adaptasyon süreçlerini anlamak için kişi fenomenolojik dünyanın doğasını anlamak zorundadır (Lang. İnsanların çevrelerini yapılandırma şekli. Fiziksel çevre. Bölgesel çevre. s. Lang’a göre. içsel ve dışsal güçlerin etkisi altındadır ve bu güçlere adapte olabilir.78). İnsanın çevresi bir ülke. 2000. toprak. psikolojik ve davranışsal olmak üzere farklılaşmıştır. bir organizmanın içinde yaşadığı.78).23-24). s.

98 temasların türlerini değiştirir. Tam tersinin de söylemek mümkündür. Turistler. Bu ilişkiler mekansaldır. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler.11). yani bir kurulumun (setting) fiziksel özellikleri. sosyal.118). Şekil 4. s. Turizm çevresi de diğer yapma çevrelerde olabileceği gibi. s..23-24). s. insanlar ve insanlar arasındaki ilişkiler şeklinde görülebilir. Diğer bir deyişle. nesneler ve insanlar. 2000. Yapma ve kültürel çevre. 1987. Şekil 4.13 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli (Faulkner vd. 1988). 2000. kültürel. aradıkları çeşit deneyim için uygun olduğunu düşündüklerinden tercih ederler. insan davranışının yansımaları sonucunda oluşturulur (Holden. mekanlarla ve mekanlardaki çeşitli bölücülerle ilişkidedir (Altman vd. insanların sosyal ve kültürel çevrelerindeki değişikliklerden doğar ve bu çevreleri de etkiler (Lang. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson.. bir yerin . Bir açıdan yapma çevre. nesneler ve nesneler. fiziksel boyutun yanında. Çevre (yapma çevre). kişinin bir kurulumda sergilediği aktiviteler ve insanların bir kuruluma getirdiği kavramlar. bir tatil yerini.13’de gösterilen üç bileşen.81). 1980.24). s. 2001. ekonomik ve politik boyutlara da sahiptir (Holden. s. 2000). objeler ve insanlar. çevrenin tanıtım şekli. turistlerin davranışları için anlamlar taşır (Holden.

99 özelliklerini deneyimleyebilmek ve anlayabilmek için gereklidir. Aynı özellikler, tatil yerlerine de uyarlanabilir. Bu yaklaşıma göre, bir tatil yeri ve aktiviteleri anlaşılabilir ve ilgi uyandırabilir olmalıdır. Dahası, kurulumu oluşturan fiziksel bileşenler nitelikli ve estetik açıdan hoşluk veren yapıda olmalıdır (Faulkner vd., 2001, s.117). Sherif ve Sherif’in bildirdiğine göre, fiziksel çevre, ona eklenmiş anlamlar aracılığıyla insanların çevresel kalite ve yaşam ile ilgili algılamalarına etki edebilir (Rapoport, 1977, s.26). Başka bir açıdan bakıldığında, yapma çevrelerin çeşitliliği kültürün kompleksliğini yansıtır. Bu yolla, yapma çevreler, insan gruplarının zihinsel imgeleri ve şemalarıyla ilişkili hale gelir. Çevrenin çeşitliliği, çevrenin kattığı anlamların önemi ve grup kimliğini kurmak için kullanılması tasarlanmış çevrelerin ekonomik araçlardan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Bunu iki fikir takip eder. Birincisi, çevresel tasarım araştırmaları kültürlerarası ve tarihsel olmalıdır. İkincisi, insan-çevre etkileşimini anlamak için kişi çevrenin maddesel yönlerinden daha fazlasını bilmelidir; kültürün, çevrenin doğası ve bu ikisinin ilişkisi önemli bir role sahiptir (Altman vd., 1980, s.8). Çevre tasarlanırken, dört bileşen organize edilmiş olur: mekan, anlam, iletişim ve zaman (Altman vd., 1980, s.11).

Şekil 4.14 Dikkate değer farklılıklar; bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir, Racquet Club ve Lever House, New York (Rapoport, 1977, s.224).

100 Çevrenin tasarlanması sonucunda, bazı öğelerde farklılıklar oluşturularak daha kolay algılanmaları sağlanabilir. Örneğin, bir cadde üzerinde çeşitlilik gerekebilir; çünkü çeşitlilik dikkat çekicidir. Benzer şekilde, yüksek binalar arasındaki küçük bir kilise ya da yeni yapılar (cam kuleler gibi) arasındaki eski binalar, dikkate değer farklılıklar oluşturur (Şekil 4.14) (Rapoport, 1977). Dikkate değer farklılıkları algılayan kişi, bazı yargılarda bulunur. Tasarımcının bunları denetlemesi zordur; fakat en azından fark edilebilirliğin derecesini saptayabilir (Rapoport, 1977).

Şekil 4.15 Yapma çevrenin deneyimlenmesi (Rapoport, 1977, s.109). Gibson’a göre, dikkate değer farklılıklarla, şekil-zemin etkileri ya da uyaranın durumunun değişmesi bağlamında karşılaşılabilir. Bu durum, bileşenler arasındaki ilişkilerin, bileşenlerin kendilerinden daha önemli olduğu fikrini güçlendirmektedir (Rapoport, 1969); çünkü dikkate değer farklılıklara liderlik eden şey bileşenlerin yan yana gelişidir. Örneğin, bir ormandaki bir ağaç çok özel değilse genellikle fark edilmez (Moles, 1966); diğer taraftan kentsel bir kurulumda tek bir ağaç en çok fark edilen ve algısal olarak oldukça önemli olan bir öğe haline gelebilir. Benzer şekilde, form ve renk de önemli olabilir; Mykonos’daki kiliselerin çatılarının kırmızı ve mavi olması gibi. Yine, koridor tarzı bir caddedeki tek bir meydancık ya da niş o caddeyi farklılaştırabilir. Şehirler de bazı özellikleriyle farklılaşır; binaların yüksekliğindeki ve yoğunluğundaki çeşitlilik, manzara, trafik, gürültü, bitkiler vb. gibi. (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.16 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık (Rapoport, 1977, s.227).

101 Dikkate değer farklılıklar, tasarımda kritik durumlar oluşturur. Birçok şehir planda ve yukarıdan bakıldığında net bir strüktüre, morfolojiye ve karaktere sahiptir. Bununla birlikte, bunlar zemin kotunda algılanmaz. Strüktürün nasıl net ve algılanabilir hale getirilebileceği tasarımcılar için önemli bir sorundur. Amaçlanan farklılıkların algılanması, duyusal, etkisel ve sembolik göstergeler kullanarak mümkün olabilir (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.17 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir, sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir (Rapoport, 1977, s.227). Renklerin, seslerin ve kokuların önemli olduğu bir kültürde, bu öğeler kentsel alanları farklılaştırmak üzere daha fazla kullanılacaktır (Rapoport, 1977, s.228). Başka bir örnek vermek gerekirse, konut alanlarındaki küçük parklar daha fazla fark edilir, kentsel yapıda açıklıklar sağlar, aynı zamanda ısısal, kokusal ve akustik göstergelerde değişiklikler sağlar. Resmi olmayan gözlemler göstermektedir ki, yapı alanlarındaki bileşenler, küçük parklar, havuzlar ve açık alanlar dikkate değer farklılıklar ve yönlenme için referans noktaları haline gelmektedir. Bu durum, belirginlik ve anlamla güçlendirilebilir. Bitkilendirme de büyük ölçüde önemlidir; mekanların kalitesini değerlendirmek ve bu tip yerler için sosyal kimlik oluşturmak amacıyla kullanılır (Rapoport, 1977, s.228). Kentler ve kentsel alanlar farklı özelliklere sahiptir ve duyarlı gözlemciler bu özellikleri fark edebilirler. Farklılaşmayı sağlayan bazı göstergeler şunlardır: Fiziksel farklılıklar Görme Objeler―şekil, boyut, yükseklik, renk, malzeme, doku, detaylar. Mekan kalitesi―boyut, şekil; engeller ve bağlantılar―birleşmeler, geçişler.

Topografya―doğal ya da insan yapımı. Düzene karşı çeşitlilik. hareketin hızındaki değişiklikler. konutlar. İyi yönetilmişe karşı kötü yönetilmiş. Konum―öncelik. çiçek. Yeşillendirme. Aktiviteler―türü ve yoğunluğu. insan yapımı ya da doğal bitkilendirme. endüstri yapıları vb. kuşlar. trafik. Objeler―işaretler. diğer seyahat araçları. yiyecekler. Doğrudan seslere karşılık yankılanmalar Seslerdeki geçici değişiklikler Koklama İnsan yapımı olanlara (yemek kokuları gibi) karşılık doğal kokular (bitki. ağaçlar. kulüpler. müzik. bitkiler ve bahçeler. geçici değişiklikler. gibi. ışık seviyeleri ve kalitesi. Arabalara karşılık yaya yolları. giyinme. Kinestetik Kademelerdeki. davranış. Hava hareketleri Sıcaklık Dokunma Genellikle ayakla hissedilen dokular Sosyal farklılıklar İnsanlar―dil. marketler. üniforma karşı karmaşık. Algılanan yoğunluğun görsel yönleri. . İşitme Gürültülüye karşı sessiz.102 Işık ve gölge. deniz kokusu gibi). reklamlar. fuarlar. karar noktaları vb. harekete karşı durağanlık. su). gölgelikler. dekorasyon vb. İnsan yapımı gürültülere (endüstri. restoranlar.. konuşma. gülme) karşılık doğal gürültüler (rüzgar. Kullanımlar―alışveriş mekanları. Ölçek ve kentsel parçalar. fiziksel özellikler. Yeniye karşı eski.

ön/arka ayrımları. Hiyerarşi ve sembolizm.229-230). Daha önce sözü geçen tüm dikkate değer farklılıklar. insan-çevre etkileşiminin gerçekleşmesinde kişiden ve çevreden kaynaklanan temel psikolojik süreçler ve etkiler incelenmiştir. tezin ana konusuna daha da yaklaşılarak “turizmde algılama ile kültürün ilişkisi” başlığı altında kültür kavramı ve turizmle ilişkili olarak algılamanın kültürel yönü incelenecektir. 4. Zamanla ilgili farklılıklar Uzun dönem: Bir konumdan diğer konuma zaman içindeki değişiklikler. sosyal kimlik ve statü göstergeleri. söz konusu değişiklikler olumlu ya da olumsuz anlamda olabilir. gelişiminde. yönetiminde ve pazarlamasında önemli bir etkiye sahiptir. vb. Araştırmacılar. kullanımlardaki. Kültür. kültürün turizm üzerindeki etkisini inceleyen yazın çoğunlukla sanat. Dikkate değer farklılıklar olarak nitelendirilen tüm bu etkiler. deneyimleyiş biçimini değiştirebilir. süreklilik ve kararlılığa karşılık değişiklik bildiren göstergelerin tümünü içerir. çevrelerin ve mekanların nesnel ve objektif özelliklerinden doğar ve kullanıcıların bir yeri algılayış.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi Son yıllarda. Tüm bunlar. turizmin kültürel yönleri üzerine fark edilir bir ilgi olmuştur. 1977. davranış için geçerli olan kültürel engeller ve kurallarla ilişkilidir. şimdi. yerleri olumsuzlaştıran ya da geliştiren. Bu bölümde. s. hafta içi ve haftasonunun kullanım şekilleri ve kullanım yoğunluğu (Rapoport. Dikkate değer farklılıklar. s.103 Şehrin kullanılış şekli―sokakların kullanımı. müzik.230). insanlardaki. içedönük/dışadönük karşıtlığı. Bu. 1977. ulusal kültürün turizm üzerindeki daha derin etkilerini analiz . özel/kamusal ayrımları. çeşitli formları ve boyutlarıyla turizm planlamasında. Fakat. Kısa dönme: Gündüz ve gecenin. kültürel yapılar gibi kültürün somut formları üzerindeki ifadelere yoğunlaşır. anlam. Bu göstergeler kültür temellidir. iyi ya da kötü sosyal göstergeler olarak yorumlanabilir. aynı zamanda tercihlere de etki eder (Rapoport. değişiklikler. Bir mekanı ya da bir mekanın bazı bölümlerini fark edilir hale getirmek kullanıcının dikkatini o yöne çekip söz konusu mekanı tercih etmesini sağlayabilmek için tasarımcının kullanacağı önemli araçlar olabilmektedir.

tatil deneyimlerinin ve ziyaret edilen yerin algılanmasının olumlu yönde gerçekleşmesine katkıda bulunur. inançlar. İnsan en basit düzeyde biyolojik bir canlıdır (organizmadır). normlar ya da kurallar gibi bileşenler turistlerin davranışları. Turistin memnuniyeti.104 etmeyi ihmal etmişlerdir. bilgi birikimi. tatil beklentileri. 2003). motivasyonlar ve çevresel bilişler gibi süreçler dengeleyici sistemler olarak karşımıza çıkar. memnuniyeti üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reisinger ve Turner. fiziksel gereksinimlerle saptanır ve memnuniyetin. deneyimleri. Değerler. . çevresel algılama. bununla birlikte insanı çevreleyen psikolojik ve sosyal oluşumlar vardır. olaylar ve diğer insanlarla ilgili yorumlarını ve zihinsel imgelerini büyük ölçüde etkiler. s. belli pazarları çekici hale getirme yeteneği sıklıkla psikolojik gereksinimlere ve kullanılan ürünün psikolojik ve kültürel yorumları gibi. psikolojik (satın alma) karar verme güdülerine dayanır (Reisinger ve Turner. dünya görüşü gibi kültür bileşenleri insanın çevresindeki nesneler. tutumlar. Turizm. Sosyal yapılardan en önemlisi ise kültür ve bileşenleridir. turizm çevresiyle insan arasında etkileşimin gerçekleşmesinde ve düzenlenmesinde etkili olan psikolojik süreçlerden biri olan algılama üzerine yoğunlaşılmıştır. genellikle. bölümde algılamanın tanımı ve algılama süreci üzerinde geniş bir şekilde durulmuştu. Çevreyle etkileşimi düzenleyen çevresel psikoloji. Gerçekte. gereksinimler. Şekil 4. bir ürünün tüketilmesi ya da servisin kalitesi gibi işlemsel (satın alma) karar verme güdülerinden doğduğu düşünülür. Bu nedenle kültür ve turizm arasındaki ilişkiden bahsederken insan faktörünü ve insanı çevreleyen söz konusu süreçleri göz ardı etmemek gerekir. farklı milletlerden insanların karşılaştığı bir hizmet endüstrisidir. 3.371). Etkileşimin kalitesi. Değerler.18 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi (Markin. 2003). Bu tezde. 1974.

