YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TASARIM GİRDİSİ OLARAK ALGILAMA: LOBİ MEKANININ ALGILANMASINDA KULLANICI KÜLTÜRÜNÜN ETKİSİ

Mimar Emine KÖSEOĞLU
FBE Mimarlık Anabilim Dalı Bina Araştırma ve Planlama Programında Hazırlanan

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı : Doç. Dr. Deniz ERİNSEL ÖNDER (YTÜ)

İSTANBUL, 2004

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................................ iv ÇİZELGE LİSTESİ ................................................................................................................... vi ÖNSÖZ.....................................................................................................................................vii ÖZET .......................................................................................................................................viii ABSTRACT .............................................................................................................................. ix 1. 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.5.1 1.3.5.2 1.3.6 2. 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.1.1 2.3.1.2 2.3.2 2.3.3 2.3.3.1 2.3.3.2 2.3.4 3. 3.1 3.1.1 GİRİŞ....................................................................................................................... 1 Konunun Önemi ve Gerekçesi................................................................................. 1 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı ............................................................................ 2 Araştırma Yöntemi .................................................................................................. 3 Sorunun Belirlenmesi .............................................................................................. 3 Amacın Belirlenmesi ............................................................................................... 3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması........................................................................ 4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi ........................................................ 4 Veri Toplama Aşaması ............................................................................................ 4 Literatür Çalışmaları................................................................................................ 5 Anket Çalışması....................................................................................................... 6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç .............................................. 6 İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI.......... 8 Tanımlar ve Kavramlar............................................................................................ 8 İnsan-Çevre İlişkileri ............................................................................................. 12 Çevresel Psikoloji .................................................................................................. 12 Çevre Bileşenleri ................................................................................................... 14 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar............................................................. 16 Çevresel Gereksinimler ......................................................................................... 19 Çevresel Algılama ve Biliş .................................................................................... 20 Davranışsal Süreçler .............................................................................................. 23 Mahremiyet............................................................................................................ 23 Tanımı ve Anlamı .................................................................................................. 23 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı............................................................... 25 Kişisel Mekan ........................................................................................................ 26 Bölgesellik ............................................................................................................. 28 Kamusal Bölgeler .................................................................................................. 28 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları ....................................................................... 29 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme ......................................................................... 30 ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI ................................................... 32 Mekan .................................................................................................................... 32 Mekanın Tanımı .................................................................................................... 32 ii

3.1.2 3.1.3 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.2.1 3.3.3 3.3.3 3.3.3.1 3.3.3.2 3.3.3.3 3.3.3.4 3.3.3.5 3.3.3.6 4. 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 5. 5.1 5.2 5.3 6.

Mekan Çeşitleri...................................................................................................... 32 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan ......................................... 36 Algılama ................................................................................................................ 40 Algılamanın Tanımı............................................................................................... 40 Algılama Süreci ..................................................................................................... 41 Algılama Teorileri ................................................................................................. 43 Mekanın Algılanması ............................................................................................ 49 Algılamada Öznel Faktörler .................................................................................. 49 Algılamada Nesnel Faktörler................................................................................. 53 Mekansal Bütünlük................................................................................................ 57 Estetik Olgusu........................................................................................................ 61 Mekansal Algı Türleri ........................................................................................... 66 Boyutsal Algılama ................................................................................................. 66 İşitsel-Kokusal Algılama ....................................................................................... 68 Dokunsal Algılama ................................................................................................ 69 Görsel Algılama..................................................................................................... 69 Isısal Algılama ....................................................................................................... 74 Hareket ve Zamanın Algılanması .......................................................................... 75 TURİZMDE KÜLTÜREL DAVRANIŞ VE MEKANSAL ALGILAMA ........... 79 Turizmde Mekanın Algılanması ............................................................................ 80 Kullanıcının Özellikleri ......................................................................................... 82 Mekansal Özellikler............................................................................................... 96 Turizmde Algılama ve Kültür İlişkisi.................................................................. 103 Kültür Kavramı.................................................................................................... 105 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar .................................................................... 106 Lobi Mekanının Algılanması............................................................................... 109 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Etkisi ........................................................ 106 Lobi Mekanının Tasarım Kriterleri ..................................................................... 114 UYGULAMA ÇALIŞMASI .............................................................................. 118 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı ............................................................................ 118 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi ............................................................. 118 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar ....................................................................... 120 SONUÇLAR VE ÖNERİLER ............................................................................ 137

KAYNAKLAR ...................................................................................................................... 140 EKLER .................................................................................................................................. 147 Ek 1 Lobi Mekanının Algılanması ile İlgili Gerçekleştirilen Anket Çalışması ..................... 147 ÖZGEÇMİŞ............................................................................................................................ 150

iii

.......................................................... 46 Faydalı form prensibi ...................................................... Le Corbusier ................................ 24 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House................................... 72 Uygun devamlılık ilkesi ......................... 66 Şekil-zemin ilişkisi................. 59 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar....................... 37 Allen Brooks tarafından hazırlanan...................5 İnsan davranışının temel süreçleri...... 58 Tekrar................................................... 44 Yakınlık kanunu .... 13 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri..................... 45 Kapalılık kanunu ................... 59 Tekrar ilkesi......24 Şekil 3.........................1 Şekil 4....................... 81 Algılamanın şematik tanımı .....12 Şekil 3.......................... 47 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması ......2 Şekil 2............................. 63 Oranlama sistemleri...26 Şekil 3..........................................................................................................2 Şekil 3.............14 Şekil 3................ 48 Işık-mekan............................................................. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber ........................................................................................3 Şekil 3.................13 Şekil 3........33 Şekil 4................5 Şekil 3.............................................................................................................19 Şekil 3............... koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi.........................16 Şekil 3...................................... 37 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü ..................... 83 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler ........... 71 Yakınlık ilkesi ........................................................................3 Şekil 2....................... 11 Kültür-çevre ilişkileri .............................6 Şekil 3....................31 Şekil 3.. 45 Şekil-zemin ilişkisi ......................................29 Şekil 3.22 Şekil 3..........................................21 Şekil 3.......................................................................... 74 Faydalı form prensibi .............................17 Şekil 3...............................................1 Şekil 2..4 Şekil 2................... 36 Yükseltilmiş döşeme düzlemi.............................................. 38 Bitiştirme ve giriştirme.................................................. La Tourette Şapeli.........11 Şekil 3.............................. 64 Görsel ölçek.......................................................................25 Şekil 3........... Beyazıd Külliyesi................................1 Şekil 3... 76 Perspektif ilkesi .................................. 84 iv ........ İspanya .......... 54 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma.. 34 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar .......................... 76 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri ......27 Şekil 3........................................................32 Şekil 3................................................................................. 39 Formun algılanması ve sınırlar.............................23 Şekil 3.............................................................................15 Şekil 3..................................................20 Şekil 3........................................................ 79 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler........................................................................................................9 Şekil 3...18 Şekil 3................................................................................................................................................................7 Şekil 3.........................................................................30 Şekil 3............ 45 Kapanma kanunu....................................10 Şekil 3............... 45 Faydalı devamlılık kanunu ..................................................... 44 Benzerlik kanunu.............................................................................................................................................................. II............... 10 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış ........ 71 Benzerlik kanunu.8 Şekil 3.................................................................................................................... 72 Faydalı formlar .................................... 73 Renklerin etkileri.......................... 72 Kapanma kanunu........................................................................................................................................................... 16 Davranış düzenleme mekanizmaları .4 Şekil 4..................5 Şekil 3..................ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2................................ 82 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model ....... 39 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme...................................................................................4 Şekil 3............................... Bursa... 60 Villa Hermosa’dan bir görünüm.............................................3 Şekil 4............28 Şekil 3......2 Şekil 4................ Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar .............................................................................................................................

...........9 Şekil 5..........20 Şekil 5....... 133 v ........ 121 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.................................. sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir ........................................................... 86 Tatil yeri tercih modeli ........13 Şekil 4.....................6 Şekil 4.......... 98 Dikkate değer farklılıklar......8 Şekil 5..................................... 129 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.......17 Şekil 4................ 100 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık .....3 Şekil 5.................................................14 Şekil 4................................. iki grup arası t-testi sonuçları..........Şekil 4.................. 91 Kültürel-sosyal süreçler.... 122 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler......................................... 96 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli............ 111 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler............................. 87 Motivasyon sürecine ilişkin bir model ........................................... iki grup arası t-testi sonuçları.................................. 109 Algılamaya kültürün etkisi . 104 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması.............11 Şekil 4..........................................12 Şekil 4........................................................... sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki.............1 Şekil 5..................................................................................... 127 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri...................................................................7 Şekil 4...................... 131 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri....................................16 Şekil 4..9 Şekil 4............... 126 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin.............................................................................................................................................................18 Şekil 4.................. 101 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi...................................19 Şekil 4.....7 Şekil 5................ bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir...................5 Şekil 5................................................................2 Şekil 5............ 123 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin.. 85 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler .............................................................. 88 Bir yerin algılanması ..........................................................................................................................10 Şekil 4................................ 99 Yapma çevrenin deneyimlenmesi .............................................................................................. 86 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model .............................. iki grup arası t-testi sonuçları .... 123 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.10 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar .........15 Şekil 4............................................................. 124 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri...................................................................................................................... 100 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir..4 Şekil 5.......................................................................................................6 Şekil 5.........................................8 Şekil 4.......

2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler ..................................... 107 vi ................................1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler ........ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 4.. 107 Çizelge 4..........

ilgisini ve desteğini esirgemeyen değerli hocam Doç.ÖNSÖZ Mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. vii . her zaman yanımda oldukları gibi. Deniz Erinsel Önder’e. her zaman beni destekleyen ve yanımda olan aileme sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim. Asuman Elmas’a ve Reyhan Örence’ye. Mekanları oluşturmakla görevli olan mimarlar için. fikirleriyle beni yönlendiren. bazı teknik kriterler yanında. oluşturdukları mekanların kullanıcılar için ne ifade ettiği de son derece önemlidir. Tez çalışması süresince. Algılama. kullanıcıların zihinlerinde mekanlarla ilgili ne tür imgeler oluştuğunu saptamada mimarlara yardımcı olan bir araçtır. anket çalışmasında da bana yardımcı olan yakın arkadaşlarım. Dr.

Anket çalışmasının sonuçlarına göre. Birinci bölüm. dokunma.ÖZET Turizm yapılarının tasarımında kullanıcıların kültürel farklılığının önemi yadsınamaz. kültür. algılama ve mekanın algılanması incelenmiştir. İnsanın çevresiyle kurduğu ilişkide gerçekleşen psikolojik süreçler ele alınmıştır. Bu bölüm.. kurguladığını ve tanıdığını irdelediği. hem de farklılıklar bulunmaktadır. viii . mekanın algılanmasında. mekanın algılanmasında kültürler arasında hem benzerlikler. Dördüncü bölümde tartışılan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi. bir anket çalışması gerçekleştirilerek sonuçları sunulmuştur. Son bölümde. mekan bileşenleri ve kurulum şekilleri anlatıldıktan sonra algılamanın tanımı yapılmış. gerçekleştirilen çalışmada. sosyal bir canlı olan insanın. mekan kavramı. Bu konuyla bağlantılı olarak. İkinci bölümde. insanın çevresini nasıl algıladığını. Bu bağlamda. özelde ise lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörler irdelenmiş. giriş bölümüdür. mekan. kültür kavramı ile ilişki kurulmuştur. lobi mekanının algılanmasında kültürel yönle ilişkili olarak gerçekleştirilen anket çalışması sunulmaktadır. vb. İlk olarak. Konuyla ilgili literatür ve internet taraması yapılmış. Üçüncü bölümde. Çevresel biliş ve algılama konularının. turizm çevreleri ve mekanları ile kullanıcı arasındaki etkileşimin psikolojik yönleri tartışılmıştır. işitme.ele alınmıştır. kişinin iç ve dış ortamdan aldığı etkileri vurgulamaktadır. algılama süreci ve teorilerine değinilmiştir. diğer kişilerle olan ilişkilerini davranış düzenleme mekanizmaları sayesinde organize ettiği vurgulanmıştır. mekana etki eden nesnel özellikler yanında. turizm. algılama. lobi mekanı. bu tezin gerçekleştirilme amaçlarının başında gelmektedir. çevresel davranış. duyusal boyutlar -görme. Son olarak da. insan-çevre-davranış-kültür ilişkileri tartışılmıştır. genelde mekanın algılanması. Anahtar kelimeler: Çevresel psikoloji.

Literatural resources and the resources on internet related to the subject are sought. and regulate their relations with others via behaviour-regulation mechanisms. perception and space perception are studied. In this context. space perception in general and culture as one of the factors affecting the perception of lobby spaces in specific are examined in this thesis. build and know their environments through environmental cognition and perception. perception. lobby space. Related to this. environmental behaviour. First. Next. ix . the relation among people. perception is defined. In the second part. culture. Keywords: Environmental psychology. In the third part. behaviour and culture is mentioned. environment. In the last part. The influence of users’ culture on perception of the features of lobby spaces examined in the fourth part is the aim of this thesis.ABSTRACT Space perception has an important influence on designing of tourism spaces. Then. there are both differences and similarities between cultures in space perception. the concept of space. a questionnaire and its results are presented. According to the results. tourism. People profit from some psychological processes to survive in environments. the process and theories of perception are explained. learn to understand. The first part is the introduction part. space. spatial components are described. the psychological aspects of the interaction between tourism environments and users are the subjects of this part. This part highlights the effects a person receives from interior and exterior world apart from the ones from the object. the questionnaire relating to the cultural aspect of perception of lobby spaces is presented.

Farklı kültürlerden insanların kullanımındaki mekanların tasarımında (lobi mekanında olduğu gibi). Çünkü. Benzer şekilde. insanın çevreyle etkileşimini inceleyen bilim dallarının mimarlık eksenindeki önemi daha net anlaşılabilir. Mimarlık. çünkü bu durum mekansal tercihleri ve kişilerin mekan içinde birbirleriyle olan etkileşimlerini de doğrudan etkiler.1 Konunun Önemi ve Gerekçesi İnsanoğlu var olduğu günden itibaren. algılamalarında da benzer yönler olabilir. nerede olursa olsun. Yaşamını sürdürebilmek için çevresiyle bir ilişki kurması gerekliliği doğmuştur. bu bağlantıları kurmada. İnsanlar. mekanın algılanmasında daha önemli bir hale gelmiştir. GİRİŞ 1. Turizm-kültür. bir çevre içinde bulunmuştur. Çevresel psikoloji. Bununla birlikte. içinde bulunduğu çevre koşulları da insan yaşamını ve kişiliğini etkiler. algılamayı şekillendiren öznel faktörlerden biri olan “kültür” faktörü incelenmiştir. Bu tez. Kullanıcı açısından kültürel çeşitliliği barındırabilen lobi mekanının çalışma alanı olarak seçilmesiyle kültür kavramı. Kültürlerarası hizmet sunan turizm ve turizm olaylarının meydana geldiği turizm mekanlarında kullanıcıların mekanı ve birbirlerini algılamalarını incelemek mekanın verimi açısından büyük önem taşımaktadır. bu verileri elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. İnsan çevresini gereksinimleri doğrultusunda şekillendirir. kullanıcıların kültürlerinin etkisiyle mekanı farklı algılayıp algılamadıkları tasarım için önemli bir veri olabilir. İnsanın çevresini anlayış. Bu tez kapsamında. Bu açıdan bakıldığında. Kullanıcıların bakış açısı önemlidir. insan-çevre etkileşimiyle beraber ortaya çıkmıştır. birbirlerinden farklı olduğu gibi algılamaları da farklılık gösterir. insanların algılamaları pek çok kişisel ve sosyal faktörün etkisiyle gerçekleşir. Söz konusu ilişki karşılıklıdır. mekan tasarımına etki eden birçok faktör gibi kullanıcının bakış açısı objektif değildir. . irdelemede ve açıklamada tasarımcılara veri oluşturmaktadır.1 1. çünkü mimarların oluşturduğu mekanlar onlar tarafından kullanılır. mekan-algılama. kavrayış ve yorumlayış biçiminin ifadesi olan çevresel algılama. çevresel psikoloji çerçevesinde kullanıcıların mekanları anlama ve yorumlama biçimlerini çözmek üzere başvurulabilecek bir referans özelliğindedir. insanlar arasında benzerlikler bulunabileceği gibi. turizm-algılama.

etkenler söz konusudur. Bunlardan biri olan algılama. Algılama. Farklı kültürlerden insanların buluştuğu bir kent otelinin lobi mekanı küçük ölçekte bir turizm mekanıdır.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı Çevresel psikoloji kapsamında çevresel biliş ve çevresel algılama. isterse bir mimar tarafından tasarlanmış olsun. mekan tasarımında esas olan kullanıcı olduğundan algılama ve sonuçları tasarım için önemli veriler oluşturabilir. İster anonim olsun. Algılamayı oluşturan öznel faktörlerden bir diğeri de kültürdür.2 mekan-kültür konularının işlendiği çalışmaların yanında söz konusu konuların hepsinin yer aldığı çalışmalar da mimarları doğrudan ilgilendirir. objektif değildir. mekanın kişinin zihninde oluşturduğu imgeler devreye girer. mimarinin başlıca konusudur. Zihinsel imgeler. Farklı ülkelerden insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisi olan turizm için kültürün önemi açıktır. kavrayışıdır. mekanı anlayışı. Kullanıcısıyla var olan mekanlar için. kullanıcıların zihinlerinde mekanla ilgili bazı imgelerin oluşmasıyla sonuçlanır. mekanla ilgili bilgilerin kişilerin zihinlerindeki yansımalarıdır. Bununla birlikte. Çevrenin şekillendirilmesi sonucunda. insanların çevrelerini şekillendirmeye başlamalarının. Mekan oluşturma. yapma çevreyi oluşturan elemanlar mekanlardır. işlevsel. . içsel öğelerdir. bu etkenlerden biri de kullanıcının iç dünyasıdır. bulundukları çevrelerden farklı çevreleri ziyaret etmelerinin ya da farklı çevrelerde yaşamalarının söz konusu olduğu günden beri insanlar için önem taşıyan konulardır. mimarinin ilgi alanı olan fiziksel çevreler ortaya çıkmıştır. Mekan oluşturmada. Bu tezde. Ve zihinsel imgeler algılama sonucunda oluşur. yani belli bir dönem için kendi çevrelerinden farklı çevrelerde yaşayan kişilerin bir turizm mekanını deneyimlemesi sırasında bazı psikolojik süreçler devreye girer. mekansal algılama konusu farklı kültürlerden kullanıcıları olan “lobi mekanı” özelinde irdelenmiştir. Zihinsel imgeler. yapma çevre denilen. Mekanı nasıl “gördüğü”dür. mekansal özelliklerin değerlendirilmesi sonucu oluşturulur. yapısal. Turistlerin. Bu imgeler. Bu noktada. objektif bilgiden farklıdır. bununla birlikte özneldir. 1. ekonomik vb.

tasarıma veri olması bakımından. ilgi duyulan konular ortak noktalar tespit edilmiştir.3. irdelenmesi gereken bir alt başlık olarak saptanmıştır.3 Tez kapsamında. lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörlerden biri olan “kullanıcı kültürü” ve lobi mekanında bir araya gelen farklı kültürlerden kullanıcıların birbirleriyle olan “sosyal etkileşimleri” mekan tasarımına veri oluşturması açısından incelenmiştir.3. insan-çevre ilişkileri ve bu ilişkilere etki eden faktörler mimari için önemlidir. . konunun doğrudan bağlantılı olduğu “kültür” kavramı. 1. Bu bağlamda. amacın belirlenmesi. araştırılması gereken soruların belirlenmesi. kültürlerinin bir yansıması olduğu ve tüm bu ilişkilerin psikolojik süreçlerle bağlantılı olduğu anlatılır (Hall.1 Sorunun Belirlenmesi Sorunun belirlenmesi aşamasında. 1966. Bina Araştırma ve Planlama Lisansüstü Programı’nda “Turizm Yapıları” alanında yürütülen bu çalışmada. birbirleriyle olan etkileşimlerinin. Tüm bunlar dikkate alınarak. verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların sunulması aşamaları gerçekleştirilmiştir. 1. 1. sorunun belirlenmesi. Bu bağlamda. araştırmanın amacı olarak belirlenmiştir. verilerin toplanması. kaynak ön çalışmasının yapılması. “kent otelinin lobi mekanı” çalışma konusu olarak seçilmiştir. Altman ve Chemers. Yapılan literatür çalışmaları sonunda.2 Amacın Belirlenmesi Hall ile Altman ve Chemers’in çalışmalarında. kültürel farklılıkların kent otellerindeki lobi mekanının tasarımında etkili olup olmadığı.3 Araştırma Yöntemi Bu çalışma sürecinde. insanların çevreyi ve mekanları oluşturma biçimlerinin. işlevi sayesinde bir karşılaştırmaya olanak verebiliyor olması nedeniyle. 1980). mekansal araçları kullanış biçimlerinin ve mekan içindeki davranışlarının büyük ölçüde. daha önce yapılan tezler incelenmiş. “mekanın algılanması ve algılamanın kullanıcı üzerindeki etkileri” çalışma alanı olarak belirlenmiştir.

4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi Bu aşamada. alt hipotezler belirlenmiştir. aşağıda sıralanan sorular belirlenerek çalışma alanının sınırları çizilmiştir. • Söz konusu kullanıcıların mekansal özelliklerle (fiziksel. 1. konumsal özellikler ve kullanım özellikleri) ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunun.4 1.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması Bu aşamada.3.5 Veri Toplama Aşaması Bu tezde. çevre-kültür ilişkileri. sonuçlar hakkında yapılan değerlendirmeler incelenmiştir. Bu aşamadaki çalışmalar. ilgili konuların sonuçları. 1. ayrıca araştırma konusuyla ilgili alt başlıkların oluşmasını sağlamıştır. genel kullanıma açık olan lobi mekanında mekansal davranışlarına yansıtıp yansıtmadıklarının saptanmasıdır. Algılama. kurgusal. • Farklı kültürlerden kullanıcıların sahip oldukları mahremiyet özelliklerini. Bunlar: • Mekanın algılanmasında (lobi mekanı) farklı kültürlerden (Asya ve Avrupa) kullanıcılar arasında fark olup olmadığının.3.3. • Kullanıcı mekanı nasıl algılar? • Kültürel farklılıklar “mekansal algılama”yı nasıl etkiler? • İnsan davranışlarının mekan tasarımına etkileri nasıldır? • Turistlerin mekanı algılaması ve tercihleri nasıl gelişmektedir? Bu bağlamda. veri toplama aşaması iki başlık altında gerçekleştirilmiştir: • Literatür çalışmaları • Anket çalışması . mekanın algılanması. Elde edilen kaynaklardaki konular araştırma konusuyla ilişkilendirilmiş. belirlenen amaca yönelik ön araştırmalar yapılmıştır. mimarlıkta kullanıcı faktörü gibi konularla ilgili kaynaklar belirlenmiştir.

Bunun için. Mekanın nesnel özelliklerinden sonra. davranış ifadeleri anahtar kelimeler olarak kullanılarak tarama yapılmıştır. Özellikle. insan-çevre etkileşiminin kesişim noktasında yer alan kavramlardan biridir. 1997. Altman ve Chemers’in çalışmasında geniş yer bulmuştur.. Sartain vd. psikoloji literatüründe uyaran (stimulus) kaynaklı etkiler olarak geçer (Albal. Sartain vd. 1967). Rapoport’un Human Aspects of Urban Form isimli eserinde.. bazı anahtar kelimeler ve başlıklar tespit edilerek bunlarla ilgili literatürdeki ve internetteki kaynaklar taranmıştır. algılama kavramı araştırılmıştır. Nesneden kaynaklanan etkiler. yapma çevrenin çeşitliliğinde kültürel etkilerin rol oynadığına dair bilgiler bulunmuştur. bölgesellik) konuları Altman ve Chemers’in çalışmasının yanı sıra. 1966. 1967). Algılama. Lang. Mekanın algılanması duyularla gerçekleşir. Kişiden (observer) kaynaklanan etkilerde ise psikolojik ve sosyal . Hall’ın The Hidden Dimension isimli kitabı ile Altman ve Chemers’in Culture and Environment isimli çalışması söz konusu ilişkilerin anlaşılmasında temel yönlendirici kaynaklar olmuştur. Lang’ın Creating Architectural Theory isimli çalışmasında da bulunabilir. 1996. 1987. Çevresel psikoloji. mahremiyet. Bunun sonucunda. Moore ve Allan. 1968). bu konuda da çok sayıda kaynak bulunmuştur (Hall. 1990). Bu noktada. Edward T. çevresel davranışların şekillenmesinde önemli bir paya sahiptir. Bu evrede. Sartain vd. Maslow’un gereksinimler hiyerarşi ile ilgili internette ve literatürde çok sayıda çalışma yer almaktadır. Norberg-Schulz. Çevresel psikoloji kapsamında yer alan çevresel algılama ve biliş konuları da. insan-çevre-davranış ilişkilerine kullanıcı perspektifinden yaklaşan bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. Lang. 1987. Mekanın algılanması kavramının anlaşılabilmesi için algılamanın yapısal ve işlevsel özelliklerinin araştırılması önemlidir (Carlson. çevre. insan. kaynaklar en çok Gestalt psikolojisinden bahsetmektedir (Carlson. mekan kavramı araştırılmıştır (Ching. öncelikle. insan-çevre ilişkilerini içeren kaynaklar incelenmiştir. 1967).. çevresel psikoloji kavramına ulaşılmıştır.5.1 Literatür Çalışmaları Ortaya konulan sorulara cevap bulabilmek amacıyla. İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini kurmada kullandıkları davranış düzenleme mekanizmaları (kişisel mekan. von Meiss. Çevresel gereksinimler ve motivasyonlar. 1976. İnsan-çevre ilişkileriyle ilgili kaynakların incelenmesinden.5 1.3.

1. uygulama için öngörülen kişilerin bir mekan içinde gözlemlenmelerinin mümkün olmaması. Markin. mülakata oranla daha fazla insanla görüşülebilmesi sayılabilir. 2003.6 özellikler söz konusudur (Sartain ve North. Um ve Crompton. kültürün soyut yönlerine (değerler. 1999). Anket çalışmasının tercih edilmesine gerekçe olarak. Hall ve Page. Schiffman ve Kanuk. gelenekler gibi) dikkati çeken çalışmalar son yıllarda artmış olsa bile.3. pazarlama ve turizm literatüründe davranışı inceleyen kaynaklar. araştırma konusu daraltıldığında konuyla doğrudan bağlantılı çalışmalar bulmak zorlaşmaktadır. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. 1990). Bu tezin konusu olan lobi mekanının algılanmasında kültürün etkisi ile ilgili veri elde etmek üzere bir uygulama çalışması gerçekleştirmeye karar verilmiştir. Benzer şekilde. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. motivasyonun önemi üzerine yapılan çalışmalar yer almaktadır (Mayo ve Jarvis.2 Anket Çalışması Turizmde mekanın algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi üzerine gerçekleştirilen çalışmalardaki mekanlar büyük ölçekli turizm mekanlarıdır. 2000. Turizmde. yaş. yaşanılan yer. bazı psikolojik süreçlere değinmektedir (Woodside. 1974). 1981. tatil yeri tercihleriyle ilgili çalışmalar oldukça fazladır (Pizam ve Mansfeld. yaşam tarzı.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç Anket çalışmalarını değerlendirme yöntemleri. 2000). dünya görüşü. 2000). anket sonuçlarının gözlem ve mülakat sonuçlarına oranla nicel değerlendirmelere daha çok olanak vermesi. cinsiyet. Schiffman ve Kanuk. Bunun için. 2000. 1. Özellikle. kullanıcı kültürüne de yer vermişlerdir (Reisinger ve Turner. 2000). Tüketici davranışı ya da turizmde tüketici davranışı gibi konuların işlendiği kitaplarda algılamaya ve algılamayla ilgili psikolojik süreçlere ilişkin veriler bulunmuştur (Pizam ve Mansfeld. 1967. Kullanıcı-turizm çevreleri etkileşimini inceleyen ilgili çalışmalar. Tatil yeri tercihlerini inceleyen çalışmalarda ağırlıklı olarak. birincil veri toplama tekniklerinden biri olan anket kullanılmıştır. konuya turizm ve tüketici çerçevesinden bakan çalışmaların araştırılması gündeme gelmiştir. Daha sonraki aşamada. anketi oluşturan soruların türlerine göre .3.5. Ankette öncelikle.

Uygulama çalışması. . Likert tutum ölçeği bu uygulamada oldukça uygun bir ölçektir. farklı kültürlere sahip kullanıcı gruplarının mekansal özellikleri algılamaları arasındaki farkı (ya da benzerliği) ve mekansal özelliklerle ilgili tutumlarını ve ilgilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirildiği için. Bu tür bir ölçek. sorular kullanıcıların önlerine sunulan mekansal özelliklere katılıp katılmadıklarını ölçmek üzere düzenlenmiştir. Bu çalışmada.7 değişebilmektedir. sayısal verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir. Anket sonuçları. Likert tutum ölçeği olarak adlandırılmaktadır.

sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan. gelişen odak tarafından etkilenen. İnsan ve çevre bir arada olması kaçınılmaz iki varlıktır. insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü. toplumsal yaşam süreci içinde yaratılan. Bu durumda. kuvvet ve koşullar. ekin (Anonim. 1991.124). doğal strüktürün üzerinde yaratılan alanlar olarak değerlendirmektedirler (Bütün. bir kısmını veya tümünü bir arada kapsamına alır (İzgi. bir .4). bilimsel. s.1 Tanımlar ve Kavramlar Kaynaklarda çevre. karmaşık. iklimsel ve coğrafi değerlerin.19). toplumsal bir grubun veya bir toplumun kültürel ve toplumsal gelişmesi üzerinde etkili olabilecek dış etkenlerin tümü şeklinde tanımlanmıştır (Anonim. Sanoff’a göre (1991). bir grubu. Kültür kavramının tanımı farklı kaynaklarda aşağıdaki gibi yapılmıştır: Tarihi. onu etkiler ve ondan etkilenir. bireye kabul edebileceği uyaranlar yoluyla etki eden bütün eşya. s. bir topluma. bir toplumu başkalarından ayıran sosyal yapılar ile sanat. 1993.492). Çevre kavramı bir odak gerektirir ve o odağa bağlı olarak. ona yönelik onun dışında onunla ilişkili olarak oluşan. s. insanların sosyal. doğal ve yapay fiziksel yapının. insan. 2002. 1999. çevre oluşturulurken bazı etkenlerin söz konusu olduğunu ifade etmek yerinde olur. 2002. yaşadığı ortam. kültürel ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla. s. Yaşamını devam ettirdiği süre içerisinde bilinçli olarak ya da olmayarak içinde bulunduğu çevre ile değişik şekillerde ilişki kurar.556). bir ulusa. 2. biyolojik etmenlerin.355). çok yönlü bir kurgudur. toplumsal oluşumların her birini. kültürel. ekonomik. din ve düşünce özellikleri (Anonim. bir bireyin. odağı etkileyen karşılıklı etkileşim ilkelerine dayanan değişken. sanatsal.8 2. şeklinde tanımlanmıştır. çevre kavramı psikolojide. toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI İnsan çeşitli zamanlarda çeşitli çevrelerde bulunur. hars. 1997. hayvan ya da bitkileri kuşatan doğal ve yapay öğeler bütünü (Hasol. s. s. Kültür. bir kişinin içinde yer aldığı. Mimarlar ise çevreyi. insanın çevreyi şekillendirmesinde oldukça etkili olan kavramlardan biridir. ivmeli.

inançları. kültür deyimi. bilişler. antropoloji ve sosyal psikolojide kullanılır. . inançların ve davranış biçimlerinin başkalarına. onayladıklarını söyleyerek ya da söylemeyerek. Bir kültürün içerdiği. Norberg-Schulz’a göre. s. çok küçük sosyal ünitelere kadar. paylaşılan değerlerin. Böylece. toplum düzeni ve kamu binaları sıklıkla ve açık olarak bir kültürün değerlerini ve inançlarını yansıtır (Altman ve Chemers. Üçüncü olarak.79). Kültürün basit ve geniş bir tanımlaması da antropolog Herskovits (1952) tarafından.9 uygarlığa niteliklerini veren. bir gurup ya da toplumun geleneklerinden ve davranışlarından bahseder. gelenekler vb. pratikleri “zihinsel” ve “davranışsal” süreçlerden çok daha fazlasını içerir. kültür deyiminin çeşitli anahtar bileşenlerini belirlemişlerdir.4). inançlar. kültür olarak adlandırılır (Norberg-Schulz. “Güney kültürü”. değerler ve uygun davranış modelleri kültür kavramının kapsadığı bir karakteristikler kümesini oluşturur. Konut tasarımları. neyi iyi veya kötü. “kültür. duyguların ve davranışların. insan doğumundan itibaren çevresinde bir düzen kurmak için mücadele eder. Varolan bir kültürde. özellikle çocuklara geçtiği ve sonra kültürün yeni üyelerinin sosyalleşmesinin ve eğitiminin bir nesille bir sonraki nesil arasındaki anlaşmayı korumaya yardımcı olduğu anlamına gelir. 1974. “çete kültürü” ve “aile kültürü” gibi. bir toplumun değerleri. başka bir ulusta. Bu genel düzen. Dördüncü olarak. İkinci olarak. kültür objelerde ve fiziksel çevrede açığa çıkar. dünyaya bir bakış açısı geliştirmek. bireyin davranışlarında ortaya çıkar. algılamalar. yaşamlarını ve çevreyi içerir. 1980. Ayrıca. insanların inandığı dünyevi doğruları. kültürün pek çok seviyesi vardır (Altman ve Chemers. insanlar. s. “varoş kültürü”. neyi kabul edilebilir veya kabul edilemez gördüklerini de içerir. normlar. Altman ve Chemers. değerler. uygarlıkta bulunmayan maddi ve manevi değerler bütünüdür (Anonim. “Batı kültürü”. anlaşmaya varılıp bir grup insan arasında paylaşıldığını anlatır. Kültür. “Amerikan kültürü”. değerler.1488).3). 1980. 1993. Kültür deyimi genellikle sosyoloji. kültür deyimi bilişlerin. s. hareket etmek için genel yollar olduğunu kabul etmek zorundadırlar. toplumda. algılamalar. s. Kültürün başka bir parçası da nasıl davranılması ve neler yapılması konusundaki bir grup kurallar ve inançlardır. Öncelikle. değerlerini. çevrenin insan eliyle oluşturulmuş kısmıdır” şeklinde yapılmıştır. Böylece toplumun genel yönlerinden. inançlar.

83). insan davranışının üç boyutlu anlatımıdır” şeklinde bir ifadede bulunmuştur (Lang vd.. 1993.609). öyle ki bu girişim. Davranış. Davranışçılık. • nesnelerin hareket ettirilmesi. 1974. s. algılar ve eylemler yoluyla kurulur. 1997. Şekil 2. s. algılamanın somut bir fonksiyonu olarak düşünüldüğünde bazı eğilimlerden bahsedilebilir. 1987. algılamanın zihinsel yönleriyle değil. 1987.114). 1987. psikolojinin. • problem çözücü davranış.10 Davranış bazı kaynaklarda. insan davranışını anlamak için oldukça önemlidir. zihnin değil. Bunlardan biri davranışçılıktır. Psikolojik süreçlerin çevreyle baş edebilmek için işlevsel bir rolü vardır. amaca yönelik girişim olarak düşünülebilir. s. algılanmış ve bilişsel olarak organize edilmiş ihtiyaçları tatmin etme amacındadır (Lang vd.. algılama. s. duyumlamanın.84). B.24). Alman mimar J.1 İnsan davranışının temel süreçleri (Lang. s. Mekansal davranışın . farklı özellikte davranışlar mevcuttur: • duygusal davranış. s. Sözü edilen farklı davranışların bir kombinasyonu belli bir fiziksel kurulumda gerçekleşir (Lang. davranışın bilimidir [1]. dıştan gözlemlenebilecek tepkilerin toplamı (Anonim. • kişilerarası etkileşim. biliş ve mekansal davranış. Davranış. Lang’a göre. Üç süreç. • yoğun bir şekilde hareket ettirici (motor) etkinlik.97). Davranışsal modeller. davranış kavramına mimarlık ekseninden yaklaşarak. s.208) şeklinde ifade edilmiştir. 1974. “Mekansal davranış doğrudan gözlemlenebilir” (Lang.11). Bakema. s. “mimarlık. sadece gözlemlenebilir yönleriyle ilgilenmesi gerektiğini vurgulayan eğilimlerden biridir (Lang vd. organizmanın uyaranlar karşısındaki tepkilerinin tümü (Anonim. 1974.. güdüler. Psikoloji.

kişiliği.2’de görüldüğü gibi algılama. çevre ve mekansal davranış kavramları birbirleriyle yakından ilişkilidir. “kültür” ve “çevre” olarak adlandırmıştır. s.2 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış (Lang vd. Şekil 2. değerleri ve çevresiyle tanımlanır. Davranış sisteminin organizmal bileşeni önemlidir. davranışın sosyal grup bileşeni. Talcott Parsons. bireyleri gruplar halinde . davranış. bu süreçlerin gözlemlenebilir kısmını oluşturduğunu söylemek mümkündür. O halde. “sosyal grup”. Bir bireyin kişiliği. Parson’un oluşturduğu şemadaki.84).. onun nasıl düşündüğünü ve onu nasıl kullandığını da etkiler. algılama ve biliş süreciyle birlikte değerlendirmek mimarlar açısından daha uygun ve gerekli olabilir.11 algılama ve biliş sürecinin bir sonucu olduğunu. “kişilik”. Bu sebeple. dünyayı düşünme ve dünyada yaşama şeklidir (Lang vd. motivasyon. öyle ki bu sistem bireyin fizyolojik özellikleri. bu bileşenleri. davranışı yalnızca gözlemlenebilir tepkiler olarak görmek yerine.2’de “organizma”.. 1974. psikolojik olarak onu tek yapan. Herkes davranış sisteminin bir üyesidir.85). üyesi olduğu sosyal grup. bilişin ve algılamanın temelindeki tüm faktörler davranışa da etki eder. s. Şekil 2. 1974. güdülenme gibi farklı psikolojik süreçlerin etkisinde kalır. Ek olarak. kültür. Şekil 2. dünyaya bakışını oluşturan özellikler. çünkü bir bireyin fizyolojik yeterliliği sadece çevreyi algılama şeklini değil.

s. s. insanların zihinlerinde meydana gelen şeyleri içerir. olumlu ya da olumsuz. 1974. 2. değerler. gelenekler. öğrenilmiş ve belli bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan davranışın birleşimidir.9). davranışı sosyalleşme süreci yoluyla etkiler. 1966). çevresinin hem merkezi. objelerle insanlar arasındaki ilişkiler serisini içerir. inançları ve tavırları içerir. Kültür. Birey.1 Çevresel Psikoloji Zihinsel aktiviteler. öyle ki bu süreç. 1974. fiziksel çevrelerin nasıl . Bu çevre aynı zamanda sosyal özelliğe de sahiptir. birey çevresini etkiler ve çevresinden etkilenir (Lang vd. Hem sosyalleşmeye yardımcı olan. duyusal araçlarının yardımıyla gerçekleşir (Hall.2 İnsan-Çevre İlişkileri İnsan. Psikolojik süreçler fiziksel çevreden etkilenir. Çevre.2. algılama. Fiziksel çevredeki bu ilişkiler çoğu zaman mekansaldır (Rapoport. Bir birey. çevreyle ilgili. Gruplar yalnızca kişinin eylemlerinden değil. duydukları şeyler ve fiziksel çevre hakkındaki yorumları gibi. Ayrıca. gördükleri. davranışın bireylerden oluşan grubun değerleri tarafından kontrol edilen yönlerini işaret eder. normlar. beklentiler ve onaylamalardan oluşur. kokladıkları. çevreden gelen çok sayıda uyaranla karşı karşıya kalır ve bu uyaranlara tepki verir. Kültürlerarası çalışmalar. hem de tamamlayıcısıdır. s. pek çok grubun üyesidir. 1977. Kültür. dil. İnsanın çevresiyle ilişkisi.. 2. İnsanoğlu yapma çevre olarak adlandırılan şekillendirilmiş fiziksel çevrede yaşar. hem de sosyalleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan mimari düzen kişiler arasındaki ya da kişilerle nesneler arasındaki etkileşimlerin ve durumların gerçekleştiği ortamı oluşturur.83). Bu sebeple. kültürün. dünyayı algılama biçiminden de etkilenir. Davranışın kültürel bileşeni.. Bu süreçte.12 değerlendiren süreçlere ve grupların üyeleri arasındaki etkileşimlere ilişkindir. bireyin tepkileri gerek iç ortamdan gerekse dış ortamdan kaynaklanan özelliklerden etkilenir. Fakat.85). biliş ve davranış modelleri üzerindeki etkisini göstermektedir (Lang vd. insanların çevreyi algılama ve hissetme biçimi.