4).5). 2000. Kültürün insan yapımı oluşu farklılıkların diğer bir açıklamasıdır. kültür kavramı. sanat. organize ettiği ve yorumladığı süreç” şeklinde tanımlanabilir (Mayo ve Jarvis. Bu tanımda önemli olan nokta. tanımlarıyla ve onu oluşturan bileşenlerle birlikte anlatılacaktır. “bireyin. Tylor’dan itibaren pek çok antropolog kültür kavramını yeniden tanımlamıştır. davranışları. Kroeber ve Kluckhohn (1985). Örneğin. çok boyutlu. antropoloji gibi bilimsel alanlara göre tanımlamalar yapılmıştır (Reisinger ve Turner. Moore ve Lewis. Literatürdeki yüzlerce farklı tanımlama bu durumu yansıtmaktadır. dünyadaki tüm insanların sahip olduğu genel bir özelliktir. bütün tanımların kültürün aynı özelliğine. bilgiyi aldığı.208). Bu sebeple. toplumları birbirinden ayıran başlıca unsur kültür ve bileşenleridir. Araştırma kapsamında.1 Kültür Kavramı Kültür. gelenekleri içeren geniş bir referans grubu olarak düşünülebilir (Pizam ve Mansfeld. kültür. kültürün tanımını şu şekilde yapmıştır: Kültür.105 Algılama. s. önemli bir araştırma konusu olmaktadır. Teorisyenler kültürün genel bir tanımında buluşmakta zorlanmışlar. Şimdiki bölümde. Sosyoloji. gelenekler ve alışkanlıkları içeren kompleks bütündür (Reisinger ve Turner. kültürle ilişkili olan söz konusu özelliklerin bir “toplum”a ait olmasıdır. Tylor. her birey nasıl birbirinden farklıysa kültür de tek değildir.2. yüz altmıştan fazla kültür tanımı olduğunu belgelemişlerdir. 2003. 1981). 2003. O halde. bir toplumun üyesi olan insanlar tarafından kazanılmış bilgi birikimi. s.5). seçtiği. 2000. çevrelerin tasarlanmasında ve farklılaşmasında tarih boyunca etkili olmuştur. kültürün anlamına katkıda bulunan farklı bakış açıları ortaya koymuşlardır. kompleks bir kavramdır. s. Turizm ürünüyle ilişkili olarak. Herskovits’e göre (1948. belli bir alan hakkındaki bilginin elde edilmesi sürecidir (Pizam ve Mansfeld. inançlar. 1955). insanoğlu tarafından sosyal olarak elde edilen bilgi birikimini. psikoloji. 4.110). bununla birlikte kültür farklılık anlamına gelir. Kültür. kanunlar. mekanın algılanmasına etki eden bir faktör olarak incelenen kültür kavramı daha önce değinildiği gibi. Yine bu özelliğe dayanarak kültürün öğrenilebilir olduğunu söylemek yanlış . dünyanın anlamlı bir resmini oluşturmak için. s. ahlak. s. çevrenin insan yapımı kısmıdır. 2003. yani insan kaynaklı oluşuna işaret ettiğini belirtmişlerdir (Reisinger ve Turner. Kültür.

s. 2003. kültürün insan davranışıyla ilgili olduğunu anlatır. Kültür. hem de işlevselciler kültürün ve davranışın ayrılamaz olduğunu savunurlar. s.8). kültürel farklılıkların varlığı açıktır (Reisinger ve Turner. davranışın yorumlanmasına ve tahmin edilmesine yardımcı olur.5).106 olmaz. endüstri ürünleri. Kültür kavramını bileşenleri açısından üç boyutta incelemek mümkündür: (1) materyal. insanların nasıl ve niçin öyle davrandığını daha iyi tahmin etmeye ve anlamaya olanak verir. (2) kinetik. davranışla ilgili. Bu bağlamda. algılamayla ilişkili olan kinetik ve psikolojik boyutları tartışılmıştır. (3) psikolojik.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar Kültürün kendisi başlı başına. kültür. işlevselcilerin tanımlamaları belli davranışlar için sebeplerin ve kuralların anlaşılmasında kültürün rolünü vurgular. farklılıkların sebebidir. benzerliklerimizden olduğu kadar. davranışa etki eden kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar. gözlemlenebilir davranış modellerinde kendini gösterir (Reisinger ve Turner. s. Sözü edilen kurallar. 1974. Wallerstein’e göre.6). s.2. davranışsal antropologların tanımları. 4. değerler vb. Radcliffe-Brown’a göre. Bu durumda davranışın büyük ölçüde kültüre bağlı olduğu söylenebilir (Reisinger ve Turner. tutumlar. Tüm bu ifadelerden kültürün toplumlar arasındaki ayırt edici özellikleri oluşturduğu sonucu çıkmaktadır. 2003. belli insan gruplarıyla bağlantılı. Triandis’in (1972) kaydettiği gibi. . gibi (Markin. paylaşılan bilgi birikimi. eğer farklılıklar olmasaydı kültürler de olmazdı. Öyleyse kültür. Hem davranışçılar. farklılıklarla ilgilidir. Schusky ve Culbert’in bildirdiğine göre. çünkü kültür sadece nasıl davranmamız gerektiğini dikte etmekle kalmaz. bireysel farklılıklarımızdan da sorumludur (Markin. çeşitli davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çevreleri de saptar.459).454). kültürü bir sosyal sistem içinde insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü olarak görürler. 2003. Araştırma kapsamında kültürün. 1974. işlevselciler. Kültür. s.

2003. 2003. Scollon ve Scollon (1995). s.17). kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan Çizelge 4.2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler (Reisinger ve Turner.1’deki kültürel yönleri . Kültürel farklılıklar kendini çok değişik şekillerde gösterir. Mekanın Kullanımı. s. Zaman Kavramı Özlük Kavramı Kişilik ve Öğrenme Teorileri Grup içi-Grup dışı İletişim Çizelge 4. Dil Sosyal Araçlar Sosyal Sınıflar Aile Yapısı Gelenekler Ekonomi Değerler Maddesel Başlıklar Din Tutumlar Estetik Politika Yöntem Eğitim Çizelge 4.17).107 İdeoloji Sosyalleşme İfade Şekilleri Etkileşim Sistemleri İnançlar Değerler Din Eğitim Kültürelleşme Kültürel Yozlaşma Dilin Fonksiyonları Yakınlık Birincil ve İkincil Sosyalleşme Sözlü Olmayan İletişim: Vücut Hareketleri.1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler (Reisinger ve Turner.

birkaç nedenle turizm endüstrisini ilgilendirir. 2000. Turizm ortamında sosyal etkileşimin çok yoğun olması nedeniyle. s. kültürel farklılıklar. . kültürel farklılıklar turizmde kendine önemli bir yer bulur. farklılıkların bulunmadığı bazı yerler ve konular olduğunu tespit eden çalışmalar da vardır. oraya tatil için gelmiş farklı kültürlerden insanlar arasında da gerçekleşir. gidilen yerin ulusal kültürel öğeleriyle ve o bölgenin insanlarıyla olduğu kadar. turizm endüstrisi. Pizam ve Mansfeld’e göre. ancak farklı kültürleri tanımakla mümkün olur. Birincisi. Sonrasında. 1989). Bu da. Çoğu kültürlerarası çalışmada farklı ülkelerdeki kullanıcı (tüketici) davranışları kıyaslandığında birbirleri arasında hem benzerlikler. kültürel farklılıkların kişilerarası etkileşimi nasıl etkilediğini anlamanın önemini kaydetmişlerdir.396). Groetzbach. Bir bölgeyi (ya da mekanı) ziyarete gelmiş turistler arasındaki etkileşimin olumlu bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu kişiler arasındaki ilişkinin şeklini tahmin edebilmek gerekir. Japonlar’ın gruptan ayrılmanın tehlikeli olarak görüldüğü kollektivist kültürlerine bağlamıştır. 1988) ve Ritter (1987. Örneğin.16). Landis ve Brislin’e göre. 2003. kültürel çeşitlilik konusuna ve küreselleşme tartışmasına dikkat çekilmiştir. s. geçen yirmi yılda. Landis ve Brislin de (1983). kendi gözlemleri sonucunda farklı uluslardan turistler arasında dikkate değer farklılıklar bulmuşlardır. Söz konusu etkileşim. Farklı kültürlere sahip toplumlar arasında farklar olduğuna dair ispatların bulunduğu araştırmaların yanı sıra. Müslümanlar’ın ve Araplar’ın seyahat davranış modelleriyle Avrupalılar’ın davranış modelleri arasındaki farklılıkları analiz etmiş ve Araplar’ın sosyal olarak daha aktif ve sıcak olduklarını vurgulamıştır. etkileşimsel davranışlarda farklılıklar yaratabilir ve bunların yorumlanmasında yanlış anlamalar ve dolayısıyla çatışmalar olabilir. Czinkota ve Ronkainen. Hofstede (1991) ve Trompenaars (1993) kültürel farklılıkları oluşturan Çizelge 4. kültürel farklılıkların incelenmesi. kültürel karakteristikler özellikle turizmle ilgilidir. Bu davranışı. gelişen bir küreselleşmeye uğramıştır. Ritter.2’deki bileşenleri ortaya koymuştur (Reisinger ve Turner.108 sıralamışlardır. İkincisi. Sonuçta. Holzner (1985). turizm farklı uluslardan insanların bir araya geldiği bir hizmet endüstrisidir (Pizam ve Mansfeld. çünkü ürünün çekiciliği açısından önemlidir. Japon turistlerin gruplar halinde seyahat ettiklerini ve Avrupalılar’a göre daha kısa süreli tatilleri tercih ettiklerini kaydetmiştir. hem de farklılıklar bulunmuştur. Groetzbach (1981.

algılamanın karar verme süreçleriyle ilişkili kısmına değinmiştir. 1977. . turizmde mekanın algılanmasında bir adım daha ileri gidilerek lobi mekanını algılanması incelenecektir. s. bir olayı ya da bir mekanı duyu organlarının yardımıyla duyumlar. 4. Lobi mekanının algılanması. Markin. motivasyon gibi) ve sosyal (kültür gibi) filtrelerden geçer.109 Peabody (1985). bir objeyi. duyumlanan bilgiler insan beyninde bazı psikolojik (duygular. Bu bölümde.19 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması (Rapoport. mekansal özelliklerin algılanması ve kültürün etkisi şeklinde incelenmiştir. Kişi. turizmde algılama ve kültürün ilişkisi ve bu konu hakkında yapılan çeşitli araştırmalardan örnekler ortaya konmuştur. böylece algılama gerçekleşmiş olur.3 Lobi Mekanının Algılanması Lobi mekanı. 4. algılama uyaranla ilgili bilgilerin bazı süreçler sonucunda anlamlı hale dönüştürülmesidir. Takip eden bölümde. bölümünde anlatıldığı gibi. sonrasında yine bu filtreler yardımıyla anlamlı hale dönüştürülür. Lobi mekanının algılanması konusuna tez kapsamına uygun olarak kullanıcı kültürünün etkisi ve mekansal tasarım özelliklerinin etkisi perspektifinden yaklaşılacaktır.3. uluslar arasında kısmi farklılıklar bulunduğuna işaret eder. Şekil 4.40). Sinir sistemi.1 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Algılamaya Etkisi Tezin 3. farklı kültürlerden insanların (turistlerin) sosyal etkileşim içinde bulunduğu önemli turizm mekanlarından biridir.