Söz konusu bileşenler.13 yaratılmaya ve değiştirilmeye çalışıldığı konusunu da etkiler. insanlar iklim hakkında öğrendiklerinin ve hissettiklerinin sonucu olarak farklı strüktürler inşa etmeyi öğrenebilirler. kodlama. kendi çevresini yaratmadaki rolünü vurgulayan “ekolojik bakış” tarafından ortaya konulmuştur (Ittelson ve Proshansky. toplulukları. Şekil 2. ya da fiziksel çevreyi. Böylece. s. hedef odaklı bir oluşum olarak görür. 1974.6). insan ve çevresi arasındaki dinamik. kısaca. organizmaların adapte olmak ya da yok olmak zorunda olduğu. algılama. s. s. hafıza. çevresine göre hareket eden ve duruma göre ondan etkilenen.10). “karşılıklı değişim” olarak ele alınabilir. doğal çevre ve çevresel çıktılar gibi çevresel sistem. istenilen mahremiyet düzeyine ulaşmak. Psikolojik süreçlerin ikinci bir yüzü. Bu tür davranışlar. kültürel bakışların bir sonucu olarak. tamamen değiştirebilirler. insanı çevresinin pasif bir ürünü olarak değil. göçleri ve kara parçalarının kullanımını kontrol etmek amacındadır (Altman ve Chemers. bu yapılar arasında bazen . Bu. yargılama gibi psikolojik süreçler.5). davranışları ya da çevreyle ilişkili olarak insanların nasıl hareket ettiklerini ve neler yaptıklarını içerir.3 Kültür-çevre ilişkileri (Altman ve Chemers. Şekil 2. Ayrı başlıklar altında toplanmış görünseler bile. çevresel davranış ve süreçler ile çevresel yönlenme ve dünya görüşü gibi sosyal ve kültürel yapılardır.3’te çevre ve insan arasındaki ilişkileri içeren çevresel psikolojideki temel bileşenler görülmektedir. 1980. Çevresel psikoloji. 1980. Dünyası değiştikçe insanoğlu kendini değiştirir.

s. Yapma çevreye değinmişken. Bu çeşitlilik yapma çevreyi şekillendiren insanın psikolojik ve sosyal özelliklerini çevresine yansıtmasıyla gerçekleşir.6). Çevresel psikolojinin bileşenlerinden biri olan çevresel davranış ve süreçler. insan tek başına yaşayan bir canlı olmadığı için bulunduğu çevrede mutlaka diğer canlılarla etkileşim halinde olur. insanın çevreyle ve diğer insanlarla olan ilişkilerini açıklamaya yardımcı olur.6). (3) merkezi olduğu kadar daha geniş bilgileri de içerir. Bu tez kapsamında çevresel psikolojinin tartışılmasının nedeni. (2) bütün duyular aracılığıyla bilgi sağlar. s. (5) hareket yoluyla tanımlanır ve . Yapma çevre ve onu oluşturan yapılar. Bu bağlamda. binaları. Söz konusu psikolojik süreçler. 2. çevreyi oluşturan bileşenlerden ve çevrenin türlerinden bahsetmek yerinde olur. Çevresel psikolojinin bileşenlerinin çok yönlülüğü onu farklı disiplinlerin konusu yapar. çevresel psikoloji bazı temel psikolojik süreçleri inceler (Ittelson ve Proshansky. yapıları kapsayan yapma çevrenin oluşturulmasıyla sonuçlanır. Takip eden bölüm çevre bileşenlerini irdelemektedir. 1974.6). (4) kullanılabilecek bilgiden çok daha fazlasını içerir. algılamanın da içinde bulunduğu çevreyle ilgili temel psikolojik süreçleri kapsamasıdır. çevreyle ve çevrenin algılanmasıyla ilgili şu özellikleri ileri sürmüşlerdir: (1) çevre. gereksinimleri nedeniyle mekanları. 1974.2 Çevre Bileşenleri Ittelson ve Proshansky. yapma çevre-insan ilişkisini çevresel psikoloji çerçevesinde incelemek mimarlar için büyük önem taşımaktadır. s.14 çok kesin sınırlar olmaz. Çevresel psikoloji aynı zamanda sosyal problemlerle de ilişkilidir (Ittelson ve Proshansky. Çevresel psikolojinin diğer önemli bir özelliği. s. mekanda ya da zamanda. sosyal kavramlar olmakla birlikte içsel ve bireysel özelliklerle de bağlantılıdır. 1974. çeşitlilik gösterir. Aynı zamanda. bu noktada. çevresel yönlenme ve dünya görüşü ile çevresel davranışlar ve süreçler. İnsanın fiziksel çevreyle olan ilişkileri.2. Çevresel yaklaşımın üçüncü bir özelliği disiplinlerarası olmasıdır (Ittelson ve Proshansky. 1974. Örneğin. sabit ya da verilmiş sınırlara sahiptir. davranışı incelemek için kullanılan yöntemlerle ilgilenmesidir (Ittelson ve Proshansky.6). ölçülebilir ve gözlemlenebilir.

doğal çevre koşullarındaki değişiklikleri de kapsar. düzenlilik ve konfor sonuç tasarımda birleştirilir. düzenli bir fiziksel kurulumda ortaya çıkar (Canter ve Krampen. dağlar.342). (6) sembolik anlamlara sahiptir ve (7) çevresel deneyimler.344). Ve son olarak. Sosyal yaşam. Duyularla deneyimlenen yapma çevre çoğunlukla fizikseldir.4). Aynı zamanda çevre. Yapma çevre. doğa koşullarından ve diğer insanlardan gelecek müdahalelere karşı yaşamını devam ettirebilmek ve sosyalleşebilmek amacıyla bir düzen yaratır. yapma çevreyi dört başlıkta incelemişlerdir: (1) objelerle ve mekanlarla ilişki içindeki insan. evler. Fiziksel çevre. Bazı durumlarda yapma çevre. ovalar. 1974. Ittelson ve Proshansky. 1988). yerlere ve coğrafik özelliklere ilişkindir. tasarımın konusuna uygun olmalıdır. hayvanat ve nebat gibi. grupların aktivitelerini düzenlemeye yardım ederek sosyal davranış için göstergeler (cues) sağlar (Ittelson ve Proshansky. ofisler ve hastaneler gibi. her zaman tutarlı ve tahmin edilebilir bir bütünün sistemsel kalitesi üzerine temellenir (Ittelson ve Proshansky. fiziksel bir oluşum olmakla birlikte insanlar için hem sosyal.15 deneyimlenir. s. İnsan. Fiziksel çevre çeşitli boyutlara sahip olan bir kavramdır. sıcaklık ve yağış. Doğal çevre üzerinde insan eliyle kurulmuş olan yapma çevre bazı gereksinimler nedeniyle oluşturulur. Doğal çevre. Fakat başka bir yönüyle çevre insan üzerine etkilidir (affective). çevre anlamların ya da mesajların devamlılığını sağlar. s. 1974. (3) okullar. geniş sosyal organizasyonlar çerçevesindeki bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimler. şehirler gibi. suyun ve havanın kirlenmesi gibi (Altman ve Chemers. işlevsel olmalıdır. s. çevresel şartlar. ve (4) bu kuruluşlar ve sosyal organizasyonları içeren kentsel ve bölgesel düzeydeki insan etkileşimleri (Ittelson ve Proshansky. s. okyanuslar. (2) ilgili fiziksel düzende sosyal etkileşim için bir temel olarak küçük yüz yüze gruplar. Mimarlar insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla insanların çevrelerine mekansal sınırlar inşa ederler. . insanların çevreyi değiştirmelerinin sonuçlarına ilişkindir. güzellik. suni yağış ya da yiyeceklerin. (1) doğal çevre ve (2) yapma çevre gibi alt başlıklara ayrılabilir. Yapma çevre. hem de fiziksel anlamlara sahiptir. Bunlar fiziksel ve sosyal içeriklidir. 1974. 1980. birleştiricidir ya da sosyal bir fonksiyona sahiptir.105). Kişisel sosyal kimlik bu çevrede oluşturulur. Bilişsel bir düzeyde nasıl kullanılacağına ve yorumlanacağına gelince.

4 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri (Altman ve Chemers.32). Günümüz organizasyonlarının çoğunun “zirve” yöneticileri yüksek yerlerde konumlanmış ofislere sahiptirler (Altman ve Chemers. İnsanlara içinde bulundukları çevreden çok sayıda bilgi gelir. İnsan bu bilgileri duyumlama yoluyla alır. s. Avrupa’nın Ortaçağ katedralleri uzun kulelerle tasarlanmış ve “yukarıya uzanıyor” hissi veren kemerlerle vurgulanmıştır..33). insanların hayatları boyunca etkili ve gerçek olmaya devam eden düşey boyutu temsil eder (Altman ve Chemers. Mısır piramitleri. statü ve pozitif durumlarla ilgilidir. insanların dini inançlarını ve dünyaya bakışını içeren kültürün yansımalarını taşır. s. sosyal ve kültürel yönlere de sahiptir. . 1980. 1980. dünyanın yapısı hakkındaki kültürel inanışlarda düşey boyutun önemini gösterir (Altman ve Chemers. Altman ve Chemers’a göre.44). dünya ve cehennem. cennet. Bilgiler iç ortamda çeşitli süreçlerden geçerek işlenir. çevresel yönlenme ve boyutlar yalnızca iç ortamda meydana gelen süreçler sonucunda ortaya çıkmaz. Düşey boyut.2. Düşey boyutun mekanlarda ve binalarda nasıl ortaya çıktığı Altman ve Chemers’in örnekleriyle anlaşılabilir: Yüksekte bulunan mekanların olumlu anlamları insanların yaşamlarında açıktır. insan yaşamında kullanılırken birtakım sembolleri temsil eder. 1980. s. 1980. insanların çevre hakkında sahip oldukları tutum ve duygulara ilişkin genel bir deyimdir (Altman ve Chemers. Sonuçta kişi.33). bina tasarımlarında ve dini mimarlıkta olduğu gibi. s. ofislerin düzenlenmesinde.45). batı dünyasında çok erken öğrenilen.16 2. bulunduğu konum ve çevrenin özellikleri hakkında belli izlenimler elde etmiş olur. tarih öncesi Yunan tapınakları ve benzeri örnekler. Bununla birlikte. aynı zamanda. Yükseklik. s. 1980.3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar Çevresel yönlenme. Şekil 2.

Ek olarak. Jersey City ve Los Angeles gibi şehirlerin “imajları” hakkında çeşitli sorular sormuştur. bölgeler. ince ya da geniş olabilir. insanlar. . s. dünya. düğüm noktaları ve referans noktaları (Altman ve Chemers. Yollar: Gözlemcinin. Düşey perspektif. potansiyel ya da tesadüfi olarak geçtiği kanallardır. demir yolları olabilir (Lynch. yanlarında ya da uzakta. Yollar. yaya yolları. 1980.46). 1960. insanlara Boston. Bu araştırma. Şehir plancısı Kevin Lynch. Bu iki boyutun yapma çevrenin oluşumundaki kullanımlarına bakıldığında. bir evdeki odalara açılan mekan. Bu nedenle kendinin merkez olduğunun algılanması. Bunlar. genel durumlar dünya görüşleri ve tutumların sembolize ettiği kültür ile bağlantılı olarak özelleştirilir. 1980.17 Yatay boyut da insanların günlük yaşamlarında oldukça belirgindir. Dünyanın yüzeyi hayat mücadelesinde önemli bir yer tutar: Sebze ve meyvenin yetişmesi. öyle ki düşey boyuta göre insanlar onu daha az fark ederler. 1988. Yollar. cennet ve cehennem gibi bağlayıcı noktalara sahip olduğu gibi. her türlü araca hizmet eder.32). Dünya yüzeyindeki nesneleri ve yerleri. Kevin Lynch. hayvanların hareket etmesi gibi. s. bir şehrin zihinsel imajını oluştururken beş ana bileşen kullanmışlardır: yollar.51). s. İnsan yaşamı belirgin bir biçimde yatay düzlemle sınırlıdır. birçok kültür yatay dünyayı “merkez/çevre” düşüncesi çerçevesinde düzenler. yatay boyutta kurulan düzen bileşenlerinden olan şehirleri kapsayan bir araştırma yapmıştır. saçak altındaki bir yürüyüş yolu gibi (Altman ve Chemers.35). kanallar. s.50).69). s. Kültürel değerler.“iyi” olduğu. 1980. Daha küçük ölçeklerdeki yerlere de adapte edilebilir. Çalışmasından çıkardığı sonuca göre. binaların konumlanmasında ve düzenlenmesinde önemli faktörlerdir (Canter ve Krampen. kenarlar. merkezin -genellikle kişinin ya da toplumun etrafında odaklanan. daha uzak mekanların ve kişilerin daha az istenir olduğu konusunda yoğun bir eğilim vardır. neyin istenmez olduğu konusunda bir ben merkezcilik ve ulus merkezcilikle bağlantılıdır (Altman ve Chemers. Yatay boyutun çok yaygın bir yönü de “merkez” ve “çevre” kavramlarıdır. yakın ya da mesafeli olarak görmektedirler (Altman ve Chemers. dünyada neyin istenir. dünyanın yatay özelliklerini ifade eder ve birçok kültürde dünyanın yatay düzlemi günlük yaşamda çok önemlidir. Haritalar da. yayalara. geleneksel. Form açısından çeşitlilik gösterir. 1980. s. sokaklar. bir yerden diğerine giderken kullanılan rotalardır. insanların yatay düzlemde bir çevreyi betimlerken hangi kent elemanlarını kullandıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

1960. eğer net bir forma sahipse.46). duvarlar gibi (Lynch. kesişimler. bir antika saat. Düğüm noktaları. Bölgeler: Şehrin orta büyüklükteki kısımlarıdır. Kenarlar. s. evin bölümlerini. Genellikle bölgesel ve küçüktür. meydanlar ve bezeri bölgelere örnektirler.18 Kenarlar: Gözlemci tarafından yollar olarak kullanılmayan ya da düşünülmeyen çizgisel elemanlardır.dir.51). Metro istasyonları. bir cadde aynı zamanda iki alanı birbirinden ayıran bir sınır görevi görür. bir kent meydanındaki heykel. Gözlemcinin zihinsel olarak “içine” girebildiği ve genel.52). s. 1980. s. 1960. Pizza Kulesi vb. genellikle yolların ve kenarların oluşturduğu bir ağa sahiptir (Altman ve Chemers. Bölgeler. hem de kenar olabilir. kolaylıkla tanımlanabilir. 1980. eczaneler. refüjler düğüm noktaları olarak yolları birleştirir ve yolcular için seçim noktalardır. Lynch’in belirttiği gibi. Yollarda olduğu gibi.46). s. Herkes tarafından bilinen bazı referans noktaları. kavşaklar. aktivitelerin yoğunlaştığı yerlerdir. Mısır piramitleri. Lokantalar. iki ülkeyi. . s. önemli olarak nitelendirilir (Lynch. mutfaklar gibi (Altman ve Chemers.53). Referans Noktaları: En belirgin fiziksel özelliği eşsizlik olan objelerdir.52). yolların kesiştiği yerlerdir (Lynch. sevilen bir koltuk olabilir (Altman ve Chemers. s. 1980. Referans noktaları. tiyatrolar. içerik olarak tek ya da unutulmazdır. s. bu tek bir trafik ışığı ya da ayırt edilebilir bir depo bile olabilir. Fakat. İki kıtayı. sosyolojik ve psikolojik özelliklerin bir kombinasyonudur. belirleyici bir karaktere sahip oldukları için fark edilebilir olan iki boyutlu uzantılara sahiptir (Lynch. Böyle yerler. 1980. s. kuşbakışı görüntülerde çok rahat görünür. tematik bir özelliğe sahiptir. olayların. alışveriş merkezleri.46). arka planlarıyla zıtlık oluşturuyorsa. 1960. mekansal konumlarında göze çarpan bir özellik varsa. bir odayı paylaşan iki kişiye ait alanları birbirinden ayıran sınırlarda olduğu gibi (Altman ve Chemers. Büyük meydanlar. Düğüm Noktaları: Gözlemcinin içine girebildiği. İki faz arasındaki sınırlardır. ölçekte çeşitlilik gösterir. Aynı yer bazen hem yol. örneğin. Ulaşımda bir durak noktası olan. Düğüm noktalarının da ölçek olarak çeşitli seviyeleri vardır.46). referans noktaları her zaman çok iyi tanınmaz. bir adliye binası gibi. Ev ölçeğinde de. şehrin stratejik noktalarıdır. 1960. süreklilikteki çizgisel kırıklardır: sahiller. sıklıkla fiziksel.

yemek. uyku gibi çok temel ihtiyaçlardır.364). 1980. Sinirlilik. bununla birlikte sosyal ve kültürel baskıların etkisindedir (Lang vd. kararlı ve kurulu bir çevre gereksinimlerini kapsar (Carlson. korku duyulan durumlardan uzak kalma özgürlüğü. fizyolojik. 2. gereksinimleri açıklayan bir çerçeve oluşturmuştur..4). Güvenlik Gereksinimi: Güvende hissetme. Açlık. Gereksinimler. Fizyolojik Gereksinimler: Su. s. evler gibi. s. hava. s. kendini beğenmişlik ve kaçma da fizyolojik temellidir. Diğer bir boyut da çevrenin ölçeğiyle ilgilidir. İnsan gereksinimlerinin hiyerarşik düzende açıklanabileceğini önerir. Psikolog Abraham Maslow. Fakat. Ölçeğin bu farklı seviyelerinin hepsi çevrenin önemli parçalarıdır ve her biri ayrı bir çalışma alanı olabilir (Altman ve Chemers. eşyaları ve yerleri konumlandırmada yardımcı olan göstergelerdir. 1974. topluluklar ve şehirler gibi. Seks. Çok küçük yapma çevreler vardır. Organizmal dengeyi sağlamak için bu ihtiyaçların bir an önce karşılanması gerekir [2]. mutfaklar. Saygı Görme Gereksinimi: İki şekilde gerçekleşir: Kendine saygı duyma ve diğerlerinden saygı görme [2]. saygı görme gereksinimi. s. Mesafe ve yön. 1980.2. 1974). çevresel yönlenmede genel tutumları yansıtmaktadır. estetik gereksinimler ve kendini gerçekleştirme gereksinimi (Lang vd. Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: İnsan. güvenlik gereksinimleri. ilgi görmeye ve ihtiyaç duyulmaya ihtiyaç duyar. ait olma ya da sevgi gereksinimleri. algılamaları. tatmin etmeyen bir durumu değiştirmeye yardımcı olan. psikolojik ve sosyolojik kökenlidir.84).4 Çevresel Gereksinimler Gereksinim. çevre ve kültürün bilişsel yönlenmelerde önemli bir rolü olduğu fikrini doğrulamaktadır (Altman ve Chemers. bağlılık.. mesafe ve yönü kullanma şekillerindeki çeşitlilik. kendini koruma ve anaç davranışlar kişisel beklentileri karşılamaya yöneliktir. . banyolar. daha geniş kurulu çevreler vardır. diğerleri tarafından sevilmeye.19 Lynch’in belirttiği beş anahtar bileşen. fizyolojik gereksinimler. hasta olur. bilişi ve davranışı düzenleyen zihinsel bir güç olarak tanımlanır. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi kendini rahatsız hisseder. bilişsel gereksinimler.49). yorgunluk ve susuzluk fizyolojik temellidir.

. Kişinin çevreden aldığı algısal yorumların sonucu olarak biçimlendirdiği eylem ve davranış grubuna eylem sistemi denilmektedir (Aydınlı. kurduğunu ve öğrendiğini tanımlamak için kullanılmaktadır (Rapoport. Murray’a göre. Estetik Gereksinimler: Görsel tatmin. inceleme. insan davranışını motive eden gereksinimler ikiye ayrılır: birincil (fizyolojik) ve ikincil (sosyolojik) gereksinimler. s. belli bir zamanda o çevrede bulunan insanların doğrudan duyusal deneyimlerini anlatır.84). s. 1986.361). emniyet koşulları vb. yönelme vb. çevreyle aktif bir alışverişin ürünüdür. 2. ekonomik.2. seçme. 1986. çevreyi nasıl algıladığımızın bir sonucudur. bu algılamalar. “eylem sistemi”ni belirlemektedir. termal. s. s. simgesellik ve benzetmelerle ilişkilidir ve yalnızca tasarımcı zihinsel süreçleri anladığında tatmin edilebilir (Lang vd. eğitim. bireyin algılaması ve hareketi süreçlerle ilişkilidir.31). ideolojik. kültürel. kavrama gibi gereksinimlerden oluşur. politik. 1974. Bu koşullara göre belirlenen kullanıcı gereksinimleri. Çevresel algılama. akustik koşullar. karar verme. 1977. Çeşitli gereksinimlere bağlı olarak belirlenen eylemler için gerekli koşullar şu şekilde gruplanmıştır: Fiziksel Koşullar: mekansal. Çevresel biliş deyimi. Sosyal ve psikolojik gereksinimler. Murray. sağlık. normatif. hukuksal vb. anlama. listelediği sosyal ihtiyaçların tüm insanlarda görüldüğünü. Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi: Kişinin sahip olduğu özelliklerden daha fazlasına sahip olma. Psikolojik Koşullar: algılama. . Bir düzen içinde nasıl davrandığımız. güzellik gibi kavramları içerir (Aydınlı.5 Çevresel Algılama ve Biliş Çevrenin algılanması.20 Bilişsel Gereksinimler: Bilme. insanların çevreyi nasıl anladığını.7).5). Bir çevrede. Sosyal Koşullar: teknolojik. fakat düzeylerinin bireyden bireye değişiklik gösterdiğini vurgulamıştır (Carlson. insanın bu düzen içindeki hareketlerinden çıkardığı bilgiye bağlıdır. s. kapasitesinin en üst seviyesine gelebilme isteğidir [2].

Güney Pasifik’te tropikal bir adaya taşınıyorsunuz. çevre hakkındaki algılamalar. Şemalar rollerle özelleştirilmiştir. Böylece. çevrenin özellikleri ve yerleşmeler hakkında bilgi toplamak. kodladığı. Yeni bir çevreyle başa çıkmanın birinci aşaması onun hakkında bilgi elde etmektir. ya da tam tersi. bilme ve anlama sürecine ve ürüne (bilinen şey) ilişkindir. Etrafta nasıl dolaşabilirim?. 1980. Zaire’de yağmur ormanlarındasınız. koklama. çevreyi zihinlerinde inşa ederken kullandıkları şemalar ve bunların davranışı ve tasarımı nasıl etkilediği önemlidir (Rapoport. s. öyle ki.109). (2) bir kent sakinisiniz ve küçük bir kasabaya taşınıyorsunuz. göreceli yerleşimler ve fenomenlerin özellikleri hakkında elde ettiği. (4) ya da. çeşitli duyumsal özellikler (modalities) aracılığıyla gerçekleşir. organize etmek. ada 3 mile 1 milden daha geniş değil.21 Biliş. bir bireyin gündelik mekansal çevresinde. duyma. desteğe. bu duyumsal özellikleri. depoladığı. hayatınızın. Yiyeceklere. böyle radikal dönüşümler karşısında insanı bazı çok basit sorular ilgilendirmelidir. Altman ve Chemers’a göre. (3) birdenbire. hatırladığı ve deşifre ettiği bilgileri içeren psikolojik süreçler serisinden oluşur. yeni ve garip bir çevrenin farklı parçaları hakkındaki duygu ve düşüncelerden oluşan çevresel yönlenmeleri kurmak zorundadır. bu bilgiyi seçmek. dokunma. küçük bir kasabada doğdunuz ve geniş bir kentsel bölgeye taşındınız. Bu da.44). Çevresel algılama ve biliş süreci. kendinizi aşağıdaki koşullardan herhangi birinde hayal edin: (1) birdenbire ve hazırlıksız bir şekilde Mbuti Pigmeleri’nin dünyasında. Bir mekandan diğerine yolumu nasıl bulabilirim?. s. Altman ve Chemers. zihinsel haritalar. onu nasıl tanıdıkları. aletlere ve insanlara nasıl ulaşabilirim?” gibi. insanların fiziksel çevre hakkında sahip oldukları ve temel olarak mekansal davranışa etki eden mekansal imgeler olarak değerlendirilebilir (Rapoport. Eşyalar nerede konumlanmıştır?. s. kişi. bilişler ve inançlara ilişkindir (Altman ve Chemers.119). 1977. Çevresel biliş deyimi. 1977. yeni ve tuhaf bir çevreye taşınmaktan dolayı dramatik bir şekilde değiştiği kişisel bir örnek seçin. “bilmeye çalışmak” anlamında kullanılan Latince bir kelimeden gelmektedir. İnsanların fiziksel dünyaya anlam verme şekli. tat alma ve . görme. “Çevre hakkında nasıl bilgi edinebilirim?. Altman ve Chemers şu soruları sormuşlardır: İnsanlar çevre hakkındaki bilgiyi nasıl elde eder ve nasıl işlerler? Bu konular hakkında bir fikre sahip olmak için. Eğer şemaların bir bireyin öznel bilgi yapısını temsil ettiği kabul edilirse.

Bu bilgi işleme süreci. zihinsel haritaların ya da çevrenin çeşitli özellikleri hakkındaki bilişlerin parçalarını bir araya getirmemize yardımcı olur (Altman ve Chemers. Böylece yeni bir yerleşme. İnsanlar çevreyi yorumlarlar. hayvan yaşamı. Kişi zihninde çevrenin bir resmini kurabilmek için hisseder ve dokunur. çevre hakkında diğer insanlara birşeyler anlatabilmek ya da nesneleri konumlandırmak için kullanılır. Altman ve Chemers. . evlerden ve kamu alanlarından gelen yemek kokuları gibi. okyanus. 1980. s. yollar. Tüm bu psikolojik bilgi işleme aktiviteleri. hızlı ve etkili bir biçimde alanların yerleri saptanmaya başlanır. yağmur ormanlarının nemini ve toprağın dokusunu hisseder. geçmiş deneyimlerimizi ya da kişiliğimizi donatan bilginin kodlanmasını ve sınıflandırılmasını içerir. Bilgi ihtiyaç duyulduğunda deşifre edilir. “ahşap standın üstünde” gibi ifadelerle kodlandığını.44). sınırlar ve diğer çevresel özellikler. herhangi bir nesneye dayanarak. 1980. çeşitli seslerin hareket ve yaklaşımları.22 kinestesis (pozisyon duygusu ve vücut parçalarının hareketi) şeklinde sıralamışlardır. çevre yavaş yavaş tanınmaya. Nesneleri dinlenilir. çevrede gezinebilmek. alanlar arasındaki uzaklıklar. benzer ya da farklı olarak kodlandığını anlatırlar. Başka bir deyişle. “başka bir alanda X’e benzer nesne” şeklinde nitelendirilir (Altman ve Chemers. Mekanlar. “süpermarketin solunda”. benzer ya da farklı çevre deneyimleriyle kıyaslanarak ve çevrenin diğer özellikleriyle ilişkilendirilerek bilginin gruplandığını ve organize edildiğini. Bütün duyular çevrenin çeşitli özellikleri hakkında doğrudan bilgi sağlar. zihinlerde depolandığını ve daha sonra hatırlandığını belirtmişlerdir. sınır işaretleri. Hepsi bize çevrenin özellikleri ve nesnelerin yerleşimleri hakkında bir şeyler söyler. çiçekler ve yeşillikler. hayvanların sesleri. Nesnelerin birbiriyle ilişkileri. s. kokuların da. Benzer şekilde yerlerin de. Bir yer hakkındaki bilgi etrafa bakılarak edinilir. ağaçların arasında ıslık gibi öten rüzgar. okyanusun serpintisini. çevresel bilişler psikolojiktir. A alanından B alanına gidilip gidilemeyeceği ve nasıl gidileceği öğrenilmeye çalışılır.46). Zihinlerimize girer ve çeşitli koşullarda daha sonra kullanılmak üzere uygun hale gelir. uçuşan çöl kumları. dolaylı olarak. dahası. resimlerin. Altman ve Chemers’a göre. duyularla elde edilen bilginin bir süreç sonucunda işlenmesiyle yavaş yavaş alışılmış hale gelir. Nesneler koklanır. Bu duyumsal girdiler. trafik sesleri. çevreyi anlamanın bir parçası haline gelir ve bunlar tekrar tekrar hatırlanan deneyimlerdir. onunla ilgili nesneler hatırlanmaya. Rüzgarı. insanların gidiş gelişleri gibi.

3 Davranışsal Süreçler J. s. içsel bir süreç olmasına rağmen bu bilgiler arasından hangilerinin seçileceği ve yorumlanacağı kültür gibi öznel özelliklere bağlıdır. sonra bir kişinin kenti anlamak için yaklaşımı ve tasarım için kullanılan kriterler farklı olabilir (Rapoport. Çevresel algılama önemlidir. 2. bunun ardından sonuçlar sunulur ve zihinde canlandırılır.” (Lang ve diğ. 1974. “Biz. s. Çevresel algılama. İnsanlar çeşitli .24). 1980. Algılama ve mekansal algılama konusu daha geniş olarak 3.23 Duyularla çevre hakkında bilgi elde edilir. 2. Tasarımın bütün adımlarında insan davranışı hakkında tahminlerde bulunuyoruz ve çalışmalarımızdaki başarı ya da başarısızlıklar insan davranışını tahmin etme yeteneğimize bağlıdır. çevresel davranışla ilişkilidir ve doğrudan kültür-çevre ilişkilerine dayanır (Altman ve Chemers. mimarlar olarak yarattığımız çevre sayesinde insanların gelecek davranışlarını şekillendirmeye yardımcı oluruz. s.1 Tanımı ve Anlamı Mahremiyet.1 Mahremiyet 2. Noble’ye göre. farklı kullanıcı grupları farklı algılanmış çevrelere sahip olabilirler.3. kararlı ve uygun olduğu. etkileşimine etki eder. insanlar kendilerine ve yaşamlarına anlamlı gelecek şekillerde bu bilgiyi işler ve organize ederler. Kullanıcının algılanmış çevresi.27). çünkü kültürel ve kişisel çeşitliliği sunar. kişisel mekan ve bölgesellik. Çevreyle ilişkilendirilerek incelenebilecek pek çok sosyal davranış mevcuttur. insan ilişkilerini düzenleyen ve şekillendiren önemli kavramlardan biridir. s. çevreden gelen bilgilerin işlendiği psikolojik bir süreçtir.1. bölümde tartışılacaktır. 1980.75).47). Çevresel algılama.3. 1977. Kişiye çevreden çok sayıda ve çeşitte bilgi ulaşır. yoğun olarak kültürel deneyimlerin etkisi altındadır (Altman ve Chemers. Neyin anlamlı. Mahremiyet. Özellikle mimari mekanlarda insan davranışına.. onun pozitif ve negatif nitelikleri plancıya ve tasarımcıya farklı gelebilir.

1980. s. değişken bir süreçtir (Altman ve Chemers. kişilerin ya da grupların diğerleriyle. Kısaca.75). Şekil 2. mahremiyet tanımlarının. görsel. insanların diğerlerine karşı açıklık/kapalılıklarını düzenlemeye çalıştıkları.76). bölgesel ve sosyal davranış gibi alanlar arasında bir köprü görevi görmektedir.145). Mahremiyet düzenleme. s. Burada vurgulanması gereken nokta mahremiyetin yalıtımla aynı şey olmadığıdır.5 Davranış düzenleme mekanizmaları (Altman ve Chemers. Altman’ın oluşturduğu çalışmaya göre ise. işitsel ya da kokusal etkileşimlerini kontrol etme yeteneğine sahip olmaları konusunu içermesi gerektiğini vurgulamaktadır (Lang. Benzer görünebilirler. Böyle bir çevrede mahremiyet.24 gereksinimler sonucunda mimari mekanlar içinde bulunmak ve yaşamak durumunda kalır. mahremiyet. fakat birey için farklı derecelerdeki seçimleri temsil eder (Ittelson ve . 1987. s. kişisel mekan. Ittelson ve Proshansky. Lang. insanlara bazı durumlarda diğerlerine karşı açık olmaya. 1980. çevresel tasarımla ilişkili olarak mahremiyetin iki boyutunu şöyle açıklamaktadırlar: istenmeyen müdahaleden uzak kalmak ve iletişim yeri ile zamanını belirleyebilme özgürlüğü (Ittelson ve Proshansky. insanlar kendilerini rahat hissedebilmek için mahremiyet düzenleme mekanizmasını bir araç olarak kullanırlar. kişiler arası bir sınır düzenleme sürecidir.160). Bu modelde. mahremiyet. bazı zamanlarda etkileşime kapalı olmaya olanak sağlar. kişiler arasında iletişim dili görevini görebilir. bir insanın ya da bir grubun diğerleriyle etkileşimde bulunduğu. s. mahremiyet. 1974.

79). s. s. sözlü ya da sözsüz şekilde ifade edilebilir. Lang’a göre.75) Kültürler. mevcut davranış modeline.3.155).146). Örneğin. Bu tez kapsamında irdelenen mahremiyet kavramı. s. öyle ki bu kavramlar insanların diğerlerine olan açıklık ya da kapalılıklarını etkiler (Altman ve Chemers. geleneklerin. s. kültürel içeriğe. Bazı kültürlerde. s. sembolik ve gerçek bölgesel ayırıcıların.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı Altman ve Chemers. istenilen mahremiyetin tipi ve seviyesi.1.90). 1980. Bazılarında. kişisel mekan ve bölge ile ilgili davranışların. hiç kapı yoktur (Altman ve Chemers. aileler komün halinde yaşarlar. s. mekan ya da mekansal bileşenler aracılığıyla oluşturulur. Günlük deneyimler. 1974. konutlarda her bireyin bir odası vardır. Almanlar ve Hollandalılar sesi engellemek için kalın duvarlara ve çift kapılara güvenirler ve sesi engellemek için kendi konsantrasyon güçlerini kullanmak zorunda kalırlarsa çok zorlanırlar . Yan tarafta bir parti devam ederken bir Japon evinde geceyi geçirmek Batılı bir insan için yeni bir duyumsal deneyimdir. Mahremiyet. fakat akustik engeller olarak kağıt duvarlarla mükemmel bir şekilde idare ederler. 1980. odasının kapısını kapatarak ya da sandalyesinin yönünü değiştirerek diğerleriyle arasındaki ulaşılabilirlik durumunu kendisine göre dengeler. 1974. Duvarların. tezin konusu olan lobi mekanının ortak kullanıma açık. kişiliğe ve bireylerin isteklerine bağlıdır. ekranların. uzaklıkların kullanımı.25 Proshansky. 1987.153). 2. çevresel davranışın temel yönleriyle ilişkili olduğunu ve doğrudan kültür/çevre ilişkilerine dayandığını belirtmişlerdir (Altman ve Chemers. çevresel tasarımcıların bir ölçüde kontrol edebildiği mahremiyeti elde etmek için gerekli olan mekanizmalardır (Lang. görsel olarak çeşitli yollar sergilerler. kişiler yalnız kalmak istediklerinde kendi odalarına giderler ve kapıyı kapatırlar. Tam tersine. kuralların ve normların bir çeşitliliğini sunar. kişi başkalarıyla bir arada bulunduğu mekanı terk ederek. mahremiyet. Japonlar. Sözsüz ifade. 1980. kültürel ve alt kültürel etkenlerin mahremiyetten istenilenler ve beklenilenler konusunda bir payı olduğunu göstermektedir (Ittelson ve Proshansky. genel bir mekan olması nedeniyle önem kazanmaktadır.

80). Bunun niceliği ise. bu etkinin farkında olmayarak uygun mahremiyet durumunun. kişinin kendisini diğer insanlara karşı mesafelendirmesidir. sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlarda insanlar arasında kaliteli ilişkilerin gerçekleşebilmesi açısından önemli hale gelir. kendisininki olduğunu kabul eder. bilinçli ya da bilinçsiz. 1966. s. 2. sosyal etkileşimde çevreyi kullanmanın temel yolu. tam tersine. Birkaç adım geri çekilseydiniz nasıl tepki gösterirdi? Ya da. Bu düşünceye göre. 1980. Ya da. kültürler arasında değişiklik gösteren. Bir turizm mekanı olan lobi mekanında da farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi söz konusudur. Biraz daha yaklaşsaydınız ne olurdu? (3) Şimdi de bir havaalanındasınız. mekan kullanıcılarının kültürlerini ve mahremiyet anlayışlarını tanımak tasarımcılar açısından önemli hale gelir. s.2 Kişisel Mekan Altman ve Chemers’a göre (1980). boş bir otobüstesiniz. insanlara uygun gelen türleridir (Altman ve Chemers. Asansöre birisi biniyor ve doğrudan sizin hemen yanınızda duruyor. doğrudan sizin yanınıza oturuyor. Bu noktada. Mahremiyet kavramında kişi. Kişi. diğerlerine yaklaşarak ya da uzaklaşarak.26 (Hall. kendi bünyelerinde bireylerin diğerleriyle etkileşimini düzenlemesine yardımcı olan davranışsal mekanizmalar geliştirmişlerdir.3. İnsanların mahremiyet kavramını algılama şekli kültürlerine göre farklılık gösterdiğinden. bekleme salonunda oturacak yer seçen insanları . boş bir asansördesiniz.43). Kişi. Kültürler. sokakta karşılaştığınız bir tanıdıkla konuşurken belli bir mesafe kullanırsınız. mekanizmaların varlığı ya da yokluğu değil. Bu durum. kişinin üyesi olduğu kültüre göre değişkenlik gösterir. bunu davranışlarına yansıtmaları sonucu mekanı kullanmalarında da farklılıklar görülebilir. biri biniyor. diğer insanlarla olan ilişkilerini kendisine olan ulaşılabilirliğin nitelikleri yoluyla tanımlama ve kontrol etme yetisine sahiptir. sosyal bir süreç olan mekansal mesafelendirme hakkında daha iyi bir fikre sahip olabilmeleri için insanların içinde olduğu ya da olabileceği bazı deneyimleri düşünmelerini istemişlerdir: (1) Geniş. Altman ve Chemers. fiziksel ya da sosyal olarak ulaşılabilirliğini düzenler. Birisi bu şekilde hareket etse ne hissederdiniz? Ne yapardınız? Bu gibi durumlarda insanlar kendi yerlerini belirlerken neye dikkat ederler? (2) Kız arkadaşınız ya da erkek arkadaşınız samimiyet kurarken size çok yakın duruyor.

kişisel mekan sabit ve değişmez değildir. Kişisel mekanın. sonucu ve anlamı fiziksel ve sosyaldir. mekansal mesafelerin yönetilmesine bağlı bir kavramdır [3]. bir sabun köpüğüne. insanlar genellikle mekanı kendilerine konforlu gelecek şekilde düzenlerler ya da etraftaki mobilyaları hareket ettirirler (Lang. Kişisel mekanı anlamak. insanların etrafında bulunan. ilişkide bulunulan kişinin aslında sosyal yaşamdaki yerini ve değerini ifade eder. s. s. 1980. Her bir deyim sosyal ilişkiler hakkında hangi imalarda bulunuyor? Bu örnekler. Bazen. kişisel mekan da. Kişisel mekanla ilgili olarak Altman ve Chemers de şu ifadeleri kullanmışlardır: Kişisel mekan. sabit özellikli çevrelerin tasarımında önemlidir.. 1974. Kişisel mekan. insanlara yakın durulur. 1987. Yeteri kadar koltuk boşken. çünkü kişi diğerleriyle uygun ve istenir bir iletişim seviyesini düzenleme girişiminde olmaktadır (Altman ve Chemers. öyle ki nereye giderlerse gitsinler bu mekan onlarladır. bir salyangoz kabuğuna.147).207).27 gözlemliyorsunuz. s. . mesafenin günlük sosyal ilişkilerde aktif olarak kullanılmasının. görünmez bir sınıra sahip olan mekandır. koşullara göre değişir. Sommer’e göre (1969). başka birinin hemen yanına oturuyorlar mı? Aynı sıraya ya da salonun aynı bölgesine oturuyorlar mı? Daha fazla insan salona geldikçe neler oluyor. s.147). dairesel bir formu olması ya da tüm yönlere eşit şekilde uzanmış olması gerekmez. “ensemde soluğunu hissediyordum” gibi. Otobüs terminali bekleme salonu gibi. Bununla birlikte. mekansal ihtiyaçlardaki bireysel ve durumsal farklılıklarda açığa çıkar (Lang vd. 1987. Kişisel mekan kavramının mimarlıktaki değeri. basit. yabancıların içine giremeyeceği görünmez bir sınırla oluşan alana işaret eder. havaya ve nefes alma odasına benzeyebilir (Lang.102). bazen uzaklaşılır. 1980. birkaç mahremiyet düzenleme mekanizmasından biri olarak. insan vücudunu çevreleyen. insanların karşılaşmaları esnasında her birinin etrafını saran.101). s. Diğer durumlarda. ama çoğu zaman sözle ifade edilmeyen bir gerçek olduğunu göstermektedir (Altman ve Chemers. Kişisel mekan. kişisel mekan. Mesafelendirme fiziksel özellikli olmakla birlikte. değişken bir sınır düzenleme aracıysa. oturma modeli nasıl değişiyor? (4) İnsanların diğerleriyle ilişkilerinde kullanılan mesafe deyimlerini düşünün: “yanına yaklaştırmamak”. Nasıl ki mahremiyet dinamik.

ikincil ve kamusal bölgeler olmak üzere üç başlıkta analiz etmişlerdir (Altman ve Chemers.3. insan bölgeselliği şu özellikleri içerecek şekilde tanımlanabilir: (1) bir mekan ya da obje geçici ya da sürekli olarak kontrol altına alınır. ve • temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasından bilişsel ve estetik ihtiyaçların tatmin edilmesine kadar çeşitlilik gösteren fonksiyonların görülmesi (Lang. çeşitli özellikte insanların bir araya geldiği. 1980).122). (5) bölgeler. kamusal bölgeleri geçici .84). s. neredeyse herkes. sıklıkla kişiselleştirilir ve işaretlenir (Altman ve Chemers. Bölgeselliğin sahip olduğu temel özellikler şunlardır: • bir yerin sahibi olmak ya da o yer üzerinde hakları olmak.. aynı mekan içinde bulunmak ve aynı mekanı kullanmak dolayısıyla kendilerini diğer insanlarla etkileşim ve ilişki içinde buldukları alanlardır. sahiplenilir. depolanması) gibi. (4) bölgesellik. toplumun her üyesine açık olan bölgelerdir.3. Bazı kesinleşmiş sosyal kuralları gözettiği sürece. küçük ya da büyük olabilir. (3) sahiplenme bir grup ya da bir kişi tarafından gerçekleştirilebilir. Altman ve Chemers. s. bölgeleri. aile yapısı) ve fiziksel fonksiyonlar (yiyeceklerin düzenlenmesi. “Benim” kişisel zamiri. 1980. Tezin konusu olan lobi mekanı. çeşitli fonksiyonların herhangi birine hizmet edebilir.3 Bölgesellik İnsan bölgeleri diye adlandırılan olguların çoğu mahremiyet kavramının özelliklerini içerir (Ittelson ve Proshansky. 1974. 1987. Seçim özgürlüğü. s. toplumun her üyesinin kullanımına olanak veren bir kamusal alan olduğundan kamusal bölgelerin irdelenmesi tezin konusu açısından önemlidir. resmi ya da normatif anlamdaki sahiplenmeden daha fazlasını kapsar (Lang vd. • bir alanın kişiselleştirilmesi ya da işaretlenmesi. Altman ve Chemers’a göre. • müdahalelere karşı savunma hakkı. birincil. 2. kimlik. bireyin fiziksel kurulumu üzerinde bir kontrole sahip olabilmesi anlamına gelir ve bu bağlamda insan bölgeselliği kavramı ortaya çıkar. 1974). (2) mekan ya da obje. sosyalleşmeye açık olan.1 Kamusal Bölgeler Kamusal bölgeler. sosyal fonksiyonlar (statü.3. Kamusal alanlar.28 2.148).

Örneğin. güvenliği sağlama gibi sosyal süreçleri kolaylaştırma işlevine sahiptir.29 ve kısa dönemli olarak kullanma hakkına sahiptir. bir sokak. bunlar: Bölmeler (stalls). birey ile diğerleri arasındaki sınırı oluşturmasıyla olur. . Kullanılan alan.3. bölgeselliğin insan yaşamının her seviyesinde. Böyle yerlerde kontrol büyük ölçüde o yeri kullanma süresi ile sınırlıdır. Sosyalleşmenin gereği ve sonucu olarak. bireylerde önemli bir düzenleyici olduğunu vurgulamıştır. birkaç tip kamusal bölge tanımlamıştır. çoğu plajda insanlar giyinik olmalıdırlar. büyük gruplarda. Turlar. kamusal alanlar her toplumda görülür. örneğin. merkezi bir market ya da plaza. Kamusal bölgeler geçicidir ve genellikle kullanıcılarının hayatlarının merkezi değildir. kişinin kontrolü altında geçici olarak kullanılır. topluluklarda. Edney’e göre. gelip geçenler izleyici kişinin arkasından geçerler. 2. Kamusal alanlar tüm kültürlerde ortaya çıkar. bir otobüs ve trendeki oturma yerleri. Sosyalleşme. İnsan bölgeselliğinin iki genel fonksiyonu vardır: (1) kişisel kimliğin yönetilmesi. Örneğin. Bölgeselliğin özelliklerini anlamak bu noktada önemlidir. bölgesellik.3. kişinin etrafındaki alana ilişkindir. tenis kortları ve telefon kulübeleri gibi insanların geçici isteklerde bulunma hakkına sahip oldukları kamusal mekanlardır. bir tiyatro salonundaki koltuklar kamusal bölgelere örnektir. Bölgelerin kişisel kimliği yönetmesi. (2) sosyal sistemlerin düzenlenmesi. planlama. alışveriş alanları ve işlek caddeler dünyadaki hemen her toplulukta mevcuttur (Altman ve Chemers. bazı kaynaklara ulaşabilmek için bir düzen oluşturur. Davranışların bir düzen içinde ve belli kurallarla oluşmasını gerektirir. Goffman. restorandaki masalar. parklara çöp atmamalı ya da korunan alanlarda doğal malzemeleri yerinden hareket ettirmemelidirler. diğerlerinin davranışlarını tahmin etme. kişi genellikle o kültürün birçok üyesinin kullandığı alanları bulur.2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları Edney (1976). halk plajları. sıralar (turns). Parklar. Bir toplumun ya da alt gurubun neredeyse bütün üyeleri bazı genel sosyal kurallara uydukları sürece kamusal bölgelere ulaşılabilirlik elde edebilirler. 1980). Ne kadar küçük bir topluluk olursa olsun. insanların bir arada bulunması ve birbirleriyle ilişki kurması durumudur. bir sanat galerisindeki ziyaretçinin ya da vitrine bakan bir kişinin önündeki alana tecavüz etmek alışılagelmiş bir durum değildir.

mahremiyetin yönlerinin kendilerinin/diğerlerinin farklılıklarını kurmakla ilişkili olduğunu da sunar (Altman ve Chemers. Mekanın kişiselleştirilmesi süreci bilinçli olabilir. Kişi. Bu bölümde ele alınan çevresel algılama ve biliş. kullandıkları ve sahiplendikleri mekanları kişiselleştirme yoluna giderler. bu çerçevede kendi farklılıklarını oluşturmak için yansıtırlar.137). böylece. bir çevrenin kişiselleştirilmesi yalnızca mekanlara ulaşılabilirliği kontrol etmek anlamına gelmez. kendi yerinin nerede başlayıp nerede bittiğini diğerlerine haber verir. içinde bulunduğu çevreyle sürekli bir etkileşim halindedir. Sonuç olarak. psikolojik güvenlik ve sembolik estetik amacıyla da gerçekleştirilir (Lang. Diğer bir deyişle.143). 1980. çevresel psikoloji kapsamında irdelenen söz konusu süreçlerdendir.30 Bir odayı dekorasyon aracılığıyla kişiselleştirerek birey çevreye damgasını vurur. Çevreden bilgi alma ve tepki verme durumu arasında bazı süreçler gerçekleşir. İnsan bölgeselliğinin ikinci fonksiyonu. birçok amaca hizmet eder: Belirli aktivite modellerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevrenin adapte edilmesi kadar. İnsanın çevresini şekillendirmesinde etkili olan çevresel algılama ve biliş. fakat genellikle bilinçsizdir. Böylece. 2. Bölgeleri kullanmak. bölgesel kontrol için duyulan isteğin bir gösterimidir ve çevrenin aktivite modellerine daha iyi uyması için harcanan gücün sonucu olduğu kadar estetik tatların bir dışa vurumudur (Lang. kişinin sahip olduğu inançları ve değerleri gösterir.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme Altman ve Chemers’a göre. s. alınan bilgilere tepki verebilme. 1987).3. 1987.148). kurmak ve sürdürmek amacıyla. insanlar yaşamlarını devam ettirirken farklı çevreleri deneyimlerler. Ayrıca bölgeler. sosyal süreçlerin düzenlenmesidir. çevreden bilgi alır ve tepki verir. fiziksel ve psikolojik olarak mücadele etmeyi ve yaşam fonksiyonlarını düzen içinde ve sistematik olarak yerine getirmeye yardımcı olur (Altman ve Chemers. bu sebeple çevre . Mekanların kişiselleştirilmesi. bazı süreçler sayesinde olur. kim olduklarını ve neye inandıklarını ifade etmek. 1980. s. Davranış. insanlar kendi kimliklerini ifade etmek. s. aynı zamanda kendilerini diğer insanlara tanıtmak. İnsanlar mekanlara kişisel yönlerini sadece diğerlerine karşı ulaşılabilirliklerini düzenlemek için değil.

Kültürün etkisine bu bölümde kısaca değinilmiş olup.31 tasarımcıları ve mimarlar için göz ardı edilmemesi gereken konulardır. algılamayla bağlantılı diğer bir konu olan davranışsal süreçlere de değinilmiştir. Bu bölümde. Mahremiyetin derecesi kültürden kültüre farklılık göstermektedir. . 3. 4. Bu süreçler arasında özellikle mahremiyet. mekansal tasarıma veri olabilecek. bölümde incelenecek olan mekansal algılama için temel oluşturan çevresel psikolojik süreçlerin yanı sıra. insanlarının birbirleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir kavram olup. Kültür olgusu davranışlara etki ettiği gibi çevresel algılamaya da etki eder. bölümde geniş bir şekilde incelenecektir. çoğunlukla mekanlar ya da mekansal öğeler aracılığıyla gerçekleştirilir.

duvarların iki tarafı vardır. W. Bunlardan ilki algısal mekandır. Mekan tanımı bu kadar sabit ve sığ değildir. Schmarsow gibi tarihçilerin çalışmalarıyla gelişmiştir (von Meiss. durumlar çeşitli mekanların oluşmasını sağlar. “boşluk” oluşturma sanatıdır.1.1. yy’ın başlarında. s.1 Mekanın Tanımı Aristotle. 1977. Üç boyutlu fiziksel mekandan daha fazlasıdır (Rapoport. Mekanın sınırlayıcıları olan fiziksel düzlemler bazen bu sınırları belirsiz hale getiren. mekanı nesneleri içinde bulunduran bir kap olarak tanımlamıştır. esneten bileşenler haline dönüşür. 3. Bu durumda önem kazanan.32 3. 1990. Mekan. mekanın içindeki donatıların birbiriyle ilişkisi vb. yy’ın sonlarında. Mekanın sınırları ve boyutları değiştikçe ve çeşitlendikçe mekanı kavramada başka başka araçların devreye girdiği fark edilir. Schelling’in Philosophie der Kunst adlı eseriyle başlamıştır. Tarih öncesi dönemlerde oluşturan teoriler daha çok binaların fiziksel bileşenlerine dayalıdır. boşluk içten ve dıştan tanımlıdır.1 Mekan 3. Mekanla ilgili tartışmalar.2 Mekan Çeşitleri Mekanı oluşturan bileşenlerin farklı şekillerde kurgulanması. nadiren doğrudan mekandan bahseder. İnsan bu kapalı kutu içine konulduğunda kendisini ve mekanı sınırlayan altı düzlemi gözleriyle kavrar. Wölfflin. Gözler mekanı kavramayı sağlayan tek araç değildir. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI 3. Alman filozof F.9-12). içte doldurulmuş bir boşluktur. mekanın boyutlarından . Mimarlık. 19. mekanın çevreyle ilişkisi. Riegl. s. boy ve yükseklikten oluşan. İnsan onu sadece zihniyle değil vücuduyla da kavrar. mekan basit ya da tek bir kavram değildir. Mekan denince akla öncelikle en. düzlemlerle sınırlı bir kapalı kutu gelir.101). 19. Mekan dıştan sınırlı. Mekan kişinin bulunduğu yerdir. çevrenin üç boyutlu uzantıları olarak deneyimlenir. çevrenin çok önemli bir yönü olmasına rağmen. Mimarlık üzerine yazılan tarih öncesi bilimsel eserler.

1966. çünkü mekanlar insanlar için oluşturulur. Mükemmel bir şekilde oranlanmış bir Palladian odası büyük bir hayranlık uyandırabilir. Mekanlar. s. İçerdeki mekan. 1976. 1976. bir oturma odası. merkezi bir şömine etrafında birbirine açılır (Conway ve Roenisch. bir dans salonu ya da bir açık planlı ofis olabilir. fakat bu mekan bir avlu ya da bir bahçe de olabilir. duvar. küçük bir pencereden giren kör edici günışığına maruz kaldığında. iç mekan ve dış mekan arasındaki sınırları belirsizleştirebilir (Hall. “Mimarlığın boyutları. böler ve bizim onu deneyimleme şeklimizi etkiler. algısal mekanın boyutlarıdır”. birbirinden ayrılmış kapalı mekanlar değildir. o birey için deneyimlediği mekanı mekan yapan özellikleri oluşturur.33 çok gözlemcinin mekanı kavrayışı ve yorumlayışıdır. 1994). s. s. üç mekansal boyuttur. tek başlarına var olmazlar. üç boyutlu mekanda olduğu gibi “neredelik” hissi vermez (Moore ve Allan. pencere. Odayı kuran. Duvarlar mekanı tanımlar. zihnin algılayabildiği bütün boyutlar da algısal mekanı oluşturur. çatı gibi yapısal elemanlar mekanın fiziksel kurulumunu gerçekleştirir.50). Dışarıdan. algısal mekanın boyutlarıdır. Bu noktada. Bu mekan genellikle içerde olmak kavramıyla birlikte düşünülür. Akıcı iç mekanlar ve geçiş mekanlarının kullanımı Frank Lloyd Wright tarafından yapılan Robie House’de görülebilir. . iç ortam ve dış ortam arasındaki bariyeri keskin bir şekilde tanımlamamaktadır. yeme ve dinlenme bölümleri.5). Eğer üç boyut. Crystal Palace gibi şeffaf cam duvarlardan oluşan binalar. kullanıcının “gerçekliğinin” ne derece önemli olduğu tartışılmaya değerdir.4). çatı. Siyah cam kullanıldığında etki oldukça farklıdır. Algısal mekanlar. içeride neler olup bittiği görülebilir. Duvar. tavan gibi öğelerle “kapalı mekan” haline gelir. Bir veranda. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yalnızca bireyin bakış açısını temsil eder görünmekle birlikte. fakat onu bir konu haline getiren bu üç durum ve daha fazlasıdır (Moore ve Allan. aynı zamanda farklı şekillerde ve düzende kullanılmaları sonucunda kullanıcıya çok çeşitli algısal deneyimler yaşatabilir. pembe ya da kahverengiye boyandığında. algılamanın mekanı deneyimlemedeki rolü açıktır. ateşe verildiğinde ya da bu kadar uç olmayan bir örnekle anlatmak gerekirse. üstü kapalı teras gibi bir geçiş mekanı da olabilir. Fakat. mekan denilen şeyi oluşturuyorsa. içinde duran kişi Palladio’dan nefret ediyorsa mekana duyulan hayranlığın boyutu değişir. Mimarlıkta esas olan mekanları kullanıcı için oluşturmak ise. Oturma. Mimarlığın boyutları.

63). 1966.bu özelliktedir (Rapoport. altındaki mekanı tanımlar. bir ayna gibi davranır. s.48). 1982. güneşli bir günde binanın formu. s. Çatı. cam duvarlar mekanı tamamen bölümleme görevini her zaman karşılamaz. Norman Foster’in. s. yarı sabit olmaktadır.34 Şekil 3. Avrupalılara göre bir evin duvarları sabittir. Mies van der Rohe tarafından tasarlanan Barcelona Pavyonu. tavan. Cam duvarlar. neyin sabit özellikli ya da yarı sabit özellikli olduğunun düşünülmesidir. içerde ışıklar yanarken duvarlar tamamen gözden kaybolur ve iç mekan açığa çıkar. Standart mimari bileşenlerin çoğu -duvar. s. Hall konuyla ilgili şu örneği vermiştir: İç mekanların kullanımında. mekanı kapamak yerine birbirinin parçaları olacak şekilde oluşturulmuştur. ziyaretçileri içeri yönlendirir ve şeffaflıkları herhangi bir kapalılık hissini engeller (Conway ve Roenisch. çünkü her şey ortada yer alır. İç mekanların düzenlenmesinde ve kullanımında kültürler arasında çok net ve kesin farklılıklar görülebilmektedir.141). s. Duvarlar hareket edebilir ve odalar çok amaçlıdır (Hall. 2002.1 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House (Boyut Kitapları. Japonlar odalarının kenarlarının açık olmasını sağlarlar. Japonya’da. Köşelerin yerinde boşluklar vardır. mevcut şehir dokusunun yansımaları sebebiyle belirsiz bir hale gelir. Merkez-kenar karşıtlığının diğer bir yönü. Avrupalılar. döşeme.50). kişinin nasıl ve hangi koşullar altında hareket ettiğinin. Gece olduğunda. sabitlenmiş ya da nadiren ve yavaşça değişen bileşenlerdir. Sabit özellikli bileşenler. Faber&Dumas binasındaki siyah cam duvar. mobilyaları duvar yanına ya da karşısına konumlandırarak kenarları doldurma eğilimindedirler (Hall. 1994. . 1966.88).

ekran panolarına.158). dünya üzerinde hareket ettikçe gerçekleştirdiği davranışları yöneten. canlı ve parlak keşifler açısından zengindir. s. Bu tür mekanlara örnek olarak çok amaçlı salonlar verilebilir. s. Örneğin. mobilyaların tipi ve düzenlenmesinden. s. rahatlık ifadesi veren organik formları kullanmak uygun olmayabilir. Burada. Bunlar. s. Organik mekanların amacı yalnızca görsel açıdan göz kamaştırıcı efektler yaratmak değil. saklı. bu noktada Amerikan otellerini örnek vererek birçok otel odasını çok küçük bulduğunu. perdelere. yapım sistemine göre. Sabit özellikli mekan kullanımlarında. kültürler arasında farklılıklar olduğu kadar benzerlikler de olabilir. Örneğin. hareket. esnek mekanlardır. Yarı sabit özellikli bileşenler. mekan çeşitlerinin çok temel olarak ve algılamayla ilişkili görülenlerinden bahsedilmiştir. Bir mekan işlevine göre. mekan içerisinde hareket edecek kadar boşluk bulamadığında rahatsız olan sadece Araplar değildir. kullanıcı özelliklerine göre. mimarların ya da tasarımcıların yarattıkları binalardaki günlük yaşamda önemli bir faktördür. kinestetik mekan. Yarı sabit özellikli mekanlar farklı kullanım özelliklerine olanak sağlayan. ekranlara. içe dönük tasarımlar kadar malzemelerin kullanımını da içerir. Mekanları çeşitlendirmede ve sınıflandırmada pek çok özellik söz konusudur. s. mekan özellikleri arasında çok keskin ayrımlar yapmamak daha yerinde olur. 1957. 1966. İnsanın.89). Bu nedenle. bireylerin ya da grupların aktivitelerinin düzenlenmesindeki temel yollardan biridir.51). 1966. bitkilere. Bununla birlikte. güçlülüğü ve adaleti temsil eden adliye yapılarında. vitrinlere kadar çeşitlilik gösterir. perspektif illüzyonları. Organik mekan. 1982.97). Hall’ a göre. çabucak ve kolaylıkla değişebilirler (Rapoport. . çünkü her ne kadar bu tür alanlarda genel kurallar olsa da insanlar kişisel ve kültürel özellikleri ve alışkanlıkları dolayısıyla mekanı kişiselleştirme ihtiyacı duyarak donatıların yerlerini değiştirmek isteyebilirler. Amerikalılar da bundan rahatsız olurlar (Hall.35 Sabit özellikli mekan (fixed-feature space). Binalar sabit özellikli modellerin bir dışavurumudur (Hall.100). gerçekte insan hayatının hareketliliğini vurgulamaktır (Barry. doğrultusal davet. donatılarının düzenine göre ve daha pek çok özelliğine göre ayrılabilir. fiziksel bileşenlerine göre. 1966. çünkü eşyalara çarpmadan hareket edemediğini belirtmektedir (Hall. Hall. Kamusal alanlarda da genellikle sabit özellikli bileşenler kullanılır. Çünkü mekanları oluşturan geometrik formların kişilerin algılaması ve davranışları üzerinde etkisi vardır. her mekan yalnızca bir özelliği içermez.

varlığını başlattığı bir şeydir”.158). Bu öğeler üzerinde yapılan düzenleme ve değişikliklerle farklı mekansal durumlar elde edilebilir.2 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar (Ching. Odaklanmaya gerek duymadan gözler. yönlenme ve kavrama konusunda temel ipuçları sağlar. Mekanın kapalılığını sağlayan öğeler.36 3. “bir sınır. 1996.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan Mimari mekan. . mekanı anlayabilmek için açıları ve köşeleri kullanır. Bu yapısal benzerlik doğal ve insan yapımı çevreler arasındaki ilişki açısından önemlidir (Norberg-Schulz. Bu sınırlar çok net olduğu kadar belirsiz de olabilir.1. duvar ve tavan olarak bilinir. s. Bir peyzaj öğesinin sınırları da yapısal olarak benzerdir ve zemin. yatay düzlem. s. döşeme.13). s. sınırlararası ilişkilerden ya da sınırları oluşturan düzlemlerden doğmuştur. üzerinde bir şeyin sonlandığı değil. Düzlemlerin ve köşelerin sayısı azaldıkça ya da özellikleri farklılaştıkça gözler mekanı kavrayabilmek. Heidegger der ki. döşeme. Bir yapma mekanın sınırları. kübik bir mekan. İzole edilmiş yüzeylerin kenarları ve iki ya da daha fazla sayıda sınırlayıcı yüzeyin kesişimi.101). Örneğin. 1979. Mimar. yüzeyleri sınırlayan noktaların tümünün benzer bir role sahip olmadığını bilir. tavan. Şekil 3. Herhangi bir kapalılık (enclosure) bir sınır aracılığıyla tanımlanır. altı düzlemle sınırlanmıştır. 1990. duvardır. tanıyabilmek için daha dikkatli bakmak ve daha çok detay yakalamak ihtiyacı duyar. gökyüzü gibi bileşenlerden oluşur. objelerden. Bu düzlemlerin varlığı algılama için kaçınılmazdır (von Meiss.

s. mekanın algılanmasını da etkileyen bir durumdur. daha büyük bir oda veya salonun içinde tekil bir mekansal bölüm oluşturmak amacıyla yükseltilebilir. 1996. Yükseltilmiş bölüme.3 Yükseltilmiş döşeme düzlemi. Şekil 3.113).37 Şekil 3. Bu durum. s. Aynı durum döşeme düzlemi alçaltıldığında da gerçekleşir. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber (Ching. Döşeme düzleminin bir kesimi. 1996.107).4 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü (Ching. s. odanın ölçeğini düşürmek ve orada daha mahrem bir . mekan içinde fiziksel bir değişim oluşturur.107). Yükseltilmiş mekan etrafındaki eylemlerin yanında dinlenme köşesi olarak iş görebilir ya da kendisine çevreleyen mekana bakan bir platform da olabilir (Ching. işlev ve sembol olarak farklı bir anlam yüklenir. Büyük bir oda içerisindeki bir bölüm. Bununla birlikte. 1996.

5) (von Meiss. s. 1990. bitiştirme (juxtaposition) ve giriştirme (interpenetration) yöntemlerini kullanır. Bu açıklıklar genişledikçe. Mimar.108). iç ortam gücünü bir dış ortama bağlı olan sınırların varlığıyla elde eder (von Meiss. özellikle köşe açıklıkları söz konusu olduğunda. Döşeme üzerinde değişiklik yapılarak mekanda farklılık sağlanabilmesinin diğer bir yolu da döşemede boşluklar yaratılmasıdır. kişisel-kamusal. Bergson’un meşhur sözü.109). diğer mekanlarla bağlantı kurulmasına yardımcı olur. İnsanoğlu çevreyi ben merkezci şekilde düşünmeye yatkındır. binanın iki seviyesi arasında bir geçiş alanı olarak da kullanılabilir (Ching. s. Kademelenmiş bölüm. mekan dışarıya açılır (von Meiss. Mekanın tanım derecesi azaltıldıkça mekansal açıklık sağlanır. 1990. “burada ve şimdi”. örtülmüş ve örtülmemiş kavramlarıyla bağlantılı olmak zorunda değildir. 1990. Açıklıklar. ya galeriler ya da atriyumlar aracılığıyla gerçekleştirilir. delinmiş duvar nosyonu azalır.113). s. bileşen-bütün gibi. İç ortam ve dış ortam kavramları. taşıyıcı duvarlar üzerinde bir açıklık elde etmenin klasik yollarındandır. Dış ortama (exterior) açık olmaya eğilimli bir mekan yaratılmak istendiğinde bu mekanın daha az anlaşılır olmasına çalışılır (Şekil 3. kişi neredeyse. yalnızca mekandan dış ortama geçişi değil. iç ortam-dış ortam ilişkilerini düzenlemek ve insan yapımı-doğal. Bu. orada olan bir iç ortam kavramını anlatmaktadır.5 Allen Brooks tarafından hazırlanan. s. Diğer taraftan. Mekansal açıklık. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar (von Meiss.38 mekanı tanımlamak amacıyla alçaltılabilir. . bir mekandan diğerine geçişi de sağlar. 1996. 1990. Şekil 3. Kapı ve pencere oluşturmak. hem iç hem de dış ortama ait olan bileşenlerle oluşturulur.107). s.107). Bu sayede diğer mekanlarla ya da dış ortamla ilişki kurulur. geçişleri eklemlerle birleştirmek için.

110). Komşu mekanlarla bağlantı.6 Bitiştirme ve giriştirme (von Meiss. s. Bir mekanı diğerinden ayıran düzlem.109). daha az gerçektir ve belirgin olmayan bir bölüm oluşturur (von Meiss. görece iyi tanımlanmış kapalı mekanlardır. Bitiştirme. 1990. s. Oda. koridor gibi ifadelerin hepsi mahremiyet fikriyle ilişkilidir ve diğer mekanlara karşı dışındalık oluşturur.109). 1990. s. mekansal ilişkilerin türlerini nitelendirirler. Bitiştirme ve giriştirme. genellikle yan yana gelen mekanların net bir tanımlamasıyla oluşan hücresel grupları desteklemiştir. Geçtiğimiz yüzyılların daha çok taşıyıcı duvarlara dayanan yapım yöntemleri. hücre. Mekansal tanımlamanın bileşenleri ve açıklıklar.110). Şekil 3. özerklik üzerine vurgu yapar. tavan. 1990. 1990. .39 Şekil 3. bir mekandan diğerine süreklilik oluşturur. hol. mekanın özerkliğini koruma ya da diğer mekanlarla ilişkide olma derecesini belirler. s. döşeme) iki ya da daha fazla mekana aitmiş gibi göründüğünde. Giriştirme. yani kapı ve pencerelerle sağlanır (von Meiss. duvarlar üzerindeki ince ve kontrollü geçişlerle.7 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme (von Meiss. mekansal bir bileşen (duvar.

• bir gözlemcinin sahip olduğu çevre imajı şimdiki motiflere ve tutumlara bağlı olduğu kadar geçmiş deneyimlere de bağlıdır. Mekanı oluşturan en temel kavram sınırlar olarak düşünülmektedir. yükseklik gibi boyutlardan ibaret değildir. etkileri ve özellikleriyle irdelenmiştir. küp sabit bir geometrik formu temsil eder.178). duyumsal girdilerin anlamlı deneyimlere dönüştürülmesi organizasyonu olarak tanımlanabilir (Sartain vd. Çünkü.1 Algılamanın Tanımı Algılama ifadesi. Dahası. Lang’in yaptığı saptamalara göre: • Algılama çok modellidir. s. yani en.90). söz konusu mekanda işlevsel ve algısal bir akıcılık meydana gelir. “yaşanması”dır.ilgili değişiklikler yapıldıkça bu boyutlar da değişecektir. • algılamalar. mimari mekanın boyutları algısal özelliklere sahiptir. Latince “Percipere” kelimesinden gelmektedir. döşeme. tavan vb. s. döşeme. beklenti ve kişiliklerle yönlenir (Lang. Mimari mekandan yani. • algılama. En basit mekan kavramını düzlemlerden oluşan bir küpün imgelediği düşünülürse. s. uyarana verilen şartlı cevaplar yoluyla açıklanamaz. 1987. bitişiklik. mahremiyet olgusunu sağlayan kesin yapısal sınırlar azalır. Bu noktada. onu oluşturan duvar. elemanlardan bahsedilmeye başlığında artık fiziksel ve yapısal öğelere geçiş yapılmış olur. algılamanın özellikle “yorumlama” kısmı çok önemlidir. Tanımlara bakıldığında. deneyimlenebilmesidir. 3. çatı. kavramak. açıklıklar. • algılama. Mimari mekanı oluşturan bileşenler düzlemlerden ibaret olmadığı gibi çok farklı özelliklere de sahiptir. girişiklik ve benzeri kavramlar. • insan-çevre ilişkisi dinamiktir. hissetmek anlamlarına gelir (Rapoport. Kişinin duyumsal girdileri alması ve bu bilgilerin zihinde işlenmesi süreci beynin statik bir . mekanı geometrik bir şekil olmaktan ayıran en önemli özellik. Algılama. Onu oluşturan yapısal elemanlarla -duvar. • geçmiş deneyimler. aktif bir süreçtir. • algılama pasif değil.2 Algılama 3. 1967.2. Anlamak. kişinin gereksinmeleriyle ilgili şimdiki durumlara yansıtılır. mekanın belirginliği. boy. 1977. duyumsal girdilerin yorumlandığı süreç olarak.259).40 Bu durumda.. algılanan ve davranışı algılayan şeklinde ayrılarak açıklanamaz.

bu sürecin çeşitli filtrelere. davranış yollu vb. içten ve dıştan gelen etkilere maruz kalmasıdır. Algılama için gerekli bilgiler duyularla sağlanır.2. Beyindeki algılama merkezinde. Ancak o kişiyi ya da nesneyi gördüğünde tanıyabilir.41 fonksiyonudur. örneğin. elde edilen bilgilerin önceki deneyimlerle zihinde yapılan karşılaştırmalar sonucunda olur. Bu etkiler sonucunda. Algılamanın ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilmek için algılama sürecine yakından bakmak gerekir. 3. tek tek elemanlar tanımlanabilir. Algılama. algılama merkezinde hasar olduğunda kişi gördüğü nesnenin bütününü değil. tepkileri oluşturur. Yeni bilgiler ise öğrenilir. bir durumda eşyaları gördüğü halde onları tanıyamayabilir. uyaranın hareketi. Bu farkındalık çoğu zaman. başka bir durumda bir nesnenin yalnızca onu oluşturan parçalarını geometrik formlar şeklinde tanımlayabilir. Algılama sürecini oluşturan evrelerin beyinde gerçekleşme sırası özetle şöyledir: Duyular aracılığıyla (özellikle gözler). renk bilgileri elde edilir (birincil görsel korteks) ve beynin ilgili bölümüne gönderilir (görsel birleştirme korteksinin birinci seviyesi).2 Algılama Süreci Algılama zihinde gerçekleşen bazı süreçler sonucunda oluşur. Başka bir örnek vermek gerekirse. parçalar arasındaki ilişkiler aracılığıyla algılar. yabancı bir nesne ya da mekanın var olduğu bir sahneye bakıldığında. bütününü. Algılamayı özel yapan. işitme duyusuyla ilgili bir hasar olduğunda kişi bir nesneden ya da tanıdık bir insandan gelen sesleri duyduğunda bu seslerin neye ya da kime ait olduğunu anlayamayabilir. kişi duyumsal girdileri zihninde işlerken yorumlar. Bu bölümde bilgiler bir araya . Çünkü Gestalt kanunlarının da ifade ettiği gibi insan bir nesnenin parçalarını değil. Bu gerçekten de alışılmışın dışında bir durumdur. bunun sonucunda ortaya çıkan sözlü. Yukarıdaki örnekte ise. fakat bütünde onun ne olduğunu söyleyemez. duyulmamaların sonucu betimlenebilir. derinliği. fakat algılama gerçekleşmediği sürece duyumlanan şeyin tam olarak ne olduğu fark edilemez. tek tek parçalarını kavrayıp tanımlayabilmektedir. Kişi algılama yeteneğini kaybederse ya da algılama merkezinin herhangi bir bölümü hasara uğrarsa. çizgilerin ve kenarların derinliği ve yönlenmesi.

Carlson bunu insan eli örneğiyle açıklamıştır: Bir insan elini önünde tutup ona bakarken kendi etrafında çevirdiğinde. basitlik gibi bir üstünlüğe sahiptir. Şablon tipi model ayırt etme. bu şablonlar görsel sistem tarafından kullanılan anıların özel çeşitleridir. modelin tanıdık olduğunu bilir. olduğunda. görsel sistem çok sayıda şablonu depolamak zorunda kalmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda üç boyutlu form algılamasının yer aldığı bölümdür. hareket ve formla ilgili bilgiler beynin ilgili bölümünde bir araya getirilir (temporal lobun aşağı bölümündeki görsel birleştirme korteksi). Öyle ki. parmaklarını salladığında. Şablonlar ve Prototipler: Objelerin şekillerini fark etme yeteneğinin olası bir açıklaması. Örneğin. Belki görsel sistem. Psikologların model algılama sürecini açıklamak üzere geliştirdikleri kalıplardan bazıları aşağıda açıklanmaktadır. yüzüklü ya da yüzüksüz vs. karanlık ya da aydınlık. süreci tersine çevirir. görsel sistem kendi şablon setleri arasında bir araştırma yapar ve uyaran tarafından sağlanan modelle bunların her birini karşılaştırır. görsel uyarımın belli bir modeliyle karşılaşıldığında. daha kısa ya da daha uzun parmaklı. Beynin diğer bölümlerindeki anılarla uygun şablon arasındaki bağlantılar. Algılamadan sorumlu zihinsel süreçlerle ilgilenirler (gözün bir uyaranla karşı karşıya kaldığı zamanla imajın algılandığı zaman arasındaki adımlar). Model Algılamanın Çeşitleri Carlson’un ifadelerine göre. Beynin başka bir bölümü de objelerin konumlarının algılanmasından sorumludur. nesnelere bakıp deneyim kazanıldığında şablonlar elde edilmesidir. vücudun diğer duyularından gelen bilgiler değerlendirilir. nesnenin ismi ve işlevi gibi daha önce görüldüğündeki diğer bilgilerini sağlayabilir. 1993). sadece bir eli tanımak için görsel sistem kaç farklı şablon içermek zorunda kalır? . bir marangoz mobilya parçaları yaparken aynı yerlerde delikler açabilmek için bir metal plaka şablon kullanabilir.42 getirilir. yumruğunu sıktığında gözünün retinasına kaç farklı model yansıtabilir? Bir de bu el daha az ya da fazla kıllı. nesnelerin çeşitli tiplerini üretmek amacıyla kullanılan bir model tipidir. genellikle algılama üzerine çalışan psikologların çoğu kendilerini bilişsel psikologlar olarak tanımlarlar. birleştirilir (pariyetal lobdaki görsel birleştirme korteksi) (Carlson. Bununla birlikte. çoğu psikolog bunun gerçekten işe yaradığına inanmamaktadır. Davranışsal veri toplarlar ve zihinsel süreçlerin doğasıyla ilgili kesişim noktaları oluşturmaya çalışırlar. Eğer bir karşılık bulursa. Renk. Bir şablon.

3 Algılama Teorileri Temelde iki tip algılama teorisi vardır. uyaran ve prototip arasında en uygun karşılaştırmayı yapmak problemidir (Carlson. Görsel sistem nesnelerin şekillerinin anıları ve algılanan modelleri arasında kesin karşılaştırmalar aramaz.140). fakat bir uyumsuzluk derecesi kabul eder. bu yüzden. diğer akçaağaçlara köknarlardan daha çok benzerler. bir insan akçaağaç. Bir olasılık. Gestalt teorisini. Prototipler. belli bir objeye olan farklı bakış açılarından çeşitli modellerin üretildiğini kabul eder. Rasyonalizm. ilgilerinin. fakat çok daha esnek bir şekilde kullanılır. 1993. Transaksiyonel teoriyi ve Ekolojik teoriyi anlamak önemlidir. Nativizm. eğer gözlemci bir uyaranla ilk defa karşılaşıyorsa süreç benzer şekilde fakat daha geniş bir çerçevede şöyle işler: Gözlemci. s. Emprisizm. köknar. psikolojik durum. belli bir şeklin idealize edilmiş modelleridir. Biri. uyarana ait bilgiler zihne ulaştığında kodlanır. bireyin ya da gözlemcinin uyaranı seçtikten sonra zihinde. diğeri duyulara odaklanır. beklentilerinin vb. Doğada her bir ağaç diğerinden farklı görünür. görsel uyarım modellerinin şablonlardan çok prototiplerle karşılaştırılmasını önerir. algılama süreci tamamlanmış olur ve öğrenme gerçekleşir. palmiye gibi ağaçları gördüğünde şüphe duymadan tanımlayabilir. Transaksiyonalizm. Bu noktada. görsel sistemin bu objeleri temsil eden prototipik görsel modellerin anılarına sahip olduğu yönündedir.2. Bilgi-işleme teorisi ve Gestalt teorisi bu gruba girer. kültür vb. Şablonlar ve prototipler. Gibson’un ekolojik yaklaşımı. kodlanmış olan bilgiler deşifre edilir. zihinde anlamlı bilgiler haline dönüşür.43 Model algılamanın daha esnek bir tipi. algılamanın bilgi temelli olduğunu önerir. Örneğin. etkisiyle seçer. ama akçaağaçlar. daha önce deneyimlediği uyaran kalıplarıyla karşılaştırma yapması noktasında ortaya çıkan kavramlardır. çünkü bunlar mimarların her ölçekteki çevresel tasarımın doğası hakkındaki düşüncelerini etkilemektedir . şablonlara benzer. Bu teorilere karşıt olarak. 3. Birincisi. duyusal verilerin beyinde nasıl bir araya getirildiğini açıklamaya girişir. bazı filtrelerden geçer (duygular.). duyumsal deneyimlerin kavranmasına odaklanırken. Belli tiplerdeki ağaçları fark etmek. binlerce hatta milyonlarca uyaran arasından birini ya da bazılarını motivasyonlarının. Bununla birlikte.

1974. Bu faktörlerin yedisi çevresel tasarım teorisi açısından önemlidir. s. Şekil 3. 1993. Başlıca tezleri. s. Köhler ve Wortheimer). Gestalt kelimesi form anlamına gelen Almanca bir kelimedir. kapalılık. . Şekil 3. şeklindedir.103).44 (Lang. faydalı devamlılık. fakat Gestalt psikologları bu kelimeyi bundan çok daha geniş anlamları ifade edecek şekilde kullanmaktadırlar. çünkü çevredeki ünitelerin nasıl algılandığı konusunda çok şey anlatır. Gestalt teorisi üç ana kavramdan oluşur: form. s. s. 1993.9(a)’daki ilişkili gibi görünmektedir. Görülen şey. görüntüyü bileşenleriyle analiz etmek yoluyla görsel algılamanın basitçe anlaşılması zordur. Form temeldir. formun algılanmasını etkileyen faktörlerin bir listesini yapmışlardır. Bu kurallar. 1987.137-138). Şekil 3. Görsel sistemin karakteristikleri sebebiyle.9 Benzerlik kanunu (Lang vd.90). benzerlik. alan kuvvetleri.138). kapanma.9(b)’deki etki. çünkü benzerdir. yakınlık. algılamada bütün.. Gestalt psikologları (Koffka.90). izomorfizm. s.8 Formun algılanması ve sınırlar (Carlson. bu bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerine bağlıdır (Carlson. bölge ve simetridir (Lang. 1987. parçaların toplamından daha çok şey ifade eder. Şekil 3.

Şekil 3. 1987. 1993.12(i).aber.45 yakınlığın derecesi aynı olmakla birlikte daha zayıftır.9(c)’de mimari bir örnek yer almaktadır. iki adet L harfi şeklinde değil.12(ii)’de ise. s. 1987.88). Şekil 3.ac. s. öncelikli olarak eğri çizgi algılanır.139). 5 ve 6 kütlelerine göre daha güçlü bir ilişkiye sahip gibi görünmektedir. Şekil 3.11 Kapanma kanunu (Carlson.uk/media/Modules/MC10220/visper06. 4. 2 ve 3 kütleleri.html). Şekil 3. . 1.10 Yakınlık kanunu (http://www. s.88). Şekil 3. artı işareti şeklinde algılanmaktadır. Şekil 3.13 Kapalılık kanunu (Lang. Şekil 3.12 Faydalı devamlılık kanunu (Lang. arkasındaki şekle rağmen.

1993. Nesnelerin konturları çoğunlukla belirgin değildir. matematikte olduğu gibi. s. bir başvuru alanına. Bütün bu kuvvetlerin bir alanda ya da çevrede oluştuğu söylenir. s.138). çünkü bu durumda bulanık ve tamamlanmamış olsalar dahi formlar algılanabilir. beynin görme merkezinde aktif halde bulunan fizyolojik kuvvetlerin psikolojik eşdeğeri olarak düşünülebilir. Pragnanz kanunları tarafından yönetilir. 1993. Gestalt psikologları tarafından keşfedilen gruplama ilkeleri. algılamalar. Gerçek dünya. Bu süreçler. çalının dış konturu. Rudolf Arnheim’e göre (1965). İzomorfizm olarak adlandırılan kuralların hepsi. Alan kuvvetleri. nörolojik süreçlerin temel oluşturduğu form ile algısal deneyimlerin oluşturduğu form arasında paralellik oluşturur. diğer nesneler tarafından örtülmüş nesneleri ve önlerindeki nesnelerle aynı renkte olan arka planları sunar. Gestalt psikologları çeşitli gruplama ilkelerinin bu bileşenlerin kombinasyonlarını tahmin etmeye yaradığını gözlemlemişlerdir. Rengindeki farklılıklara bakarak bir çalı arkasındaki ağaçlardan basitçe ayırt edilemez. beyinde fizyolojik olarak meydana gelmesine rağmen. “görsel objelere bakıldığında deneyimlenen kuvvetler. doğrultuya ve büyüklüğe sahiptir. bir figürü arka planından ayırt etme yeteneğini tanımlar (Carlson. Görsel sistemin bileşenleri grupladığı ve kombine ettiği gerçeği faydalıdır. Bu kuvvetler. Yaz mevsiminde.14 Şekil-zemin ilişkisi (Carlson.46 Bir görsel sahnenin bileşenleri farklı formlar üretebilmek amacıyla çeşitli şekillerde kombine edilebilir. dokusundaki tanımlanması zor farklılıklardan (yaprakları ağacınkilerden daha küçüktür) ve rüzgarın çalının yapraklarını ağacınkilerden daha farklı bir biçimde hareket ettirmesinden dolayı daha açık bir şekilde görülebilir. en kararlı formu tercih eder.138). Bununla birlikte. Bu kanuna göre. . bir manzarada yeşilin sayısız gölgeleri görülebilir. Şekil 3. algılanan objelerin özellikleridir”.

gözlemci ve algılama birbirlerine bağlıdır (Lang. Diğer bir deyişle. bütün algılamalarımızın şekiller halinde organize edildiğini ileri sürer.89). 1987. bunlar görsel modellerin öznel bağlantıları ile ilgili değildir (Lang. çevre. Transaksiyonel teori. Nesnelerin ve nesne gruplarının özellikleri üzerine yoğunlaşmışlardır. s. Gestalt teorisi. Özetle. Gestalt psikologları algılamada öznenin rolünü tamamen göz ardı etmişlerdir. çünkü algılamada gözlemcinin sahip olduğu bireysel ve sosyal özelliklerin etkisi açıktır. Tam da bu noktada. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. Bu. 1967.47 Şekil 3. s. gözlemcinin algılamadaki rolünü vurgulayan transaksiyonel teori bu açığı kapatır görünmektedir. insan ve çevre arasındaki dinamik ilişkiye odaklanır.15 Faydalı form prensibi (Sartain vd. Bu. Çevreden sağlanan bilgi. 1987. teorinin eksik kalmış yönüdür.89). Geçmiş deneyimler.273). duyusal cevapları uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran motivasyonel mesajlara sahiptir. Ek olarak.. ona anlamına veren sembolik özelliklere. algılamada deneyimin rolünü vurgular. çünkü insanlar çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak deneyimlemek ihtiyacındadırlar. Bir birey. öyle ki. çizgiler. s. yeniyi . Algılama bir transaksiyon olarak düşünülmüştür. Gestalt teorisine göre. algısal deneyimlerle nörolojik süreçler arasındaki izomorfizm ile açıklanır. düzlemler ve objeler bazı belirgin “dinamik” özelliklere sahiptir.

duyuları duyumlamanın kanalları olarak görmek yerine. içinde bulundukları mekanın çok farklı yönlerini keşfedebilirler. algısal sistemler olarak görür. Benzer bir durum bir banka şubesinde de söz konusudur. yatayda ve düşeyde belli bir açı içerisindeki nesneleri görür. . 1987. s. bir caminin derinliğini ve onu oluşturan en belirgin öğelerden biri olan kubbeyi fark edemez ve deneyimleyemez. Şekil 3. Örneğin. Bir kez öğretmenin masasına oturmaları söz konusu olsa. bir sınıfta öğrenciler sıralarda oturur.16 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması (Lang. Fakat başını yukarı kaldırmadığı sürece. Deneyerek.95). diğer bir deyişle içindeki bulundukları mekanı tek bir sahne içinde görme şansları olur. Böyle bir deneyime sahip müşteri banko arkasına geçip bankayı buradan gözlemlediğinde çok farklı bir etkiyle karşı karşıya kalacaktır. başını. oturdukları yerden yalnızca tahtayı görebilirler. vücudunu hareket ettirmek zorundadır. Bu durumda öğrenciler. bir camiye girildiğinde kişi göz seviyesinde bulunan pencereleri. bir banka şubesine girdiklerinde karşılarında bir sıra banko ile bankolar arkasındaki görevlileri.48 anlayabilmek için temel oluşturur. İnsanlar. sırada bekleyen insanları görürler. Ekolojik teori. daha iyi detaylar algılayabilmek için gözlerini. avizeleri fark edebilir. kolonları. Kişi ne için bakması gerektiğini bilmelidir (Lang. başlarını ve vücutlarını hareket ettirerek çevreyi araştırırlar. otururken ya da ayakta dururken göz seviyesindeki.92). Çoğu zaman banko arkası ile önündeki donatıların kalitesi ve niteliği bile farklı olur. 1987). bir insan daha iyi detayları ve daha geniş ilişkileri tanıyabilir (Lang. 1987. Örneğin. s. İnsan dik durduğu zamanlarda. duvarlardaki işlemeleri. Daha fazlası için gözlerini. Fakat bu görebildiklerinin tamamı değildir. öğretmen ise tahtanın önünde durur ya da masasında oturur. Müşteriler. mihrabı.

duygusal durumuyla. algılama dinamik bir süreçtir. davranış yoluyla gerilimlerini azaltmak isterler. motive edilmiş davranışı uyandıran güç şeklinde tanımlanabilir. Kişi. kompozisyon) incelemek gerekir. Gereksinim. kurgusal özelliklerini (mekanların yan yana gelişi. bireyleri harekete zorlayan itici güç olarak tanımlanabilir. s. mekanın algılanması yalnızca mekansal özellikleri kavramakla anlaşılamaz. 2000. Bu nedenle. fiziksel özelliklerini (renk. güdüleriyle ilişkili olan objeleri algılama eğilimindedir. Uyaranın durumu ne kadar belirsiz ve tanımlanmamış olursa güdüler algılama şeklini o kadar çok etkiler (Sartain vd.3. Çoğu motivasyon teorisinin merkezinde gereksinim kavramı vardır. Esas olan şudur ki. bazıları özneden gelen özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır. sosyal ve kültürel özellikleriyle yakından ilişkilidir. Eğer kişi yeni bir takım elbise almak üzere mağazaları dolaşıyorsa. s.3 Mekanın Algılanması Mekanın algılanması. öyle ki bu davranışın gereksinimlerini karşılayacağını düşünürler (Schiffman ve Kanuk. aynı zamanda kişisel faktörler tarafından da kararlaştırılır.63). tatmin edilmemiş bir gereksinimin sonucu olarak ortaya çıkar ve bir gerilim durumu tarafından üretilir. bu faktörler algılamanın sonucunu ve de tepkilerin yönünü değiştirebilir.1 Algılamada Öznel Faktörler Algılama şeklimiz. Bireyler. 3. Dikkatimizin yönü ilgilerimizden etkilenir. 1943 yılında gereksinimler hiyerarşisi teorisiyle bunu gerçekleştirmek . Bununla birlikte. doku. Bu etki bireyin kişilik özellikleriyle. Sözü edilen itici güç. insanların ne tür gereksinimlere sahip olduğu ve bunların nasıl tatmin edilebileceği bulunmalıdır. Motivasyon (güdülenme). mekanın yapısal öğelerini (duvar. çatı. yalnızca uyaranın doğası tarafından değil. 3. Maslow. Mekanın kullanıcısını da irdelemek gerekir. önceki deneyimleriyle. Motivasyonu anlamak için. boyut).49 Algılama teorilerinden bazıları yalnızca nesnelerin özellikleri üzerinde dururken. 1967. mekanın özellikleriyle doğrudan ilişkilidir. bilinçli ya da değil. vitrinlere bakarken dikkati takım elbiselere yönelir.277).. nesnelerin yani uyaranın nitelikleri kadar gözlemciye etki eden faktörler de önemlidir. çünkü mekan özellikleri her birey ya da toplum üzerinde aynı etkiyi bırakmayabilir. döşeme).