Altman vd. algılama. fakat tasarlama süreci mekansal öğelerin bu özelliklere göre düzenlenmesi ve oluşturulmasıyla bitmiş sayılmaz. Dünya. Algılama. s. . 1980. 2003.149). beklentilerine. hangi uyaranın seçileceğini. bir yaşam şekli.152). 1980. olduğuna karar vermelidir. Algılama.9). toplumun özetidir (Schiffman ve Kanuk. kullanıcının o mekanı ve özelliklerini kavrama şekli ve zihninde o mekanla ilgili oluşturduğu imgeler çok önemlidir. s. coğrafi) ve içten gelen (demografik. Çevre ve kültür. 1974. s. bir bina stili. sıklıkla birbirleriyle ilişkilidir (Reisinger ve Turner. Tasarımcı bunları da değerlendirmelidir. insanların değerlerine.110 duyumlanan şeyin A mı.. anlamlar sistemi ve bilişsel şemalar. Tüm yapma çevreler. yaşamı sürdürmek için gerekli adaptasyon stratejileri (Altman vd. belli bir toplumun üyelerinin davranışlarının yönlendirilmesine hizmet eder. davranışsal) faktörlerle şekillendirilir. fakat üç yönlü tanımını ortaya koymak yeterlidir: bir grubun yaşam tarzı. soğuk mu. Bu olgular dünyaya ilişkin bir bakış açısı ve dahası dünyaya bakışın ve onu “şekillendirmenin” karakteristiklerini oluşturur. psikolojik. sıcak mı. Organizma. fakat daha da önemlisi nasıl yorumlayacağına ve organize edeceğine karar verir (Markin. B mi. kültür.208). s. vb. semboller. nasıl yorumlanacağını ve yargılanacağını tespit eder. Bu faktörler. yorumlar ve organize eder.. Schiffman ve Kanuk’a göre. 1987). s. Kültürün bir grup insanın sahip olduğu inançlar ve değerler sistemi olduğu söylenebilir.9). bir peyzaj öğesi ya da bir yerleşim yeri yaratılırken. Tasarımcı mekan tasarlama özelliklerine ilişkin birtakım somut ve objektif kriterlere sahip olabilir. kültür ve davranış birbiriyle iç içedir ve karşılıklı olarak birbirini etkiler. 2003. Schiffman ve Kanuk (1987) ile Cohen’e göre.’ye göre. sosyal. deneyimlerine bağlı olan kültür tarafından tespit edilir (Reisinger ve Turner. bazı seçimler ve kararlar sonucunda oluşturulur (Altman vd. 1980. sistematik ve sürekli seçimlere liderlik eden kurallarla şekillendirilir (Altman vd. çok sayıda dıştan gelen (ekonomik. s. kültürel. kültürün pek çok tanımı vardır. değerlerin ve geleneklerin..10). kırmızı mı. sarı mı. öğrenilmiş inançların.

119). hem de inançlar belli bir duruma tepki vermek durumunda olan bir kişinin tepki verme şeklini etkileyen zihinsel imgelerdir (Schiffman ve Kanuk. belli uyaranlara karşı belli şekillerde hareket etme eğilimleri (Crespi.21). bunlar kültürel değerler olarak adlandırılır.111 Şekil 4. belirsizdir ve gerçek anlamından yoksundur. Değerleri. Her insan eşsiz değerler setine sahiptir.263). bir obje ya da durum hakkındaki inançların düzenlemeleri (Rokeach. 1977. algılamalarımızın ve davranışlarımızın etkilendiği ve saptandığı bir filtredir (Markin. İnsanlar genellikle dünyayı algıladıkları şekilde hareket ederler. kültürü oluşturan bileşenlere de değinmek yerinde olur. s. Tutumlar. s. pozitif ya da negatif vb. s. Tutumlar. s. 1987). 2000. bireylerin “şeyler” ve eşyalar hakkında sahip oldukları birikmiş duygu ve önceliklere işaret eder. olduğu konusunda bilgilendirir . Kendilerinin ve başkalarının davranışlarını yargılarken kendi kültürlerinden öğrendikleriyle uyarana tepki verirler (Reisinger ve Turner. neyin iyi ya da kötü.153). 1968). 1974. Sonuçta hem değerler. 1974). değer kavramı geniştir. doğru ya da yanlış. değerlerin işlevlerini ve benzer kavramlardan farklı yönlerini karakterize etme yönünde pek çok girişim olmuştur. bir obje. kişinin diğer insanlar hakkındaki bilgi birikimi ve değerlendirmelerini yansıtan çok sayıda zihinsel ve sözlü ifadelerini içerir. bir olay ya da bir kişi hakkındaki pozitif ya da negatif hisler (Pizam ve Mansfeld.38). inançlar. değerlerle ilgilidir. s. 1965). 1974. çevreden bilgi alma şeklimize etki eden pozitif ya da negatif algısal ifadelerdir (Markin. İnanç ve değer bileşenleri. Değerler de tutumlar gibi beklenen ve istenenleri tanımlar (Markin. Bazı değerler bir kültüre bağlı oluşur. 2003. Kültür. Değerler. bir kültürün üyelerini. Diğer bir deyişle. Adler’e göre. Kültürün algılamayla olan ilişkisi genel olarak anlatılmışken. Değerler de aynı zamanda inançlardır.20 Algılamaya kültürün etkisi (Rapoport.

satış noktalarındaki turist algılamalarındaki farklılık üzerinde kültürün etkisini kaydetmiştir. 1987).153). yakınlaşım ve ayrılım hipotezleri ortaya çıkmıştır. on iki seçilmiş ülkede. davranışın alışılmış ve kabul edilebilir şekillerini oluşturur (Schiffman ve Kanuk. kullanıcılar genel tercihlere sahip olur. s. ekonomik yapının. Bu durum. 2003. belli durumlardaki davranışın kültürel olarak kabul edilebilir ve uygun yollarını oluşturan davranışın açık modelleridir. s. Böylece. bir otelin vitrini gibidir. Yakınlaşım. endüstrileşmenin ortaya çıkardığı bir süreçtir. farklı çevrelerde büyüyen insanlar farklı şekillerde algılarlar. Segall’e göre. şirketler (hizmet verenler) kullanıcıların istekleri arasındaki farklılıkları dikkate almak gibi bir durumla karşılaşmazlar (Pizam ve Mansfeld. Ortak mekansal öğelere ve özelliklere sahip lobiler oluşturulduğunda bu ortak dil sayesinde kişi hangi ülkeye giderse . Değerlerdeki farklılıklar.74). 1973). inançlar ve değerler davranışa rehberlik ederken. hareket etmedeki. 2003. kültür. Kültürün algılama üzerindeki etkisi hakkında çeşitli deneysel çalışmalar yapılmıştır (Mayo ve Jarvis. değerlerle kültür arasında bir ilişki olduğunu önermektedir. Keown. Redding ile Mayo ve Jarvis (1981). 2003. Singer. Son yıllarda. gelenekler. algılamadaki farklılıkları ortaya koyar (Rokeach. s. 2003. Bailey’e göre. Lobi mekanı. yönetsel süreçlerin ve pazarlama süreçlerinin evrensel yönüne dikkat çekerler ve de bunun teknolojik olarak zorunlu olduğunu iddia ederler. Lobi mekanının sosyal ve kamuya açık bir mekan olması tartışmayı daha da genişletmektedir. Yani.154). Pek çok yazar. kültürün farklı milletlerin farklı şekilde algılamasına sebep olduğunu vurgulamışlardır. farklılıklar kaybolur. düşünmedeki. Yakınlaşım hipotezine göre. 2000). üyelerinin ortak değerlere sahip olduğu bir sistemdir (Reisinger ve Turner. kültürel değerlerdeki farklılıkların insanların algılamalarında farklılıklar yarattığını vurgulamıştır (Reisinger ve Turner. bilim ve teknolojiye dayanan. s.112 (Reisinger ve Turner. bir kent otelindeki lobi mekanı için de düşünülebilir. dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin benzer imgesel öğelerle karşılaşacaktır. İnançlara ve değerlere zıt olarak. Yakınlaşım sürecini destekleyen tartışmalar. bununla birlikte pek çok eylem türünü içinde barındırdığından işlevsel açıdan çok yoğun ve önemli bir mekandır. kişi ziyarete gittiği bir yerdeki evrensel öğelere sahip bir mekanı kullanıyorken kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetmesi zorlaşır. çünkü olayların sebeplerini farklı şekillerde yorumlarlar (Reisinger ve Turner. gelenekler. 1981).77). Bu durumda.

Ayrıca. organizasyonlar ve pazarlama her zaman kültürle sınırlı olmuştur ve olacaktır. kullanıcı (tüketici) davranışlarında ve pazarlama pratiklerinde yakınlaşım görülmesi beklenmemelidir. Bu yüzden. standartlaşmanın uygun bir yol olduğunun söylenmesi zaten mümkün olamaz. yakınlaşım sürecinin sonucu olan standartlaşmanın da önüne geçilmiş olur. “bireyler yalnızca algılamanın temelinde hareket edebilirler ya da tepki verebilirler” (Reisinger ve Turner. farklı kültürlerde. kişilerin yaş. insanların birbirini algılama şekli birbirleriyle iletişim kurma şeklini tespit eder. Bu noktada. sosyal ve ekonomik durum ile yaşanılan yer gibi demografik özelliklere çok bağlıdır. ziyaretçiler bu amaçla geldikleri bölgelerde kullandıkları bir lobi mekanının da o bölgenin kültürel özelliklerini ve öğelerini barındırmasını ya da yansıtmasını istemeleri doğaldır. eğitim durumu. farklılıkları oluşturduğuna göre. Sosyal nesnelerin ve olayların algılanmasında kültürlerarası değişkenler vardır. kültür kavramı var olduğuna göre ve farklılıklardan doğduğuna göre kültürel değerlerin ve unsurların çekim aracı olarak kullanılması doğaldır ve hep böyle olagelmiştir. kurgusal vb. turizm ortamlarında da geçerlidir. Mekanlar söz konusu olduğunda. Etkileşim sürecinde. bunlar belli bir kültürde yaygın olan bir modele dayanır. Çünkü.150). 1987). 1988). Diğer taraftan. 2003. yoksa pek çok şeyin küreselleştiği günümüzde insanların algılamaları ve davranış şekilleri üzerinde kültürün etkisi azalmış mıdır? Bu sorunun cevabı. ekonomi. sosyal etkileşimde çok önemlidir (Cook. ziyaretçilerin amaçlarının önemli olduğu ortadadır. insanların kültürel koşullu algılamalarına dayandığından. Bir mekanı (lobi) oluşturan fiziksel. Sözü edilen değişkenler sosyal etkileşimde engeller oluşturur (Samovar ve Porter. ayrılım sürecini destekleyen uzmanlara göre. Söz konusu durum. insanların ilgilerini. Singer’in vurguladığı gibi. Çünkü. diğer insanları kendi . Algılama kavramı. s. Kültür. cinsiyet. özellikler hakkında farklı kültürlerden insanlar farklı isteklere. ayrılım olgusu ülkelerin kültürel farklılıklarına dayanır (Douglas ve Wind. kararlara ve algılamalara mı sahiptirler. insanlar kendi algılamalarını başkalarıyla olan sosyal etkileşimlerine yansıtırlar. Bu durum. Bu şekilde. Yakınlaşım ve ayrılım olgularına başka bir açıdan bakmak mümkündür. yabancı ya da alışık olmadığı öğelerden dolayı kendini rahatsız hissetme durumuyla karşı karşıya kalmayacaktır. yakınlaşım teorisinin olumlu yanı olarak görünmektedir. 1979). kararlarını ve beraberinde algılamalarını da etkileyecektir. Sosyal etkileşim. Turizmin amaçlarından birinin “farklı” yerler deneyimlemek olduğu düşünüldüğünde.113 gitsin.

bir otelin lobi mekanı gibi. tasarım. Yani. s. çoğu zaman giriş holüyle girişik oluşmuş olan lobi mekanında yoğun bir eylemler serisi ve işleyiş gerçekleşir. estetik gibi konularda akademik bilince ve eğitime sahip olmayan kişiler için geçerlidir. içinde bulunduğu mekanı “hissederek” deneyimler. çoğu zaman. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgili ifadeler sırasıyla irdelenecektir ve söz konusu fiziksel özelliklerin algılamaya etkisi anlatılmaya çalışılacaktır. Şimdi. gerek işlevsel gerekse konumsal olarak kullanıcının ilk ulaştığı mekan. daha sonra odasına çıkmak için asansör ya da merdivenleri kullanır. bu sırada bir şeyler içebilir. Duyular -özellikle de görme duyusu. kamuya açık olan mekanlarda kişilerin birbiriyle iletişim kurmada kullandıkları mekansal dili ve araçları belirlerken kültürel özelliklerden de faydalanılır. İlk bölümdeki sorular. kullanım özelliklerini ve mahremiyet kavramını yansıtmak amacıyla oluşturulmuş sorular yer almaktadır. mekanın fiziksel özellikleri algılamada önemlidir.3. Önceki bölümlerde değinildiği gibi. Uygulama çalışmasında. gün ışığı gibi etkenler nedeniyle kendini huzurlu hissedebilir. Bu yüzden. lobi mekanının fiziksel. lobi mekanıdır. aydınlık. Kullanıcı. Kişinin diğerlerini algılama şekli. Özellikle.2 Lobi Mekanının Tasarım Kriterlerinin Algılamaya Etkisi Bir otele girildiğinde giriş holünden hemen sonra. özellikle. kullanıcıların algılama özelliklerini analiz etmek amacıyla seçilmiştir. Kişi çok pencereli bir lobi mekanında bulunduğunda. anket çalışmasının ilk bölümünü oluşturan. davranışların gerçekleştirildiği mekanlar bu bağlamda önem taşır. 2003. Dolayısıyla. Kişinin görsel sınırlarını genişletir. uygulama çalışmasında yer verilen mekansal özellikler. Mekansal sınırlanmışlık hissini azaltır. Bununla birlikte. dinlenmek için oturma gruplarını kullanır. konumsal.114 perspektiflerinden algılamayı öğreten kültürlerinden etkilenirler.yardımıyla kişi. Bu yüzden kültürel değişkenler algılamadaki farklılıkları açıklayabilir (Reisinger ve Turner. bu çalışmada önemli olan. etrafta hoş bir manzaranın olması. kurgusal. Kişiler arasındaki sosyal etkileşim kişilerin davranışlarına yansır. mekansal oluşumlarda insan faktörünün değerlendirilmesidir. gazetesini okuyabilir. Pencereler.153). büyürken adapte olduğu kültürel değerler tarafından saptanır. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. . 4. dış ortamla ilişki sağlar. Lobi mekanının tasarım özelliklerini belirleyen pek çok faktör vardır. bu durum.