özellikle birincil olarak ifade edilen gereksinimler için geçerlidir. davranış üzerinde baskın hale gelir. vb. istek (gereksinimin manifestosu) hedef nesnedir. 1994). Maslow’un gereksinimler hiyerarşisinin popüler olmasının başlıca sebebi. etki. Her birey gereksinimlere sahiptir. büyük ihtimalle basitliğidir. birey hiyerarşideki bir sonraki aşamaya geçer. eğer hiyerarşideki hiçbir gereksinim karşılanmazsa en alttaki gereksinimler. Doğuştan olan gereksinimler (birincil gereksinimler veya güdüler). duyusal tepkileri uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran mesajlara sahiptir. 2000. çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak . s. kendini gerçekleştirme. Gereksinim. bazıları doğuştandır. İkincil gereksinimler genellikle psikolojiktir. insanlar.107). sürece başka kişisel ve sosyal özellikler dahil olur. Güdü. yemek yemek için girdiği mekanın diğer özellikleri çok da önemli olmaz. Bireyin öznel psikolojik durumundan ya da diğer insanlarla olan ilişkilerinden doğar. Bu teori. ona anlamını veren sembolik özelliklere. fizyolojiktir: yiyecek. çevre ve kültür bağlamında öğrenilen gereksinimlerdir. Bununla birlikte. 2000. Örneğin. s.64). Bir birey. Pizam ve Mansfeld ise.50 için ilk girişimde bulunmuştur. her birey korunma ihtiyacı duyar. örneğin bir insan çok açsa o anda düşündüğü tek şey karnını doyurmak olur. sürekli bir eğilim. Çünkü. prestij. danışmanlık. bu yüzden yaşamak için bir yer bulmak önemli bir birincil gereksinimi karşılar. 2000. içinde yaşadığı evin çeşidi ikincil gereksinimlerin bir sonucu olabilir (Schiffman ve Kanuk. Gereksinimlerin rahatsız edici boyutlarda olmadığı durumlarda. Sonradan elde edilmiş gereksinimler (ikincil gereksinimler veya güdüler). bu böyle devam eder (Pizam ve Mansfeld. Benzer şekilde. pazarlama ve turizm gibi birçok alanda etkili hale gelmiştir. hava gibi. bazıları sonradan elde edilmiştir. Çünkü.7). fizyolojik olanlar. kişinin bir ürünü ya da nesneyi seçerken belirleyici olan içsel özelliklerin en başında gelir. güdü. istek ve fayda kavramlarıyla birlikte irdelenmesinin faydalı olacağını vurgulamışlardır. içsel bir dürtü ya da “itici faktör”dür. Maslow’un iddiasına göre. motivasyon ifadesinin genel olduğunu. güç. fakat endüstriyel psikoloji. onun klinik psikoloji alanındaki çalışması bağlamında geliştirilmişti. bütün motivasyon teorileri arasında en çok bilinendir. fayda ise (kullanıcının üründen beklediği) davranışın amacıdır (Foxall ve Goldsmith. gereksinim.dir. Bu durum. Güdülenme ve gereksinim. su. Çevreden sağlanan bilgi. Maslow’un teorisi. Bunlar karşılandığında. s. Bunlar. (psikolojik bağlamda) güdünün maddeleştirilmesidir (Pizam ve Mansfeld. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler.

geçmiş deneyimlerinde karşılaşmış olduklarına benzer nesneleri daha kolay algılar. doğal bir durumda gözlerini aktif olarak kullanırken tam olarak aynı şeyi görmezler. Algılama sürecinde daha önce irdelenmiş olan. bu gereksinimler içinde yaşanılan çevre ve kültür tarafından. Bu noktada kaynaklar birbirine zıt iki görüşe yer vermektedir. Örneğin. insan. eğitim ve deneyimler tarafından şekillendirilir (Schiffman ve Kanuk. Almanya’daki kamusal ve özel binalar. Diğer görüşe göre ise. bilgilerin zihinde var olanlarla karşılaştırılması durumundan bahsedilmektedir.3).51 deneyimlemek ihtiyacındadırlar. Mekanın paylaşılması gerektiği yönündeki Amerikan görüşü Almanlar için özellikle rahatsız edicidir. Almanlarca çok ciddiye alınır. Tam tersine. fakat bu hala problem oluşturabilmektedir. 1987. sözgelimi kişi. sıklıkla. Kapı. bununla birlikte ikisinin sahip olacağı evlerin nitelikleri. bir otobüs yolculuğunda kişi otobüsteki insan yüzlerinin lekeleri arasında tanıdık birini kolaylıkla ayırt eder. 2000.bulunması beklenir (Hall. birçok tanıdık nesne içinde dikkatini farklı olana yöneltir ve onu zihninde yorumlar yani algılar. yani tanıdık nesneler daha çok dikkat çeker. Söz konusu durumların gerçekleşmesi aslında algılanacak nesnelerin ilişkide bulunduğu diğer nesnelerle yakından ilişkilidir. kesinlikle. daha önce deneyimlenmemiş.65). Afrika’da bir kabilenin üyesi de yaşamını devam ettirebileceği bir eve sahip olma gereksinimi duyar. Almanlar . İki insan. Sözgelimi. bir çok farklı nesne içinde tanıdık bir nesne varsa kişinin dikkati o nesne üzerine yoğunlaşır. Aynı kültürden iki insanın görsel dünyaları arasındaki uzaklık. Farklı kültürlerde büyüyen insanların farklı algısal dünyalarda yaşadığına ilişkin belirgin bir kanıtın. ses yalıtımı sağlamak amacıyla çift kapılıdır. Tüm insanlar aynı tür biyolojik gereksinimlere sahiptirler. geçmiş deneyimler yeniyi anlayabilmek için temel oluştururlar (Lang. s. Bu ayrıntıyı fark etmeden. doğal olarak. s. birincisi. alışık olunmayan nesneler daha çabuk fark edilir. tasarımı çok farklı olan bir ürün kolaylıkla kişinin ilgisini çeker.90). çünkü hiçbir insan etrafındaki dünyayla aynı şekilde ilişkili değildir. Ofislerde. bir mobilya fuarında. farklı kültürden iki insanınkine göre daha azdır. pek çok otel odasında olduğu gibi. bir algısal dünyadan diğerine çeviri yapmak mümkün olmaz. Örneğin. Amerikalılar kapıları açık tutarken. bu açıdan gereksinimleri ortaktır. s. Londra’nın merkezinde yaşayan biri de. kendilerini mekan içinde yönlendirme şekillerinde -etrafta nasıl dolaştıkları ve bir mekandan diğerine nasıl hareket ettikleri. Amerika’ya gelen Almanlar kapıların hafif ve ince olduğunu düşünmektedirler. içinde yaşadıkları çevrede sahip oldukları kültürün etkisiyle birbirinden çok farklı olacaktır. 1966. Açık ve kapalı kapının anlamları iki ülkede oldukça farklıdır.

bu kendilerinin kurduğu ve . rahatsız edilmek istemiyor ya da başka birinin görmesini istemediği bir şey yapıyor.130). bununla birlikte. Almanya’da. bununla birlikte. demek değildir. 1966. Almanya’da kapalı kapının anlamı. Kapının söz konusu iki toplum tarafından farklı biçimlerde algılanması. İngilizler ise.129). kendi mekanını kullanma kavramına ilişkin tutumu daha farklıdır. onlara karşı “sessiz tavır”da bulunmak.52 kapalı tutarlar. Bir köşe ofis. 1966. Bir Amerikalı için aynı odada bulunduğu bir kişiyle konuşmayı reddetmek. koltuğun yerini değiştirmek geleneklerin bozulması anlamına gelir (Hall. çünkü bunun yalnızca kabalık olduğunu düşünürler. Bu izlenimlerden bazıları koltukların kullanımındaki farklılıklardan yaratılmıştır. Önemseyenler de bir şey söylemezler. Etki olarak. iç mekan kullanımlarında mahremiyetin düzenlenmesinde kullanılan önemli mekansal araçlardandır. 1966. Büyük ofislerde bile.kullanımında iki medeni toplum arasında ne derece büyük farklılık vardır. ilk bakışta çok basit görünen kapı öğesinin -ki kapı. içe dönük bir bariyer setine sahiptirler. Pek çok Amerikalı. Almanların. bir sosyal sistem içinde doğmuş ve büyümüşlerdir. bir Amerikalı kendi odasına sahip olmak ister ve mümkünse bu mekanı başka biriyle paylaşmamayı tercih eder. öyle ki. bu toplumların. İnsanlar uzaklığı ayarlamak için koltuklarını itip çektiklerinde. mekanı diğerlerine karşı bir reddetme aracı olarak kullanma pratiğini asla geliştirememişlerdir. s. egoyu korumak için duvarların kullanılması gerektiği konusunda. diğer yandan. açık kapıların özensiz ve düzensiz olduğunu düşünmektedirler (Hall. bir İngiliz belki de hiçbir zaman kendi odasına sahip olmaz (Hall. Almanlar ve İngilizler arasında bir yerde durmaktadırlar. tepkinin en yüksek şekli ve büyük bir memnuniyetsizliğin kesin bir işaretidir. Basitçe. s. Bir İngiliz’in ise. Amerika’da. Bu araştırma sonucunda açıkça anlaşılmaktadır ki. kişinin adresi statünün işareti olarak önemlidir. çocukluklarından beri kendi odalarının olmayışından. Amerikalılar bunu dert ediyor gibi görünmezler. kardeşleriyle paylaşarak büyüdüğü için. diğer mekansal öğelerin kullanımında da görülmektedir. Bu tür farklılıklar. Amerikalılar. bir balıkçı tezgahında kasanın önünde bulunduğunda bile o hala bir “Lord”tur. asansörün hemen yanındakine ya da uzun bir holün sonundakine göre daha prestijlidir. gizlenmek için mimari özelliklere başvurur. İngilizler. davranışlarında fazlaca resmi olduklarını düşünmektedir.127). yalnız kalmak istiyor. s. Bir İngiliz’in hangi mekanda bulunduğunun önemi yoktur. Bir Amerikalı yalnız kalmak istediğinde bir odaya girer ve kapıyı kapatır. kültürün yönlendirdiği bakış açılarının ve yaşam tarzlarının bir sonucudur. Hall’a göre. Almanlar.

çünkü insan bir makine gibi değildir. Özneden kaynaklanan özellikler algılamada en az nesnenin özellikleri kadar etkilidir. bakış açısını. Diğer bir deyişle. gereksinimleri vardır. Işık bir durumda uyaranın kendisidir.53 başkalarının fark ettiği farz edilen bir bariyer olmaktadır (Hall. Söz konusu farklı olma durumu kimi zaman olumlu.131). psikolojik bir canlıdır. ışığın dağılımına. insanlarla ilişkileri vardır. kişi kendini aldığı iyi bir haberden dolayı çok mutlu hissettiği bir günde gittiği sanat galerisinde içinde bulunduğu bu ruhsal durum onun resimler hakkında olumlu yargılarda bulunmasını büyük ölçüde etkiler. görsel adaptasyon sürecine. tutumlarını. çok güçlü etkilere sahip olabilir. Örneğin. önceki deneyimleriyle kıyaslar. biyolojik bir canlıdır. Kısacası insan. bir duvara çarpana dek kim olduğunu bilmiyordu. kimi zaman olumsuz anlamda kişinin dikkatini çeken özellikleri içerir. çevreden gelen uyaranlarla ve bu uyaranların özellikleriyle yorumlarının ve algılamalarının gerçekleştiği ve de kendi biyolojik. onları kavrar. 1966. psikolojik ve sosyal özellikleriyle algılamalarının şekillendiği bir canlıdır. bazen uyaranın kendi yapısından kaynaklanan özelliklerle. Işık. s. Algılamayı etkileyen diğer bir öznel özellik ise. yaşam tarzını. özellikle mekanın algılanmasında.2 Algılamada Nesnel Faktörler Algılamayı etkileyen nesnel faktörler. hisleri vardır ve sosyal bir canlıdır. bazen ise uyaranın karşı karşıya kaldığı bazı etkilerle ilgilidir. yorumlar. Bütün bu örneklerin ardından. Bunlardan ilki ışıktır.3. çünkü onu duyumlayan insandır ve insan. diğer bir durumda nesnenin algılama özelliklerini etkileyen bir dış faktör karşımıza çıkar. bazen ise alışık olmadığı nesnelerden ve kişilerden uzak olma içgüdüsüyle hareket edebilir.” Louis Kahn Bir nesnenin parlaklığı aslında görecelidir. bir kültürün. algılamada. kişiye bazen ilgi çekici gelir ve deneyimlemek ister. verilen bilgileri doğrudan almakla kalmaz. çevreye karşı bakış açısı geliştirmesini sağlayan bir kültürün içinde yaşar. inançlarını ve hatta zevklerini şekillendirdiği insanın kendi kültürüne ait olmayan öğeleri ya da insanları “farklı” olarak gördüğü ve algıladığı sonucuna ulaşılmaktadır. “Günışığı. farklı olan öğeler. . içinde bulunulan psikolojik durum ve duygulardır. sözgelimi bir bilgisayar gibi. 3.

1990. Bununla birlikte. bir kısmı aydınlatıldığında diğer kısmı yarı ya da tam karanlık kalan düşsel mekandır. 1990. sirk gibi yerlerde sahne oluşturmayı olanaklı kılar. Işıklandırmanın dört temel koşulundan bahsedilebilir: ışık-mekan. geniş bir kutunun içinde saydam bir kutu olarak görür. Başka etkenler sabit kalsa da. bir obje olarak ışık. Bu farklılığın derecesinin algılanması ise görecelidir.122). küçük aydınlatılmış kutunun sınırları dahilinde bulunuyorsa yarı karanlık mekanın bitiş noktası belirsiz gibi görünür (von Meiss. Eğer kişi. müze. Bir odadan diğerine geçildiğinde ışıklandırmaya bağlı olarak farklı bir atmosfer oluşur. Işık-mekan mimarlıkta çok kullanışlıdır.17 Işık-mekan. 1990. bir seri objeden gelen ışık ve yüzeylerden gelen ışık. s. Tiyatro. 1990). Küçük ışıklandırılmış kutu kişinin dikkatini çeker. mekanı tanımlayan objelerin ya da bileşenlerin ışığı ya da parlaklığı değiştirildiğinde mekanın algılanması değişir. Le Corbusier (von Meiss. fakat mükemmel bir şekilde algılanabilirdir. s.122). Ofiste ya da evde. Şekil 3. kişinin çalışırken kendini izole etmesine ve konsantre olmasına yardımcı olur (von Meiss. fazla kontrast hoş değildir. La Tourette Şapeli. Sınırlar hayali. .122). Işık-mekan. s. Günışığından yarı karanlık bir Romanesk kiliseye geçmek insanda bir çeşit şok etkisi yaratır (von Meiss. Eğer gözlemci aydınlatılmış alanın dışında duruyorsa onu.54 objelerden ve yüzeylerden yansıyan ışığın niceliğine bağlıdır.

Örneğin. Aynı zamanda. Canlı renkler. geleneksel Beijing’de renk bir statü sembolüydü. kiliselerde kullanılırdı. duvarların varlığını vurgulamayarak odaları daha geniş gösterir. Renklerle kişi bazen içinde bulunduğu mekanda kendini esrarengiz. aynı zamanda psikolojik etkileri ve anlamları da vardır. bazen özgür. koyu ve parlak renkler.19). Bir mekan ile ilgili uygun ve istenilen atmosferin oluşturulmasında renklerin çok katkısı olmaktadır. açık ve mat renklerden daha yakında olarak algılanır (Altan. renkler ve yapma çevrenin renklendirilmesi. Ayrıca. s. Örneğin. Örneğin. Sıradan binalar ise daha az renkli olurdu (Lang. Renklerin parlaklık ya da matlık durumu yalnızca sosyal ve kültürel bağlantılara sahip değildir. yüzey dokusunda değişiklikler olmasına ve farklı etkilerin bir arada algılanmamasına neden olabilir. görmeyi kolaylaştırmak için.130). 1987. 1992. gözlemcinin hangi elemanın daha yakın veya daha uzakta olduğu konusunda karar verebilmesini engelleyebilir.19). bir kurulum (setting) içindeki elemanlar arasında ve/ya da kurulumların kendileri arasında ayırım yapmaya yardımcı olur. bazıları da sıcaklık hissi veriyormuş gibi görünür. 1987. sosyal bağıntılara sahiptir. çeşitli ölçeklerde anlamlar taşımaktadır.130). Bazı renkler. mavi ve yeşil renkli mekan elemanlarından daha yakındaymış gibi algılanır (Altan. 1987. 1992. yani mekanın algılanması. soğuk. Mimari bir bütünü oluşturan yapı elemanlarının malzeme farkından kaynaklanan dokusal farklılıkları. canlı renkler insan üzerinde harekete geçirici etkiye sahip iken. farklı renklerdeki mekan elemanlarının varlığı. Kırmızı ve turuncu renkler. mekan elemanları daha uzaktaysa bile. s. bazen huzurlu ve hatta tedirgin hissedebilir. Bu anlamlar çoğunlukla. Açık değerdeki renkli yüzeylerin koyu değerdeki renkli yüzeylerden ölçü bakımından daha büyük algılandıkları saptanmıştır (Altan.208). Bu algılamaların psikolojik ya da/ve de kültürel temelli olup olmadığı belli değildir (Lang. sıcak. s. pürüzlü yüzeylerin pürüzsüz yüzeylere nazaran daha sıcak etkiler . farklı durum ve boyutlardaki mekan elemanlarının renklerinin. üzerindeki etkisi ile ilgili deneyler yapılmıştır. yüzeylerinden göze ulaşan renk uyaranlarına bağlı olan renk algılamalarının. Objeler. Kullanılan dokularla mekanların niteliklerini değiştirmek mümkün olabilir. 1992.55 Renkler. Lang’a göre. s. s. s. gözlemci ile elemanlar arasındaki uzaklığın saptanması. Bununla ilgili olarak.19). arka planlarına göre zıtlık oluşturacak şekilde konumlandırılabilir (Lang. saraylarda. mat renklerin dinlendirici özelliği vardır.

rasyonellik. Örneğin. aynı formda olan iki yüzey arasında farklı algılamaların ortaya çıkmasına neden olabilir (Albal. daire. Şekil. mekanın işlevine uygun bir form olması (mekan örgütlenmesi). Doğaya baktığımızda çevremizde oluşmuş veya oluşturulmuş tüm nesneler. eğri hatlar. çünkü tepkiler genel olduğu kadar kişisel bileşenlere de sahiptir. objelere ve onların anlamlarına dikkat çeker. 1997. her şey ilk anda algılanamaz. Dikkat. birtakım düzenleme ilkeleri ile bir araya gelerek bütünü oluşturabilmeleri. tereddüt. yumuşaklık. sonsuz denge. sorunlardan kopma. Ek olarak. Objeleri gören insanlar. sahip oldukları görsel etkilerin güçlü olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. s. küp. insanlara verdikleri psikolojik etkiler açısından da değişiklik göstermektedir. objelere şekil verirler. üstünlük.54).55). esneklik. kuvvet. Tepkinin boyutlarını ölçmek zordur. Algılamanın belli seçilmiş objelere yönlenmesi. Çok eski zamanlardan beri mimarlar. Çizgi karakterleri ve temel geometrik formların insan üzerinde bıraktığı etkiyi şöyle sıralamak mümkündür: Yatay çizgiler. parlak renklerle oluşturulmuş bir reklam sayfası. Doku farkının yaratılması. Bunların. serbest olmaları dolayısıyla üzerinde her türlü değişikliğin yapıldığı eğri formlar da insanlar üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmaktadır (Albal. yükselme. hareketli ve güçlü bir etki yaratırken. spiral. düşey çizgiler. Dikkate etki eden uyarıcı koşullarından ilki. s. Estetik açıdan görsel bir kompozisyon oluşturulması da. çok kuvvetli bir uyaran daha az kuvvetli olana göre daha çok fark edilir. 1997. bir dereceye kadar kişisel faktörler tarafından saptanır. dikkat olarak adlandırılır. oluşturulan formun monotonluğunu bozduğu gibi. devamlılık. sistem oluşturmaya ve yarattıkları şekilleri gören insanlardan gelen tepkileri doğurmaya yardım eden oran ve kompozisyon kurallarını formüle etmeye çalışmışlardır (Moore ve Allan. hareket hissi uyandırmaktadır (Albal. bu şekillere tepki verirler. bütünlük. s. sonsuzluk. eşitlik. öyle isteseler de istemeseler de. düz hatlar.11). Mimarlar. ya geometrik ya da organik biçimlere sahiptir. s. daha çok algılanacak belli objeler seçilir. bilinçli ya da bilinçsiz. 1976. rijitlik. görsel tatminin sağlanabilmesi (güzel olana ulaşabilme) ve uyarıcı bir etki yaratması ile mümkün olur. Formların sahip oldukları özellikler. parlak .55). elips.56 yarattığını ve daha kolay algılandığını söylemek mümkündür. Bununla birlikte. durağanlık. uyarıcı koşulları da dikkate etki eder. 1997. Keskin hatlı geometrik formlar.

hareket ediyor olması. 1996. basitçe. kişinin duyabilmesi için ismini defalarca tekrarlamak gerekebilir. Bütün bu özellikler. Örneğin.. datum. bir binanın farklı biçimlerinin ve mekanlarının düzenli ve birleşik bütün içersinde algısal ve kavramsal olarak varlıklarını bir arada sürdürmelerini sağlayan görsel araçlar olarak görülmektedir: eksen. Düzenleme ilkeleri. dönüşüm gibi (Ching. ritim. Düzen.2. Işık her ne kadar bir dış faktör olarak görünse de bazen uyaranın kendisi olabilmektedir. kalabalık bir yerde. çizgi karakterleri ve geometrik formlar gibi uyaranın kendi oluşumundan kaynaklanan özelliklerin yanında. . İkincisi.1 Mekansal Bütünlük Mekansal bütünlük bazı düzenleme ilkeleri sayesinde gerçekleştirilir.3. gözlemcinin dikkatinin nesneye yoğunlaşmasını sağlar.320). Dördüncü olarak. Düzenleme ilkelerinin çoğu Gestalt kanunlarına dayanır. düzene yer bırakmayan bir çeşitlilik ise kaos ile sonuçlanır. zıtlık oluşturan bir uyaran daha dikkat çekicidir. hiyerarşi. bir uyaranın çok fazla tekrarlanması. geometrik düzenden çok. 3. s. bir de uyaranın daha kolay algılanmasını sağlayan ve yine uyaranın özelliklerinden kaynaklanan bazı durumlar vardır. Böylece dikkat çeken öğeler diğerlerinden daha önce fark edilir. Üçüncüsü. uyarana işlevsel. 1967. ışık gibi uyarana dışarıdan etki eden faktörlerden olabilmektedir. renk. 1967.320). simetri.57 olmayana göre daha dikkat çekicidir. Bunların dışında. tekrarlanması ve arka planıyla ya da diğer objelerle zıtlık oluşturması gibi durumlar. algılamaya etki eden nesnel özellikler. dikkat çekici özelliğini kaybettirebilir (Sartain vd. 1996. yani algılanır. Diğer bir deyişle. Diğer taraftan. s. tekrarlanan bir uyaran daha çok dikkat çeker. hareket fark edilmede önemli bir faktördür. doku. kavramsal ve estetik anlamlar yüklemekte ve gözlemcinin algılama deneyimlerini etkilemektedir. Nesnenin kuvvetli olması. Çeşitliliğe yer vermeyen bir düzen monotonluk ve sıkıntıya yol açar. değişen bir uyaranın değişmeyene göre fark edilme şansı daha fazladır. Özetle.269)..270). bütünün tek tek her parçasının ahenkli bir düzenlemeyi meydana getirecek şekilde diğer parçalarla tam anlamıyla etkileşim halinde bir araya gelmesi durumunu anlatır (Ching. siyah sürüdeki beyaz koyun çoğunluktan kolayca ayırt edilebilir (Sartain vd. Titreşen bir ışık. s. düz olana göre daha çok dikkat çeker. s.

etrafındaki biçimleri ve mekanları düzenli ya da düzensiz bir tarzda düzenleyen bir çizgidir. 1996. Kirişler ve kolonlar. s. mimari kompozisyonların hepsinde olmasa da çoğunda. Bir simetri hissini anıştırmasına rağmen denge de ister (Ching. doğaları itibarı ile tekrarlanan elemanları kendi içlerinde birleştirir. havanın. doğal olarak kullanıcıların özgül konumuna. s. biçimsel ve simgesel rollerini yansıtmaktadır. düzenleyici bir araçtır. sözü edilen biçim ve mekanların önem derecesini ve bunların genel organizasyondaki işlevsel. durmadan yinelenen strüktürel girintiler ve mekan modülleri oluşturmak üzere kendilerini tekrarlar. ki elemanların önemi buna göre ölçülür. Hiyerarşi ilkesi. 1996. . görünümün ve insanların içeriye girmesini sağlamak amacıyla sürekli olarak binanın yüzeylerinde delikler açar (Ching. biçimlerin ya da renklerin düzenli ve armonik bir şekilde kendini tekrar etmesine denir.356). kişisel ya da kültürel olabilir.322). baskın. 1996. eksen güçlü. şekillerin.18 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma (Ching.58 Eksen. bireysel. kompozisyonun içerdiği biçimler ve mekanlar arasında gerçek farkların olduğunu ima eder. s. bina elemanları arasındaki işlevsel ve simgesel farklılıkların yansıtılış tarzı. Bu farklılıklar. İfade edilen değerler. mimarlıkta türlü biçim ve mekanları organize etmek amacıyla kendi bünyesine dahil eder. 1996. Pencereler ve kapılar. bir anlamda. Hayali ve görünmez olmasına rağmen. Ritim. belki de mimarlıkta biçimleri ve mekanları örgütleme araçları arasında en temel olanıdır. ihtiyaç ve arzularına. ortaklaşa. Her tür koşulda. Ritim bu temel tekrar fikrini. Uzayda iki nokta tarafından meydana getirilen.339). Şekil 3. ışığın.338). s. hiyerarşik bir düzenin oluşturulmasında önemlidir (Ching. o binanın biçimleri ve mekan arasında görülür. Neredeyse bütün bina tipleri. tasarımcının kararlarına bağlıdır. Bu değer sistemi. belirli çizgilerin.

Tekrar ilkesi. s. II.363). ama yine de bunları aynı aileye ait kılan ortak bir adı paylaşabilir (Ching. s. Dönüşüm ilkesi bir tasarımcıya. Bursa (Ching. s.59 Şekil 3. türlü elemanları şu seçeneklere göre gruplandırma eğilimi gösterilir: yan yana oluşları ya da birbirlerine yakınlıklarına göre. Bu elemanlar sadece ortak bir özelliği. Gelişigüzel bir kompozisyon içinde.357). s. bir kompozisyon içindeki yinelenen elemanları düzenlemek için.20 Tekrar ilkesi (Ching. 1996.357). bu modeli eldeki tasarımın özgül koşullarına ve bağlamına yanıt verecek şekilde bir dizi akılcı oynamayla dönüştürmesine imkan tanır (Ching. 1996. bu algısal kavramların her ikisini de kullanır. ortak olarak paylaştıkları görsel karakteristiklere göre. Söz konusu düzenleme ilkelerinin gerçekleştirilmesi aşamasında mekanları oluşturan . 1996. Tekrarın en basit biçimi. Şekil 3. ancak tekrar edecek şekilde gruplanması önemlidir. her elemanın kendi başına benzersiz olmasına izin veren. 1996. biçimsel yapısı ve elemanlarının düzenlenişi uygun ve akla yatkın olan mimari bir modeli prototip olarak seçip.19 Tekrar.370). düzenli elemanların çizgisel örüntüsüdür. Elemanların tamamen aynı olması gerekmez. Beyazıd Külliyesi.

Mekanların Geometrisi: Rasyonelliğe olan istek. Karşıtlık ifadelerinden bazıları. karenin sahip olduğu ışınsal alanları göstermektedir. içbükey/dışbükey.113). geometriyi mimari tasarımı disipline etmek için önemli bir gereklilik haline getirir. Geometrinin rolü iki başlıkta incelenebilir: (1) Belli temel geometrik figürlerin mekansal özellikleri: kare. Karenin ya da dairenin “dönüşümü”. onu belli bir yerin ya da durumun koşullarına adapte edebilmek amacıyla.21 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar (von Meiss. −büyük ve küçük: geniş/dar. −pozitif ve negatif : katı/akışkan. kare için. Mimari mekanda düzen ve bütünlük sağlayan özelliklerden biri de karşıtlıktır. yüksek/alçak. karenin temel özelliklerini değiştirmek ya da geliştirmek için hangi noktalarda araya girileceğinin belirlenmesinde yardımcı olur. s. kıvrımlı/düz. Diğer iki şekil ise. yansıtıcı/emici. mimar. köşelerden. mekan gruplarının yoğunluğu ve strüktürel düzenlilik. −aydınlık ve karanlık: ışık/gölge. kenar ortaylarından ve merkezinden doğar. ışınlar. Her bir geometrik figürün güç çizgileri belirlendiğinde.21’teki ilk şekil.60 geometrik formların özelliklerinin bilinmesi yararlı olur. Bu kabul. . mekanlara ulaşılabilirliği sağlayan ve onları taşıyıcı bir strüktüre oturtan organizasyonun temel formları. Şekil 3. yalnızca temel figürün özelliklerini kavradıktan sonra mümkündür. sekizgen. açıklıklar oluşturulduğunda karenin ışınsal alanlarının aldığı durumu göstermektedir. çevresinden. “gerçek” geometrik özelliklerinin işlenebildiği yollar bulmaya çalışır. küp. Şekil 3. silindir… (2) Mekanların toplanışı: Bir seri mekanı gruplamak için kullanılan. daire. Örneğin. köşegenlerinden. 1990.

181).3. kokunun ve dokunmanın yoğunluğu). hoş duyumsal deneyimler sağlıyorsa ve zevk veren sembolik bağlantılara sahipse estetik olarak memnuniyet vericidir. uzun zamandır. 1987. uyarıcı enerjinin çeşitleri (bir gözlemci ya da kullanıcının ilgilendiği ışığın. Zıtlık oluşturan bileşenler. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar. 1987. farklılık oluşturmaya yardımcı olur. Bu demek oluyor ki. 1990. s. s.195). Kelime biliminde. bir de estetik olgusu vardır. Dahası.61 −düşey ve yatay −doğal ve yapay şeklinde sıralanabilir. çünkü estetik olgusunda hem nesneden kaynaklanan etkiler. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yanında. çevremizi düzenlemek için kullandığımız ilkelerden biridir. formal özellikleri (yüzeylerin. başkaları için estetik izlenimler yaratma konusuyla meşgul olmuşlardır. algılamayla yapılan her şey anlamına gelir (Lang. bir çevre. Bu üç durum aynı zamanda üç çeşit estetik olgusunun da birer ifadesi olmaktadır: duyumsal. Bir binanın “canlı” olması için yatay ve düşey. zıt durumda olan iki öğe aralarında bir diyalog oluşturur. rengin. sesin. İç mekan tasarımcıları.44). Karşıtlık. ışıklandırma ve renklerin kurulması yoluyla çevrenin modellenmesi) ve modellerle ortaya çıkarılan bağlantılar zevk verici durumları oluşturur. mimarlar. durağan olmayan bir durum sergiler. 1957. 3.179). “güzel sanatlarda beğeni çalışmaları” anlamına gelmek üzere kullanılmıştır. Eğer. . hem de gözlemcinin iç dünyasından kaynaklanan oluşumlar söz konusudur. Bir formun anlamı karşıtı tarafından vurgulanır (von Meiss. 1750 yılında Alexander Blaumgarten tarafından. s. Estetik olgusunu bu iki başlıktan birinde değerlendirmek zordur. s. bir objenin ya da bir sürecin güzel ya da en azından memnuniyet veren bir deneyim olarak algılanmasına katkıda bulunan faktörleri tanımlamaya. zıtlıkları içermesi gerekir (Barry. Karşıtlık. anlamaya ve insanoğlunun yaratmaya ve estetik olarak memnuniyet veren görüntülerden hoşlanmaya olan yeteneğinin doğasını anlamayla ilgilidir (Lang. aydınlık ve karanlık vb.3 Estetik Olgusu Estetik terimi. Estetik bilimi. dokuların.

diğer bir deyişle. Şekiller. Düzlemler. kişi algılamanın duyumsal yönüne dikkat kesilir. oranlar. fakat kişilerin beğenileri estetik biliminin tespit ettiği durumlara yönlendirilebilir. rüzgarın tende oluşturduğu his ile. Diğer bir deyişle. Lang. büyük ölçüde. 1987.188). Çevre. çünkü estetik oluşumları sağlayan bazı genel nesnel özellikler mevcuttur. ölçek. Lang’a göre. normdan saptıklarında onların farkına varılır. aşırı sıcakta kalmak. rüzgar yüze vururken kumsalda yürümek. Bir tasarımcı.180). Bu endişenin odak noktası. çevrenin görsel yapısıdır (Lang. Duyumlar. bir düzlemde yürürken kaslarımızda oluşan basınçla. renk. ışıklandırma ve gölge efektleri formal estetiğin ilgili konularıdır. tasarımda en temel bileşenin nokta olduğu söylenir. Tasarım eğitiminde formal estetiğin yer alma şekli 1930ların Bauhaus ekolü ve algılamada Gestalt teorisine bağlı olarak düşünülür. bütün bunlar öyle durumlardır ki. bir insanın çevreye olan tepkisinin önemli bir bileşenidir (Lang. 1987. çevrenin geometrik yapısına dair kararlar vermek zorundadır. bunun sebebi. bu bileşenlere ayrıştırılabilir ve tasarımcı bir binanın görsel yönünü kağıt üzerinde sunarken bu bileşenleri kullanır (Lang. bunları genelleştirilmiş bir modelle yeniden sunmak mümkündür.188). s. 1987.62 formal ve sembolik estetik. tasarımla ilgili bir benlik bilincinin başlangıcından beri tasarımcılar için bir endişe konusu olmuştur. s. Bununla birlikte. formları ya da çizgileri oluşturmak amacıyla gruplanır. Işık ve gölge lekelerinin arasında ilerlemek. hacimleri oluşturur. duyumsal estetiğin daha az önemli olması değil. bu bileşenleri kullanarak mekanları oluştururken bazı düzenleme ilkelerine başvurur. s. Bu model. çünkü bu konudaki spekülasyonlar. çevresel tasarımcıların formal ve sembolik estetik konularıyla daha çok ilgilendiklerini belirtmiştir. çevrenin geometrisini oluşturan temel bileşenleri düşünerek başlar ve bu bileşenlerin kompozisyondaki organizasyonlarını göz önünde tutar (Lang. renk lekeleri halinde. Tasarım ya da estetik ile ilgili bir . s. karmaşıklığın derecesi. Formal estetik.186). öznel ve içsel analizlere dayanmaktadır (Lang. Yapma çevrenin formal estetiği üzerine kurulan cümleler içerikte ve amaçta çeşitlilik göstermekle beraber. Duyumsal estetik. hakkında çok az şeyin bilinmesidir. dondurucu soğuğu hissetmek. duyularla algılanır. Bir mimar. ritim. ki söz konusu ilkelerle tasarlanan mekanlar kişiler üzerinde estetik etkiler oluşturur. Noktalar.186). s. 1987. “beğeni” kavramı herkes için farklı olabilir. Temel tasarım eğitiminde çoğunlukla. 1987. Çevre.

s. bu yasalar. 1996. Görsel organizasyonda Gestalt kuralları. düzen. 1987. basit ya da kompleks olarak algılanan ünitelerin. Arnheim’e göre (1977). düzenli bir çevre. görsel karmaşıklığın herhangi bir seviyesini kapsayabilir. Bütün organizasyon kurallarını kapsayan ilke. İspanya (Ching. bir görsel kompozisyonun ne derecede “iyi” olduğunu bildirir. düzenlilik. kapsam. şeklinde tanımlanabilir. s. bir temel prensibe dayalı olarak bileşenlerin bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkar. İyi figürler şu özelliklere sahiptir: simetri.189). Bu ifadedeki “iyi”. düzenli formların daha kolay görüldüğü hipotezini destekleyen önemli deneysel kanıtlar vardır. Fakat. ki bu üniteler bileşenlerin kombinasyonlarıdır. Ve de. Düzen ve düzensizlik. görsel organizasyonda Gestalt kurallarını kullanarak basit mimari formlar yaratmak kolaydır. özlülük ve en yüksek derecede basitlik.362).22 Villa Hermosa’dan bir görünüm.63 eğitim almamış kişiler bu etkiyi yalnızca hissederek (sezgi yoluyla) fark edebilirler. analizi için temel oluşturur. yalınlık ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılmaktadır. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü oluşturmasıdır. içindeki parçaların gereksizliği. Pragnanz yasalarıdır. ahenk. Şekil 3. Formal . değerlendirmeyle ilgili bir kavram değildir. En yüksek derecede basitlik. basitlik ve karmaşıklık konuları mimarlık teorisi kurucularının (Venturi gibi) ve davranış bilimcilerin (Arnheim gibi) yıllar boyu dikkatini çekmiştir. bütünlük. düzen. Tekrar edilen bileşenlerle kurulan basit. bileşenlerin ilişkilerinin gelişigüzel olduğu ve bazı kurallar tarafından yönetilmeyen bir çevredir (Lang. Gestalt düşüncesine dayanarak. sıklıkla. bir form yapay bölümlere ne kadar az sahipse meydana gelir. Düzen. Düzenli olmayan bir çevre.

süreklilik . 1987. mimarlıktaki ritim olgusu yoluyla düzen kavramıyla ilişkilidir (Lang. parçadaki bütün ve bütündeki parçalar görülmeye başlanır (Ching. Bir oranlama sistemi tarafından düzenlenen bir tasarımın boyutları ve ilişkileri kesin ve nesnel olarak herkes tarafından aynı tarzda algılanamıyorsa. s. s. bir bağıntıdan diğerine iletilen sürekli bir niteliktir. Öklid’e göre. s.189). bunların parçalarının hepsini aynı oranlar dizisine uydurmak yoluyla görsel olarak birleştirebilir. 1996. mimari tasarımda çok sayıda elemanı. binanın parçaları arasında olduğu kadar parçalar ve bütün arasında da tutarlı bir görsel ilişkiler dizisi oluşturur. bir oranlama sistemi. orandır. Söz konusu sistemler. görsel kurguda elemanlar arasında bir düzen hissi oluşturmaktır. Perspektifin ve uzaklığın kısaltımı ve kültürel önyargılar nedeniyle algılayışımız bozuma uğrar. Öyleyse. bir kesir iki benzer şeyin niceliksel karşılaştırılması. Bu ilişkiler sıradan bir gözlemci tarafından hemen algılanamasa da. Oran.284). bina boyutlarına estetik bir mantık vermek amacıyla mimari biçim ve mekanın işlevsel ve teknik belirleyicilerinin ötesine geçer.23 Oranlama sistemleri (Ching. Aslında. Böylece. kabul edilebilir ve hatta bir tekrarlanan deneyimler dizisi ile tanınabilir. oranlama sistemleri neden kullanışlıdır ve mimari tasarımda neden bu kadar önemlidir? Bütün oranlama kuramlarının amacı. 1996. bu nedenle algılama şeklimizi nesnel ve kesin bir şekilde kontrol etmek ve önceden kestirmek son derece zordur.64 estetikte önemli olan diğer bir konu. Bir mekan dizisi içinde bir düzen hissi sağlayıp. Oranlama sistemleri.284). mimarinin fiziksel boyutlarını. oran ise bu kesirlerin eşitliği ile ilgilidir. Şekil 3. oranını ve ölçeğini algılayışımız kusursuz değildir. herhangi bir oranlama sisteminin altında yatan şey karakteristik bir oran. Belirli bir zaman dizisinin ardından.

insanların kendilerini bir yere ya da bir gruba ait hissetmelerinin önemli bir yoludur (Lang. kapsam.203).180). Bir sembol. Semboller. sembolik anlamları. oran kavramıyla ve içindeki parçaların gereksizliği. Böylece. 1987.205). düzenlilik. sosyal statüleri ve dünya görüşleri hakkında mesajlar iletmek için kullandıkları. birbirini tamamlayıcı ve amaca uygun renklerin kullanımıyla sağlanır. ahenk. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü gerçekleştiren ve alışılmışlık arttıkça belirginleşen bir düzen kavramından söz edilmiştir. mor-sarı gibi) kullanılarak bu renklere sahip olan nesnelerin birbirini “tamamlaması” sağlanabilir ya da arka planda soğuk renkler (mor. Mobilyaların. önde ise sıcak renkler (kırmızı. Binanın iç ve dış elemanları arasında ilişkiler kurabilir (Ching.204). s. Bu uyum. 1987. Örneğin. insanlar için potansiyel sembolik anlamlarla doludur. birbirinin karşıtı olan renkler (kırmızı-yeşil. Estetiğin diğer bir türü olan sembolik estetik.65 hissini artırabilir. özlülük ve en yüksek derecede basitlik). Yapma çevrenin sembolik anlamlarıyla kimliklendirme (bu tek faktör olmamakla birlikte).285). Renk. s. insanların birbirleriyle iletişim kurma şekillerinden biridir. bütünlük. s. 1996. 1987. . Gestalt ilkeleriyle (simetri. Yapma çevre. çevrenin insanlara hoşnutluk veren modellerinin çağrışımsal anlamlarıyla ilişkilidir (Lang. s. bir objenin araçsal kullanımının arkasında bir bağlantının olduğu yerde meydana gelen bir bilişsel sürecin bir sonucudur (Lang. bütün bu özellikler de yine düzen oluşturma yoluyla estetik deneyimler sağlar. büyüklükküçüklük etkisi vurgulanabilir. düzenin sağlanmasında katkısı olan diğer bir nesnel özelliktir.mavi gibi). insanların çevre ve kendileri hakkındaki fikirlerine eklemelerde bulunur. öznel bir eksene sahip iken. 1987. Bir mimari kompozisyonda renklerin uyumlu kullanılması sonucunda estetik durumlar oluşturulabilir. bilinçli ya da bilinçsiz. sözlü olmayan mekanizmalardır (Lang. Görüldüğü gibi. Bu anlamları fark edebilmek. turuncu gibi) kullanılarak yakınlık-uzaklık. geçmişleri. s. insanların kendileri. formal estetik tamamen nesnenin özellikleriyle ilişkilidir. estetik olgusunu tamamen öznel ya da nesnel temele oturtmak mümkün değildir. estetik olgusu da algılamayı etkileyen kavramlardan biridir. formal estetikte. Duyumsal ve sembolik estetik. bina kesitlerinin vb. Bununla birlikte.

1 Boyutsal Algılama Boyutsal algılama. ısısal algılama ile hareketin ve mesafenin algılanmasıdır. çeşitli ölçülerin düzenlemelerini içerir. 3. Böylece ölçek. 1996. Bir . Ne kadar anlamsız ya da düz olursa olsun. dolayısıyla başka bir objeyle ilişkili olarak önem ve anlamlarıyla ilişkilidir.4 Mekansal Algı Türleri Mekansal algı türleri. ölçeğin gerçekte ne olduğu çok açık değildir. her binanın her parçası bir ölçüye sahiptir.314). boyutsal. Ölçek.3. kokusal. işitsel. beğeni duygusunu oluşturacak genel nesnel özellikler bulunmaktadır. memnuniyet olgusuyla yakından ilişkilidir. s. Bununla birlikte.3.66 Estetik konusu. beğendikleri şeyleri deneyimlemek isterler. algılamayı irdelerken göz ardı edilemeyecek bir konudur. büyük ölçekli bir konut yerleşmesinden söz ederken genellikle onun büyük olduğu ifade edilmek istenir. görsel. Bunlar. Mimarlar.4. 3. objelerin fiziksel ölçüleriyle. hem de beğenilerini yönlendirebilmek için uğraşırlar. dokunsal. çünkü insanlar kendilerine hoş gelen. bir bilim olarak görülmektedir.24 Görsel ölçek (Ching. görsel algılamanın bir parçası olarak görülebilir. Örneğin. kullanıcıların hem estetik algılamalarına hitap eden mekanlar yaratmak için. Bu nedenle. Güzellik. estetik kavramı. oldukça öznel bir konudur. fakat estetik. Şekil 3. duyularla gerçekleşen algılamalara göre çeşitlendirilmiştir.