Taklide karşıdır. başını yukarı kaldırmazsa tavanı göremez. geçmişe dönük bir tasarım oluşturulması sonucuna götürür. çağının gereksinimlerini. Mimarı. görsel olarak daha “ortadadır”. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilişkili olarak hazırlanmıştır. yani bütün bir bina içinde bulunduğu yer ve diğer mekanlarla ilişkisi de mekansal algılama için önemli özellikleri içerir. işlevsel ve anlamsal olarak farklı bir görevi vardır. Çoğunlukla. Geçmişe ait öğeler kullanılmaz. lobinin bir bölümünde küçük bir orkestra ile verilecek müzik dinletisi yükseltilmiş döşeme üzerinde gerçekleşebilir. İkinci bölümdeki sorular. bu durum yine sınırlanmışlık hissini azaltır. kullanıcıya sıkıntı verir. Fonksiyon. Alçaltılmış kısmın da. Takip eden paragraflar. çok alçak tavanlı mekanlar. Yükseltilmiş kısım. bir mekanı. Lobide basamaklar aracılığıyla farklı döşeme seviyelerinin oluşturulması sonucunda.115 Tavanı yüksek bir lobi mekanında kişi. Modern dekore edilmiş mekanların genelde basit geometrik formlar ve çizgilerden oluştuğu görülmektedir. farklı bir işlevi olabilir. dinlendirici etkisi olur. Modern mimarlık. Parlak renklerle dekore edilmiş bir lobi. Tam tersine. . çok yüksek tavanlı mekanlarda ise “boşluk” hissi oluşur. örneğin. kavramsal ve anlamsal olarak bir bölgeye ait kılar. Modernlik. çok sayıda basamak ise görsel işlevsel sürekliliği engelleyebilir. biçimden önce gelir. Ferah bir ortam oluşmasına katkıda bulunur. boy ve yüksekliğin kullanıcı sayısıyla doğru orantılı olması gerekir. bir bölgenin kültürel değerlerini ve öğelerini yansıtacak ya da çağrıştıracak şekilde oluşturulmuş demektir. yani bir mekanın bütününü oluşturan bileşenlerin bir araya gelme şekli ve konumsal özellikleri. aynı zamanda evrensellik anlamına gelebilir. alçaltılmış ya da/ve de yükseltilmiş düzlemler elde edilir. Tabi ki. sanat anlayışını ve yapım özelliklerini yansıtan mimarlıktır. fark edilmesi zor olan az sayıda basamaklar kazalara neden olabilir. oturma gruplarının ya da servisin farklılaştığı noktada ayrım yapabilmek için döşemenin bir bölümü basamaklarla alçaltılabilir. en. Basit ve sade çözümler üretilir. Bu durum. Geleneksel tarzda dekore edilmiş bir lobi mekanı. Mekanın kurgusal özellikleri. lobi mekanının kurgusal özelliklerinin ve konumunun algılamaya etkisini ölçen ifadeleri irdelemektedir. kullanıcı üzerinde canlılık ve heyecan duygusu gibi etkiler uyandırır. benzer şekilde. basamakların sayısı lobi gibi yoğun işleyişe sahip mekanlarda çok önemlidir. mat renklerle dekore edilmiş bir lobi mekanının sakinleştirici. Örneğin. Tabi ki. dinamik özelliklere sahiptir.

döşemelerdeki boşluklar ya da katlar arasındaki görsel bağlantılar zengin algısal deneyimler ve düşeysel akıcılık sağlar. Basamaklar. bu etkileşimin istenilen doğrultuda ya da olumlu bir şekilde gerçekleşebilmesi mekanların özelliklerine bağlıdır. Lobinin giriş holüne ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı olması işlevsel açıdan gereklidir. kişinin ister çevresiyle ve çevresindeki nesnelerle. fakat doğanın ve doğadaki formların kendine has bir düzeni ve dengesi vardır. basamaklarla da bölünme gerçekleştirilebilir. doğadan ve doğal formlardan izler taşımasıdır. Ayrıca otel dışından gelen kullanıcıların da rahatlıkla lobiye ulaşmaları sağlanmış olur. geometrik düzen ilkelerini taşımaz. Organik formların diğer bir özelliği. Ya da. pencere gibi yapısal bölücülerle sağlanabilir. sigara içenler için ayrı bir mekan oluşturulabilir. Bu durumda mekansal süreklilik kesintiye uğrar. bununla birlikte. düzenlemeler aracılığıyla diğer mekanlarla ilişki kurulmuş olan lobilerde. istenilen davranışların gerçekleştirilebilmesi mekansal oluşum özellikleri sayesinde olur. daha önce bahsedildiği gibi. lobi mekanının kullanım özellikleriyle mahremiyet kavramının algılamaya etkisini ölçen ifadeler irdelenecektir. Organik formlar. Oturma şekilleriyle ilgili olan bu tercihler ise. eğri çizgilerden oluşan formlardır. davranış modelleriyle de ilgilidir. geometrik kurallara göre oluşturulmamış. Şimdi sırasıyla. Mekan dolu olduğunda. tıpkı bir evin oturma odasında olduğu gibi koltuklardan oluşan gruplar düzenlenebilir ya da 20-30 kişilik bir sıra bitişik koltuk önüne uzun bir sehpa ya da masa yerleştirilebilir. Lobi mekanında oturma grupları çok çeşitli şekillerde düzenlenebilir. Dört kişilik masalar oluşturulabileceği gibi. Bir mekan tamamen boş olduğunda insanlar ihtiyaçlarına ya da isteklerine göre mekanı çeşitli şekillerde doldururlar. boş bir masa ya da koltuk olmadığında yabancı bir insanın masasına ya da yanına oturma tercihi konusunda . Yani. isterse diğer insanlarla etkileşimi söz konusu olsun. Söz konusu formlar. kullanım özellikleri ile mahremiyet kavramının yer aldığı ifadeler yalnızca kişilerarası etkileşimle değil. kendilerine bir “yer” seçerler. Lobinin tek ve büyük bir mekan yerine birkaç küçük mekandan oluşması. Üçüncü bölümdeki. kişinin diğer insanlarla ilişkilerini düzenleme şekline. yani mahremiyet özelliklerine bağlıdır. Örneğin. duvar. sürekliliğin sağlanması açısından daha uygun bir çözüm gibi görünmektedir.116 Galeri boşluklarıyla vb. Mekanların formunun ya da tavan yüksekliğinin değiştirilmesi diğer çözümlerdir.

mekan içinde neler olup bittiğini görebilmek için tüm mekanı görecek şekilde otururlar. Bardaki oturma düzeni de. yine. mahremiyeti düzenlemede mekansal öğeleri kullanmanın bir yoludur. merdiven ve resepsiyon çevresinde yoğun bir sirkülasyon gerçekleşebileceğinden bu alanlara yakın oturmak. mekan içinde kendilerine yer seçerken diğer insanlara arkalarını dönecek şekilde oturmayı tercih ederler. Bu tercih. kişilerin mahremiyet derecelerine uygun olan ya da olmayan bir durum oluşturuyor olabilir. Bazıları farklı insanlarla tanışıp diyalog kurma konusunda açık görüşlüdür. dinlenme amacında olan kişiler için uygun olmayabilir. Bazıları ise. diğer taraftan asansör. bazıları değildir. bir çeşit izolasyondur. bütün bu tercihler ve mekansal kullanımlar kültürden kültüre farklılık gösterebilmektedir. Sözü edilen şey. değişebilir. Örneğin. diğeri pencere bulunmayan duvar yanında oturmayı tercih edebilir. Asansör ve merdiven gibi düşey sirkülasyon araçlarına ve resepsiyona yakın oturmayı tercih etmek. etrafı izlemeyi tercih ederler. donatıların yerleşim düzenine göre vb. o anki gereksinimlerinin bir sonucu da olabilir. dış ortamla ilişki kurmayı reddeder.117 tamamen mahremiyet kavramı özelliklerine göre hareket ederler. bir başkası mekanın orta bölümünde oturmak isteyebilir. havanın açık veya kapalı oluşuna. Bazı kişiler. bir kişi pencere yanında oturmayı tercih ederken. kişilerin alışkanlıklarından kaynaklanabileceği gibi. işlevsel bir gerekliliğin sonucu olabilir. kişinin amacına. dışarıda bir manzaranın olup olmayışına. . Bara yakın oturup oturmama tercihi. Son olarak şunu eklemek gerekir ki. Kişilerin çeşitli mekandaki yer seçimleri ile ilgili tercihlerinde çeşitli durumlar görülebilmektedir.

cevaplandırıcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi. Soru kağıtlarında mekanla ilgili sorulara geçilmeden önce çalışmanın gerçekleştirilmesi düşünülen bir kent otelinin lobi mekanı olduğu bilgisi yer almaktadır. Bu özellik. bu bölgedeki turistler. çalışmanın amacı açısından önemli bir kriterdir. yani amaçları aynı yöndedir. dışarıdan herhangi bir insanın da kullanabileceği bir mekandır. çünkü ilgili kişilerle görüşme süresi çok kısa olmaktadır ve kişilerin fazla zamanını almadan gerekli bilgilerin alınabileceği en uygun yöntemin anket olduğu düşünülmüştür. İstanbul. kültür turizmi için gelmişlerdir. Lobi mekanının uygulama alanı olarak seçilmesinin en önemli nedeni bu özelliğidir.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı Çalışma. En genel anlamda anket. bilgi toplama yöntemleri arasından anket seçilmiştir. hem de sahip olduğu işlevler nedeniyle çok farklı kullanıcıların bir araya geldiği ve sosyal etkileşimin en yoğun gerçekleştiği ortak kullanım mekanlarının başında gelmektedir.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi Araştırmada kullanılan anket yöntemi birincil veri toplama yöntemlerindendir. Sultanahmet’te karşılaşılan turistlere yöneltilmiştir. Anket çalışmasının tek bir bölgede yapılmasına özen gösterilmiştir. Ayrıca. Soruların yönlendirildiği kişilerin bir otelde kalmakta olmaları beklenmemektedir. soruların yönlendirildiği kişi sayısının göreceli olarak fazla olması da yöntem olarak anketin seçilmesinde etkili diğer bir faktördür. Lobi mekanı. Bu çalışmada. hem oteldeki konuklara ve dışarıdan gelen kullanıcılara hizmet sunulması. olarak tanımlanabilir . 5.118 5. Çünkü. çünkü lobi mekanı otelde kalan konukların yanı sıra. UYGULAMA ÇALIŞMASI 5. farklı kültürlerden turistlerin lobi mekanını nasıl algıladıklarını tespit etmek amacındadır. Anket soruları. diğer bir deyişle kamusal alan tanımlamasına girmektedir.

Mekanla ilgili sorular üç bölümden oluşmaktadır. 2004. mektupla. fakat bu tip cevapları analiz etmek zordur. . 2000). kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine yönelik sorulardır. kısa. Açık uçlu sorularla daha fazla yorum elde edilebilir. kapalı uçlu (verilen seçeneklerden birinin işaretlenmesi şeklinde) da olabilir. yaş. Cevaplandıracak olan kişileri motive etmek amacıyla sorular. söz konusu kullanıcıların mekan özellikleri ile ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunu ve tercihler arasında farklılıklar ya da benzerlikler bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. soruları oluştururken cevaplayan kişiyi yönlendirecek kelime ve ifadelerden kaçınılmalıdır (Schiffman ve Kanuk. Üç bölümdeki sorular da tercihlerle ilgilidir. birkaç bölümden oluşmaktadır. Üçüncü bölümde ise. Sorular. İkinci bölümde sorular. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. cevaplayanın kendi ifadeleri elde edilebilir). kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin sorular yer almaktadır. internet yoluyla ulaştırılabilir. bununla birlikte cevaplar verilen alternatiflerle sınırlıdır. İlk bölümde. soruları cevaplandıracak kişilere elle. Niceliksel araştırmalarda kullanılan anketler. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir.. kent otellerindeki lobi mekanının hangi özelliklerinin. farklı ülkelerden kullanıcılar üzerinde ne gibi etkilere sahip olduğunu. Anket formunun bir örneği Ek-1’de yer almaktadır. Gerçekleştirilen çalışma. s. Bununla birlikte. cinsiyet. anket formu hazırlanırken yönlendirici olmasını engellemek amacıyla sorular bölümlere ayrılmadan arka arkaya sıralanmıştır. kullanılacak mekanın kurgusuyla ve konumuyla ilgilidir.68). net ve cevaplandırılması kolay olmalıdır. Uygulama çalışması için hazırlanan anket formu. daha güvenilir olması açısından cevaplandırıcılara elle ulaştırılmıştır.119 (Altunışık vd. Ne olursa olsun. yaşanılan yer. Kapalı uçlu soruların cevaplarını analiz etmek kolaydır. Sorular. açık uçlu olabileceği gibi (bu durumda. telefonla. çünkü tercihler kullanıcıların algılamalarının sonucu olarak görülmektedir. İlk bölümdeki sorular.