67 mimari çizimin ölçeği olduğu söylendiğinde, kağıt üzerindeki ölçümlerin gerçek bina üzerindeki ölçümleri temsil ettiği anlatılmış olur. Ölçek kavramını bazı başlıklar altında incelemek mümkündür: minyatür ölçek, anıtsal ölçek ve insan ölçeği gibi. Ölçek kelimesi kullanıldığı zaman, bir şey, başka bir şeyle kıyaslanıyor demektir. Minyatür ölçek, daha küçük olan bir şeyi anlatır (Moore ve Allan, 1976, s.17). Anıtsal ölçek, bir anıtın ölçüsünü ve insan ölçeği, bir insanın ölçülerini anlatır. Ölçek, ölçüyle aynı şey değildir. Ölçek, objelerin ölçülerinin birbirleriyle kıyaslanmasını öngören göreceli ölçüdür; bir şeyin ölçüsü ise, başka bir şeye göre görecelidir. Başka neye göre göreceli? Ölçeğin niçin mimarlıkta faydalı bir araç olduğunu anlatan birçok olasılık var: Bütüne göre göreceli: Binalar parçalardan oluştuğu için, parçaların ölçüsü bütüne göre göreceli olan bir ölçek oluşturur. Bir evin cephesi, örneğin, pencerelere sahiptir. Cephe ya da pencereler ne kadar büyük olursa olsun, birbirleriyle ilişkileri sebebiyle bir ölçeğe sahip olacaktır (Moore ve Allan, 1976, s.18). Diğer parçalara göre göreceli: Eğer aynı cephedeki bir pencere, diğerlerinden daha küçük ya da büyükse, gerçek ölçüleri ne olursa olsun, başka bir ölçek ortaya çıkar. Genellikle bu, farklı ölçülere sahip olan pencerenin arkasında önemli bir şeyler olup bittiğinin işaretidir. Alışılmış ölçüye göre göreceli: Objelerin pek çok çeşidi alışılmış bir ölçüye sahiptir. Eğer bir obje, olağandan çok büyük ya da çok küçük ise bu ilişki çerçevesinde, tek başına daha büyük ya da daha küçük bir ölçeğe sahip olur. İnsan ölçeğine göre göreceli: Kapılar, yataklar, sandalyeler vb. mutlaka bir insan ölçeğine sahiptir. Bu nesnelerin ölçüleri insan vücudunun boyutlarıyla ilişkilidir; aksi takdirde insanlar bunları kullanamaz. İnsan ölçeği teriminin geniş anlamda kullanılmasıyla doğan problemler, insanlar ölçüde farklılık gösterdiğinden binanın bütün kısımlarının insan vücudunun ölçülerine tam olarak uydurulmasının zor olduğu gerçeğiyle başlamıştır (Moore ve Allan, 1976, s.19). Yine de, birtakım ergonomik ve kinestetik genellemeler ve kabuller mevcuttur. Steen Eiler Rasmussen, Experiencing Architecture adlı eserinde şu ifadelere yer vermiştir: “Villa Foscari’de odaları ayıran duvarların kalınlıklarının farkına varırsınız, bunların her birine nihai ve kesin bir biçim kazandırılmıştır. Merkezi salonun haç şeklindeki kollarının her iki ucunda 16x16 feet ölçüsünde bir kare oda bulunur. Salon ise, biri 12x16, diğeri de 16x24

68 feet (diğerinin iki katı) olan bir büyük ve bir küçük iki dikdörtgen odanın arasına yerleşmiştir. Küçük olanın uzun duvarı, büyük olanın da kısa duvarı, kare oda ile ortaktır. Palladio, bu basit oranlara büyük önem vermiştir: 3:4, 4:4, 4:6; bunlar müzikal armonide de bulunan oranlardır. Merkezi salonun eni 16 feet kadardır. Boyunun ölçüsü ise bu kadar kesin değildir; çünkü duvar kalınlıklarının odaların boyutlarına eklenmesi gerekir. Bu iç içe geçmiş kompozisyonun içinde salonun özel etkisi, asma kata bakan yan odaların üzerinde yükselen tonozlu tavanın görkemli yüksekliği ile yaratılmaktadır. Ancak şunu sorabilirsiniz: Ziyaretçiler bu oranları gerçekten de deneyimlerler mi? Yanıt evettir; kesin ölçüleri değil de bunların ardındaki temel fikri deneyimlemektedirler. Her odanın büyük bir bütün içinde ideal bir biçim ile var olduğu soylu ve sağlamcı bütünleşmiş bir kompozisyon izlenimi edinirsiniz. Aynı zamanda odaların boyut bakımından ilişkili olduğunu hissedersiniz. Hiçbir şey değersiz değildir; her şey görkemli ve bütünseldir.” (Ching, 1996, s.277). Ölçek herhangi bir şeyin boyutunun başka bir şeyin boyutuyla veya referans olarak alınan bir standart ile kıyaslanmasını gerektirir; oran ise bir parçanın hem öteki parçalarla hem de bütünle kurduğu uyumsal ilişkiyi belirtir. Bu ilişki sadece bir büyüklük ilişkisi değil, bir nicelik veya derece ilişkisi de olabilir (Ching, 1996, s.278). O halde, bir mekanın ve onun oluşturan bileşenlerin görsel olarak duyumlandığı, sezgiler ve hisler yoluyla algılandığı söylenebilir. Boyutsal özelliklerin içerdiği ölçek ve oran kavramları, mekanlarda uygulandığında, estetik duygulara hitap eder ve de/ya da işlevsel gerekliliklerin bir yansıması olarak kullanıcının karşısına çıkabilir. 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama

İnsanlar, çoğu zaman bir mekanda ya da kentsel bir alanda kendilerini seslerin ve kokuların yönlendirdiğinin bilincinde olmaz; fakat bu durum, seslerin ve kokuların algılamada önemsiz olduğunu göstermez. Tam tersine, gözler aracılığıyla elde edilen bilgilerin diğer duyularla elde edilen bilgilerden daha fazla olduğu gerçeğiyle birlikte, işitsel ve kokusal deneyimler insanlarda çok güçlü uyarımlar ve çağrışımlar ortaya çıkarabilmektedir. Ittelson ve Proshansky’e göre, insanlar çevreyi görsel deyimlerle düşünme eğiliminde olmalarına rağmen, işitme ve koklamanın rolleri eşit derecede önemlidir. Hayal edebilme yeteneği görsel olmak zorunda değildir. Sesler, mekansal duyularımıza ve mekansal yönlenmelerimize yardım eder; trafiğin akışı, sokak müzisyenleri gibi (Ittelson ve

69 Proshansky, 1974). Ya da, bir aile büyüğüne ait eski bir evin kokusu belki yirmi yıl sonra çok farklı bir içerikte ortaya çıkabilir ve kişiye o eski evin bazı imgelerini hatırlatabilir (von Meiss, 1990, s.15). Bunun gibi, çoğu kent, güçlü kokusal elemanlara sahiptir; açık marketler, balık tezgahları gibi (Ittelson ve Proshansky, 1974). Bir mekanın işitsel özelliklerinin o mekanın kullanılabilirliğini büyük ölçüde etkilediği durumlar vardır. von Meiss, söz konusu durumu şu örneklerle açıklamıştır: Bir sınıf ne kadar geniş, iyi aydınlatılmış, iyi bir mekansal kompozisyona sahip olursa olsun, eğer içindeki eko belli sınırları aşmışsa bir işkence mekanına dönüşür. Akustik olarak “ölü” bir kilise dini karakterini kaybeder. Bir eve girişi sağlayan çakıllı bir yol ziyaretçinin adımlarını ev sahibine ilan eder (von Meiss, 1990, s.15). Bir süpermarkette çalan ağır tempolu bir müzik alıveriş yapan kişilerin mekanda daha uzun süre geçirmelerini sağlarken, bazı lokantalarda insanların bir an önce yemeklerini yiyip mekandan ayrılmalarını sağlamak amacıyla hızlı müzikler çalınabilir. Su sesi yatıştırıcı etkisiyle kullanıldığı mekanın kullanıcılar üzerinde hoş etkiler bırakmasına katkıda bulunur. 3.3.4.3 Dokunsal Algılama

Dokunsal ve görsel mekansal deneyimler birbirine çok bağlıdır. Mekanın algılanması üzerine yorumları olan sanatçı Braque, görsel ve dokunsal mekan arasında şöyle bir ayrım yapmıştır: Dokunsal (tactile) mekan, gözlemciyi objelerden ayırırken, görsel mekan objeleri birbirinden ayırır (Hall, 1966, s.57). Dokunma iki sebeple mimarlıkta özel bir yere sahiptir. Bir taraftan yerçekimi nedeniyle kaçınılmazdır; diğer taraftan formları ve dokuları görme yeteneğimiz sayesinde önceden tahmin edilebilir. Kişi, ayakta durması ya da yürümesi durumunda zeminle dokunsal ilişki kurar. Şu çok iyi bilinmelidir ki, güzel objelere sadece bakmak yeterli değildir. Kişi, onlara dokunmak, onların ağırlıklarını ölçmek ve yüzeylerin, formların dokunsal özelliklerini test etmek ihtiyacı duyar (von Meiss, 1990, s.15). 3.3.4.4 Görsel Algılama

Görme, en son evrim geçiren ve en kompleks duyudur. Gözler aracılığıyla diğer duyulara göre çok daha fazla bilgi, dokunma ya da duyma yoluyla olana göre daha geniş bir rotayla sinir

İnsan görürken öğrenir ve gördükleri öğrendiklerinden etkilenir (Hall. Bunlardan biri şekil-zemin ilişkisidir. mesafeleri belirleyebilir ve hareketleri fark edebilir. bir şekil ya da bir arka planın parçası olarak sınıflandırılması parçanın gerçek özelliği değildir. bir objeye bakılabilir. Ancak. daha çok. obje doğrudan algılanır. • engelleri aşarak ve tehlikeyi önleyerek arazide yürümek. Görme duyusu kullanılarak bir yere. bu. her bir nesnenin nerede konumlandığını. insanların dünyaya baktığında renkleri ya da gölgeleri değil. şekilleri algılayabilir. şekil ve zemin kelimelerini bir objeyi ve onun arka planını adlandırmak amacıyla kullanırlar. algılama. Bir manzaraya dikkatlice bakıldığında. Carlson. • aletler yapmak. Görsel algılama sürecinin farkında olabilmek yalnızca bu süreç tamamlandıktan sonra olur. Bu durumda duyusal bir aktivite gerçekleşmiş olur. Bir parçanın. diğerlerinin duygusal durumları hakkında bilgi elde etmek gibi (Hall. “Görme” denilen şey budur. s. Gözleri görmeyen bir adamın dış mekanda elde ettiği bilgi.62). Bu süreç. insanlar. objeleri ve bir parçası oldukları bütünü algılamadan bileşenlerin farkına varılamaz. hızlı. s. planlı değildir. İnsanda gözler. bilinç dışı gerçekleşen bir süreçtir. 20100 feet yarıçapındaki bir daireyle sınırlıdır. görme gücüyle yıldızlar görülebilir. 1966. gözlerimizle aldığımız bilginin iç ortamda bir süreçten geçmesi ve sonunda yorumlanması gerekir. önlerinde bulunan objelerin konumlarının yorumlanmasına yardım etmek görevindedir. sürecin detayları değil. gördüklerine değer biçmek. tanıdık nesneleri ve daha önce hiç görmedikleri bir nesneyi gördüklerini fark ederler. Diğer bir deyişle. Algılamanın olması için. 1993. pek çok fonksiyonu yerine getirir. Carlson’a göre.133). s. insanları ve bir mesafedeki pek çok malzemenin fiziksel kurgusunu tanımlamak. Carlson’a göre. Objelerin belirli şekilleri ve uzayda belirli konumları vardır. temel izlenimler anlatılabilir. otomatik. duyusal araçlarımız tek başına algılamayı gerçekleştiremez.70 sistemine gönderilmektedir. Ona göre. bitmiş bir ürün sunulur (Carlson. kendini ve diğerlerini eğitmek. Görsel algılamada önemli olan bazı durumlar ve ilkeler vardır. gördüklerimizin çoğu obje ya da arka plan olarak sınıflandırılabilir. Oysa. ne kadar genişlikte olduğunu ve hareket edip etmediğini görürler. nesneleri gördüklerini vurgulamıştır. Fakat. Böylece görsel sistem. • yiyecekleri. Arka planlar ise aslında formsuzdur ve çoğunlukla. Kişiye. önce objeyi görme ve sonra algılama şeklinde gerçekleşmez. gözlemcinin davranışına .61). Psikologlar. bakmak ve görmek aynı şey değildir. 1966.

tekrar ve zıtlıktır (Sartain vd.26 Yakınlık ilkesi (Lang vd. o bir objedir. s. Eğer.. Carlson bunu şu örneklerle açıklamıştır: Eğer gökyüzünde uçan kuşları izliyorsanız.html). onlar şekildir ve onların arkasındaki mavi gökyüzü ile bulutlar arka planın parçalarıdır.25 Şekil-zemin ilişkisi. resim arka planın bir parçasıdır. Obje ve arka plan durumunun oluşumu Gestalt kanunları tarafından da belirlenebilir. sizinle duvar arasında durmakta olan bir kişiye bakıyorsanız. Bunlardan bazıları: şiddet.71 bağlıdır. değişim. 1974. belli bölümlerini arka plan olarak algılama eğilimini etkileyen. Carlson. s.102). o zaman şekil onlardır.ac. koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi (http://www. Şekil 3. uyarana bağlı bir dizi koşul vardır.. uyaranların belli bölümlerini şekil. s. Şekil 3. Eğer duvarda asılı bir resme bakıyorsanız. Bazen neyin obje ve neyin arka plan olduğu konusunda belirsiz ipuçları olur (Carlson. şekil-zemin ilişkisinin gözlemcinin bakış açısına bağlı olduğunu ifade etmiştir.aber.270).137).uk/media/Modules/MC10220/visper06. Bununla birlikte. 1967. 1993. . onun yerine. hareket eden bulutları izliyorsanız.

Şekil 3. Şekil 3. birdenbire keskin bir viraj yapar şekilde algılamaktan daha kolaydır. 1993. Şekil 3. bununla birlikte tamamlanmamış imge algılanır.139). Kapanma kanununa göre.27 Benzerlik kanunu (Carlson. görsel sistem kayıp bilgiyi giderir ve tamamlanmamış figürün dış konturunu kapatır. Şekil 3.28 Uygun devamlılık ilkesi (Carlson. birbirine benzeyen bileşenlerin aynı formun parçası olarak algılandığını ifade eder.139). eğer kalemle boşluklar kapatılırsa figür üçgen gibi görünecektir.139). s. Örneğin. 1993.29 bir üçgene çok az benzemektedir. Çoğu kez. tahmin edilebilirliğe ve kolaylığa işaret eder.29 Kapanma kanunu (Carlson. 1993. Şekil 3. .27’de baklava formu karenin içinde kolayca görülebilir. Uygun devamlılık.29’daki iki renkli nokta gurubundan hangisi siyah noktalardan oluşan çizginin devamlılığını en iyi tanımlar? Çizgiyi düzgün bir rotayı izler şekilde algılamak. s. s. Şekil 3. bir nesne diğerini kısmen örter.72 Benzerlik kanunu.

Bununla birlikte. yüzeyindeki bileşenler de onunla birlikte hareket eder ve hayvanın formu çabucak algılanır (Carlson. çünkü sınırları anlaşılmaz hale gelmiştir. Hayvan sabit kaldıkça. 1967.273). Şekil 3.30 Faydalı formlar (Sartain vd. 1967. Genelde. Ormanda bir hayvanın yüzeyi arka plandaki elementlerin aynısıyla kaplanmışsa kamufle edilmiştir. Gestalt ilkeleri. aynı doğrultuda hareket eden bileşenlerin birbirine ait olarak ve bir figür oluşturacak şekilde algılanacağını ifade eder. Bunlar faydalı formlar olarak adlandırılır. Buna göre. Özellikte mimarlıkta. Genel gidişat kanunu. 1993. mekan organizasyonunda ve mekan bileşenlerinin bir araya getirilmesinde Gestalt ilkelerinden ağırlıklı olarak yararlanılmaktadır. faydalı formlar. uyaranlar gözlemci tarafından “faydalı” formlar olarak algılanma eğilimindedir. s. Şekil 3. simetrik. Zayıf formları faydalı formlarmış gibi algılama eğilimi vardır (Sartain vd.273). Hayvanın üzerindeki bileşenleri gruplamak için bir taban yoktur.. Algılamada Gestalt teorisinin temel kanunlarından biri de Pragnanz Kanunları’dır.73 Sonuncu Gestalt organizasyon kanunu harekete dayanır. Gözlemcinin algılamalarının eğilim gösterdiği belli formlar vardır. s.137-138). .30’da faydalı formlar ve zayıf formlar görülmektedir. iyi bir şekilde saklanmış halini korur. hareket ettiği anda. dengeli ve tamamlanmış olmaya eğilimlidir. s.. kullanıcıların mekanları tasarımcının istediği doğrultuda algılamasını sağlamak için faydalı birer araç olmaktadır.

bazı dokusal özelliklerin.4. Renkler. İlki. yumuşak. monoton işlerin yapıldığı yerlerde kullanılmasının uygun olabileceği konusunda öneriler yapılmıştır. içinde bulunduğumuz mekanda geçirdiğimiz zamanı tahmin etmede de etkin rol oynar.3. Düz dokulu bir yüzey soğuk bir etki yaratırken. s. Grandjean (1973). rengin. bir odanın boyutlarının algılanmasında. Şekil 3. 1987. 1986. s. fakat soğuk renklerle renklendirilmiş bir mekanda tahmin edilen sürenin gerçek sürenin altında olduğu saptanmıştır. Buna bağlı olarak. mekanın bir bütün olarak algılanması sonucu daha sıcak veya soğuk bir etki uyandırdığının deneylerle saptandığını ifade etmektedir. Eğer sıcak renklendirme bireyi etkilerse daha uzun süre o mekanda kaldığı duygusuna kapılabilmektedir (Aydınlı. ahşap bir odanınkinden farklıdır. sıcak renklerin hakim olduğu bir mekanda geçen zamanın daha fazla tahmin edildiği.5 Isısal Algılama Isısal algılamada malzemeler önemlidir. fiziksel ve psikolojik olarak soğuk (çünkü taşın ortalama ışınsal sıcaklığı düşüktür).31 Renklerin etkileri (Lang. . ikincisi. soğuk renklerin rutin.51). Örneğin.74 3. s. renkli ve parçalıdır (İmamoğlu. Aydınlı da benzer şekilde. öznel sıcaklık hisleri ve psikolojik tepkiler üzerindeki etkileri hakkında aşağıdaki tabloda açıklanan gözlemleri yapmıştır.130). pürüzlü bir yüzey sıcak etki yaratmaktadır (Aydınlı. tek renkli ve monolitik. 2003. sıcak. 1986. s.52). Taşlardan oluşmuş bir odanın bize yaşattığı. sert.79).

sonra psikologlar tarafından çalışılmıştır. Belli ki. Yalnızca yüzünün ön kısmında gözleri bulunan hayvanlar (maymunlar. Renk kullanımıyla bazen aynı hizada bulunan iki nesne arasında şekil-zemin ilişkisi varmış gibi gösterilebilir. kişiye yakın olan nesne çabucak algılanır (Carlson. s. Tek gözle gerçekleştirilen göstergelerden biri hareketi içerir. Bu durum. Eğer bir nesne kişiyle diğer nesne arasında konumlanmışsa. Şekil 3. neredeyse her zaman iki nesne görünür. Beyin ekstra kasları kontrol eder. Sanatçılar dünyayı gerçekçi bir biçimde sunmak ister ve görsel çevrelerini. kişiye tanıdık gelen ve şekillerinin nasıl göründüğünü bildiği objelerde çalışır. Fakat tanıdık olmayan nesnelerde bile işe yarar. nesnelerin görece mesafeleri hakkındaki bilginin en önemli kaynaklarından biri (interpozisyon) araya yerleşimdir. bu nedenle doğal çevrede ya da hareketli bir resimde deneyimlenmelidir.32.4. Aslında bu göstergelerin çoğu sanatçılar tarafından keşfedilmiş. bu yüzden. öyle ki yakın olan nesne uzak olan nesneye olan görüşü kısmen kaplar.75 3. Eğer bir nesne yüze çok yakınsa gözler içe döner. iki gözle gerçekleştirilen göstergeleri barındırırlar. Zeminler her zaman şekillerin arkasında bulunur. . yan yana duran kompleks iki boyutlu şekiller olarak ya da biri diğerinin önünde duran iki basit nesne olarak görülebilen iki çizimi içermektedir. dolayısıyla şekiller gözlemciye daha yakındır. Böylece gözler mesafe bulucular olarak kullanılabilir.149-152). İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. bir nesnenin diğerine olan uzaklığını belirten özellikleri tanımak için çalışırlar. kediler ve bazı kuşlar gibi). Eğer uzaksa. çünkü gözlerinin görsel alanları birbiri üstüne binmez. sıcak renkler kullanılan nesne gözlemci tarafında şekil olarak ve dolayısıyla daha yakınmış gibi algılanır. akla zemin-şekil ilişkisini ve renklerin kullanımını getirmektedir. Faydalı form prensibi de nesnelerin göreceli konumlarının algılanmasına etki eder: Daha basit kenarlı nesneler daha yakın olarak algılanır. daha uzağa bakar. Çünkü anlamı belirsiz bir çizim faydalı form prensibine dayanarak algılanma eğilimindedir. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. Başlarının kenarlarında gözleri bulunan hayvanlar (fareler ve balık) sadece tek gözle gerçekleştirilen göstergeleri bulundurabilirler.6 Mesafe ve Zamanın Algılanması Mesafe iki çeşit gösterge sayesinde algılanır: Binocular (iki gözle yapılan) ve monocular (tek gözle yapılan). nesne ve gözler arasındaki mesafeye ilişkin açıyı bilir. mesafe hakkında önemli olan işaret yakınlaşım aracılığıyla sağlanır. 1993. araya yerleşim en iyi.3.

çok uzakta olarak algılanır. sokaklar. Perspektif nedeniyle farklı boyutlarda retinal imgeler üretmelerine rağmen.33 farklı mesafelerle konumlanmış iki nişi göstermektedir. eğer bir otomobil retinaya çok küçük bir imge olarak düşerse. Perspektifi kullanma yeteneği peyzaj özellikleri üretildikten sonra mı kazanıldı. yoksa perspektifin doğada bulunan bir kopyası mı var? Doku. arabaların ne kadar genişlikte olduğunu bildiği için. İnsan eli değmemiş doğal bir çevrede. Şekil 3. 1993. özellikle yerin dokusu. Görsel sistem. Şekil 3.33 Perspektif ilkesi (Carlson. s. otomatik olarak. Resim perspektifi anlatmaktadır: Bizden uzaklaşan paralel çizgilerin bir noktada birleşmesi eğilimi. evrimsel tarihimizin erken dönemlerindeki insanlar. duvardaki nişler aynı boyutta olarak algılanırlar.152). Bir diğer iki gözle gerçekleştirilen mesafe göstergesi nesnelerin boyutlarıyla olan tanışıklıktan elde edilir. s.151).76 Şekil 3. geniş binalar ve demiryolları görmediler. Örneğin. retinal imgenin boyutlarından olan yaklaşık mesafeyi hesaplayabilir. zemine oturan nesnelerin mesafelerinin algılanmasında .32 Faydalı form prensibi (Carlson. Örneğin. 1993. perspektifi temsil eden gerçek birleşen çizgiler çok az görülür.

daha düz bir doku daha uzak görünür (Carlson. Mimarlar da bu durumda. 1993. tasarımda (mekan oluşturmada) neden önemlidir? Bu bölümde. Mekanı tekrar tekrar kullandıkça. insanların kendilerine bir mekan oluşturmasındaki ilk amaç korunma gereksinimi olarak görülmektedir.45). Mekanlar kullanıcısı için oluşturulur. Mekan içinde yaşamak. Mekan-zaman kavramının ilk olarak 20. 1997. İnsan. Daha kaba bir doku daha yakın görünür. Mekanın algılanmasında zaman çok önemli bir etkendir. s. s.77 kullanılan başka bir göstergeyi sağlar. Mekanın algılanması için içinde yaşamak gerekir. mekan oluşturmadaki diğer faktörlerin yanında insan faktörünü göz önüne almanın gerekliliği açıktır. bakış açısının sürekli değişimini belirliyordu (Altan. problemlere çözümler bulmasıdır. Mekan içinde çeşitli sebeplerle bulunulan. Bu dördüncü boyut. s. Mekan nedir? Mekan neden oluşturulur? Mekan oluşturmada kesin ilkeler var mıdır? Algılama. Tarihe bakıldığında. yaşanan boşluktur.5). bir mekanı ilk defa deneyimliyorsa algılayacağı şeylerin niceliği bellidir ve sınırlıdır. Mekanın en basit tanımı “boşluk”tur. Bu durumda. çeşitli zamanlarda farklı tecrübeler edinmek anlamına gelebilir (Dede. alışmışlık durumu oluşturur ve insan bir şeye alıştıkça olumsuz özelliklerini göremez hale gelir. insanların bir takım ihtiyaçlarını karşılayacak çözümler bulmakla yükümlüdürler. mekan oluşturma sanatıdır. o mekanla ilgili estetik duyguları artar. yy başlarında kübist olarak bilinen bir grup ressam tarafından görsel sanatlarda kullanıldığı bilinmektedir. Mimarlığı diğer sanatlardan ayıran ya da diğer bir deyişle yalnızca bir sanat olmaktan çok daha fazlası yapan da budur. 1992. bu gibi sorulara ve benzerlerine cevap vermeye yardımcı olacak bazı konular irdelenmiştir. insanların (ya da canlıların) ihtiyaç duyması sonucunda oluşturulur. Mekanda tek bir bakış açısından gerçeği ifade etme sınırlamasına karşı direnmişler ve mekan zamanında daha gerçek bir izlenim vermek için aynı anda bir resim üzerinde aynı cisim veya kişilerin görüntüsünün pek çok noktasını birleştirme düşüncesini geliştirmişlerdir. Ayrıca bir mekanda uzun zaman kalmak. Mimarlık. kullanıcısı olmayan bir mekan düşünülemez. .149-152). Yani mekanlar. her seferinde mekanla ilgili daha fazla detay algılayabilir.

78 Mekan. boyutlar…). algılama duyular yoluyla gerçekleşir ve uyaranlardan gelen bilgiler zihinde belli filtrelerden (psikolojik ve sosyo-kültürel) geçtikten sonra ancak mekan algılanır ve anlamlı hale gelir. rengiyle. bu etki algılamanın sonucudur. görsel yönler mekan özellikleri gibi görünmekle birlikte. sesler. Bunlar birbirinden ayrılamaz. Mekanın sahip olduğu özelliklerin yani mekandan kullanıcıya ulaşan uyaranların (ısı. ısısal. Bu bölümde. söz konusu uyaranlar zihinde bir süreçten geçer ve kullanıcı üzerinde herkes için aynı olmayabilen bir etki bırakır. boyutsal. Bununla birlikte mekan kullanıcısının kendi gerçekliği mevcuttur. işitsel. dokunsal. algılamanın nesnel ve öznel yönleri üzerinde durulmuştur. bir obje olarak bir gerçekliğe sahiptir. yapısıyla vb. koku. düzeniyle. Mekanın algılanmasında. gözlemciye aynen ulaşmasının yanı sıra. kokusal. .

Kültür ve kültürü oluşturan bileşenler. mekanın algılanması ve algılamada nesnel ve öznel faktörler konularına değinilmişti. Dolayısıyla. mekansal algılamada kültür kavramı irdelenecektir. 1974. tezin konusu olan. Şekil 4. TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ Önceki bölümlerde. mimarlıktaki kullanıcı ifadesinin yerine zaman zaman kullanılacaktır. Bu bölümde. Turizm olgusu. turizm olgusunun merkezinde farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi ve bir kültürün üyesi olan insanların farklı kültürlerden insanlarla ya da/ve de öğelerle ilişkide olması durumu söz konusudur. farklı kültürlerden insanların buluştuğu yerlerde. s. .465). Tezin bu bölümünde.önem kazanmaktadır. kültür faktöründen ayrı düşünülemez. turist (turizm ekseninden yaklaşılarak) gibi ifadeler kullanılmıştır. yararlanılan kaynaklardaki tüketici ve turist ifadeleri.1 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri (Markin. mekanın boyutları. algılamada önemli belirleyici ve yönlendiricilerdir. çünkü. Bu bölümde değinilecek olan kullanıcının mekanı algılaması ve ilişkili psikolojik süreçlerle ilgili konularda çeşitli kaynaklarda kullanıcı ifadesi yerine tüketici (pazarlama ekseninden yaklaşılarak). insanların birbirlerini ve ilişkide oldukları nesneleri yorumlayış biçimi -ki turizm aktiviteleri bu çeşit ilişkilerin en yoğun gerçekleştiği durumları oluşturur.79 4. Turizm bir endüstri olarak kabul edildiğinden turizmin içinde yer alan tüm kullanıcılar yani hizmet görenler tüketici olarak kabul edilebilir.

2000. bu durumda. mesafeleri ve farklı yerleri nasıl algıladıkları gibi. Şekil 4. kişinin bağlılığı bir sonraki tatil yerinin tercih edilmesiyle ilişkilidir. bir yeri algılamasını vb. Bu iki disiplin. turizm olgusunda birleşir. ilk olarak turizm mekanının algılanması ve ilişkili psikolojik süreçler irdelenecektir. yine bu durum her iki disiplindeki temel araştırma konularını ayrıştırır. seyahat deneyimlerine etki eder. sağlayan faktörlerle ilgili konularda olduğu gibi. turistin belli bir şekilde davranmasını. insan zihninin doğasıyla. Bütün bunlar. fonksiyonuyla ve fenomeniyle ilişkili olan bir disiplindir. Bu durumlar arasındaki ilişki bir döngü oluşturmaktadır.19). Tatil yerine bağlılık.19). Kullanıcı memnuniyeti. Tatil yeri tercihleri. aynı zamanda bu. Böylece. algısal farklılıklar ve seyahat tarzları en önemlileridir (Woodside vd.. kişinin geçmişine ve içinde yaşadığı topluma dayalıdır (Woodside vd. İkisinin ortak konusu. hem mekansal. hem de psikolojik bileşenlerin ortaya konması gerekir. tatil yeri seçimi. 2000. tatil yeri memnuniyeti sonucunda aynı yeri tekrar ziyaret etme durumunu ifade eder. tatil yeri tercihi ve tatil yerlerinin algılanmasındaki farklılıklar mimarinin konusu olabilir. kişinin tatil yerine bağlı oluşu ya da olmayışıyla sonuçlanır. mekansal konular ve yeryüzündeki oluşumlarla ilgilenir. belli bir tatil yerini tercih etmesini. belli bir seyahat tarzını benimsemesini. Her iki disiplinin kesişim noktası olduğu gibi. seyahat deneyimi ve tatil yerine bağlılık durumları arasındaki ilişkilere bir bakış sağlamaktadır. turistlerin mekansal davranışı ve algılamaları kesişimin bir parçası olabilir. turistlerin ve davranışlarının psikolojik yönleri kesişimin bir parçası olabilir. çoğunlukla tatil yeri tercihi. turistlerin ne zaman ve nereye seyahat ettiği. Psikoloji perspektifinden bakıldığında..1 Turizmde Mekanın Algılanması ve Psikolojik Süreçler Psikoloji. Son olarak da. tasarımdaki başarıyı yansıtan bir durumdur. Coğrafya perspektifinden bakıldığında.2. Çünkü. 4. psikolojide turist motivasyonu ve coğrafyada turizm kaynaklarının mekansal dağılımı gibi. Fakat.80 Bu bölümde. . s. s. diğer taraftan coğrafya. her iki disiplinin kesiştiği alanlar açıkça görülmektedir. bir insan faktörü olan turisttir.

Aslında çevreyle ilgili bilginin elde ediliş şekli ve insanların çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu mimarlar için önemli bir araştırma konusu olabilir. bununla birlikte sosyal psikologların araştırmalarının çoğu motivasyon odaklıdır (Hall ve Page.81 Şekil 4. 1987). bireyin uyaranı seçtiği. s..20). bölümünde de bahsedildiği gibi. İnsan-çevre etkileşiminde ve insanın çevreyle ilgili bilgiyi elde edişinde bazı psikolojik süreçler önem kazanır.170). Bilgi elde edebilmek ve bu bilgiyi yorumlayabilmek için (bu bilgi sayesinde yolunu bulabilecek.2 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler (Woodside vd. 2000. algılama bir süreçtir. insan yeni bir çevreyle karşı karşıya kaldığında o çevreye adapte olabilmek ve hayatta kalabilmek için çevreyle etkileşime geçer. organize ettiği. turizmle ilgilenen sosyal psikologların ilgi alanı olarak görülür. s. Çünkü. dünyanın anlamlı ve . 1999. Akademik anlamda algılama. turizm alanında çevre ve insan iki temel faktördür. Araştırmanın bu bölümü. Tezin 2. algılama gibi bazı psikolojik süreçlerden faydalanır. öyle ki insanlar bu süreç yoluyla dünyayı öğrenirler (Schiffman ve Kanuk. Genel anlamda. Turistlerin çevreyle ilgili bilgiyi nasıl elde ettiği ve çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu önemli bir konu olmasına rağmen turizm araştırmalarında göreceli olarak fazla yer almamıştır. çevreyi tanıyabilecektir) biliş.

Türkçe’de çeşitli anlamlarda ve çoğu zaman belirsizce kullanılan imaj kelimesi bu tezde zihinsel imgeler anlamında kullanılmıştır. Her üç evrede de algılama. Tezin konusu olan turizm mekanlarının algılanması olgusunu daha iyi anlayabilmek için söz konusu psikolojik süreçleri irdelemek yerinde olacaktır. 4. algılamanın. Psikolojide de imaj kelimesi zihinsel imgeler ifadesine karşılık gelecek şekilde kullanılmaktadır.82 belirgin bir resmi olarak yorumladığı süreçtir (Schiffman ve Kanuk. Samovar ve Porter (1991). . Bu tanımda sözü edilen “dünyanın anlamlı ve belirgin bir resmi” ifadesi ilerleyen bölümlerde çokça bahsedilecek olan “zihinsel imgeler” ifadesine karşılık gelmektedir. algılamayla ilişkili kavramlar ve oluşumlar söz konusu olur. “Turizmde mekanın algılanması ve psikolojik süreçler” başlığı altında incelenen bu bölümde.1.1 Kullanıcıdan Kaynaklanan Algılama ile İlişkili Psikolojik Süreçler Turistler turizm mekanını deneyimlemeden önce. algılamayı. kullanıcının iç dünyasında gerçekleşen algılama ve ilişkili psikolojik süreçler ile mekansal bilgi ve özelliklerin söz konusu psikolojik süreçlere olan etkisi incelenecektir. 1974.202). deneyimlediğimiz şeyi üreten ve şekillendiren süreç olduğuna işaret etmiştir. bilgilerin dış çevreden seçildiği ve anlamlı deneyimler olarak yorumlandığı süreç olarak tanımlamışlardır.3 Algılamanın şematik tanımı (Markin. 1987). Mitchell (1978). Şekil 4. deneyimlediği sırada ve deneyimledikten sonra bazı psikolojik süreçler gerçekleşir. s.

4 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model (Markin. s.83 Şekil 4. . 1974.465).

(2) Etkisel alan.6’da. s. tüketici kararlarına girdi oluşturacak pazarlama çabaları ve sosyo-kültürel çevre gibi dış etkenler olarak ve karar verme süreci sonrasındaki davranışlar süreç sonrası çıktılar olarak gösterilmektedir.5 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler (Markin. Şekil 4. Diğer bir deyişle. Bu karar. 1977. tutumlar gibi birbiriyle etkileşim halinde olan psikolojik süreçler yer almaktadır. öğrenme. (1) Bilişsel alan.28). bilme ve düşünme gibi bireyin çevreyi tanımasındaki temel süreçleri içerir. çevre hakkındaki duyguları. istek ve değerleri içerir. Şekil 4. . (3) Davranışsal (conative) alan. mücadele etme ve böylece (1) ve (2) ye cevaben çevre üzerinde bir etkiye sahip olmayı içerir (Rapoport. hareket etme. tatile çıkıp çıkmama üzerine verilecek bir karardır. insan-çevre etkileşimiyle ilişkili herhangi bir düşünsel girişim üç alanı içermelidir: bir şeyi bilme.267).84 Genel olarak. Şekilde. o şey hakkında bir şeyler hissetme ve sonra o şeyle ilgili bir şeyler yapma. Turizmde insan-çevre etkileşimi karar verme süreciyle başlar. hisleri. s. algılama. karar verme süreci sırasında. motivasyonları. 1974. motivasyon. algılama. Tatil çıkma kararı verildiğinde bunu takip eden adım hangi tatil yerinin tercih edileceğidir. kişilik.

algılama. s. sosyal sınıf. öğrenme ve kişilik gibi temel psikolojik oluşumlardır. tercihlerini etkileyen psikolojik ve sosyal faktörlere bir iç bakış gerektirir. sonrasında ise ailesel etkiler.7’de görüldüğü gibi. seyahat kararındaki öncelikli etkiler. tutumlar. 2000. referans grupları. Şekil 4.9). kültür gibi sosyo-kültürel etkiler devreye girer. . Mayo ve Jarvis’e göre (1981).85 Şekil 4. seyahat edenlerin nasıl karar verdiklerini anlamak. güdüler.6 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar (Schiffman ve Kanuk.

s. Pazarlama sektörü açısından bakıldığında. Şekil 4. .86 Şekil 4. 2000.16). 2000.7 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler (Pizam ve Mansfeld. s.22). turizmin faaliyet gösterdiği alanları daha etkili ve çekici hale getirmede turistlerin seyahat edecekleri yerleri tercih etmeleri üzerine yapılacak çalışmaların önemi büyüktür.8 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model (Pizam ve Mansfeld.

87 Um ve Crompton’un (1990) yaptığı çalışmada (Şekil 4.8), tatil yeri tercihini etkileyen kavramlar, dıştan gelen bilgiler, içten gelen bilgiler ve bilişsel yapılar olarak nitelendirilmiştir. Dıştan gelen bilgiler, potansiyel yolcunun karşı karşıya kaldığı pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimlerin özeti şeklinde görülür. İçten gelen bilgiler, sosyo-psikolojik etkenlerden doğar; kişisel karakteristikler, güdüler, değerler ve tutumlar gibi. Bilişsel yapılar, içten ve dıştan gelen bilgilerin bir birleşimini sunar (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.16). Söz konusu pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimler ürün (turizm çevresi) hakkındaki bilgileri içerir. Bunlar çevresel bilgilerin kaynaklarını işaret etmektedir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercihi modeli (Şekil 4.9), tatil yeri tercihleri kadar tatil yeri farkındalığını da etkileyen kişisel değişkenlere önceki tatil deneyimlerini de dahil etmiştir. Çünkü, önceki deneyimler, diğer seyahat bağlantılı değişkenlere (yaşam döngüsü, gelir durumu, yaş, yaşam tarzı, değer sistemi gibi) ek olarak, tatil yeri tercihi sürecinde çift yönlü bir etkiye sahiptir (Woodside vd., 2000, s.21).

Şekil 4.9 Tatil yeri tercih modeli (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.17).

88 Uysal ve Hagan (1993) ile Weaver vd.’nin yaptığı çalışmalarda, seyahat ve turizm alanında seyahat motivasyonları seyahat davranışını ve tatil yeri tercihi sürecini anlamada merkezi öneme sahip bir kavram olarak kabul edilir; Crompton’un (1979a) ve Iso-Ahola’nın (1982) yaptığı çalışmalara göre, motivasyonlar tüm davranışların arkasındaki itici ve zorlayıcı güçlerdir.

Şekil 4.10 Motivasyon sürecine ilişkin bir model (Schiffman ve Kanuk, 2000, s.65). Crompton (1979b), turizm motivasyonunu açıklamak üzere dokuz ayrı güdü ortaya koymuştur. Söz konusu güdüler; algılanmış (ya da alışılmış) bir çevreden kaçış, kendini keşfetme ve yenileme, rahatlama, prestij, uzaklaşma, akrabalık ilişkilerini güçlendirme, sosyal etkileşimi kolaylaştırma, yenilik ve eğitimdir. Bunların yedi tanesi sosyo-psikolojik ya da itici güdüler, iki tanesi ise kültürel ya da çekici güdüler olarak adlandırılır (Ross, 1998, s.22). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat motivasyonlarının dört başlıkta incelenebileceğini öne süren McIntosh’un (1977) çalışmasını aktarmışlardır: • Fiziksel motivasyon sağlayıcılar: fiziksel dinlenme, spor faaliyetleri, plaj rekreasyonu, dinlendirici eğlenceler ve sağlık aktiviteleri. • Kültürel motivasyon sağlayıcılar: diğer ülkeleri ve onların müziklerini, sanatını, folklorunu, danslarını, dinini vb. tanıma isteği. • Kişilerarası motivasyon sağlayıcılar: yeni insanlarla tanışma isteği; arkadaşları ya da

89 akrabaları ziyaret etme; rutin yaşamdan, aileden ya da komşulardan uzaklaşma; yeni arkadaşlar edinme. • Statü ve prestijle ilgili motivasyon sağlayıcılar: fark edilme, dikkat çekme, takdir edilme ve iyi bir ün elde etme isteği. Crompton (1979b) ve Dann (1977, 1981) da turist motivasyonunda itici ve çekici güçlerden bahsetmişlerdir. İtici faktörler, kişiyi seyahat etmeye iten sosyo-psikolojik güdüler olarak görülür. Tam tersine, çekici faktörler, seyahat etme kararı verildiğinde tatil yerlerinin potansiyel yolcuya çekici gelmesine etki edebilir (Woodside vd., 2000, s.196). Gnoth (1997), turist algılamalarının ve beklentilerinin güdü ve motivasyon arasındaki etkileşimden etkilendiğini öne sürmektedir. Güdüler, duygusal itici güçlerle ilişkiliyken, motivasyonlar, bilişsel parametrelerle ilişkilidir. Stabler ile Um ve Crompton’un (1990) çalışmalarında, kişisel faktörler olarak ele alınan seyahat motivasyonları, tatil yeri imgelerinin gelişimine rehberlik eden temel bir etki olarak tatil yeri tercihi ve imge oluşturma modellerine dahil edilir. Stabler, fiziksel, statü ile ilgili, sosyal, kültürel, akılsal, kaçış, rahatlama gibi sosyo-psikolojik seyahat motivasyonlarını ortaya koymuştur (Woodside vd., 2000, s.70). Tatil yeri tercih sürecinde, tatil yeri imgeleri, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, seyahat motivasyonlarıyla ilişkili olarak kurulur (Moutinho, 1987). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat edenlerin psikolojik motivasyonlarının tatil yeri imgelerini etkilediğini belirtmektedir. Pearce’ye göre (1995), turist motivasyonlarıyla tatil yeri imgeleri arasındaki ilişki seyahat davranışını ve motivasyon teorisini anlamak için incelenmelidir. Burada sözü edilen zihinsel imgeler, algılamaların ürünleridir. Tatil yeri tercih aşamasında, turist davranışlarını etkileyen motivasyonlar ve zihinsel imgeler turistlerinden daha önceki tatil deneyimlerinden beslenir. Diğer bir deyişle, turist henüz tatile çıkmamış ve tatil yerini deneyimlememiştir; bu süreçler, tatil yerinin deneyimlenmesinden önce gerçekleşir. Bu evrede, kişi tatil yeriyle ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi elde eder, bu bilgilerin etkisiyle söz konusu tatil yeri hakkında zihninde bazı imgeler oluşur. Turistin tatil yeri imgelerinin önemi açıktır; çünkü imgeler bireyin öznel algılamalarına, davranışlarına ve tatil yeri tercihlerine etki eder (Chen ve Hsu, 2000; Joppe vd., 2001; Kozak, 2001, 2002; Klenosky, 2002; Qu vd., 2000; Seddighi ve Theocharous, 2002). Tatil yerleri hakkında seyahat edenlerin zihinlerinde oluşan imgeler, bazı bilgi kaynaklarından (uyarı değişkenleri) büyük ölçüde etkilenir. Gunn (1972), yolcuların davranışsal süreçlerinde

s. Diğer taraftan. yaş ve değer sistemi) tatil yeri imgeleri saptayıcıları olduğu vurgulanmıştır. s. 2000. haberler. Bilgi kaynaklarının tatil yeri imgelerinin oluşumundaki rolü aynı zamanda Fakeye ve Crompton’un (1991) imge oluşturma modelinde de vurgulanmıştır. Um ve Crompton’un (1990). Benzer şekilde. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercih modelinde pazarlama değişkenlerinin (turizm ile ilgili bilgi kaynakları) ve seyahat edenlere bağlı değişkenlerin (önceki tatil deneyimleri. Önceki çalışmalar. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri seçim modeline göre. yaptığı çalışmalarda (1986). sembolik uyaranlar (medya aracılığıyla bir tatil yerinin promosyonu gibi) ve sosyal uyaranlar (arkadaş ve akrabaların önerileri gibi) gibi çeşitli bilgi kaynaklarını içerir (Woodside vd. Gunn’un (1972) organik ve nedensel imgeler fikrinden adapte edilerek oluşturulan modele göre.90 imgelerin değişimini kavramsallaştırmış ve zihinsel imgelerin tatile çıkmadan önce sahip olunan bilgi kaynaklarının bir sonucu olduğunu saptamıştır. fakat imgelerin etkili birer bileşeni değildir. s.15).68). broşürler. nedensel imge oluşumu kaynakları tatil yeri ile ilgili pazarlama çabalarından oluşur. pazarlama değişkenleri ya da bilgi kaynakları tatil yerlerinin algılanmasını ya da bilişsel değerlendirmelerini etkileyen güçlerdir. çeşitli bilgi kaynaklarından elde edilen bilgiler sonucunda oluşan algılamalardır. turistlerin algılamalarının tatil yeri tercihlerini nasıl etkilediğini göstermiştir (La Page ve Cormier.. Organik imge oluşumu kaynakları. gelir. tatil yerine bağlı çeşitli bilgi kaynaklarını içerirken. dokümanlar. 2000.. 1977). içsel girdiler seyahat edenlerin sosyo-psikolojik özelliklerini kapsamaktadır (Woodside vd. bilgi kaynaklarının türü tatil yeri imgelerinin farklılaşmasıyla sonuçlanır. Gunn. turizm dışı bilgiyi içerir. kitaplar ve filmler gibi. bir turistin nereye seyahat edeceği kararını üreten gerçek bilgiden çok. tatil yeri özelliklerinin bilişsel/algısal değerlendirmesi bazı dış faktörler tarafından oluşturulur. bu aşamadaki algılamalar da deneyimleme sonucunda değil. Dışsal girdiler. Birçok durumda. . büyük ihtimalle bir yerin zihinde oluşturulan imgesidir (Pizam ve Mansfeld. Benzer şekilde. yer tercihi kararlaştırıcıları olarak algılama ve zihinsel imgelere odaklanmıştır. dergi makaleleri. reklam ve promosyon kampanyaları gibi. Benzer şekilde. Shih. Bu dış faktörler. Um ve Crompton’un (1990) memnuniyet veren tatil yeri tercihi ile ilgili bilişsel modeli.67). bir tatil yerinin imgesinin geliştirildiği bilginin iki temel kaynağını vurgulamıştır: organik ve nedensel (induced). 2000. memnuniyet veren tatil yeri tercih modelinde tatil yeri imgelerini etkileyen iki temel faktör tanımlanmıştır: dışsal ve içsel girdiler.

görsel sunuma işaret eder. Algısal ya da bilişsel değerlendirme.. Şekil 4. duyguları. s. 2000. Turistlerin tatil yeri imgeleri önemlidir. 1979). Lynch. imgelerin talep (tüketici) ve arz (uyaran) faktörlerinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur (Woodside vd. motivasyon. çünkü imgeler hem potansiyel turistlerin karar verici davranışlarını (Mayo. İmgeler. 1997. Tüketici faktörleri. hem de etkisel imgelere sahip olduğu fikrini desteklemektedir (Burgess. fikirleri ve izlenimleri temsil etmek amacıyla oluşturulmuş zihinsel resimlere benzetilebilir (Woodside vd. bilgi birikimini. fikirlerin ve izlenimlerin özetidir. s.68). sosyo-ekonomik özellikler.11 Bir yerin algılanması (Hall ve Page. tüketici davranışı ve ekonomik teoriye (arz-talep etkileşim) dayanarak. 2000. İmgesel yapıların. Stabner.1). kişinin bir tatil yeri hakkında sahip olduğu inançların. Bunun yanında.91 İmgeler. .. s. 1978. 1992) etkiler. algılanmış bilginin bireyin zihninde resmedilmesi. s. betimlenmesidir (MacInnis ve Price. reklamsal ya da reklamsal olmayan sosyal bilgi kaynaklarını ve önceki tatil yeri deneyimlerini kapsar (Woodside vd. 1999. 1999. Psikolojide imgeler. 1987). 1960). bir obje hakkındaki inançlara ya da bilgi birikimine işaret ederken. algılama ve psikolojik özellikleri içerir. ayırt edici aynı zamanda birbiriyle ilişkili bileşenleri içerdiği söylenebilir: algısal/bilişsel ve etkisel.171). davranışsal coğrafyada ise birbirleriyle ilişkili tüm izlenimleri. Crompton’a göre (1979a). 1993).68). değerleri ve inançları içerir (Jenkins. çevrelerin ve yerlerin hem algısal/bilişsel. Çevresel psikolojideki çoğu bulgu. hem de turist deneyimleriyle ilişkili memnuniyetin derecesini (Chon. arz faktörleri.. Mayo’nun (1975) da ifade ettiği gibi bir tatil yerinin imgesi turistlerin tatil yeri tercih sürecinde önemli bir faktördür. turistlerin tatil yeri imgeleri. s. Gartner. kişisel inançları.197). 1973. Crompton. 2000. etkisel değerlendirme obje hakkındaki duygulara işaret eder (Baloğlu ve Brinberg.

dünyayı anlamlı hale getirdiğimiz sürecin bilişsel kısmıdır. turizm literatürü. Birincisi. s. algılamanın gerçeklikten daha önemli olduğu düşünülür. s. 1970. Ryan. çünkü algılama kendiliğinden gerçekleşen bir oluşum değildir. Algılama ve biliş sürecinin sonuç çıktısı.195). Bireyler objektif gerçekliklere değil. Bir birey için gerçeklik yalnızca kişinin neyi algıladığıdır. uyaranın algılanması sonucunda. 2000. Turistler kendi gerçekliklerine göre karar verdikleri için turistlerin davranışları bu bakış açısını takip eder (Kassarjian ve Robertson. Papadopoulos. 1968). çünkü mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. kişilerin duyular yoluyla aldıkları bilgi sinyalleriyle gerçekleşir.. tatil yerlerinin zihinsel imgelerinin turistin karar verme sürecinde önemli olduğunu iddia etmektedir (Britton. Benzer şekilde. aynı zamanda görebilir ve her biri birbirinden çok farklı bir hikaye anlatabilir. 1970). algılamanın ne olduğunu bilmektir (Woodside vd.92 Şimdiye kadar. Zihinsel imgeler. fakat bunlar bireyin bir tatil yeri ile ilgili deneyimlerini etkiler (Hall ve Page. Kentsel çevreyi algılama süreci. 1999. değerler ve tutumlarla ilişkilendirilir (Page. algılamayı etkileyen faktörleri iki gruba ayırmışlardır: uyarandan kaynaklanan faktörler ve kişisel faktörler. 2000. bir yerin (mekanın) zihinsel imgesinin oluşumudur. 1993. uyaranın deneyimlenmesinden önce oluşan zihinsel imgelerin hangi bilgi kaynaklarına dayandığı ve ne tür süreçler sonucunda oluştuğuna değinilmişti. O halde. bilgiyi işler ve bireyin sahip olduğu bilgi birikimi. Tüketicilerin tercihlerinde.122). gerçekliğin bireyin kendi bakış açısına göre düzenlenmiş halidir. İnsan beyni. Bu yüzden. 1970). s. Algısal süreç. mekanları (lobi mekanı) tasarlarken kişilerin o mekanı algılama şeklini analiz edebilmek çok önemlidir.222). 1979. Stabler. kişiden kişiye farklılık gösterir. 1997). Williams ve Zelinsky. Spence ve Engel. 1995. 1988. turistin karar verme sürecini anlamada önemli bir başlangıç noktası. Çeşitlilik gösteren bireyler olarak her bir insan dünyayı kendine özel bir şekilde görme eğilimindedir. yorumlar ise kişisel faktörlerle şekillenir. Bunun yanı sıra. diğer bir deyişle deneyimlenmesinin ardından oluşan zihinsel imgeler vardır. algılamalarına dayanarak hareket eder ve tepki verirler. dış kaynaklı olup algılanan uyaranın . Berkman ve Gilson (1986). Algılama. Bu imgeler. Ürünlerin imajlarının tüketicilerin doğru olduğuna inandıkları şeyler üzerindeki davranışlarına rehberlik etmek ve bilgiyi yorumlamak için tercih sürecinin temelini oluşturduğu fikri ileri sürülmüştür (Bruner. yorumları oluşturur. gerçeklik olarak algıladıkları şeye dayanarak hareket eder ve karar verirler (Schiffman ve Kanuk. Dört kişi aynı olayı.

çünkü Mayo ve Jarvis’e göre (1981). biçim. beklentilerinden. 1981). Motivasyonel durumlar algılamaya da yoğun bir şekilde etki eder. Turizmde algılama konusu işlenirken uyaranla ilişkili olanlara oranla kişisel faktörleri ölçmek daha zordur (Mayo ve Jarvis. birleştirme gibi ilkelere dayanır (Assael. tatil yerlerinin algısal farklılıkları . sosyo-demografik değişkenler gibi kişisel faktörler. Diğer bir deyişle. kapsam (kategorileştirme). s. davranışın oluşumundaki her aşamada davranışa etki eder. güdülerinden. Psikoloji ve coğrafya. çeşitli grupların çevreyi algılamalarına cevap olan hareketlerini etkileyen tutumları. sosyal karakteristikler ve durumsal karakteristikler (tanıdıklık seviyesi ya da ürünle ilgili önceki deneyimler) (Woodside vd. 1987. geçmiş deneyimler. 1969). imgeleri (algılamaları ve etkisel reaksiyonları) ürünlerin psikolojik anlamlarıyla eşdeğer tutmuşlardır ve imgelerin algısal psikoloji ve tüketici davranışı literatüründen doğduğunu belirtmişlerdir. Mayo ve Jarvis (1981). doku) doğar.67).93 temel karakteristiklerinden (örneğin. Ürünlerin psikolojik anlamlarının gelişimiyle ilgili bir model ortaya koyarak üç temel değişken tanımlamışlardır: bireysel karakteristikler. Saarinen. tatil yeri imgeleriyle bilişsel haritalar. Krech vd. Çevresel algılama. içten gelir ve bireyin ilgilerinden. hem de bireysel koşullara dayanır (Mayo ve Jarvis. motivasyon. 1981). Algısal seçicilik bağlamında seyahat beklentileri çok önemlidir. 1981). Motivasyon konusuna karar verme sürecinde değinilmişti. bu tür beklentiler kişinin dikkatini yönlendirdiği şeyi saptar. beklentiler. Algılama davranışın oluşumundaki aşamalardan biridir.. kişiliğinden ve sosyal konumundan etkilenir. algılamalar sonucunda oluşur ve bir yerin zihinsel resmi olarak betimlenebilir. 1961. kişilik. İtici güçler olarak tanımlanan motivasyonlar. seçicilik. Mayo ve Jarvis. imgeler hem fiziksel uyaranın karakteristiklerine. dikkat. Pearce’ye göre (1988). izlenimler. tatil yeri imgeleri. Bir objenin (tatil yeri) imgesini oluşturmak algısal organizasyon. motivasyonları ve değerleri kapsar (Lowenthal. 2000. kişi görmeyi beklediği şeyi algılar. imgelerin iki temel etken tarafından kurulduğunu öne sürmektedir: uyaran kaynaklı faktörler ve kişisel faktörler. gereksinimlerinden. Friedman (1986) ile Friedman ve Lessig.’nin (1962) çalışmasındaki fikirleri benimsemişlerdir ve algılamaya etki eden faktörleri iki kategoriye ayırmışlardır: fiziksel objenin karakteristikleri gibi uyaran kaynaklı faktörler ve değerler. renk. Farklı alanlardan ve disiplinlerden çok sayıda araştırmacı. Kişisel faktörler ise.

44).24). tutumlarla ilgili en açık ve en soyut gerçektir. s. 1999. 1993). objenin daha az ya da daha çok istenir oluşunu. fakat sınırlar dahilinde. 1993. dış uyaranların sebep olduğu “ruh hali” ya da “etkili reaksiyonlar” olarak açıklanamaz. tüm deneyimler tutum olarak adlandırılamaz. Oysa ki. s. Bununla birlikte. Diğer insanlar tutumlarını ifade ettiklerinde onların ne olduğu anlaşılır. Tutumlar özneldir. Tutumlar algılamaya etki eden kavramlardandır.44). İnsanların niçin öyle hissettikleri bilinemeyebilir. kolay anlaşılırdır. s. Tutumlar iletilebilir. davranışsal coğrafya araştırmalarının odak noktası olmuştur.94 yoluyla ilişkilidir. Kişinin bir objeye olan tutumunun. Etkisel değerlendirmeler. Her iki alanda da çalışma oldukça sınırlıdır (Woodside vd. Tatil yerlerinin ya da mekanlarının kişilerin zihinlerinde oluşturduğu “imgeler” daha çok sosyal psikologların ve davranışsal coğrafya araştırmacılarının konusu gibi görülmektedir. basit bir şekilde. objenin iyice düşünülmüş. Eğer kişi bir obje hakkında bir tutuma sahipse bu. s. davranışsal coğrafyacılar. ne hissettikleri bilinebilir (Ross. temelde. Walmesney ve Lewis’in bildirdiğine göre. 1960. bilmesi çok önemlidir. Tutumlar. insanların mekansal bilgiyi nasıl depoladıklarını ve farklı aktiviteler ve çevre içindeki konumlanmalara nasıl karar verdiklerini araştırmanın gerekliliğini vurgulamışlardır (Hall ve Page. Bir yerin imajı üzerine coğrafya literatüründe yapılan çalışmalar iki tür imge üzerinde yoğunlaşmıştır: bilişsel ve etkisel (Stern ve Krakover. bilişsel değerlendirmelerin bir sonucudur (Gartner.170). Tutumlar. 1998. kişinin o objeyi basit bir şekilde deneyimliyor olması anlamına gelmez.44). her türlü mekanı gerek bina ölçeğinde gerekse kentsel ölçekte oluşturmakla görevli olan mimarların yarattıkları mekanların kullanıcıların zihninde nasıl “göründüğünü”. yalnızca kolay anlaşılabilir değildir. mekanların verimliliği ve amacına ulaşması açısından. 1993). mimarlıkta ise çok az ilgi görmüştür. Bir olay ya da bir obje ile ilgili deneyimlerdir.. s. Gerçek dünyanın “zihinsel imgesini” yaratmak için turistlerin çevreyle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu anlamak. Stern ve Krakover. Lynch. 1993. daha iyi ya da daha kötü oluşunu deneyimliyor demektir (Ross. tutumlar . 1998. Tutumların ifade edilişi. Walmsley ve Jenkins. bilinçli değerlendirmesini ne kadar içerdiği deneysel bir sorudur (Ross. 2000. değerlendirmeye ilişkin yargılar içerir. 1998. Bu. Tutumların ifade edilişi.

Gnoth. 1988). 1989. Diğer bir deyişle. bu tür sözlü ifadelerin ne anlama geldiğini bilmek zorlaşırdı. 1998. Tutumlar farklı bireyler tarafından onaylanabilir ya da onaylanmayabilir. aynı zamanda sosyal ve kültürel ilişkilere sahip diğer bir olgu da değerdir. 1997). bu ifadeyi anlayacak bir dinleyiciyi gerektiren bir sosyal eylemdir. Değer-güdü ilişkilerini anlamada önemli olan diğer sosyo-demografik değişkenler. s. İnsanların içinde yaşadıkları kültür algılamaya etki eden başka bir önemli kavramdır. Turist gereksinimlerini karşılamak için bir tatil yerinin “yeteneklerinin” algılanması. “Lobi mekanının algılanması” başlıklı bölümde tezin ana konusu olan mekanın algılanmasında kültürün etkisi daha detaylı irdelenecektir. türü ve büyüklüğünün ifade tarzını nasıl etkileyeceği deneysel bir sorudur (Ross. turist motivasyonlarının doğduğu sosyo-kültürel içerikle birlikte değişir (Adler. Odemerho (1986) ve Golledge (1987). turist davranışlarını anlamada değerlerin rolünü incelemiştir ve turistleri anlamada değerlerin önemli kriterler olduğunun düşünülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Söz konusu dinleyicinin varlığının. 1998. kültürün. özellikle Rapoport (1976). Çevresel psikologlar.44). cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi değişkenlerdir. s. Eğer insanlar sözlü ifade edilen tutumlar arasında süreklilik göstermeselerdi. Algılamaya etki eden. yaş. sosyo-ekonomik ve .44). 1998. Davranışa sebep olan tutumlarla ilgili konuşmak. İnsanlar tutumsal ifadeleri bir objenin sahip olduğu gerçek değerler şeklinde yorumlarlar. Her iki değer boyutunun da turist güdülerini ve davranışlarını içeren çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu bulmuştur. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson.45). Tutumlar sosyal davranışla ilişkilidir. Bir obje hakkında farklı tutumlara sahip olan insanlar. Bununla birlikte. tutumların ifade edilişi.95 belirgin bir şekilde diğer insanlar tarafından algılanmak ve anlaşılmak için üretilir. s. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. gerçek değerlerle değerlendirmeler arasındaki ilişki deneysel bir sorudur (Ross. bu arada oluşan süreçlerin doğasıyla ilgili soruların cevaplarını gerektirir (Ross. Thrane (1997). Bir Norveç örneğini kullanarak turizm güdüleri ve davranış arasında ayrım yapabilmek için iki temel değer boyutu (materyalist-idealist ve modern-gelenekçi) arasındaki ilişkiyi incelemiştir. o obje hakkında doğru ya da yanlış olduğuna inandıkları şeyler üzerinde de farklılık göstereceklerdir.

. eğitim gibi sosyal süreçler. motivasyon. 1974. değerler. etkileşimin ikinci yönü. konum. biliş. yaşam döngüsü. meslek. ürüne ait bilgiler arasında doğrudan bir ilişki vardır. Bu kategorileştirme hizmet ettiği amaca bağlıdır (Porteous. Bu bölümde. gelir. s. insan-çevre etkileşiminin uyaran kaynaklı ikinci yönü irdelenecektir. kullanıcıların tercihlerine hizmet ettiği için pazarlamacılara faydalı araçlar olmaktadır (Litvin vd. psikolojik boyutun oluşumunda uyarandan yani çevreden (özelde turizm çevresi) kaynaklanan durumların ortaya konmasıdır. öğrenme. bir sosyolog için sosyal organizasyon ve süreçlere.12 Kültürel-sosyal süreçler. algılama. normlar.12’de görüldüğü gibi.1. sosyal sınıf. yaş. insan-çevre etkileşiminin psikolojik boyutunun ortaya konmasında insanın iç dünyasında gerçekleşen süreçler incelenmiştir. Bu çalışmaların sonuçları pratikte. Şekil 4.482). bir mimar için ise. Bir coğrafyacı için kara parçaları ve iklime. yaşam tarzı. binalara ve peyzaj öğelerine karşılık gelebilir. Kültürün turist davranış modellerini ortaya koymayı amaçlayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Takip eden bölümde. 1997). Şekil 4. Farklı kültürlerden insanların tepkileri analiz edilmiştir. 2004).2 Mekansal Tasarım Özelliklerinin Algılamaya Etkisi Çevre kelimesi geniş anlamlara sahiptir. iletişim gibi sosyo-psikolojik süreçler ile pazarlama stratejileri başlığı altında ifade edilen.96 demografik özelliklerin çevresel kaynakların kullanımındaki farklılıklara ve ziyaretçi grupları arasındaki eylem modellerine yansıtılabileceğini vurgulamaktadırlar. bir psikolog için insanlara ve onların kişiliklerine. 4. sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki (Markin. gelenekler gibi kültürel süreçler. .

İnsanların çevrelerini yapılandırma şekli.23-24). psikolojik çevre. organizmalar kompleks bir ilişkiler ağıyla çevrilidir. Yapma çevre de. sosyal. düşünme. organizmanın dışında olan herşeydir. farklı malzemelerdeki farklı yüzeylerin yapay düzenlemelerinden ve/ya da mekansal düzenlemelerden oluşur. İlk etapta akla gelen. Işık. ev ya da bir oda olabilir (Holden. bu yüzden tanımlama tam anlamıyla bir netlik ifade etmez. içsel ve dışsal güçlerin etkisi altındadır ve bu güçlere adapte olabilir. bölgesel çevreye olan adaptasyonlardan oluşur (Lang. bir iklimsel koşul. bölgesel ve kültürel çevrelerin bir parçasıdır. Doğa bilimcilerin yaptığı gözlemlere göre. Lang’a göre. Binaların yanı sıra iklim gibi olgular bu tanıma dahil edilmiştir. Bu ve benzeri bir sınıflandırmanın temel noktası. 1987. çevreyi şu şekilde tanımlamıştır: Çevre. 2000. Bölgesel çevre. kişiler ya da gruplar arasındaki organizasyonlardan. çünkü insan yaşamı dünya yüzeyinde gerçekleşir ve yapma çevre. organizmanın içinde yaşadığı. yapma çevre. iklim gibi özelliklerin yanında. bir organizmanın içinde yaşadığı. psikolojik ve davranışsal olmak üzere farklılaşmıştır. s. s.78). Fiziksel çevre. koku ve kişinin deneyimlediği mekanik . bölgesel çevre gibi fiziksel çevrenin bir parçasıdır. şehir. deneyimleme arasındaki ilişkilerden oluşan dünya) dünya arasındaki ayrımdır (Lang. kültürel. toprak. Mimari çevre. fiziksel ve biyolojik dış koşulların tamamıdır. gerçek ve objektif dünyalar ile algılanan ve insanların davranış modelleriyle duygusal tepkilerini etkileyen fenomenolojik (algılama. tam olarak dünyanın doğasına ve dünya üzerinde gerçekleşen süreçlere işaret eder. kişinin tepki verdiği öğelerden oluşur. insanların zihinlerindeki imgelerden. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar fiziksel çevre ifadesini. organizmayı çevreleyen bir gürültü ya da kirlilik unsuru olabilir. Collin’in tanımında bahsedilen fiziksel çevredir. politik kavramları da içerir (Holden. Collin (1995). ekonomik. ses. Söz konusu olan şey. Dış güçleri ve adaptasyon süreçlerini anlamak için kişi fenomenolojik dünyanın doğasını anlamak zorundadır (Lang. 1987. sosyal. davranışsal çevre.23-24). sosyal ve kültürel olmayan çevresel yönler için kullanmışlardır. fiziksel. bununla birlikte yapma insanoğlu tarafından oluşturulur. Mimarlar. ısı.78). 2000. İnsanın çevresi bir ülke. s. s.77). Tüm organizmalar. Bu süreçleri anlamak önemlidir. 1987. bölgesel ve coğrafi kurulumlardan. bölge. birbirleriyle ve bölgesel çevre ile olan etkileşimlerine etki eder. kişiyi çevreleyen güncel. Allaby’a göre (1994) çevre. coğrafi bir bölge. s.97 Bazı analizler sonucunda çevre. sosyal çevre.

13 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli (Faulkner vd.98 temasların türlerini değiştirir. ekonomik ve politik boyutlara da sahiptir (Holden. Bu ilişkiler mekansaldır. yani bir kurulumun (setting) fiziksel özellikleri. Turistler. objeler ve insanlar. sosyal.13’de gösterilen üç bileşen. 2001.118).11). s. s. 1980. s. kişinin bir kurulumda sergilediği aktiviteler ve insanların bir kuruluma getirdiği kavramlar.23-24). İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler.. 2000. s. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. kültürel. çevrenin tanıtım şekli. bir yerin . Diğer bir deyişle. Yapma ve kültürel çevre.81). 2000. Tam tersinin de söylemek mümkündür. bir tatil yerini. nesneler ve insanlar.. s. mekanlarla ve mekanlardaki çeşitli bölücülerle ilişkidedir (Altman vd. turistlerin davranışları için anlamlar taşır (Holden. aradıkları çeşit deneyim için uygun olduğunu düşündüklerinden tercih ederler. Şekil 4.24). fiziksel boyutun yanında. Şekil 4. insan davranışının yansımaları sonucunda oluşturulur (Holden. 2000). insanlar ve insanlar arasındaki ilişkiler şeklinde görülebilir. Turizm çevresi de diğer yapma çevrelerde olabileceği gibi. nesneler ve nesneler. Çevre (yapma çevre). insanların sosyal ve kültürel çevrelerindeki değişikliklerden doğar ve bu çevreleri de etkiler (Lang. 1988). 1987. Bir açıdan yapma çevre.

99 özelliklerini deneyimleyebilmek ve anlayabilmek için gereklidir. Aynı özellikler, tatil yerlerine de uyarlanabilir. Bu yaklaşıma göre, bir tatil yeri ve aktiviteleri anlaşılabilir ve ilgi uyandırabilir olmalıdır. Dahası, kurulumu oluşturan fiziksel bileşenler nitelikli ve estetik açıdan hoşluk veren yapıda olmalıdır (Faulkner vd., 2001, s.117). Sherif ve Sherif’in bildirdiğine göre, fiziksel çevre, ona eklenmiş anlamlar aracılığıyla insanların çevresel kalite ve yaşam ile ilgili algılamalarına etki edebilir (Rapoport, 1977, s.26). Başka bir açıdan bakıldığında, yapma çevrelerin çeşitliliği kültürün kompleksliğini yansıtır. Bu yolla, yapma çevreler, insan gruplarının zihinsel imgeleri ve şemalarıyla ilişkili hale gelir. Çevrenin çeşitliliği, çevrenin kattığı anlamların önemi ve grup kimliğini kurmak için kullanılması tasarlanmış çevrelerin ekonomik araçlardan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Bunu iki fikir takip eder. Birincisi, çevresel tasarım araştırmaları kültürlerarası ve tarihsel olmalıdır. İkincisi, insan-çevre etkileşimini anlamak için kişi çevrenin maddesel yönlerinden daha fazlasını bilmelidir; kültürün, çevrenin doğası ve bu ikisinin ilişkisi önemli bir role sahiptir (Altman vd., 1980, s.8). Çevre tasarlanırken, dört bileşen organize edilmiş olur: mekan, anlam, iletişim ve zaman (Altman vd., 1980, s.11).

Şekil 4.14 Dikkate değer farklılıklar; bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir, Racquet Club ve Lever House, New York (Rapoport, 1977, s.224).

100 Çevrenin tasarlanması sonucunda, bazı öğelerde farklılıklar oluşturularak daha kolay algılanmaları sağlanabilir. Örneğin, bir cadde üzerinde çeşitlilik gerekebilir; çünkü çeşitlilik dikkat çekicidir. Benzer şekilde, yüksek binalar arasındaki küçük bir kilise ya da yeni yapılar (cam kuleler gibi) arasındaki eski binalar, dikkate değer farklılıklar oluşturur (Şekil 4.14) (Rapoport, 1977). Dikkate değer farklılıkları algılayan kişi, bazı yargılarda bulunur. Tasarımcının bunları denetlemesi zordur; fakat en azından fark edilebilirliğin derecesini saptayabilir (Rapoport, 1977).

Şekil 4.15 Yapma çevrenin deneyimlenmesi (Rapoport, 1977, s.109). Gibson’a göre, dikkate değer farklılıklarla, şekil-zemin etkileri ya da uyaranın durumunun değişmesi bağlamında karşılaşılabilir. Bu durum, bileşenler arasındaki ilişkilerin, bileşenlerin kendilerinden daha önemli olduğu fikrini güçlendirmektedir (Rapoport, 1969); çünkü dikkate değer farklılıklara liderlik eden şey bileşenlerin yan yana gelişidir. Örneğin, bir ormandaki bir ağaç çok özel değilse genellikle fark edilmez (Moles, 1966); diğer taraftan kentsel bir kurulumda tek bir ağaç en çok fark edilen ve algısal olarak oldukça önemli olan bir öğe haline gelebilir. Benzer şekilde, form ve renk de önemli olabilir; Mykonos’daki kiliselerin çatılarının kırmızı ve mavi olması gibi. Yine, koridor tarzı bir caddedeki tek bir meydancık ya da niş o caddeyi farklılaştırabilir. Şehirler de bazı özellikleriyle farklılaşır; binaların yüksekliğindeki ve yoğunluğundaki çeşitlilik, manzara, trafik, gürültü, bitkiler vb. gibi. (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.16 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık (Rapoport, 1977, s.227).

101 Dikkate değer farklılıklar, tasarımda kritik durumlar oluşturur. Birçok şehir planda ve yukarıdan bakıldığında net bir strüktüre, morfolojiye ve karaktere sahiptir. Bununla birlikte, bunlar zemin kotunda algılanmaz. Strüktürün nasıl net ve algılanabilir hale getirilebileceği tasarımcılar için önemli bir sorundur. Amaçlanan farklılıkların algılanması, duyusal, etkisel ve sembolik göstergeler kullanarak mümkün olabilir (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.17 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir, sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir (Rapoport, 1977, s.227). Renklerin, seslerin ve kokuların önemli olduğu bir kültürde, bu öğeler kentsel alanları farklılaştırmak üzere daha fazla kullanılacaktır (Rapoport, 1977, s.228). Başka bir örnek vermek gerekirse, konut alanlarındaki küçük parklar daha fazla fark edilir, kentsel yapıda açıklıklar sağlar, aynı zamanda ısısal, kokusal ve akustik göstergelerde değişiklikler sağlar. Resmi olmayan gözlemler göstermektedir ki, yapı alanlarındaki bileşenler, küçük parklar, havuzlar ve açık alanlar dikkate değer farklılıklar ve yönlenme için referans noktaları haline gelmektedir. Bu durum, belirginlik ve anlamla güçlendirilebilir. Bitkilendirme de büyük ölçüde önemlidir; mekanların kalitesini değerlendirmek ve bu tip yerler için sosyal kimlik oluşturmak amacıyla kullanılır (Rapoport, 1977, s.228). Kentler ve kentsel alanlar farklı özelliklere sahiptir ve duyarlı gözlemciler bu özellikleri fark edebilirler. Farklılaşmayı sağlayan bazı göstergeler şunlardır: Fiziksel farklılıklar Görme Objeler―şekil, boyut, yükseklik, renk, malzeme, doku, detaylar. Mekan kalitesi―boyut, şekil; engeller ve bağlantılar―birleşmeler, geçişler.

İyi yönetilmişe karşı kötü yönetilmiş. Aktiviteler―türü ve yoğunluğu. üniforma karşı karmaşık. müzik. yiyecekler. gibi. trafik. kulüpler. geçici değişiklikler. diğer seyahat araçları. Arabalara karşılık yaya yolları. hareketin hızındaki değişiklikler. Düzene karşı çeşitlilik. marketler. Algılanan yoğunluğun görsel yönleri. Yeniye karşı eski. ışık seviyeleri ve kalitesi. çiçek. karar noktaları vb. Objeler―işaretler. restoranlar. . fuarlar. gölgelikler. kuşlar. Kullanımlar―alışveriş mekanları. deniz kokusu gibi). bitkiler ve bahçeler. Yeşillendirme. konutlar. fiziksel özellikler. Hava hareketleri Sıcaklık Dokunma Genellikle ayakla hissedilen dokular Sosyal farklılıklar İnsanlar―dil. insan yapımı ya da doğal bitkilendirme. İşitme Gürültülüye karşı sessiz. İnsan yapımı gürültülere (endüstri. endüstri yapıları vb. Ölçek ve kentsel parçalar. reklamlar. davranış. konuşma. ağaçlar. Topografya―doğal ya da insan yapımı. Doğrudan seslere karşılık yankılanmalar Seslerdeki geçici değişiklikler Koklama İnsan yapımı olanlara (yemek kokuları gibi) karşılık doğal kokular (bitki. gülme) karşılık doğal gürültüler (rüzgar. Konum―öncelik. harekete karşı durağanlık. su). dekorasyon vb.102 Işık ve gölge. Kinestetik Kademelerdeki. giyinme..

Zamanla ilgili farklılıklar Uzun dönem: Bir konumdan diğer konuma zaman içindeki değişiklikler. çeşitli formları ve boyutlarıyla turizm planlamasında. yerleri olumsuzlaştıran ya da geliştiren. kullanımlardaki. kültürün turizm üzerindeki etkisini inceleyen yazın çoğunlukla sanat. sosyal kimlik ve statü göstergeleri. gelişiminde.230). ulusal kültürün turizm üzerindeki daha derin etkilerini analiz . Fakat. s.229-230). 1977. şimdi. tezin ana konusuna daha da yaklaşılarak “turizmde algılama ile kültürün ilişkisi” başlığı altında kültür kavramı ve turizmle ilişkili olarak algılamanın kültürel yönü incelenecektir. yönetiminde ve pazarlamasında önemli bir etkiye sahiptir. insanlardaki. Bu bölümde. Dikkate değer farklılıklar olarak nitelendirilen tüm bu etkiler. çevrelerin ve mekanların nesnel ve objektif özelliklerinden doğar ve kullanıcıların bir yeri algılayış. vb.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi Son yıllarda. Bir mekanı ya da bir mekanın bazı bölümlerini fark edilir hale getirmek kullanıcının dikkatini o yöne çekip söz konusu mekanı tercih etmesini sağlayabilmek için tasarımcının kullanacağı önemli araçlar olabilmektedir. özel/kamusal ayrımları. Hiyerarşi ve sembolizm. Tüm bunlar. söz konusu değişiklikler olumlu ya da olumsuz anlamda olabilir. 4. Kısa dönme: Gündüz ve gecenin. davranış için geçerli olan kültürel engeller ve kurallarla ilişkilidir. Bu. içedönük/dışadönük karşıtlığı. Daha önce sözü geçen tüm dikkate değer farklılıklar. Kültür. turizmin kültürel yönleri üzerine fark edilir bir ilgi olmuştur. anlam. ön/arka ayrımları. Araştırmacılar. hafta içi ve haftasonunun kullanım şekilleri ve kullanım yoğunluğu (Rapoport. deneyimleyiş biçimini değiştirebilir. değişiklikler. 1977. insan-çevre etkileşiminin gerçekleşmesinde kişiden ve çevreden kaynaklanan temel psikolojik süreçler ve etkiler incelenmiştir. Bu göstergeler kültür temellidir. s. kültürel yapılar gibi kültürün somut formları üzerindeki ifadelere yoğunlaşır. süreklilik ve kararlılığa karşılık değişiklik bildiren göstergelerin tümünü içerir. Dikkate değer farklılıklar. iyi ya da kötü sosyal göstergeler olarak yorumlanabilir.103 Şehrin kullanılış şekli―sokakların kullanımı. müzik. aynı zamanda tercihlere de etki eder (Rapoport.

18 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi (Markin. belli pazarları çekici hale getirme yeteneği sıklıkla psikolojik gereksinimlere ve kullanılan ürünün psikolojik ve kültürel yorumları gibi. Şekil 4. Değerler. olaylar ve diğer insanlarla ilgili yorumlarını ve zihinsel imgelerini büyük ölçüde etkiler. Sosyal yapılardan en önemlisi ise kültür ve bileşenleridir. Etkileşimin kalitesi. gereksinimler. tatil beklentileri. . bir ürünün tüketilmesi ya da servisin kalitesi gibi işlemsel (satın alma) karar verme güdülerinden doğduğu düşünülür. Çevreyle etkileşimi düzenleyen çevresel psikoloji. tutumlar. Bu nedenle kültür ve turizm arasındaki ilişkiden bahsederken insan faktörünü ve insanı çevreleyen söz konusu süreçleri göz ardı etmemek gerekir. psikolojik (satın alma) karar verme güdülerine dayanır (Reisinger ve Turner. 2003). Gerçekte. turizm çevresiyle insan arasında etkileşimin gerçekleşmesinde ve düzenlenmesinde etkili olan psikolojik süreçlerden biri olan algılama üzerine yoğunlaşılmıştır. fiziksel gereksinimlerle saptanır ve memnuniyetin. çevresel algılama. Değerler. Bu tezde. İnsan en basit düzeyde biyolojik bir canlıdır (organizmadır). tatil deneyimlerinin ve ziyaret edilen yerin algılanmasının olumlu yönde gerçekleşmesine katkıda bulunur.371). genellikle. dünya görüşü gibi kültür bileşenleri insanın çevresindeki nesneler. inançlar. Turistin memnuniyeti. deneyimleri. bölümde algılamanın tanımı ve algılama süreci üzerinde geniş bir şekilde durulmuştu. Turizm. farklı milletlerden insanların karşılaştığı bir hizmet endüstrisidir. normlar ya da kurallar gibi bileşenler turistlerin davranışları. s. bununla birlikte insanı çevreleyen psikolojik ve sosyal oluşumlar vardır.104 etmeyi ihmal etmişlerdir. motivasyonlar ve çevresel bilişler gibi süreçler dengeleyici sistemler olarak karşımıza çıkar. 1974. 2003). 3. bilgi birikimi. memnuniyeti üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reisinger ve Turner.

2003. kültürün anlamına katkıda bulunan farklı bakış açıları ortaya koymuşlardır. s. toplumları birbirinden ayıran başlıca unsur kültür ve bileşenleridir. 2003. Sosyoloji. Herskovits’e göre (1948. Bu tanımda önemli olan nokta. seçtiği. Moore ve Lewis. psikoloji. her birey nasıl birbirinden farklıysa kültür de tek değildir. gelenekleri içeren geniş bir referans grubu olarak düşünülebilir (Pizam ve Mansfeld. yani insan kaynaklı oluşuna işaret ettiğini belirtmişlerdir (Reisinger ve Turner. 4. inançlar.5). 1981).2.208). insanoğlu tarafından sosyal olarak elde edilen bilgi birikimini. dünyanın anlamlı bir resmini oluşturmak için. O halde. Teorisyenler kültürün genel bir tanımında buluşmakta zorlanmışlar. bununla birlikte kültür farklılık anlamına gelir. ahlak. çok boyutlu. antropoloji gibi bilimsel alanlara göre tanımlamalar yapılmıştır (Reisinger ve Turner. mekanın algılanmasına etki eden bir faktör olarak incelenen kültür kavramı daha önce değinildiği gibi. “bireyin. dünyadaki tüm insanların sahip olduğu genel bir özelliktir. kanunlar. Kroeber ve Kluckhohn (1985).110). kültür.1 Kültür Kavramı Kültür. bütün tanımların kültürün aynı özelliğine. 2000. s. gelenekler ve alışkanlıkları içeren kompleks bütündür (Reisinger ve Turner. 2000. Bu sebeple. tanımlarıyla ve onu oluşturan bileşenlerle birlikte anlatılacaktır. Literatürdeki yüzlerce farklı tanımlama bu durumu yansıtmaktadır. Turizm ürünüyle ilişkili olarak. s. yüz altmıştan fazla kültür tanımı olduğunu belgelemişlerdir. Yine bu özelliğe dayanarak kültürün öğrenilebilir olduğunu söylemek yanlış . Kültür. s. Örneğin. organize ettiği ve yorumladığı süreç” şeklinde tanımlanabilir (Mayo ve Jarvis. kompleks bir kavramdır. Şimdiki bölümde. çevrelerin tasarlanmasında ve farklılaşmasında tarih boyunca etkili olmuştur. önemli bir araştırma konusu olmaktadır. 2003. kültür kavramı. Kültürün insan yapımı oluşu farklılıkların diğer bir açıklamasıdır. Tylor’dan itibaren pek çok antropolog kültür kavramını yeniden tanımlamıştır. davranışları. kültürle ilişkili olan söz konusu özelliklerin bir “toplum”a ait olmasıdır.5). bilgiyi aldığı.105 Algılama. sanat. bir toplumun üyesi olan insanlar tarafından kazanılmış bilgi birikimi. Kültür. s.4). çevrenin insan yapımı kısmıdır. kültürün tanımını şu şekilde yapmıştır: Kültür. Araştırma kapsamında. Tylor. belli bir alan hakkındaki bilginin elde edilmesi sürecidir (Pizam ve Mansfeld. 1955).

Radcliffe-Brown’a göre. Öyleyse kültür. s. 2003. gözlemlenebilir davranış modellerinde kendini gösterir (Reisinger ve Turner.8). gibi (Markin. farklılıklarla ilgilidir.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar Kültürün kendisi başlı başına. tutumlar. kültürün insan davranışıyla ilgili olduğunu anlatır. Kültür kavramını bileşenleri açısından üç boyutta incelemek mümkündür: (1) materyal.5). insanların nasıl ve niçin öyle davrandığını daha iyi tahmin etmeye ve anlamaya olanak verir. Schusky ve Culbert’in bildirdiğine göre. davranışla ilgili. Bu durumda davranışın büyük ölçüde kültüre bağlı olduğu söylenebilir (Reisinger ve Turner. çünkü kültür sadece nasıl davranmamız gerektiğini dikte etmekle kalmaz. Triandis’in (1972) kaydettiği gibi.6).459). belli insan gruplarıyla bağlantılı. eğer farklılıklar olmasaydı kültürler de olmazdı. s. davranışın yorumlanmasına ve tahmin edilmesine yardımcı olur. 2003. endüstri ürünleri. Hem davranışçılar. davranışsal antropologların tanımları. Sözü edilen kurallar. çeşitli davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çevreleri de saptar. s. işlevselcilerin tanımlamaları belli davranışlar için sebeplerin ve kuralların anlaşılmasında kültürün rolünü vurgular. farklılıkların sebebidir. Wallerstein’e göre. Araştırma kapsamında kültürün. kültürü bir sosyal sistem içinde insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü olarak görürler. işlevselciler. algılamayla ilişkili olan kinetik ve psikolojik boyutları tartışılmıştır. benzerliklerimizden olduğu kadar. 1974.454). Tüm bu ifadelerden kültürün toplumlar arasındaki ayırt edici özellikleri oluşturduğu sonucu çıkmaktadır. 4. Kültür. kültür. bireysel farklılıklarımızdan da sorumludur (Markin. 1974. s. Kültür. s. paylaşılan bilgi birikimi. 2003. (3) psikolojik. kültürel farklılıkların varlığı açıktır (Reisinger ve Turner. davranışa etki eden kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar.106 olmaz. Bu bağlamda. değerler vb. . hem de işlevselciler kültürün ve davranışın ayrılamaz olduğunu savunurlar. (2) kinetik.2.