istatistiksel veri analiz programlarından biri olan SPSS (Statistical Package for Social Sciences) kullanılmıştır. Likert tutum ölçeğinde. 30’u Avrupa kıtasından. Tutumları oluşturan şeyler ise. mekanın sosyal içeriğine vurgu yapar. Bu aşamada. tutum ölçekleri algılamaları ölçmek için de yaygın olarak kullanılmaktadır. çarpıklıktaki standart hatalar (Std. Deviation). 5. fiziksel özelliklerle birlikte estetik olgusuyla da ilişkilidir. cevap seçenekleri “Katılıyorum-Katılmıyorum” ifadeleri arasında derecelendirilir. Diğer iki bölümdeki sorular. nicel araştırmanın gereğidir. Şekil 5. . Anketin temel amaçlarından biri olan.. geçerli (Valid). Ankete katılanların hepsi. doldurulmuş kullanılabilir cevaplar arasındaki yüzde oranı (Valid Percent). normal dağılımdan sapmanın göstergeleri olarak çarpıklık (Skewness). mekan içindeki etkileşim özelliklerini tespit etmek düşüncesiyle hazırlanmıştır. inceleme konusu değişken açısından iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olup olmadığının tespitinde kullanılır (Altunışık vd. kişilerin tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır.120 İlk bölümdeki sorular. soruların tamamını yanıtlamıştır. frekans (Frequency). basıklık (Kurtosis). bağımsız gruplar arası t-testi (Independent Samples T-test) uygun görülerek kullanılmıştır. Error of Skewness). Likert ölçeğiyle elde edilen sayısal veriler bilgisayara aktarılmıştır. basıklıktaki standart hatalar (Std. SPSS’in içeriğinde yer alan analiz yöntemlerinden biri olan t-testi.1’de görülen birinci tabloda. Bu bilgiler sırasıyla. Bu çalışmada. Anket soruları kapalı uçlu sorular şeklinde düzenlenmiştir.3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar Anket çalışmasına. kültür ve algılamadır. sırasıyla merkezi eğilim göstergesi olan aritmetik ortalama (mean). iki kıta (Avrupa ve Asya) insanlarının algılamaları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek amacıyla tutum ölçeklerinden Likert tutum ölçeği kullanılmıştır. mevcut üç farklı t-testi arasından. Dolayısıyla. Çalışmanın bundan sonraki aşamasında. İkinci tabloda frekans dağılımlarını gösteren bilgiler yer almaktadır. Likert tutum ölçeği. varyans (Variance). 2004). Daha sonra her bir ifadeye bir puan verilerek sözlü ifadeler nicel hale dönüştürülür. Bu da. 30’u Asya kıtasından olmak üzere 60 kişi katılmıştır. tüm örnek kitle dikkate alındığındaki yüzde değeri (Percent). Error of Kurtosis) ve veri aralığı (Range) gibi değerler özetlenmektedir. verinin dağılım özelliklerini inceleyen standart sapma (Std.

994 .80 .7 100.83 . Statistics cinsiyet N Mean Std.3 41.608 2 . 25’i (%41.347 .121 kümülatif yüzde (Cumulative Percent) dir.0 Valid Percent 58.1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.608 2 cinsiyet Frequency 35 25 60 Percent 58.603 .3) kadın.989 .777 .3 100. Buna göre.368 .946 . Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Deviation Variance Skewness Std.309 -1. Statistics yas N Mean Std. ankete katılan 60 kişinin 35’i (%58.0 Valid kadin erkek Total Şekil 5. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 2.309 -1. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 6. Error of Skewness Kurtosis Std.0 Cumulative Percent 58.3 41.7) erkektir.7 100.240 .

3 6. 31-50 yaş arası 22 (%36.3 13.3 1.7 5.7 8. Şekil 5.0 6.7 1.0 Cumulative Percent 41.7 1.0 21.7 5.0 53.7) anket sorularını yanıtlamıştır.0 3.3 1.3 3.7 3.3 45.0 Valid Percent 41.3 6.0 43.7 21.7 1.7 100.7 1.0 98.7) ve 51 yaş ve üzerinde 13 kişi (%21.7 1.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.3 56.7 5.0 6.2’de.0 3.7 3.7 70.7 36.3 13. Buna göre. ankete katılanların yaş dağılımı görülmektedir.7 78.7 8.0 28.3 90.0 76.7 1.7 100.7 23.3 86.7 1.3 1.7 21.7 36.3 100.122 yas Frequency 25 22 13 60 Percent 41.7).3 1.3 1.7 1.7 13.0 50.7 88.7 5.3 1.0 Valid almanya avusturya ispanya italya isviçre danimarka hollanda portekiz belçika malezya singapur japonya çin pakistan iran suriye banglades yemen kore filipinler Total . ulke Frequency 9 4 1 1 2 1 8 1 3 2 2 8 4 1 3 2 1 1 5 1 60 Percent 15.3 100.0 Valid Percent 15.3 1.7 13.0 Valid 15-30 31-50 51-uzeri Total Şekil 5.0 3.3 1. 15-30 yaş arası 25 kişi (%41.3 25.7 100.3 83.7 78.3 30.0 3.3 3.7 100.0 Cumulative Percent 15.

anket sorularını cevaplandıran 60 kişinin 13’ü . Yukarıdaki tablodan da okunabileceği gibi.123 Statistics ulke N Mean Std.411 .7 78.309 -1. Şekil 5.0 Cumulative Percent 21.7 100.749 -.78 . Error of Skewness Kurtosis Std.0 Valid lise universite ve uzeri Total Şekil 5.7 78.173 -1.081 . Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 9.309 -. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 5.3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler. Statistics egitim duzeyi N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std.011 .12 6. Deviation Variance Skewness Std.415 .608 1 egitim duzeyi Frequency 13 47 60 Percent 21.608 20 Şekil 5. Error of Skewness Kurtosis Std.225 38.3 100. Hemen yanındaki Percent sütununda ise kişi sayılarının toplam katılımcı üzerinden yüzdeleri yer almaktadır.3 100.049 .0 Valid Percent 21.3’teki ikinci tablodaki Frequency sütununda her bir ülkeden kaç katılımcının olduğu görülmektedir.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.

124 (%21,7) lise mezunudur, 47’si (%78,3) üniversite ve üzeri eğitim derecesine sahiptir. Üç bölümden oluşan anket sorularının her bir bölümü için Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında mekanın algılanmasında anlamlı bir farkın olup olmadığını öğrenmek amacıyla her bölüm için, “bağımsız iki grup t-testi” uygulanmıştır. Hazırlanan anket sorularının mekanla ilgili olanlarının birinci bölümü, Ek-1’de de görülebileceği gibi, lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. İfadeler şeklinde oluşturulmuş olan söz konusu sorular; 1. Çok pencereli bir lobi isterim, 2. Yüksek tavanlı bir lobi isterim, 3. Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, 4. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim, 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim, şeklindedir.
Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 27,77 28,20 Std. Deviation 2,223 4,715 Std. Error Mean ,406 ,861

pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan

Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances

t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2,339 -2,355 1,472 1,488

F pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan Equal variances assumed Equal variances not assumed 4,388

Sig. ,041

t -,455 -,455

df 58 41,288

Sig. (2-tailed) ,651 ,651

Mean Difference -,433 -,433

Std. Error Difference ,952 ,952

Şekil 5.5 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin, iki grup arası t-testi sonuçları. Şekil 5.5’teki ikinci tabloya bakıldığında, Sig. (2-tailed) değerinin 0,651 olduğu görülmektedir. O halde, bu bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark bulunamamıştır (0.651>0.05).

125

Statistics cok pencereli olsun 60 0 3,75 1,019 1,038 -,566 ,309 -,309 ,608 4 geleneksel bir lobi olsun 60 0 3,73 1,133 1,284 -,606 ,309 -,770 ,608 4 modern bir lobi olsun 60 0 3,17 1,137 1,294 ,090 ,309 -1,139 ,608 4 parlak renkli,dinamik olsun 60 0 3,40 1,108 1,227 -,164 ,309 -1,124 ,608 4 yuksek tavanli olsun 60 0 3,90 ,951 ,905 -,772 ,309 -,144 ,608 3

N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range

Valid Missing

cok pencereli olsun Frequency 1 7 13 24 15 60 Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Valid Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Cumulative Percent 1,7 13,3 35,0 75,0 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

yuksek tavanli olsun Frequency 8 6 30 16 60 Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Valid Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Cumulative Percent 13,3 23,3 73,3 100,0

Valid

katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

parlak renkli,dinamik olsun Frequency 1 16 11 22 10 60 Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Valid Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Cumulative Percent 1,7 28,3 46,7 83,3 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

126

modern bir lobi olsun Frequency 2 20 12 18 8 60 Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Valid Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Cumulative Percent 3,3 36,7 56,7 86,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

geleneksel bir lobi olsun Frequency 1 12 6 24 17 60 Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Valid Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Cumulative Percent 1,7 21,7 31,7 71,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

Şekil 5.6 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Birinci gruptaki sorular için katılımcı grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığının tespitinden sonra, yukarıdaki frekans tabloları sorulara verilen yanıtların dağılımını göstermektedir. Tablolar incelendiğinde, çok pencereli bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi, “katılmıyorum” diyen 7 kişi, “katılıyorum” diyen 24 kişi, “kesinlikle katılıyorum” diyen 15 kişi bulunmaktadır. Buna göre, katılımcılar tarafından lobinin çok pencereli olması istenmektedir (24+15=39 kişi). Yüksek tavanlı bir lobi isterim, ifadesine cevaplandıranlardan 8 kişi “katılmıyorum”, 30 kişi “katılıyorum”, 16 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Sonuçlardan açıkça görülmektedir ki, lobinin yüksek tavanlı olmasını isteyenler çoğunluktadır (30+16=46 kişi). Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi, “katılmıyorum” yanıtını veren 16 kişi, “katılıyorum” yanıtını veren 22 kişi, “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 10 kişi bulunmaktadır. Buna göre, çoğunluk (22+10=32 kişi) lobinin canlı renklerle dekore edilmiş dinamik bir lobi olmasını istemektedir.

3.347 t -2. modern dekore edilmiş bir lobi isteyenlerin sayısı daha fazladır (18+8=26 kişi).127 Modern dekore edilmiş bir lobi isterim.bagl + kucuksaln + organik Equal variances assumed Equal variances not assumed .654 . Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 16.654 Şekil 5. Error Difference .7’teki t-testi sonuçlarına bakıldığında. Sig. Basamaklarla.433 -1. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıtlamıştır. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.05 olduğu .488 basamaklr + galeriler + resep. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim. İkinci bölümde yer alan sorular. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. ifadesini 2 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. lobinin geleneksel öğelere ve stile sahip olması istenmektedir (24+17=41 kişi).123 F basamaklr + galeriler + resep. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 17 kişidir. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim.97 Std. 4. 18 kişi “katılıyorum”. . “katılmıyorum” yanıtını veren 12 kişi. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.53 17.899 Sig. Şekil 5.671 Std. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgilidir: 1.289 Sig.033 . Bu durumda.033 Mean Difference -1. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. 5. Deviation 2.033<0. (2-tailed) değerinin 0. 2. (2-tailed) .743 -. Organik formlu bir mekan isterim. iki grup arası t-testi sonuçları. Error Mean . “katılıyorum” yanıtını veren 24 kişi.7 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin.436 .433 Std.389 2.743 -2.191 df 58 57. 20 kişi “katılmıyorum”. Arada fazla fark bulunmamakla birlikte.191 -2.124 -.bagl + kucuksaln + organik Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2.

68 . lobi mekanının fiziksel özelliklerine ve konumuna ilişkin özelliklerin algılanmasında.695 -.08 .575 -.52 .037 .3 15.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun Frequency 1 10 14 27 8 60 Percent 1.309 -.0 23.7 16. Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında anlamlı bir fark vardır denilebilir.833 .0 Cumulative Percent 1.758 .309 -1.0 Cumulative Percent 6. Error of Kurtosis Range Valid Missing dosemede basamaklar olsun 60 0 3.429 .0 23.309 .608 4 dosemede basamaklar olsun Frequency 4 24 9 14 9 60 Percent 6.0 Valid Percent 1.7 18.175 .235 1.926 .459 .97 .7 23.7 46.0 Valid Percent 6.309 -.0 100.608 4 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun 60 0 3.7 40.7 86.436 .966 -.7 61.7 100. Statistics galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun 60 0 3.983 .3 45.0 13.279 .525 .3 15.00 1.674 .977 .0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .309 .3 41.0 15.7 16.3 45.0 13.608 3 N Mean Std.0 100.3 100.7 40. Error of Skewness Kurtosis Std.722 .0 100.608 4 kucuk salonlar halinde olsun 60 0 3.7 85.0 15.608 4 organik formlu olsun 60 0 3. Dolayısıyla.857 -.667 .128 görülmektedir.7 23.3 100. Deviation Variance Skewness Std.

0 15.0 3. ifadesine 4 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. katılımcıların lobinin galeriler aracılığıyla diğer .129 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun Frequency 3 9 35 13 60 Percent 5.0 Cumulative Percent 1.0 30.0 15.0 Cumulative Percent 1.0 3.7 100.0 Valid Percent 1.0 58. basamaklarla.7 100.0 100. Dağılıma bakıldığında katılımcıların lobi mekanının zemininde basamaklarla yükseklik farkları oluşturulmasına olumlu bakmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır (4+24=28 kişi).0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total organik formlu olsun Frequency 1 2 21 27 9 60 Percent 1. Bu durumda.0 15.0 100.0 30. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” demiştir.0 40. 10 kişi “katılmıyorum”.7 5.0 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.3 35.7 31.0 78.7 96.0 35.0 45.3 21.8 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.0 Valid Percent 1.7 30. 27 kişi “katılıyorum”. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.3 100.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total kucuk salonlar halinde olsun Frequency 1 18 18 21 2 60 Percent 1.0 Valid Percent 5.0 Cumulative Percent 5.7 3.3 35.0 85.0 45.0 58.7 100. 9 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıt vermiştir.3 100.7 30. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.7 3. 14 kişi “katılıyorum”.0 20.3 100.0 35.0 15. ifadesine 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.3 21. Şekil 5.8’deki tablolara bakıldığında.7 61. 24 kişi “katılmıyorum”.

130 mekanlarla bağlantılı olmasını istedikleri söylenebilir (27+8=35 kişi). 27’si “katılıyorum”. 2’si “katılmıyorum”. Sonuçlar. 5. “katılıyorum” yanıtını veren 21 kişi. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. 35 kişi katılıyorum. Üçüncü bölüm. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. Bara yakın oturmayı tercih ederim. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 2 kişi olduğu sonucuna tablodan ulaşılmaktadır. Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. çoğunluğun giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı bir lobi istediğini göstermektedir (35+13=48 kişi). Çoğunluk. 4. çoğunluğun lobinin birkaç küçük salondan oluşmasını istediği görülmektedir (21+2=23 kişi). Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik sorulardan oluşmaktadır: 1. 3. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. ifadesi için 3 kişi katılmıyorum. . ifadesine cevaplandıranların 1’i “kesinlikle katılmıyorum”. Farklı insanlar tanımayı severim. 6. 13 kişi kesinlikle katılıyorum yanıtını vermiştir. Organik formlu bir mekan isterim. Toplam 23 kişinin olumlu yanıt verdiği göz önüne alınırsa. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. 9. organik formlu bir mekan oluşturulması fikrine olumlu bakmaktadır (27+9=36). Diğer gruplarla ilişkisi olmayan. 9’u “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. 7. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. “katılmıyorum” yanıtını veren 18 kişi. 8. 2. ifadesinin karşılığında “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi.

47192 F COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.7 16.50 .7 50.309 -.0 100.9 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.71535 . Deviation Variance Skewness Std.651>0.651 -.40594 COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.459 .309 -1.0 85.490 .73 .131 Group Statistics yasanilan yer avrupa N 30 Mean 27.257 .2000 4. Error of Skewness Kurtosis Std.yaki + yab. (2-tailed) değerine dayanarak (0.7 16.38 .58 .155 .309 -.35514 1.990 -.03 .885 .643 -.309 .309 .7 50.309 .873 .288 .462 .60 .95181 -2.0 100.608 4 heryeri görecek sekilde otururum 60 0 4.18 . Error Mean ... .607 .309 .979 . Şekil 5. Error of Kurtosis Range Valid Missing bara yakin otururum 60 0 2.459 .620 -.7 18. (2-tailed) .049 1.989 .608 4 kucuk oturma gruplari otururum Frequency 1 10 10 30 9 60 Percent 1.309 . Statistics asansor ve merdiven yanina otururum 60 0 2.7 16.330 .327 .22344 Std.388 Sig.43333 .673 .0 15.43333 Std.651 Mean Difference -. iki grup arası t-testi sonuçları.yaki + yab.395 . Deviation 2.987 .802 .823 . Sig.0 15.823 .608 4 resepsiyona yakin otururum 60 0 2.609 .854 . .86090 Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .9’deki verilere bakıldığında..7667 Std.608 3 N Mean Std.48847 Şekil 5.455 df 58 Sig. Error Difference .041 t -.7 16.591 -.0 Cumulative Percent 1.995 .95181 -2.729 .02 1.05) üçüncü bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.064 .608 4 cam kenarina otururum 60 0 3.309 1.3 35.gruplar + asya ortaya + resep.0 Valid Percent 1.gruplar + ortaya + resep.608 4 yabancinin yanina oturabilirim 60 0 3.101 .007 .0 100.95 .309 .787 . (COMPUTE) 30 28.769 .783 .33858 -. .763 .455 41.608 4 duvar kenarina otururum 60 0 3.608 3 orta kisma otururum 60 0 2. (COMPUTE) Equal variances assumed Equal variances not assumed 4.608 3 kucuk oturma gruplari otururum 60 0 3.

0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .3 88.0 1.3 20.0 61.0 Cumulative Percent 5.0 21.7 41.0 16.3 8.7 78.3 100.7 28.0 Cumulative Percent 13.3 8.3 20.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total duvar kenarina otururum Frequency 1 24 13 17 5 60 Percent 1.7 100.7 21.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total cam kenarina otururum Frequency 3 10 34 13 60 Percent 5.3 95.3 91.0 1.7 63.7 56.0 Valid Percent 10.7 5.0 Cumulative Percent 1.0 100.7 28.0 Cumulative Percent 10.7 40.0 61.3 98.7 100.3 100.7 56.3 35.0 100.0 21.0 Valid Percent 13.7 5.7 21.3 33.0 43.7 40.132 yabancinin yanina oturabilirim Frequency 8 12 37 3 60 Percent 13.0 Valid Percent 5.0 43.3 100.3 100.7 100.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total orta kisma otururum Frequency 6 26 21 6 1 60 Percent 10.0 10.0 10.7 100.3 35.0 21.0 16.0 Valid Percent 1.0 100.7 100.0 53.

0 15.7 40.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total asansor ve merdiven yanina otururum Frequency 10 35 10 4 1 60 Percent 16.7 58.7 58.3 100.7 98.7 100.10’daki tablolar sırasıyla incelendiğinde.0 Valid Percent 5.0 Valid Percent 10.7 28.0 31.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total bara yakin otururum Frequency 4 24 19 10 3 60 Percent 6.0 Cumulative Percent 5.7 100.7 16.10 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.7 20.0 Cumulative Percent 6.0 51.0 91.7 46.3 95. diğer gruplarla ilişkisi olmayan.7 1. küçük .7 5.0 31.7 1.7 100.133 heryeri görecek sekilde otururum Frequency 3 9 31 17 60 Percent 5.7 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total resepsiyona yakin otururum Frequency 6 34 12 7 1 60 Percent 10.0 100.7 100.0 100.0 51.3 100.7 78.7 1.3 16. Şekil 5.7 98.0 56.0 20.0 71.7 6.7 20.0 15.7 75.7 1.7 16.3 16.7 86.0 Cumulative Percent 16.0 Cumulative Percent 10.7 6.0 66.7 5.0 11.0 Valid Percent 16.3 100.0 11.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 Valid Percent 6.0 100.7 28.0 56.7 40.3 100.

17 kişi “katılıyorum”. “katılmıyorum” diyen 10 kişi. 5 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. cümlesine 3 kişi “katılmıyorum”. cevaplandıranların tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ettikleri söylenebilir . bara yakın oturmayı tercih etmemektedir (4+24=28 kişi). küçük oturma gruplarında oturmayı tercih edenler sayısı çoğunluktadır (30+9=39 kişi). “katılmıyorum” yanıtını veren 26 kişi. lobide. pencere yanında oturmayı isteyenlerin sayısı oldukça fazladır (34+13=47). Farklı insanlar tanımayı severim. 34’ü “katılıyorum”. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi olduğu tablodan okunmaktadır. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi. Sonuç olarak. fazla fark olmamakla birlikte. Buna göre. “katılmıyorum” yanıtını veren 8 kişi. sayıca daha fazla olduğu görülebilir (1+24=25 kişi). “katılıyorum” yanıtını veren 6 kişi. diğer gruplarla ilişkisi olmayan. “katılıyorum” diyen 30 kişi. ifadesi için 10 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. Açıkça görülmektedir ki. ifadesine cevaplandıranların 1’i “katılmıyorum”. cümlesine karşılık. Sonuçlara bakıldığında. 35 kişi “katılmıyorum”. 24’ü “katılmıyorum”. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 3 kişi olduğu görülmektedir. 31 kişi “katılıyorum”. Bara yakın oturmayı tercih ederim. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. Çoğunluk. 13’ü “kesinlikle katılıyorum” demiştir. “kesinlikle katılıyorum” diyen 9 kişi bulunmaktadır. çoğunluk. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. Bu durumda. 4 kişi “katılmıyorum”.134 oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. (31+17=48 kişi). 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. duvar yanında oturmayı tercih etmeyenlerin. merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih etmemektedir (10+35=45 kişi). 24 kişi “katılmıyorum”. 10’u “katılıyorum”. Orta kısımlarda oturmayı tercih etmeyenlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir (6+26=32 kişi). cümlesinin karşılığında soruları cevaplandıran 60 kişinin 4’ü “kesinlikle katılmıyorum”. 3’ü “kesinlikle katılıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. “katılıyorum” yanıtını veren 37 kişi. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. Buna göre. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. söz konusu ifadeye olumlu yanıt verenlerin sayısı daha fazladır (37+3=40 kişi). 17 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. ifadesi için tablodaki dağılıma bakıldığında.

hem de farklılıklar olduğu saptanmıştır. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi bulunmaktadır. hem çağının gereklerini mekana uygulayabilmeli. aynı zamanda geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi mekanı istemektedirler. asansöre. galeri boşlukları vb. Yani farklı kültürlerden gelen kullanıcılar ziyarete geldikleri kültürü mekan içinde ve mekansal öğelerde de yaşamak istemektedirler. Katılımcıların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerine bakıldığında. Mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümde. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi.tasarımına olumlu baktıkları görülmektedir. pencere yanında oturmak isteyenlerin sayısı. diğer gruplarla ilişkisi olmayan küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ettiklerini. tanımadıkları birinin yanına oturabileceklerini ifade etmiştir. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili soruların yer aldığı bölümde iki grubun mekanı algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. katılımcıların çoğu. katılımcıların çoğunluğu. “katılıyorum” yanıtını veren 7 kişi. katılımcıların. Sonuç olarak. canlı renklerle -sayıca fazla. döşemede basamakların kullanılmadığı. Bu durumda. farklı kültürlerden kullanıcıların lobi mekanıyla ilgili algılamalarında hem benzerlikler. orta bölümlerde oturma fikrine ise çoğu kişi olumlu bakmamaktadır. geleneksel bir stilden yana olanların sayısı tüm katılımcılar içinde oldukça fazladır ve modern dekorasyona karşı olanların sayısı. Lobi mekanının fiziksel özellikleri ile kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümlerde Avrupa ve Asya’da yaşayan turistlerin algılamalarının birbirinden farklı olmadığı bulunmuştur. Öte yandan. Yine. karşı olmayanlara oldukça yakındır. giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı -sayıca oldukça fazla-. birkaç küçük salondan oluşan. Resepsiyona yakın oturmayı tercih etmeyenler çoğunluktadır (6+34=40 kişi). yüksek tavanlı -sayıca oldukça fazla-. fiziksel özellikler arasında katılımcılar. “katılmıyorum” yanıtını veren 34 kişi.ve modern bir şekilde dekore edilmiş. aracılığıyla diğer mekanlarla ilişkili olan -sayıca fazla-. duvar yanında oturmak isteyenlere kıyasla çok daha fazladır. tüm mekanı görecek şekilde -sayıca oldukça fazla-. Özellikle. duvar ve pencere yanında oturmayı tercih etmekle birlikte. hem de yerel kültürel kimliği “uygun” bir şekilde mekana yansıtabilmelidir. Kullanıcıların çoğu. çok pencereli -sayıca oldukça fazla-.135 Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. tasarımcı. organik formlu bir lobi mekanı -sayıca fazla. merdivene- . Lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili seçimlerin sonuçları incelendiğinde.

Çoğunluğun mekansal özelliklerle ilgili seçimleri ise lobi mekanının tasarımında veri olarak kullanılması açısından önemlidir. . Yapılan çalışmanın sonucu.oturmak istemektedir. farklı kültürlerden insanların mekanla ilgili algılamalarının niteliğini ortaya koymuştur. kişilerin algılamalarının tercihlere ve mekansal davranışlara yansımasından yararlanılarak.136 sayıca çok fazla.ve bara uzak ve resepsiyona yakın -sayıca oldukça fazla.

duyularla çok farklı şekillerde deneyimlenebilir. algılama ve mekanın algılanması konuları işlenerek. motivasyon ve kültür. işlenmesi. mekanların yan yana geliş şekilleri ve renk. insan davranışları yoluyla somut hale dönüşür.eklenir. mekansal organizasyon ve düzen denilen. mekanın algılanmasını etkileyen nesnel özellikler de mevcuttur. İnsan çevreyi nasıl tanır? Çevreden hangi bilgileri alır? Bu bilgilerin işlenmesi sonucu insanlara çevreden ne tür mesajlar ulaşmış olur? Psikolojik boyutta olan bu ilişkiler. özellikle. bölgesellik gibi kavramlar insanların içinde bulundukları çevrede diğer insanlara karşı durumlarını belirlemek ve ilişkilerini düzenlemek üzere kullandıkları davranış düzenleme mekanizmalarıdır. bazı davranışsal oluşumlardan bahsetmek mümkündür. Bu noktada. algısal boyutları düşünüldüğünde mekan çok daha fazlasını ifade eder. yorumlanmasından oluşur. kişisel mekan. Yine de. bir turizm mekanı olan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcının sahip olduğu kültürün bir etkiye sahip olup olmadığının. algılama süreci göründüğü kadar kendiliğinden oluşan (istemsiz) bir süreç değildir. Mekanlar.137 6. çevresel bağlantılar ve çevresel psikolojik süreçlerle bağlantı kurulmuştur. Mekanı sadece bir yapı parçası gibi görmek doğru olmayabilir. binalar ve şehirler kurarlar. doku gibi diğer fiziksel özellikler ile mekan özelliklerinden kaynaklı estetik olgusu algısal yorumları etkileyen nesnel durumları oluşturur. Söz konusu mesajlar. bu noktada. duygular. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu tezde. Çünkü. Mekanların ve dolayısıyla yapma çevrelerin neden ve nasıl oluşturulduğunun cevabı insanın çevreyle olan ilişkilerinde gizlidir. mekan. farklı kültürlerden kullanıcıların bir lobi mekanı içinde birbirleriyle olan etkileşiminin mekanın biçimlenişini ve kurgusunu nasıl etkilediğinin (ya da tam tersi) ortaya konması amaçlanmıştır. Mekan. Çünkü. Mekanın yapısal ve fiziksel olarak üç boyutu olsa da. nesneden kaynaklanan özelliklere öznel özellikler de önceki deneyimler. elde edilmesi. fiziksel çevrenin kapsadığı yapma çevreleri oluşturan elemanlar olduğundan çalışmada. ışık. . mimariyi oluşturan en önemli olgulardan biridir. Onu her insan için özel kılan. Mekanı oluşturan bileşenlerin mekan kurgusunu oluşturmak üzere çeşitli şekillerde bir araya gelmeleri. Bu süreç. bilginin seçilmesi. Mahremiyet. Bununla birlikte. şekillendirirler. İnsanlar çevreden kendilerine gelen mesajlarla çevreyi tanırlar. bilgilerin yorumlanması ve anlamlı hale gelmesi kısmıdır. algılama süreci sonucunda oluşan zihinsel imgeleri oluşturur.

kültür. turizm de farklı insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisidir. kullanım özellikleri gibi) kullanıcı memnuniyeti oluşturması açısından. Diğer tüm turizm çevrelerinde olduğu gibi. İnsanın hayata bakışı. Tezin beşinci bölümünü oluşturan anket çalışması bu bağlamda gerçekleştirilmiştir. çoğunlukla farklı çevreler ve kültürler tanımak amacıyla gerçekleştirilmektedir. tarihi eserler. Farklı kültürlerden ve ülkelerden insanların bir araya geldiği lobi mekanı. bir kişinin hayata bakışını temsil eder. farklı kültürlerden pek çok insanı tesadüfen bir araya getiren ve onları bir mekanı ortak kullanmaları durumunda bırakan kamusal bir mekandır. algısal deneyimler kullanıcının ya da gözlemcinin iç dünyasından ya da sosyal ve kültürel özelliklerinden de etkilenir. dünya görüşü gibi insanın içinde bulunduğu toplum nedeniyle yaşarken öğrendiği. Bir mimar gözüyle bakıldığında ise. yani turistin o mekanı tekrar ziyaret etmesini etkileyeceğinden mekansal özellikler önemlidir. gelenekler. Teknoloji ve endüstrileşme aracılığıyla günümüzde sınırlar esnekleşmiş ve dünya “küçülmüştür”. gelişen ulaşım araçları sayesinde insanlar kolaylıkla farklı çevreleri ziyaret edebilmektedir. Bu nedenle. Burada sözü edilen kültürel özellikler. söz konusu insanların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerinin.138 Bunun yanında. Kültür. eğilimlerinin ve sosyal etkileşimlerinin ne yönde olacağını saptamak tasarımcı için çok önemli bir veri olacaktır. ise tercihlerini ve davranışlarını büyük ölçüde tespit eder. çalışma konusu nedeniyle lobinin özel bir yeri vardır. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri oluşturan bileşenlerdir. Turizm ve pazarlama sektörü açısından bakıldığında. Bütün bunların yanında. konumu. Seyahat. Böyle bir mekanın tasarım özelliklerinin (fiziksel özellikleri. lobi mekanı ile ilgili de kullanıcı tercihleri ve kararlarını etkileyen özellikler önemlidir. Çünkü. bir turizm mekanıdır. Değerler. bir mekanla ilgili kullanıcı memnuniyeti kullanıcının. . Farklı çevrelerde insanların çevrelerini nasıl tanıdığı. tutumlar. kurgusu. turizm olgusundan ayrı düşünülemez. Algılamayı etkileyen öznel özelliklerin başında kültür gelmektedir. kullanıcı memnuniyeti açısından önemlidir. kültür. algılamanın konusudur. yöresel yemekler gibi nesnel kültürel öğeler değildir. değer yargıları vb. Zaten. toplumlar arasındaki farklılıklara temel oluşturur. Farklı bir çok ülkeden turistin kullanımına açık olan lobi mekanı. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri ve benzerlikleri oluştururken. anladığı ve bu çevreyle ilgili tercihleri ise daha önce değinildiği gibi. her mekan gibi lobi mekanının da kullanıcının zihninde oluşturduğu imgeler (algılamanı ürünleri).

kullanıcıların demografik özelliklerini sınırlandırarak mekansal algılama ve mekansal algılamada kültürün etkisi ile ilgili daha spesifik araştırmalar gerçekleştirebilirler. Mekansal algılama ile ilgili çalışmalar.139 Anketin sonucunda iki farklı kıtadan kullanıcıların mekansal tercihleri ve eğilimleri arasında hem benzerlikler. Söz konusu dağılımların sonuçları. Bu sonuç. turistlerin yoğun olarak kullandığı bir lobi mekanının tasarım verileri olarak tasarımcılar tarafından kullanılabilir. daha önce gerçekleştirilen benzer araştırmaların sonuçlarıyla da örtüşmektedir. psikoloji. katılımcılara yöneltilen mekansal özelliklerle ilgili 19 sorunun cevaplarıyla ilgili dağılımlardır. . kullanıcıların iç dünyalarında mekanların nasıl bir gerçeklik kazandığını anlamak bakımından önemlidir ve genellikle sosyoloji. teknolojinin birbirine yaklaştırdığı insanların dünyayı algılamalarında hala kültürlerinin etkisiyle hareket ettikleri durumlar olduğunu söylemek mümkündür. mimarlık alanında da bu tür çalışmalara ağırlık verilmelidir. sosyal antropoloji ve turizm araştırmalarının konusu olmaktadır. Anket çalışmasının diğer bir sonucu. Bu durumda. Araştırmacılar. hem de farklılıklar bulunmuştur. Oysa.

Mimarlık ve Şehircilikte Mekan Dergisi. s.A..D. New York. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Art and Visual Perception.. Dictionnaire Larousse 2.. Kent Publishing Company. ve Chemers. (2000). Kent Mekanı ve Görsel Bilgi. 5:251-268. Altman. Belirtilen Kaynak: Lang. (2000). İstanbul Teknik Üniversitesi. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Wadsworth. 3rd Edition. Mimarlık ve Algılama: Özne-Nesne Diyalektiğine Analitik Bir Yaklaşım. Memo Larousse 2. PWS-Kent Publishing Company. 197. Sakarya. Arnheim. Awaritefe. Yıldız Üniversitesi Yerleşme ve Mimarlık Bilimleri Uygulamalı Araştırma Merkezi. (2000).. (Anonim).. Baloğlu. I. s.. (1979). . (1957). S. İstanbul. 35:11-15. (1987). Y. S. H. R. O. (1991). (1970).Lisans Tezi. Altunışık.. Bruner. E. s. (2000). California. ve Yıldırım.189. Social Psychology and Perception. (1987). Dictionnaire Larousse 4.Lisans Tezi. Sakarya Kitabevi. “The Image of the Third World in Tourism Marketing”. Altan.193. A.. Y. (Anonim).. Bayraktaroğlu. (1977). (1980). H. (1997). Altman... (2000).. Yıldız Teknik Üniversitesi. C. s...140 KAYNAKLAR Albal. (2003). (1993). Arnheim. Barry. (1992). s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.F. ve Brinberg.. R. M.. Culture and Environment. Lisans Tezi.195. Boston. (2002). İstanbul.. Britton. s. I. TDK Türkçe Sözlük.. ve Gilson. Berkeley and Los Angeles. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. U. As Space: How to Look at Architecture. University of California Press.W. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Lang.89. “Destination Environment Quality and Tourists’ Spatial Behaviour in Nigeria: a Case Study of Third World Tropical Africa”. (Anonim). Y. R. (1986). Rapoport.66.. R.. 6:318-329. (1997). (1987). Human Behavior and Environment: Advances in Theory and Research. (1997). (1980). Inc.. International Journal of Tourism Research. “Affective images of Tourism Destinations”. Rinehart&Winston. Consumer Behaviour and Marketing Action. (1993). Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model. İ.. SPSS Uygulamalı. New York and London. Boston. Bütün. Horizon Pres. İstanbul. J. Assael. New York. s. S. “Mimarlıkta Mekan Kavramı”. (Anonim).. The Dynamics of Architectural Form. Annals of Tourism Research.S. J. Aydınlı. Journal of Travel Research. Holt.. R. (1965). Ö. ve Wohlwill. Plenum Pres. J. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Coşkun.. Berkeley and Los Angeles. 3rd Edition. İstanbul Teknik Üniversitesi. (1986). Berkman.193. University of California Press.A. D. İstanbul. Consumer Behavior: Concepts and Strategies. (2004).

(2000). 2:2-7. Jenkins.. Environmental Perspectives. (2000).. (1993). Boston..L. 8:187-219. (1991). R.L.. (2003). (1977). s. “The Myth of Globalization”.150.S.L. Journal of Travel Research. (2000). Perceiving Others. (1992).R. (1987).68. İstanbul. (1988). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.. s. Foxall. Psychology: The Science of Behavior.M. Hants. ve Laws. Ross. 22(4):19-29. Chen. (1999).P.196. Journal of Travel Research. (1980). s. “Anomie. B. (1976). ve Roenisch. R..Ö.306.196. (2001). (1998). Fakeye. P. İstanbul. 6:408-424. Edney. England... Cook.. Colombia Journal of World Business.141 Canter ve Krampen. (1994). Crompton. ve Hsu. (1965). . Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1997).S. Consumer Psychology for Marketing. s. Belirtilen Kaynak: Awaritefe.22. New Zealand: An İnterpretative Study Using Photographs of Landscapes and Q Method”. s.S. Belirtilen Kaynak: Markin. Y. “Attitude Research”. Belirtilen Kaynak: Altman ve Chemers. J. (1994). Moscardo.R. J. (2000). I. London. Marketing Research Technique Series No:7. Yem Yayın.C.S.2... s.J. (2000). American Marketing Association.. Crompton. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Annals of Tourism Research. 8(1):31-48. International Journal of Tourism Research. Mehuen.R. “Image Differences Between Prospective. “Tourism Motivation: An Appraisal”.. İstanbul Teknik Üniversitesi.67. s. “Tourism in the 21st Century: Lessons from Experience”. M. 8:187-219.. G. s. Conway. ve Crompton.. Crespi.. “Visitors’ and Locals’ Experiences of Rotorua. Faulkner. London...R. Aldershot. (2003). Allyn and Bacon. ve Goldsmith. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd.. J. Mekanın Algılanma Olgusu ve İnsan-Hareket-Zaman Faktörlerinin Etkisi. (1996). Ching.M.E. (1979b). Y. F. (2003). Routledge. Mekan ve Düzen. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. s.. “Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History”.262.. Dede. 38(4):411-416. S. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (1981). s. and Repeat Visitors to the Lower Rio Grandle Valley”. Douglas.Lisans Tezi. (2000). (1979a). Dann. (1974). G. ve Wind. J.K. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Measurement of Korean Tourists’ Perceived Images of Overseas Destinations”.C. Annals of Tourism Research. Routledge. G. “Motivations for Pleasure Vacation”. (1979). Continuum. H.. Chon. The Tourist Review. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. N. E. 4:283-297. First-time. Environment and Behaviour.137. s. S. J. Carlson. Mimarlık: Biçim. (2002).395. 30:10-16...196.2. s. Fourth Edition. J. E.D. Dann. H. “Human Territories: Comment on Functional Properties”. 17: 18-23. Fairweather. “An Assessment of the Image of Mexico As a Vacation Destination and The Influence of Geographical Location Upon That Image”. G. Journal of Travel Research. K. “The Role of Destination Image in Tourism: An Extension”. (2000). Ego-enhancement and Tourism”. s. Annals of Tourism Research. London. ve Swaffield.

Gartner. T. Holden. (1981).194. s. Gnoth.. (1966). s. A.1. Wiley. D. 9:256-262. E. “Tourism Motivation and Expectation Formation”. D. E. 2:191-216. Doubleday & Company. Hasol. (2000). Texas. (2003). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.. ve Proshansky.P. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.T. s. Hall. (2000). (2000). New York. Ergonomics of Home. Belirtilen Kaynak: Lang. (2000). Groetzbach. (1999).. (1997). The Geography of Tourism and Recreation. G. S. (2000).K.68. (2000). “Toward a Social Psychological Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”..16. Institut für Tourismus. Price Theory: An Intermediate Text.. Eichstater Beitrage. (1991). “A Framework of Psychological Meaning of Products”. (1993).. J.70...398.. Holt.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. 75(4):192-205.A. Grandjean. Freie Universitat.. Gunn. (1986). Kış:77. (1974). Hofstede. 196..H. (1985). Rinehart and Winston. Berlin. 67. V. YEM Yayın. R. (2002). Hui. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü.398. Annals of Tourism Research. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1988). (2000).. V. TOL Dergisi. Vacationscape-Designing Tourist Regions. New York. (2000).142 London. New York. New York.398. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (2003). Journal of Travel and Tourism Marketing. (2000).66.67.107. Geographische Zeitschrift. T. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1982). University of Texas. An Introduction to Environmental Psychology.. ve Page. London. Groetzbach.J. s. s. s. London. Regendburg. (1987). Ittelson. s.130. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1987). (1973). ve Lessig.C. S.D. s. C. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Golledge..M. 16-20. W. London. İmamoğlu.. Annals of Tourism Research Fall. Halsted. Belirtilen Kaynak: Woodside vd..M. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. ve Wan. (2000). (2000). . (1972). (1986). s. Friedman. Mekan ve İnsan Psikolojisi. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. C. “Image Formation Process”. Holzner. McGraw Hill. Hall.. E. Environmental Cognition. International Journal of Tourism Research.W. s. Friedman. s.. Advances in Consumer Research. (2003). R. Culture and Organisations: Software of the Mind. Erhdungsverhalten und Tourismusstile am Beispiel Orientalischer Lander. L. H. Environment and Tourism. 5:305-313.. Freizeit und Erholung als Probleme der Vergleichenden Kulturgeographie. New Fetter Lane. s... “Singapore’s Image as a Tourist Destination”. (2003). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. E. W.. Inc.E.67. 13:338-342. “Stadtland USA”. s.. Routledge. İstanbul. Iso-Ahola.. The Hidden Dimension.

J. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.W.. (1977). (1974).L... Macmillan. “Comparative Assessment of Tourist Satisfaction with Destinations Across Two Nationalities”. “The “Pull” of Tourism Destinations: A Means-end Investigation”. Markin. Outdoor recreation and Tourism. Pergamon Press. s. L. O.15.195. Kozak. K. 15(4):21-25. D. ve Kluckhohn. (1987).J. Burnette. Designing for Human Behavior: Architecture and the Behavioral Sciences.. Crotts. YEM Yayın. (1974).306. Annals of the Association of American Geographers. (2003). 39(3):252-260. Random House.. s. Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. U.. (2003). M.W. Experience and Imagination: Towards a Geographical Epistemology”. New York. M.. “Toronto’s Image as a Destination: A Comparative Importance-Satisfaction Analysis by Origion of Visitor”. Foresman&CO. s. 23(3):221-232. s. Perspectives in Consumer Behavior. ve Vachon. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (2004). (1977). 51:241-260. M. s. (2002).. Journal of Travel Research. The Image of the City.. (2001)... Lynch. Hutchinson & Ross.28. (1988).. (2000). 1:1-15.306. R. New York.W ve Waalen. Lang. (1968).H.306. International Journal of Tourism Research. ve Brislin. s.H. (1987). A. Journal of Consumer Research. Consumer Behavior: A Cognitive Orientation. D. (1961). Jenkins.9. Cambridge. T. Mimarlıkta Süreç: Kavramlar-İlişkiler. C. Joppe. D.S. Macmillan. J. Moleski. “Image of Camping-Barriers to Participation”. (2003). Lowenthal. Kassarjian.. Journal of Travel Research. s. s.. Dowden. Kroeber. Stroudsburg. USA. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. W. Martin. (2003). D.L. ve Price. “Cross-cultural Tourist Behaviour: a Replication and Extension Involving Hofstede’s Uncertainity Avoidance Dimension”. J. (2003). ve Hefner. D. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.143 İzgi.F. 22(4):391-401. S. MacInnis. Knudson. Landis. Tourism Management. C. Lang. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Litvin. (1999). Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. 6:29-37... s. İstanbul. H.C. ve Robertson. Belirtilen Kaynak: Rapoport.. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Tourism Management. (2003).. (2000). 40(4):385-395. F. International Journal of Tourism Research. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan.L. Inc.. D. P.. (2000). ve Cormier.. “Comparative Analysis of Tourist motivations by Nationality and Destinations”.. W. Journal of Travel Research. (1960). (1985). R. (1999). . Belirtilen Kaynak: Awaritefe. 13:473-491. New York. Scott. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s. MIT Pres. (1983)..J.306.197.4. (2001). Van Nostrand Reinhold. New York. “Geography. Hanbook of Intercultural Training 2 and 3: Issues in Training Methodology. D. “The Role of Imagery in Information Processing: Review and Extensions”. (2003). (2002).. J. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions.. “Understanding and Measuring Tourist Destination Images”.1. La Page. Klenosky. Kozak. s.

Moutinho. House Form and Culture. Pizam. s. R. A. ve Allen. 195. s. s. Blueprint 4: Sustaining the Earth-Capturing Global Value. (2000). Reading. Moles.. New York.22. ve Mansfeld. (2000).2. 208. (1986).. s. C.153. Shape&Scale in Architecture. Architectural Record Books. 197. Information Theory and Esthetic Perception.. University Pres. N. Belirtilen Kaynak: Lang. ve Jarvis. (1977). (2003). s. (1974). Woodside vd... The Ulysses Factor..W. s. (1976). E. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. G. F. s. Research for Changing Travel Patterns: Interpretation and Utilisation August. L. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Europan Journal of Marketing.J. Environmental Cognition in Cross-Cultural Perspectives. Addison-Wesley. Rizzoli.77. Urbana III. Norberg-Schulz.D. Consumer Behavior in Travel and Tourism. (2000). New York. New York. (1977).2. Porteous.1. 12-15. 2(1):27-41. CBI Publishing. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.. (1998). Pearce.193. (2003). Papadopoulos. D. (1966). Springer-Verlag.21. (1985). C. Mayo. Odemerho. New York. Pizam ve Mansfeld. (2003). (1993). Peabody. (1975). “Consumer Behaviour in Tourism”. 21(10):5-44. (1981). s. Pearce. Pennsylvania.225. Dowden Hutchinson and Ross. “Tourism and National Parks: A Psychographic and Attitudinal Study”. The Psychology of Leisure Travel.. D.. s. The MIT Pres. s. The Haworth Hospitality Press.. Boston. (2000). Cambridge. Journal of Environmental Management.70. (1969). Environment and Behavior: Planning and Everyday Urban Life. (1987). Y. J. (2002). McIntosh. s. “The Structure of Urban Environmental Problems as Perceived in Warri.. Philosophies.J. 14:14-18. University of Illionois Pres. Mayo. Mass. London. Rapoport. Wiley. (1973). A. A.. Norberg-Schulz.1. Prentice Hall Inc. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. New York. (1976). s. Nigeria”. L. E. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Rapoport.. (1977). (1988).68. (2000). E. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1977).W. Rapoport.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Cambridge.. Belirtilen Kaynak: Rapoport. Moore. Belirtilen Kaynak: Ross. (1995).22.. Practices. Journal of Travel Research. Earthscan. New York... Human Aspects of Urban Form: Towards a Man-Environment . International Business Press. Dimensions: Space... A. Binghamton. s. (2000). (1979). Tourism-Principles. A. What Product and Country Images Are and Are Not. s. (2003). “Intensions in Architecture”.1. “Regional Images and Regional Travel Behaviour”.225... s. C. Ross. Rapoport.144 Mayo.67.P. (1977). (1998). National Characteristics.D. (2000).. “Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture”. Belirtilen Kaynak: Fairweather ve Swaffield. s..400. (1987). Belirtilen Kaynak: Awaritefe.. (2003). Bendel. Belirtilen Kaynaklar: Reisinger ve Turner.

4. The Image of Destination Regions: Theoretical and Emprical Aspects. Belirtilen Kaynak: Lang. 12(1):3-8. (1995). Rokeach. (1969). s. Cambridge. L. H. D. (2000).306. New York. New Jersey. New York. Prentice-Hall.145 Approach to Urban Form and Design. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. The University of Arizona Press. Visual Research Methods in Design. London.. Englewood Cliffs.. (1967). Holt. Oxford. Cassell. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. The Psychology of Tourism.. A. (2000).F. s. s. Scollon. Hospitality Pres. (2003). Belirtilen Kaynak: Markin.. Ritter... Strange.E. The Impact of Brand Preference on the Perception of Brand Names: A Laboratory Analysis.E. Tourism Management. Tucson. ve Kanuk. North. New York. (1974). s. (2002). W. Tourism Recreation Research...A. Belirtilen Kaynak: Rapoport. Free Pres. s.. Shih. T. (1991). Rapoport. s. A. S.262.. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. W.193. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. C. Ross. Prentice-Hall. (1973). (2003).15.L. (1997). Ryan. s. R. Rinehart&Winston. Ritter. Seddighi. The Meaning of the Built Environment: A Nonverbal Communication Approach. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. M. Schiffman. Intercultural Communication: A Discourse Approach. Spence.. “A Model of Tourism Destination Choice: A Theoretical and Emprical Analysis”.. San Francisco. (1982). L. (2003). L. (2002). Consumer Behavior. USA. (1977). Beliefs. (1968).16. “On Deserts and Beaches: Recreational Tourism in the Muslim World”.F.. Sommer. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1987).. “Styles of Tourism in the Modern World”. s.J. s.. (1970). (1998). Y. Butterworth-Heinemann. Tourism Recreation Research. 14(2):3-10. The Tourist Experience: A New Introduction. 26(4):2-11. (1989). G. (2003). Psychology: Understanding Human Behavior. Washington DC.R. ve Chapman. Belmont. Sanoff. “VALS as a Tool of Tourism Market Research”. Stabler. Perception of Environment. Cross-Cultural Behaviour in Tourism: Concepts and Analysis. Ve Scollon.398.. (1987). Jossey-Bass. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. ve Engel.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Rokeach. (1991).Q. (2000). R. Journal of Travel Research. Oxford. s. Association of American Geographers.. . (2000). Saarinen. ve Porter. J. Attitudes and Values. The Nature of Human Values. (2000)..28.F. McGraw-Hill Book Company. H. Belirtilen Kaynak: Bütün. ve Turner.G. Inc. Reisinger.L. A. Personal Space: The Behavioral Basis of Design. Melbourne. (1969). Communication Between Cultures. MA: Blackwell..147. Samovar. Pergamon Press. s.. M. H. J. L.W.398. Wadsworth Publishing Company.J. M. ve Theocharous. Sartain. (2003). H. (1988).149. A. s. (1986).M. 23(5):475-487.77. R...R.

(1993). H. M. s.146 Croom Helm. (1993).. London...21. J. Tavşancıl. Ve Crompton. ve Sakai. Walmsley.. (1990). (1993).16.L. s.9. Motivation of Pleasure Travel and Tourism.. 549-567. (2000).G. Triandis. Woodside. Hospitality and Leisure. Van Nostrand Reinhold. s. Belirtilen Kaynak: Wooside vd. “A General Model of Traveler Destination Choice”. (2003). “Attitude Determinants in Tourism Destination Choice”. (2000). CABI Publishing. Wiley-Interscience. s.. D. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. S.. Application of Personal Constructs”.67. Nobel. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. Economic Geography October.R.com/Magazine/Sept’98/learn. Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Business.. (2003).stanford.16. S.. Australian Geographer.193. s. s... 27:8-14. s. 17:432-448. Geographical Analysis. (2000).G.html [3]www. E&FN Spon. 24:1-13..J. Mazanec. Uysal. E. New York. ve Hagan. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. ve Zelinsky. Beckenham. (2000). (1989). 70. (2000).edu/entries/behaviorism. A.68.70. Brealey. Pizam ve Mansfeld. s. F.. (2002). (1990).A. (2000).. ve Krakover. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.I. INTERNET KAYNAKLARI [1]http://plato. “Appraising Images of Tourist Areas..Y. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Crouch. Ankara.isdesignet. “On Some Patterns of International Tourist Flows”. W. (2000). Um. E.. 25(2):130-146. J. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. s.C. Oppermann. S. M. A. Consumer Psychology of Tourism.193. von Meiss.M. Williams. Oxon. G. M.. Woodside. Annals of Tourism Research. J. ve Jenkins. Journal of Travel Research. Trompenaars. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (2000). Elements of Architecture: From Form to Place. (1972). ve Lysonski.. The Analysis of Subjective Culture.E. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. “The Formation of a Composite Urban Image”. (2000). Stern. New York. s.67.utk..html . J.edu/~gwynne/maslow. London. (1993).. 68. L. P.html [2]http://web. (1970).

147 EKLER Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması .

Çok pencereli. 3. Bu otelin lobisinin özellikleri hakkında. 4. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine ve imajına göre. dışa dönük bir lobi isterim. Canlı renklerin hakim olduğu. Katılmıyorum 1.148 Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması ANKET FORMU • Cinsiyetiniz • kadın • erkek • Yaşınız • 15-30 • 31-50 • 51-üzeri • Yaşadığınız yer • Avrupa • Asya • Eğitim düzeyiniz • ilkokul • lise • üniversite ve üzeri Türkiye’de bir kent oteli tasarlanacak. 5. geniş hacimli bir lobi isterim. dinamik bir lobi isterim. 2. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. Geleneksel bir dokuya sahip bir lobide oturmak isterim. Yüksek tavanlı.

Basamaklarla. Küçük bir salon isterim. Galerilerle ya da atrium aracılığıyla diğer mekanlarla ve katlarla görsel ve işlevsel ilişkisi olan bir lobi isterim. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. Orta kısımlarda otururum. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Diğer guruplarla ilişkisi az olan. Farklı insanlar tanımayı severim. 3. 5. lobide yer kalmamışsa tanımadığım bir insanın masasına oturabilirim. 3. Giriş çıkışları ve tüm alanı görecek şekilde otururum. 4. Katılmıyorum 1. 4. Katılmıyorum 1. küçük oturma guruplarında otururum. 5. 2.149 Kullanılacak mekanın kurgusuna ve konumuna göre. Duvar yanında oturmaktan hoşlanırım. Kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına göre. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili. 6. Pencere yanında oturmaktan hoşlanırım. Organik formlu bir mekan isterim. iç içe bir lobi isterim. 2.

. Merdiven ve asansöre yakın otururum. Bara yakın otururum. 8. Resepsiyona yakın otururum. 9.150 7.

Şantiye Stajı 2000 Yaz Dönemi Kabay İnşaat Taahhüt Ltd Şti.1980 İstanbul 1994-1998 1998-2002 Darıca Neşet Yalçın Süper Lisesi Trakya Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fak.03. Mimarlık Bölümü 1999 Yaz Dönemi Yolbulanlar İnşaat Ltd Şti.151 ÖZGEÇMİŞ Doğum tarihi Doğum yeri Lise Lisans Çalıştığı kurumlar 11.. Büro Stajı . Büro Stajı 2001 Yaz Dönemi 4GEN Mimari Ltd ..

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.