2003. Mekanın Kullanımı.107 İdeoloji Sosyalleşme İfade Şekilleri Etkileşim Sistemleri İnançlar Değerler Din Eğitim Kültürelleşme Kültürel Yozlaşma Dilin Fonksiyonları Yakınlık Birincil ve İkincil Sosyalleşme Sözlü Olmayan İletişim: Vücut Hareketleri.2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler (Reisinger ve Turner. kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan Çizelge 4. s. 2003. s. Dil Sosyal Araçlar Sosyal Sınıflar Aile Yapısı Gelenekler Ekonomi Değerler Maddesel Başlıklar Din Tutumlar Estetik Politika Yöntem Eğitim Çizelge 4. Kültürel farklılıklar kendini çok değişik şekillerde gösterir.1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler (Reisinger ve Turner.1’deki kültürel yönleri . Zaman Kavramı Özlük Kavramı Kişilik ve Öğrenme Teorileri Grup içi-Grup dışı İletişim Çizelge 4.17). Scollon ve Scollon (1995).17).

Japonlar’ın gruptan ayrılmanın tehlikeli olarak görüldüğü kollektivist kültürlerine bağlamıştır. Landis ve Brislin’e göre. Ritter. birkaç nedenle turizm endüstrisini ilgilendirir. Bir bölgeyi (ya da mekanı) ziyarete gelmiş turistler arasındaki etkileşimin olumlu bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu kişiler arasındaki ilişkinin şeklini tahmin edebilmek gerekir. Groetzbach (1981. Japon turistlerin gruplar halinde seyahat ettiklerini ve Avrupalılar’a göre daha kısa süreli tatilleri tercih ettiklerini kaydetmiştir. kültürel farklılıkların incelenmesi. Czinkota ve Ronkainen. kültürel farklılıkların kişilerarası etkileşimi nasıl etkilediğini anlamanın önemini kaydetmişlerdir.2’deki bileşenleri ortaya koymuştur (Reisinger ve Turner. Bu da. 2000. s.108 sıralamışlardır. Bu davranışı. kültürel çeşitlilik konusuna ve küreselleşme tartışmasına dikkat çekilmiştir. farklılıkların bulunmadığı bazı yerler ve konular olduğunu tespit eden çalışmalar da vardır. 1988) ve Ritter (1987. İkincisi. turizm farklı uluslardan insanların bir araya geldiği bir hizmet endüstrisidir (Pizam ve Mansfeld. Holzner (1985). Pizam ve Mansfeld’e göre. Farklı kültürlere sahip toplumlar arasında farklar olduğuna dair ispatların bulunduğu araştırmaların yanı sıra. Hofstede (1991) ve Trompenaars (1993) kültürel farklılıkları oluşturan Çizelge 4. Groetzbach. 2003. 1989). hem de farklılıklar bulunmuştur. . Birincisi. etkileşimsel davranışlarda farklılıklar yaratabilir ve bunların yorumlanmasında yanlış anlamalar ve dolayısıyla çatışmalar olabilir. s. ancak farklı kültürleri tanımakla mümkün olur.396). gelişen bir küreselleşmeye uğramıştır. Sonrasında. Sonuçta. Çoğu kültürlerarası çalışmada farklı ülkelerdeki kullanıcı (tüketici) davranışları kıyaslandığında birbirleri arasında hem benzerlikler. turizm endüstrisi. Turizm ortamında sosyal etkileşimin çok yoğun olması nedeniyle.16). Müslümanlar’ın ve Araplar’ın seyahat davranış modelleriyle Avrupalılar’ın davranış modelleri arasındaki farklılıkları analiz etmiş ve Araplar’ın sosyal olarak daha aktif ve sıcak olduklarını vurgulamıştır. Söz konusu etkileşim. kültürel farklılıklar. çünkü ürünün çekiciliği açısından önemlidir. gidilen yerin ulusal kültürel öğeleriyle ve o bölgenin insanlarıyla olduğu kadar. Örneğin. geçen yirmi yılda. kültürel karakteristikler özellikle turizmle ilgilidir. kültürel farklılıklar turizmde kendine önemli bir yer bulur. kendi gözlemleri sonucunda farklı uluslardan turistler arasında dikkate değer farklılıklar bulmuşlardır. Landis ve Brislin de (1983). oraya tatil için gelmiş farklı kültürlerden insanlar arasında da gerçekleşir.

uluslar arasında kısmi farklılıklar bulunduğuna işaret eder. 4.1 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Algılamaya Etkisi Tezin 3. motivasyon gibi) ve sosyal (kültür gibi) filtrelerden geçer. . duyumlanan bilgiler insan beyninde bazı psikolojik (duygular. turizmde algılama ve kültürün ilişkisi ve bu konu hakkında yapılan çeşitli araştırmalardan örnekler ortaya konmuştur. Şekil 4. Sinir sistemi. mekansal özelliklerin algılanması ve kültürün etkisi şeklinde incelenmiştir. Markin. sonrasında yine bu filtreler yardımıyla anlamlı hale dönüştürülür. algılama uyaranla ilgili bilgilerin bazı süreçler sonucunda anlamlı hale dönüştürülmesidir. Lobi mekanının algılanması konusuna tez kapsamına uygun olarak kullanıcı kültürünün etkisi ve mekansal tasarım özelliklerinin etkisi perspektifinden yaklaşılacaktır.109 Peabody (1985). s. böylece algılama gerçekleşmiş olur. 1977. farklı kültürlerden insanların (turistlerin) sosyal etkileşim içinde bulunduğu önemli turizm mekanlarından biridir. bir olayı ya da bir mekanı duyu organlarının yardımıyla duyumlar. algılamanın karar verme süreçleriyle ilişkili kısmına değinmiştir. Bu bölümde.40). Kişi. bölümünde anlatıldığı gibi.19 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması (Rapoport. 4.3. Takip eden bölümde. Lobi mekanının algılanması.3 Lobi Mekanının Algılanması Lobi mekanı. turizmde mekanın algılanmasında bir adım daha ileri gidilerek lobi mekanını algılanması incelenecektir. bir objeyi.

Tasarımcı bunları da değerlendirmelidir. deneyimlerine bağlı olan kültür tarafından tespit edilir (Reisinger ve Turner.10).110 duyumlanan şeyin A mı. kültürün pek çok tanımı vardır. sıcak mı. kullanıcının o mekanı ve özelliklerini kavrama şekli ve zihninde o mekanla ilgili oluşturduğu imgeler çok önemlidir. Tasarımcı mekan tasarlama özelliklerine ilişkin birtakım somut ve objektif kriterlere sahip olabilir. Tüm yapma çevreler. 1987). Dünya. fakat üç yönlü tanımını ortaya koymak yeterlidir: bir grubun yaşam tarzı. bir peyzaj öğesi ya da bir yerleşim yeri yaratılırken. semboller. insanların değerlerine. yaşamı sürdürmek için gerekli adaptasyon stratejileri (Altman vd. coğrafi) ve içten gelen (demografik. toplumun özetidir (Schiffman ve Kanuk.9).149). kırmızı mı. anlamlar sistemi ve bilişsel şemalar. s. bir bina stili.9).’ye göre. s. s. s. nasıl yorumlanacağını ve yargılanacağını tespit eder. öğrenilmiş inançların. s.. kültür. vb. Schiffman ve Kanuk (1987) ile Cohen’e göre. kültür ve davranış birbiriyle iç içedir ve karşılıklı olarak birbirini etkiler.. Kültürün bir grup insanın sahip olduğu inançlar ve değerler sistemi olduğu söylenebilir.152). beklentilerine. değerlerin ve geleneklerin. sarı mı.208). Altman vd. Schiffman ve Kanuk’a göre. s. 2003. psikolojik. fakat tasarlama süreci mekansal öğelerin bu özelliklere göre düzenlenmesi ve oluşturulmasıyla bitmiş sayılmaz. kültürel. bir yaşam şekli. yorumlar ve organize eder. davranışsal) faktörlerle şekillendirilir. olduğuna karar vermelidir.. soğuk mu. hangi uyaranın seçileceğini. sıklıkla birbirleriyle ilişkilidir (Reisinger ve Turner. 2003. 1974. Organizma. çok sayıda dıştan gelen (ekonomik. 1980. belli bir toplumun üyelerinin davranışlarının yönlendirilmesine hizmet eder. Bu olgular dünyaya ilişkin bir bakış açısı ve dahası dünyaya bakışın ve onu “şekillendirmenin” karakteristiklerini oluşturur. bazı seçimler ve kararlar sonucunda oluşturulur (Altman vd. sosyal. algılama. sistematik ve sürekli seçimlere liderlik eden kurallarla şekillendirilir (Altman vd. 1980. . Algılama. Bu faktörler. fakat daha da önemlisi nasıl yorumlayacağına ve organize edeceğine karar verir (Markin. Algılama. Çevre ve kültür. B mi. 1980.

çevreden bilgi alma şeklimize etki eden pozitif ya da negatif algısal ifadelerdir (Markin. İnsanlar genellikle dünyayı algıladıkları şekilde hareket ederler. Diğer bir deyişle. Her insan eşsiz değerler setine sahiptir. değer kavramı geniştir.153). Adler’e göre. pozitif ya da negatif vb. değerlerle ilgilidir. 2000. Kendilerinin ve başkalarının davranışlarını yargılarken kendi kültürlerinden öğrendikleriyle uyarana tepki verirler (Reisinger ve Turner. bir kültürün üyelerini. 1965). Değerleri. bir olay ya da bir kişi hakkındaki pozitif ya da negatif hisler (Pizam ve Mansfeld. algılamalarımızın ve davranışlarımızın etkilendiği ve saptandığı bir filtredir (Markin. kişinin diğer insanlar hakkındaki bilgi birikimi ve değerlendirmelerini yansıtan çok sayıda zihinsel ve sözlü ifadelerini içerir. 1968). hem de inançlar belli bir duruma tepki vermek durumunda olan bir kişinin tepki verme şeklini etkileyen zihinsel imgelerdir (Schiffman ve Kanuk.21). bir obje.263). bunlar kültürel değerler olarak adlandırılır. s. inançlar. değerlerin işlevlerini ve benzer kavramlardan farklı yönlerini karakterize etme yönünde pek çok girişim olmuştur. doğru ya da yanlış. Sonuçta hem değerler. bir obje ya da durum hakkındaki inançların düzenlemeleri (Rokeach. s.111 Şekil 4. kültürü oluşturan bileşenlere de değinmek yerinde olur. neyin iyi ya da kötü. Değerler de aynı zamanda inançlardır. Değerler de tutumlar gibi beklenen ve istenenleri tanımlar (Markin. s. 2003. Kültür. Değerler. 1974. bireylerin “şeyler” ve eşyalar hakkında sahip oldukları birikmiş duygu ve önceliklere işaret eder. Tutumlar. Kültürün algılamayla olan ilişkisi genel olarak anlatılmışken. 1974. 1974). s. 1977. belli uyaranlara karşı belli şekillerde hareket etme eğilimleri (Crespi.20 Algılamaya kültürün etkisi (Rapoport. olduğu konusunda bilgilendirir .119). Bazı değerler bir kültüre bağlı oluşur. İnanç ve değer bileşenleri. Tutumlar. s.38). 1987). belirsizdir ve gerçek anlamından yoksundur.

dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin benzer imgesel öğelerle karşılaşacaktır. Lobi mekanının sosyal ve kamuya açık bir mekan olması tartışmayı daha da genişletmektedir. inançlar ve değerler davranışa rehberlik ederken.77). farklı çevrelerde büyüyen insanlar farklı şekillerde algılarlar. Yakınlaşım hipotezine göre. algılamadaki farklılıkları ortaya koyar (Rokeach. şirketler (hizmet verenler) kullanıcıların istekleri arasındaki farklılıkları dikkate almak gibi bir durumla karşılaşmazlar (Pizam ve Mansfeld. on iki seçilmiş ülkede. 2003. yönetsel süreçlerin ve pazarlama süreçlerinin evrensel yönüne dikkat çekerler ve de bunun teknolojik olarak zorunlu olduğunu iddia ederler. Pek çok yazar. kültürün farklı milletlerin farklı şekilde algılamasına sebep olduğunu vurgulamışlardır. yakınlaşım ve ayrılım hipotezleri ortaya çıkmıştır. değerlerle kültür arasında bir ilişki olduğunu önermektedir. 1973). Singer. 2000). Böylece. düşünmedeki. Değerlerdeki farklılıklar. İnançlara ve değerlere zıt olarak.154). davranışın alışılmış ve kabul edilebilir şekillerini oluşturur (Schiffman ve Kanuk. bununla birlikte pek çok eylem türünü içinde barındırdığından işlevsel açıdan çok yoğun ve önemli bir mekandır. Ortak mekansal öğelere ve özelliklere sahip lobiler oluşturulduğunda bu ortak dil sayesinde kişi hangi ülkeye giderse . Yani. belli durumlardaki davranışın kültürel olarak kabul edilebilir ve uygun yollarını oluşturan davranışın açık modelleridir. Kültürün algılama üzerindeki etkisi hakkında çeşitli deneysel çalışmalar yapılmıştır (Mayo ve Jarvis. satış noktalarındaki turist algılamalarındaki farklılık üzerinde kültürün etkisini kaydetmiştir. s. gelenekler. 2003. Redding ile Mayo ve Jarvis (1981). Segall’e göre. 2003. kullanıcılar genel tercihlere sahip olur.112 (Reisinger ve Turner. ekonomik yapının. farklılıklar kaybolur. Bu durum. s. 1987). Yakınlaşım sürecini destekleyen tartışmalar. kültürel değerlerdeki farklılıkların insanların algılamalarında farklılıklar yarattığını vurgulamıştır (Reisinger ve Turner. Bu durumda. üyelerinin ortak değerlere sahip olduğu bir sistemdir (Reisinger ve Turner. Bailey’e göre. Son yıllarda. gelenekler. bir kent otelindeki lobi mekanı için de düşünülebilir. kültür. bilim ve teknolojiye dayanan. endüstrileşmenin ortaya çıkardığı bir süreçtir. hareket etmedeki. kişi ziyarete gittiği bir yerdeki evrensel öğelere sahip bir mekanı kullanıyorken kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetmesi zorlaşır. bir otelin vitrini gibidir. s. Lobi mekanı.74).153). 2003. 1981). Yakınlaşım. çünkü olayların sebeplerini farklı şekillerde yorumlarlar (Reisinger ve Turner. Keown. s.

standartlaşmanın uygun bir yol olduğunun söylenmesi zaten mümkün olamaz. Sosyal etkileşim. Bir mekanı (lobi) oluşturan fiziksel. Etkileşim sürecinde. Sosyal nesnelerin ve olayların algılanmasında kültürlerarası değişkenler vardır. Mekanlar söz konusu olduğunda. insanlar kendi algılamalarını başkalarıyla olan sosyal etkileşimlerine yansıtırlar. 2003. 1987). Turizmin amaçlarından birinin “farklı” yerler deneyimlemek olduğu düşünüldüğünde. Yakınlaşım ve ayrılım olgularına başka bir açıdan bakmak mümkündür. ekonomi. yabancı ya da alışık olmadığı öğelerden dolayı kendini rahatsız hissetme durumuyla karşı karşıya kalmayacaktır. Bu yüzden. diğer insanları kendi . cinsiyet. insanların kültürel koşullu algılamalarına dayandığından. özellikler hakkında farklı kültürlerden insanlar farklı isteklere.150). insanların ilgilerini. eğitim durumu. Algılama kavramı. ziyaretçiler bu amaçla geldikleri bölgelerde kullandıkları bir lobi mekanının da o bölgenin kültürel özelliklerini ve öğelerini barındırmasını ya da yansıtmasını istemeleri doğaldır. “bireyler yalnızca algılamanın temelinde hareket edebilirler ya da tepki verebilirler” (Reisinger ve Turner. farklı kültürlerde. Bu şekilde. kararlarını ve beraberinde algılamalarını da etkileyecektir.113 gitsin. Çünkü. 1988). bunlar belli bir kültürde yaygın olan bir modele dayanır. s. kullanıcı (tüketici) davranışlarında ve pazarlama pratiklerinde yakınlaşım görülmesi beklenmemelidir. yakınlaşım sürecinin sonucu olan standartlaşmanın da önüne geçilmiş olur. Bu durum. turizm ortamlarında da geçerlidir. insanların birbirini algılama şekli birbirleriyle iletişim kurma şeklini tespit eder. yoksa pek çok şeyin küreselleştiği günümüzde insanların algılamaları ve davranış şekilleri üzerinde kültürün etkisi azalmış mıdır? Bu sorunun cevabı. kültür kavramı var olduğuna göre ve farklılıklardan doğduğuna göre kültürel değerlerin ve unsurların çekim aracı olarak kullanılması doğaldır ve hep böyle olagelmiştir. yakınlaşım teorisinin olumlu yanı olarak görünmektedir. Çünkü. kişilerin yaş. Singer’in vurguladığı gibi. sosyal etkileşimde çok önemlidir (Cook. organizasyonlar ve pazarlama her zaman kültürle sınırlı olmuştur ve olacaktır. Söz konusu durum. ayrılım sürecini destekleyen uzmanlara göre. ayrılım olgusu ülkelerin kültürel farklılıklarına dayanır (Douglas ve Wind. kararlara ve algılamalara mı sahiptirler. kurgusal vb. sosyal ve ekonomik durum ile yaşanılan yer gibi demografik özelliklere çok bağlıdır. farklılıkları oluşturduğuna göre. Kültür. Bu noktada. Diğer taraftan. Sözü edilen değişkenler sosyal etkileşimde engeller oluşturur (Samovar ve Porter. Ayrıca. ziyaretçilerin amaçlarının önemli olduğu ortadadır. 1979).

bir otelin lobi mekanı gibi. dış ortamla ilişki sağlar. Bu yüzden. Pencereler.2 Lobi Mekanının Tasarım Kriterlerinin Algılamaya Etkisi Bir otele girildiğinde giriş holünden hemen sonra. mekansal oluşumlarda insan faktörünün değerlendirilmesidir. Bu yüzden kültürel değişkenler algılamadaki farklılıkları açıklayabilir (Reisinger ve Turner. Dolayısıyla.114 perspektiflerinden algılamayı öğreten kültürlerinden etkilenirler. . Uygulama çalışmasında. Kişi çok pencereli bir lobi mekanında bulunduğunda. Kişiler arasındaki sosyal etkileşim kişilerin davranışlarına yansır. daha sonra odasına çıkmak için asansör ya da merdivenleri kullanır. konumsal. gazetesini okuyabilir. Özellikle. mekanın fiziksel özellikleri algılamada önemlidir. Şimdi. İlk bölümdeki sorular.153). çoğu zaman giriş holüyle girişik oluşmuş olan lobi mekanında yoğun bir eylemler serisi ve işleyiş gerçekleşir. bu durum. lobi mekanının fiziksel. 2003. etrafta hoş bir manzaranın olması. aydınlık. kullanıcıların algılama özelliklerini analiz etmek amacıyla seçilmiştir.yardımıyla kişi. Kullanıcı. Kişinin görsel sınırlarını genişletir. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. kamuya açık olan mekanlarda kişilerin birbiriyle iletişim kurmada kullandıkları mekansal dili ve araçları belirlerken kültürel özelliklerden de faydalanılır. tasarım. kurgusal. gün ışığı gibi etkenler nedeniyle kendini huzurlu hissedebilir.3. davranışların gerçekleştirildiği mekanlar bu bağlamda önem taşır. dinlenmek için oturma gruplarını kullanır. estetik gibi konularda akademik bilince ve eğitime sahip olmayan kişiler için geçerlidir. anket çalışmasının ilk bölümünü oluşturan. s. Bununla birlikte. Lobi mekanının tasarım özelliklerini belirleyen pek çok faktör vardır. içinde bulunduğu mekanı “hissederek” deneyimler. çoğu zaman. kullanım özelliklerini ve mahremiyet kavramını yansıtmak amacıyla oluşturulmuş sorular yer almaktadır. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgili ifadeler sırasıyla irdelenecektir ve söz konusu fiziksel özelliklerin algılamaya etkisi anlatılmaya çalışılacaktır. Kişinin diğerlerini algılama şekli. bu çalışmada önemli olan. özellikle. gerek işlevsel gerekse konumsal olarak kullanıcının ilk ulaştığı mekan. Yani. 4. lobi mekanıdır. Önceki bölümlerde değinildiği gibi. büyürken adapte olduğu kültürel değerler tarafından saptanır. Duyular -özellikle de görme duyusu. uygulama çalışmasında yer verilen mekansal özellikler. Mekansal sınırlanmışlık hissini azaltır. bu sırada bir şeyler içebilir.

örneğin. Mekanın kurgusal özellikleri. farklı bir işlevi olabilir. Alçaltılmış kısmın da. boy ve yüksekliğin kullanıcı sayısıyla doğru orantılı olması gerekir. çok sayıda basamak ise görsel işlevsel sürekliliği engelleyebilir. basamakların sayısı lobi gibi yoğun işleyişe sahip mekanlarda çok önemlidir. en. . aynı zamanda evrensellik anlamına gelebilir. Modern mimarlık. oturma gruplarının ya da servisin farklılaştığı noktada ayrım yapabilmek için döşemenin bir bölümü basamaklarla alçaltılabilir. Parlak renklerle dekore edilmiş bir lobi. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilişkili olarak hazırlanmıştır. Geleneksel tarzda dekore edilmiş bir lobi mekanı. benzer şekilde. İkinci bölümdeki sorular. Taklide karşıdır. görsel olarak daha “ortadadır”. Mimarı. sanat anlayışını ve yapım özelliklerini yansıtan mimarlıktır. Modern dekore edilmiş mekanların genelde basit geometrik formlar ve çizgilerden oluştuğu görülmektedir. kullanıcı üzerinde canlılık ve heyecan duygusu gibi etkiler uyandırır. Çoğunlukla. çok alçak tavanlı mekanlar. Tabi ki. kullanıcıya sıkıntı verir. yani bütün bir bina içinde bulunduğu yer ve diğer mekanlarla ilişkisi de mekansal algılama için önemli özellikleri içerir. lobinin bir bölümünde küçük bir orkestra ile verilecek müzik dinletisi yükseltilmiş döşeme üzerinde gerçekleşebilir. geçmişe dönük bir tasarım oluşturulması sonucuna götürür. Takip eden paragraflar.115 Tavanı yüksek bir lobi mekanında kişi. Yükseltilmiş kısım. biçimden önce gelir. Tabi ki. alçaltılmış ya da/ve de yükseltilmiş düzlemler elde edilir. bir mekanı. Basit ve sade çözümler üretilir. Bu durum. mat renklerle dekore edilmiş bir lobi mekanının sakinleştirici. lobi mekanının kurgusal özelliklerinin ve konumunun algılamaya etkisini ölçen ifadeleri irdelemektedir. işlevsel ve anlamsal olarak farklı bir görevi vardır. Lobide basamaklar aracılığıyla farklı döşeme seviyelerinin oluşturulması sonucunda. Ferah bir ortam oluşmasına katkıda bulunur. bir bölgenin kültürel değerlerini ve öğelerini yansıtacak ya da çağrıştıracak şekilde oluşturulmuş demektir. fark edilmesi zor olan az sayıda basamaklar kazalara neden olabilir. dinamik özelliklere sahiptir. Tam tersine. başını yukarı kaldırmazsa tavanı göremez. çok yüksek tavanlı mekanlarda ise “boşluk” hissi oluşur. dinlendirici etkisi olur. çağının gereksinimlerini. bu durum yine sınırlanmışlık hissini azaltır. Geçmişe ait öğeler kullanılmaz. yani bir mekanın bütününü oluşturan bileşenlerin bir araya gelme şekli ve konumsal özellikleri. Modernlik. Fonksiyon. kavramsal ve anlamsal olarak bir bölgeye ait kılar. Örneğin.

kendilerine bir “yer” seçerler. Ya da. doğadan ve doğal formlardan izler taşımasıdır. tıpkı bir evin oturma odasında olduğu gibi koltuklardan oluşan gruplar düzenlenebilir ya da 20-30 kişilik bir sıra bitişik koltuk önüne uzun bir sehpa ya da masa yerleştirilebilir. Basamaklar.116 Galeri boşluklarıyla vb. daha önce bahsedildiği gibi. pencere gibi yapısal bölücülerle sağlanabilir. Lobinin tek ve büyük bir mekan yerine birkaç küçük mekandan oluşması. Ayrıca otel dışından gelen kullanıcıların da rahatlıkla lobiye ulaşmaları sağlanmış olur. fakat doğanın ve doğadaki formların kendine has bir düzeni ve dengesi vardır. davranış modelleriyle de ilgilidir. kullanım özellikleri ile mahremiyet kavramının yer aldığı ifadeler yalnızca kişilerarası etkileşimle değil. Söz konusu formlar. bu etkileşimin istenilen doğrultuda ya da olumlu bir şekilde gerçekleşebilmesi mekanların özelliklerine bağlıdır. Yani. Şimdi sırasıyla. kişinin diğer insanlarla ilişkilerini düzenleme şekline. kişinin ister çevresiyle ve çevresindeki nesnelerle. duvar. Organik formların diğer bir özelliği. bununla birlikte. geometrik kurallara göre oluşturulmamış. sigara içenler için ayrı bir mekan oluşturulabilir. basamaklarla da bölünme gerçekleştirilebilir. isterse diğer insanlarla etkileşimi söz konusu olsun. döşemelerdeki boşluklar ya da katlar arasındaki görsel bağlantılar zengin algısal deneyimler ve düşeysel akıcılık sağlar. Lobi mekanında oturma grupları çok çeşitli şekillerde düzenlenebilir. Mekan dolu olduğunda. eğri çizgilerden oluşan formlardır. düzenlemeler aracılığıyla diğer mekanlarla ilişki kurulmuş olan lobilerde. Örneğin. Bu durumda mekansal süreklilik kesintiye uğrar. Oturma şekilleriyle ilgili olan bu tercihler ise. Üçüncü bölümdeki. boş bir masa ya da koltuk olmadığında yabancı bir insanın masasına ya da yanına oturma tercihi konusunda . Bir mekan tamamen boş olduğunda insanlar ihtiyaçlarına ya da isteklerine göre mekanı çeşitli şekillerde doldururlar. lobi mekanının kullanım özellikleriyle mahremiyet kavramının algılamaya etkisini ölçen ifadeler irdelenecektir. Lobinin giriş holüne ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı olması işlevsel açıdan gereklidir. yani mahremiyet özelliklerine bağlıdır. Dört kişilik masalar oluşturulabileceği gibi. sürekliliğin sağlanması açısından daha uygun bir çözüm gibi görünmektedir. Organik formlar. geometrik düzen ilkelerini taşımaz. istenilen davranışların gerçekleştirilebilmesi mekansal oluşum özellikleri sayesinde olur. Mekanların formunun ya da tavan yüksekliğinin değiştirilmesi diğer çözümlerdir.

mekan içinde kendilerine yer seçerken diğer insanlara arkalarını dönecek şekilde oturmayı tercih ederler. Örneğin. . Son olarak şunu eklemek gerekir ki. mekan içinde neler olup bittiğini görebilmek için tüm mekanı görecek şekilde otururlar. Bara yakın oturup oturmama tercihi. dış ortamla ilişki kurmayı reddeder. etrafı izlemeyi tercih ederler. Sözü edilen şey. bir başkası mekanın orta bölümünde oturmak isteyebilir. bir kişi pencere yanında oturmayı tercih ederken. Bazıları ise. değişebilir. dışarıda bir manzaranın olup olmayışına. Bazıları farklı insanlarla tanışıp diyalog kurma konusunda açık görüşlüdür. dinlenme amacında olan kişiler için uygun olmayabilir. diğer taraftan asansör. işlevsel bir gerekliliğin sonucu olabilir. diğeri pencere bulunmayan duvar yanında oturmayı tercih edebilir. o anki gereksinimlerinin bir sonucu da olabilir. merdiven ve resepsiyon çevresinde yoğun bir sirkülasyon gerçekleşebileceğinden bu alanlara yakın oturmak. bütün bu tercihler ve mekansal kullanımlar kültürden kültüre farklılık gösterebilmektedir. mahremiyeti düzenlemede mekansal öğeleri kullanmanın bir yoludur. Asansör ve merdiven gibi düşey sirkülasyon araçlarına ve resepsiyona yakın oturmayı tercih etmek. bir çeşit izolasyondur. kişinin amacına. Bu tercih. donatıların yerleşim düzenine göre vb. Bazı kişiler. bazıları değildir.117 tamamen mahremiyet kavramı özelliklerine göre hareket ederler. kişilerin mahremiyet derecelerine uygun olan ya da olmayan bir durum oluşturuyor olabilir. kişilerin alışkanlıklarından kaynaklanabileceği gibi. yine. havanın açık veya kapalı oluşuna. Bardaki oturma düzeni de. Kişilerin çeşitli mekandaki yer seçimleri ile ilgili tercihlerinde çeşitli durumlar görülebilmektedir.

UYGULAMA ÇALIŞMASI 5. diğer bir deyişle kamusal alan tanımlamasına girmektedir. Soruların yönlendirildiği kişilerin bir otelde kalmakta olmaları beklenmemektedir.118 5. kültür turizmi için gelmişlerdir. olarak tanımlanabilir . Anket çalışmasının tek bir bölgede yapılmasına özen gösterilmiştir. farklı kültürlerden turistlerin lobi mekanını nasıl algıladıklarını tespit etmek amacındadır.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi Araştırmada kullanılan anket yöntemi birincil veri toplama yöntemlerindendir. bu bölgedeki turistler. çünkü ilgili kişilerle görüşme süresi çok kısa olmaktadır ve kişilerin fazla zamanını almadan gerekli bilgilerin alınabileceği en uygun yöntemin anket olduğu düşünülmüştür. çünkü lobi mekanı otelde kalan konukların yanı sıra. Çünkü. soruların yönlendirildiği kişi sayısının göreceli olarak fazla olması da yöntem olarak anketin seçilmesinde etkili diğer bir faktördür. İstanbul. En genel anlamda anket. Ayrıca. bilgi toplama yöntemleri arasından anket seçilmiştir. çalışmanın amacı açısından önemli bir kriterdir. Bu çalışmada. Lobi mekanı. hem de sahip olduğu işlevler nedeniyle çok farklı kullanıcıların bir araya geldiği ve sosyal etkileşimin en yoğun gerçekleştiği ortak kullanım mekanlarının başında gelmektedir. Soru kağıtlarında mekanla ilgili sorulara geçilmeden önce çalışmanın gerçekleştirilmesi düşünülen bir kent otelinin lobi mekanı olduğu bilgisi yer almaktadır. Lobi mekanının uygulama alanı olarak seçilmesinin en önemli nedeni bu özelliğidir. Sultanahmet’te karşılaşılan turistlere yöneltilmiştir. hem oteldeki konuklara ve dışarıdan gelen kullanıcılara hizmet sunulması. Anket soruları.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı Çalışma. Bu özellik. cevaplandırıcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi. dışarıdan herhangi bir insanın da kullanabileceği bir mekandır. 5. yani amaçları aynı yöndedir.

Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. s. İlk bölümde. kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine yönelik sorulardır. bununla birlikte cevaplar verilen alternatiflerle sınırlıdır. Niceliksel araştırmalarda kullanılan anketler.68). kısa. söz konusu kullanıcıların mekan özellikleri ile ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunu ve tercihler arasında farklılıklar ya da benzerlikler bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. çünkü tercihler kullanıcıların algılamalarının sonucu olarak görülmektedir. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin sorular yer almaktadır. telefonla. açık uçlu olabileceği gibi (bu durumda. İlk bölümdeki sorular. cinsiyet. mektupla. Sorular. Mekanla ilgili sorular üç bölümden oluşmaktadır. Üçüncü bölümde ise. Üç bölümdeki sorular da tercihlerle ilgilidir. internet yoluyla ulaştırılabilir. kent otellerindeki lobi mekanının hangi özelliklerinin. net ve cevaplandırılması kolay olmalıdır. kapalı uçlu (verilen seçeneklerden birinin işaretlenmesi şeklinde) da olabilir. Açık uçlu sorularla daha fazla yorum elde edilebilir. Uygulama çalışması için hazırlanan anket formu. Kapalı uçlu soruların cevaplarını analiz etmek kolaydır. kullanılacak mekanın kurgusuyla ve konumuyla ilgilidir. Cevaplandıracak olan kişileri motive etmek amacıyla sorular. İkinci bölümde sorular. yaş. farklı ülkelerden kullanıcılar üzerinde ne gibi etkilere sahip olduğunu. soruları cevaplandıracak kişilere elle. Gerçekleştirilen çalışma.119 (Altunışık vd. yaşanılan yer. Bununla birlikte. 2000).. anket formu hazırlanırken yönlendirici olmasını engellemek amacıyla sorular bölümlere ayrılmadan arka arkaya sıralanmıştır. 2004. cevaplayanın kendi ifadeleri elde edilebilir). Sorular. . daha güvenilir olması açısından cevaplandırıcılara elle ulaştırılmıştır. soruları oluştururken cevaplayan kişiyi yönlendirecek kelime ve ifadelerden kaçınılmalıdır (Schiffman ve Kanuk. Anket formunun bir örneği Ek-1’de yer almaktadır. birkaç bölümden oluşmaktadır. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. Ne olursa olsun. fakat bu tip cevapları analiz etmek zordur.

frekans (Frequency). Şekil 5. Error of Skewness). mekan içindeki etkileşim özelliklerini tespit etmek düşüncesiyle hazırlanmıştır. İkinci tabloda frekans dağılımlarını gösteren bilgiler yer almaktadır. kişilerin tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır. Çalışmanın bundan sonraki aşamasında. Dolayısıyla. Bu da. Anketin temel amaçlarından biri olan. kültür ve algılamadır. tüm örnek kitle dikkate alındığındaki yüzde değeri (Percent). Bu çalışmada. Deviation). Daha sonra her bir ifadeye bir puan verilerek sözlü ifadeler nicel hale dönüştürülür. sırasıyla merkezi eğilim göstergesi olan aritmetik ortalama (mean). nicel araştırmanın gereğidir. mevcut üç farklı t-testi arasından. verinin dağılım özelliklerini inceleyen standart sapma (Std. varyans (Variance).120 İlk bölümdeki sorular. Error of Kurtosis) ve veri aralığı (Range) gibi değerler özetlenmektedir. Bu bilgiler sırasıyla. 30’u Asya kıtasından olmak üzere 60 kişi katılmıştır. Diğer iki bölümdeki sorular. basıklık (Kurtosis). mekanın sosyal içeriğine vurgu yapar. cevap seçenekleri “Katılıyorum-Katılmıyorum” ifadeleri arasında derecelendirilir. çarpıklıktaki standart hatalar (Std. Tutumları oluşturan şeyler ise. SPSS’in içeriğinde yer alan analiz yöntemlerinden biri olan t-testi. 5. Ankete katılanların hepsi. geçerli (Valid). iki kıta (Avrupa ve Asya) insanlarının algılamaları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek amacıyla tutum ölçeklerinden Likert tutum ölçeği kullanılmıştır.1’de görülen birinci tabloda. Bu aşamada. . istatistiksel veri analiz programlarından biri olan SPSS (Statistical Package for Social Sciences) kullanılmıştır. basıklıktaki standart hatalar (Std. tutum ölçekleri algılamaları ölçmek için de yaygın olarak kullanılmaktadır. doldurulmuş kullanılabilir cevaplar arasındaki yüzde oranı (Valid Percent). soruların tamamını yanıtlamıştır. bağımsız gruplar arası t-testi (Independent Samples T-test) uygun görülerek kullanılmıştır.3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar Anket çalışmasına. normal dağılımdan sapmanın göstergeleri olarak çarpıklık (Skewness). 2004). fiziksel özelliklerle birlikte estetik olgusuyla da ilişkilidir. Likert tutum ölçeği. 30’u Avrupa kıtasından. Likert tutum ölçeğinde.. Anket soruları kapalı uçlu sorular şeklinde düzenlenmiştir. Likert ölçeğiyle elde edilen sayısal veriler bilgisayara aktarılmıştır. inceleme konusu değişken açısından iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olup olmadığının tespitinde kullanılır (Altunışık vd.

80 .994 .347 .1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.368 . ankete katılan 60 kişinin 35’i (%58. Buna göre.608 2 cinsiyet Frequency 35 25 60 Percent 58.3 100.989 .83 .608 2 .309 -1.777 .240 . Statistics cinsiyet N Mean Std.0 Valid kadin erkek Total Şekil 5.3) kadın.7) erkektir.0 Valid Percent 58.3 41. Deviation Variance Skewness Std.946 .7 100. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 2.3 41. Error of Skewness Kurtosis Std.603 . Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Statistics yas N Mean Std. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 6.121 kümülatif yüzde (Cumulative Percent) dir. 25’i (%41.0 Cumulative Percent 58.309 -1.7 100.

3 1.3 3.7 23. Buna göre.7) anket sorularını yanıtlamıştır.3 13.7 100.3 6.7 1.3 1. 15-30 yaş arası 25 kişi (%41.3 30.7 1.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.7 36.7 70.3 1. Şekil 5.0 98.3 1.0 43.3 45.7 5.3 90.3 13.7 1.7 1.0 Cumulative Percent 15.7 1.0 Valid Percent 15.3 1.0 21.0 3.3 86.0 3.7 1. ankete katılanların yaş dağılımı görülmektedir.3 83.0 53.3 1.3 100.7 100.0 3.3 6.7 78.7 5.2’de.7 8.7) ve 51 yaş ve üzerinde 13 kişi (%21.7 100.7 13.7 88. ulke Frequency 9 4 1 1 2 1 8 1 3 2 2 8 4 1 3 2 1 1 5 1 60 Percent 15.0 6.0 3.0 Valid 15-30 31-50 51-uzeri Total Şekil 5.7 78.0 76.7 8.3 3.3 25.7 3.7 3.0 Cumulative Percent 41.7 21.7 36.0 6.3 56.7 1.0 Valid almanya avusturya ispanya italya isviçre danimarka hollanda portekiz belçika malezya singapur japonya çin pakistan iran suriye banglades yemen kore filipinler Total .122 yas Frequency 25 22 13 60 Percent 41.7 13. 31-50 yaş arası 22 (%36.0 50.7 21.7).3 1.0 Valid Percent 41.7 5.0 28.3 100.7 100.7 5.3 1.7 1.

Deviation Variance Skewness Std. Deviation Variance Skewness Std.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.78 . Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 9.749 -.049 .0 Valid lise universite ve uzeri Total Şekil 5.225 38.309 -1.411 .415 . Error of Skewness Kurtosis Std.011 .3 100.3’teki ikinci tablodaki Frequency sütununda her bir ülkeden kaç katılımcının olduğu görülmektedir. anket sorularını cevaplandıran 60 kişinin 13’ü .3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.123 Statistics ulke N Mean Std. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 5. Hemen yanındaki Percent sütununda ise kişi sayılarının toplam katılımcı üzerinden yüzdeleri yer almaktadır. Statistics egitim duzeyi N Mean Std. Error of Skewness Kurtosis Std.309 -.3 100.12 6.608 1 egitim duzeyi Frequency 13 47 60 Percent 21.7 100. Yukarıdaki tablodan da okunabileceği gibi.0 Cumulative Percent 21.7 78.0 Valid Percent 21.081 .608 20 Şekil 5.173 -1. Şekil 5.7 78.

124 (%21,7) lise mezunudur, 47’si (%78,3) üniversite ve üzeri eğitim derecesine sahiptir. Üç bölümden oluşan anket sorularının her bir bölümü için Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında mekanın algılanmasında anlamlı bir farkın olup olmadığını öğrenmek amacıyla her bölüm için, “bağımsız iki grup t-testi” uygulanmıştır. Hazırlanan anket sorularının mekanla ilgili olanlarının birinci bölümü, Ek-1’de de görülebileceği gibi, lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. İfadeler şeklinde oluşturulmuş olan söz konusu sorular; 1. Çok pencereli bir lobi isterim, 2. Yüksek tavanlı bir lobi isterim, 3. Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, 4. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim, 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim, şeklindedir.
Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 27,77 28,20 Std. Deviation 2,223 4,715 Std. Error Mean ,406 ,861

pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan

Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances

t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2,339 -2,355 1,472 1,488

F pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan Equal variances assumed Equal variances not assumed 4,388

Sig. ,041

t -,455 -,455

df 58 41,288

Sig. (2-tailed) ,651 ,651

Mean Difference -,433 -,433

Std. Error Difference ,952 ,952

Şekil 5.5 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin, iki grup arası t-testi sonuçları. Şekil 5.5’teki ikinci tabloya bakıldığında, Sig. (2-tailed) değerinin 0,651 olduğu görülmektedir. O halde, bu bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark bulunamamıştır (0.651>0.05).

125

Statistics cok pencereli olsun 60 0 3,75 1,019 1,038 -,566 ,309 -,309 ,608 4 geleneksel bir lobi olsun 60 0 3,73 1,133 1,284 -,606 ,309 -,770 ,608 4 modern bir lobi olsun 60 0 3,17 1,137 1,294 ,090 ,309 -1,139 ,608 4 parlak renkli,dinamik olsun 60 0 3,40 1,108 1,227 -,164 ,309 -1,124 ,608 4 yuksek tavanli olsun 60 0 3,90 ,951 ,905 -,772 ,309 -,144 ,608 3

N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range

Valid Missing

cok pencereli olsun Frequency 1 7 13 24 15 60 Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Valid Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Cumulative Percent 1,7 13,3 35,0 75,0 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

yuksek tavanli olsun Frequency 8 6 30 16 60 Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Valid Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Cumulative Percent 13,3 23,3 73,3 100,0

Valid

katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

parlak renkli,dinamik olsun Frequency 1 16 11 22 10 60 Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Valid Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Cumulative Percent 1,7 28,3 46,7 83,3 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

126

modern bir lobi olsun Frequency 2 20 12 18 8 60 Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Valid Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Cumulative Percent 3,3 36,7 56,7 86,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

geleneksel bir lobi olsun Frequency 1 12 6 24 17 60 Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Valid Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Cumulative Percent 1,7 21,7 31,7 71,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

Şekil 5.6 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Birinci gruptaki sorular için katılımcı grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığının tespitinden sonra, yukarıdaki frekans tabloları sorulara verilen yanıtların dağılımını göstermektedir. Tablolar incelendiğinde, çok pencereli bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi, “katılmıyorum” diyen 7 kişi, “katılıyorum” diyen 24 kişi, “kesinlikle katılıyorum” diyen 15 kişi bulunmaktadır. Buna göre, katılımcılar tarafından lobinin çok pencereli olması istenmektedir (24+15=39 kişi). Yüksek tavanlı bir lobi isterim, ifadesine cevaplandıranlardan 8 kişi “katılmıyorum”, 30 kişi “katılıyorum”, 16 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Sonuçlardan açıkça görülmektedir ki, lobinin yüksek tavanlı olmasını isteyenler çoğunluktadır (30+16=46 kişi). Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi, “katılmıyorum” yanıtını veren 16 kişi, “katılıyorum” yanıtını veren 22 kişi, “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 10 kişi bulunmaktadır. Buna göre, çoğunluk (22+10=32 kişi) lobinin canlı renklerle dekore edilmiş dinamik bir lobi olmasını istemektedir.

Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim.436 .bagl + kucuksaln + organik Equal variances assumed Equal variances not assumed . 20 kişi “katılmıyorum”.654 Şekil 5.033 . Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. 3. Deviation 2. Error Mean . Basamaklarla. 5. . lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgilidir: 1. “katılıyorum” yanıtını veren 24 kişi.033 Mean Difference -1.289 Sig.433 Std. Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 16. 4.488 basamaklr + galeriler + resep.671 Std.05 olduğu .743 -2. Arada fazla fark bulunmamakla birlikte. Şekil 5.124 -. Organik formlu bir mekan isterim.7’teki t-testi sonuçlarına bakıldığında. (2-tailed) .bagl + kucuksaln + organik Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi.7 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin.654 .53 17. lobinin geleneksel öğelere ve stile sahip olması istenmektedir (24+17=41 kişi). zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.191 -2. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim. Bu durumda.033<0. İkinci bölümde yer alan sorular. modern dekore edilmiş bir lobi isteyenlerin sayısı daha fazladır (18+8=26 kişi). 2.127 Modern dekore edilmiş bir lobi isterim.123 F basamaklr + galeriler + resep. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıtlamıştır.433 -1. iki grup arası t-testi sonuçları.347 t -2.899 Sig. 18 kişi “katılıyorum”. “katılmıyorum” yanıtını veren 12 kişi.743 -.389 2. Sig. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 17 kişidir. ifadesini 2 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. (2-tailed) değerinin 0. Error Difference .97 Std.191 df 58 57.

309 -.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun Frequency 1 10 14 27 8 60 Percent 1.674 .0 100.97 .0 Valid Percent 1.0 100. Deviation Variance Skewness Std.0 Valid Percent 6. Error of Skewness Kurtosis Std.575 -.667 .175 .3 41.7 23.3 15.279 .68 .966 -.608 3 N Mean Std.52 .983 . Dolayısıyla.7 18.459 .608 4 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun 60 0 3.722 .926 .309 .608 4 kucuk salonlar halinde olsun 60 0 3.08 . Statistics galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun 60 0 3.0 13.7 85.0 100.3 45.833 .7 86.0 Cumulative Percent 6.695 -.0 Cumulative Percent 1.3 100.0 13.608 4 organik formlu olsun 60 0 3. Error of Kurtosis Range Valid Missing dosemede basamaklar olsun 60 0 3.3 100.037 .0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .7 16.7 23.0 15. lobi mekanının fiziksel özelliklerine ve konumuna ilişkin özelliklerin algılanmasında.7 16.309 .0 23.7 61.7 46.7 100.309 -.235 1.436 .429 .0 23.977 .128 görülmektedir.758 . Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında anlamlı bir fark vardır denilebilir.309 -1.525 .608 4 dosemede basamaklar olsun Frequency 4 24 9 14 9 60 Percent 6.7 40.3 15.00 1.0 15.7 40.3 45.857 -.

7 3.7 100.7 3.8 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.7 96. ifadesine 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.7 31. katılımcıların lobinin galeriler aracılığıyla diğer .0 Valid Percent 5.0 Valid Percent 1.0 3. 9 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıt vermiştir.7 100.0 30.3 100.3 100. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim. Dağılıma bakıldığında katılımcıların lobi mekanının zemininde basamaklarla yükseklik farkları oluşturulmasına olumlu bakmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır (4+24=28 kişi). 24 kişi “katılmıyorum”.0 15.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total kucuk salonlar halinde olsun Frequency 1 18 18 21 2 60 Percent 1.0 40.0 45.0 3.7 5.0 Cumulative Percent 1. basamaklarla.0 100. Şekil 5. 14 kişi “katılıyorum”.0 15.7 100.7 30.0 45.3 35.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total organik formlu olsun Frequency 1 2 21 27 9 60 Percent 1. Bu durumda. ifadesine 4 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.3 21.3 21.8’deki tablolara bakıldığında.0 30.0 15.0 Valid Percent 1. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” demiştir.7 30.0 85.0 Cumulative Percent 5. 10 kişi “katılmıyorum”.0 100. 27 kişi “katılıyorum”.3 100.0 58.7 61.0 78. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.0 15.0 58.3 35.129 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun Frequency 3 9 35 13 60 Percent 5.0 Cumulative Percent 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 100.0 35.0 20.0 35.

8. “katılmıyorum” yanıtını veren 18 kişi. 4. ifadesine cevaplandıranların 1’i “kesinlikle katılmıyorum”. Çoğunluk. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. “katılıyorum” yanıtını veren 21 kişi. ifadesinin karşılığında “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. Diğer gruplarla ilişkisi olmayan. organik formlu bir mekan oluşturulması fikrine olumlu bakmaktadır (27+9=36). küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. çoğunluğun lobinin birkaç küçük salondan oluşmasını istediği görülmektedir (21+2=23 kişi). Bara yakın oturmayı tercih ederim. 7. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. 13 kişi kesinlikle katılıyorum yanıtını vermiştir. Üçüncü bölüm. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. 5. . 35 kişi katılıyorum. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. 3. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. Toplam 23 kişinin olumlu yanıt verdiği göz önüne alınırsa. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 2 kişi olduğu sonucuna tablodan ulaşılmaktadır.130 mekanlarla bağlantılı olmasını istedikleri söylenebilir (27+8=35 kişi). Sonuçlar. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. 9’u “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. 2’si “katılmıyorum”. mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik sorulardan oluşmaktadır: 1. 2. 6. Organik formlu bir mekan isterim. 27’si “katılıyorum”. 9. Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. çoğunluğun giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı bir lobi istediğini göstermektedir (35+13=48 kişi). Farklı insanlar tanımayı severim. ifadesi için 3 kişi katılmıyorum.

35514 1.0 100.388 Sig. .979 . .651 -.7 16.608 4 heryeri görecek sekilde otururum 60 0 4.101 .0 100.7 50.288 .3 35. (COMPUTE) 30 28.2000 4. Deviation Variance Skewness Std.987 .0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total ..48847 Şekil 5.58 .05) üçüncü bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.990 -.0 100.9’deki verilere bakıldığında. Error of Skewness Kurtosis Std.7 16.462 .0 Cumulative Percent 1.yaki + yab.591 -. Error Difference .007 . (COMPUTE) Equal variances assumed Equal variances not assumed 4. (2-tailed) .0 85.309 1.95 .049 1.02 1.7 16.9 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.651>0. Şekil 5.763 .989 .309 .608 3 kucuk oturma gruplari otururum 60 0 3.787 . Sig.455 41.873 .309 .38 .607 .455 df 58 Sig.gruplar + ortaya + resep. iki grup arası t-testi sonuçları.673 .608 4 yabancinin yanina oturabilirim 60 0 3.041 t -.459 .7 16.608 4 duvar kenarina otururum 60 0 3.22344 Std.86090 Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper 1.gruplar + asya ortaya + resep.71535 .064 .0 15.643 -.769 .0 15.459 .802 .0 Valid Percent 1.608 4 kucuk oturma gruplari otururum Frequency 1 10 10 30 9 60 Percent 1.309 .783 .330 .03 . Error of Kurtosis Range Valid Missing bara yakin otururum 60 0 2.327 ..823 .7667 Std.729 .395 .854 .47192 F COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.33858 -.43333 .620 -.995 .155 .309 .608 4 resepsiyona yakin otururum 60 0 2.885 .yaki + yab.608 3 N Mean Std. Statistics asansor ve merdiven yanina otururum 60 0 2.95181 -2.309 -1.7 18.131 Group Statistics yasanilan yer avrupa N 30 Mean 27. .490 .257 .823 .40594 COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k.309 .608 4 cam kenarina otururum 60 0 3.309 -. Deviation 2.43333 Std.309 .18 .7 50..50 .608 3 orta kisma otururum 60 0 2.60 .95181 -2.609 . (2-tailed) değerine dayanarak (0.309 -.651 Mean Difference -. Error Mean .73 .

7 63.3 20.7 28.7 100.0 43.7 100.3 20.7 100.7 5.7 40.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total cam kenarina otururum Frequency 3 10 34 13 60 Percent 5.3 8.3 33.0 21.132 yabancinin yanina oturabilirim Frequency 8 12 37 3 60 Percent 13.7 40.7 28.3 100.3 100.0 61.0 61.7 100.0 100.0 Valid Percent 1.0 Cumulative Percent 13.0 100.3 95.0 Cumulative Percent 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .3 35.7 78.0 100.0 1.7 100.3 35.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total orta kisma otururum Frequency 6 26 21 6 1 60 Percent 10.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total duvar kenarina otururum Frequency 1 24 13 17 5 60 Percent 1.3 100.3 88.3 91.0 16.7 41.0 53.0 Cumulative Percent 5.0 10.0 Valid Percent 10.7 21.0 43.7 21.0 21.7 56.3 8.0 Cumulative Percent 10.0 10.0 Valid Percent 13.0 1.7 5.3 100.0 Valid Percent 5.0 16.3 98.7 56.0 21.

0 Valid Percent 6.7 5.0 Valid Percent 16.0 11.7 1.7 98.7 86.0 Cumulative Percent 10.0 56.10’daki tablolar sırasıyla incelendiğinde.0 56.7 20.7 58.7 98.3 100.3 16. diğer gruplarla ilişkisi olmayan.7 6.7 16.7 6.10 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.0 Cumulative Percent 6.7 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 11.7 40.7 58.7 1.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total bara yakin otururum Frequency 4 24 19 10 3 60 Percent 6.7 78.0 Cumulative Percent 16.0 100.3 100.7 100.7 28.7 1.7 20.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total asansor ve merdiven yanina otururum Frequency 10 35 10 4 1 60 Percent 16. küçük .0 Cumulative Percent 5.133 heryeri görecek sekilde otururum Frequency 3 9 31 17 60 Percent 5.0 100.7 75.3 16.0 15.0 Valid Percent 5.3 100.0 71.7 5.0 51.7 40. Şekil 5.7 16.7 100.0 66.0 31.0 15.0 51.0 31.7 100.0 20.0 91.0 Valid Percent 10.7 28.0 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total resepsiyona yakin otururum Frequency 6 34 12 7 1 60 Percent 10.3 100.7 100.7 1.3 95.7 46.

“katılıyorum” yanıtını veren 6 kişi. Bu durumda. Bara yakın oturmayı tercih ederim. cevaplandıranların tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ettikleri söylenebilir . “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 3 kişi olduğu görülmektedir. 17 kişi “katılıyorum”. diğer gruplarla ilişkisi olmayan. duvar yanında oturmayı tercih etmeyenlerin. Farklı insanlar tanımayı severim. Buna göre. bara yakın oturmayı tercih etmemektedir (4+24=28 kişi). 4 kişi “katılmıyorum”. merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih etmemektedir (10+35=45 kişi). “katılıyorum” diyen 30 kişi. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. Açıkça görülmektedir ki. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi olduğu tablodan okunmaktadır. çoğunluk. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. 3’ü “kesinlikle katılıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. cümlesine 3 kişi “katılmıyorum”. Sonuçlara bakıldığında. söz konusu ifadeye olumlu yanıt verenlerin sayısı daha fazladır (37+3=40 kişi). 10’u “katılıyorum”. Orta kısımlarda oturmayı tercih etmeyenlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir (6+26=32 kişi). 24 kişi “katılmıyorum”. 24’ü “katılmıyorum”. 31 kişi “katılıyorum”. cümlesine karşılık. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi. “katılıyorum” yanıtını veren 37 kişi. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. Buna göre. 35 kişi “katılmıyorum”. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. fazla fark olmamakla birlikte. “katılmıyorum” diyen 10 kişi. “katılmıyorum” yanıtını veren 8 kişi. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. cümlesinin karşılığında soruları cevaplandıran 60 kişinin 4’ü “kesinlikle katılmıyorum”.134 oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. lobide. 17 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih edenler sayısı çoğunluktadır (30+9=39 kişi). “katılmıyorum” yanıtını veren 26 kişi. (31+17=48 kişi). ifadesine cevaplandıranların 1’i “katılmıyorum”. “kesinlikle katılıyorum” diyen 9 kişi bulunmaktadır. Çoğunluk. 13’ü “kesinlikle katılıyorum” demiştir. sayıca daha fazla olduğu görülebilir (1+24=25 kişi). ifadesi için 10 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. 34’ü “katılıyorum”. Sonuç olarak. ifadesi için tablodaki dağılıma bakıldığında. 5 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. pencere yanında oturmayı isteyenlerin sayısı oldukça fazladır (34+13=47).

canlı renklerle -sayıca fazla. “katılıyorum” yanıtını veren 7 kişi. “katılmıyorum” yanıtını veren 34 kişi. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi bulunmaktadır. Yani farklı kültürlerden gelen kullanıcılar ziyarete geldikleri kültürü mekan içinde ve mekansal öğelerde de yaşamak istemektedirler. Yine. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. merdivene- . orta bölümlerde oturma fikrine ise çoğu kişi olumlu bakmamaktadır. hem de yerel kültürel kimliği “uygun” bir şekilde mekana yansıtabilmelidir. Lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili seçimlerin sonuçları incelendiğinde. duvar ve pencere yanında oturmayı tercih etmekle birlikte. pencere yanında oturmak isteyenlerin sayısı. Mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümde. farklı kültürlerden kullanıcıların lobi mekanıyla ilgili algılamalarında hem benzerlikler. aynı zamanda geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi mekanı istemektedirler. organik formlu bir lobi mekanı -sayıca fazla. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili soruların yer aldığı bölümde iki grubun mekanı algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. duvar yanında oturmak isteyenlere kıyasla çok daha fazladır.ve modern bir şekilde dekore edilmiş. Katılımcıların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerine bakıldığında.tasarımına olumlu baktıkları görülmektedir. tasarımcı. çok pencereli -sayıca oldukça fazla-. galeri boşlukları vb. aracılığıyla diğer mekanlarla ilişkili olan -sayıca fazla-. fiziksel özellikler arasında katılımcılar. tanımadıkları birinin yanına oturabileceklerini ifade etmiştir. asansöre. diğer gruplarla ilişkisi olmayan küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ettiklerini. Lobi mekanının fiziksel özellikleri ile kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümlerde Avrupa ve Asya’da yaşayan turistlerin algılamalarının birbirinden farklı olmadığı bulunmuştur. Kullanıcıların çoğu. Resepsiyona yakın oturmayı tercih etmeyenler çoğunluktadır (6+34=40 kişi). karşı olmayanlara oldukça yakındır. Sonuç olarak. Bu durumda. yüksek tavanlı -sayıca oldukça fazla-.135 Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. katılımcıların. Özellikle. hem de farklılıklar olduğu saptanmıştır. katılımcıların çoğunluğu. Öte yandan. katılımcıların çoğu. döşemede basamakların kullanılmadığı. giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı -sayıca oldukça fazla-. geleneksel bir stilden yana olanların sayısı tüm katılımcılar içinde oldukça fazladır ve modern dekorasyona karşı olanların sayısı. hem çağının gereklerini mekana uygulayabilmeli. birkaç küçük salondan oluşan. tüm mekanı görecek şekilde -sayıca oldukça fazla-.

. kişilerin algılamalarının tercihlere ve mekansal davranışlara yansımasından yararlanılarak.ve bara uzak ve resepsiyona yakın -sayıca oldukça fazla.136 sayıca çok fazla. farklı kültürlerden insanların mekanla ilgili algılamalarının niteliğini ortaya koymuştur. Çoğunluğun mekansal özelliklerle ilgili seçimleri ise lobi mekanının tasarımında veri olarak kullanılması açısından önemlidir.oturmak istemektedir. Yapılan çalışmanın sonucu.

Çünkü. Söz konusu mesajlar. Çünkü. yorumlanmasından oluşur. bilginin seçilmesi. farklı kültürlerden kullanıcıların bir lobi mekanı içinde birbirleriyle olan etkileşiminin mekanın biçimlenişini ve kurgusunu nasıl etkilediğinin (ya da tam tersi) ortaya konması amaçlanmıştır. algılama ve mekanın algılanması konuları işlenerek. algısal boyutları düşünüldüğünde mekan çok daha fazlasını ifade eder. Yine de. bilgilerin yorumlanması ve anlamlı hale gelmesi kısmıdır. bölgesellik gibi kavramlar insanların içinde bulundukları çevrede diğer insanlara karşı durumlarını belirlemek ve ilişkilerini düzenlemek üzere kullandıkları davranış düzenleme mekanizmalarıdır. doku gibi diğer fiziksel özellikler ile mekan özelliklerinden kaynaklı estetik olgusu algısal yorumları etkileyen nesnel durumları oluşturur. bir turizm mekanı olan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcının sahip olduğu kültürün bir etkiye sahip olup olmadığının. Mekanların ve dolayısıyla yapma çevrelerin neden ve nasıl oluşturulduğunun cevabı insanın çevreyle olan ilişkilerinde gizlidir. mekan. algılama süreci göründüğü kadar kendiliğinden oluşan (istemsiz) bir süreç değildir. mekanların yan yana geliş şekilleri ve renk. motivasyon ve kültür. insan davranışları yoluyla somut hale dönüşür. duygular. duyularla çok farklı şekillerde deneyimlenebilir. elde edilmesi. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu tezde. Mekanlar. Onu her insan için özel kılan.eklenir. Bununla birlikte. bazı davranışsal oluşumlardan bahsetmek mümkündür. fiziksel çevrenin kapsadığı yapma çevreleri oluşturan elemanlar olduğundan çalışmada. bu noktada. İnsan çevreyi nasıl tanır? Çevreden hangi bilgileri alır? Bu bilgilerin işlenmesi sonucu insanlara çevreden ne tür mesajlar ulaşmış olur? Psikolojik boyutta olan bu ilişkiler. . algılama süreci sonucunda oluşan zihinsel imgeleri oluşturur. mimariyi oluşturan en önemli olgulardan biridir. binalar ve şehirler kurarlar. Mekanı sadece bir yapı parçası gibi görmek doğru olmayabilir. mekanın algılanmasını etkileyen nesnel özellikler de mevcuttur. İnsanlar çevreden kendilerine gelen mesajlarla çevreyi tanırlar. Mekanı oluşturan bileşenlerin mekan kurgusunu oluşturmak üzere çeşitli şekillerde bir araya gelmeleri. ışık. Bu süreç. Mahremiyet. işlenmesi. nesneden kaynaklanan özelliklere öznel özellikler de önceki deneyimler. çevresel bağlantılar ve çevresel psikolojik süreçlerle bağlantı kurulmuştur. Mekan. kişisel mekan. mekansal organizasyon ve düzen denilen. Bu noktada. Mekanın yapısal ve fiziksel olarak üç boyutu olsa da. şekillendirirler.137 6. özellikle.

Değerler.138 Bunun yanında. konumu. Bu nedenle. söz konusu insanların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerinin. farklı kültürlerden pek çok insanı tesadüfen bir araya getiren ve onları bir mekanı ortak kullanmaları durumunda bırakan kamusal bir mekandır. Zaten. çalışma konusu nedeniyle lobinin özel bir yeri vardır. kültür. yani turistin o mekanı tekrar ziyaret etmesini etkileyeceğinden mekansal özellikler önemlidir. kullanıcı memnuniyeti açısından önemlidir. kullanım özellikleri gibi) kullanıcı memnuniyeti oluşturması açısından. turizm de farklı insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisidir. Teknoloji ve endüstrileşme aracılığıyla günümüzde sınırlar esnekleşmiş ve dünya “küçülmüştür”. eğilimlerinin ve sosyal etkileşimlerinin ne yönde olacağını saptamak tasarımcı için çok önemli bir veri olacaktır. İnsanın hayata bakışı. gelişen ulaşım araçları sayesinde insanlar kolaylıkla farklı çevreleri ziyaret edebilmektedir. ise tercihlerini ve davranışlarını büyük ölçüde tespit eder. Bir mimar gözüyle bakıldığında ise. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri oluşturan bileşenlerdir. lobi mekanı ile ilgili de kullanıcı tercihleri ve kararlarını etkileyen özellikler önemlidir. tarihi eserler. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri ve benzerlikleri oluştururken. Farklı kültürlerden ve ülkelerden insanların bir araya geldiği lobi mekanı. turizm olgusundan ayrı düşünülemez. anladığı ve bu çevreyle ilgili tercihleri ise daha önce değinildiği gibi. kültür. bir mekanla ilgili kullanıcı memnuniyeti kullanıcının. Kültür. Tezin beşinci bölümünü oluşturan anket çalışması bu bağlamda gerçekleştirilmiştir. Diğer tüm turizm çevrelerinde olduğu gibi. kurgusu. algılamanın konusudur. Algılamayı etkileyen öznel özelliklerin başında kültür gelmektedir. Burada sözü edilen kültürel özellikler. Bütün bunların yanında. dünya görüşü gibi insanın içinde bulunduğu toplum nedeniyle yaşarken öğrendiği. çoğunlukla farklı çevreler ve kültürler tanımak amacıyla gerçekleştirilmektedir. gelenekler. Böyle bir mekanın tasarım özelliklerinin (fiziksel özellikleri. Farklı çevrelerde insanların çevrelerini nasıl tanıdığı. bir kişinin hayata bakışını temsil eder. algısal deneyimler kullanıcının ya da gözlemcinin iç dünyasından ya da sosyal ve kültürel özelliklerinden de etkilenir. Turizm ve pazarlama sektörü açısından bakıldığında. Seyahat. her mekan gibi lobi mekanının da kullanıcının zihninde oluşturduğu imgeler (algılamanı ürünleri). bir turizm mekanıdır. Çünkü. Farklı bir çok ülkeden turistin kullanımına açık olan lobi mekanı. yöresel yemekler gibi nesnel kültürel öğeler değildir. değer yargıları vb. toplumlar arasındaki farklılıklara temel oluşturur. tutumlar. .

kullanıcıların demografik özelliklerini sınırlandırarak mekansal algılama ve mekansal algılamada kültürün etkisi ile ilgili daha spesifik araştırmalar gerçekleştirebilirler. psikoloji. Oysa. hem de farklılıklar bulunmuştur. Araştırmacılar. . teknolojinin birbirine yaklaştırdığı insanların dünyayı algılamalarında hala kültürlerinin etkisiyle hareket ettikleri durumlar olduğunu söylemek mümkündür. turistlerin yoğun olarak kullandığı bir lobi mekanının tasarım verileri olarak tasarımcılar tarafından kullanılabilir. Söz konusu dağılımların sonuçları. Mekansal algılama ile ilgili çalışmalar. sosyal antropoloji ve turizm araştırmalarının konusu olmaktadır. Anket çalışmasının diğer bir sonucu. mimarlık alanında da bu tür çalışmalara ağırlık verilmelidir. kullanıcıların iç dünyalarında mekanların nasıl bir gerçeklik kazandığını anlamak bakımından önemlidir ve genellikle sosyoloji. katılımcılara yöneltilen mekansal özelliklerle ilgili 19 sorunun cevaplarıyla ilgili dağılımlardır. daha önce gerçekleştirilen benzer araştırmaların sonuçlarıyla da örtüşmektedir. Bu sonuç. Bu durumda.139 Anketin sonucunda iki farklı kıtadan kullanıcıların mekansal tercihleri ve eğilimleri arasında hem benzerlikler.

(2004). (2000). (Anonim). 3rd Edition. R. PWS-Kent Publishing Company. 197... Ö. J. (1997). Berkman. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2002). Altunışık. Yıldız Teknik Üniversitesi. (1993). “Destination Environment Quality and Tourists’ Spatial Behaviour in Nigeria: a Case Study of Third World Tropical Africa”.. R. Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model. İ. “Affective images of Tourism Destinations”. U.. İstanbul. (2003). (1986). Arnheim.193. s.. Britton. İstanbul Teknik Üniversitesi. Horizon Pres. s. 5:251-268. Human Behavior and Environment: Advances in Theory and Research. (1987). M. s.. Y.. Rapoport. (1980). Sakarya. California. ve Gilson. “The Image of the Third World in Tourism Marketing”.. (Anonim). E. . s.195. (2000). (1986). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Lang. (1993). Yıldız Üniversitesi Yerleşme ve Mimarlık Bilimleri Uygulamalı Araştırma Merkezi.140 KAYNAKLAR Albal.. ve Wohlwill. S. H. 3rd Edition. (Anonim).Lisans Tezi. Boston. Altan.. (1987). (Anonim). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. (1979).. Altman. (1987). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. (1997). Baloğlu. S. Dictionnaire Larousse 2. Bütün. İstanbul. SPSS Uygulamalı. Coşkun. H.193.D. Aydınlı. Annals of Tourism Research. Arnheim. (1970). The Dynamics of Architectural Form. (2000).A. Wadsworth. Mimarlık ve Şehircilikte Mekan Dergisi. J. New York. (1977).. I.. Y. (1991). Kent Mekanı ve Görsel Bilgi. ve Yıldırım..189. Y. O. A. ve Brinberg. Culture and Environment. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. S.. Sakarya Kitabevi. Berkeley and Los Angeles. TDK Türkçe Sözlük. Art and Visual Perception. Social Psychology and Perception. C. Assael. Awaritefe. (2000). İstanbul Teknik Üniversitesi.W. (2000). 35:11-15. (1997). Rinehart&Winston. Bayraktaroğlu. R.. Lisans Tezi. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. D. Mimarlık ve Algılama: Özne-Nesne Diyalektiğine Analitik Bir Yaklaşım. Memo Larousse 2. J.. University of California Press. Dictionnaire Larousse 4. As Space: How to Look at Architecture. I.. Consumer Behavior: Concepts and Strategies. R. Boston..S. s. (1965)..F. Consumer Behaviour and Marketing Action. Kent Publishing Company.Lisans Tezi. ve Chemers. New York and London. Holt. New York.. Journal of Travel Research. Berkeley and Los Angeles. İstanbul. s. Inc. Altman. İstanbul.89. Plenum Pres. s. 6:318-329. R. University of California Press.. “Mimarlıkta Mekan Kavramı”.. Barry. (1992). (1980). International Journal of Tourism Research. Bruner.A.. Belirtilen Kaynak: Lang. (1957).66.

. Continuum. 6:408-424. (2003). (2002). F. G. New Zealand: An İnterpretative Study Using Photographs of Landscapes and Q Method”. J.. (2000). G. 4:283-297. (2000). G. 2:2-7.. “Motivations for Pleasure Vacation”. Moscardo. ve Crompton. Psychology: The Science of Behavior. Dann. s. Cook. “Image Differences Between Prospective. (1976).C. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.67. Routledge. “Human Territories: Comment on Functional Properties”. 30:10-16.. s..K. 38(4):411-416.. London. Douglas. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. s.M. R. Conway.Lisans Tezi. “Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History”.P. s. 8:187-219. I. “Attitude Research”... Fakeye. Ego-enhancement and Tourism”. Crompton. H.. İstanbul. (1980). J. England. Hants. Foxall. (2000). Journal of Travel Research. Crompton. (2003). “Anomie.. London. Routledge. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1999). Jenkins. (1979a). First-time. s.2.2.. “Tourism in the 21st Century: Lessons from Experience”. (1994).E. American Marketing Association.S. ve Hsu. E. (1979). Environment and Behaviour.D. Journal of Travel Research. 8:187-219.C.262.306. Perceiving Others. Chon. “The Myth of Globalization”. (1992)..L.. 8(1):31-48.196. s.S.150. The Tourist Review. (1988). Mekanın Algılanma Olgusu ve İnsan-Hareket-Zaman Faktörlerinin Etkisi. Faulkner. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.S. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. (2003). Ross. (1965). Annals of Tourism Research.196. ve Goldsmith. Annals of Tourism Research.196. and Repeat Visitors to the Lower Rio Grandle Valley”..J. Edney.. Dann. J. K. s. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. S.M. J. (1981). Boston. “The Role of Destination Image in Tourism: An Extension”. (1997).. “Tourism Motivation: An Appraisal”. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Altman ve Chemers. (2000). (1994). Mekan ve Düzen. (2000). Colombia Journal of World Business.22.. J. Journal of Travel Research. 22(4):19-29. Fairweather. Y. (1977). s.141 Canter ve Krampen. İstanbul. ve Roenisch. “An Assessment of the Image of Mexico As a Vacation Destination and The Influence of Geographical Location Upon That Image”. Carlson. (1987).137.395. (1993). Dede.. (1974).68. Environmental Perspectives. (2000).R. Ching. Mimarlık: Biçim..R.. R. Marketing Research Technique Series No:7. . ve Laws.R. E. S. London.. (1998). Annals of Tourism Research. s.. (1979b).L. s. M. s. ve Swaffield. s. s. G. B. H. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.Ö. International Journal of Tourism Research. Mehuen. P. Yem Yayın. Fourth Edition. (2000).S.R. “Visitors’ and Locals’ Experiences of Rotorua. N. 17: 18-23. Chen. Allyn and Bacon. Y.L. Consumer Psychology for Marketing. J. Aldershot. Belirtilen Kaynak: Markin. İstanbul Teknik Üniversitesi. ve Wind. Crespi. (1991).. (1996). (2001). “Measurement of Korean Tourists’ Perceived Images of Overseas Destinations”.

E.. Texas. L. YEM Yayın. (1997). New York.. The Hidden Dimension.. Hofstede. Halsted. Rinehart and Winston. 9:256-262. Kış:77. Hui.A. International Journal of Tourism Research. Mekan ve İnsan Psikolojisi. E. Inc. Wiley.67. Belirtilen Kaynak: Lang.M. D. Freizeit und Erholung als Probleme der Vergleichenden Kulturgeographie. New York. (2000). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Culture and Organisations: Software of the Mind.. (1988). s. Ergonomics of Home.M. Hasol. (2003). Iso-Ahola.67.16. 2:191-216.66.D. (1972)... E. (1986).. Ittelson.. A. (2000). London. Gnoth. (1993). (1986)...T. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. ve Proshansky. Erhdungsverhalten und Tourismusstile am Beispiel Orientalischer Lander.W.. (2000). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. McGraw Hill. s.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. s. s..P. Environment and Tourism. G. s.. (2000). Hall. Annals of Tourism Research Fall. İstanbul. Vacationscape-Designing Tourist Regions. Annals of Tourism Research. Golledge. (1981). T. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. R. New Fetter Lane. “Stadtland USA”. s. 16-20. TOL Dergisi. The Geography of Tourism and Recreation. (2000). (1999)..H. Advances in Consumer Research. “A Framework of Psychological Meaning of Products”. Gunn. Gartner. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1985). “Image Formation Process”.398.. R.. (1987). W. ve Lessig. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Holden. 196. W. S. Berlin. C. “Tourism Motivation and Expectation Formation”. S. (2000). İmamoğlu.107. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Hall. T. s. (2003). (2000).398. (2000).. New York..C.130. Journal of Travel and Tourism Marketing. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. University of Texas. Doubleday & Company. (2003).1. s. “Toward a Social Psychological Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”. Routledge. (1987). Grandjean. Environmental Cognition. London.194. D. V. Holzner. s. s.. ve Page.68... H. 67. Geographische Zeitschrift. (2000). 13:338-342. (1966). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. Eichstater Beitrage. “Singapore’s Image as a Tourist Destination”. Groetzbach. s.. (1974). 5:305-313. Friedman.142 London. (2000). Friedman. Institut für Tourismus.398. Price Theory: An Intermediate Text. E.. C. (2000).J.. (1982). New York. Groetzbach. (2003). Freie Universitat. (1973). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. s. London. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. 75(4):192-205. (1991). E. s. ve Wan. J. V. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2002). . Holt.K. An Introduction to Environmental Psychology.70. Regendburg.

.9.H. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. D. Tourism Management. M. Moleski.L. “Understanding and Measuring Tourist Destination Images”. ve Robertson. Macmillan. (2004). Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. “The “Pull” of Tourism Destinations: A Means-end Investigation”. (2001). Scott....C. Foresman&CO. Lowenthal. USA. D. M. Cambridge. O. (2000).. D. Kassarjian. H. Journal of Travel Research. (2003).. “Cross-cultural Tourist Behaviour: a Replication and Extension Involving Hofstede’s Uncertainity Avoidance Dimension”. (2003). R. Experience and Imagination: Towards a Geographical Epistemology”. İstanbul.. 6:29-37. Joppe. s. T.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.W. Pergamon Press. (1977).J. Lynch. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. s. 23(3):221-232.306. (1999).. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Kozak.L. YEM Yayın. 1:1-15. Perspectives in Consumer Behavior. ve Vachon. s. J. (2000). D. L. Journal of Travel Research. (2001). J..143 İzgi. D. Burnette. “Comparative Analysis of Tourist motivations by Nationality and Destinations”. J. MIT Pres. W. (1985). (1960). (2003). New York. (1983). (2003). 22(4):391-401. (1974).L. 39(3):252-260. (1999). ve Cormier.195. s.. s. Stroudsburg. M. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions. Journal of Travel Research.306. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2003). The Image of the City.. 15(4):21-25. Annals of the Association of American Geographers.306. (2002).15. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. International Journal of Tourism Research.. s. R. s. Lang.4. ve Price. Inc. Dowden. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Litvin. (2002). ve Hefner. Landis. Macmillan. C. (2003).. J. Knudson. (1977).. “Image of Camping-Barriers to Participation”. Lang..28.S. Designing for Human Behavior: Architecture and the Behavioral Sciences. K.. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. D.H. 40(4):385-395. New York. W. C.J.. “Toronto’s Image as a Destination: A Comparative Importance-Satisfaction Analysis by Origion of Visitor”. Crotts. Markin.. Van Nostrand Reinhold. “Comparative Assessment of Tourist Satisfaction with Destinations Across Two Nationalities”.W.. U. New York. s. (1968). International Journal of Tourism Research. Outdoor recreation and Tourism. . Klenosky. 13:473-491.. (2003). Tourism Management. Consumer Behavior: A Cognitive Orientation. ve Brislin. (1988). Random House. s. A. F.. Martin. Mimarlıkta Süreç: Kavramlar-İlişkiler. (1974). Belirtilen Kaynak: Rapoport.197. “Geography.. (1961). Journal of Consumer Research. New York..1. S.F. 51:241-260. P. D. (1987). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Hanbook of Intercultural Training 2 and 3: Issues in Training Methodology.. (2000). “The Role of Imagery in Information Processing: Review and Extensions”.W ve Waalen. Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. Kroeber. Jenkins. MacInnis. La Page. (1987). ve Kluckhohn. s. Hutchinson & Ross.306. s. Kozak.

1.225. s. Odemerho. Belirtilen Kaynak: Fairweather ve Swaffield. s... New York. A. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. (1986). (2000).. N. House Form and Culture. National Characteristics. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Environment and Behavior: Planning and Everyday Urban Life. Rapoport. University of Illionois Pres. (2000). University Pres. R. (1988). (1966). 21(10):5-44. (2000). Moutinho. Prentice Hall Inc. (1977). (2000). s. D. s. s.P..67. s. Journal of Travel Research. 12-15. Philosophies. Research for Changing Travel Patterns: Interpretation and Utilisation August. 208. (1977). ve Jarvis. The Psychology of Leisure Travel.D. Addison-Wesley. s.193. E.400. (2000). Consumer Behavior in Travel and Tourism. Norberg-Schulz. 2(1):27-41. s. (1973). (1987). The Haworth Hospitality Press. Tourism-Principles. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Shape&Scale in Architecture.144 Mayo. Belirtilen Kaynak: Rapoport.2.. (1987).J. New York. (1977). Mayo. J. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Pearce. “Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture”. Dimensions: Space. F. (1998). (1976). Cambridge.. The MIT Pres. C.J. Mayo. L. Peabody. (1977). (1998).. s.. (2003). Springer-Verlag. Blueprint 4: Sustaining the Earth-Capturing Global Value.70. What Product and Country Images Are and Are Not. McIntosh. Rapoport. 195.. “Intensions in Architecture”. Pizam... s. Norberg-Schulz. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.225. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. C. New York. International Business Press. (1976). C. E.153. Practices. Papadopoulos.. Belirtilen Kaynak: Awaritefe.. “The Structure of Urban Environmental Problems as Perceived in Warri. Dowden Hutchinson and Ross. Ross. Nigeria”. Belirtilen Kaynaklar: Reisinger ve Turner. Pearce.. 197. (2003). Boston. “Consumer Behaviour in Tourism”. Porteous. New York. ve Mansfeld. E. 14:14-18... (1993).W. The Ulysses Factor. Architectural Record Books. Wiley. (1985). Earthscan.1.. New York. s. Urbana III. s.W. Rapoport. Moore. (1979). Cambridge. Rizzoli. London.. Pizam ve Mansfeld. s. (1995). (1974). A.21. (2003).22. (2000). Pennsylvania. Information Theory and Esthetic Perception. “Regional Images and Regional Travel Behaviour”. D.. Reading.2. Belirtilen Kaynak: Rapoport. (2002).. (1981). A. Woodside vd.1. L. Binghamton.77. Belirtilen Kaynak: Lang.D. Environmental Cognition in Cross-Cultural Perspectives. (1969). Moles. G.22. ve Allen. s. (2000). Y. A. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. s. Human Aspects of Urban Form: Towards a Man-Environment ... (2003). Belirtilen Kaynak: Ross. Mass. (2003). “Tourism and National Parks: A Psychographic and Attitudinal Study”.. A. CBI Publishing. s. (1977).68.. Bendel.. (1975). New York. Journal of Environmental Management. s. Europan Journal of Marketing.

12(1):3-8. s. s. Pergamon Press. New York. Ryan. Reisinger. North. (1968).. ve Engel. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. Inc.. Cassell. (2002). J.. Tucson.Q.149.. Oxford. Attitudes and Values. Ross. R. Spence. Prentice-Hall. H. Melbourne.. Psychology: Understanding Human Behavior. (1977). ve Theocharous. The Impact of Brand Preference on the Perception of Brand Names: A Laboratory Analysis. Sommer. Schiffman.28.. (1997).J. London.77. Journal of Travel Research. (2000). C. “Styles of Tourism in the Modern World”. New York. Ritter.. Tourism Recreation Research. Oxford. Personal Space: The Behavioral Basis of Design... Ve Scollon. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Consumer Behavior. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.J.4. Samovar. ve Chapman. New Jersey.A. L.. L. “On Deserts and Beaches: Recreational Tourism in the Muslim World”. (1967). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1969). s. H. (1987). (2002). H.F.. The Tourist Experience: A New Introduction. A. Communication Between Cultures. Cross-Cultural Behaviour in Tourism: Concepts and Analysis. (2000)..R. M. (2003).L. L. s. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. (1988). USA. “A Model of Tourism Destination Choice: A Theoretical and Emprical Analysis”.F.. (1989). A.E. (1987). 14(2):3-10. Visual Research Methods in Design. Tourism Management. Belirtilen Kaynak: Lang... Rinehart&Winston. (1970). R. Belmont.. W. The University of Arizona Press. Y. “VALS as a Tool of Tourism Market Research”.. H. Free Pres.145 Approach to Urban Form and Design. s. Wadsworth Publishing Company.306. ve Turner. Jossey-Bass. Cambridge. (2003). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.E. (2003). (1982).15. MA: Blackwell.262. Rokeach. s.16. (2003). ve Kanuk. s. s. S. Stabler.. 23(5):475-487. Sartain.193. Prentice-Hall. (1998).W. (1995). Belirtilen Kaynak: Bütün. Seddighi. (1973).. L. Belirtilen Kaynak: Rapoport. R. W. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Tourism Recreation Research. D. Rokeach. (1969). Perception of Environment.M. (2003). Ritter.R. A. Rapoport. San Francisco. (2000). Association of American Geographers. A. M.147. The Meaning of the Built Environment: A Nonverbal Communication Approach. Englewood Cliffs. Washington DC.F. J. ve Porter. The Psychology of Tourism. s.398. (1974).. Butterworth-Heinemann.G. The Nature of Human Values. s. Belirtilen Kaynak: Markin. G. (1991). McGraw-Hill Book Company. (1991).. Hospitality Pres. Shih. .L. (2000). Holt. New York. T. (2000).. M. Intercultural Communication: A Discourse Approach. 26(4):2-11. Scollon.. s. The Image of Destination Regions: Theoretical and Emprical Aspects. Sanoff. s.398. (1986). Beliefs. Strange. Saarinen.

C.Y. Economic Geography October. (1993).. (2000). INTERNET KAYNAKLARI [1]http://plato. Annals of Tourism Research. Ankara. von Meiss. (2002).I. Um. Van Nostrand Reinhold. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. D. (2003). (1972).stanford. s.M. (1990).. (2000). s. Tavşancıl. ve Lysonski. 549-567. The Analysis of Subjective Culture.. P..isdesignet. ve Krakover. S.146 Croom Helm. E. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. CABI Publishing.67. H. s. (2000). (1990). Journal of Travel Research. s..J.L. ve Hagan. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1993). s. Hospitality and Leisure. S. “A General Model of Traveler Destination Choice”. London. ve Jenkins. New York.16.E. Motivation of Pleasure Travel and Tourism.. L. Beckenham. Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Business. Wiley-Interscience. J. Woodside.. s. (2000). F.html [2]http://web. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. A. A. (2000). 17:432-448. 27:8-14. J..G. Australian Geographer.67. M. (1989). Mazanec. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. ve Zelinsky. “Attitude Determinants in Tourism Destination Choice”. Oppermann.utk. Williams. s. (2000). Trompenaars. 24:1-13. J. W. Triandis.com/Magazine/Sept’98/learn. 70.. Elements of Architecture: From Form to Place.9. Woodside.. Application of Personal Constructs”. Stern. Ve Crompton.. (2000).70. (2003). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s.. (1993).193. S. Belirtilen Kaynak: Wooside vd. Pizam ve Mansfeld.193. Geographical Analysis. ve Sakai. New York. Uysal. 25(2):130-146. Brealey.html [3]www.. (1993)....html . (2000). Crouch.R. E.. London. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner.A.edu/entries/behaviorism.68. “On Some Patterns of International Tourist Flows”... s. “The Formation of a Composite Urban Image”. Walmsley. Consumer Psychology of Tourism. 68.edu/~gwynne/maslow. Oxon.. E&FN Spon. J. M.21.16. (2000). G. s. Nobel. M. (1970).G.. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Appraising Images of Tourist Areas.

147 EKLER Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması .

Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. dinamik bir lobi isterim. Yüksek tavanlı. Geleneksel bir dokuya sahip bir lobide oturmak isterim. dışa dönük bir lobi isterim. Çok pencereli. 2. Katılmıyorum 1. 5. 4. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Canlı renklerin hakim olduğu. Bu otelin lobisinin özellikleri hakkında. Kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine ve imajına göre. 3. geniş hacimli bir lobi isterim.148 Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması ANKET FORMU • Cinsiyetiniz • kadın • erkek • Yaşınız • 15-30 • 31-50 • 51-üzeri • Yaşadığınız yer • Avrupa • Asya • Eğitim düzeyiniz • ilkokul • lise • üniversite ve üzeri Türkiye’de bir kent oteli tasarlanacak.

Duvar yanında oturmaktan hoşlanırım. küçük oturma guruplarında otururum. Organik formlu bir mekan isterim. 2. Kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına göre. 4. 5. 3. Farklı insanlar tanımayı severim. Katılmıyorum 1. Basamaklarla. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili. Küçük bir salon isterim. 3. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Diğer guruplarla ilişkisi az olan. 5. Giriş çıkışları ve tüm alanı görecek şekilde otururum. 4. 6. lobide yer kalmamışsa tanımadığım bir insanın masasına oturabilirim. Galerilerle ya da atrium aracılığıyla diğer mekanlarla ve katlarla görsel ve işlevsel ilişkisi olan bir lobi isterim. Katılmıyorum 1.149 Kullanılacak mekanın kurgusuna ve konumuna göre. Orta kısımlarda otururum. Pencere yanında oturmaktan hoşlanırım. 2. iç içe bir lobi isterim. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.

8. . Merdiven ve asansöre yakın otururum. Resepsiyona yakın otururum. Bara yakın otururum. 9.150 7.

03.. Büro Stajı .151 ÖZGEÇMİŞ Doğum tarihi Doğum yeri Lise Lisans Çalıştığı kurumlar 11..1980 İstanbul 1994-1998 1998-2002 Darıca Neşet Yalçın Süper Lisesi Trakya Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fak. Mimarlık Bölümü 1999 Yaz Dönemi Yolbulanlar İnşaat Ltd Şti. Büro Stajı 2001 Yaz Dönemi 4GEN Mimari Ltd . Şantiye Stajı 2000 Yaz Dönemi Kabay İnşaat Taahhüt Ltd Şti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful