YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TASARIM GİRDİSİ OLARAK ALGILAMA: LOBİ MEKANININ ALGILANMASINDA KULLANICI KÜLTÜRÜNÜN ETKİSİ

Mimar Emine KÖSEOĞLU
FBE Mimarlık Anabilim Dalı Bina Araştırma ve Planlama Programında Hazırlanan

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Tez Danışmanı : Doç. Dr. Deniz ERİNSEL ÖNDER (YTÜ)

İSTANBUL, 2004

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................................ iv ÇİZELGE LİSTESİ ................................................................................................................... vi ÖNSÖZ.....................................................................................................................................vii ÖZET .......................................................................................................................................viii ABSTRACT .............................................................................................................................. ix 1. 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.5.1 1.3.5.2 1.3.6 2. 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.3.1 2.3.1.1 2.3.1.2 2.3.2 2.3.3 2.3.3.1 2.3.3.2 2.3.4 3. 3.1 3.1.1 GİRİŞ....................................................................................................................... 1 Konunun Önemi ve Gerekçesi................................................................................. 1 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı ............................................................................ 2 Araştırma Yöntemi .................................................................................................. 3 Sorunun Belirlenmesi .............................................................................................. 3 Amacın Belirlenmesi ............................................................................................... 3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması........................................................................ 4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi ........................................................ 4 Veri Toplama Aşaması ............................................................................................ 4 Literatür Çalışmaları................................................................................................ 5 Anket Çalışması....................................................................................................... 6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç .............................................. 6 İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI.......... 8 Tanımlar ve Kavramlar............................................................................................ 8 İnsan-Çevre İlişkileri ............................................................................................. 12 Çevresel Psikoloji .................................................................................................. 12 Çevre Bileşenleri ................................................................................................... 14 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar............................................................. 16 Çevresel Gereksinimler ......................................................................................... 19 Çevresel Algılama ve Biliş .................................................................................... 20 Davranışsal Süreçler .............................................................................................. 23 Mahremiyet............................................................................................................ 23 Tanımı ve Anlamı .................................................................................................. 23 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı............................................................... 25 Kişisel Mekan ........................................................................................................ 26 Bölgesellik ............................................................................................................. 28 Kamusal Bölgeler .................................................................................................. 28 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları ....................................................................... 29 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme ......................................................................... 30 ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI ................................................... 32 Mekan .................................................................................................................... 32 Mekanın Tanımı .................................................................................................... 32 ii

3.1.2 3.1.3 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.2.1 3.3.3 3.3.3 3.3.3.1 3.3.3.2 3.3.3.3 3.3.3.4 3.3.3.5 3.3.3.6 4. 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.3 4.3.1 4.3.2 5. 5.1 5.2 5.3 6.

Mekan Çeşitleri...................................................................................................... 32 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan ......................................... 36 Algılama ................................................................................................................ 40 Algılamanın Tanımı............................................................................................... 40 Algılama Süreci ..................................................................................................... 41 Algılama Teorileri ................................................................................................. 43 Mekanın Algılanması ............................................................................................ 49 Algılamada Öznel Faktörler .................................................................................. 49 Algılamada Nesnel Faktörler................................................................................. 53 Mekansal Bütünlük................................................................................................ 57 Estetik Olgusu........................................................................................................ 61 Mekansal Algı Türleri ........................................................................................... 66 Boyutsal Algılama ................................................................................................. 66 İşitsel-Kokusal Algılama ....................................................................................... 68 Dokunsal Algılama ................................................................................................ 69 Görsel Algılama..................................................................................................... 69 Isısal Algılama ....................................................................................................... 74 Hareket ve Zamanın Algılanması .......................................................................... 75 TURİZMDE KÜLTÜREL DAVRANIŞ VE MEKANSAL ALGILAMA ........... 79 Turizmde Mekanın Algılanması ............................................................................ 80 Kullanıcının Özellikleri ......................................................................................... 82 Mekansal Özellikler............................................................................................... 96 Turizmde Algılama ve Kültür İlişkisi.................................................................. 103 Kültür Kavramı.................................................................................................... 105 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar .................................................................... 106 Lobi Mekanının Algılanması............................................................................... 109 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Etkisi ........................................................ 106 Lobi Mekanının Tasarım Kriterleri ..................................................................... 114 UYGULAMA ÇALIŞMASI .............................................................................. 118 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı ............................................................................ 118 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi ............................................................. 118 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar ....................................................................... 120 SONUÇLAR VE ÖNERİLER ............................................................................ 137

KAYNAKLAR ...................................................................................................................... 140 EKLER .................................................................................................................................. 147 Ek 1 Lobi Mekanının Algılanması ile İlgili Gerçekleştirilen Anket Çalışması ..................... 147 ÖZGEÇMİŞ............................................................................................................................ 150

iii

.......................1 Şekil 2............................ 37 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü ..... II................................................... 13 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri.18 Şekil 3...... 73 Renklerin etkileri............................ 10 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış ........ 39 Formun algılanması ve sınırlar........................ 47 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması ........................................................ 34 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar .................................. 84 iv ................................................................................................................................................................................................................................................... 54 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma....................................................................... 44 Yakınlık kanunu ...............................33 Şekil 4..... İspanya .............................................. 58 Tekrar........13 Şekil 3..........................7 Şekil 3................................................. 37 Allen Brooks tarafından hazırlanan..................................2 Şekil 4............................................ 46 Faydalı form prensibi ...................................................... 66 Şekil-zemin ilişkisi............................................................................................5 Şekil 3....26 Şekil 3................ 72 Uygun devamlılık ilkesi ........4 Şekil 4................................. 45 Şekil-zemin ilişkisi ............................. 82 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model ........................................... 11 Kültür-çevre ilişkileri ..............................1 Şekil 3..... Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar ............................. koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi. 76 Perspektif ilkesi ...... 81 Algılamanın şematik tanımı ...3 Şekil 3........24 Şekil 3..............................6 Şekil 3..........................................................................................................................12 Şekil 3..19 Şekil 3............ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2........................................ 63 Oranlama sistemleri............14 Şekil 3............................. 83 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler ............................................................................ 71 Benzerlik kanunu.................................. 39 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme.................. 72 Faydalı formlar .............................. 64 Görsel ölçek.. La Tourette Şapeli.................................................................................................................................................. Bursa...............................................8 Şekil 3. 59 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar.............17 Şekil 3.....................22 Şekil 3..............................3 Şekil 2...................4 Şekil 3.... 45 Faydalı devamlılık kanunu . 59 Tekrar ilkesi.................................................................... La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber ..............................5 İnsan davranışının temel süreçleri.........16 Şekil 3.........................................23 Şekil 3............................................................................... 79 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler......... Beyazıd Külliyesi......... 48 Işık-mekan................... 74 Faydalı form prensibi ....................................2 Şekil 2........................................................................................................................... 24 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House........................................32 Şekil 3....4 Şekil 2.....21 Şekil 3.. 45 Kapanma kanunu................................................................................................. 16 Davranış düzenleme mekanizmaları ................................ 76 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri ..................................................................................15 Şekil 3........ 60 Villa Hermosa’dan bir görünüm............................................................................25 Şekil 3........................................... 72 Kapanma kanunu...............................................................................................................27 Şekil 3............................................31 Şekil 3...............................29 Şekil 3... Le Corbusier ..................28 Şekil 3................................................................................................................... 36 Yükseltilmiş döşeme düzlemi...................................30 Şekil 3. 44 Benzerlik kanunu................9 Şekil 3..................................................................... 38 Bitiştirme ve giriştirme...................................................2 Şekil 3.......10 Şekil 3...........1 Şekil 4...............................................................3 Şekil 4...........5 Şekil 3...............................20 Şekil 3...........................................11 Şekil 3................................................................... 71 Yakınlık ilkesi ...... 45 Kapalılık kanunu ....................................................................

..... 99 Yapma çevrenin deneyimlenmesi ............................................. 121 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler..........................................................................................................16 Şekil 4...................................... 86 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model ..................................6 Şekil 5............. sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki......11 Şekil 4..................................................... 129 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin.........................................................................................5 Şekil 5.................... sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir ..................... 87 Motivasyon sürecine ilişkin bir model ...........Şekil 4. 85 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler .........................................................9 Şekil 5...................... 127 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri..................................................... 88 Bir yerin algılanması .......................................................................... 100 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık .......................................7 Şekil 4.................................................. iki grup arası t-testi sonuçları........................ 123 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin...... iki grup arası t-testi sonuçları . 124 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri..................8 Şekil 4.......................................................................................................................19 Şekil 4...........2 Şekil 5............................................ 104 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması.....................10 Şekil 4....................................... 86 Tatil yeri tercih modeli ...........20 Şekil 5................ 133 v ....... 111 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.................. 109 Algılamaya kültürün etkisi ................................................. iki grup arası t-testi sonuçları........6 Şekil 4..........12 Şekil 4............................................... 91 Kültürel-sosyal süreçler......................14 Şekil 4...................................................... 100 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir............ 122 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler....................1 Şekil 5......... 123 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler...10 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar ............................... bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir...........9 Şekil 4.....................................................................18 Şekil 4................................... 98 Dikkate değer farklılıklar...........................................................7 Şekil 5............................................................................................ 101 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi.................................................................13 Şekil 4...........................3 Şekil 5.................................... 126 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin..................................................................17 Şekil 4....... 131 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri......15 Şekil 4............ 96 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli......4 Şekil 5........................................8 Şekil 5.............

............ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 4...... 107 Çizelge 4....2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler .........1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler ....... 107 vi ...................................................

Deniz Erinsel Önder’e. bazı teknik kriterler yanında. fikirleriyle beni yönlendiren. kullanıcıların zihinlerinde mekanlarla ilgili ne tür imgeler oluştuğunu saptamada mimarlara yardımcı olan bir araçtır. Asuman Elmas’a ve Reyhan Örence’ye. ilgisini ve desteğini esirgemeyen değerli hocam Doç. Dr. Algılama. Tez çalışması süresince.ÖNSÖZ Mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. her zaman yanımda oldukları gibi. her zaman beni destekleyen ve yanımda olan aileme sonsuz teşekkürlerimi bir borç bilirim. vii . Mekanları oluşturmakla görevli olan mimarlar için. oluşturdukları mekanların kullanıcılar için ne ifade ettiği de son derece önemlidir. anket çalışmasında da bana yardımcı olan yakın arkadaşlarım.

bir anket çalışması gerçekleştirilerek sonuçları sunulmuştur. Birinci bölüm. Son bölümde. diğer kişilerle olan ilişkilerini davranış düzenleme mekanizmaları sayesinde organize ettiği vurgulanmıştır.ÖZET Turizm yapılarının tasarımında kullanıcıların kültürel farklılığının önemi yadsınamaz. Dördüncü bölümde tartışılan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi. turizm çevreleri ve mekanları ile kullanıcı arasındaki etkileşimin psikolojik yönleri tartışılmıştır. kişinin iç ve dış ortamdan aldığı etkileri vurgulamaktadır. algılama süreci ve teorilerine değinilmiştir. kurguladığını ve tanıdığını irdelediği. algılama. hem de farklılıklar bulunmaktadır. lobi mekanının algılanmasında kültürel yönle ilişkili olarak gerçekleştirilen anket çalışması sunulmaktadır. dokunma.ele alınmıştır. turizm. genelde mekanın algılanması. Bu konuyla bağlantılı olarak. mekan kavramı. gerçekleştirilen çalışmada. giriş bölümüdür. sosyal bir canlı olan insanın. viii . Anket çalışmasının sonuçlarına göre. lobi mekanı. mekan bileşenleri ve kurulum şekilleri anlatıldıktan sonra algılamanın tanımı yapılmış. bu tezin gerçekleştirilme amaçlarının başında gelmektedir. Çevresel biliş ve algılama konularının. Son olarak da. işitme. insanın çevresini nasıl algıladığını. Bu bölüm. Anahtar kelimeler: Çevresel psikoloji. insan-çevre-davranış-kültür ilişkileri tartışılmıştır. Bu bağlamda. mekanın algılanmasında kültürler arasında hem benzerlikler. vb. İlk olarak. kültür. Üçüncü bölümde. İnsanın çevresiyle kurduğu ilişkide gerçekleşen psikolojik süreçler ele alınmıştır. duyusal boyutlar -görme.. algılama ve mekanın algılanması incelenmiştir. mekana etki eden nesnel özellikler yanında. kültür kavramı ile ilişki kurulmuştur. İkinci bölümde. mekan. mekanın algılanmasında. Konuyla ilgili literatür ve internet taraması yapılmış. özelde ise lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörler irdelenmiş. çevresel davranış.

perception. perception is defined. perception and space perception are studied. People profit from some psychological processes to survive in environments. space perception in general and culture as one of the factors affecting the perception of lobby spaces in specific are examined in this thesis. lobby space. build and know their environments through environmental cognition and perception. In the second part. ix . tourism.ABSTRACT Space perception has an important influence on designing of tourism spaces. and regulate their relations with others via behaviour-regulation mechanisms. the process and theories of perception are explained. Related to this. First. behaviour and culture is mentioned. The influence of users’ culture on perception of the features of lobby spaces examined in the fourth part is the aim of this thesis. This part highlights the effects a person receives from interior and exterior world apart from the ones from the object. there are both differences and similarities between cultures in space perception. The first part is the introduction part. the psychological aspects of the interaction between tourism environments and users are the subjects of this part. environment. Next. According to the results. the relation among people. learn to understand. Keywords: Environmental psychology. spatial components are described. In this context. culture. In the third part. space. the questionnaire relating to the cultural aspect of perception of lobby spaces is presented. a questionnaire and its results are presented. the concept of space. In the last part. Then. environmental behaviour. Literatural resources and the resources on internet related to the subject are sought.

çevresel psikoloji çerçevesinde kullanıcıların mekanları anlama ve yorumlama biçimlerini çözmek üzere başvurulabilecek bir referans özelliğindedir. mekanın algılanmasında daha önemli bir hale gelmiştir. Çevresel psikoloji. algılamalarında da benzer yönler olabilir. bu bağlantıları kurmada. Kültürlerarası hizmet sunan turizm ve turizm olaylarının meydana geldiği turizm mekanlarında kullanıcıların mekanı ve birbirlerini algılamalarını incelemek mekanın verimi açısından büyük önem taşımaktadır. insanın çevreyle etkileşimini inceleyen bilim dallarının mimarlık eksenindeki önemi daha net anlaşılabilir. içinde bulunduğu çevre koşulları da insan yaşamını ve kişiliğini etkiler. bu verileri elde etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Mimarlık. Kullanıcı açısından kültürel çeşitliliği barındırabilen lobi mekanının çalışma alanı olarak seçilmesiyle kültür kavramı. İnsanlar. bir çevre içinde bulunmuştur. İnsan çevresini gereksinimleri doğrultusunda şekillendirir. birbirlerinden farklı olduğu gibi algılamaları da farklılık gösterir.1 Konunun Önemi ve Gerekçesi İnsanoğlu var olduğu günden itibaren. Söz konusu ilişki karşılıklıdır. Turizm-kültür. Bu tez. mekan tasarımına etki eden birçok faktör gibi kullanıcının bakış açısı objektif değildir. insanların algılamaları pek çok kişisel ve sosyal faktörün etkisiyle gerçekleşir. algılamayı şekillendiren öznel faktörlerden biri olan “kültür” faktörü incelenmiştir. Benzer şekilde. çünkü bu durum mekansal tercihleri ve kişilerin mekan içinde birbirleriyle olan etkileşimlerini de doğrudan etkiler. kullanıcıların kültürlerinin etkisiyle mekanı farklı algılayıp algılamadıkları tasarım için önemli bir veri olabilir. Bu tez kapsamında. insanlar arasında benzerlikler bulunabileceği gibi. Çünkü. Bu açıdan bakıldığında. çünkü mimarların oluşturduğu mekanlar onlar tarafından kullanılır. turizm-algılama. nerede olursa olsun. Farklı kültürlerden insanların kullanımındaki mekanların tasarımında (lobi mekanında olduğu gibi). İnsanın çevresini anlayış. Yaşamını sürdürebilmek için çevresiyle bir ilişki kurması gerekliliği doğmuştur.1 1. irdelemede ve açıklamada tasarımcılara veri oluşturmaktadır. mekan-algılama. kavrayış ve yorumlayış biçiminin ifadesi olan çevresel algılama. Kullanıcıların bakış açısı önemlidir. . GİRİŞ 1. insan-çevre etkileşimiyle beraber ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte.

Farklı kültürlerden insanların buluştuğu bir kent otelinin lobi mekanı küçük ölçekte bir turizm mekanıdır. Bu noktada. işlevsel. mekanın kişinin zihninde oluşturduğu imgeler devreye girer. objektif bilgiden farklıdır. yani belli bir dönem için kendi çevrelerinden farklı çevrelerde yaşayan kişilerin bir turizm mekanını deneyimlemesi sırasında bazı psikolojik süreçler devreye girer. Bu tezde.2 mekan-kültür konularının işlendiği çalışmaların yanında söz konusu konuların hepsinin yer aldığı çalışmalar da mimarları doğrudan ilgilendirir. insanların çevrelerini şekillendirmeye başlamalarının. ekonomik vb. kullanıcıların zihinlerinde mekanla ilgili bazı imgelerin oluşmasıyla sonuçlanır. bununla birlikte özneldir. 1. yapısal. Kullanıcısıyla var olan mekanlar için. Zihinsel imgeler. isterse bir mimar tarafından tasarlanmış olsun. Algılama. mekanla ilgili bilgilerin kişilerin zihinlerindeki yansımalarıdır. Mekan oluşturma. mekansal özelliklerin değerlendirilmesi sonucu oluşturulur. mimarinin başlıca konusudur. kavrayışıdır. yapma çevre denilen. Bunlardan biri olan algılama. bulundukları çevrelerden farklı çevreleri ziyaret etmelerinin ya da farklı çevrelerde yaşamalarının söz konusu olduğu günden beri insanlar için önem taşıyan konulardır. içsel öğelerdir. . mekansal algılama konusu farklı kültürlerden kullanıcıları olan “lobi mekanı” özelinde irdelenmiştir. Farklı ülkelerden insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisi olan turizm için kültürün önemi açıktır. etkenler söz konusudur. Bununla birlikte. mekanı anlayışı. bu etkenlerden biri de kullanıcının iç dünyasıdır. mimarinin ilgi alanı olan fiziksel çevreler ortaya çıkmıştır. yapma çevreyi oluşturan elemanlar mekanlardır. Çevrenin şekillendirilmesi sonucunda. Ve zihinsel imgeler algılama sonucunda oluşur.2 Araştırmanın Amacı ve Kapsamı Çevresel psikoloji kapsamında çevresel biliş ve çevresel algılama. Bu imgeler. Algılamayı oluşturan öznel faktörlerden bir diğeri de kültürdür. İster anonim olsun. mekan tasarımında esas olan kullanıcı olduğundan algılama ve sonuçları tasarım için önemli veriler oluşturabilir. Mekanı nasıl “gördüğü”dür. Zihinsel imgeler. objektif değildir. Turistlerin. Mekan oluşturmada.

Tüm bunlar dikkate alınarak. insanların çevreyi ve mekanları oluşturma biçimlerinin. ilgi duyulan konular ortak noktalar tespit edilmiştir. kültürlerinin bir yansıması olduğu ve tüm bu ilişkilerin psikolojik süreçlerle bağlantılı olduğu anlatılır (Hall. kültürel farklılıkların kent otellerindeki lobi mekanının tasarımında etkili olup olmadığı.3 Tez kapsamında. Bina Araştırma ve Planlama Lisansüstü Programı’nda “Turizm Yapıları” alanında yürütülen bu çalışmada. insan-çevre ilişkileri ve bu ilişkilere etki eden faktörler mimari için önemlidir.3 Araştırma Yöntemi Bu çalışma sürecinde. lobi mekanının algılanmasına etki eden faktörlerden biri olan “kullanıcı kültürü” ve lobi mekanında bir araya gelen farklı kültürlerden kullanıcıların birbirleriyle olan “sosyal etkileşimleri” mekan tasarımına veri oluşturması açısından incelenmiştir. irdelenmesi gereken bir alt başlık olarak saptanmıştır. birbirleriyle olan etkileşimlerinin. daha önce yapılan tezler incelenmiş. tasarıma veri olması bakımından. Bu bağlamda. işlevi sayesinde bir karşılaştırmaya olanak verebiliyor olması nedeniyle. “mekanın algılanması ve algılamanın kullanıcı üzerindeki etkileri” çalışma alanı olarak belirlenmiştir. verilerin değerlendirilmesi ve sonuçların sunulması aşamaları gerçekleştirilmiştir. verilerin toplanması. 1.3. “kent otelinin lobi mekanı” çalışma konusu olarak seçilmiştir.3. 1. amacın belirlenmesi. araştırmanın amacı olarak belirlenmiştir.2 Amacın Belirlenmesi Hall ile Altman ve Chemers’in çalışmalarında.1 Sorunun Belirlenmesi Sorunun belirlenmesi aşamasında. Bu bağlamda. Yapılan literatür çalışmaları sonunda. konunun doğrudan bağlantılı olduğu “kültür” kavramı. araştırılması gereken soruların belirlenmesi. 1. Altman ve Chemers. kaynak ön çalışmasının yapılması. sorunun belirlenmesi. . 1980). 1966. mekansal araçları kullanış biçimlerinin ve mekan içindeki davranışlarının büyük ölçüde.

sonuçlar hakkında yapılan değerlendirmeler incelenmiştir.5 Veri Toplama Aşaması Bu tezde. çevre-kültür ilişkileri. ayrıca araştırma konusuyla ilgili alt başlıkların oluşmasını sağlamıştır. konumsal özellikler ve kullanım özellikleri) ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunun. ilgili konuların sonuçları. Algılama. Bu aşamadaki çalışmalar.4 Araştırılması Gereken Soruların Belirlenmesi Bu aşamada. 1. kurgusal. belirlenen amaca yönelik ön araştırmalar yapılmıştır. Bunlar: • Mekanın algılanmasında (lobi mekanı) farklı kültürlerden (Asya ve Avrupa) kullanıcılar arasında fark olup olmadığının. mimarlıkta kullanıcı faktörü gibi konularla ilgili kaynaklar belirlenmiştir. veri toplama aşaması iki başlık altında gerçekleştirilmiştir: • Literatür çalışmaları • Anket çalışması . aşağıda sıralanan sorular belirlenerek çalışma alanının sınırları çizilmiştir. • Farklı kültürlerden kullanıcıların sahip oldukları mahremiyet özelliklerini. genel kullanıma açık olan lobi mekanında mekansal davranışlarına yansıtıp yansıtmadıklarının saptanmasıdır.3 Kaynak Ön Çalışmasının Yapılması Bu aşamada. alt hipotezler belirlenmiştir.3.3. • Kullanıcı mekanı nasıl algılar? • Kültürel farklılıklar “mekansal algılama”yı nasıl etkiler? • İnsan davranışlarının mekan tasarımına etkileri nasıldır? • Turistlerin mekanı algılaması ve tercihleri nasıl gelişmektedir? Bu bağlamda.3.4 1. • Söz konusu kullanıcıların mekansal özelliklerle (fiziksel. mekanın algılanması. Elde edilen kaynaklardaki konular araştırma konusuyla ilişkilendirilmiş. 1.

insan-çevre ilişkilerini içeren kaynaklar incelenmiştir. Bunun için. insan-çevre etkileşiminin kesişim noktasında yer alan kavramlardan biridir. Lang. 1976. 1968). Özellikle.. bölgesellik) konuları Altman ve Chemers’in çalışmasının yanı sıra. Algılama. insan-çevre-davranış ilişkilerine kullanıcı perspektifinden yaklaşan bir bilim dalı olarak kabul edilmektedir. mekan kavramı araştırılmıştır (Ching. Sartain vd.5 1. Bu evrede. çevre. Rapoport’un Human Aspects of Urban Form isimli eserinde. 1967). çevresel psikoloji kavramına ulaşılmıştır. mahremiyet. 1987. 1967). kaynaklar en çok Gestalt psikolojisinden bahsetmektedir (Carlson. insan. Mekanın algılanması duyularla gerçekleşir. çevresel davranışların şekillenmesinde önemli bir paya sahiptir.1 Literatür Çalışmaları Ortaya konulan sorulara cevap bulabilmek amacıyla. 1996.5. Mekanın algılanması kavramının anlaşılabilmesi için algılamanın yapısal ve işlevsel özelliklerinin araştırılması önemlidir (Carlson. Çevresel psikoloji.3. Hall’ın The Hidden Dimension isimli kitabı ile Altman ve Chemers’in Culture and Environment isimli çalışması söz konusu ilişkilerin anlaşılmasında temel yönlendirici kaynaklar olmuştur. Lang’ın Creating Architectural Theory isimli çalışmasında da bulunabilir. İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini kurmada kullandıkları davranış düzenleme mekanizmaları (kişisel mekan. davranış ifadeleri anahtar kelimeler olarak kullanılarak tarama yapılmıştır. İnsan-çevre ilişkileriyle ilgili kaynakların incelenmesinden. Mekanın nesnel özelliklerinden sonra. 1987. 1966. Çevresel psikoloji kapsamında yer alan çevresel algılama ve biliş konuları da. 1990). Moore ve Allan. Edward T. Sartain vd. 1967).. Altman ve Chemers’in çalışmasında geniş yer bulmuştur. bu konuda da çok sayıda kaynak bulunmuştur (Hall. Norberg-Schulz. Bunun sonucunda. Bu noktada. Çevresel gereksinimler ve motivasyonlar. Sartain vd. 1997.. Lang. Nesneden kaynaklanan etkiler. algılama kavramı araştırılmıştır. von Meiss. psikoloji literatüründe uyaran (stimulus) kaynaklı etkiler olarak geçer (Albal. bazı anahtar kelimeler ve başlıklar tespit edilerek bunlarla ilgili literatürdeki ve internetteki kaynaklar taranmıştır. yapma çevrenin çeşitliliğinde kültürel etkilerin rol oynadığına dair bilgiler bulunmuştur. öncelikle. Kişiden (observer) kaynaklanan etkilerde ise psikolojik ve sosyal . Maslow’un gereksinimler hiyerarşi ile ilgili internette ve literatürde çok sayıda çalışma yer almaktadır.

Özellikle. Bu tezin konusu olan lobi mekanının algılanmasında kültürün etkisi ile ilgili veri elde etmek üzere bir uygulama çalışması gerçekleştirmeye karar verilmiştir. 2000). 2000. araştırma konusu daraltıldığında konuyla doğrudan bağlantılı çalışmalar bulmak zorlaşmaktadır.5.3. Benzer şekilde. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir. 2000). Um ve Crompton. Tüketici davranışı ya da turizmde tüketici davranışı gibi konuların işlendiği kitaplarda algılamaya ve algılamayla ilgili psikolojik süreçlere ilişkin veriler bulunmuştur (Pizam ve Mansfeld. Kullanıcı-turizm çevreleri etkileşimini inceleyen ilgili çalışmalar. dünya görüşü. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir.6 Araştırma Bulgularının Değerlendirilmesi ve Sonuç Anket çalışmalarını değerlendirme yöntemleri. 1999). yaşanılan yer. 1981. pazarlama ve turizm literatüründe davranışı inceleyen kaynaklar. cinsiyet. kültürün soyut yönlerine (değerler. 1967. Schiffman ve Kanuk. 2003. 1. 2000. Daha sonraki aşamada. Turizmde. gelenekler gibi) dikkati çeken çalışmalar son yıllarda artmış olsa bile. konuya turizm ve tüketici çerçevesinden bakan çalışmaların araştırılması gündeme gelmiştir. 1990). Markin.2 Anket Çalışması Turizmde mekanın algılanmasında kullanıcı kültürünün etkisi üzerine gerçekleştirilen çalışmalardaki mekanlar büyük ölçekli turizm mekanlarıdır. birincil veri toplama tekniklerinden biri olan anket kullanılmıştır. kullanıcı kültürüne de yer vermişlerdir (Reisinger ve Turner. Hall ve Page. yaş. uygulama için öngörülen kişilerin bir mekan içinde gözlemlenmelerinin mümkün olmaması.6 özellikler söz konusudur (Sartain ve North. 2000). tatil yeri tercihleriyle ilgili çalışmalar oldukça fazladır (Pizam ve Mansfeld. 1.3. mülakata oranla daha fazla insanla görüşülebilmesi sayılabilir. motivasyonun önemi üzerine yapılan çalışmalar yer almaktadır (Mayo ve Jarvis. 1974). anketi oluşturan soruların türlerine göre . Tatil yeri tercihlerini inceleyen çalışmalarda ağırlıklı olarak. Bunun için. Anket çalışmasının tercih edilmesine gerekçe olarak. yaşam tarzı. anket sonuçlarının gözlem ve mülakat sonuçlarına oranla nicel değerlendirmelere daha çok olanak vermesi. Schiffman ve Kanuk. Ankette öncelikle. bazı psikolojik süreçlere değinmektedir (Woodside.

sorular kullanıcıların önlerine sunulan mekansal özelliklere katılıp katılmadıklarını ölçmek üzere düzenlenmiştir. Bu tür bir ölçek. Anket sonuçları. farklı kültürlere sahip kullanıcı gruplarının mekansal özellikleri algılamaları arasındaki farkı (ya da benzerliği) ve mekansal özelliklerle ilgili tutumlarını ve ilgilerini tespit etmek amacıyla gerçekleştirildiği için.7 değişebilmektedir. Bu çalışmada. . sayısal verilere dönüştürülerek nicel olarak analiz edilmiştir. Likert tutum ölçeği bu uygulamada oldukça uygun bir ölçektir. Likert tutum ölçeği olarak adlandırılmaktadır. Uygulama çalışması.

hars. kültürel. sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan.8 2. onu etkiler ve ondan etkilenir. bir kişinin içinde yer aldığı.1 Tanımlar ve Kavramlar Kaynaklarda çevre. bireye kabul edebileceği uyaranlar yoluyla etki eden bütün eşya. s. İnsan ve çevre bir arada olması kaçınılmaz iki varlıktır. bir ulusa. Kültür kavramının tanımı farklı kaynaklarda aşağıdaki gibi yapılmıştır: Tarihi. ekin (Anonim. bir bireyin.19).355).492). Çevre kavramı bir odak gerektirir ve o odağa bağlı olarak. İNSAN-ÇEVRE-DAVRANIŞ İLİŞKİLERİ İLE KÜLTÜR BAĞLANTISI İnsan çeşitli zamanlarda çeşitli çevrelerde bulunur. Mimarlar ise çevreyi. toplumsal oluşumların her birini. insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü. insanların sosyal. odağı etkileyen karşılıklı etkileşim ilkelerine dayanan değişken. 1999. toplumsal yaşam süreci içinde yaratılan. Kültür. doğal ve yapay fiziksel yapının. s. 2002. Yaşamını devam ettirdiği süre içerisinde bilinçli olarak ya da olmayarak içinde bulunduğu çevre ile değişik şekillerde ilişki kurar. Bu durumda. s. şeklinde tanımlanmıştır. hayvan ya da bitkileri kuşatan doğal ve yapay öğeler bütünü (Hasol. din ve düşünce özellikleri (Anonim. sanatsal. doğal strüktürün üzerinde yaratılan alanlar olarak değerlendirmektedirler (Bütün. s. çevre oluşturulurken bazı etkenlerin söz konusu olduğunu ifade etmek yerinde olur. kuvvet ve koşullar. 2002. iklimsel ve coğrafi değerlerin. bir . bir kısmını veya tümünü bir arada kapsamına alır (İzgi. çok yönlü bir kurgudur. 1993. toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada. çevre kavramı psikolojide. bir toplumu başkalarından ayıran sosyal yapılar ile sanat. bilimsel. insan. s. bir grubu. yaşadığı ortam. toplumsal bir grubun veya bir toplumun kültürel ve toplumsal gelişmesi üzerinde etkili olabilecek dış etkenlerin tümü şeklinde tanımlanmıştır (Anonim. ekonomik. 1991. gelişen odak tarafından etkilenen. 1997.556). s. ivmeli. 2. Sanoff’a göre (1991).124). insanın çevreyi şekillendirmesinde oldukça etkili olan kavramlardan biridir. ona yönelik onun dışında onunla ilişkili olarak oluşan. biyolojik etmenlerin. bir topluma. karmaşık.4). kültürel ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla.

neyi kabul edilebilir veya kabul edilemez gördüklerini de içerir. antropoloji ve sosyal psikolojide kullanılır. Böylece toplumun genel yönlerinden. inançları. değerler.79). 1980. Kültür deyimi genellikle sosyoloji. Dördüncü olarak. insanların inandığı dünyevi doğruları. çevrenin insan eliyle oluşturulmuş kısmıdır” şeklinde yapılmıştır. Altman ve Chemers. normlar. dünyaya bir bakış açısı geliştirmek. “Güney kültürü”. 1974. “Batı kültürü”. kültür deyiminin çeşitli anahtar bileşenlerini belirlemişlerdir. bir gurup ya da toplumun geleneklerinden ve davranışlarından bahseder. kültür deyimi bilişlerin. 1980. bilişler. .9 uygarlığa niteliklerini veren. inançlar. uygarlıkta bulunmayan maddi ve manevi değerler bütünüdür (Anonim. Kültür. hareket etmek için genel yollar olduğunu kabul etmek zorundadırlar. neyi iyi veya kötü. s. özellikle çocuklara geçtiği ve sonra kültürün yeni üyelerinin sosyalleşmesinin ve eğitiminin bir nesille bir sonraki nesil arasındaki anlaşmayı korumaya yardımcı olduğu anlamına gelir. “varoş kültürü”. pratikleri “zihinsel” ve “davranışsal” süreçlerden çok daha fazlasını içerir. s. duyguların ve davranışların. kültür olarak adlandırılır (Norberg-Schulz. kültür deyimi. Kültürün başka bir parçası da nasıl davranılması ve neler yapılması konusundaki bir grup kurallar ve inançlardır. inançlar. Öncelikle. Ayrıca. Konut tasarımları. başka bir ulusta. çok küçük sosyal ünitelere kadar. algılamalar. kültür objelerde ve fiziksel çevrede açığa çıkar. insan doğumundan itibaren çevresinde bir düzen kurmak için mücadele eder.3). Böylece. “Amerikan kültürü”. kültürün pek çok seviyesi vardır (Altman ve Chemers. Kültürün basit ve geniş bir tanımlaması da antropolog Herskovits (1952) tarafından. İkinci olarak. değerlerini. onayladıklarını söyleyerek ya da söylemeyerek. yaşamlarını ve çevreyi içerir. s. değerler ve uygun davranış modelleri kültür kavramının kapsadığı bir karakteristikler kümesini oluşturur.1488). algılamalar.4). değerler. Üçüncü olarak. Varolan bir kültürde. toplum düzeni ve kamu binaları sıklıkla ve açık olarak bir kültürün değerlerini ve inançlarını yansıtır (Altman ve Chemers. Bu genel düzen. inançların ve davranış biçimlerinin başkalarına. “kültür. gelenekler vb. s. Bir kültürün içerdiği. Norberg-Schulz’a göre. paylaşılan değerlerin. insanlar. anlaşmaya varılıp bir grup insan arasında paylaşıldığını anlatır. bir toplumun değerleri. bireyin davranışlarında ortaya çıkar. toplumda. 1993. “çete kültürü” ve “aile kültürü” gibi.

1974. s. Üç süreç. 1993. sadece gözlemlenebilir yönleriyle ilgilenmesi gerektiğini vurgulayan eğilimlerden biridir (Lang vd. algılar ve eylemler yoluyla kurulur. Sözü edilen farklı davranışların bir kombinasyonu belli bir fiziksel kurulumda gerçekleşir (Lang. Bakema. Mekansal davranışın . • problem çözücü davranış. s. insan davranışını anlamak için oldukça önemlidir. s.208) şeklinde ifade edilmiştir. amaca yönelik girişim olarak düşünülebilir. Lang’a göre. 1987. farklı özellikte davranışlar mevcuttur: • duygusal davranış.83).609). algılamanın zihinsel yönleriyle değil. 1997. • yoğun bir şekilde hareket ettirici (motor) etkinlik. algılanmış ve bilişsel olarak organize edilmiş ihtiyaçları tatmin etme amacındadır (Lang vd. 1974. davranışın bilimidir [1]. “Mekansal davranış doğrudan gözlemlenebilir” (Lang.. organizmanın uyaranlar karşısındaki tepkilerinin tümü (Anonim. B. Alman mimar J. Psikoloji..97).1 İnsan davranışının temel süreçleri (Lang. zihnin değil. dıştan gözlemlenebilecek tepkilerin toplamı (Anonim. 1987. 1987. insan davranışının üç boyutlu anlatımıdır” şeklinde bir ifadede bulunmuştur (Lang vd. Şekil 2. algılamanın somut bir fonksiyonu olarak düşünüldüğünde bazı eğilimlerden bahsedilebilir.11). Davranış. s.84).10 Davranış bazı kaynaklarda. davranış kavramına mimarlık ekseninden yaklaşarak. s. güdüler. 1974. Bunlardan biri davranışçılıktır. • nesnelerin hareket ettirilmesi.114). algılama. s. öyle ki bu girişim. Davranış.24). • kişilerarası etkileşim. Psikolojik süreçlerin çevreyle baş edebilmek için işlevsel bir rolü vardır. Davranışçılık. Davranışsal modeller.. duyumlamanın. psikolojinin. “mimarlık. s. biliş ve mekansal davranış. s.

üyesi olduğu sosyal grup. Parson’un oluşturduğu şemadaki. Bu sebeple. O halde. bu süreçlerin gözlemlenebilir kısmını oluşturduğunu söylemek mümkündür. çünkü bir bireyin fizyolojik yeterliliği sadece çevreyi algılama şeklini değil. motivasyon. öyle ki bu sistem bireyin fizyolojik özellikleri.. davranışı yalnızca gözlemlenebilir tepkiler olarak görmek yerine. güdülenme gibi farklı psikolojik süreçlerin etkisinde kalır. “kültür” ve “çevre” olarak adlandırmıştır. davranışın sosyal grup bileşeni. “kişilik”. değerleri ve çevresiyle tanımlanır. kültür.2’de “organizma”. çevre ve mekansal davranış kavramları birbirleriyle yakından ilişkilidir. Bir bireyin kişiliği.2’de görüldüğü gibi algılama. psikolojik olarak onu tek yapan. “sosyal grup”. 1974. Şekil 2.11 algılama ve biliş sürecinin bir sonucu olduğunu. Şekil 2. s. algılama ve biliş süreciyle birlikte değerlendirmek mimarlar açısından daha uygun ve gerekli olabilir.2 Çevresel psikolojinin temel içeriğine mimari bir bakış (Lang vd. bilişin ve algılamanın temelindeki tüm faktörler davranışa da etki eder. bu bileşenleri. Herkes davranış sisteminin bir üyesidir. s. 1974.85). davranış. Davranış sisteminin organizmal bileşeni önemlidir. onun nasıl düşündüğünü ve onu nasıl kullandığını da etkiler. Ek olarak. Talcott Parsons. bireyleri gruplar halinde . dünyaya bakışını oluşturan özellikler.84).. dünyayı düşünme ve dünyada yaşama şeklidir (Lang vd. Şekil 2. kişiliği.

gelenekler. Çevre.12 değerlendiren süreçlere ve grupların üyeleri arasındaki etkileşimlere ilişkindir. 2. Birey. Ayrıca. çevresinin hem merkezi. Bu sebeple. olumlu ya da olumsuz. Fiziksel çevredeki bu ilişkiler çoğu zaman mekansaldır (Rapoport. duydukları şeyler ve fiziksel çevre hakkındaki yorumları gibi. insanların çevreyi algılama ve hissetme biçimi. fiziksel çevrelerin nasıl . s.. davranışın bireylerden oluşan grubun değerleri tarafından kontrol edilen yönlerini işaret eder. Kültürlerarası çalışmalar. s. normlar. s.2. bireyin tepkileri gerek iç ortamdan gerekse dış ortamdan kaynaklanan özelliklerden etkilenir. davranışı sosyalleşme süreci yoluyla etkiler. dünyayı algılama biçiminden de etkilenir. çevreden gelen çok sayıda uyaranla karşı karşıya kalır ve bu uyaranlara tepki verir. kültürün. birey çevresini etkiler ve çevresinden etkilenir (Lang vd.2 İnsan-Çevre İlişkileri İnsan. Davranışın kültürel bileşeni. algılama.85). insanların zihinlerinde meydana gelen şeyleri içerir. biliş ve davranış modelleri üzerindeki etkisini göstermektedir (Lang vd. öğrenilmiş ve belli bir grubun üyeleri tarafından paylaşılan davranışın birleşimidir. çevreyle ilgili. Bir birey. 1974. Kültür. objelerle insanlar arasındaki ilişkiler serisini içerir. beklentiler ve onaylamalardan oluşur. 1974.. Fakat. Kültür. Bu çevre aynı zamanda sosyal özelliğe de sahiptir. gördükleri.83). hem de sosyalleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan mimari düzen kişiler arasındaki ya da kişilerle nesneler arasındaki etkileşimlerin ve durumların gerçekleştiği ortamı oluşturur. Hem sosyalleşmeye yardımcı olan. 1977. İnsanın çevresiyle ilişkisi. Psikolojik süreçler fiziksel çevreden etkilenir. 1966). 2. değerler. dil. duyusal araçlarının yardımıyla gerçekleşir (Hall.9). inançları ve tavırları içerir.1 Çevresel Psikoloji Zihinsel aktiviteler. İnsanoğlu yapma çevre olarak adlandırılan şekillendirilmiş fiziksel çevrede yaşar. pek çok grubun üyesidir. hem de tamamlayıcısıdır. Bu süreçte. Gruplar yalnızca kişinin eylemlerinden değil. öyle ki bu süreç. kokladıkları.

doğal çevre ve çevresel çıktılar gibi çevresel sistem. tamamen değiştirebilirler. kısaca. hedef odaklı bir oluşum olarak görür.10). kültürel bakışların bir sonucu olarak. Dünyası değiştikçe insanoğlu kendini değiştirir. 1974. s. toplulukları.5). kodlama. 1980. göçleri ve kara parçalarının kullanımını kontrol etmek amacındadır (Altman ve Chemers.6). Şekil 2. algılama.13 yaratılmaya ve değiştirilmeye çalışıldığı konusunu da etkiler. Şekil 2. organizmaların adapte olmak ya da yok olmak zorunda olduğu. Çevresel psikoloji. yargılama gibi psikolojik süreçler. “karşılıklı değişim” olarak ele alınabilir. Psikolojik süreçlerin ikinci bir yüzü. Bu. insanı çevresinin pasif bir ürünü olarak değil. s. ya da fiziksel çevreyi. Böylece. kendi çevresini yaratmadaki rolünü vurgulayan “ekolojik bakış” tarafından ortaya konulmuştur (Ittelson ve Proshansky. hafıza. çevresel davranış ve süreçler ile çevresel yönlenme ve dünya görüşü gibi sosyal ve kültürel yapılardır. çevresine göre hareket eden ve duruma göre ondan etkilenen.3’te çevre ve insan arasındaki ilişkileri içeren çevresel psikolojideki temel bileşenler görülmektedir. insanlar iklim hakkında öğrendiklerinin ve hissettiklerinin sonucu olarak farklı strüktürler inşa etmeyi öğrenebilirler.3 Kültür-çevre ilişkileri (Altman ve Chemers. Ayrı başlıklar altında toplanmış görünseler bile. insan ve çevresi arasındaki dinamik. 1980. s. Bu tür davranışlar. istenilen mahremiyet düzeyine ulaşmak. davranışları ya da çevreyle ilişkili olarak insanların nasıl hareket ettiklerini ve neler yaptıklarını içerir. bu yapılar arasında bazen . Söz konusu bileşenler.

s.2 Çevre Bileşenleri Ittelson ve Proshansky. çevresel psikoloji bazı temel psikolojik süreçleri inceler (Ittelson ve Proshansky. s. (2) bütün duyular aracılığıyla bilgi sağlar. bu noktada. Çevresel psikolojinin bileşenlerinden biri olan çevresel davranış ve süreçler. Yapma çevre ve onu oluşturan yapılar. s. insanın çevreyle ve diğer insanlarla olan ilişkilerini açıklamaya yardımcı olur. çevreyle ve çevrenin algılanmasıyla ilgili şu özellikleri ileri sürmüşlerdir: (1) çevre. davranışı incelemek için kullanılan yöntemlerle ilgilenmesidir (Ittelson ve Proshansky. sosyal kavramlar olmakla birlikte içsel ve bireysel özelliklerle de bağlantılıdır. çevresel yönlenme ve dünya görüşü ile çevresel davranışlar ve süreçler. (5) hareket yoluyla tanımlanır ve . Örneğin. Çevresel yaklaşımın üçüncü bir özelliği disiplinlerarası olmasıdır (Ittelson ve Proshansky. algılamanın da içinde bulunduğu çevreyle ilgili temel psikolojik süreçleri kapsamasıdır. Yapma çevreye değinmişken. Çevresel psikolojinin bileşenlerinin çok yönlülüğü onu farklı disiplinlerin konusu yapar. yapıları kapsayan yapma çevrenin oluşturulmasıyla sonuçlanır. Takip eden bölüm çevre bileşenlerini irdelemektedir.14 çok kesin sınırlar olmaz. Bu tez kapsamında çevresel psikolojinin tartışılmasının nedeni. 1974. Bu bağlamda.2. insan tek başına yaşayan bir canlı olmadığı için bulunduğu çevrede mutlaka diğer canlılarla etkileşim halinde olur. 2. çeşitlilik gösterir.6).6). ölçülebilir ve gözlemlenebilir. çevreyi oluşturan bileşenlerden ve çevrenin türlerinden bahsetmek yerinde olur. İnsanın fiziksel çevreyle olan ilişkileri. 1974. Çevresel psikolojinin diğer önemli bir özelliği. gereksinimleri nedeniyle mekanları. s. 1974. binaları. yapma çevre-insan ilişkisini çevresel psikoloji çerçevesinde incelemek mimarlar için büyük önem taşımaktadır. Söz konusu psikolojik süreçler. Bu çeşitlilik yapma çevreyi şekillendiren insanın psikolojik ve sosyal özelliklerini çevresine yansıtmasıyla gerçekleşir. (4) kullanılabilecek bilgiden çok daha fazlasını içerir. mekanda ya da zamanda. Aynı zamanda. Çevresel psikoloji aynı zamanda sosyal problemlerle de ilişkilidir (Ittelson ve Proshansky.6). 1974. (3) merkezi olduğu kadar daha geniş bilgileri de içerir.6). sabit ya da verilmiş sınırlara sahiptir.

her zaman tutarlı ve tahmin edilebilir bir bütünün sistemsel kalitesi üzerine temellenir (Ittelson ve Proshansky. fiziksel bir oluşum olmakla birlikte insanlar için hem sosyal. hayvanat ve nebat gibi. Ve son olarak. s. 1980. Duyularla deneyimlenen yapma çevre çoğunlukla fizikseldir. Doğal çevre. suni yağış ya da yiyeceklerin. s. yapma çevreyi dört başlıkta incelemişlerdir: (1) objelerle ve mekanlarla ilişki içindeki insan. Fiziksel çevre çeşitli boyutlara sahip olan bir kavramdır. ve (4) bu kuruluşlar ve sosyal organizasyonları içeren kentsel ve bölgesel düzeydeki insan etkileşimleri (Ittelson ve Proshansky. (3) okullar. şehirler gibi. 1988). suyun ve havanın kirlenmesi gibi (Altman ve Chemers. ofisler ve hastaneler gibi. tasarımın konusuna uygun olmalıdır. doğa koşullarından ve diğer insanlardan gelecek müdahalelere karşı yaşamını devam ettirebilmek ve sosyalleşebilmek amacıyla bir düzen yaratır. Doğal çevre üzerinde insan eliyle kurulmuş olan yapma çevre bazı gereksinimler nedeniyle oluşturulur. doğal çevre koşullarındaki değişiklikleri de kapsar. s. okyanuslar. dağlar. yerlere ve coğrafik özelliklere ilişkindir. Sosyal yaşam.342). Kişisel sosyal kimlik bu çevrede oluşturulur. düzenlilik ve konfor sonuç tasarımda birleştirilir.105). Mimarlar insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla insanların çevrelerine mekansal sınırlar inşa ederler. Bazı durumlarda yapma çevre. Aynı zamanda çevre. ovalar. Yapma çevre. grupların aktivitelerini düzenlemeye yardım ederek sosyal davranış için göstergeler (cues) sağlar (Ittelson ve Proshansky. Bilişsel bir düzeyde nasıl kullanılacağına ve yorumlanacağına gelince. 1974. (2) ilgili fiziksel düzende sosyal etkileşim için bir temel olarak küçük yüz yüze gruplar. Fiziksel çevre. birleştiricidir ya da sosyal bir fonksiyona sahiptir. (6) sembolik anlamlara sahiptir ve (7) çevresel deneyimler. geniş sosyal organizasyonlar çerçevesindeki bireyler ve gruplar arasındaki etkileşimler. güzellik. (1) doğal çevre ve (2) yapma çevre gibi alt başlıklara ayrılabilir. s. Fakat başka bir yönüyle çevre insan üzerine etkilidir (affective). . 1974. çevresel şartlar.4). düzenli bir fiziksel kurulumda ortaya çıkar (Canter ve Krampen. sıcaklık ve yağış.15 deneyimlenir. İnsan. Yapma çevre. işlevsel olmalıdır. 1974. evler. hem de fiziksel anlamlara sahiptir. Ittelson ve Proshansky.344). Bunlar fiziksel ve sosyal içeriklidir. insanların çevreyi değiştirmelerinin sonuçlarına ilişkindir. çevre anlamların ya da mesajların devamlılığını sağlar.

44). Mısır piramitleri. 1980. insan yaşamında kullanılırken birtakım sembolleri temsil eder.33). s. İnsanlara içinde bulundukları çevreden çok sayıda bilgi gelir. aynı zamanda. ofislerin düzenlenmesinde.3 Çevresel Yönlenme ve Çevresel Boyutlar Çevresel yönlenme. insanların dini inançlarını ve dünyaya bakışını içeren kültürün yansımalarını taşır. cennet. . Yükseklik. Günümüz organizasyonlarının çoğunun “zirve” yöneticileri yüksek yerlerde konumlanmış ofislere sahiptirler (Altman ve Chemers. dünya ve cehennem.4 Çevresel biliş ve algılamanın bileşenleri (Altman ve Chemers. s.32). 1980.33). insanların hayatları boyunca etkili ve gerçek olmaya devam eden düşey boyutu temsil eder (Altman ve Chemers.16 2. statü ve pozitif durumlarla ilgilidir. Düşey boyut. s. Şekil 2. Düşey boyutun mekanlarda ve binalarda nasıl ortaya çıktığı Altman ve Chemers’in örnekleriyle anlaşılabilir: Yüksekte bulunan mekanların olumlu anlamları insanların yaşamlarında açıktır. Sonuçta kişi. 1980.45). Bununla birlikte. Bilgiler iç ortamda çeşitli süreçlerden geçerek işlenir. insanların çevre hakkında sahip oldukları tutum ve duygulara ilişkin genel bir deyimdir (Altman ve Chemers. dünyanın yapısı hakkındaki kültürel inanışlarda düşey boyutun önemini gösterir (Altman ve Chemers.. batı dünyasında çok erken öğrenilen. s. bulunduğu konum ve çevrenin özellikleri hakkında belli izlenimler elde etmiş olur. Avrupa’nın Ortaçağ katedralleri uzun kulelerle tasarlanmış ve “yukarıya uzanıyor” hissi veren kemerlerle vurgulanmıştır. 1980. Altman ve Chemers’a göre. sosyal ve kültürel yönlere de sahiptir.2. s. tarih öncesi Yunan tapınakları ve benzeri örnekler. 1980. İnsan bu bilgileri duyumlama yoluyla alır. bina tasarımlarında ve dini mimarlıkta olduğu gibi. çevresel yönlenme ve boyutlar yalnızca iç ortamda meydana gelen süreçler sonucunda ortaya çıkmaz.

Çalışmasından çıkardığı sonuca göre. insanlara Boston. Dünya yüzeyindeki nesneleri ve yerleri. bölgeler. Bu araştırma. Dünyanın yüzeyi hayat mücadelesinde önemli bir yer tutar: Sebze ve meyvenin yetişmesi. bir şehrin zihinsel imajını oluştururken beş ana bileşen kullanmışlardır: yollar. Bu nedenle kendinin merkez olduğunun algılanması. genel durumlar dünya görüşleri ve tutumların sembolize ettiği kültür ile bağlantılı olarak özelleştirilir. dünya. yayalara. demir yolları olabilir (Lynch. insanlar. s. Yollar. Yollar. neyin istenmez olduğu konusunda bir ben merkezcilik ve ulus merkezcilikle bağlantılıdır (Altman ve Chemers. kenarlar. bir yerden diğerine giderken kullanılan rotalardır. birçok kültür yatay dünyayı “merkez/çevre” düşüncesi çerçevesinde düzenler. Yollar: Gözlemcinin. daha uzak mekanların ve kişilerin daha az istenir olduğu konusunda yoğun bir eğilim vardır.51). Form açısından çeşitlilik gösterir. cennet ve cehennem gibi bağlayıcı noktalara sahip olduğu gibi. 1980.32). dünyanın yatay özelliklerini ifade eder ve birçok kültürde dünyanın yatay düzlemi günlük yaşamda çok önemlidir. Jersey City ve Los Angeles gibi şehirlerin “imajları” hakkında çeşitli sorular sormuştur. her türlü araca hizmet eder.“iyi” olduğu. merkezin -genellikle kişinin ya da toplumun etrafında odaklanan.69). Düşey perspektif. insanların yatay düzlemde bir çevreyi betimlerken hangi kent elemanlarını kullandıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Şehir plancısı Kevin Lynch. s. yakın ya da mesafeli olarak görmektedirler (Altman ve Chemers. s. İnsan yaşamı belirgin bir biçimde yatay düzlemle sınırlıdır. öyle ki düşey boyuta göre insanlar onu daha az fark ederler.46). saçak altındaki bir yürüyüş yolu gibi (Altman ve Chemers. binaların konumlanmasında ve düzenlenmesinde önemli faktörlerdir (Canter ve Krampen. 1960. dünyada neyin istenir. yaya yolları. s. s.17 Yatay boyut da insanların günlük yaşamlarında oldukça belirgindir. Ek olarak.50). Yatay boyutun çok yaygın bir yönü de “merkez” ve “çevre” kavramlarıdır. Haritalar da. Kültürel değerler. yanlarında ya da uzakta. bir evdeki odalara açılan mekan. 1988. kanallar. . 1980. s.35). hayvanların hareket etmesi gibi. 1980. sokaklar. geleneksel. 1980. Bu iki boyutun yapma çevrenin oluşumundaki kullanımlarına bakıldığında. Bunlar. ince ya da geniş olabilir. yatay boyutta kurulan düzen bileşenlerinden olan şehirleri kapsayan bir araştırma yapmıştır. düğüm noktaları ve referans noktaları (Altman ve Chemers. potansiyel ya da tesadüfi olarak geçtiği kanallardır. Kevin Lynch. Daha küçük ölçeklerdeki yerlere de adapte edilebilir.

1980. duvarlar gibi (Lynch. sevilen bir koltuk olabilir (Altman ve Chemers. mekansal konumlarında göze çarpan bir özellik varsa. Kenarlar.52). Ev ölçeğinde de. bir cadde aynı zamanda iki alanı birbirinden ayıran bir sınır görevi görür.51). olayların. Herkes tarafından bilinen bazı referans noktaları. Metro istasyonları. s. evin bölümlerini. genellikle yolların ve kenarların oluşturduğu bir ağa sahiptir (Altman ve Chemers. 1980. 1980. 1960. Mısır piramitleri. Bölgeler: Şehrin orta büyüklükteki kısımlarıdır. Genellikle bölgesel ve küçüktür. örneğin. Yollarda olduğu gibi. s. şehrin stratejik noktalarıdır. Düğüm Noktaları: Gözlemcinin içine girebildiği.46). İki kıtayı. bir adliye binası gibi. sosyolojik ve psikolojik özelliklerin bir kombinasyonudur. kuşbakışı görüntülerde çok rahat görünür. İki faz arasındaki sınırlardır. süreklilikteki çizgisel kırıklardır: sahiller. 1960. Böyle yerler. s. s. Fakat.52). Aynı yer bazen hem yol. Düğüm noktaları. tematik bir özelliğe sahiptir. alışveriş merkezleri. kavşaklar. Bölgeler. eğer net bir forma sahipse. belirleyici bir karaktere sahip oldukları için fark edilebilir olan iki boyutlu uzantılara sahiptir (Lynch. sıklıkla fiziksel. iki ülkeyi. 1980.46). s. bir odayı paylaşan iki kişiye ait alanları birbirinden ayıran sınırlarda olduğu gibi (Altman ve Chemers. s. tiyatrolar. ölçekte çeşitlilik gösterir. içerik olarak tek ya da unutulmazdır. meydanlar ve bezeri bölgelere örnektirler. kolaylıkla tanımlanabilir. aktivitelerin yoğunlaştığı yerlerdir. eczaneler. Gözlemcinin zihinsel olarak “içine” girebildiği ve genel. Pizza Kulesi vb. bu tek bir trafik ışığı ya da ayırt edilebilir bir depo bile olabilir.dir. refüjler düğüm noktaları olarak yolları birleştirir ve yolcular için seçim noktalardır. Referans Noktaları: En belirgin fiziksel özelliği eşsizlik olan objelerdir. Düğüm noktalarının da ölçek olarak çeşitli seviyeleri vardır. s. arka planlarıyla zıtlık oluşturuyorsa. önemli olarak nitelendirilir (Lynch. Ulaşımda bir durak noktası olan. bir antika saat. bir kent meydanındaki heykel. mutfaklar gibi (Altman ve Chemers. 1960.46). Büyük meydanlar. referans noktaları her zaman çok iyi tanınmaz. kesişimler.53). .18 Kenarlar: Gözlemci tarafından yollar olarak kullanılmayan ya da düşünülmeyen çizgisel elemanlardır.46). Lokantalar. 1960. hem de kenar olabilir. Lynch’in belirttiği gibi. s. yolların kesiştiği yerlerdir (Lynch. Referans noktaları.

saygı görme gereksinimi. eşyaları ve yerleri konumlandırmada yardımcı olan göstergelerdir. gereksinimleri açıklayan bir çerçeve oluşturmuştur. bilişsel gereksinimler. fizyolojik. Güvenlik Gereksinimi: Güvende hissetme. daha geniş kurulu çevreler vardır. Fakat. evler gibi. bununla birlikte sosyal ve kültürel baskıların etkisindedir (Lang vd. mesafe ve yönü kullanma şekillerindeki çeşitlilik. Fizyolojik Gereksinimler: Su. Mesafe ve yön. uyku gibi çok temel ihtiyaçlardır. banyolar. Gereksinimler.84). kararlı ve kurulu bir çevre gereksinimlerini kapsar (Carlson. s. 1974. psikolojik ve sosyolojik kökenlidir. bağlılık. Ölçeğin bu farklı seviyelerinin hepsi çevrenin önemli parçalarıdır ve her biri ayrı bir çalışma alanı olabilir (Altman ve Chemers. algılamaları. çevresel yönlenmede genel tutumları yansıtmaktadır.2. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi kendini rahatsız hisseder. yorgunluk ve susuzluk fizyolojik temellidir. çevre ve kültürün bilişsel yönlenmelerde önemli bir rolü olduğu fikrini doğrulamaktadır (Altman ve Chemers. korku duyulan durumlardan uzak kalma özgürlüğü. Açlık.364). topluluklar ve şehirler gibi. Psikolog Abraham Maslow. kendini beğenmişlik ve kaçma da fizyolojik temellidir. Diğer bir boyut da çevrenin ölçeğiyle ilgilidir.19 Lynch’in belirttiği beş anahtar bileşen. Sinirlilik. Çok küçük yapma çevreler vardır.. mutfaklar. .49). 1980. Saygı Görme Gereksinimi: İki şekilde gerçekleşir: Kendine saygı duyma ve diğerlerinden saygı görme [2]. fizyolojik gereksinimler. 1974). hasta olur. bilişi ve davranışı düzenleyen zihinsel bir güç olarak tanımlanır. kendini koruma ve anaç davranışlar kişisel beklentileri karşılamaya yöneliktir. 1980. güvenlik gereksinimleri. s. İnsan gereksinimlerinin hiyerarşik düzende açıklanabileceğini önerir.. ait olma ya da sevgi gereksinimleri. estetik gereksinimler ve kendini gerçekleştirme gereksinimi (Lang vd. s. 2. diğerleri tarafından sevilmeye. Seks. ilgi görmeye ve ihtiyaç duyulmaya ihtiyaç duyar.4 Çevresel Gereksinimler Gereksinim. tatmin etmeyen bir durumu değiştirmeye yardımcı olan.4). yemek. Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: İnsan. hava. s. Organizmal dengeyi sağlamak için bu ihtiyaçların bir an önce karşılanması gerekir [2].

fakat düzeylerinin bireyden bireye değişiklik gösterdiğini vurgulamıştır (Carlson.84). politik.5). Sosyal Koşullar: teknolojik. inceleme. s. 1986. “eylem sistemi”ni belirlemektedir.361). karar verme. Murray. Çeşitli gereksinimlere bağlı olarak belirlenen eylemler için gerekli koşullar şu şekilde gruplanmıştır: Fiziksel Koşullar: mekansal. insanların çevreyi nasıl anladığını. kültürel. s. Çevresel algılama. kurduğunu ve öğrendiğini tanımlamak için kullanılmaktadır (Rapoport. 1974. insanın bu düzen içindeki hareketlerinden çıkardığı bilgiye bağlıdır. kapasitesinin en üst seviyesine gelebilme isteğidir [2]. Murray’a göre.. güzellik gibi kavramları içerir (Aydınlı. s. Bir düzen içinde nasıl davrandığımız. bu algılamalar. bireyin algılaması ve hareketi süreçlerle ilişkilidir. kavrama gibi gereksinimlerden oluşur. çevreyi nasıl algıladığımızın bir sonucudur. hukuksal vb. simgesellik ve benzetmelerle ilişkilidir ve yalnızca tasarımcı zihinsel süreçleri anladığında tatmin edilebilir (Lang vd.2. Sosyal ve psikolojik gereksinimler. Çevresel biliş deyimi. s. Estetik Gereksinimler: Görsel tatmin. seçme. çevreyle aktif bir alışverişin ürünüdür. Kendini Gerçekleştirme Gereksinimi: Kişinin sahip olduğu özelliklerden daha fazlasına sahip olma. akustik koşullar. 1986.7). Kişinin çevreden aldığı algısal yorumların sonucu olarak biçimlendirdiği eylem ve davranış grubuna eylem sistemi denilmektedir (Aydınlı. s. listelediği sosyal ihtiyaçların tüm insanlarda görüldüğünü. .20 Bilişsel Gereksinimler: Bilme. termal. anlama. 2. yönelme vb.5 Çevresel Algılama ve Biliş Çevrenin algılanması. Bu koşullara göre belirlenen kullanıcı gereksinimleri. Psikolojik Koşullar: algılama. eğitim. insan davranışını motive eden gereksinimler ikiye ayrılır: birincil (fizyolojik) ve ikincil (sosyolojik) gereksinimler. ideolojik. normatif.31). Bir çevrede. ekonomik. belli bir zamanda o çevrede bulunan insanların doğrudan duyusal deneyimlerini anlatır. emniyet koşulları vb. sağlık. 1977.

yeni ve garip bir çevrenin farklı parçaları hakkındaki duygu ve düşüncelerden oluşan çevresel yönlenmeleri kurmak zorundadır. desteğe. hatırladığı ve deşifre ettiği bilgileri içeren psikolojik süreçler serisinden oluşur. çevreyi zihinlerinde inşa ederken kullandıkları şemalar ve bunların davranışı ve tasarımı nasıl etkilediği önemlidir (Rapoport. Güney Pasifik’te tropikal bir adaya taşınıyorsunuz. çeşitli duyumsal özellikler (modalities) aracılığıyla gerçekleşir. Eğer şemaların bir bireyin öznel bilgi yapısını temsil ettiği kabul edilirse. Zaire’de yağmur ormanlarındasınız. çevre hakkındaki algılamalar. çevrenin özellikleri ve yerleşmeler hakkında bilgi toplamak. küçük bir kasabada doğdunuz ve geniş bir kentsel bölgeye taşındınız. göreceli yerleşimler ve fenomenlerin özellikleri hakkında elde ettiği. tat alma ve . Eşyalar nerede konumlanmıştır?. Şemalar rollerle özelleştirilmiştir. “bilmeye çalışmak” anlamında kullanılan Latince bir kelimeden gelmektedir. bu duyumsal özellikleri. kişi. 1977. Etrafta nasıl dolaşabilirim?. depoladığı.119). aletlere ve insanlara nasıl ulaşabilirim?” gibi. duyma. s. bilişler ve inançlara ilişkindir (Altman ve Chemers. Çevresel biliş deyimi. ya da tam tersi. (2) bir kent sakinisiniz ve küçük bir kasabaya taşınıyorsunuz. dokunma. (4) ya da. bir bireyin gündelik mekansal çevresinde. İnsanların fiziksel dünyaya anlam verme şekli. onu nasıl tanıdıkları. kendinizi aşağıdaki koşullardan herhangi birinde hayal edin: (1) birdenbire ve hazırlıksız bir şekilde Mbuti Pigmeleri’nin dünyasında. Altman ve Chemers şu soruları sormuşlardır: İnsanlar çevre hakkındaki bilgiyi nasıl elde eder ve nasıl işlerler? Bu konular hakkında bir fikre sahip olmak için. 1977. organize etmek.109). Altman ve Chemers. Yiyeceklere. 1980. Bu da. bu bilgiyi seçmek. s. zihinsel haritalar. görme. bilme ve anlama sürecine ve ürüne (bilinen şey) ilişkindir. Böylece. öyle ki. koklama. kodladığı. (3) birdenbire. ada 3 mile 1 milden daha geniş değil. hayatınızın. s. Yeni bir çevreyle başa çıkmanın birinci aşaması onun hakkında bilgi elde etmektir. böyle radikal dönüşümler karşısında insanı bazı çok basit sorular ilgilendirmelidir. yeni ve tuhaf bir çevreye taşınmaktan dolayı dramatik bir şekilde değiştiği kişisel bir örnek seçin.44). Bir mekandan diğerine yolumu nasıl bulabilirim?. Altman ve Chemers’a göre.21 Biliş. Çevresel algılama ve biliş süreci. “Çevre hakkında nasıl bilgi edinebilirim?. insanların fiziksel çevre hakkında sahip oldukları ve temel olarak mekansal davranışa etki eden mekansal imgeler olarak değerlendirilebilir (Rapoport.

resimlerin. hayvan yaşamı. s. okyanus. Altman ve Chemers. çevre hakkında diğer insanlara birşeyler anlatabilmek ya da nesneleri konumlandırmak için kullanılır. uçuşan çöl kumları. hayvanların sesleri. çevreyi anlamanın bir parçası haline gelir ve bunlar tekrar tekrar hatırlanan deneyimlerdir. okyanusun serpintisini. sınırlar ve diğer çevresel özellikler. 1980. benzer ya da farklı çevre deneyimleriyle kıyaslanarak ve çevrenin diğer özellikleriyle ilişkilendirilerek bilginin gruplandığını ve organize edildiğini. Bir yer hakkındaki bilgi etrafa bakılarak edinilir. çevrede gezinebilmek. Altman ve Chemers’a göre. Rüzgarı.22 kinestesis (pozisyon duygusu ve vücut parçalarının hareketi) şeklinde sıralamışlardır. evlerden ve kamu alanlarından gelen yemek kokuları gibi. duyularla elde edilen bilginin bir süreç sonucunda işlenmesiyle yavaş yavaş alışılmış hale gelir. Nesnelerin birbiriyle ilişkileri. A alanından B alanına gidilip gidilemeyeceği ve nasıl gidileceği öğrenilmeye çalışılır. sınır işaretleri. . yollar. benzer ya da farklı olarak kodlandığını anlatırlar. Böylece yeni bir yerleşme. İnsanlar çevreyi yorumlarlar. Bu bilgi işleme süreci. “süpermarketin solunda”. Bütün duyular çevrenin çeşitli özellikleri hakkında doğrudan bilgi sağlar. onunla ilgili nesneler hatırlanmaya. yağmur ormanlarının nemini ve toprağın dokusunu hisseder. dahası. hızlı ve etkili bir biçimde alanların yerleri saptanmaya başlanır. Zihinlerimize girer ve çeşitli koşullarda daha sonra kullanılmak üzere uygun hale gelir. Nesneleri dinlenilir. Bilgi ihtiyaç duyulduğunda deşifre edilir. dolaylı olarak. çeşitli seslerin hareket ve yaklaşımları. çevresel bilişler psikolojiktir.44). “başka bir alanda X’e benzer nesne” şeklinde nitelendirilir (Altman ve Chemers. insanların gidiş gelişleri gibi. çiçekler ve yeşillikler. Nesneler koklanır. trafik sesleri. Kişi zihninde çevrenin bir resmini kurabilmek için hisseder ve dokunur. 1980. zihinsel haritaların ya da çevrenin çeşitli özellikleri hakkındaki bilişlerin parçalarını bir araya getirmemize yardımcı olur (Altman ve Chemers. Bu duyumsal girdiler. Tüm bu psikolojik bilgi işleme aktiviteleri. alanlar arasındaki uzaklıklar.46). herhangi bir nesneye dayanarak. kokuların da. Mekanlar. geçmiş deneyimlerimizi ya da kişiliğimizi donatan bilginin kodlanmasını ve sınıflandırılmasını içerir. Hepsi bize çevrenin özellikleri ve nesnelerin yerleşimleri hakkında bir şeyler söyler. zihinlerde depolandığını ve daha sonra hatırlandığını belirtmişlerdir. s. çevre yavaş yavaş tanınmaya. ağaçların arasında ıslık gibi öten rüzgar. Benzer şekilde yerlerin de. Başka bir deyişle. “ahşap standın üstünde” gibi ifadelerle kodlandığını.

sonra bir kişinin kenti anlamak için yaklaşımı ve tasarım için kullanılan kriterler farklı olabilir (Rapoport. 2. 1974. bunun ardından sonuçlar sunulur ve zihinde canlandırılır. Çevresel algılama önemlidir.3.. Kullanıcının algılanmış çevresi. 1977. Tasarımın bütün adımlarında insan davranışı hakkında tahminlerde bulunuyoruz ve çalışmalarımızdaki başarı ya da başarısızlıklar insan davranışını tahmin etme yeteneğimize bağlıdır.1. yoğun olarak kültürel deneyimlerin etkisi altındadır (Altman ve Chemers. insanlar kendilerine ve yaşamlarına anlamlı gelecek şekillerde bu bilgiyi işler ve organize ederler.47). kişisel mekan ve bölgesellik. Noble’ye göre. insan ilişkilerini düzenleyen ve şekillendiren önemli kavramlardan biridir. s. Çevresel algılama. etkileşimine etki eder. kararlı ve uygun olduğu. Neyin anlamlı. mimarlar olarak yarattığımız çevre sayesinde insanların gelecek davranışlarını şekillendirmeye yardımcı oluruz. içsel bir süreç olmasına rağmen bu bilgiler arasından hangilerinin seçileceği ve yorumlanacağı kültür gibi öznel özelliklere bağlıdır. “Biz. çevreden gelen bilgilerin işlendiği psikolojik bir süreçtir. onun pozitif ve negatif nitelikleri plancıya ve tasarımcıya farklı gelebilir.75). Özellikle mimari mekanlarda insan davranışına. Çevreyle ilişkilendirilerek incelenebilecek pek çok sosyal davranış mevcuttur.23 Duyularla çevre hakkında bilgi elde edilir.” (Lang ve diğ. çünkü kültürel ve kişisel çeşitliliği sunar. s. 2. Mahremiyet. 1980.1 Tanımı ve Anlamı Mahremiyet.3. bölümde tartışılacaktır. s. Çevresel algılama. farklı kullanıcı grupları farklı algılanmış çevrelere sahip olabilirler. s. İnsanlar çeşitli .24).27). 1980. çevresel davranışla ilişkilidir ve doğrudan kültür-çevre ilişkilerine dayanır (Altman ve Chemers. Kişiye çevreden çok sayıda ve çeşitte bilgi ulaşır.1 Mahremiyet 2. Algılama ve mekansal algılama konusu daha geniş olarak 3.3 Davranışsal Süreçler J.

Kısaca. bölgesel ve sosyal davranış gibi alanlar arasında bir köprü görevi görmektedir. kişisel mekan. Benzer görünebilirler. Bu modelde. Ittelson ve Proshansky. 1980. işitsel ya da kokusal etkileşimlerini kontrol etme yeteneğine sahip olmaları konusunu içermesi gerektiğini vurgulamaktadır (Lang. Burada vurgulanması gereken nokta mahremiyetin yalıtımla aynı şey olmadığıdır.75). kişiler arası bir sınır düzenleme sürecidir.5 Davranış düzenleme mekanizmaları (Altman ve Chemers. s. fakat birey için farklı derecelerdeki seçimleri temsil eder (Ittelson ve . 1987. Altman’ın oluşturduğu çalışmaya göre ise. s. Şekil 2. Mahremiyet düzenleme. insanlara bazı durumlarda diğerlerine karşı açık olmaya. mahremiyet.160). s. değişken bir süreçtir (Altman ve Chemers. mahremiyet. s. mahremiyet. Lang. görsel.76). 1974.145).24 gereksinimler sonucunda mimari mekanlar içinde bulunmak ve yaşamak durumunda kalır. kişilerin ya da grupların diğerleriyle. Böyle bir çevrede mahremiyet. insanların diğerlerine karşı açıklık/kapalılıklarını düzenlemeye çalıştıkları. kişiler arasında iletişim dili görevini görebilir. insanlar kendilerini rahat hissedebilmek için mahremiyet düzenleme mekanizmasını bir araç olarak kullanırlar. mahremiyet tanımlarının. bir insanın ya da bir grubun diğerleriyle etkileşimde bulunduğu. 1980. bazı zamanlarda etkileşime kapalı olmaya olanak sağlar. çevresel tasarımla ilişkili olarak mahremiyetin iki boyutunu şöyle açıklamaktadırlar: istenmeyen müdahaleden uzak kalmak ve iletişim yeri ile zamanını belirleyebilme özgürlüğü (Ittelson ve Proshansky.

mahremiyet. 1974. kişi başkalarıyla bir arada bulunduğu mekanı terk ederek. 2. s.75) Kültürler. s. Almanlar ve Hollandalılar sesi engellemek için kalın duvarlara ve çift kapılara güvenirler ve sesi engellemek için kendi konsantrasyon güçlerini kullanmak zorunda kalırlarsa çok zorlanırlar . fakat akustik engeller olarak kağıt duvarlarla mükemmel bir şekilde idare ederler. s. Bu tez kapsamında irdelenen mahremiyet kavramı. Japonlar. Günlük deneyimler. konutlarda her bireyin bir odası vardır. kültürel ve alt kültürel etkenlerin mahremiyetten istenilenler ve beklenilenler konusunda bir payı olduğunu göstermektedir (Ittelson ve Proshansky. Bazılarında. sembolik ve gerçek bölgesel ayırıcıların. ekranların. çevresel tasarımcıların bir ölçüde kontrol edebildiği mahremiyeti elde etmek için gerekli olan mekanizmalardır (Lang. 1980. 1980. aileler komün halinde yaşarlar. geleneklerin. kişiler yalnız kalmak istediklerinde kendi odalarına giderler ve kapıyı kapatırlar. kuralların ve normların bir çeşitliliğini sunar.79). s. Yan tarafta bir parti devam ederken bir Japon evinde geceyi geçirmek Batılı bir insan için yeni bir duyumsal deneyimdir. mevcut davranış modeline. Duvarların. kültürel içeriğe. 1980. odasının kapısını kapatarak ya da sandalyesinin yönünü değiştirerek diğerleriyle arasındaki ulaşılabilirlik durumunu kendisine göre dengeler. Bazı kültürlerde.153). Örneğin. genel bir mekan olması nedeniyle önem kazanmaktadır. uzaklıkların kullanımı.155).146). 1974. sözlü ya da sözsüz şekilde ifade edilebilir. istenilen mahremiyetin tipi ve seviyesi. öyle ki bu kavramlar insanların diğerlerine olan açıklık ya da kapalılıklarını etkiler (Altman ve Chemers. Sözsüz ifade. kişiliğe ve bireylerin isteklerine bağlıdır. hiç kapı yoktur (Altman ve Chemers. Lang’a göre.1. Tam tersine.25 Proshansky. 1987. s. tezin konusu olan lobi mekanının ortak kullanıma açık.2 Farklı Kültürlerde Mahremiyet Kavramı Altman ve Chemers. mekan ya da mekansal bileşenler aracılığıyla oluşturulur. Mahremiyet. kişisel mekan ve bölge ile ilgili davranışların.90). görsel olarak çeşitli yollar sergilerler. çevresel davranışın temel yönleriyle ilişkili olduğunu ve doğrudan kültür/çevre ilişkilerine dayandığını belirtmişlerdir (Altman ve Chemers.3. s.

1966. İnsanların mahremiyet kavramını algılama şekli kültürlerine göre farklılık gösterdiğinden. Kişi. s.2 Kişisel Mekan Altman ve Chemers’a göre (1980). Asansöre birisi biniyor ve doğrudan sizin hemen yanınızda duruyor. Bu durum.26 (Hall. sosyal bir süreç olan mekansal mesafelendirme hakkında daha iyi bir fikre sahip olabilmeleri için insanların içinde olduğu ya da olabileceği bazı deneyimleri düşünmelerini istemişlerdir: (1) Geniş. biri biniyor. s. Kültürler. Biraz daha yaklaşsaydınız ne olurdu? (3) Şimdi de bir havaalanındasınız. kendisininki olduğunu kabul eder. diğer insanlarla olan ilişkilerini kendisine olan ulaşılabilirliğin nitelikleri yoluyla tanımlama ve kontrol etme yetisine sahiptir. 2. insanlara uygun gelen türleridir (Altman ve Chemers. Kişi. Bunun niceliği ise. Bu düşünceye göre. bekleme salonunda oturacak yer seçen insanları . bu etkinin farkında olmayarak uygun mahremiyet durumunun. sosyal etkileşimde çevreyi kullanmanın temel yolu. Birkaç adım geri çekilseydiniz nasıl tepki gösterirdi? Ya da.43).80). doğrudan sizin yanınıza oturuyor. boş bir otobüstesiniz. Ya da. mekan kullanıcılarının kültürlerini ve mahremiyet anlayışlarını tanımak tasarımcılar açısından önemli hale gelir. sosyal etkileşimin gerçekleştiği mekanlarda insanlar arasında kaliteli ilişkilerin gerçekleşebilmesi açısından önemli hale gelir. Mahremiyet kavramında kişi. bilinçli ya da bilinçsiz. mekanizmaların varlığı ya da yokluğu değil.3. Bir turizm mekanı olan lobi mekanında da farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi söz konusudur. boş bir asansördesiniz. 1980. Altman ve Chemers. diğerlerine yaklaşarak ya da uzaklaşarak. fiziksel ya da sosyal olarak ulaşılabilirliğini düzenler. kültürler arasında değişiklik gösteren. bunu davranışlarına yansıtmaları sonucu mekanı kullanmalarında da farklılıklar görülebilir. sokakta karşılaştığınız bir tanıdıkla konuşurken belli bir mesafe kullanırsınız. Birisi bu şekilde hareket etse ne hissederdiniz? Ne yapardınız? Bu gibi durumlarda insanlar kendi yerlerini belirlerken neye dikkat ederler? (2) Kız arkadaşınız ya da erkek arkadaşınız samimiyet kurarken size çok yakın duruyor. kişinin üyesi olduğu kültüre göre değişkenlik gösterir. kendi bünyelerinde bireylerin diğerleriyle etkileşimini düzenlemesine yardımcı olan davranışsal mekanizmalar geliştirmişlerdir. Bu noktada. tam tersine. kişinin kendisini diğer insanlara karşı mesafelendirmesidir.

sabit özellikli çevrelerin tasarımında önemlidir. s. . bir salyangoz kabuğuna. sonucu ve anlamı fiziksel ve sosyaldir. mekansal ihtiyaçlardaki bireysel ve durumsal farklılıklarda açığa çıkar (Lang vd. Kişisel mekanın. bazen uzaklaşılır. başka birinin hemen yanına oturuyorlar mı? Aynı sıraya ya da salonun aynı bölgesine oturuyorlar mı? Daha fazla insan salona geldikçe neler oluyor. değişken bir sınır düzenleme aracıysa. dairesel bir formu olması ya da tüm yönlere eşit şekilde uzanmış olması gerekmez.101). 1980. s. ama çoğu zaman sözle ifade edilmeyen bir gerçek olduğunu göstermektedir (Altman ve Chemers. “ensemde soluğunu hissediyordum” gibi. Sommer’e göre (1969). Kişisel mekan. öyle ki nereye giderlerse gitsinler bu mekan onlarladır. basit. insanlara yakın durulur. Kişisel mekan kavramının mimarlıktaki değeri. kişisel mekan da. Mesafelendirme fiziksel özellikli olmakla birlikte.147). insanların etrafında bulunan. yabancıların içine giremeyeceği görünmez bir sınırla oluşan alana işaret eder. bir sabun köpüğüne. birkaç mahremiyet düzenleme mekanizmasından biri olarak. s. insan vücudunu çevreleyen. insanlar genellikle mekanı kendilerine konforlu gelecek şekilde düzenlerler ya da etraftaki mobilyaları hareket ettirirler (Lang. oturma modeli nasıl değişiyor? (4) İnsanların diğerleriyle ilişkilerinde kullanılan mesafe deyimlerini düşünün: “yanına yaklaştırmamak”. 1974. insanların karşılaşmaları esnasında her birinin etrafını saran. Her bir deyim sosyal ilişkiler hakkında hangi imalarda bulunuyor? Bu örnekler.27 gözlemliyorsunuz. Kişisel mekan. havaya ve nefes alma odasına benzeyebilir (Lang. s. Nasıl ki mahremiyet dinamik. kişisel mekan. Otobüs terminali bekleme salonu gibi. Bazen. 1987. mesafenin günlük sosyal ilişkilerde aktif olarak kullanılmasının. Diğer durumlarda. çünkü kişi diğerleriyle uygun ve istenir bir iletişim seviyesini düzenleme girişiminde olmaktadır (Altman ve Chemers. ilişkide bulunulan kişinin aslında sosyal yaşamdaki yerini ve değerini ifade eder. mekansal mesafelerin yönetilmesine bağlı bir kavramdır [3].207). koşullara göre değişir. görünmez bir sınıra sahip olan mekandır. 1980. Bununla birlikte. Yeteri kadar koltuk boşken. Kişisel mekanla ilgili olarak Altman ve Chemers de şu ifadeleri kullanmışlardır: Kişisel mekan. s.102).. 1987. kişisel mekan sabit ve değişmez değildir. Kişisel mekanı anlamak.147).

Bölgeselliğin sahip olduğu temel özellikler şunlardır: • bir yerin sahibi olmak ya da o yer üzerinde hakları olmak.122).3 Bölgesellik İnsan bölgeleri diye adlandırılan olguların çoğu mahremiyet kavramının özelliklerini içerir (Ittelson ve Proshansky.3.3. sosyal fonksiyonlar (statü. sıklıkla kişiselleştirilir ve işaretlenir (Altman ve Chemers. Tezin konusu olan lobi mekanı. neredeyse herkes. • bir alanın kişiselleştirilmesi ya da işaretlenmesi. kamusal bölgeleri geçici . toplumun her üyesine açık olan bölgelerdir.28 2. (2) mekan ya da obje.148). ikincil ve kamusal bölgeler olmak üzere üç başlıkta analiz etmişlerdir (Altman ve Chemers. 1980. 1974. resmi ya da normatif anlamdaki sahiplenmeden daha fazlasını kapsar (Lang vd. aynı mekan içinde bulunmak ve aynı mekanı kullanmak dolayısıyla kendilerini diğer insanlarla etkileşim ve ilişki içinde buldukları alanlardır. 1974). 2. kimlik. toplumun her üyesinin kullanımına olanak veren bir kamusal alan olduğundan kamusal bölgelerin irdelenmesi tezin konusu açısından önemlidir. sosyalleşmeye açık olan. bölgeleri. Kamusal alanlar. (4) bölgesellik. ve • temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasından bilişsel ve estetik ihtiyaçların tatmin edilmesine kadar çeşitlilik gösteren fonksiyonların görülmesi (Lang. s. insan bölgeselliği şu özellikleri içerecek şekilde tanımlanabilir: (1) bir mekan ya da obje geçici ya da sürekli olarak kontrol altına alınır. “Benim” kişisel zamiri.. (3) sahiplenme bir grup ya da bir kişi tarafından gerçekleştirilebilir. birincil. çeşitli özellikte insanların bir araya geldiği. Altman ve Chemers’a göre. 1987. Seçim özgürlüğü.3. çeşitli fonksiyonların herhangi birine hizmet edebilir. depolanması) gibi. 1980). küçük ya da büyük olabilir. aile yapısı) ve fiziksel fonksiyonlar (yiyeceklerin düzenlenmesi. (5) bölgeler.84). bireyin fiziksel kurulumu üzerinde bir kontrole sahip olabilmesi anlamına gelir ve bu bağlamda insan bölgeselliği kavramı ortaya çıkar.1 Kamusal Bölgeler Kamusal bölgeler. Altman ve Chemers. s. sahiplenilir. Bazı kesinleşmiş sosyal kuralları gözettiği sürece. • müdahalelere karşı savunma hakkı. s.

Sosyalleşmenin gereği ve sonucu olarak. diğerlerinin davranışlarını tahmin etme.3. tenis kortları ve telefon kulübeleri gibi insanların geçici isteklerde bulunma hakkına sahip oldukları kamusal mekanlardır. planlama. (2) sosyal sistemlerin düzenlenmesi. 2. birey ile diğerleri arasındaki sınırı oluşturmasıyla olur. Bölgelerin kişisel kimliği yönetmesi. restorandaki masalar. Kullanılan alan. kişi genellikle o kültürün birçok üyesinin kullandığı alanları bulur. bir tiyatro salonundaki koltuklar kamusal bölgelere örnektir. bireylerde önemli bir düzenleyici olduğunu vurgulamıştır.2 Bölgesel Davranışın Fonksiyonları Edney (1976). Böyle yerlerde kontrol büyük ölçüde o yeri kullanma süresi ile sınırlıdır. kişinin etrafındaki alana ilişkindir. bölgesellik. Goffman. bunlar: Bölmeler (stalls). kamusal alanlar her toplumda görülür. insanların bir arada bulunması ve birbirleriyle ilişki kurması durumudur. örneğin. bir sanat galerisindeki ziyaretçinin ya da vitrine bakan bir kişinin önündeki alana tecavüz etmek alışılagelmiş bir durum değildir. bazı kaynaklara ulaşabilmek için bir düzen oluşturur. Turlar. çoğu plajda insanlar giyinik olmalıdırlar. . Bölgeselliğin özelliklerini anlamak bu noktada önemlidir. Örneğin. parklara çöp atmamalı ya da korunan alanlarda doğal malzemeleri yerinden hareket ettirmemelidirler. Ne kadar küçük bir topluluk olursa olsun. Kamusal bölgeler geçicidir ve genellikle kullanıcılarının hayatlarının merkezi değildir. kişinin kontrolü altında geçici olarak kullanılır. büyük gruplarda. bölgeselliğin insan yaşamının her seviyesinde. bir otobüs ve trendeki oturma yerleri. merkezi bir market ya da plaza. alışveriş alanları ve işlek caddeler dünyadaki hemen her toplulukta mevcuttur (Altman ve Chemers. halk plajları.3. gelip geçenler izleyici kişinin arkasından geçerler. güvenliği sağlama gibi sosyal süreçleri kolaylaştırma işlevine sahiptir. Bir toplumun ya da alt gurubun neredeyse bütün üyeleri bazı genel sosyal kurallara uydukları sürece kamusal bölgelere ulaşılabilirlik elde edebilirler. Edney’e göre. sıralar (turns). 1980). Davranışların bir düzen içinde ve belli kurallarla oluşmasını gerektirir. Parklar. birkaç tip kamusal bölge tanımlamıştır. Kamusal alanlar tüm kültürlerde ortaya çıkar. Örneğin. Sosyalleşme.29 ve kısa dönemli olarak kullanma hakkına sahiptir. topluluklarda. bir sokak. İnsan bölgeselliğinin iki genel fonksiyonu vardır: (1) kişisel kimliğin yönetilmesi.

s. Sonuç olarak. alınan bilgilere tepki verebilme. 1987).148). Böylece. fiziksel ve psikolojik olarak mücadele etmeyi ve yaşam fonksiyonlarını düzen içinde ve sistematik olarak yerine getirmeye yardımcı olur (Altman ve Chemers. kişinin sahip olduğu inançları ve değerleri gösterir. bazı süreçler sayesinde olur. aynı zamanda kendilerini diğer insanlara tanıtmak. birçok amaca hizmet eder: Belirli aktivite modellerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevrenin adapte edilmesi kadar. kendi yerinin nerede başlayıp nerede bittiğini diğerlerine haber verir. içinde bulunduğu çevreyle sürekli bir etkileşim halindedir. insanlar kendi kimliklerini ifade etmek.143). Mekanların kişiselleştirilmesi. Bu bölümde ele alınan çevresel algılama ve biliş. İnsan bölgeselliğinin ikinci fonksiyonu. bir çevrenin kişiselleştirilmesi yalnızca mekanlara ulaşılabilirliği kontrol etmek anlamına gelmez. kullandıkları ve sahiplendikleri mekanları kişiselleştirme yoluna giderler. insanlar yaşamlarını devam ettirirken farklı çevreleri deneyimlerler. İnsanlar mekanlara kişisel yönlerini sadece diğerlerine karşı ulaşılabilirliklerini düzenlemek için değil. 1980. 1980. kurmak ve sürdürmek amacıyla. böylece. bu sebeple çevre . Çevreden bilgi alma ve tepki verme durumu arasında bazı süreçler gerçekleşir.4 Kimlik ve Mekanı Kişiselleştirme Altman ve Chemers’a göre. mahremiyetin yönlerinin kendilerinin/diğerlerinin farklılıklarını kurmakla ilişkili olduğunu da sunar (Altman ve Chemers. 1987. çevresel psikoloji kapsamında irdelenen söz konusu süreçlerdendir. s. bu çerçevede kendi farklılıklarını oluşturmak için yansıtırlar.137). çevreden bilgi alır ve tepki verir. Bölgeleri kullanmak. bölgesel kontrol için duyulan isteğin bir gösterimidir ve çevrenin aktivite modellerine daha iyi uyması için harcanan gücün sonucu olduğu kadar estetik tatların bir dışa vurumudur (Lang. Mekanın kişiselleştirilmesi süreci bilinçli olabilir. Davranış. fakat genellikle bilinçsizdir. sosyal süreçlerin düzenlenmesidir. Diğer bir deyişle. psikolojik güvenlik ve sembolik estetik amacıyla da gerçekleştirilir (Lang. Ayrıca bölgeler. kim olduklarını ve neye inandıklarını ifade etmek. İnsanın çevresini şekillendirmesinde etkili olan çevresel algılama ve biliş.30 Bir odayı dekorasyon aracılığıyla kişiselleştirerek birey çevreye damgasını vurur.3. s. 2. Kişi.

3. Bu bölümde. . mekansal tasarıma veri olabilecek. Kültürün etkisine bu bölümde kısaca değinilmiş olup. Kültür olgusu davranışlara etki ettiği gibi çevresel algılamaya da etki eder. bölümde incelenecek olan mekansal algılama için temel oluşturan çevresel psikolojik süreçlerin yanı sıra. çoğunlukla mekanlar ya da mekansal öğeler aracılığıyla gerçekleştirilir. insanlarının birbirleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde önemli bir kavram olup. Mahremiyetin derecesi kültürden kültüre farklılık göstermektedir. 4. algılamayla bağlantılı diğer bir konu olan davranışsal süreçlere de değinilmiştir. Bu süreçler arasında özellikle mahremiyet.31 tasarımcıları ve mimarlar için göz ardı edilmemesi gereken konulardır. bölümde geniş bir şekilde incelenecektir.

101). mekanın boyutlarından . Mekanla ilgili tartışmalar. Mekan. Wölfflin. nadiren doğrudan mekandan bahseder. 1990. düzlemlerle sınırlı bir kapalı kutu gelir.1. İnsan onu sadece zihniyle değil vücuduyla da kavrar. Mekan denince akla öncelikle en. boy ve yükseklikten oluşan. Schmarsow gibi tarihçilerin çalışmalarıyla gelişmiştir (von Meiss. Üç boyutlu fiziksel mekandan daha fazlasıdır (Rapoport. Bunlardan ilki algısal mekandır.1 Mekanın Tanımı Aristotle. Mekan kişinin bulunduğu yerdir. mekanı nesneleri içinde bulunduran bir kap olarak tanımlamıştır.1 Mekan 3. yy’ın sonlarında. mekan basit ya da tek bir kavram değildir. duvarların iki tarafı vardır. Mekan tanımı bu kadar sabit ve sığ değildir. Alman filozof F.32 3. esneten bileşenler haline dönüşür. s. mekanın içindeki donatıların birbiriyle ilişkisi vb. içte doldurulmuş bir boşluktur. ALGILAMA VE MEKANIN ALGILANMASI 3. Mekan dıştan sınırlı. Riegl. Tarih öncesi dönemlerde oluşturan teoriler daha çok binaların fiziksel bileşenlerine dayalıdır. 19. mekanın çevreyle ilişkisi. Gözler mekanı kavramayı sağlayan tek araç değildir. çevrenin üç boyutlu uzantıları olarak deneyimlenir. İnsan bu kapalı kutu içine konulduğunda kendisini ve mekanı sınırlayan altı düzlemi gözleriyle kavrar.2 Mekan Çeşitleri Mekanı oluşturan bileşenlerin farklı şekillerde kurgulanması. s. durumlar çeşitli mekanların oluşmasını sağlar. boşluk içten ve dıştan tanımlıdır. Mekanın sınırları ve boyutları değiştikçe ve çeşitlendikçe mekanı kavramada başka başka araçların devreye girdiği fark edilir. Mimarlık üzerine yazılan tarih öncesi bilimsel eserler. Mimarlık. “boşluk” oluşturma sanatıdır.1. Mekanın sınırlayıcıları olan fiziksel düzlemler bazen bu sınırları belirsiz hale getiren. 19. yy’ın başlarında. Schelling’in Philosophie der Kunst adlı eseriyle başlamıştır.9-12). çevrenin çok önemli bir yönü olmasına rağmen. Bu durumda önem kazanan. 1977. W. 3.

Oturma. 1976. s. Bir veranda. bir dans salonu ya da bir açık planlı ofis olabilir. merkezi bir şömine etrafında birbirine açılır (Conway ve Roenisch. tek başlarına var olmazlar. çatı. Fakat. kullanıcının “gerçekliğinin” ne derece önemli olduğu tartışılmaya değerdir. Bu noktada. . çatı gibi yapısal elemanlar mekanın fiziksel kurulumunu gerçekleştirir. mekan denilen şeyi oluşturuyorsa. içinde duran kişi Palladio’dan nefret ediyorsa mekana duyulan hayranlığın boyutu değişir. Akıcı iç mekanlar ve geçiş mekanlarının kullanımı Frank Lloyd Wright tarafından yapılan Robie House’de görülebilir. Duvar. Dışarıdan. 1976. üç boyutlu mekanda olduğu gibi “neredelik” hissi vermez (Moore ve Allan. algılamanın mekanı deneyimlemedeki rolü açıktır. Odayı kuran. duvar. çünkü mekanlar insanlar için oluşturulur. fakat bu mekan bir avlu ya da bir bahçe de olabilir.5). ateşe verildiğinde ya da bu kadar uç olmayan bir örnekle anlatmak gerekirse. üstü kapalı teras gibi bir geçiş mekanı da olabilir. s. Mükemmel bir şekilde oranlanmış bir Palladian odası büyük bir hayranlık uyandırabilir. küçük bir pencereden giren kör edici günışığına maruz kaldığında. içeride neler olup bittiği görülebilir. yeme ve dinlenme bölümleri. o birey için deneyimlediği mekanı mekan yapan özellikleri oluşturur. aynı zamanda farklı şekillerde ve düzende kullanılmaları sonucunda kullanıcıya çok çeşitli algısal deneyimler yaşatabilir. iç ortam ve dış ortam arasındaki bariyeri keskin bir şekilde tanımlamamaktadır. pencere. 1994).33 çok gözlemcinin mekanı kavrayışı ve yorumlayışıdır. Mimarlığın boyutları. Siyah cam kullanıldığında etki oldukça farklıdır. Eğer üç boyut. algısal mekanın boyutlarıdır. 1966. algısal mekanın boyutlarıdır”. Algısal mekanlar. fakat onu bir konu haline getiren bu üç durum ve daha fazlasıdır (Moore ve Allan. Mimarlıkta esas olan mekanları kullanıcı için oluşturmak ise. s.50). tavan gibi öğelerle “kapalı mekan” haline gelir. üç mekansal boyuttur. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yalnızca bireyin bakış açısını temsil eder görünmekle birlikte. bir oturma odası. böler ve bizim onu deneyimleme şeklimizi etkiler. “Mimarlığın boyutları. iç mekan ve dış mekan arasındaki sınırları belirsizleştirebilir (Hall. İçerdeki mekan. Crystal Palace gibi şeffaf cam duvarlardan oluşan binalar. pembe ya da kahverengiye boyandığında. Duvarlar mekanı tanımlar. zihnin algılayabildiği bütün boyutlar da algısal mekanı oluşturur. birbirinden ayrılmış kapalı mekanlar değildir. Bu mekan genellikle içerde olmak kavramıyla birlikte düşünülür.4). Mekanlar.

1994.141).34 Şekil 3. İç mekanların düzenlenmesinde ve kullanımında kültürler arasında çok net ve kesin farklılıklar görülebilmektedir. 1982. Faber&Dumas binasındaki siyah cam duvar. Cam duvarlar. Mies van der Rohe tarafından tasarlanan Barcelona Pavyonu. Norman Foster’in. 2002.50).88). s. Köşelerin yerinde boşluklar vardır. Standart mimari bileşenlerin çoğu -duvar.1 Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan Robie House (Boyut Kitapları.63). tavan. s. Duvarlar hareket edebilir ve odalar çok amaçlıdır (Hall. . çünkü her şey ortada yer alır. yarı sabit olmaktadır. ziyaretçileri içeri yönlendirir ve şeffaflıkları herhangi bir kapalılık hissini engeller (Conway ve Roenisch. altındaki mekanı tanımlar. Japonlar odalarının kenarlarının açık olmasını sağlarlar. Sabit özellikli bileşenler. mobilyaları duvar yanına ya da karşısına konumlandırarak kenarları doldurma eğilimindedirler (Hall. s. Gece olduğunda. s. Merkez-kenar karşıtlığının diğer bir yönü. s. cam duvarlar mekanı tamamen bölümleme görevini her zaman karşılamaz. neyin sabit özellikli ya da yarı sabit özellikli olduğunun düşünülmesidir. güneşli bir günde binanın formu. Avrupalılara göre bir evin duvarları sabittir. döşeme. Hall konuyla ilgili şu örneği vermiştir: İç mekanların kullanımında. bir ayna gibi davranır. sabitlenmiş ya da nadiren ve yavaşça değişen bileşenlerdir. 1966. içerde ışıklar yanarken duvarlar tamamen gözden kaybolur ve iç mekan açığa çıkar.bu özelliktedir (Rapoport. 1966. kişinin nasıl ve hangi koşullar altında hareket ettiğinin. mevcut şehir dokusunun yansımaları sebebiyle belirsiz bir hale gelir. Japonya’da.48). Avrupalılar. Çatı. mekanı kapamak yerine birbirinin parçaları olacak şekilde oluşturulmuştur.

bu noktada Amerikan otellerini örnek vererek birçok otel odasını çok küçük bulduğunu. canlı ve parlak keşifler açısından zengindir.35 Sabit özellikli mekan (fixed-feature space). mekan içerisinde hareket edecek kadar boşluk bulamadığında rahatsız olan sadece Araplar değildir.97). yapım sistemine göre. s. dünya üzerinde hareket ettikçe gerçekleştirdiği davranışları yöneten. s. 1957. Mekanları çeşitlendirmede ve sınıflandırmada pek çok özellik söz konusudur. Amerikalılar da bundan rahatsız olurlar (Hall. s. Yarı sabit özellikli bileşenler. saklı. perspektif illüzyonları. donatılarının düzenine göre ve daha pek çok özelliğine göre ayrılabilir. İnsanın. rahatlık ifadesi veren organik formları kullanmak uygun olmayabilir. mekan özellikleri arasında çok keskin ayrımlar yapmamak daha yerinde olur. mekan çeşitlerinin çok temel olarak ve algılamayla ilişkili görülenlerinden bahsedilmiştir. Organik mekanların amacı yalnızca görsel açıdan göz kamaştırıcı efektler yaratmak değil.100). Örneğin. bitkilere. bireylerin ya da grupların aktivitelerinin düzenlenmesindeki temel yollardan biridir.51). 1966. ekranlara. perdelere. Hall’ a göre. 1966. mimarların ya da tasarımcıların yarattıkları binalardaki günlük yaşamda önemli bir faktördür. güçlülüğü ve adaleti temsil eden adliye yapılarında. kullanıcı özelliklerine göre. 1982. hareket. Bununla birlikte. ekran panolarına. Hall. .158). Örneğin. içe dönük tasarımlar kadar malzemelerin kullanımını da içerir. Bunlar. Sabit özellikli mekan kullanımlarında. mobilyaların tipi ve düzenlenmesinden. vitrinlere kadar çeşitlilik gösterir. Organik mekan. Binalar sabit özellikli modellerin bir dışavurumudur (Hall. Çünkü mekanları oluşturan geometrik formların kişilerin algılaması ve davranışları üzerinde etkisi vardır. çünkü her ne kadar bu tür alanlarda genel kurallar olsa da insanlar kişisel ve kültürel özellikleri ve alışkanlıkları dolayısıyla mekanı kişiselleştirme ihtiyacı duyarak donatıların yerlerini değiştirmek isteyebilirler. kültürler arasında farklılıklar olduğu kadar benzerlikler de olabilir. kinestetik mekan. Burada. gerçekte insan hayatının hareketliliğini vurgulamaktır (Barry. s. s. doğrultusal davet. 1966.89). Bir mekan işlevine göre. Kamusal alanlarda da genellikle sabit özellikli bileşenler kullanılır. her mekan yalnızca bir özelliği içermez. çabucak ve kolaylıkla değişebilirler (Rapoport. fiziksel bileşenlerine göre. esnek mekanlardır. çünkü eşyalara çarpmadan hareket edemediğini belirtmektedir (Hall. Bu nedenle. Yarı sabit özellikli mekanlar farklı kullanım özelliklerine olanak sağlayan. Bu tür mekanlara örnek olarak çok amaçlı salonlar verilebilir.

altı düzlemle sınırlanmıştır.3 Bileşenleri ve Kurulum Şekilleriyle Mimaride Mekan Mimari mekan. Örneğin.36 3. Heidegger der ki. .1. İzole edilmiş yüzeylerin kenarları ve iki ya da daha fazla sayıda sınırlayıcı yüzeyin kesişimi. yüzeyleri sınırlayan noktaların tümünün benzer bir role sahip olmadığını bilir. duvardır. yatay düzlem.101). 1996. varlığını başlattığı bir şeydir”. 1990. objelerden. Bu yapısal benzerlik doğal ve insan yapımı çevreler arasındaki ilişki açısından önemlidir (Norberg-Schulz. tavan. Mimar. “bir sınır. gökyüzü gibi bileşenlerden oluşur.13). Bu öğeler üzerinde yapılan düzenleme ve değişikliklerle farklı mekansal durumlar elde edilebilir. Düzlemlerin ve köşelerin sayısı azaldıkça ya da özellikleri farklılaştıkça gözler mekanı kavrayabilmek. Şekil 3. Odaklanmaya gerek duymadan gözler. sınırlararası ilişkilerden ya da sınırları oluşturan düzlemlerden doğmuştur. üzerinde bir şeyin sonlandığı değil. mekanı anlayabilmek için açıları ve köşeleri kullanır. s. s. 1979. Herhangi bir kapalılık (enclosure) bir sınır aracılığıyla tanımlanır. Bu düzlemlerin varlığı algılama için kaçınılmazdır (von Meiss. s. Bu sınırlar çok net olduğu kadar belirsiz de olabilir.2 Mekan tanımlayıcı elemanların üzerindeki açıklıklar (Ching. Bir peyzaj öğesinin sınırları da yapısal olarak benzerdir ve zemin. döşeme. duvar ve tavan olarak bilinir. Mekanın kapalılığını sağlayan öğeler. kübik bir mekan. yönlenme ve kavrama konusunda temel ipuçları sağlar. tanıyabilmek için daha dikkatli bakmak ve daha çok detay yakalamak ihtiyacı duyar. Bir yapma mekanın sınırları.158). döşeme.

mekan içinde fiziksel bir değişim oluşturur. Bu durum. s. Döşeme düzleminin bir kesimi. Şekil 3. mekanın algılanmasını da etkileyen bir durumdur. Büyük bir oda içerisindeki bir bölüm. 1996. 1996. La Tourette Cistercian Manastırı’ndaki yüksek minber (Ching. işlev ve sembol olarak farklı bir anlam yüklenir. Bununla birlikte.4 Alçaltılmış oturma seviyesinin görünümü (Ching. s. s. Aynı durum döşeme düzlemi alçaltıldığında da gerçekleşir. Yükseltilmiş mekan etrafındaki eylemlerin yanında dinlenme köşesi olarak iş görebilir ya da kendisine çevreleyen mekana bakan bir platform da olabilir (Ching.3 Yükseltilmiş döşeme düzlemi. daha büyük bir oda veya salonun içinde tekil bir mekansal bölüm oluşturmak amacıyla yükseltilebilir.37 Şekil 3.113).107). 1996. odanın ölçeğini düşürmek ve orada daha mahrem bir .107). Yükseltilmiş bölüme.

bitiştirme (juxtaposition) ve giriştirme (interpenetration) yöntemlerini kullanır. . İnsanoğlu çevreyi ben merkezci şekilde düşünmeye yatkındır. Kapı ve pencere oluşturmak. s. kişi neredeyse. 1990. kişisel-kamusal. iç ortam-dış ortam ilişkilerini düzenlemek ve insan yapımı-doğal. geçişleri eklemlerle birleştirmek için. iç ortam gücünü bir dış ortama bağlı olan sınırların varlığıyla elde eder (von Meiss. Şekil 3. Mekanın tanım derecesi azaltıldıkça mekansal açıklık sağlanır.107). bir mekandan diğerine geçişi de sağlar. Döşeme üzerinde değişiklik yapılarak mekanda farklılık sağlanabilmesinin diğer bir yolu da döşemede boşluklar yaratılmasıdır.38 mekanı tanımlamak amacıyla alçaltılabilir. Bergson’un meşhur sözü. 1990.109). yalnızca mekandan dış ortama geçişi değil. Bu sayede diğer mekanlarla ya da dış ortamla ilişki kurulur. mekan dışarıya açılır (von Meiss.108). binanın iki seviyesi arasında bir geçiş alanı olarak da kullanılabilir (Ching. s. bileşen-bütün gibi. taşıyıcı duvarlar üzerinde bir açıklık elde etmenin klasik yollarındandır. “burada ve şimdi”. örtülmüş ve örtülmemiş kavramlarıyla bağlantılı olmak zorunda değildir. Kademelenmiş bölüm. orada olan bir iç ortam kavramını anlatmaktadır. Diğer taraftan. 1990. diğer mekanlarla bağlantı kurulmasına yardımcı olur. delinmiş duvar nosyonu azalır. 1990. s. Bu. Dış ortama (exterior) açık olmaya eğilimli bir mekan yaratılmak istendiğinde bu mekanın daha az anlaşılır olmasına çalışılır (Şekil 3. ya galeriler ya da atriyumlar aracılığıyla gerçekleştirilir. s. Mekansal açıklık.5 Allen Brooks tarafından hazırlanan. Mimar. Bu açıklıklar genişledikçe. 1996.113). s. hem iç hem de dış ortama ait olan bileşenlerle oluşturulur. Frank Lloyd Wright’in köşeleri yok ederek ya da mekansal bölücülerin yerini değiştirerek oluşturduğu yeni mekansal kavramları anlatan diyagramlar (von Meiss.5) (von Meiss. Açıklıklar.107). İç ortam ve dış ortam kavramları. özellikle köşe açıklıkları söz konusu olduğunda.

Giriştirme. Komşu mekanlarla bağlantı. s. 1990. özerklik üzerine vurgu yapar. yani kapı ve pencerelerle sağlanır (von Meiss. 1990. s.7 Mekansal bitiştirme ve mekansal giriştirme (von Meiss. Bitiştirme. mekansal bir bileşen (duvar. hücre.39 Şekil 3.110). Oda. s.109). Şekil 3.6 Bitiştirme ve giriştirme (von Meiss. görece iyi tanımlanmış kapalı mekanlardır. Geçtiğimiz yüzyılların daha çok taşıyıcı duvarlara dayanan yapım yöntemleri.109). 1990. bir mekandan diğerine süreklilik oluşturur. s. koridor gibi ifadelerin hepsi mahremiyet fikriyle ilişkilidir ve diğer mekanlara karşı dışındalık oluşturur. mekansal ilişkilerin türlerini nitelendirirler. hol. mekanın özerkliğini koruma ya da diğer mekanlarla ilişkide olma derecesini belirler. tavan. . Mekansal tanımlamanın bileşenleri ve açıklıklar. daha az gerçektir ve belirgin olmayan bir bölüm oluşturur (von Meiss. genellikle yan yana gelen mekanların net bir tanımlamasıyla oluşan hücresel grupları desteklemiştir. Bitiştirme ve giriştirme. Bir mekanı diğerinden ayıran düzlem. 1990.110). döşeme) iki ya da daha fazla mekana aitmiş gibi göründüğünde. duvarlar üzerindeki ince ve kontrollü geçişlerle.

mekanı geometrik bir şekil olmaktan ayıran en önemli özellik. algılamanın özellikle “yorumlama” kısmı çok önemlidir. s. söz konusu mekanda işlevsel ve algısal bir akıcılık meydana gelir. tavan vb. Anlamak.ilgili değişiklikler yapıldıkça bu boyutlar da değişecektir. Lang’in yaptığı saptamalara göre: • Algılama çok modellidir. Algılama.259). • algılama pasif değil. • bir gözlemcinin sahip olduğu çevre imajı şimdiki motiflere ve tutumlara bağlı olduğu kadar geçmiş deneyimlere de bağlıdır. kavramak. En basit mekan kavramını düzlemlerden oluşan bir küpün imgelediği düşünülürse.2. onu oluşturan duvar. hissetmek anlamlarına gelir (Rapoport. etkileri ve özellikleriyle irdelenmiştir. Latince “Percipere” kelimesinden gelmektedir. bitişiklik. Bu noktada. elemanlardan bahsedilmeye başlığında artık fiziksel ve yapısal öğelere geçiş yapılmış olur. s. algılanan ve davranışı algılayan şeklinde ayrılarak açıklanamaz. girişiklik ve benzeri kavramlar. beklenti ve kişiliklerle yönlenir (Lang. 1987. • geçmiş deneyimler. duyumsal girdilerin yorumlandığı süreç olarak. Onu oluşturan yapısal elemanlarla -duvar. • algılamalar. küp sabit bir geometrik formu temsil eder. Çünkü. s. 3. yükseklik gibi boyutlardan ibaret değildir.90).178). mahremiyet olgusunu sağlayan kesin yapısal sınırlar azalır. deneyimlenebilmesidir. Mekanı oluşturan en temel kavram sınırlar olarak düşünülmektedir. mimari mekanın boyutları algısal özelliklere sahiptir.40 Bu durumda. 1967. mekanın belirginliği.. uyarana verilen şartlı cevaplar yoluyla açıklanamaz. 1977. duyumsal girdilerin anlamlı deneyimlere dönüştürülmesi organizasyonu olarak tanımlanabilir (Sartain vd. Dahası.1 Algılamanın Tanımı Algılama ifadesi. aktif bir süreçtir. • algılama. “yaşanması”dır. çatı. Mimari mekanı oluşturan bileşenler düzlemlerden ibaret olmadığı gibi çok farklı özelliklere de sahiptir. yani en. Kişinin duyumsal girdileri alması ve bu bilgilerin zihinde işlenmesi süreci beynin statik bir . boy. açıklıklar. • insan-çevre ilişkisi dinamiktir.2 Algılama 3. döşeme. Tanımlara bakıldığında. döşeme. • algılama. Mimari mekandan yani. kişinin gereksinmeleriyle ilgili şimdiki durumlara yansıtılır.

tek tek elemanlar tanımlanabilir. Algılama sürecini oluşturan evrelerin beyinde gerçekleşme sırası özetle şöyledir: Duyular aracılığıyla (özellikle gözler). bütününü.2. içten ve dıştan gelen etkilere maruz kalmasıdır. işitme duyusuyla ilgili bir hasar olduğunda kişi bir nesneden ya da tanıdık bir insandan gelen sesleri duyduğunda bu seslerin neye ya da kime ait olduğunu anlayamayabilir. fakat algılama gerçekleşmediği sürece duyumlanan şeyin tam olarak ne olduğu fark edilemez. Ancak o kişiyi ya da nesneyi gördüğünde tanıyabilir. çizgilerin ve kenarların derinliği ve yönlenmesi. renk bilgileri elde edilir (birincil görsel korteks) ve beynin ilgili bölümüne gönderilir (görsel birleştirme korteksinin birinci seviyesi).2 Algılama Süreci Algılama zihinde gerçekleşen bazı süreçler sonucunda oluşur. kişi duyumsal girdileri zihninde işlerken yorumlar. Bu bölümde bilgiler bir araya . Algılama için gerekli bilgiler duyularla sağlanır. 3. Çünkü Gestalt kanunlarının da ifade ettiği gibi insan bir nesnenin parçalarını değil. bu sürecin çeşitli filtrelere. Algılamayı özel yapan. yabancı bir nesne ya da mekanın var olduğu bir sahneye bakıldığında. duyulmamaların sonucu betimlenebilir. fakat bütünde onun ne olduğunu söyleyemez. tepkileri oluşturur. elde edilen bilgilerin önceki deneyimlerle zihinde yapılan karşılaştırmalar sonucunda olur. Bu farkındalık çoğu zaman. Algılama. bir durumda eşyaları gördüğü halde onları tanıyamayabilir. algılama merkezinde hasar olduğunda kişi gördüğü nesnenin bütününü değil. örneğin. uyaranın hareketi. Başka bir örnek vermek gerekirse. davranış yollu vb. Yukarıdaki örnekte ise. Kişi algılama yeteneğini kaybederse ya da algılama merkezinin herhangi bir bölümü hasara uğrarsa. Algılamanın ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilmek için algılama sürecine yakından bakmak gerekir. derinliği. Beyindeki algılama merkezinde. parçalar arasındaki ilişkiler aracılığıyla algılar. Bu etkiler sonucunda. tek tek parçalarını kavrayıp tanımlayabilmektedir. Yeni bilgiler ise öğrenilir. Bu gerçekten de alışılmışın dışında bir durumdur.41 fonksiyonudur. başka bir durumda bir nesnenin yalnızca onu oluşturan parçalarını geometrik formlar şeklinde tanımlayabilir. bunun sonucunda ortaya çıkan sözlü.

yüzüklü ya da yüzüksüz vs. süreci tersine çevirir. Model Algılamanın Çeşitleri Carlson’un ifadelerine göre. Psikologların model algılama sürecini açıklamak üzere geliştirdikleri kalıplardan bazıları aşağıda açıklanmaktadır. parmaklarını salladığında. birleştirilir (pariyetal lobdaki görsel birleştirme korteksi) (Carlson. yumruğunu sıktığında gözünün retinasına kaç farklı model yansıtabilir? Bir de bu el daha az ya da fazla kıllı. olduğunda. Davranışsal veri toplarlar ve zihinsel süreçlerin doğasıyla ilgili kesişim noktaları oluşturmaya çalışırlar. Bir şablon. nesnelerin çeşitli tiplerini üretmek amacıyla kullanılan bir model tipidir. Beynin başka bir bölümü de objelerin konumlarının algılanmasından sorumludur. Eğer bir karşılık bulursa. hareket ve formla ilgili bilgiler beynin ilgili bölümünde bir araya getirilir (temporal lobun aşağı bölümündeki görsel birleştirme korteksi). Belki görsel sistem. görsel uyarımın belli bir modeliyle karşılaşıldığında. genellikle algılama üzerine çalışan psikologların çoğu kendilerini bilişsel psikologlar olarak tanımlarlar. nesnelere bakıp deneyim kazanıldığında şablonlar elde edilmesidir. sadece bir eli tanımak için görsel sistem kaç farklı şablon içermek zorunda kalır? . çoğu psikolog bunun gerçekten işe yaradığına inanmamaktadır. görsel sistem çok sayıda şablonu depolamak zorunda kalmaktadır. bu şablonlar görsel sistem tarafından kullanılan anıların özel çeşitleridir. basitlik gibi bir üstünlüğe sahiptir. 1993). modelin tanıdık olduğunu bilir. Carlson bunu insan eli örneğiyle açıklamıştır: Bir insan elini önünde tutup ona bakarken kendi etrafında çevirdiğinde. Algılamadan sorumlu zihinsel süreçlerle ilgilenirler (gözün bir uyaranla karşı karşıya kaldığı zamanla imajın algılandığı zaman arasındaki adımlar). karanlık ya da aydınlık. Bununla birlikte. nesnenin ismi ve işlevi gibi daha önce görüldüğündeki diğer bilgilerini sağlayabilir. görsel sistem kendi şablon setleri arasında bir araştırma yapar ve uyaran tarafından sağlanan modelle bunların her birini karşılaştırır. Bu bölüm aynı zamanda üç boyutlu form algılamasının yer aldığı bölümdür. Örneğin. vücudun diğer duyularından gelen bilgiler değerlendirilir. Renk. bir marangoz mobilya parçaları yaparken aynı yerlerde delikler açabilmek için bir metal plaka şablon kullanabilir. Beynin diğer bölümlerindeki anılarla uygun şablon arasındaki bağlantılar. Şablon tipi model ayırt etme. Şablonlar ve Prototipler: Objelerin şekillerini fark etme yeteneğinin olası bir açıklaması. daha kısa ya da daha uzun parmaklı. Öyle ki.42 getirilir.

daha önce deneyimlediği uyaran kalıplarıyla karşılaştırma yapması noktasında ortaya çıkan kavramlardır. fakat çok daha esnek bir şekilde kullanılır. Biri. Nativizm.2. Transaksiyonel teoriyi ve Ekolojik teoriyi anlamak önemlidir. Rasyonalizm.3 Algılama Teorileri Temelde iki tip algılama teorisi vardır. zihinde anlamlı bilgiler haline dönüşür. şablonlara benzer. duyusal verilerin beyinde nasıl bir araya getirildiğini açıklamaya girişir. Bu noktada. psikolojik durum. Bununla birlikte. Gestalt teorisini. 1993. Prototipler. fakat bir uyumsuzluk derecesi kabul eder. etkisiyle seçer. Doğada her bir ağaç diğerinden farklı görünür. uyaran ve prototip arasında en uygun karşılaştırmayı yapmak problemidir (Carlson. kodlanmış olan bilgiler deşifre edilir. Emprisizm. Bilgi-işleme teorisi ve Gestalt teorisi bu gruba girer. Gibson’un ekolojik yaklaşımı. görsel uyarım modellerinin şablonlardan çok prototiplerle karşılaştırılmasını önerir. ama akçaağaçlar. algılama süreci tamamlanmış olur ve öğrenme gerçekleşir. diğeri duyulara odaklanır. bireyin ya da gözlemcinin uyaranı seçtikten sonra zihinde. beklentilerinin vb. algılamanın bilgi temelli olduğunu önerir. Birincisi. Bir olasılık.140).). görsel sistemin bu objeleri temsil eden prototipik görsel modellerin anılarına sahip olduğu yönündedir. bir insan akçaağaç. Bu teorilere karşıt olarak. köknar. palmiye gibi ağaçları gördüğünde şüphe duymadan tanımlayabilir. Örneğin. Transaksiyonalizm. Belli tiplerdeki ağaçları fark etmek. binlerce hatta milyonlarca uyaran arasından birini ya da bazılarını motivasyonlarının. uyarana ait bilgiler zihne ulaştığında kodlanır. 3. ilgilerinin. belli bir objeye olan farklı bakış açılarından çeşitli modellerin üretildiğini kabul eder. diğer akçaağaçlara köknarlardan daha çok benzerler. Şablonlar ve prototipler. belli bir şeklin idealize edilmiş modelleridir. duyumsal deneyimlerin kavranmasına odaklanırken. bu yüzden. Görsel sistem nesnelerin şekillerinin anıları ve algılanan modelleri arasında kesin karşılaştırmalar aramaz. çünkü bunlar mimarların her ölçekteki çevresel tasarımın doğası hakkındaki düşüncelerini etkilemektedir . s. kültür vb.43 Model algılamanın daha esnek bir tipi. eğer gözlemci bir uyaranla ilk defa karşılaşıyorsa süreç benzer şekilde fakat daha geniş bir çerçevede şöyle işler: Gözlemci. bazı filtrelerden geçer (duygular.

137-138). Görsel sistemin karakteristikleri sebebiyle. formun algılanmasını etkileyen faktörlerin bir listesini yapmışlardır. 1993. 1987.9(b)’deki etki. izomorfizm. s. Gestalt kelimesi form anlamına gelen Almanca bir kelimedir. Başlıca tezleri.90).44 (Lang. Form temeldir.9 Benzerlik kanunu (Lang vd. Şekil 3. 1974. çünkü çevredeki ünitelerin nasıl algılandığı konusunda çok şey anlatır. fakat Gestalt psikologları bu kelimeyi bundan çok daha geniş anlamları ifade edecek şekilde kullanmaktadırlar. şeklindedir. Şekil 3. alan kuvvetleri. 1987. parçaların toplamından daha çok şey ifade eder.9(a)’daki ilişkili gibi görünmektedir. Şekil 3. Gestalt teorisi üç ana kavramdan oluşur: form. faydalı devamlılık. kapanma. . Görülen şey. benzerlik. çünkü benzerdir. kapalılık. Şekil 3. s. Köhler ve Wortheimer). s. bu bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerine bağlıdır (Carlson. Gestalt psikologları (Koffka. Bu faktörlerin yedisi çevresel tasarım teorisi açısından önemlidir. s. algılamada bütün. görüntüyü bileşenleriyle analiz etmek yoluyla görsel algılamanın basitçe anlaşılması zordur.90)..8 Formun algılanması ve sınırlar (Carlson. bölge ve simetridir (Lang. 1993. s. yakınlık. Bu kurallar.138).103).

uk/media/Modules/MC10220/visper06. arkasındaki şekle rağmen.10 Yakınlık kanunu (http://www.12(i). Şekil 3. 1.12(ii)’de ise. 1987. .45 yakınlığın derecesi aynı olmakla birlikte daha zayıftır.html).88). 1987.139).11 Kapanma kanunu (Carlson. s. Şekil 3.ac. Şekil 3. s. 2 ve 3 kütleleri. 5 ve 6 kütlelerine göre daha güçlü bir ilişkiye sahip gibi görünmektedir. Şekil 3.13 Kapalılık kanunu (Lang. Şekil 3.aber. Şekil 3. öncelikli olarak eğri çizgi algılanır.12 Faydalı devamlılık kanunu (Lang. 4.9(c)’de mimari bir örnek yer almaktadır. artı işareti şeklinde algılanmaktadır. s.88). iki adet L harfi şeklinde değil. 1993. Şekil 3.

Gestalt psikologları çeşitli gruplama ilkelerinin bu bileşenlerin kombinasyonlarını tahmin etmeye yaradığını gözlemlemişlerdir. Gerçek dünya.138). bir başvuru alanına. Rengindeki farklılıklara bakarak bir çalı arkasındaki ağaçlardan basitçe ayırt edilemez. İzomorfizm olarak adlandırılan kuralların hepsi. Bu kanuna göre. 1993. Gestalt psikologları tarafından keşfedilen gruplama ilkeleri. en kararlı formu tercih eder.14 Şekil-zemin ilişkisi (Carlson. Yaz mevsiminde. . Bu süreçler. bir manzarada yeşilin sayısız gölgeleri görülebilir. bir figürü arka planından ayırt etme yeteneğini tanımlar (Carlson.46 Bir görsel sahnenin bileşenleri farklı formlar üretebilmek amacıyla çeşitli şekillerde kombine edilebilir. 1993. Bütün bu kuvvetlerin bir alanda ya da çevrede oluştuğu söylenir. Görsel sistemin bileşenleri grupladığı ve kombine ettiği gerçeği faydalıdır. algılanan objelerin özellikleridir”. Bununla birlikte. beyinde fizyolojik olarak meydana gelmesine rağmen. Nesnelerin konturları çoğunlukla belirgin değildir. Şekil 3. s. algılamalar. Rudolf Arnheim’e göre (1965). çünkü bu durumda bulanık ve tamamlanmamış olsalar dahi formlar algılanabilir. diğer nesneler tarafından örtülmüş nesneleri ve önlerindeki nesnelerle aynı renkte olan arka planları sunar. Pragnanz kanunları tarafından yönetilir. doğrultuya ve büyüklüğe sahiptir. “görsel objelere bakıldığında deneyimlenen kuvvetler.138). nörolojik süreçlerin temel oluşturduğu form ile algısal deneyimlerin oluşturduğu form arasında paralellik oluşturur. dokusundaki tanımlanması zor farklılıklardan (yaprakları ağacınkilerden daha küçüktür) ve rüzgarın çalının yapraklarını ağacınkilerden daha farklı bir biçimde hareket ettirmesinden dolayı daha açık bir şekilde görülebilir. beynin görme merkezinde aktif halde bulunan fizyolojik kuvvetlerin psikolojik eşdeğeri olarak düşünülebilir. matematikte olduğu gibi. Alan kuvvetleri. çalının dış konturu. Bu kuvvetler. s.

89).89). 1987. Bir birey. Gestalt teorisi. duyusal cevapları uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran motivasyonel mesajlara sahiptir. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. algısal deneyimlerle nörolojik süreçler arasındaki izomorfizm ile açıklanır. Ek olarak. algılamada deneyimin rolünü vurgular. gözlemci ve algılama birbirlerine bağlıdır (Lang. Transaksiyonel teori. Gestalt teorisine göre.. bunlar görsel modellerin öznel bağlantıları ile ilgili değildir (Lang. öyle ki. Algılama bir transaksiyon olarak düşünülmüştür. insan ve çevre arasındaki dinamik ilişkiye odaklanır.47 Şekil 3. s. Gestalt psikologları algılamada öznenin rolünü tamamen göz ardı etmişlerdir. yeniyi . Bu. bütün algılamalarımızın şekiller halinde organize edildiğini ileri sürer. Çevreden sağlanan bilgi. ona anlamına veren sembolik özelliklere. gözlemcinin algılamadaki rolünü vurgulayan transaksiyonel teori bu açığı kapatır görünmektedir. Bu. 1967. çizgiler. s. Tam da bu noktada.15 Faydalı form prensibi (Sartain vd. teorinin eksik kalmış yönüdür. 1987. çevre. Özetle. Geçmiş deneyimler. s. Diğer bir deyişle. Nesnelerin ve nesne gruplarının özellikleri üzerine yoğunlaşmışlardır.273). çünkü algılamada gözlemcinin sahip olduğu bireysel ve sosyal özelliklerin etkisi açıktır. düzlemler ve objeler bazı belirgin “dinamik” özelliklere sahiptir. çünkü insanlar çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak deneyimlemek ihtiyacındadırlar.

Böyle bir deneyime sahip müşteri banko arkasına geçip bankayı buradan gözlemlediğinde çok farklı bir etkiyle karşı karşıya kalacaktır. s. İnsanlar. öğretmen ise tahtanın önünde durur ya da masasında oturur.95). bir banka şubesine girdiklerinde karşılarında bir sıra banko ile bankolar arkasındaki görevlileri. Örneğin. bir camiye girildiğinde kişi göz seviyesinde bulunan pencereleri. oturdukları yerden yalnızca tahtayı görebilirler. Çoğu zaman banko arkası ile önündeki donatıların kalitesi ve niteliği bile farklı olur. yatayda ve düşeyde belli bir açı içerisindeki nesneleri görür. . sırada bekleyen insanları görürler. mihrabı. Fakat bu görebildiklerinin tamamı değildir. vücudunu hareket ettirmek zorundadır. başını. başlarını ve vücutlarını hareket ettirerek çevreyi araştırırlar. diğer bir deyişle içindeki bulundukları mekanı tek bir sahne içinde görme şansları olur. algısal sistemler olarak görür. İnsan dik durduğu zamanlarda. kolonları. bir caminin derinliğini ve onu oluşturan en belirgin öğelerden biri olan kubbeyi fark edemez ve deneyimleyemez. Fakat başını yukarı kaldırmadığı sürece. Şekil 3. duvarlardaki işlemeleri. Örneğin. otururken ya da ayakta dururken göz seviyesindeki. Daha fazlası için gözlerini. 1987. bir sınıfta öğrenciler sıralarda oturur. avizeleri fark edebilir. 1987. daha iyi detaylar algılayabilmek için gözlerini. 1987). duyuları duyumlamanın kanalları olarak görmek yerine. Ekolojik teori.92). s. Kişi ne için bakması gerektiğini bilmelidir (Lang. Benzer bir durum bir banka şubesinde de söz konusudur.16 Yatay ve düşeyde yüzeylerin algılanması (Lang.48 anlayabilmek için temel oluşturur. Deneyerek. Bu durumda öğrenciler. içinde bulundukları mekanın çok farklı yönlerini keşfedebilirler. Bir kez öğretmenin masasına oturmaları söz konusu olsa. Müşteriler. bir insan daha iyi detayları ve daha geniş ilişkileri tanıyabilir (Lang.

Bu nedenle. Eğer kişi yeni bir takım elbise almak üzere mağazaları dolaşıyorsa. tatmin edilmemiş bir gereksinimin sonucu olarak ortaya çıkar ve bir gerilim durumu tarafından üretilir. Esas olan şudur ki.49 Algılama teorilerinden bazıları yalnızca nesnelerin özellikleri üzerinde dururken. vitrinlere bakarken dikkati takım elbiselere yönelir. insanların ne tür gereksinimlere sahip olduğu ve bunların nasıl tatmin edilebileceği bulunmalıdır. Bireyler. Dikkatimizin yönü ilgilerimizden etkilenir. mekanın yapısal öğelerini (duvar. Kişi. Motivasyonu anlamak için.277). döşeme). algılama dinamik bir süreçtir. kompozisyon) incelemek gerekir. çünkü mekan özellikleri her birey ya da toplum üzerinde aynı etkiyi bırakmayabilir. yalnızca uyaranın doğası tarafından değil. güdüleriyle ilişkili olan objeleri algılama eğilimindedir. öyle ki bu davranışın gereksinimlerini karşılayacağını düşünürler (Schiffman ve Kanuk. Mekanın kullanıcısını da irdelemek gerekir. Maslow. mekanın algılanması yalnızca mekansal özellikleri kavramakla anlaşılamaz.3 Mekanın Algılanması Mekanın algılanması. önceki deneyimleriyle. motive edilmiş davranışı uyandıran güç şeklinde tanımlanabilir. 2000. 1943 yılında gereksinimler hiyerarşisi teorisiyle bunu gerçekleştirmek . Gereksinim. 3. mekanın özellikleriyle doğrudan ilişkilidir. s. bilinçli ya da değil. bu faktörler algılamanın sonucunu ve de tepkilerin yönünü değiştirebilir. boyut). Motivasyon (güdülenme).1 Algılamada Öznel Faktörler Algılama şeklimiz. bireyleri harekete zorlayan itici güç olarak tanımlanabilir. doku. sosyal ve kültürel özellikleriyle yakından ilişkilidir. duygusal durumuyla. aynı zamanda kişisel faktörler tarafından da kararlaştırılır.. s. davranış yoluyla gerilimlerini azaltmak isterler. Çoğu motivasyon teorisinin merkezinde gereksinim kavramı vardır.63). Uyaranın durumu ne kadar belirsiz ve tanımlanmamış olursa güdüler algılama şeklini o kadar çok etkiler (Sartain vd. 1967. kurgusal özelliklerini (mekanların yan yana gelişi. nesnelerin yani uyaranın nitelikleri kadar gözlemciye etki eden faktörler de önemlidir. Sözü edilen itici güç.3. çatı. fiziksel özelliklerini (renk. bazıları özneden gelen özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır. 3. Bununla birlikte. Bu etki bireyin kişilik özellikleriyle.

Gereksinimlerin rahatsız edici boyutlarda olmadığı durumlarda. hava gibi.107). vb. Bunlar. Doğuştan olan gereksinimler (birincil gereksinimler veya güdüler). Her birey gereksinimlere sahiptir. örneğin bir insan çok açsa o anda düşündüğü tek şey karnını doyurmak olur.50 için ilk girişimde bulunmuştur. Bu teori. değerleri ve estetik özellikleri de buna ekler. etki.64). bu yüzden yaşamak için bir yer bulmak önemli bir birincil gereksinimi karşılar. yemek yemek için girdiği mekanın diğer özellikleri çok da önemli olmaz. kendini gerçekleştirme. bazıları sonradan elde edilmiştir. gereksinim. prestij. Sonradan elde edilmiş gereksinimler (ikincil gereksinimler veya güdüler). Çevreden sağlanan bilgi. onun klinik psikoloji alanındaki çalışması bağlamında geliştirilmişti. fizyolojik olanlar. Bu durum. İkincil gereksinimler genellikle psikolojiktir. Maslow’un gereksinimler hiyerarşisinin popüler olmasının başlıca sebebi. kişinin bir ürünü ya da nesneyi seçerken belirleyici olan içsel özelliklerin en başında gelir. fakat endüstriyel psikoloji. çevreyi anlamlı ilişkilerin bir modeli olarak . bu böyle devam eder (Pizam ve Mansfeld. sürekli bir eğilim. Çünkü. özellikle birincil olarak ifade edilen gereksinimler için geçerlidir. Örneğin. çevre ve kültür bağlamında öğrenilen gereksinimlerdir.dir. s. Benzer şekilde. Çünkü. sürece başka kişisel ve sosyal özellikler dahil olur. bütün motivasyon teorileri arasında en çok bilinendir. Bir birey. Maslow’un teorisi. danışmanlık. güdü. birey hiyerarşideki bir sonraki aşamaya geçer. duyusal tepkileri uyandıran çevredeki özelliklere ve gereksinimleri uyandıran mesajlara sahiptir. Bireyin öznel psikolojik durumundan ya da diğer insanlarla olan ilişkilerinden doğar. fayda ise (kullanıcının üründen beklediği) davranışın amacıdır (Foxall ve Goldsmith. insanlar. davranış üzerinde baskın hale gelir. Bununla birlikte. 2000. 2000. içsel bir dürtü ya da “itici faktör”dür.7). s. Güdülenme ve gereksinim. (psikolojik bağlamda) güdünün maddeleştirilmesidir (Pizam ve Mansfeld. 1994). istek ve fayda kavramlarıyla birlikte irdelenmesinin faydalı olacağını vurgulamışlardır. Güdü. istek (gereksinimin manifestosu) hedef nesnedir. Pizam ve Mansfeld ise. pazarlama ve turizm gibi birçok alanda etkili hale gelmiştir. Bunlar karşılandığında. her birey korunma ihtiyacı duyar. fizyolojiktir: yiyecek. Gereksinim. motivasyon ifadesinin genel olduğunu. güç. büyük ihtimalle basitliğidir. içinde yaşadığı evin çeşidi ikincil gereksinimlerin bir sonucu olabilir (Schiffman ve Kanuk. ona anlamını veren sembolik özelliklere. Maslow’un iddiasına göre. eğer hiyerarşideki hiçbir gereksinim karşılanmazsa en alttaki gereksinimler. s. bazıları doğuştandır. 2000. su.

s. Kapı. Londra’nın merkezinde yaşayan biri de. bir çok farklı nesne içinde tanıdık bir nesne varsa kişinin dikkati o nesne üzerine yoğunlaşır. bilgilerin zihinde var olanlarla karşılaştırılması durumundan bahsedilmektedir. geçmiş deneyimlerinde karşılaşmış olduklarına benzer nesneleri daha kolay algılar. eğitim ve deneyimler tarafından şekillendirilir (Schiffman ve Kanuk. kesinlikle. ses yalıtımı sağlamak amacıyla çift kapılıdır. bununla birlikte ikisinin sahip olacağı evlerin nitelikleri. İki insan. çünkü hiçbir insan etrafındaki dünyayla aynı şekilde ilişkili değildir. daha önce deneyimlenmemiş. Aynı kültürden iki insanın görsel dünyaları arasındaki uzaklık. Sözgelimi. 2000. Mekanın paylaşılması gerektiği yönündeki Amerikan görüşü Almanlar için özellikle rahatsız edicidir. Bu ayrıntıyı fark etmeden. tasarımı çok farklı olan bir ürün kolaylıkla kişinin ilgisini çeker. pek çok otel odasında olduğu gibi. Tam tersine.3).65). bir algısal dünyadan diğerine çeviri yapmak mümkün olmaz. kendilerini mekan içinde yönlendirme şekillerinde -etrafta nasıl dolaştıkları ve bir mekandan diğerine nasıl hareket ettikleri. alışık olunmayan nesneler daha çabuk fark edilir. bir otobüs yolculuğunda kişi otobüsteki insan yüzlerinin lekeleri arasında tanıdık birini kolaylıkla ayırt eder. birincisi. 1966. s. bir mobilya fuarında. Almanlar .51 deneyimlemek ihtiyacındadırlar. s.90). Afrika’da bir kabilenin üyesi de yaşamını devam ettirebileceği bir eve sahip olma gereksinimi duyar. bu gereksinimler içinde yaşanılan çevre ve kültür tarafından. Farklı kültürlerde büyüyen insanların farklı algısal dünyalarda yaşadığına ilişkin belirgin bir kanıtın. geçmiş deneyimler yeniyi anlayabilmek için temel oluştururlar (Lang.bulunması beklenir (Hall. doğal bir durumda gözlerini aktif olarak kullanırken tam olarak aynı şeyi görmezler. sözgelimi kişi. fakat bu hala problem oluşturabilmektedir. Almanya’daki kamusal ve özel binalar. sıklıkla. 1987. Açık ve kapalı kapının anlamları iki ülkede oldukça farklıdır. Tüm insanlar aynı tür biyolojik gereksinimlere sahiptirler. bu açıdan gereksinimleri ortaktır. insan. Amerika’ya gelen Almanlar kapıların hafif ve ince olduğunu düşünmektedirler. Amerikalılar kapıları açık tutarken. birçok tanıdık nesne içinde dikkatini farklı olana yöneltir ve onu zihninde yorumlar yani algılar. Bu noktada kaynaklar birbirine zıt iki görüşe yer vermektedir. farklı kültürden iki insanınkine göre daha azdır. Diğer görüşe göre ise. Algılama sürecinde daha önce irdelenmiş olan. Ofislerde. yani tanıdık nesneler daha çok dikkat çeker. doğal olarak. Söz konusu durumların gerçekleşmesi aslında algılanacak nesnelerin ilişkide bulunduğu diğer nesnelerle yakından ilişkilidir. Örneğin. Örneğin. içinde yaşadıkları çevrede sahip oldukları kültürün etkisiyle birbirinden çok farklı olacaktır. Almanlarca çok ciddiye alınır.

Basitçe. mekanı diğerlerine karşı bir reddetme aracı olarak kullanma pratiğini asla geliştirememişlerdir. Bir İngiliz’in hangi mekanda bulunduğunun önemi yoktur.129). Almanlar. s. Kapının söz konusu iki toplum tarafından farklı biçimlerde algılanması. 1966. Bu izlenimlerden bazıları koltukların kullanımındaki farklılıklardan yaratılmıştır. tepkinin en yüksek şekli ve büyük bir memnuniyetsizliğin kesin bir işaretidir. Bir köşe ofis. İngilizler. bir Amerikalı kendi odasına sahip olmak ister ve mümkünse bu mekanı başka biriyle paylaşmamayı tercih eder. bir sosyal sistem içinde doğmuş ve büyümüşlerdir. Etki olarak. onlara karşı “sessiz tavır”da bulunmak. iç mekan kullanımlarında mahremiyetin düzenlenmesinde kullanılan önemli mekansal araçlardandır. yalnız kalmak istiyor. diğer yandan. davranışlarında fazlaca resmi olduklarını düşünmektedir. öyle ki. Almanlar ve İngilizler arasında bir yerde durmaktadırlar. Almanya’da kapalı kapının anlamı. Bu tür farklılıklar. rahatsız edilmek istemiyor ya da başka birinin görmesini istemediği bir şey yapıyor. çünkü bunun yalnızca kabalık olduğunu düşünürler. Önemseyenler de bir şey söylemezler. ilk bakışta çok basit görünen kapı öğesinin -ki kapı. İngilizler ise. asansörün hemen yanındakine ya da uzun bir holün sonundakine göre daha prestijlidir. s. kültürün yönlendirdiği bakış açılarının ve yaşam tarzlarının bir sonucudur. s. Bir Amerikalı yalnız kalmak istediğinde bir odaya girer ve kapıyı kapatır. bir İngiliz belki de hiçbir zaman kendi odasına sahip olmaz (Hall. Bu araştırma sonucunda açıkça anlaşılmaktadır ki. bu kendilerinin kurduğu ve . Büyük ofislerde bile. Bir İngiliz’in ise. açık kapıların özensiz ve düzensiz olduğunu düşünmektedirler (Hall. bununla birlikte. 1966. Almanların.130). 1966. Bir Amerikalı için aynı odada bulunduğu bir kişiyle konuşmayı reddetmek. demek değildir. kendi mekanını kullanma kavramına ilişkin tutumu daha farklıdır.kullanımında iki medeni toplum arasında ne derece büyük farklılık vardır. bununla birlikte. Almanya’da. içe dönük bir bariyer setine sahiptirler. egoyu korumak için duvarların kullanılması gerektiği konusunda. bu toplumların. bir balıkçı tezgahında kasanın önünde bulunduğunda bile o hala bir “Lord”tur. Amerikalılar bunu dert ediyor gibi görünmezler. gizlenmek için mimari özelliklere başvurur. çocukluklarından beri kendi odalarının olmayışından. koltuğun yerini değiştirmek geleneklerin bozulması anlamına gelir (Hall. kardeşleriyle paylaşarak büyüdüğü için.52 kapalı tutarlar. Pek çok Amerikalı. Amerikalılar.127). İnsanlar uzaklığı ayarlamak için koltuklarını itip çektiklerinde. kişinin adresi statünün işareti olarak önemlidir. Amerika’da. diğer mekansal öğelerin kullanımında da görülmektedir. Hall’a göre.

Bütün bu örneklerin ardından. bakış açısını. çevreden gelen uyaranlarla ve bu uyaranların özellikleriyle yorumlarının ve algılamalarının gerçekleştiği ve de kendi biyolojik.2 Algılamada Nesnel Faktörler Algılamayı etkileyen nesnel faktörler. bir kültürün. psikolojik bir canlıdır. çevreye karşı bakış açısı geliştirmesini sağlayan bir kültürün içinde yaşar. özellikle mekanın algılanmasında. algılamada. önceki deneyimleriyle kıyaslar. bazen ise alışık olmadığı nesnelerden ve kişilerden uzak olma içgüdüsüyle hareket edebilir. çünkü onu duyumlayan insandır ve insan. Işık bir durumda uyaranın kendisidir. çok güçlü etkilere sahip olabilir.131).53 başkalarının fark ettiği farz edilen bir bariyer olmaktadır (Hall. ışığın dağılımına. verilen bilgileri doğrudan almakla kalmaz. bazen ise uyaranın karşı karşıya kaldığı bazı etkilerle ilgilidir. çünkü insan bir makine gibi değildir.” Louis Kahn Bir nesnenin parlaklığı aslında görecelidir. kişiye bazen ilgi çekici gelir ve deneyimlemek ister. görsel adaptasyon sürecine. Kısacası insan. . içinde bulunulan psikolojik durum ve duygulardır. 1966. gereksinimleri vardır. farklı olan öğeler. Söz konusu farklı olma durumu kimi zaman olumlu. hisleri vardır ve sosyal bir canlıdır. Örneğin. Bunlardan ilki ışıktır. “Günışığı. sözgelimi bir bilgisayar gibi. tutumlarını. insanlarla ilişkileri vardır. Özneden kaynaklanan özellikler algılamada en az nesnenin özellikleri kadar etkilidir. yaşam tarzını. bir duvara çarpana dek kim olduğunu bilmiyordu. onları kavrar. kimi zaman olumsuz anlamda kişinin dikkatini çeken özellikleri içerir. s. diğer bir durumda nesnenin algılama özelliklerini etkileyen bir dış faktör karşımıza çıkar. psikolojik ve sosyal özellikleriyle algılamalarının şekillendiği bir canlıdır. Diğer bir deyişle. inançlarını ve hatta zevklerini şekillendirdiği insanın kendi kültürüne ait olmayan öğeleri ya da insanları “farklı” olarak gördüğü ve algıladığı sonucuna ulaşılmaktadır. Işık. kişi kendini aldığı iyi bir haberden dolayı çok mutlu hissettiği bir günde gittiği sanat galerisinde içinde bulunduğu bu ruhsal durum onun resimler hakkında olumlu yargılarda bulunmasını büyük ölçüde etkiler.3. bazen uyaranın kendi yapısından kaynaklanan özelliklerle. yorumlar. Algılamayı etkileyen diğer bir öznel özellik ise. biyolojik bir canlıdır. 3.

s. Bir odadan diğerine geçildiğinde ışıklandırmaya bağlı olarak farklı bir atmosfer oluşur. . s. bir kısmı aydınlatıldığında diğer kısmı yarı ya da tam karanlık kalan düşsel mekandır. fazla kontrast hoş değildir. s.122). 1990. Başka etkenler sabit kalsa da. 1990). müze. Günışığından yarı karanlık bir Romanesk kiliseye geçmek insanda bir çeşit şok etkisi yaratır (von Meiss. sirk gibi yerlerde sahne oluşturmayı olanaklı kılar.122). Bu farklılığın derecesinin algılanması ise görecelidir.122). kişinin çalışırken kendini izole etmesine ve konsantre olmasına yardımcı olur (von Meiss. Le Corbusier (von Meiss. Tiyatro. Bununla birlikte. Sınırlar hayali. Işık-mekan mimarlıkta çok kullanışlıdır. Işık-mekan. fakat mükemmel bir şekilde algılanabilirdir.54 objelerden ve yüzeylerden yansıyan ışığın niceliğine bağlıdır.17 Işık-mekan. Eğer kişi. küçük aydınlatılmış kutunun sınırları dahilinde bulunuyorsa yarı karanlık mekanın bitiş noktası belirsiz gibi görünür (von Meiss. Ofiste ya da evde. mekanı tanımlayan objelerin ya da bileşenlerin ışığı ya da parlaklığı değiştirildiğinde mekanın algılanması değişir. bir seri objeden gelen ışık ve yüzeylerden gelen ışık. Şekil 3. Işıklandırmanın dört temel koşulundan bahsedilebilir: ışık-mekan. Küçük ışıklandırılmış kutu kişinin dikkatini çeker. 1990. La Tourette Şapeli. Eğer gözlemci aydınlatılmış alanın dışında duruyorsa onu. 1990. geniş bir kutunun içinde saydam bir kutu olarak görür. bir obje olarak ışık.

çeşitli ölçeklerde anlamlar taşımaktadır. Bir mekan ile ilgili uygun ve istenilen atmosferin oluşturulmasında renklerin çok katkısı olmaktadır. pürüzlü yüzeylerin pürüzsüz yüzeylere nazaran daha sıcak etkiler . duvarların varlığını vurgulamayarak odaları daha geniş gösterir.208). bazen huzurlu ve hatta tedirgin hissedebilir. sıcak. açık ve mat renklerden daha yakında olarak algılanır (Altan. gözlemci ile elemanlar arasındaki uzaklığın saptanması. farklı renklerdeki mekan elemanlarının varlığı. Mimari bir bütünü oluşturan yapı elemanlarının malzeme farkından kaynaklanan dokusal farklılıkları. s. farklı durum ve boyutlardaki mekan elemanlarının renklerinin. Aynı zamanda. Bazı renkler. bazıları da sıcaklık hissi veriyormuş gibi görünür. mekan elemanları daha uzaktaysa bile. Bununla ilgili olarak. yüzey dokusunda değişiklikler olmasına ve farklı etkilerin bir arada algılanmamasına neden olabilir. 1992. mavi ve yeşil renkli mekan elemanlarından daha yakındaymış gibi algılanır (Altan. sosyal bağıntılara sahiptir. arka planlarına göre zıtlık oluşturacak şekilde konumlandırılabilir (Lang. renkler ve yapma çevrenin renklendirilmesi. Ayrıca. koyu ve parlak renkler. bir kurulum (setting) içindeki elemanlar arasında ve/ya da kurulumların kendileri arasında ayırım yapmaya yardımcı olur.55 Renkler. canlı renkler insan üzerinde harekete geçirici etkiye sahip iken. yani mekanın algılanması. Kullanılan dokularla mekanların niteliklerini değiştirmek mümkün olabilir. mat renklerin dinlendirici özelliği vardır. Bu anlamlar çoğunlukla.19). saraylarda. Lang’a göre. s. 1987. gözlemcinin hangi elemanın daha yakın veya daha uzakta olduğu konusunda karar verebilmesini engelleyebilir. Açık değerdeki renkli yüzeylerin koyu değerdeki renkli yüzeylerden ölçü bakımından daha büyük algılandıkları saptanmıştır (Altan. 1987. s.19). 1987. Bu algılamaların psikolojik ya da/ve de kültürel temelli olup olmadığı belli değildir (Lang. Canlı renkler. 1992. Renklerle kişi bazen içinde bulunduğu mekanda kendini esrarengiz. Sıradan binalar ise daha az renkli olurdu (Lang. 1992.19). yüzeylerinden göze ulaşan renk uyaranlarına bağlı olan renk algılamalarının. s.130). Örneğin. soğuk. Örneğin. s. aynı zamanda psikolojik etkileri ve anlamları da vardır. Objeler. bazen özgür. görmeyi kolaylaştırmak için. Kırmızı ve turuncu renkler.130). s. kiliselerde kullanılırdı. üzerindeki etkisi ile ilgili deneyler yapılmıştır. geleneksel Beijing’de renk bir statü sembolüydü. Örneğin. Renklerin parlaklık ya da matlık durumu yalnızca sosyal ve kültürel bağlantılara sahip değildir.

hareketli ve güçlü bir etki yaratırken. Dikkate etki eden uyarıcı koşullarından ilki.55). s. Estetik açıdan görsel bir kompozisyon oluşturulması da. dikkat olarak adlandırılır. esneklik. devamlılık. Doku farkının yaratılması. oluşturulan formun monotonluğunu bozduğu gibi. çünkü tepkiler genel olduğu kadar kişisel bileşenlere de sahiptir. Çizgi karakterleri ve temel geometrik formların insan üzerinde bıraktığı etkiyi şöyle sıralamak mümkündür: Yatay çizgiler. birtakım düzenleme ilkeleri ile bir araya gelerek bütünü oluşturabilmeleri. Şekil. 1997. düşey çizgiler. 1976. eğri hatlar. bir dereceye kadar kişisel faktörler tarafından saptanır. Bunların. öyle isteseler de istemeseler de. rasyonellik. serbest olmaları dolayısıyla üzerinde her türlü değişikliğin yapıldığı eğri formlar da insanlar üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmaktadır (Albal.54). parlak renklerle oluşturulmuş bir reklam sayfası. parlak . 1997. eşitlik. spiral. Ek olarak. Dikkat. daire. bütünlük. sahip oldukları görsel etkilerin güçlü olup olmamasına bağlı olarak değişiklik gösterir. objelere ve onların anlamlarına dikkat çeker. Keskin hatlı geometrik formlar. Bununla birlikte. çok kuvvetli bir uyaran daha az kuvvetli olana göre daha çok fark edilir. her şey ilk anda algılanamaz. Doğaya baktığımızda çevremizde oluşmuş veya oluşturulmuş tüm nesneler. Formların sahip oldukları özellikler. ya geometrik ya da organik biçimlere sahiptir. bilinçli ya da bilinçsiz. sonsuzluk. Mimarlar. bu şekillere tepki verirler. mekanın işlevine uygun bir form olması (mekan örgütlenmesi). düz hatlar.56 yarattığını ve daha kolay algılandığını söylemek mümkündür. Örneğin. hareket hissi uyandırmaktadır (Albal. s. sorunlardan kopma. rijitlik. Objeleri gören insanlar.11). 1997. objelere şekil verirler. sistem oluşturmaya ve yarattıkları şekilleri gören insanlardan gelen tepkileri doğurmaya yardım eden oran ve kompozisyon kurallarını formüle etmeye çalışmışlardır (Moore ve Allan. kuvvet. s. Çok eski zamanlardan beri mimarlar. yumuşaklık.55). yükselme. elips. daha çok algılanacak belli objeler seçilir. aynı formda olan iki yüzey arasında farklı algılamaların ortaya çıkmasına neden olabilir (Albal. durağanlık. görsel tatminin sağlanabilmesi (güzel olana ulaşabilme) ve uyarıcı bir etki yaratması ile mümkün olur. Tepkinin boyutlarını ölçmek zordur. sonsuz denge. küp. üstünlük. s. Algılamanın belli seçilmiş objelere yönlenmesi. tereddüt. uyarıcı koşulları da dikkate etki eder. insanlara verdikleri psikolojik etkiler açısından da değişiklik göstermektedir.

tekrarlanan bir uyaran daha çok dikkat çeker. geometrik düzenden çok. Düzen. s. hiyerarşi. 3. tekrarlanması ve arka planıyla ya da diğer objelerle zıtlık oluşturması gibi durumlar. s. yani algılanır. basitçe. simetri. ritim. doku. Dördüncü olarak. 1996. Diğer taraftan. kavramsal ve estetik anlamlar yüklemekte ve gözlemcinin algılama deneyimlerini etkilemektedir. datum. ışık gibi uyarana dışarıdan etki eden faktörlerden olabilmektedir. bütünün tek tek her parçasının ahenkli bir düzenlemeyi meydana getirecek şekilde diğer parçalarla tam anlamıyla etkileşim halinde bir araya gelmesi durumunu anlatır (Ching. renk. Işık her ne kadar bir dış faktör olarak görünse de bazen uyaranın kendisi olabilmektedir. Böylece dikkat çeken öğeler diğerlerinden daha önce fark edilir. bir binanın farklı biçimlerinin ve mekanlarının düzenli ve birleşik bütün içersinde algısal ve kavramsal olarak varlıklarını bir arada sürdürmelerini sağlayan görsel araçlar olarak görülmektedir: eksen. dikkat çekici özelliğini kaybettirebilir (Sartain vd.270). düz olana göre daha çok dikkat çeker. düzene yer bırakmayan bir çeşitlilik ise kaos ile sonuçlanır. kalabalık bir yerde.2. dönüşüm gibi (Ching. s. İkincisi. Diğer bir deyişle. hareket ediyor olması. kişinin duyabilmesi için ismini defalarca tekrarlamak gerekebilir. Düzenleme ilkelerinin çoğu Gestalt kanunlarına dayanır.320). Üçüncüsü. siyah sürüdeki beyaz koyun çoğunluktan kolayca ayırt edilebilir (Sartain vd. s. bir uyaranın çok fazla tekrarlanması. çizgi karakterleri ve geometrik formlar gibi uyaranın kendi oluşumundan kaynaklanan özelliklerin yanında.. uyarana işlevsel. algılamaya etki eden nesnel özellikler. . Örneğin.57 olmayana göre daha dikkat çekicidir.3. Titreşen bir ışık. zıtlık oluşturan bir uyaran daha dikkat çekicidir. hareket fark edilmede önemli bir faktördür. Nesnenin kuvvetli olması. gözlemcinin dikkatinin nesneye yoğunlaşmasını sağlar. değişen bir uyaranın değişmeyene göre fark edilme şansı daha fazladır. 1967. Düzenleme ilkeleri.320). Özetle. bir de uyaranın daha kolay algılanmasını sağlayan ve yine uyaranın özelliklerinden kaynaklanan bazı durumlar vardır. Bütün bu özellikler.269). Çeşitliliğe yer vermeyen bir düzen monotonluk ve sıkıntıya yol açar.. 1996. Bunların dışında. 1967.1 Mekansal Bütünlük Mekansal bütünlük bazı düzenleme ilkeleri sayesinde gerçekleştirilir.

sözü edilen biçim ve mekanların önem derecesini ve bunların genel organizasyondaki işlevsel. şekillerin. İfade edilen değerler. doğaları itibarı ile tekrarlanan elemanları kendi içlerinde birleştirir. eksen güçlü. düzenleyici bir araçtır. Kirişler ve kolonlar.18 Boyut ve şekil yoluyla kompozisyonda hiyerarşi oluşturma (Ching. s. etrafındaki biçimleri ve mekanları düzenli ya da düzensiz bir tarzda düzenleyen bir çizgidir. ki elemanların önemi buna göre ölçülür.339).322). Bu farklılıklar. görünümün ve insanların içeriye girmesini sağlamak amacıyla sürekli olarak binanın yüzeylerinde delikler açar (Ching. tasarımcının kararlarına bağlıdır.356). Her tür koşulda. Bu değer sistemi. belki de mimarlıkta biçimleri ve mekanları örgütleme araçları arasında en temel olanıdır. biçimsel ve simgesel rollerini yansıtmaktadır. kişisel ya da kültürel olabilir. Pencereler ve kapılar. Hayali ve görünmez olmasına rağmen. belirli çizgilerin. s. 1996. Neredeyse bütün bina tipleri. ortaklaşa. bireysel. 1996. Bir simetri hissini anıştırmasına rağmen denge de ister (Ching. mimari kompozisyonların hepsinde olmasa da çoğunda. Ritim bu temel tekrar fikrini. kompozisyonun içerdiği biçimler ve mekanlar arasında gerçek farkların olduğunu ima eder. Şekil 3. bir anlamda. . s. o binanın biçimleri ve mekan arasında görülür. hiyerarşik bir düzenin oluşturulmasında önemlidir (Ching.58 Eksen. s. 1996. ihtiyaç ve arzularına. baskın. doğal olarak kullanıcıların özgül konumuna. havanın. biçimlerin ya da renklerin düzenli ve armonik bir şekilde kendini tekrar etmesine denir.338). mimarlıkta türlü biçim ve mekanları organize etmek amacıyla kendi bünyesine dahil eder. durmadan yinelenen strüktürel girintiler ve mekan modülleri oluşturmak üzere kendilerini tekrarlar. Uzayda iki nokta tarafından meydana getirilen. bina elemanları arasındaki işlevsel ve simgesel farklılıkların yansıtılış tarzı. ışığın. 1996. Ritim. Hiyerarşi ilkesi.

II. s. bu modeli eldeki tasarımın özgül koşullarına ve bağlamına yanıt verecek şekilde bir dizi akılcı oynamayla dönüştürmesine imkan tanır (Ching. s.20 Tekrar ilkesi (Ching.59 Şekil 3. ortak olarak paylaştıkları görsel karakteristiklere göre. Elemanların tamamen aynı olması gerekmez.357). Beyazıd Külliyesi. Bursa (Ching. s. ama yine de bunları aynı aileye ait kılan ortak bir adı paylaşabilir (Ching. türlü elemanları şu seçeneklere göre gruplandırma eğilimi gösterilir: yan yana oluşları ya da birbirlerine yakınlıklarına göre.357). s. 1996. Dönüşüm ilkesi bir tasarımcıya. Tekrar ilkesi. 1996. Gelişigüzel bir kompozisyon içinde. Şekil 3. bu algısal kavramların her ikisini de kullanır. düzenli elemanların çizgisel örüntüsüdür. Bu elemanlar sadece ortak bir özelliği. 1996. her elemanın kendi başına benzersiz olmasına izin veren. 1996. Tekrarın en basit biçimi. ancak tekrar edecek şekilde gruplanması önemlidir. bir kompozisyon içindeki yinelenen elemanları düzenlemek için.370).19 Tekrar. biçimsel yapısı ve elemanlarının düzenlenişi uygun ve akla yatkın olan mimari bir modeli prototip olarak seçip. Söz konusu düzenleme ilkelerinin gerçekleştirilmesi aşamasında mekanları oluşturan .363).

sekizgen. yansıtıcı/emici. Bu kabul.21 Kare formun sahip olduğu ışınsal alanlar (von Meiss. Örneğin. açıklıklar oluşturulduğunda karenin ışınsal alanlarının aldığı durumu göstermektedir.21’teki ilk şekil. Karşıtlık ifadelerinden bazıları. geometriyi mimari tasarımı disipline etmek için önemli bir gereklilik haline getirir. karenin temel özelliklerini değiştirmek ya da geliştirmek için hangi noktalarda araya girileceğinin belirlenmesinde yardımcı olur. yüksek/alçak. Karenin ya da dairenin “dönüşümü”.60 geometrik formların özelliklerinin bilinmesi yararlı olur. silindir… (2) Mekanların toplanışı: Bir seri mekanı gruplamak için kullanılan. çevresinden. köşelerden. onu belli bir yerin ya da durumun koşullarına adapte edebilmek amacıyla. kıvrımlı/düz. ışınlar. köşegenlerinden. daire. Her bir geometrik figürün güç çizgileri belirlendiğinde. mekan gruplarının yoğunluğu ve strüktürel düzenlilik. Geometrinin rolü iki başlıkta incelenebilir: (1) Belli temel geometrik figürlerin mekansal özellikleri: kare. −büyük ve küçük: geniş/dar. s. . Şekil 3. karenin sahip olduğu ışınsal alanları göstermektedir. “gerçek” geometrik özelliklerinin işlenebildiği yollar bulmaya çalışır. −aydınlık ve karanlık: ışık/gölge. yalnızca temel figürün özelliklerini kavradıktan sonra mümkündür. Diğer iki şekil ise. kare için. mimar.113). küp. içbükey/dışbükey. Mekanların Geometrisi: Rasyonelliğe olan istek. −pozitif ve negatif : katı/akışkan. Mimari mekanda düzen ve bütünlük sağlayan özelliklerden biri de karşıtlıktır. 1990. mekanlara ulaşılabilirliği sağlayan ve onları taşıyıcı bir strüktüre oturtan organizasyonun temel formları. kenar ortaylarından ve merkezinden doğar. Şekil 3.

formal özellikleri (yüzeylerin.195). peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar.44). Bir binanın “canlı” olması için yatay ve düşey. kokunun ve dokunmanın yoğunluğu). mimarlar. algılamayla yapılan her şey anlamına gelir (Lang. zıt durumda olan iki öğe aralarında bir diyalog oluşturur. “güzel sanatlarda beğeni çalışmaları” anlamına gelmek üzere kullanılmıştır. Bu demek oluyor ki. bir objenin ya da bir sürecin güzel ya da en azından memnuniyet veren bir deneyim olarak algılanmasına katkıda bulunan faktörleri tanımlamaya. Estetik bilimi. zıtlıkları içermesi gerekir (Barry. çünkü estetik olgusunda hem nesneden kaynaklanan etkiler.3 Estetik Olgusu Estetik terimi. s. Karşıtlık. bir de estetik olgusu vardır. Kelime biliminde. uzun zamandır. aydınlık ve karanlık vb. 1987. başkaları için estetik izlenimler yaratma konusuyla meşgul olmuşlardır. Bir formun anlamı karşıtı tarafından vurgulanır (von Meiss. dokuların. rengin. . anlamaya ve insanoğlunun yaratmaya ve estetik olarak memnuniyet veren görüntülerden hoşlanmaya olan yeteneğinin doğasını anlamayla ilgilidir (Lang. 1987. farklılık oluşturmaya yardımcı olur. bir çevre. s. sesin. 3. Estetik olgusunu bu iki başlıktan birinde değerlendirmek zordur. hoş duyumsal deneyimler sağlıyorsa ve zevk veren sembolik bağlantılara sahipse estetik olarak memnuniyet vericidir. Dahası.181). s. Algılamaya etki eden nesnel ve öznel özellikler yanında. Bu üç durum aynı zamanda üç çeşit estetik olgusunun da birer ifadesi olmaktadır: duyumsal. İç mekan tasarımcıları. Eğer.179). uyarıcı enerjinin çeşitleri (bir gözlemci ya da kullanıcının ilgilendiği ışığın. hem de gözlemcinin iç dünyasından kaynaklanan oluşumlar söz konusudur.3. s. ışıklandırma ve renklerin kurulması yoluyla çevrenin modellenmesi) ve modellerle ortaya çıkarılan bağlantılar zevk verici durumları oluşturur. çevremizi düzenlemek için kullandığımız ilkelerden biridir. Zıtlık oluşturan bileşenler. 1990. durağan olmayan bir durum sergiler. 1750 yılında Alexander Blaumgarten tarafından. 1957. Karşıtlık.61 −düşey ve yatay −doğal ve yapay şeklinde sıralanabilir.

bunun sebebi. Formal estetik.188). çevrenin geometrik yapısına dair kararlar vermek zorundadır. Bu model. “beğeni” kavramı herkes için farklı olabilir. bütün bunlar öyle durumlardır ki. Çevre. karmaşıklığın derecesi. çevrenin görsel yapısıdır (Lang. s. 1987. kişi algılamanın duyumsal yönüne dikkat kesilir. duyularla algılanır.188). Bir tasarımcı. s. Lang. aşırı sıcakta kalmak. Duyumlar. formları ya da çizgileri oluşturmak amacıyla gruplanır.186). Lang’a göre. ki söz konusu ilkelerle tasarlanan mekanlar kişiler üzerinde estetik etkiler oluşturur. s. Bununla birlikte. ritim. ışıklandırma ve gölge efektleri formal estetiğin ilgili konularıdır. rüzgarın tende oluşturduğu his ile. 1987. Işık ve gölge lekelerinin arasında ilerlemek. Tasarım eğitiminde formal estetiğin yer alma şekli 1930ların Bauhaus ekolü ve algılamada Gestalt teorisine bağlı olarak düşünülür. renk lekeleri halinde. 1987. ölçek.180).186). büyük ölçüde. Diğer bir deyişle. normdan saptıklarında onların farkına varılır. fakat kişilerin beğenileri estetik biliminin tespit ettiği durumlara yönlendirilebilir. tasarımda en temel bileşenin nokta olduğu söylenir. tasarımla ilgili bir benlik bilincinin başlangıcından beri tasarımcılar için bir endişe konusu olmuştur. Temel tasarım eğitiminde çoğunlukla.62 formal ve sembolik estetik. öznel ve içsel analizlere dayanmaktadır (Lang. Duyumsal estetik. bu bileşenleri kullanarak mekanları oluştururken bazı düzenleme ilkelerine başvurur. 1987. çevrenin geometrisini oluşturan temel bileşenleri düşünerek başlar ve bu bileşenlerin kompozisyondaki organizasyonlarını göz önünde tutar (Lang. duyumsal estetiğin daha az önemli olması değil. Yapma çevrenin formal estetiği üzerine kurulan cümleler içerikte ve amaçta çeşitlilik göstermekle beraber. bunları genelleştirilmiş bir modelle yeniden sunmak mümkündür. Düzlemler. Çevre. Tasarım ya da estetik ile ilgili bir . bu bileşenlere ayrıştırılabilir ve tasarımcı bir binanın görsel yönünü kağıt üzerinde sunarken bu bileşenleri kullanır (Lang. çünkü bu konudaki spekülasyonlar. s. renk. Noktalar. hacimleri oluşturur. bir düzlemde yürürken kaslarımızda oluşan basınçla. Bu endişenin odak noktası. Bir mimar. s. çünkü estetik oluşumları sağlayan bazı genel nesnel özellikler mevcuttur. bir insanın çevreye olan tepkisinin önemli bir bileşenidir (Lang. diğer bir deyişle. rüzgar yüze vururken kumsalda yürümek. dondurucu soğuğu hissetmek. oranlar. 1987. çevresel tasarımcıların formal ve sembolik estetik konularıyla daha çok ilgilendiklerini belirtmiştir. Şekiller. hakkında çok az şeyin bilinmesidir.

Düzen. Şekil 3. İspanya (Ching. Fakat. Bu ifadedeki “iyi”. bir görsel kompozisyonun ne derecede “iyi” olduğunu bildirir. değerlendirmeyle ilgili bir kavram değildir. bir temel prensibe dayalı olarak bileşenlerin bir kompozisyon oluşturmasıyla ortaya çıkar. düzenlilik. İyi figürler şu özelliklere sahiptir: simetri. s. yalınlık ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılmaktadır. düzen. sıklıkla. Gestalt düşüncesine dayanarak. düzenli bir çevre. Görsel organizasyonda Gestalt kuralları. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü oluşturmasıdır. görsel organizasyonda Gestalt kurallarını kullanarak basit mimari formlar yaratmak kolaydır. görsel karmaşıklığın herhangi bir seviyesini kapsayabilir.63 eğitim almamış kişiler bu etkiyi yalnızca hissederek (sezgi yoluyla) fark edebilirler. düzenli formların daha kolay görüldüğü hipotezini destekleyen önemli deneysel kanıtlar vardır. Ve de. 1996. ki bu üniteler bileşenlerin kombinasyonlarıdır. 1987. En yüksek derecede basitlik. kapsam. Arnheim’e göre (1977). şeklinde tanımlanabilir. Düzen ve düzensizlik.189). basit ya da kompleks olarak algılanan ünitelerin. Formal . analizi için temel oluşturur. içindeki parçaların gereksizliği. bileşenlerin ilişkilerinin gelişigüzel olduğu ve bazı kurallar tarafından yönetilmeyen bir çevredir (Lang.362). s. Bütün organizasyon kurallarını kapsayan ilke. basitlik ve karmaşıklık konuları mimarlık teorisi kurucularının (Venturi gibi) ve davranış bilimcilerin (Arnheim gibi) yıllar boyu dikkatini çekmiştir. düzen.22 Villa Hermosa’dan bir görünüm. bu yasalar. Düzenli olmayan bir çevre. ahenk. bütünlük. özlülük ve en yüksek derecede basitlik. bir form yapay bölümlere ne kadar az sahipse meydana gelir. Tekrar edilen bileşenlerle kurulan basit. Pragnanz yasalarıdır.

Öyleyse. bina boyutlarına estetik bir mantık vermek amacıyla mimari biçim ve mekanın işlevsel ve teknik belirleyicilerinin ötesine geçer. süreklilik . Bu ilişkiler sıradan bir gözlemci tarafından hemen algılanamasa da. herhangi bir oranlama sisteminin altında yatan şey karakteristik bir oran. 1987. s. oranlama sistemleri neden kullanışlıdır ve mimari tasarımda neden bu kadar önemlidir? Bütün oranlama kuramlarının amacı. Oranlama sistemleri.189).284). Öklid’e göre. mimari tasarımda çok sayıda elemanı. Söz konusu sistemler. bunların parçalarının hepsini aynı oranlar dizisine uydurmak yoluyla görsel olarak birleştirebilir. binanın parçaları arasında olduğu kadar parçalar ve bütün arasında da tutarlı bir görsel ilişkiler dizisi oluşturur. görsel kurguda elemanlar arasında bir düzen hissi oluşturmaktır. s. orandır. bir kesir iki benzer şeyin niceliksel karşılaştırılması. bir oranlama sistemi. Bir oranlama sistemi tarafından düzenlenen bir tasarımın boyutları ve ilişkileri kesin ve nesnel olarak herkes tarafından aynı tarzda algılanamıyorsa. Bir mekan dizisi içinde bir düzen hissi sağlayıp.64 estetikte önemli olan diğer bir konu. mimarinin fiziksel boyutlarını. oranını ve ölçeğini algılayışımız kusursuz değildir. Aslında. bu nedenle algılama şeklimizi nesnel ve kesin bir şekilde kontrol etmek ve önceden kestirmek son derece zordur. 1996. s. mimarlıktaki ritim olgusu yoluyla düzen kavramıyla ilişkilidir (Lang. oran ise bu kesirlerin eşitliği ile ilgilidir. Şekil 3. kabul edilebilir ve hatta bir tekrarlanan deneyimler dizisi ile tanınabilir. Böylece. Oran. Belirli bir zaman dizisinin ardından. bir bağıntıdan diğerine iletilen sürekli bir niteliktir.284). 1996. Perspektifin ve uzaklığın kısaltımı ve kültürel önyargılar nedeniyle algılayışımız bozuma uğrar.23 Oranlama sistemleri (Ching. parçadaki bütün ve bütündeki parçalar görülmeye başlanır (Ching.

s. bina kesitlerinin vb. sözlü olmayan mekanizmalardır (Lang. Estetiğin diğer bir türü olan sembolik estetik. insanlar için potansiyel sembolik anlamlarla doludur. s. öznel bir eksene sahip iken. 1987. Yapma çevrenin sembolik anlamlarıyla kimliklendirme (bu tek faktör olmamakla birlikte). özlülük ve en yüksek derecede basitlik). Örneğin. Böylece. formal estetik tamamen nesnenin özellikleriyle ilişkilidir. düzenlilik. Mobilyaların. insanların kendileri. ahenk. Bu anlamları fark edebilmek. Binanın iç ve dış elemanları arasında ilişkiler kurabilir (Ching. bütünlük. oran kavramıyla ve içindeki parçaların gereksizliği.65 hissini artırabilir. Gestalt ilkeleriyle (simetri. birbirinin karşıtı olan renkler (kırmızı-yeşil. birbirini tamamlayıcı ve amaca uygun renklerin kullanımıyla sağlanır. önde ise sıcak renkler (kırmızı. Duyumsal ve sembolik estetik.mavi gibi). bir objenin araçsal kullanımının arkasında bir bağlantının olduğu yerde meydana gelen bir bilişsel sürecin bir sonucudur (Lang. s. s. Bununla birlikte. çevrenin insanlara hoşnutluk veren modellerinin çağrışımsal anlamlarıyla ilişkilidir (Lang. 1987. insanların çevre ve kendileri hakkındaki fikirlerine eklemelerde bulunur. Yapma çevre. 1987. insanların kendilerini bir yere ya da bir gruba ait hissetmelerinin önemli bir yoludur (Lang. kapsam.205). Görüldüğü gibi. s. Bir sembol. bütün bu özellikler de yine düzen oluşturma yoluyla estetik deneyimler sağlar. sosyal statüleri ve dünya görüşleri hakkında mesajlar iletmek için kullandıkları. Bu uyum. düzenin sağlanmasında katkısı olan diğer bir nesnel özelliktir. bilinçli ya da bilinçsiz. Bir mimari kompozisyonda renklerin uyumlu kullanılması sonucunda estetik durumlar oluşturulabilir. turuncu gibi) kullanılarak yakınlık-uzaklık.285). 1996. büyüklükküçüklük etkisi vurgulanabilir.180). insanların birbirleriyle iletişim kurma şekillerinden biridir. çelişkiyi ve uyuşmazlığı önleyecek biçimde bir bütünü gerçekleştiren ve alışılmışlık arttıkça belirginleşen bir düzen kavramından söz edilmiştir. geçmişleri. Renk. formal estetikte. Semboller. estetik olgusunu tamamen öznel ya da nesnel temele oturtmak mümkün değildir. 1987. estetik olgusu da algılamayı etkileyen kavramlardan biridir. . mor-sarı gibi) kullanılarak bu renklere sahip olan nesnelerin birbirini “tamamlaması” sağlanabilir ya da arka planda soğuk renkler (mor.204).203). sembolik anlamları.

çünkü insanlar kendilerine hoş gelen.4 Mekansal Algı Türleri Mekansal algı türleri. boyutsal. kokusal. Bir . s. memnuniyet olgusuyla yakından ilişkilidir. Ölçek.1 Boyutsal Algılama Boyutsal algılama. algılamayı irdelerken göz ardı edilemeyecek bir konudur. objelerin fiziksel ölçüleriyle. dokunsal. dolayısıyla başka bir objeyle ilişkili olarak önem ve anlamlarıyla ilişkilidir. görsel.66 Estetik konusu. Bu nedenle. ölçeğin gerçekte ne olduğu çok açık değildir. Güzellik.3. Şekil 3. çeşitli ölçülerin düzenlemelerini içerir. Örneğin.3. bir bilim olarak görülmektedir. beğeni duygusunu oluşturacak genel nesnel özellikler bulunmaktadır. 3. Bunlar.24 Görsel ölçek (Ching. kullanıcıların hem estetik algılamalarına hitap eden mekanlar yaratmak için.4. Mimarlar. her binanın her parçası bir ölçüye sahiptir. estetik kavramı. görsel algılamanın bir parçası olarak görülebilir.314). fakat estetik. beğendikleri şeyleri deneyimlemek isterler. Böylece ölçek. duyularla gerçekleşen algılamalara göre çeşitlendirilmiştir. oldukça öznel bir konudur. işitsel. büyük ölçekli bir konut yerleşmesinden söz ederken genellikle onun büyük olduğu ifade edilmek istenir. 3. ısısal algılama ile hareketin ve mesafenin algılanmasıdır. hem de beğenilerini yönlendirebilmek için uğraşırlar. 1996. Bununla birlikte. Ne kadar anlamsız ya da düz olursa olsun.

67 mimari çizimin ölçeği olduğu söylendiğinde, kağıt üzerindeki ölçümlerin gerçek bina üzerindeki ölçümleri temsil ettiği anlatılmış olur. Ölçek kavramını bazı başlıklar altında incelemek mümkündür: minyatür ölçek, anıtsal ölçek ve insan ölçeği gibi. Ölçek kelimesi kullanıldığı zaman, bir şey, başka bir şeyle kıyaslanıyor demektir. Minyatür ölçek, daha küçük olan bir şeyi anlatır (Moore ve Allan, 1976, s.17). Anıtsal ölçek, bir anıtın ölçüsünü ve insan ölçeği, bir insanın ölçülerini anlatır. Ölçek, ölçüyle aynı şey değildir. Ölçek, objelerin ölçülerinin birbirleriyle kıyaslanmasını öngören göreceli ölçüdür; bir şeyin ölçüsü ise, başka bir şeye göre görecelidir. Başka neye göre göreceli? Ölçeğin niçin mimarlıkta faydalı bir araç olduğunu anlatan birçok olasılık var: Bütüne göre göreceli: Binalar parçalardan oluştuğu için, parçaların ölçüsü bütüne göre göreceli olan bir ölçek oluşturur. Bir evin cephesi, örneğin, pencerelere sahiptir. Cephe ya da pencereler ne kadar büyük olursa olsun, birbirleriyle ilişkileri sebebiyle bir ölçeğe sahip olacaktır (Moore ve Allan, 1976, s.18). Diğer parçalara göre göreceli: Eğer aynı cephedeki bir pencere, diğerlerinden daha küçük ya da büyükse, gerçek ölçüleri ne olursa olsun, başka bir ölçek ortaya çıkar. Genellikle bu, farklı ölçülere sahip olan pencerenin arkasında önemli bir şeyler olup bittiğinin işaretidir. Alışılmış ölçüye göre göreceli: Objelerin pek çok çeşidi alışılmış bir ölçüye sahiptir. Eğer bir obje, olağandan çok büyük ya da çok küçük ise bu ilişki çerçevesinde, tek başına daha büyük ya da daha küçük bir ölçeğe sahip olur. İnsan ölçeğine göre göreceli: Kapılar, yataklar, sandalyeler vb. mutlaka bir insan ölçeğine sahiptir. Bu nesnelerin ölçüleri insan vücudunun boyutlarıyla ilişkilidir; aksi takdirde insanlar bunları kullanamaz. İnsan ölçeği teriminin geniş anlamda kullanılmasıyla doğan problemler, insanlar ölçüde farklılık gösterdiğinden binanın bütün kısımlarının insan vücudunun ölçülerine tam olarak uydurulmasının zor olduğu gerçeğiyle başlamıştır (Moore ve Allan, 1976, s.19). Yine de, birtakım ergonomik ve kinestetik genellemeler ve kabuller mevcuttur. Steen Eiler Rasmussen, Experiencing Architecture adlı eserinde şu ifadelere yer vermiştir: “Villa Foscari’de odaları ayıran duvarların kalınlıklarının farkına varırsınız, bunların her birine nihai ve kesin bir biçim kazandırılmıştır. Merkezi salonun haç şeklindeki kollarının her iki ucunda 16x16 feet ölçüsünde bir kare oda bulunur. Salon ise, biri 12x16, diğeri de 16x24

68 feet (diğerinin iki katı) olan bir büyük ve bir küçük iki dikdörtgen odanın arasına yerleşmiştir. Küçük olanın uzun duvarı, büyük olanın da kısa duvarı, kare oda ile ortaktır. Palladio, bu basit oranlara büyük önem vermiştir: 3:4, 4:4, 4:6; bunlar müzikal armonide de bulunan oranlardır. Merkezi salonun eni 16 feet kadardır. Boyunun ölçüsü ise bu kadar kesin değildir; çünkü duvar kalınlıklarının odaların boyutlarına eklenmesi gerekir. Bu iç içe geçmiş kompozisyonun içinde salonun özel etkisi, asma kata bakan yan odaların üzerinde yükselen tonozlu tavanın görkemli yüksekliği ile yaratılmaktadır. Ancak şunu sorabilirsiniz: Ziyaretçiler bu oranları gerçekten de deneyimlerler mi? Yanıt evettir; kesin ölçüleri değil de bunların ardındaki temel fikri deneyimlemektedirler. Her odanın büyük bir bütün içinde ideal bir biçim ile var olduğu soylu ve sağlamcı bütünleşmiş bir kompozisyon izlenimi edinirsiniz. Aynı zamanda odaların boyut bakımından ilişkili olduğunu hissedersiniz. Hiçbir şey değersiz değildir; her şey görkemli ve bütünseldir.” (Ching, 1996, s.277). Ölçek herhangi bir şeyin boyutunun başka bir şeyin boyutuyla veya referans olarak alınan bir standart ile kıyaslanmasını gerektirir; oran ise bir parçanın hem öteki parçalarla hem de bütünle kurduğu uyumsal ilişkiyi belirtir. Bu ilişki sadece bir büyüklük ilişkisi değil, bir nicelik veya derece ilişkisi de olabilir (Ching, 1996, s.278). O halde, bir mekanın ve onun oluşturan bileşenlerin görsel olarak duyumlandığı, sezgiler ve hisler yoluyla algılandığı söylenebilir. Boyutsal özelliklerin içerdiği ölçek ve oran kavramları, mekanlarda uygulandığında, estetik duygulara hitap eder ve de/ya da işlevsel gerekliliklerin bir yansıması olarak kullanıcının karşısına çıkabilir. 3.3.4.2 İşitsel-Kokusal Algılama

İnsanlar, çoğu zaman bir mekanda ya da kentsel bir alanda kendilerini seslerin ve kokuların yönlendirdiğinin bilincinde olmaz; fakat bu durum, seslerin ve kokuların algılamada önemsiz olduğunu göstermez. Tam tersine, gözler aracılığıyla elde edilen bilgilerin diğer duyularla elde edilen bilgilerden daha fazla olduğu gerçeğiyle birlikte, işitsel ve kokusal deneyimler insanlarda çok güçlü uyarımlar ve çağrışımlar ortaya çıkarabilmektedir. Ittelson ve Proshansky’e göre, insanlar çevreyi görsel deyimlerle düşünme eğiliminde olmalarına rağmen, işitme ve koklamanın rolleri eşit derecede önemlidir. Hayal edebilme yeteneği görsel olmak zorunda değildir. Sesler, mekansal duyularımıza ve mekansal yönlenmelerimize yardım eder; trafiğin akışı, sokak müzisyenleri gibi (Ittelson ve

69 Proshansky, 1974). Ya da, bir aile büyüğüne ait eski bir evin kokusu belki yirmi yıl sonra çok farklı bir içerikte ortaya çıkabilir ve kişiye o eski evin bazı imgelerini hatırlatabilir (von Meiss, 1990, s.15). Bunun gibi, çoğu kent, güçlü kokusal elemanlara sahiptir; açık marketler, balık tezgahları gibi (Ittelson ve Proshansky, 1974). Bir mekanın işitsel özelliklerinin o mekanın kullanılabilirliğini büyük ölçüde etkilediği durumlar vardır. von Meiss, söz konusu durumu şu örneklerle açıklamıştır: Bir sınıf ne kadar geniş, iyi aydınlatılmış, iyi bir mekansal kompozisyona sahip olursa olsun, eğer içindeki eko belli sınırları aşmışsa bir işkence mekanına dönüşür. Akustik olarak “ölü” bir kilise dini karakterini kaybeder. Bir eve girişi sağlayan çakıllı bir yol ziyaretçinin adımlarını ev sahibine ilan eder (von Meiss, 1990, s.15). Bir süpermarkette çalan ağır tempolu bir müzik alıveriş yapan kişilerin mekanda daha uzun süre geçirmelerini sağlarken, bazı lokantalarda insanların bir an önce yemeklerini yiyip mekandan ayrılmalarını sağlamak amacıyla hızlı müzikler çalınabilir. Su sesi yatıştırıcı etkisiyle kullanıldığı mekanın kullanıcılar üzerinde hoş etkiler bırakmasına katkıda bulunur. 3.3.4.3 Dokunsal Algılama

Dokunsal ve görsel mekansal deneyimler birbirine çok bağlıdır. Mekanın algılanması üzerine yorumları olan sanatçı Braque, görsel ve dokunsal mekan arasında şöyle bir ayrım yapmıştır: Dokunsal (tactile) mekan, gözlemciyi objelerden ayırırken, görsel mekan objeleri birbirinden ayırır (Hall, 1966, s.57). Dokunma iki sebeple mimarlıkta özel bir yere sahiptir. Bir taraftan yerçekimi nedeniyle kaçınılmazdır; diğer taraftan formları ve dokuları görme yeteneğimiz sayesinde önceden tahmin edilebilir. Kişi, ayakta durması ya da yürümesi durumunda zeminle dokunsal ilişki kurar. Şu çok iyi bilinmelidir ki, güzel objelere sadece bakmak yeterli değildir. Kişi, onlara dokunmak, onların ağırlıklarını ölçmek ve yüzeylerin, formların dokunsal özelliklerini test etmek ihtiyacı duyar (von Meiss, 1990, s.15). 3.3.4.4 Görsel Algılama

Görme, en son evrim geçiren ve en kompleks duyudur. Gözler aracılığıyla diğer duyulara göre çok daha fazla bilgi, dokunma ya da duyma yoluyla olana göre daha geniş bir rotayla sinir

1966. • engelleri aşarak ve tehlikeyi önleyerek arazide yürümek. temel izlenimler anlatılabilir. Ona göre. ne kadar genişlikte olduğunu ve hareket edip etmediğini görürler. Objelerin belirli şekilleri ve uzayda belirli konumları vardır. insanları ve bir mesafedeki pek çok malzemenin fiziksel kurgusunu tanımlamak. bitmiş bir ürün sunulur (Carlson. İnsan görürken öğrenir ve gördükleri öğrendiklerinden etkilenir (Hall. Psikologlar. bilinç dışı gerçekleşen bir süreçtir. duyusal araçlarımız tek başına algılamayı gerçekleştiremez. algılama. Bir manzaraya dikkatlice bakıldığında. s. tanıdık nesneleri ve daha önce hiç görmedikleri bir nesneyi gördüklerini fark ederler. diğerlerinin duygusal durumları hakkında bilgi elde etmek gibi (Hall. hızlı. Arka planlar ise aslında formsuzdur ve çoğunlukla. Algılamanın olması için. 20100 feet yarıçapındaki bir daireyle sınırlıdır. planlı değildir. önce objeyi görme ve sonra algılama şeklinde gerçekleşmez. daha çok. 1993. şekil ve zemin kelimelerini bir objeyi ve onun arka planını adlandırmak amacıyla kullanırlar. Görme duyusu kullanılarak bir yere. mesafeleri belirleyebilir ve hareketleri fark edebilir. 1966. bakmak ve görmek aynı şey değildir. otomatik. görme gücüyle yıldızlar görülebilir.61).62). gözlerimizle aldığımız bilginin iç ortamda bir süreçten geçmesi ve sonunda yorumlanması gerekir. Görsel algılama sürecinin farkında olabilmek yalnızca bu süreç tamamlandıktan sonra olur. • yiyecekleri. s. Fakat.133). Carlson’a göre.70 sistemine gönderilmektedir. bir şekil ya da bir arka planın parçası olarak sınıflandırılması parçanın gerçek özelliği değildir. insanlar. her bir nesnenin nerede konumlandığını. Carlson. “Görme” denilen şey budur. obje doğrudan algılanır. İnsanda gözler. Bu süreç. önlerinde bulunan objelerin konumlarının yorumlanmasına yardım etmek görevindedir. Böylece görsel sistem. Diğer bir deyişle. Kişiye. gördüklerine değer biçmek. • aletler yapmak. Carlson’a göre. Oysa. şekilleri algılayabilir. nesneleri gördüklerini vurgulamıştır. insanların dünyaya baktığında renkleri ya da gölgeleri değil. Bu durumda duyusal bir aktivite gerçekleşmiş olur. Görsel algılamada önemli olan bazı durumlar ve ilkeler vardır. Bunlardan biri şekil-zemin ilişkisidir. s. Ancak. sürecin detayları değil. bir objeye bakılabilir. Bir parçanın. pek çok fonksiyonu yerine getirir. gözlemcinin davranışına . kendini ve diğerlerini eğitmek. gördüklerimizin çoğu obje ya da arka plan olarak sınıflandırılabilir. bu. Gözleri görmeyen bir adamın dış mekanda elde ettiği bilgi. objeleri ve bir parçası oldukları bütünü algılamadan bileşenlerin farkına varılamaz.

Obje ve arka plan durumunun oluşumu Gestalt kanunları tarafından da belirlenebilir. Bunlardan bazıları: şiddet. belli bölümlerini arka plan olarak algılama eğilimini etkileyen. s. s. uyarana bağlı bir dizi koşul vardır.25 Şekil-zemin ilişkisi. o zaman şekil onlardır.26 Yakınlık ilkesi (Lang vd.. değişim. Carlson.102). Carlson bunu şu örneklerle açıklamıştır: Eğer gökyüzünde uçan kuşları izliyorsanız. . Bazen neyin obje ve neyin arka plan olduğu konusunda belirsiz ipuçları olur (Carlson. şekil-zemin ilişkisinin gözlemcinin bakış açısına bağlı olduğunu ifade etmiştir. Bununla birlikte.71 bağlıdır.137). resim arka planın bir parçasıdır.ac.aber. Eğer. Eğer duvarda asılı bir resme bakıyorsanız.. 1967. hareket eden bulutları izliyorsanız. uyaranların belli bölümlerini şekil. Şekil 3.uk/media/Modules/MC10220/visper06. Şekil 3.270). 1974. o bir objedir. koyu renkli ve daha küçük alanların şekil olarak algılanması eğilimi (http://www. onlar şekildir ve onların arkasındaki mavi gökyüzü ile bulutlar arka planın parçalarıdır. tekrar ve zıtlıktır (Sartain vd. s.html). sizinle duvar arasında durmakta olan bir kişiye bakıyorsanız. onun yerine. 1993.

Kapanma kanununa göre.72 Benzerlik kanunu. s. . Şekil 3. bununla birlikte tamamlanmamış imge algılanır. birdenbire keskin bir viraj yapar şekilde algılamaktan daha kolaydır. 1993. eğer kalemle boşluklar kapatılırsa figür üçgen gibi görünecektir. Şekil 3. Örneğin. Çoğu kez. Şekil 3.139). 1993. görsel sistem kayıp bilgiyi giderir ve tamamlanmamış figürün dış konturunu kapatır. Uygun devamlılık. Şekil 3. s.28 Uygun devamlılık ilkesi (Carlson.29 Kapanma kanunu (Carlson. tahmin edilebilirliğe ve kolaylığa işaret eder. 1993. birbirine benzeyen bileşenlerin aynı formun parçası olarak algılandığını ifade eder. Şekil 3.27 Benzerlik kanunu (Carlson. Şekil 3.139). bir nesne diğerini kısmen örter.29 bir üçgene çok az benzemektedir. s.29’daki iki renkli nokta gurubundan hangisi siyah noktalardan oluşan çizginin devamlılığını en iyi tanımlar? Çizgiyi düzgün bir rotayı izler şekilde algılamak.139).27’de baklava formu karenin içinde kolayca görülebilir.

Hayvanın üzerindeki bileşenleri gruplamak için bir taban yoktur. s. aynı doğrultuda hareket eden bileşenlerin birbirine ait olarak ve bir figür oluşturacak şekilde algılanacağını ifade eder. Şekil 3. Bununla birlikte. Ormanda bir hayvanın yüzeyi arka plandaki elementlerin aynısıyla kaplanmışsa kamufle edilmiştir. mekan organizasyonunda ve mekan bileşenlerinin bir araya getirilmesinde Gestalt ilkelerinden ağırlıklı olarak yararlanılmaktadır. kullanıcıların mekanları tasarımcının istediği doğrultuda algılamasını sağlamak için faydalı birer araç olmaktadır.273). dengeli ve tamamlanmış olmaya eğilimlidir. iyi bir şekilde saklanmış halini korur. Hayvan sabit kaldıkça. s. Buna göre. uyaranlar gözlemci tarafından “faydalı” formlar olarak algılanma eğilimindedir. Özellikte mimarlıkta. Zayıf formları faydalı formlarmış gibi algılama eğilimi vardır (Sartain vd. 1967. Gözlemcinin algılamalarının eğilim gösterdiği belli formlar vardır. Şekil 3. Gestalt ilkeleri.30’da faydalı formlar ve zayıf formlar görülmektedir. 1967. hareket ettiği anda. . 1993. Algılamada Gestalt teorisinin temel kanunlarından biri de Pragnanz Kanunları’dır. Bunlar faydalı formlar olarak adlandırılır. yüzeyindeki bileşenler de onunla birlikte hareket eder ve hayvanın formu çabucak algılanır (Carlson...73 Sonuncu Gestalt organizasyon kanunu harekete dayanır. s. Genelde. çünkü sınırları anlaşılmaz hale gelmiştir.273). simetrik. faydalı formlar.137-138). Genel gidişat kanunu.30 Faydalı formlar (Sartain vd.

bir odanın boyutlarının algılanmasında. s.74 3. s. tek renkli ve monolitik. pürüzlü bir yüzey sıcak etki yaratmaktadır (Aydınlı. 2003. Örneğin.52).4.5 Isısal Algılama Isısal algılamada malzemeler önemlidir. Düz dokulu bir yüzey soğuk bir etki yaratırken.3. 1987. içinde bulunduğumuz mekanda geçirdiğimiz zamanı tahmin etmede de etkin rol oynar. . s. soğuk renklerin rutin. İlki. s. Aydınlı da benzer şekilde. mekanın bir bütün olarak algılanması sonucu daha sıcak veya soğuk bir etki uyandırdığının deneylerle saptandığını ifade etmektedir. yumuşak. 1986. fakat soğuk renklerle renklendirilmiş bir mekanda tahmin edilen sürenin gerçek sürenin altında olduğu saptanmıştır. bazı dokusal özelliklerin. Buna bağlı olarak. 1986. Grandjean (1973). monoton işlerin yapıldığı yerlerde kullanılmasının uygun olabileceği konusunda öneriler yapılmıştır. sert. Şekil 3. sıcak renklerin hakim olduğu bir mekanda geçen zamanın daha fazla tahmin edildiği. ikincisi. sıcak.130). ahşap bir odanınkinden farklıdır. Taşlardan oluşmuş bir odanın bize yaşattığı.31 Renklerin etkileri (Lang.79). Eğer sıcak renklendirme bireyi etkilerse daha uzun süre o mekanda kaldığı duygusuna kapılabilmektedir (Aydınlı. öznel sıcaklık hisleri ve psikolojik tepkiler üzerindeki etkileri hakkında aşağıdaki tabloda açıklanan gözlemleri yapmıştır.51). fiziksel ve psikolojik olarak soğuk (çünkü taşın ortalama ışınsal sıcaklığı düşüktür). Renkler. rengin. renkli ve parçalıdır (İmamoğlu.

Faydalı form prensibi de nesnelerin göreceli konumlarının algılanmasına etki eder: Daha basit kenarlı nesneler daha yakın olarak algılanır. dolayısıyla şekiller gözlemciye daha yakındır. kediler ve bazı kuşlar gibi). İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde. Eğer bir nesne yüze çok yakınsa gözler içe döner. sıcak renkler kullanılan nesne gözlemci tarafında şekil olarak ve dolayısıyla daha yakınmış gibi algılanır. Başlarının kenarlarında gözleri bulunan hayvanlar (fareler ve balık) sadece tek gözle gerçekleştirilen göstergeleri bulundurabilirler. Belli ki. Böylece gözler mesafe bulucular olarak kullanılabilir. Fakat tanıdık olmayan nesnelerde bile işe yarar. iki gözle gerçekleştirilen göstergeleri barındırırlar. Şekil 3.75 3. bu nedenle doğal çevrede ya da hareketli bir resimde deneyimlenmelidir. Eğer uzaksa.6 Mesafe ve Zamanın Algılanması Mesafe iki çeşit gösterge sayesinde algılanır: Binocular (iki gözle yapılan) ve monocular (tek gözle yapılan). öyle ki yakın olan nesne uzak olan nesneye olan görüşü kısmen kaplar. Renk kullanımıyla bazen aynı hizada bulunan iki nesne arasında şekil-zemin ilişkisi varmış gibi gösterilebilir. çünkü gözlerinin görsel alanları birbiri üstüne binmez. mesafe hakkında önemli olan işaret yakınlaşım aracılığıyla sağlanır. Sanatçılar dünyayı gerçekçi bir biçimde sunmak ister ve görsel çevrelerini. Aslında bu göstergelerin çoğu sanatçılar tarafından keşfedilmiş. Tek gözle gerçekleştirilen göstergelerden biri hareketi içerir.149-152). kişiye yakın olan nesne çabucak algılanır (Carlson.32. akla zemin-şekil ilişkisini ve renklerin kullanımını getirmektedir. Bu durum. İki gözle gerçekleştirilen göstergelerde.3. neredeyse her zaman iki nesne görünür. nesne ve gözler arasındaki mesafeye ilişkin açıyı bilir. Yalnızca yüzünün ön kısmında gözleri bulunan hayvanlar (maymunlar. bu yüzden. s. daha uzağa bakar. 1993. Beyin ekstra kasları kontrol eder. yan yana duran kompleks iki boyutlu şekiller olarak ya da biri diğerinin önünde duran iki basit nesne olarak görülebilen iki çizimi içermektedir.4. Eğer bir nesne kişiyle diğer nesne arasında konumlanmışsa. Çünkü anlamı belirsiz bir çizim faydalı form prensibine dayanarak algılanma eğilimindedir. nesnelerin görece mesafeleri hakkındaki bilginin en önemli kaynaklarından biri (interpozisyon) araya yerleşimdir. . araya yerleşim en iyi. bir nesnenin diğerine olan uzaklığını belirten özellikleri tanımak için çalışırlar. sonra psikologlar tarafından çalışılmıştır. kişiye tanıdık gelen ve şekillerinin nasıl göründüğünü bildiği objelerde çalışır. Zeminler her zaman şekillerin arkasında bulunur.

Resim perspektifi anlatmaktadır: Bizden uzaklaşan paralel çizgilerin bir noktada birleşmesi eğilimi.152). eğer bir otomobil retinaya çok küçük bir imge olarak düşerse. İnsan eli değmemiş doğal bir çevrede. Görsel sistem. sokaklar.33 farklı mesafelerle konumlanmış iki nişi göstermektedir. özellikle yerin dokusu. 1993. geniş binalar ve demiryolları görmediler. Bir diğer iki gözle gerçekleştirilen mesafe göstergesi nesnelerin boyutlarıyla olan tanışıklıktan elde edilir.76 Şekil 3. Örneğin.32 Faydalı form prensibi (Carlson. zemine oturan nesnelerin mesafelerinin algılanmasında . duvardaki nişler aynı boyutta olarak algılanırlar. evrimsel tarihimizin erken dönemlerindeki insanlar.151). perspektifi temsil eden gerçek birleşen çizgiler çok az görülür. s.33 Perspektif ilkesi (Carlson. yoksa perspektifin doğada bulunan bir kopyası mı var? Doku. retinal imgenin boyutlarından olan yaklaşık mesafeyi hesaplayabilir. Perspektif nedeniyle farklı boyutlarda retinal imgeler üretmelerine rağmen. s. Perspektifi kullanma yeteneği peyzaj özellikleri üretildikten sonra mı kazanıldı. otomatik olarak. arabaların ne kadar genişlikte olduğunu bildiği için. Şekil 3. Örneğin. 1993. çok uzakta olarak algılanır. Şekil 3.

Yani mekanlar. Mekan içinde yaşamak. Daha kaba bir doku daha yakın görünür. . daha düz bir doku daha uzak görünür (Carlson. yaşanan boşluktur. insanların (ya da canlıların) ihtiyaç duyması sonucunda oluşturulur. s. Mekanın algılanmasında zaman çok önemli bir etkendir. Mekanın en basit tanımı “boşluk”tur. Ayrıca bir mekanda uzun zaman kalmak. s. Tarihe bakıldığında. tasarımda (mekan oluşturmada) neden önemlidir? Bu bölümde. Mekanda tek bir bakış açısından gerçeği ifade etme sınırlamasına karşı direnmişler ve mekan zamanında daha gerçek bir izlenim vermek için aynı anda bir resim üzerinde aynı cisim veya kişilerin görüntüsünün pek çok noktasını birleştirme düşüncesini geliştirmişlerdir. mekan oluşturma sanatıdır. o mekanla ilgili estetik duyguları artar.149-152).45).77 kullanılan başka bir göstergeyi sağlar. 1997. 1993. Mekanın algılanması için içinde yaşamak gerekir. her seferinde mekanla ilgili daha fazla detay algılayabilir. alışmışlık durumu oluşturur ve insan bir şeye alıştıkça olumsuz özelliklerini göremez hale gelir. Mekan nedir? Mekan neden oluşturulur? Mekan oluşturmada kesin ilkeler var mıdır? Algılama. Mekan-zaman kavramının ilk olarak 20. insanların bir takım ihtiyaçlarını karşılayacak çözümler bulmakla yükümlüdürler. Bu durumda. yy başlarında kübist olarak bilinen bir grup ressam tarafından görsel sanatlarda kullanıldığı bilinmektedir. insanların kendilerine bir mekan oluşturmasındaki ilk amaç korunma gereksinimi olarak görülmektedir. mekan oluşturmadaki diğer faktörlerin yanında insan faktörünü göz önüne almanın gerekliliği açıktır. bir mekanı ilk defa deneyimliyorsa algılayacağı şeylerin niceliği bellidir ve sınırlıdır. Mekanlar kullanıcısı için oluşturulur. Mekanı tekrar tekrar kullandıkça. Mimarlığı diğer sanatlardan ayıran ya da diğer bir deyişle yalnızca bir sanat olmaktan çok daha fazlası yapan da budur. problemlere çözümler bulmasıdır. 1992. bu gibi sorulara ve benzerlerine cevap vermeye yardımcı olacak bazı konular irdelenmiştir. Mekan içinde çeşitli sebeplerle bulunulan. s. kullanıcısı olmayan bir mekan düşünülemez. Mimarlar da bu durumda. İnsan. Bu dördüncü boyut.5). Mimarlık. çeşitli zamanlarda farklı tecrübeler edinmek anlamına gelebilir (Dede. bakış açısının sürekli değişimini belirliyordu (Altan.

boyutsal. Bu bölümde. ısısal. bir obje olarak bir gerçekliğe sahiptir. düzeniyle. boyutlar…). gözlemciye aynen ulaşmasının yanı sıra. koku. yapısıyla vb. algılama duyular yoluyla gerçekleşir ve uyaranlardan gelen bilgiler zihinde belli filtrelerden (psikolojik ve sosyo-kültürel) geçtikten sonra ancak mekan algılanır ve anlamlı hale gelir. Bunlar birbirinden ayrılamaz. görsel yönler mekan özellikleri gibi görünmekle birlikte. işitsel. sesler. bu etki algılamanın sonucudur. söz konusu uyaranlar zihinde bir süreçten geçer ve kullanıcı üzerinde herkes için aynı olmayabilen bir etki bırakır. kokusal. algılamanın nesnel ve öznel yönleri üzerinde durulmuştur.78 Mekan. Bununla birlikte mekan kullanıcısının kendi gerçekliği mevcuttur. rengiyle. . dokunsal. Mekanın algılanmasında. Mekanın sahip olduğu özelliklerin yani mekandan kullanıcıya ulaşan uyaranların (ısı.

465). tezin konusu olan. algılamada önemli belirleyici ve yönlendiricilerdir. mekanın algılanması ve algılamada nesnel ve öznel faktörler konularına değinilmişti.önem kazanmaktadır. mekanın boyutları. s. Dolayısıyla. Kültür ve kültürü oluşturan bileşenler. kültür faktöründen ayrı düşünülemez. mekansal algılamada kültür kavramı irdelenecektir. çünkü. Turizm bir endüstri olarak kabul edildiğinden turizmin içinde yer alan tüm kullanıcılar yani hizmet görenler tüketici olarak kabul edilebilir. turizm olgusunun merkezinde farklı kültürlerden insanların bir araya gelişi ve bir kültürün üyesi olan insanların farklı kültürlerden insanlarla ya da/ve de öğelerle ilişkide olması durumu söz konusudur.1 Tüketici davranışının kültürel ve sosyal yönleri (Markin. farklı kültürlerden insanların buluştuğu yerlerde. Bu bölümde. Turizm olgusu. mimarlıktaki kullanıcı ifadesinin yerine zaman zaman kullanılacaktır. . Tezin bu bölümünde. insanların birbirlerini ve ilişkide oldukları nesneleri yorumlayış biçimi -ki turizm aktiviteleri bu çeşit ilişkilerin en yoğun gerçekleştiği durumları oluşturur. 1974. turist (turizm ekseninden yaklaşılarak) gibi ifadeler kullanılmıştır. TURİZMDE MEKANSAL ALGILAMA VE KÜLTÜREL DAVRANIŞ Önceki bölümlerde. yararlanılan kaynaklardaki tüketici ve turist ifadeleri. Bu bölümde değinilecek olan kullanıcının mekanı algılaması ve ilişkili psikolojik süreçlerle ilgili konularda çeşitli kaynaklarda kullanıcı ifadesi yerine tüketici (pazarlama ekseninden yaklaşılarak).79 4. Şekil 4.

s. kişinin tatil yerine bağlı oluşu ya da olmayışıyla sonuçlanır. 4.2. belli bir seyahat tarzını benimsemesini. İkisinin ortak konusu. tatil yeri memnuniyeti sonucunda aynı yeri tekrar ziyaret etme durumunu ifade eder. Kullanıcı memnuniyeti. bu durumda. diğer taraftan coğrafya. tatil yeri tercihi ve tatil yerlerinin algılanmasındaki farklılıklar mimarinin konusu olabilir. hem mekansal. çoğunlukla tatil yeri tercihi.80 Bu bölümde. tatil yeri seçimi. algısal farklılıklar ve seyahat tarzları en önemlileridir (Woodside vd. hem de psikolojik bileşenlerin ortaya konması gerekir. Tatil yerine bağlılık. Şekil 4. kişinin geçmişine ve içinde yaşadığı topluma dayalıdır (Woodside vd. Son olarak da. 2000. seyahat deneyimlerine etki eder. mekansal konular ve yeryüzündeki oluşumlarla ilgilenir. Her iki disiplinin kesişim noktası olduğu gibi.19).. Tatil yeri tercihleri. ilk olarak turizm mekanının algılanması ve ilişkili psikolojik süreçler irdelenecektir. bir insan faktörü olan turisttir. aynı zamanda bu. 2000. s. Bu durumlar arasındaki ilişki bir döngü oluşturmaktadır. kişinin bağlılığı bir sonraki tatil yerinin tercih edilmesiyle ilişkilidir.19). yine bu durum her iki disiplindeki temel araştırma konularını ayrıştırır. turistlerin ne zaman ve nereye seyahat ettiği. Böylece. belli bir tatil yerini tercih etmesini. Fakat. tasarımdaki başarıyı yansıtan bir durumdur. turizm olgusunda birleşir. psikolojide turist motivasyonu ve coğrafyada turizm kaynaklarının mekansal dağılımı gibi. Çünkü. bir yeri algılamasını vb. her iki disiplinin kesiştiği alanlar açıkça görülmektedir. Psikoloji perspektifinden bakıldığında.. turistin belli bir şekilde davranmasını. sağlayan faktörlerle ilgili konularda olduğu gibi. Bütün bunlar. fonksiyonuyla ve fenomeniyle ilişkili olan bir disiplindir. Coğrafya perspektifinden bakıldığında. insan zihninin doğasıyla. mesafeleri ve farklı yerleri nasıl algıladıkları gibi. turistlerin ve davranışlarının psikolojik yönleri kesişimin bir parçası olabilir. seyahat deneyimi ve tatil yerine bağlılık durumları arasındaki ilişkilere bir bakış sağlamaktadır. Bu iki disiplin.1 Turizmde Mekanın Algılanması ve Psikolojik Süreçler Psikoloji. . turistlerin mekansal davranışı ve algılamaları kesişimin bir parçası olabilir.

1987). çevreyi tanıyabilecektir) biliş.170). bölümünde de bahsedildiği gibi. algılama bir süreçtir. Turistlerin çevreyle ilgili bilgiyi nasıl elde ettiği ve çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu önemli bir konu olmasına rağmen turizm araştırmalarında göreceli olarak fazla yer almamıştır. 1999. Aslında çevreyle ilgili bilginin elde ediliş şekli ve insanların çevreyle nasıl bir etkileşim içinde bulunduğu mimarlar için önemli bir araştırma konusu olabilir. dünyanın anlamlı ve . bununla birlikte sosyal psikologların araştırmalarının çoğu motivasyon odaklıdır (Hall ve Page.81 Şekil 4. s. Çünkü.2 Tercih ve deneyim arasındaki etkileşimler (Woodside vd. 2000. Araştırmanın bu bölümü. Genel anlamda.20). organize ettiği. öyle ki insanlar bu süreç yoluyla dünyayı öğrenirler (Schiffman ve Kanuk. insan yeni bir çevreyle karşı karşıya kaldığında o çevreye adapte olabilmek ve hayatta kalabilmek için çevreyle etkileşime geçer. algılama gibi bazı psikolojik süreçlerden faydalanır. Akademik anlamda algılama. turizm alanında çevre ve insan iki temel faktördür. turizmle ilgilenen sosyal psikologların ilgi alanı olarak görülür. İnsan-çevre etkileşiminde ve insanın çevreyle ilgili bilgiyi elde edişinde bazı psikolojik süreçler önem kazanır. s. bireyin uyaranı seçtiği.. Bilgi elde edebilmek ve bu bilgiyi yorumlayabilmek için (bu bilgi sayesinde yolunu bulabilecek. Tezin 2.

s. 1987). Her üç evrede de algılama. deneyimlediği sırada ve deneyimledikten sonra bazı psikolojik süreçler gerçekleşir. algılamayı. Samovar ve Porter (1991). Şekil 4. Mitchell (1978). algılamanın.3 Algılamanın şematik tanımı (Markin.82 belirgin bir resmi olarak yorumladığı süreçtir (Schiffman ve Kanuk. Psikolojide de imaj kelimesi zihinsel imgeler ifadesine karşılık gelecek şekilde kullanılmaktadır.202). kullanıcının iç dünyasında gerçekleşen algılama ve ilişkili psikolojik süreçler ile mekansal bilgi ve özelliklerin söz konusu psikolojik süreçlere olan etkisi incelenecektir. bilgilerin dış çevreden seçildiği ve anlamlı deneyimler olarak yorumlandığı süreç olarak tanımlamışlardır. algılamayla ilişkili kavramlar ve oluşumlar söz konusu olur. Türkçe’de çeşitli anlamlarda ve çoğu zaman belirsizce kullanılan imaj kelimesi bu tezde zihinsel imgeler anlamında kullanılmıştır. 1974. Tezin konusu olan turizm mekanlarının algılanması olgusunu daha iyi anlayabilmek için söz konusu psikolojik süreçleri irdelemek yerinde olacaktır. 4.1. deneyimlediğimiz şeyi üreten ve şekillendiren süreç olduğuna işaret etmiştir. . “Turizmde mekanın algılanması ve psikolojik süreçler” başlığı altında incelenen bu bölümde. Bu tanımda sözü edilen “dünyanın anlamlı ve belirgin bir resmi” ifadesi ilerleyen bölümlerde çokça bahsedilecek olan “zihinsel imgeler” ifadesine karşılık gelmektedir.1 Kullanıcıdan Kaynaklanan Algılama ile İlişkili Psikolojik Süreçler Turistler turizm mekanını deneyimlemeden önce.

83 Şekil 4. s.4 Tüketici davranışıyla ilgili bazı süreçleri ve sistemleri gösteren model (Markin. 1974.465). .

algılama. (2) Etkisel alan. motivasyonları. (3) Davranışsal (conative) alan. Diğer bir deyişle. motivasyon.6’da. Tatil çıkma kararı verildiğinde bunu takip eden adım hangi tatil yerinin tercih edileceğidir. 1977. bilme ve düşünme gibi bireyin çevreyi tanımasındaki temel süreçleri içerir. hisleri. insan-çevre etkileşimiyle ilişkili herhangi bir düşünsel girişim üç alanı içermelidir: bir şeyi bilme. Şekil 4. kişilik. o şey hakkında bir şeyler hissetme ve sonra o şeyle ilgili bir şeyler yapma. (1) Bilişsel alan. Şekilde. .28). Turizmde insan-çevre etkileşimi karar verme süreciyle başlar.84 Genel olarak. çevre hakkındaki duyguları. Şekil 4.267). mücadele etme ve böylece (1) ve (2) ye cevaben çevre üzerinde bir etkiye sahip olmayı içerir (Rapoport. tutumlar gibi birbiriyle etkileşim halinde olan psikolojik süreçler yer almaktadır. s. istek ve değerleri içerir. tüketici kararlarına girdi oluşturacak pazarlama çabaları ve sosyo-kültürel çevre gibi dış etkenler olarak ve karar verme süreci sonrasındaki davranışlar süreç sonrası çıktılar olarak gösterilmektedir. 1974. tatile çıkıp çıkmama üzerine verilecek bir karardır. Bu karar. öğrenme. s. algılama. hareket etme.5 İnsan-çevre etkileşimiyle ilgili psikolojik süreçler (Markin. karar verme süreci sırasında.

sosyal sınıf. Mayo ve Jarvis’e göre (1981). 2000. kültür gibi sosyo-kültürel etkiler devreye girer.85 Şekil 4. güdüler. seyahat edenlerin nasıl karar verdiklerini anlamak. sonrasında ise ailesel etkiler. s. tercihlerini etkileyen psikolojik ve sosyal faktörlere bir iç bakış gerektirir. . Şekil 4. algılama. seyahat kararındaki öncelikli etkiler. tutumlar. referans grupları.9).7’de görüldüğü gibi. öğrenme ve kişilik gibi temel psikolojik oluşumlardır.6 Karar verme sürecini oluşturan aşamalar (Schiffman ve Kanuk.

turizmin faaliyet gösterdiği alanları daha etkili ve çekici hale getirmede turistlerin seyahat edecekleri yerleri tercih etmeleri üzerine yapılacak çalışmaların önemi büyüktür. 2000.7 Bireyin seyahat davranışındaki temel etkiler (Pizam ve Mansfeld.16). .86 Şekil 4. s. s. 2000. Şekil 4. Pazarlama sektörü açısından bakıldığında.8 Tatil yeri tercihi sürecine ilişkin bir model (Pizam ve Mansfeld.22).

87 Um ve Crompton’un (1990) yaptığı çalışmada (Şekil 4.8), tatil yeri tercihini etkileyen kavramlar, dıştan gelen bilgiler, içten gelen bilgiler ve bilişsel yapılar olarak nitelendirilmiştir. Dıştan gelen bilgiler, potansiyel yolcunun karşı karşıya kaldığı pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimlerin özeti şeklinde görülür. İçten gelen bilgiler, sosyo-psikolojik etkenlerden doğar; kişisel karakteristikler, güdüler, değerler ve tutumlar gibi. Bilişsel yapılar, içten ve dıştan gelen bilgilerin bir birleşimini sunar (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.16). Söz konusu pazarlama ilişkileri ve sosyal etkileşimler ürün (turizm çevresi) hakkındaki bilgileri içerir. Bunlar çevresel bilgilerin kaynaklarını işaret etmektedir. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercihi modeli (Şekil 4.9), tatil yeri tercihleri kadar tatil yeri farkındalığını da etkileyen kişisel değişkenlere önceki tatil deneyimlerini de dahil etmiştir. Çünkü, önceki deneyimler, diğer seyahat bağlantılı değişkenlere (yaşam döngüsü, gelir durumu, yaş, yaşam tarzı, değer sistemi gibi) ek olarak, tatil yeri tercihi sürecinde çift yönlü bir etkiye sahiptir (Woodside vd., 2000, s.21).

Şekil 4.9 Tatil yeri tercih modeli (Pizam ve Mansfeld, 2000, s.17).

88 Uysal ve Hagan (1993) ile Weaver vd.’nin yaptığı çalışmalarda, seyahat ve turizm alanında seyahat motivasyonları seyahat davranışını ve tatil yeri tercihi sürecini anlamada merkezi öneme sahip bir kavram olarak kabul edilir; Crompton’un (1979a) ve Iso-Ahola’nın (1982) yaptığı çalışmalara göre, motivasyonlar tüm davranışların arkasındaki itici ve zorlayıcı güçlerdir.

Şekil 4.10 Motivasyon sürecine ilişkin bir model (Schiffman ve Kanuk, 2000, s.65). Crompton (1979b), turizm motivasyonunu açıklamak üzere dokuz ayrı güdü ortaya koymuştur. Söz konusu güdüler; algılanmış (ya da alışılmış) bir çevreden kaçış, kendini keşfetme ve yenileme, rahatlama, prestij, uzaklaşma, akrabalık ilişkilerini güçlendirme, sosyal etkileşimi kolaylaştırma, yenilik ve eğitimdir. Bunların yedi tanesi sosyo-psikolojik ya da itici güdüler, iki tanesi ise kültürel ya da çekici güdüler olarak adlandırılır (Ross, 1998, s.22). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat motivasyonlarının dört başlıkta incelenebileceğini öne süren McIntosh’un (1977) çalışmasını aktarmışlardır: • Fiziksel motivasyon sağlayıcılar: fiziksel dinlenme, spor faaliyetleri, plaj rekreasyonu, dinlendirici eğlenceler ve sağlık aktiviteleri. • Kültürel motivasyon sağlayıcılar: diğer ülkeleri ve onların müziklerini, sanatını, folklorunu, danslarını, dinini vb. tanıma isteği. • Kişilerarası motivasyon sağlayıcılar: yeni insanlarla tanışma isteği; arkadaşları ya da

89 akrabaları ziyaret etme; rutin yaşamdan, aileden ya da komşulardan uzaklaşma; yeni arkadaşlar edinme. • Statü ve prestijle ilgili motivasyon sağlayıcılar: fark edilme, dikkat çekme, takdir edilme ve iyi bir ün elde etme isteği. Crompton (1979b) ve Dann (1977, 1981) da turist motivasyonunda itici ve çekici güçlerden bahsetmişlerdir. İtici faktörler, kişiyi seyahat etmeye iten sosyo-psikolojik güdüler olarak görülür. Tam tersine, çekici faktörler, seyahat etme kararı verildiğinde tatil yerlerinin potansiyel yolcuya çekici gelmesine etki edebilir (Woodside vd., 2000, s.196). Gnoth (1997), turist algılamalarının ve beklentilerinin güdü ve motivasyon arasındaki etkileşimden etkilendiğini öne sürmektedir. Güdüler, duygusal itici güçlerle ilişkiliyken, motivasyonlar, bilişsel parametrelerle ilişkilidir. Stabler ile Um ve Crompton’un (1990) çalışmalarında, kişisel faktörler olarak ele alınan seyahat motivasyonları, tatil yeri imgelerinin gelişimine rehberlik eden temel bir etki olarak tatil yeri tercihi ve imge oluşturma modellerine dahil edilir. Stabler, fiziksel, statü ile ilgili, sosyal, kültürel, akılsal, kaçış, rahatlama gibi sosyo-psikolojik seyahat motivasyonlarını ortaya koymuştur (Woodside vd., 2000, s.70). Tatil yeri tercih sürecinde, tatil yeri imgeleri, bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde, seyahat motivasyonlarıyla ilişkili olarak kurulur (Moutinho, 1987). Mayo ve Jarvis (1981), seyahat edenlerin psikolojik motivasyonlarının tatil yeri imgelerini etkilediğini belirtmektedir. Pearce’ye göre (1995), turist motivasyonlarıyla tatil yeri imgeleri arasındaki ilişki seyahat davranışını ve motivasyon teorisini anlamak için incelenmelidir. Burada sözü edilen zihinsel imgeler, algılamaların ürünleridir. Tatil yeri tercih aşamasında, turist davranışlarını etkileyen motivasyonlar ve zihinsel imgeler turistlerinden daha önceki tatil deneyimlerinden beslenir. Diğer bir deyişle, turist henüz tatile çıkmamış ve tatil yerini deneyimlememiştir; bu süreçler, tatil yerinin deneyimlenmesinden önce gerçekleşir. Bu evrede, kişi tatil yeriyle ilgili çeşitli kaynaklardan bilgi elde eder, bu bilgilerin etkisiyle söz konusu tatil yeri hakkında zihninde bazı imgeler oluşur. Turistin tatil yeri imgelerinin önemi açıktır; çünkü imgeler bireyin öznel algılamalarına, davranışlarına ve tatil yeri tercihlerine etki eder (Chen ve Hsu, 2000; Joppe vd., 2001; Kozak, 2001, 2002; Klenosky, 2002; Qu vd., 2000; Seddighi ve Theocharous, 2002). Tatil yerleri hakkında seyahat edenlerin zihinlerinde oluşan imgeler, bazı bilgi kaynaklarından (uyarı değişkenleri) büyük ölçüde etkilenir. Gunn (1972), yolcuların davranışsal süreçlerinde

çeşitli bilgi kaynaklarından elde edilen bilgiler sonucunda oluşan algılamalardır. içsel girdiler seyahat edenlerin sosyo-psikolojik özelliklerini kapsamaktadır (Woodside vd. nedensel imge oluşumu kaynakları tatil yeri ile ilgili pazarlama çabalarından oluşur. Dışsal girdiler. broşürler. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri seçim modeline göre. Um ve Crompton’un (1990).. 2000.67). büyük ihtimalle bir yerin zihinde oluşturulan imgesidir (Pizam ve Mansfeld. yer tercihi kararlaştırıcıları olarak algılama ve zihinsel imgelere odaklanmıştır.. Gunn. s. tatil yeri özelliklerinin bilişsel/algısal değerlendirmesi bazı dış faktörler tarafından oluşturulur. fakat imgelerin etkili birer bileşeni değildir. bilgi kaynaklarının türü tatil yeri imgelerinin farklılaşmasıyla sonuçlanır. Benzer şekilde. Woodside ve Lysonski’nin (1989) tatil yeri tercih modelinde pazarlama değişkenlerinin (turizm ile ilgili bilgi kaynakları) ve seyahat edenlere bağlı değişkenlerin (önceki tatil deneyimleri. bu aşamadaki algılamalar da deneyimleme sonucunda değil. kitaplar ve filmler gibi. turizm dışı bilgiyi içerir. Um ve Crompton’un (1990) memnuniyet veren tatil yeri tercihi ile ilgili bilişsel modeli. yaş ve değer sistemi) tatil yeri imgeleri saptayıcıları olduğu vurgulanmıştır. tatil yerine bağlı çeşitli bilgi kaynaklarını içerirken. Shih. . 2000. haberler. sembolik uyaranlar (medya aracılığıyla bir tatil yerinin promosyonu gibi) ve sosyal uyaranlar (arkadaş ve akrabaların önerileri gibi) gibi çeşitli bilgi kaynaklarını içerir (Woodside vd. Birçok durumda. s. Bilgi kaynaklarının tatil yeri imgelerinin oluşumundaki rolü aynı zamanda Fakeye ve Crompton’un (1991) imge oluşturma modelinde de vurgulanmıştır. Diğer taraftan. dergi makaleleri. Benzer şekilde. bir tatil yerinin imgesinin geliştirildiği bilginin iki temel kaynağını vurgulamıştır: organik ve nedensel (induced).90 imgelerin değişimini kavramsallaştırmış ve zihinsel imgelerin tatile çıkmadan önce sahip olunan bilgi kaynaklarının bir sonucu olduğunu saptamıştır. memnuniyet veren tatil yeri tercih modelinde tatil yeri imgelerini etkileyen iki temel faktör tanımlanmıştır: dışsal ve içsel girdiler. yaptığı çalışmalarda (1986). Organik imge oluşumu kaynakları. 2000. dokümanlar. bir turistin nereye seyahat edeceği kararını üreten gerçek bilgiden çok. Gunn’un (1972) organik ve nedensel imgeler fikrinden adapte edilerek oluşturulan modele göre. 1977). reklam ve promosyon kampanyaları gibi.68). Bu dış faktörler. pazarlama değişkenleri ya da bilgi kaynakları tatil yerlerinin algılanmasını ya da bilişsel değerlendirmelerini etkileyen güçlerdir. Önceki çalışmalar. turistlerin algılamalarının tatil yeri tercihlerini nasıl etkilediğini göstermiştir (La Page ve Cormier.15). Benzer şekilde. s. gelir.

imgelerin talep (tüketici) ve arz (uyaran) faktörlerinin sonucu olduğunu ortaya koymuştur (Woodside vd. 1978. hem de etkisel imgelere sahip olduğu fikrini desteklemektedir (Burgess. motivasyon. Şekil 4. Gartner. Bunun yanında. kişinin bir tatil yeri hakkında sahip olduğu inançların. kişisel inançları. Mayo’nun (1975) da ifade ettiği gibi bir tatil yerinin imgesi turistlerin tatil yeri tercih sürecinde önemli bir faktördür. değerleri ve inançları içerir (Jenkins. görsel sunuma işaret eder. fikirleri ve izlenimleri temsil etmek amacıyla oluşturulmuş zihinsel resimlere benzetilebilir (Woodside vd. 1997. duyguları. Psikolojide imgeler. 1993). 1960). Çevresel psikolojideki çoğu bulgu. s. bilgi birikimini. Crompton’a göre (1979a). s. İmgesel yapıların.. Algısal ya da bilişsel değerlendirme. 1999. turistlerin tatil yeri imgeleri. s.171). 2000. çünkü imgeler hem potansiyel turistlerin karar verici davranışlarını (Mayo. 2000. betimlenmesidir (MacInnis ve Price. hem de turist deneyimleriyle ilişkili memnuniyetin derecesini (Chon. Lynch. Turistlerin tatil yeri imgeleri önemlidir. fikirlerin ve izlenimlerin özetidir. s. 1987). etkisel değerlendirme obje hakkındaki duygulara işaret eder (Baloğlu ve Brinberg. 1979).68). Stabner. davranışsal coğrafyada ise birbirleriyle ilişkili tüm izlenimleri.68). 1999. Crompton. İmgeler. ayırt edici aynı zamanda birbiriyle ilişkili bileşenleri içerdiği söylenebilir: algısal/bilişsel ve etkisel. sosyo-ekonomik özellikler. 1973. arz faktörleri.91 İmgeler.197). tüketici davranışı ve ekonomik teoriye (arz-talep etkileşim) dayanarak. 2000.. algılama ve psikolojik özellikleri içerir.11 Bir yerin algılanması (Hall ve Page.. algılanmış bilginin bireyin zihninde resmedilmesi. Tüketici faktörleri. 1992) etkiler. reklamsal ya da reklamsal olmayan sosyal bilgi kaynaklarını ve önceki tatil yeri deneyimlerini kapsar (Woodside vd. . s. çevrelerin ve yerlerin hem algısal/bilişsel. bir obje hakkındaki inançlara ya da bilgi birikimine işaret ederken.1).

Tüketicilerin tercihlerinde. diğer bir deyişle deneyimlenmesinin ardından oluşan zihinsel imgeler vardır. Dört kişi aynı olayı. uyaranın deneyimlenmesinden önce oluşan zihinsel imgelerin hangi bilgi kaynaklarına dayandığı ve ne tür süreçler sonucunda oluştuğuna değinilmişti. algılamanın ne olduğunu bilmektir (Woodside vd. İnsan beyni. Algılama ve biliş sürecinin sonuç çıktısı. Stabler. Turistler kendi gerçekliklerine göre karar verdikleri için turistlerin davranışları bu bakış açısını takip eder (Kassarjian ve Robertson. Bunun yanı sıra. Algısal süreç. 1993. Bu yüzden.122). dünyayı anlamlı hale getirdiğimiz sürecin bilişsel kısmıdır. turizm literatürü. tatil yerlerinin zihinsel imgelerinin turistin karar verme sürecinde önemli olduğunu iddia etmektedir (Britton. Spence ve Engel. 1979. Benzer şekilde. yorumlar ise kişisel faktörlerle şekillenir. aynı zamanda görebilir ve her biri birbirinden çok farklı bir hikaye anlatabilir.222). Berkman ve Gilson (1986). Birincisi. Bu imgeler. Zihinsel imgeler. 1997). algılamalarına dayanarak hareket eder ve tepki verirler. s. gerçekliğin bireyin kendi bakış açısına göre düzenlenmiş halidir.. mekanları (lobi mekanı) tasarlarken kişilerin o mekanı algılama şeklini analiz edebilmek çok önemlidir. 1968). 1999. fakat bunlar bireyin bir tatil yeri ile ilgili deneyimlerini etkiler (Hall ve Page. gerçeklik olarak algıladıkları şeye dayanarak hareket eder ve karar verirler (Schiffman ve Kanuk. Bireyler objektif gerçekliklere değil. s. algılamanın gerçeklikten daha önemli olduğu düşünülür. dış kaynaklı olup algılanan uyaranın . 1970). 1970). çünkü mekanlar kullanıcıları için oluşturulur. 1995. algılamayı etkileyen faktörleri iki gruba ayırmışlardır: uyarandan kaynaklanan faktörler ve kişisel faktörler. yorumları oluşturur. 1988. Bir birey için gerçeklik yalnızca kişinin neyi algıladığıdır. Çeşitlilik gösteren bireyler olarak her bir insan dünyayı kendine özel bir şekilde görme eğilimindedir. kişiden kişiye farklılık gösterir. s. 2000. Ryan. bir yerin (mekanın) zihinsel imgesinin oluşumudur. Ürünlerin imajlarının tüketicilerin doğru olduğuna inandıkları şeyler üzerindeki davranışlarına rehberlik etmek ve bilgiyi yorumlamak için tercih sürecinin temelini oluşturduğu fikri ileri sürülmüştür (Bruner. uyaranın algılanması sonucunda. değerler ve tutumlarla ilişkilendirilir (Page.92 Şimdiye kadar. Papadopoulos. O halde. Williams ve Zelinsky. Algılama. Kentsel çevreyi algılama süreci. bilgiyi işler ve bireyin sahip olduğu bilgi birikimi. turistin karar verme sürecini anlamada önemli bir başlangıç noktası. 2000. 1970.195). kişilerin duyular yoluyla aldıkları bilgi sinyalleriyle gerçekleşir. çünkü algılama kendiliğinden gerçekleşen bir oluşum değildir.

beklentiler.. Motivasyonel durumlar algılamaya da yoğun bir şekilde etki eder. davranışın oluşumundaki her aşamada davranışa etki eder. kapsam (kategorileştirme). Pearce’ye göre (1988).93 temel karakteristiklerinden (örneğin. Diğer bir deyişle. kişi görmeyi beklediği şeyi algılar. 1981). sosyal karakteristikler ve durumsal karakteristikler (tanıdıklık seviyesi ya da ürünle ilgili önceki deneyimler) (Woodside vd. Mayo ve Jarvis. hem de bireysel koşullara dayanır (Mayo ve Jarvis. Friedman (1986) ile Friedman ve Lessig. Motivasyon konusuna karar verme sürecinde değinilmişti. Turizmde algılama konusu işlenirken uyaranla ilişkili olanlara oranla kişisel faktörleri ölçmek daha zordur (Mayo ve Jarvis. 1981).’nin (1962) çalışmasındaki fikirleri benimsemişlerdir ve algılamaya etki eden faktörleri iki kategoriye ayırmışlardır: fiziksel objenin karakteristikleri gibi uyaran kaynaklı faktörler ve değerler. kişiliğinden ve sosyal konumundan etkilenir. Farklı alanlardan ve disiplinlerden çok sayıda araştırmacı. Bir objenin (tatil yeri) imgesini oluşturmak algısal organizasyon. Ürünlerin psikolojik anlamlarının gelişimiyle ilgili bir model ortaya koyarak üç temel değişken tanımlamışlardır: bireysel karakteristikler. izlenimler. tatil yerlerinin algısal farklılıkları . imgelerin iki temel etken tarafından kurulduğunu öne sürmektedir: uyaran kaynaklı faktörler ve kişisel faktörler. dikkat. 2000. kişilik.67). İtici güçler olarak tanımlanan motivasyonlar. gereksinimlerinden. 1969). algılamalar sonucunda oluşur ve bir yerin zihinsel resmi olarak betimlenebilir. beklentilerinden. Mayo ve Jarvis (1981). imgeler hem fiziksel uyaranın karakteristiklerine. biçim. Psikoloji ve coğrafya. Çevresel algılama. içten gelir ve bireyin ilgilerinden. s. Krech vd. motivasyonları ve değerleri kapsar (Lowenthal. doku) doğar. çeşitli grupların çevreyi algılamalarına cevap olan hareketlerini etkileyen tutumları. renk. tatil yeri imgeleri. sosyo-demografik değişkenler gibi kişisel faktörler. tatil yeri imgeleriyle bilişsel haritalar. geçmiş deneyimler. 1961. birleştirme gibi ilkelere dayanır (Assael. çünkü Mayo ve Jarvis’e göre (1981). seçicilik. Kişisel faktörler ise. imgeleri (algılamaları ve etkisel reaksiyonları) ürünlerin psikolojik anlamlarıyla eşdeğer tutmuşlardır ve imgelerin algısal psikoloji ve tüketici davranışı literatüründen doğduğunu belirtmişlerdir. bu tür beklentiler kişinin dikkatini yönlendirdiği şeyi saptar. 1987. 1981). Saarinen. Algısal seçicilik bağlamında seyahat beklentileri çok önemlidir. güdülerinden. motivasyon. Algılama davranışın oluşumundaki aşamalardan biridir.

Gerçek dünyanın “zihinsel imgesini” yaratmak için turistlerin çevreyle nasıl bir etkileşimde bulunduğunu anlamak. davranışsal coğrafyacılar. objenin daha az ya da daha çok istenir oluşunu. Walmesney ve Lewis’in bildirdiğine göre. s.44). objenin iyice düşünülmüş. s. 1993). Tutumlar. daha iyi ya da daha kötü oluşunu deneyimliyor demektir (Ross. Oysa ki. s.44).170). Bir yerin imajı üzerine coğrafya literatüründe yapılan çalışmalar iki tür imge üzerinde yoğunlaşmıştır: bilişsel ve etkisel (Stern ve Krakover. 1998. yalnızca kolay anlaşılabilir değildir. Stern ve Krakover. Bir olay ya da bir obje ile ilgili deneyimlerdir. Her iki alanda da çalışma oldukça sınırlıdır (Woodside vd. 1999. insanların mekansal bilgiyi nasıl depoladıklarını ve farklı aktiviteler ve çevre içindeki konumlanmalara nasıl karar verdiklerini araştırmanın gerekliliğini vurgulamışlardır (Hall ve Page. bilinçli değerlendirmesini ne kadar içerdiği deneysel bir sorudur (Ross. 1998. 1960. mekanların verimliliği ve amacına ulaşması açısından. Diğer insanlar tutumlarını ifade ettiklerinde onların ne olduğu anlaşılır. Tutumlar iletilebilir. kişinin o objeyi basit bir şekilde deneyimliyor olması anlamına gelmez.94 yoluyla ilişkilidir. Lynch. bilişsel değerlendirmelerin bir sonucudur (Gartner. basit bir şekilde. Tutumlar özneldir. değerlendirmeye ilişkin yargılar içerir. Eğer kişi bir obje hakkında bir tutuma sahipse bu. Walmsley ve Jenkins. Tutumların ifade edilişi. 2000. temelde. her türlü mekanı gerek bina ölçeğinde gerekse kentsel ölçekte oluşturmakla görevli olan mimarların yarattıkları mekanların kullanıcıların zihninde nasıl “göründüğünü”. 1993. dış uyaranların sebep olduğu “ruh hali” ya da “etkili reaksiyonlar” olarak açıklanamaz. davranışsal coğrafya araştırmalarının odak noktası olmuştur. 1993). 1998. bilmesi çok önemlidir. s. Tutumlar.44). tutumlar . fakat sınırlar dahilinde.. mimarlıkta ise çok az ilgi görmüştür.24). tutumlarla ilgili en açık ve en soyut gerçektir. İnsanların niçin öyle hissettikleri bilinemeyebilir. tüm deneyimler tutum olarak adlandırılamaz. Bu. ne hissettikleri bilinebilir (Ross. Tatil yerlerinin ya da mekanlarının kişilerin zihinlerinde oluşturduğu “imgeler” daha çok sosyal psikologların ve davranışsal coğrafya araştırmacılarının konusu gibi görülmektedir. 1993. kolay anlaşılırdır. Kişinin bir objeye olan tutumunun. Etkisel değerlendirmeler. Tutumlar algılamaya etki eden kavramlardandır. Tutumların ifade edilişi. Bununla birlikte. s.

İnsanlar tutumsal ifadeleri bir objenin sahip olduğu gerçek değerler şeklinde yorumlarlar. 1997). s. Gnoth. Eğer insanlar sözlü ifade edilen tutumlar arasında süreklilik göstermeselerdi. İnsanların içinde yaşadıkları kültür algılamaya etki eden başka bir önemli kavramdır. turist davranışlarını anlamada değerlerin rolünü incelemiştir ve turistleri anlamada değerlerin önemli kriterler olduğunun düşünülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. 1998. gerçek değerlerle değerlendirmeler arasındaki ilişki deneysel bir sorudur (Ross. yaş. Bir Norveç örneğini kullanarak turizm güdüleri ve davranış arasında ayrım yapabilmek için iki temel değer boyutu (materyalist-idealist ve modern-gelenekçi) arasındaki ilişkiyi incelemiştir.44). cinsiyet ve eğitim seviyesi gibi değişkenlerdir. Söz konusu dinleyicinin varlığının. o obje hakkında doğru ya da yanlış olduğuna inandıkları şeyler üzerinde de farklılık göstereceklerdir. turist motivasyonlarının doğduğu sosyo-kültürel içerikle birlikte değişir (Adler. Algılamaya etki eden. bu tür sözlü ifadelerin ne anlama geldiğini bilmek zorlaşırdı. 1998. tutumların ifade edilişi. Tutumlar sosyal davranışla ilişkilidir. türü ve büyüklüğünün ifade tarzını nasıl etkileyeceği deneysel bir sorudur (Ross. Diğer bir deyişle. bu ifadeyi anlayacak bir dinleyiciyi gerektiren bir sosyal eylemdir. özellikle Rapoport (1976). Değer-güdü ilişkilerini anlamada önemli olan diğer sosyo-demografik değişkenler. Davranışa sebep olan tutumlarla ilgili konuşmak.95 belirgin bir şekilde diğer insanlar tarafından algılanmak ve anlaşılmak için üretilir. s. Bir obje hakkında farklı tutumlara sahip olan insanlar. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. bu arada oluşan süreçlerin doğasıyla ilgili soruların cevaplarını gerektirir (Ross. Bununla birlikte. 1989. Her iki değer boyutunun da turist güdülerini ve davranışlarını içeren çok sayıda değişkenle ilişkili olduğunu bulmuştur. “Lobi mekanının algılanması” başlıklı bölümde tezin ana konusu olan mekanın algılanmasında kültürün etkisi daha detaylı irdelenecektir. farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. aynı zamanda sosyal ve kültürel ilişkilere sahip diğer bir olgu da değerdir. Thrane (1997). sosyo-ekonomik ve . s.45). 1988). 1998. Çevresel psikologlar. Odemerho (1986) ve Golledge (1987). Turist gereksinimlerini karşılamak için bir tatil yerinin “yeteneklerinin” algılanması. kültürün.44). Tutumlar farklı bireyler tarafından onaylanabilir ya da onaylanmayabilir.

öğrenme. 1974.12’de görüldüğü gibi. . insan-çevre etkileşiminin psikolojik boyutunun ortaya konmasında insanın iç dünyasında gerçekleşen süreçler incelenmiştir. Bu kategorileştirme hizmet ettiği amaca bağlıdır (Porteous.96 demografik özelliklerin çevresel kaynakların kullanımındaki farklılıklara ve ziyaretçi grupları arasındaki eylem modellerine yansıtılabileceğini vurgulamaktadırlar. sosyal sınıf. biliş. 2004). gelenekler gibi kültürel süreçler. kullanıcıların tercihlerine hizmet ettiği için pazarlamacılara faydalı araçlar olmaktadır (Litvin vd. bir sosyolog için sosyal organizasyon ve süreçlere. algılama. sosyal-psikolojik süreçler ve pazarlama stratejileri arasındaki ilişki (Markin. 1997). Bir coğrafyacı için kara parçaları ve iklime. normlar. psikolojik boyutun oluşumunda uyarandan yani çevreden (özelde turizm çevresi) kaynaklanan durumların ortaya konmasıdır. Kültürün turist davranış modellerini ortaya koymayı amaçlayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Takip eden bölümde. Şekil 4. etkileşimin ikinci yönü. binalara ve peyzaj öğelerine karşılık gelebilir. ürüne ait bilgiler arasında doğrudan bir ilişki vardır. motivasyon. 4. gelir. yaşam döngüsü.. yaş. s. insan-çevre etkileşiminin uyaran kaynaklı ikinci yönü irdelenecektir. iletişim gibi sosyo-psikolojik süreçler ile pazarlama stratejileri başlığı altında ifade edilen. Bu çalışmaların sonuçları pratikte. Farklı kültürlerden insanların tepkileri analiz edilmiştir. bir mimar için ise.1. meslek.12 Kültürel-sosyal süreçler.482). konum. değerler. Bu bölümde.2 Mekansal Tasarım Özelliklerinin Algılamaya Etkisi Çevre kelimesi geniş anlamlara sahiptir. yaşam tarzı. Şekil 4. bir psikolog için insanlara ve onların kişiliklerine. eğitim gibi sosyal süreçler.

iklim gibi özelliklerin yanında. psikolojik çevre. İlk etapta akla gelen. s. organizmalar kompleks bir ilişkiler ağıyla çevrilidir. İnsanın çevresi bir ülke. 1987. tam olarak dünyanın doğasına ve dünya üzerinde gerçekleşen süreçlere işaret eder. çevreyi şu şekilde tanımlamıştır: Çevre. deneyimleme arasındaki ilişkilerden oluşan dünya) dünya arasındaki ayrımdır (Lang. Lang’a göre. kişinin tepki verdiği öğelerden oluşur. İnsanların çevrelerini yapılandırma şekli. Söz konusu olan şey. insanların zihinlerindeki imgelerden. Mimari çevre. organizmayı çevreleyen bir gürültü ya da kirlilik unsuru olabilir. Bu süreçleri anlamak önemlidir. Bölgesel çevre. sosyal çevre. kişiler ya da gruplar arasındaki organizasyonlardan. koku ve kişinin deneyimlediği mekanik . yapma çevre. 2000. bölgesel ve kültürel çevrelerin bir parçasıdır.23-24). Mimarlar. çünkü insan yaşamı dünya yüzeyinde gerçekleşir ve yapma çevre. kültürel. Tüm organizmalar. s. kişiyi çevreleyen güncel. sosyal ve kültürel olmayan çevresel yönler için kullanmışlardır. bir iklimsel koşul. davranışsal çevre. farklı malzemelerdeki farklı yüzeylerin yapay düzenlemelerinden ve/ya da mekansal düzenlemelerden oluşur. Allaby’a göre (1994) çevre.77). Fiziksel çevre. s. fiziksel ve biyolojik dış koşulların tamamıdır. düşünme. içsel ve dışsal güçlerin etkisi altındadır ve bu güçlere adapte olabilir. bölge. birbirleriyle ve bölgesel çevre ile olan etkileşimlerine etki eder. ekonomik. organizmanın dışında olan herşeydir. bununla birlikte yapma insanoğlu tarafından oluşturulur. ısı. 2000. gerçek ve objektif dünyalar ile algılanan ve insanların davranış modelleriyle duygusal tepkilerini etkileyen fenomenolojik (algılama. Doğa bilimcilerin yaptığı gözlemlere göre. fiziksel. s. Işık. sosyal. politik kavramları da içerir (Holden.78). coğrafi bir bölge. bölgesel çevre gibi fiziksel çevrenin bir parçasıdır. Binaların yanı sıra iklim gibi olgular bu tanıma dahil edilmiştir. ses. peyzaj mimarları ve kentsel tasarımcılar fiziksel çevre ifadesini. Collin’in tanımında bahsedilen fiziksel çevredir. bölgesel ve coğrafi kurulumlardan. s.97 Bazı analizler sonucunda çevre. ev ya da bir oda olabilir (Holden. 1987. organizmanın içinde yaşadığı. bir organizmanın içinde yaşadığı. bölgesel çevreye olan adaptasyonlardan oluşur (Lang. bu yüzden tanımlama tam anlamıyla bir netlik ifade etmez. sosyal. Dış güçleri ve adaptasyon süreçlerini anlamak için kişi fenomenolojik dünyanın doğasını anlamak zorundadır (Lang. Yapma çevre de.23-24).78). 1987. Collin (1995). Bu ve benzeri bir sınıflandırmanın temel noktası. psikolojik ve davranışsal olmak üzere farklılaşmıştır. toprak. şehir.

farklı çevreler ise bireyin davranışları üzerinde farklı etkiler oluşturur (Knudson. s. kişinin bir kurulumda sergilediği aktiviteler ve insanların bir kuruluma getirdiği kavramlar. mekanlarla ve mekanlardaki çeşitli bölücülerle ilişkidedir (Altman vd. Tam tersinin de söylemek mümkündür. fiziksel boyutun yanında. nesneler ve nesneler. kültürel. s. 2000. insanların sosyal ve kültürel çevrelerindeki değişikliklerden doğar ve bu çevreleri de etkiler (Lang. yani bir kurulumun (setting) fiziksel özellikleri. s.23-24). nesneler ve insanlar. aradıkları çeşit deneyim için uygun olduğunu düşündüklerinden tercih ederler. turistlerin davranışları için anlamlar taşır (Holden. s.24).11). çevrenin tanıtım şekli. insanlar ve insanlar arasındaki ilişkiler şeklinde görülebilir. bir tatil yerini. insan davranışının yansımaları sonucunda oluşturulur (Holden. 1987. Şekil 4. 2000). 1980. Bu ilişkiler mekansaldır. Yapma ve kültürel çevre. Bir açıdan yapma çevre. sosyal. objeler ve insanlar. İnsanlar kullandıkları çevresel kaynaklar üzerinde etkiye sahiptirler. ekonomik ve politik boyutlara da sahiptir (Holden.98 temasların türlerini değiştirir. Çevre (yapma çevre). 2000. 2001. Turistler. 1988).. Şekil 4..81).13’de gösterilen üç bileşen.13 Canter’in tatil yerlerine uyarlanmış “yer” modeli (Faulkner vd. bir yerin . s. Turizm çevresi de diğer yapma çevrelerde olabileceği gibi.118). Diğer bir deyişle.

99 özelliklerini deneyimleyebilmek ve anlayabilmek için gereklidir. Aynı özellikler, tatil yerlerine de uyarlanabilir. Bu yaklaşıma göre, bir tatil yeri ve aktiviteleri anlaşılabilir ve ilgi uyandırabilir olmalıdır. Dahası, kurulumu oluşturan fiziksel bileşenler nitelikli ve estetik açıdan hoşluk veren yapıda olmalıdır (Faulkner vd., 2001, s.117). Sherif ve Sherif’in bildirdiğine göre, fiziksel çevre, ona eklenmiş anlamlar aracılığıyla insanların çevresel kalite ve yaşam ile ilgili algılamalarına etki edebilir (Rapoport, 1977, s.26). Başka bir açıdan bakıldığında, yapma çevrelerin çeşitliliği kültürün kompleksliğini yansıtır. Bu yolla, yapma çevreler, insan gruplarının zihinsel imgeleri ve şemalarıyla ilişkili hale gelir. Çevrenin çeşitliliği, çevrenin kattığı anlamların önemi ve grup kimliğini kurmak için kullanılması tasarlanmış çevrelerin ekonomik araçlardan çok daha fazlası olduğunu gösterir. Bunu iki fikir takip eder. Birincisi, çevresel tasarım araştırmaları kültürlerarası ve tarihsel olmalıdır. İkincisi, insan-çevre etkileşimini anlamak için kişi çevrenin maddesel yönlerinden daha fazlasını bilmelidir; kültürün, çevrenin doğası ve bu ikisinin ilişkisi önemli bir role sahiptir (Altman vd., 1980, s.8). Çevre tasarlanırken, dört bileşen organize edilmiş olur: mekan, anlam, iletişim ve zaman (Altman vd., 1980, s.11).

Şekil 4.14 Dikkate değer farklılıklar; bazen küçük öğeler baskın hale gelebilir, Racquet Club ve Lever House, New York (Rapoport, 1977, s.224).

100 Çevrenin tasarlanması sonucunda, bazı öğelerde farklılıklar oluşturularak daha kolay algılanmaları sağlanabilir. Örneğin, bir cadde üzerinde çeşitlilik gerekebilir; çünkü çeşitlilik dikkat çekicidir. Benzer şekilde, yüksek binalar arasındaki küçük bir kilise ya da yeni yapılar (cam kuleler gibi) arasındaki eski binalar, dikkate değer farklılıklar oluşturur (Şekil 4.14) (Rapoport, 1977). Dikkate değer farklılıkları algılayan kişi, bazı yargılarda bulunur. Tasarımcının bunları denetlemesi zordur; fakat en azından fark edilebilirliğin derecesini saptayabilir (Rapoport, 1977).

Şekil 4.15 Yapma çevrenin deneyimlenmesi (Rapoport, 1977, s.109). Gibson’a göre, dikkate değer farklılıklarla, şekil-zemin etkileri ya da uyaranın durumunun değişmesi bağlamında karşılaşılabilir. Bu durum, bileşenler arasındaki ilişkilerin, bileşenlerin kendilerinden daha önemli olduğu fikrini güçlendirmektedir (Rapoport, 1969); çünkü dikkate değer farklılıklara liderlik eden şey bileşenlerin yan yana gelişidir. Örneğin, bir ormandaki bir ağaç çok özel değilse genellikle fark edilmez (Moles, 1966); diğer taraftan kentsel bir kurulumda tek bir ağaç en çok fark edilen ve algısal olarak oldukça önemli olan bir öğe haline gelebilir. Benzer şekilde, form ve renk de önemli olabilir; Mykonos’daki kiliselerin çatılarının kırmızı ve mavi olması gibi. Yine, koridor tarzı bir caddedeki tek bir meydancık ya da niş o caddeyi farklılaştırabilir. Şehirler de bazı özellikleriyle farklılaşır; binaların yüksekliğindeki ve yoğunluğundaki çeşitlilik, manzara, trafik, gürültü, bitkiler vb. gibi. (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.16 Solda görülen koridor tarzı bir cadde üzerinde nişle oluşturulan dikkate değer farklılık (Rapoport, 1977, s.227).

101 Dikkate değer farklılıklar, tasarımda kritik durumlar oluşturur. Birçok şehir planda ve yukarıdan bakıldığında net bir strüktüre, morfolojiye ve karaktere sahiptir. Bununla birlikte, bunlar zemin kotunda algılanmaz. Strüktürün nasıl net ve algılanabilir hale getirilebileceği tasarımcılar için önemli bir sorundur. Amaçlanan farklılıkların algılanması, duyusal, etkisel ve sembolik göstergeler kullanarak mümkün olabilir (Rapoport, 1977, s.225).

Şekil 4.17 Solda görülen cadde karmaşık gibi görünmekle birlikte kendi içinde bir düzene sahiptir, sağdakinde ise dikkate değer farklılık haline gelen koridor tarzı caddenin kendisidir (Rapoport, 1977, s.227). Renklerin, seslerin ve kokuların önemli olduğu bir kültürde, bu öğeler kentsel alanları farklılaştırmak üzere daha fazla kullanılacaktır (Rapoport, 1977, s.228). Başka bir örnek vermek gerekirse, konut alanlarındaki küçük parklar daha fazla fark edilir, kentsel yapıda açıklıklar sağlar, aynı zamanda ısısal, kokusal ve akustik göstergelerde değişiklikler sağlar. Resmi olmayan gözlemler göstermektedir ki, yapı alanlarındaki bileşenler, küçük parklar, havuzlar ve açık alanlar dikkate değer farklılıklar ve yönlenme için referans noktaları haline gelmektedir. Bu durum, belirginlik ve anlamla güçlendirilebilir. Bitkilendirme de büyük ölçüde önemlidir; mekanların kalitesini değerlendirmek ve bu tip yerler için sosyal kimlik oluşturmak amacıyla kullanılır (Rapoport, 1977, s.228). Kentler ve kentsel alanlar farklı özelliklere sahiptir ve duyarlı gözlemciler bu özellikleri fark edebilirler. Farklılaşmayı sağlayan bazı göstergeler şunlardır: Fiziksel farklılıklar Görme Objeler―şekil, boyut, yükseklik, renk, malzeme, doku, detaylar. Mekan kalitesi―boyut, şekil; engeller ve bağlantılar―birleşmeler, geçişler.

kuşlar. Kullanımlar―alışveriş mekanları. reklamlar. ağaçlar. gölgelikler. Algılanan yoğunluğun görsel yönleri. konuşma. gülme) karşılık doğal gürültüler (rüzgar. trafik. Ölçek ve kentsel parçalar. Konum―öncelik. kulüpler. Arabalara karşılık yaya yolları. marketler. dekorasyon vb. Hava hareketleri Sıcaklık Dokunma Genellikle ayakla hissedilen dokular Sosyal farklılıklar İnsanlar―dil. İyi yönetilmişe karşı kötü yönetilmiş. geçici değişiklikler. deniz kokusu gibi). bitkiler ve bahçeler. Yeşillendirme. diğer seyahat araçları. su). Kinestetik Kademelerdeki. fuarlar. Yeniye karşı eski. İnsan yapımı gürültülere (endüstri. giyinme. ışık seviyeleri ve kalitesi. Topografya―doğal ya da insan yapımı. harekete karşı durağanlık. . Doğrudan seslere karşılık yankılanmalar Seslerdeki geçici değişiklikler Koklama İnsan yapımı olanlara (yemek kokuları gibi) karşılık doğal kokular (bitki. endüstri yapıları vb. çiçek. Düzene karşı çeşitlilik. davranış. karar noktaları vb. insan yapımı ya da doğal bitkilendirme. üniforma karşı karmaşık. restoranlar. fiziksel özellikler.102 Işık ve gölge. hareketin hızındaki değişiklikler. İşitme Gürültülüye karşı sessiz. yiyecekler.. Aktiviteler―türü ve yoğunluğu. konutlar. müzik. gibi. Objeler―işaretler.

davranış için geçerli olan kültürel engeller ve kurallarla ilişkilidir. Hiyerarşi ve sembolizm. Bu. tezin ana konusuna daha da yaklaşılarak “turizmde algılama ile kültürün ilişkisi” başlığı altında kültür kavramı ve turizmle ilişkili olarak algılamanın kültürel yönü incelenecektir. çeşitli formları ve boyutlarıyla turizm planlamasında. Tüm bunlar.230). anlam. insanlardaki.229-230). değişiklikler. s. ön/arka ayrımları. turizmin kültürel yönleri üzerine fark edilir bir ilgi olmuştur. Zamanla ilgili farklılıklar Uzun dönem: Bir konumdan diğer konuma zaman içindeki değişiklikler. Kültür. Kısa dönme: Gündüz ve gecenin. kültürel yapılar gibi kültürün somut formları üzerindeki ifadelere yoğunlaşır. müzik. Bu göstergeler kültür temellidir. Fakat. Araştırmacılar. süreklilik ve kararlılığa karşılık değişiklik bildiren göstergelerin tümünü içerir. Dikkate değer farklılıklar olarak nitelendirilen tüm bu etkiler. kültürün turizm üzerindeki etkisini inceleyen yazın çoğunlukla sanat. kullanımlardaki. 1977. söz konusu değişiklikler olumlu ya da olumsuz anlamda olabilir. çevrelerin ve mekanların nesnel ve objektif özelliklerinden doğar ve kullanıcıların bir yeri algılayış.103 Şehrin kullanılış şekli―sokakların kullanımı. ulusal kültürün turizm üzerindeki daha derin etkilerini analiz . yönetiminde ve pazarlamasında önemli bir etkiye sahiptir. iyi ya da kötü sosyal göstergeler olarak yorumlanabilir. Daha önce sözü geçen tüm dikkate değer farklılıklar. sosyal kimlik ve statü göstergeleri. içedönük/dışadönük karşıtlığı. hafta içi ve haftasonunun kullanım şekilleri ve kullanım yoğunluğu (Rapoport. Dikkate değer farklılıklar. aynı zamanda tercihlere de etki eder (Rapoport.2 Turizmde Algılama ile Kültürün İlişkisi Son yıllarda. şimdi. Bir mekanı ya da bir mekanın bazı bölümlerini fark edilir hale getirmek kullanıcının dikkatini o yöne çekip söz konusu mekanı tercih etmesini sağlayabilmek için tasarımcının kullanacağı önemli araçlar olabilmektedir. özel/kamusal ayrımları. vb. deneyimleyiş biçimini değiştirebilir. Bu bölümde. gelişiminde. 4. s. insan-çevre etkileşiminin gerçekleşmesinde kişiden ve çevreden kaynaklanan temel psikolojik süreçler ve etkiler incelenmiştir. yerleri olumsuzlaştıran ya da geliştiren. 1977.

motivasyonlar ve çevresel bilişler gibi süreçler dengeleyici sistemler olarak karşımıza çıkar. Turizm. inançlar. fiziksel gereksinimlerle saptanır ve memnuniyetin. Çevreyle etkileşimi düzenleyen çevresel psikoloji. memnuniyeti üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Reisinger ve Turner. deneyimleri. normlar ya da kurallar gibi bileşenler turistlerin davranışları. bilgi birikimi. tutumlar. olaylar ve diğer insanlarla ilgili yorumlarını ve zihinsel imgelerini büyük ölçüde etkiler. 3. Şekil 4. . farklı milletlerden insanların karşılaştığı bir hizmet endüstrisidir.104 etmeyi ihmal etmişlerdir. Bu tezde. s.371). gereksinimler. 2003). 2003). Değerler. bölümde algılamanın tanımı ve algılama süreci üzerinde geniş bir şekilde durulmuştu. tatil beklentileri. Sosyal yapılardan en önemlisi ise kültür ve bileşenleridir. turizm çevresiyle insan arasında etkileşimin gerçekleşmesinde ve düzenlenmesinde etkili olan psikolojik süreçlerden biri olan algılama üzerine yoğunlaşılmıştır. Bu nedenle kültür ve turizm arasındaki ilişkiden bahsederken insan faktörünü ve insanı çevreleyen söz konusu süreçleri göz ardı etmemek gerekir. 1974. dünya görüşü gibi kültür bileşenleri insanın çevresindeki nesneler. Etkileşimin kalitesi. Gerçekte. İnsan en basit düzeyde biyolojik bir canlıdır (organizmadır). Turistin memnuniyeti. bir ürünün tüketilmesi ya da servisin kalitesi gibi işlemsel (satın alma) karar verme güdülerinden doğduğu düşünülür. psikolojik (satın alma) karar verme güdülerine dayanır (Reisinger ve Turner.18 Yönetici sistemlerin bir hiyerarşisi (Markin. çevresel algılama. bununla birlikte insanı çevreleyen psikolojik ve sosyal oluşumlar vardır. belli pazarları çekici hale getirme yeteneği sıklıkla psikolojik gereksinimlere ve kullanılan ürünün psikolojik ve kültürel yorumları gibi. tatil deneyimlerinin ve ziyaret edilen yerin algılanmasının olumlu yönde gerçekleşmesine katkıda bulunur. genellikle. Değerler.

seçtiği. Kültürün insan yapımı oluşu farklılıkların diğer bir açıklamasıdır. 2003. bir toplumun üyesi olan insanlar tarafından kazanılmış bilgi birikimi. kültür. Kültür. s. 1955). tanımlarıyla ve onu oluşturan bileşenlerle birlikte anlatılacaktır. ahlak. organize ettiği ve yorumladığı süreç” şeklinde tanımlanabilir (Mayo ve Jarvis. 2000.208).5). 2003. kompleks bir kavramdır. Şimdiki bölümde. gelenekleri içeren geniş bir referans grubu olarak düşünülebilir (Pizam ve Mansfeld. çevrenin insan yapımı kısmıdır. dünyadaki tüm insanların sahip olduğu genel bir özelliktir. 4. davranışları.105 Algılama. s. Bu sebeple. dünyanın anlamlı bir resmini oluşturmak için. Teorisyenler kültürün genel bir tanımında buluşmakta zorlanmışlar. kültürle ilişkili olan söz konusu özelliklerin bir “toplum”a ait olmasıdır. bütün tanımların kültürün aynı özelliğine. 2003. Yine bu özelliğe dayanarak kültürün öğrenilebilir olduğunu söylemek yanlış . Kroeber ve Kluckhohn (1985). gelenekler ve alışkanlıkları içeren kompleks bütündür (Reisinger ve Turner. belli bir alan hakkındaki bilginin elde edilmesi sürecidir (Pizam ve Mansfeld. O halde. Bu tanımda önemli olan nokta. kültürün tanımını şu şekilde yapmıştır: Kültür. bilgiyi aldığı. 1981). antropoloji gibi bilimsel alanlara göre tanımlamalar yapılmıştır (Reisinger ve Turner. Araştırma kapsamında. mekanın algılanmasına etki eden bir faktör olarak incelenen kültür kavramı daha önce değinildiği gibi. sanat. Sosyoloji.4). inançlar. kültür kavramı. yani insan kaynaklı oluşuna işaret ettiğini belirtmişlerdir (Reisinger ve Turner. Tylor’dan itibaren pek çok antropolog kültür kavramını yeniden tanımlamıştır. psikoloji. bununla birlikte kültür farklılık anlamına gelir.110). çevrelerin tasarlanmasında ve farklılaşmasında tarih boyunca etkili olmuştur. çok boyutlu. 2000. insanoğlu tarafından sosyal olarak elde edilen bilgi birikimini. s. Moore ve Lewis. s.5). yüz altmıştan fazla kültür tanımı olduğunu belgelemişlerdir. önemli bir araştırma konusu olmaktadır.2. kanunlar. Kültür. Tylor.1 Kültür Kavramı Kültür. toplumları birbirinden ayıran başlıca unsur kültür ve bileşenleridir. her birey nasıl birbirinden farklıysa kültür de tek değildir. s. Herskovits’e göre (1948. Örneğin. Turizm ürünüyle ilişkili olarak. kültürün anlamına katkıda bulunan farklı bakış açıları ortaya koymuşlardır. “bireyin. Literatürdeki yüzlerce farklı tanımlama bu durumu yansıtmaktadır.

(3) psikolojik. 1974. Öyleyse kültür. s.106 olmaz. paylaşılan bilgi birikimi. 2003. Tüm bu ifadelerden kültürün toplumlar arasındaki ayırt edici özellikleri oluşturduğu sonucu çıkmaktadır. davranışla ilgili. Kültür.6). davranışa etki eden kavramlardan biri olarak karşımıza çıkar.454). eğer farklılıklar olmasaydı kültürler de olmazdı. s.5). kültürü bir sosyal sistem içinde insan davranışlarını düzenleyen kurallar bütünü olarak görürler. kültürel farklılıkların varlığı açıktır (Reisinger ve Turner. Schusky ve Culbert’in bildirdiğine göre. Bu bağlamda. kültür. s. 2003. 1974. Bu durumda davranışın büyük ölçüde kültüre bağlı olduğu söylenebilir (Reisinger ve Turner.2 Turizmde Kültürlerarası Çalışmalar Kültürün kendisi başlı başına. Kültür kavramını bileşenleri açısından üç boyutta incelemek mümkündür: (1) materyal.2. hem de işlevselciler kültürün ve davranışın ayrılamaz olduğunu savunurlar. 2003. Triandis’in (1972) kaydettiği gibi. çünkü kültür sadece nasıl davranmamız gerektiğini dikte etmekle kalmaz.8). Kültür. s. davranışın yorumlanmasına ve tahmin edilmesine yardımcı olur. (2) kinetik. 4. Sözü edilen kurallar. algılamayla ilişkili olan kinetik ve psikolojik boyutları tartışılmıştır. işlevselcilerin tanımlamaları belli davranışlar için sebeplerin ve kuralların anlaşılmasında kültürün rolünü vurgular. benzerliklerimizden olduğu kadar. gözlemlenebilir davranış modellerinde kendini gösterir (Reisinger ve Turner. belli insan gruplarıyla bağlantılı. Hem davranışçılar. işlevselciler. davranışsal antropologların tanımları. Radcliffe-Brown’a göre. farklılıkların sebebidir. farklılıklarla ilgilidir. endüstri ürünleri. gibi (Markin. . değerler vb. bireysel farklılıklarımızdan da sorumludur (Markin. s. çeşitli davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çevreleri de saptar. kültürün insan davranışıyla ilgili olduğunu anlatır. Wallerstein’e göre. tutumlar. insanların nasıl ve niçin öyle davrandığını daha iyi tahmin etmeye ve anlamaya olanak verir.459). Araştırma kapsamında kültürün.

kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan Çizelge 4.1 Kültürel farklılıkları anlamak için önemli olan kültürel yönler (Reisinger ve Turner. Mekanın Kullanımı. Dil Sosyal Araçlar Sosyal Sınıflar Aile Yapısı Gelenekler Ekonomi Değerler Maddesel Başlıklar Din Tutumlar Estetik Politika Yöntem Eğitim Çizelge 4.107 İdeoloji Sosyalleşme İfade Şekilleri Etkileşim Sistemleri İnançlar Değerler Din Eğitim Kültürelleşme Kültürel Yozlaşma Dilin Fonksiyonları Yakınlık Birincil ve İkincil Sosyalleşme Sözlü Olmayan İletişim: Vücut Hareketleri. 2003. s.2 Kültürel farklılıkları oluşturan bileşenler (Reisinger ve Turner. Scollon ve Scollon (1995).17).17).1’deki kültürel yönleri . 2003. Kültürel farklılıklar kendini çok değişik şekillerde gösterir. s. Zaman Kavramı Özlük Kavramı Kişilik ve Öğrenme Teorileri Grup içi-Grup dışı İletişim Çizelge 4.

farklılıkların bulunmadığı bazı yerler ve konular olduğunu tespit eden çalışmalar da vardır.396). kültürel farklılıklar turizmde kendine önemli bir yer bulur. Söz konusu etkileşim. 1988) ve Ritter (1987. gelişen bir küreselleşmeye uğramıştır. Holzner (1985). Japon turistlerin gruplar halinde seyahat ettiklerini ve Avrupalılar’a göre daha kısa süreli tatilleri tercih ettiklerini kaydetmiştir. kültürel karakteristikler özellikle turizmle ilgilidir. Örneğin. ancak farklı kültürleri tanımakla mümkün olur. Birincisi.108 sıralamışlardır. turizm farklı uluslardan insanların bir araya geldiği bir hizmet endüstrisidir (Pizam ve Mansfeld. Farklı kültürlere sahip toplumlar arasında farklar olduğuna dair ispatların bulunduğu araştırmaların yanı sıra.16). Groetzbach (1981. . Czinkota ve Ronkainen. çünkü ürünün çekiciliği açısından önemlidir. kültürel farklılıkların kişilerarası etkileşimi nasıl etkilediğini anlamanın önemini kaydetmişlerdir. Sonrasında. gidilen yerin ulusal kültürel öğeleriyle ve o bölgenin insanlarıyla olduğu kadar. Bir bölgeyi (ya da mekanı) ziyarete gelmiş turistler arasındaki etkileşimin olumlu bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu kişiler arasındaki ilişkinin şeklini tahmin edebilmek gerekir. s. hem de farklılıklar bulunmuştur. Landis ve Brislin de (1983). kültürel çeşitlilik konusuna ve küreselleşme tartışmasına dikkat çekilmiştir. 2003. Müslümanlar’ın ve Araplar’ın seyahat davranış modelleriyle Avrupalılar’ın davranış modelleri arasındaki farklılıkları analiz etmiş ve Araplar’ın sosyal olarak daha aktif ve sıcak olduklarını vurgulamıştır. etkileşimsel davranışlarda farklılıklar yaratabilir ve bunların yorumlanmasında yanlış anlamalar ve dolayısıyla çatışmalar olabilir.2’deki bileşenleri ortaya koymuştur (Reisinger ve Turner. Bu davranışı. 1989). kültürel farklılıkların incelenmesi. oraya tatil için gelmiş farklı kültürlerden insanlar arasında da gerçekleşir. Ritter. turizm endüstrisi. birkaç nedenle turizm endüstrisini ilgilendirir. Bu da. geçen yirmi yılda. İkincisi. Landis ve Brislin’e göre. Sonuçta. s. Groetzbach. kültürel farklılıklar. Turizm ortamında sosyal etkileşimin çok yoğun olması nedeniyle. Çoğu kültürlerarası çalışmada farklı ülkelerdeki kullanıcı (tüketici) davranışları kıyaslandığında birbirleri arasında hem benzerlikler. 2000. Hofstede (1991) ve Trompenaars (1993) kültürel farklılıkları oluşturan Çizelge 4. Pizam ve Mansfeld’e göre. Japonlar’ın gruptan ayrılmanın tehlikeli olarak görüldüğü kollektivist kültürlerine bağlamıştır. kendi gözlemleri sonucunda farklı uluslardan turistler arasında dikkate değer farklılıklar bulmuşlardır.

4. Lobi mekanının algılanması. Sinir sistemi.3. bir objeyi. algılamanın karar verme süreçleriyle ilişkili kısmına değinmiştir. Takip eden bölümde. mekansal özelliklerin algılanması ve kültürün etkisi şeklinde incelenmiştir. farklı kültürlerden insanların (turistlerin) sosyal etkileşim içinde bulunduğu önemli turizm mekanlarından biridir. motivasyon gibi) ve sosyal (kültür gibi) filtrelerden geçer. sonrasında yine bu filtreler yardımıyla anlamlı hale dönüştürülür. Kişi. duyumlanan bilgiler insan beyninde bazı psikolojik (duygular.19 Objelere ve çevreye ilişkin nesnel bilgilerin çeşitli filtrelerden geçerek algılanması (Rapoport. uluslar arasında kısmi farklılıklar bulunduğuna işaret eder. bölümünde anlatıldığı gibi. turizmde mekanın algılanmasında bir adım daha ileri gidilerek lobi mekanını algılanması incelenecektir.1 Kullanıcının Sahip Olduğu Kültürün Algılamaya Etkisi Tezin 3. .40). Markin.3 Lobi Mekanının Algılanması Lobi mekanı. Bu bölümde. s. 1977. algılama uyaranla ilgili bilgilerin bazı süreçler sonucunda anlamlı hale dönüştürülmesidir. Şekil 4. 4. böylece algılama gerçekleşmiş olur. Lobi mekanının algılanması konusuna tez kapsamına uygun olarak kullanıcı kültürünün etkisi ve mekansal tasarım özelliklerinin etkisi perspektifinden yaklaşılacaktır.109 Peabody (1985). turizmde algılama ve kültürün ilişkisi ve bu konu hakkında yapılan çeşitli araştırmalardan örnekler ortaya konmuştur. bir olayı ya da bir mekanı duyu organlarının yardımıyla duyumlar.

bir yaşam şekli. Çevre ve kültür. 2003.208). Tüm yapma çevreler. Algılama. öğrenilmiş inançların. Schiffman ve Kanuk (1987) ile Cohen’e göre. olduğuna karar vermelidir. fakat daha da önemlisi nasıl yorumlayacağına ve organize edeceğine karar verir (Markin. 1980. s.9). bazı seçimler ve kararlar sonucunda oluşturulur (Altman vd. 1974. toplumun özetidir (Schiffman ve Kanuk. kültürün pek çok tanımı vardır.9). çok sayıda dıştan gelen (ekonomik. yorumlar ve organize eder. B mi. sosyal. fakat tasarlama süreci mekansal öğelerin bu özelliklere göre düzenlenmesi ve oluşturulmasıyla bitmiş sayılmaz. 1980. s. s. davranışsal) faktörlerle şekillendirilir. sıklıkla birbirleriyle ilişkilidir (Reisinger ve Turner. fakat üç yönlü tanımını ortaya koymak yeterlidir: bir grubun yaşam tarzı. anlamlar sistemi ve bilişsel şemalar. Kültürün bir grup insanın sahip olduğu inançlar ve değerler sistemi olduğu söylenebilir.152). 2003. algılama. sıcak mı.149). hangi uyaranın seçileceğini. bir bina stili. kültürel. 1980. Tasarımcı mekan tasarlama özelliklerine ilişkin birtakım somut ve objektif kriterlere sahip olabilir.. psikolojik. Algılama. insanların değerlerine.10). kültür ve davranış birbiriyle iç içedir ve karşılıklı olarak birbirini etkiler.’ye göre. Schiffman ve Kanuk’a göre. Tasarımcı bunları da değerlendirmelidir. sarı mı. kırmızı mı. beklentilerine. deneyimlerine bağlı olan kültür tarafından tespit edilir (Reisinger ve Turner. sistematik ve sürekli seçimlere liderlik eden kurallarla şekillendirilir (Altman vd. yaşamı sürdürmek için gerekli adaptasyon stratejileri (Altman vd.. Bu olgular dünyaya ilişkin bir bakış açısı ve dahası dünyaya bakışın ve onu “şekillendirmenin” karakteristiklerini oluşturur. s.110 duyumlanan şeyin A mı. Altman vd. s. kültür. Organizma.. değerlerin ve geleneklerin. . vb. s. soğuk mu. coğrafi) ve içten gelen (demografik. Bu faktörler. bir peyzaj öğesi ya da bir yerleşim yeri yaratılırken. nasıl yorumlanacağını ve yargılanacağını tespit eder. kullanıcının o mekanı ve özelliklerini kavrama şekli ve zihninde o mekanla ilgili oluşturduğu imgeler çok önemlidir. 1987). belli bir toplumun üyelerinin davranışlarının yönlendirilmesine hizmet eder. Dünya. semboller.

İnsanlar genellikle dünyayı algıladıkları şekilde hareket ederler. kişinin diğer insanlar hakkındaki bilgi birikimi ve değerlendirmelerini yansıtan çok sayıda zihinsel ve sözlü ifadelerini içerir. s. Kültürün algılamayla olan ilişkisi genel olarak anlatılmışken. çevreden bilgi alma şeklimize etki eden pozitif ya da negatif algısal ifadelerdir (Markin. Kültür. kültürü oluşturan bileşenlere de değinmek yerinde olur.21). Kendilerinin ve başkalarının davranışlarını yargılarken kendi kültürlerinden öğrendikleriyle uyarana tepki verirler (Reisinger ve Turner. bir kültürün üyelerini. bir olay ya da bir kişi hakkındaki pozitif ya da negatif hisler (Pizam ve Mansfeld. s. hem de inançlar belli bir duruma tepki vermek durumunda olan bir kişinin tepki verme şeklini etkileyen zihinsel imgelerdir (Schiffman ve Kanuk. neyin iyi ya da kötü. bireylerin “şeyler” ve eşyalar hakkında sahip oldukları birikmiş duygu ve önceliklere işaret eder.38). Değerler de tutumlar gibi beklenen ve istenenleri tanımlar (Markin. Diğer bir deyişle. bir obje. inançlar. doğru ya da yanlış.20 Algılamaya kültürün etkisi (Rapoport.119). Tutumlar. Adler’e göre. değer kavramı geniştir. algılamalarımızın ve davranışlarımızın etkilendiği ve saptandığı bir filtredir (Markin. Her insan eşsiz değerler setine sahiptir. Tutumlar. Değerler. Sonuçta hem değerler.153). 1977. 1974). bunlar kültürel değerler olarak adlandırılır. Değerler de aynı zamanda inançlardır. s. 1974. 2003. olduğu konusunda bilgilendirir . 2000. bir obje ya da durum hakkındaki inançların düzenlemeleri (Rokeach. s. 1968).111 Şekil 4. Değerleri. pozitif ya da negatif vb. s.263). 1965). 1974. belirsizdir ve gerçek anlamından yoksundur. İnanç ve değer bileşenleri. değerlerin işlevlerini ve benzer kavramlardan farklı yönlerini karakterize etme yönünde pek çok girişim olmuştur. Bazı değerler bir kültüre bağlı oluşur. 1987). belli uyaranlara karşı belli şekillerde hareket etme eğilimleri (Crespi. değerlerle ilgilidir.

Yakınlaşım. Son yıllarda. s. Kültürün algılama üzerindeki etkisi hakkında çeşitli deneysel çalışmalar yapılmıştır (Mayo ve Jarvis. kişi ziyarete gittiği bir yerdeki evrensel öğelere sahip bir mekanı kullanıyorken kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetmesi zorlaşır. değerlerle kültür arasında bir ilişki olduğunu önermektedir. kültürün farklı milletlerin farklı şekilde algılamasına sebep olduğunu vurgulamışlardır.77). Lobi mekanının sosyal ve kamuya açık bir mekan olması tartışmayı daha da genişletmektedir. hareket etmedeki. 2003. Pek çok yazar. Böylece. şirketler (hizmet verenler) kullanıcıların istekleri arasındaki farklılıkları dikkate almak gibi bir durumla karşılaşmazlar (Pizam ve Mansfeld. 1981). Yani. bir otelin vitrini gibidir. Bu durum.154). yönetsel süreçlerin ve pazarlama süreçlerinin evrensel yönüne dikkat çekerler ve de bunun teknolojik olarak zorunlu olduğunu iddia ederler. gelenekler. dünyanın hangi ülkesine giderse gitsin benzer imgesel öğelerle karşılaşacaktır. üyelerinin ortak değerlere sahip olduğu bir sistemdir (Reisinger ve Turner.153). Yakınlaşım sürecini destekleyen tartışmalar. kültür. Redding ile Mayo ve Jarvis (1981). 2003. farklılıklar kaybolur. Yakınlaşım hipotezine göre. on iki seçilmiş ülkede. Bu durumda. çünkü olayların sebeplerini farklı şekillerde yorumlarlar (Reisinger ve Turner. 2000). 1987). İnançlara ve değerlere zıt olarak. bilim ve teknolojiye dayanan. ekonomik yapının. Değerlerdeki farklılıklar. düşünmedeki. bir kent otelindeki lobi mekanı için de düşünülebilir. endüstrileşmenin ortaya çıkardığı bir süreçtir. Lobi mekanı. satış noktalarındaki turist algılamalarındaki farklılık üzerinde kültürün etkisini kaydetmiştir.112 (Reisinger ve Turner. Keown. yakınlaşım ve ayrılım hipotezleri ortaya çıkmıştır. s. 2003. Bailey’e göre. gelenekler. Segall’e göre. belli durumlardaki davranışın kültürel olarak kabul edilebilir ve uygun yollarını oluşturan davranışın açık modelleridir. algılamadaki farklılıkları ortaya koyar (Rokeach. 1973). s. inançlar ve değerler davranışa rehberlik ederken. 2003. farklı çevrelerde büyüyen insanlar farklı şekillerde algılarlar. kültürel değerlerdeki farklılıkların insanların algılamalarında farklılıklar yarattığını vurgulamıştır (Reisinger ve Turner. kullanıcılar genel tercihlere sahip olur. davranışın alışılmış ve kabul edilebilir şekillerini oluşturur (Schiffman ve Kanuk.74). Singer. s. Ortak mekansal öğelere ve özelliklere sahip lobiler oluşturulduğunda bu ortak dil sayesinde kişi hangi ülkeye giderse . bununla birlikte pek çok eylem türünü içinde barındırdığından işlevsel açıdan çok yoğun ve önemli bir mekandır.

cinsiyet. kararlarını ve beraberinde algılamalarını da etkileyecektir. insanların ilgilerini. s. insanların birbirini algılama şekli birbirleriyle iletişim kurma şeklini tespit eder. ziyaretçiler bu amaçla geldikleri bölgelerde kullandıkları bir lobi mekanının da o bölgenin kültürel özelliklerini ve öğelerini barındırmasını ya da yansıtmasını istemeleri doğaldır. kültür kavramı var olduğuna göre ve farklılıklardan doğduğuna göre kültürel değerlerin ve unsurların çekim aracı olarak kullanılması doğaldır ve hep böyle olagelmiştir. ziyaretçilerin amaçlarının önemli olduğu ortadadır. turizm ortamlarında da geçerlidir. 1979). farklılıkları oluşturduğuna göre. sosyal ve ekonomik durum ile yaşanılan yer gibi demografik özelliklere çok bağlıdır. Bu noktada. bunlar belli bir kültürde yaygın olan bir modele dayanır. diğer insanları kendi . ayrılım olgusu ülkelerin kültürel farklılıklarına dayanır (Douglas ve Wind. Söz konusu durum. Çünkü. kullanıcı (tüketici) davranışlarında ve pazarlama pratiklerinde yakınlaşım görülmesi beklenmemelidir. Diğer taraftan. sosyal etkileşimde çok önemlidir (Cook. Algılama kavramı. Mekanlar söz konusu olduğunda. Turizmin amaçlarından birinin “farklı” yerler deneyimlemek olduğu düşünüldüğünde. Yakınlaşım ve ayrılım olgularına başka bir açıdan bakmak mümkündür. Bu yüzden. farklı kültürlerde. yakınlaşım sürecinin sonucu olan standartlaşmanın da önüne geçilmiş olur. kurgusal vb. Sözü edilen değişkenler sosyal etkileşimde engeller oluşturur (Samovar ve Porter. özellikler hakkında farklı kültürlerden insanlar farklı isteklere. eğitim durumu. 1987). Kültür. ayrılım sürecini destekleyen uzmanlara göre.113 gitsin. standartlaşmanın uygun bir yol olduğunun söylenmesi zaten mümkün olamaz. kararlara ve algılamalara mı sahiptirler. Etkileşim sürecinde. 2003. insanların kültürel koşullu algılamalarına dayandığından. insanlar kendi algılamalarını başkalarıyla olan sosyal etkileşimlerine yansıtırlar. Bir mekanı (lobi) oluşturan fiziksel. Singer’in vurguladığı gibi. Sosyal nesnelerin ve olayların algılanmasında kültürlerarası değişkenler vardır. “bireyler yalnızca algılamanın temelinde hareket edebilirler ya da tepki verebilirler” (Reisinger ve Turner. ekonomi. 1988). kişilerin yaş. Bu durum. organizasyonlar ve pazarlama her zaman kültürle sınırlı olmuştur ve olacaktır. yabancı ya da alışık olmadığı öğelerden dolayı kendini rahatsız hissetme durumuyla karşı karşıya kalmayacaktır. Ayrıca.150). Sosyal etkileşim. yakınlaşım teorisinin olumlu yanı olarak görünmektedir. yoksa pek çok şeyin küreselleştiği günümüzde insanların algılamaları ve davranış şekilleri üzerinde kültürün etkisi azalmış mıdır? Bu sorunun cevabı. Bu şekilde. Çünkü.

yardımıyla kişi.114 perspektiflerinden algılamayı öğreten kültürlerinden etkilenirler. Bu yüzden kültürel değişkenler algılamadaki farklılıkları açıklayabilir (Reisinger ve Turner. etrafta hoş bir manzaranın olması. Bununla birlikte. uygulama çalışmasında yer verilen mekansal özellikler. s. içinde bulunduğu mekanı “hissederek” deneyimler. Yani. bu sırada bir şeyler içebilir. Kullanıcı. Duyular -özellikle de görme duyusu. özellikle. kullanım özelliklerini ve mahremiyet kavramını yansıtmak amacıyla oluşturulmuş sorular yer almaktadır. kamuya açık olan mekanlarda kişilerin birbiriyle iletişim kurmada kullandıkları mekansal dili ve araçları belirlerken kültürel özelliklerden de faydalanılır. Uygulama çalışmasında. lobi mekanıdır. Lobi mekanının tasarım özelliklerini belirleyen pek çok faktör vardır. Özellikle.2 Lobi Mekanının Tasarım Kriterlerinin Algılamaya Etkisi Bir otele girildiğinde giriş holünden hemen sonra. bu çalışmada önemli olan. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgili ifadeler sırasıyla irdelenecektir ve söz konusu fiziksel özelliklerin algılamaya etkisi anlatılmaya çalışılacaktır. çoğu zaman. gazetesini okuyabilir. kullanıcıların algılama özelliklerini analiz etmek amacıyla seçilmiştir. Kişinin diğerlerini algılama şekli. Pencereler. lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. Kişinin görsel sınırlarını genişletir. anket çalışmasının ilk bölümünü oluşturan. .153). dış ortamla ilişki sağlar. büyürken adapte olduğu kültürel değerler tarafından saptanır. daha sonra odasına çıkmak için asansör ya da merdivenleri kullanır. Dolayısıyla. Kişiler arasındaki sosyal etkileşim kişilerin davranışlarına yansır. Mekansal sınırlanmışlık hissini azaltır. dinlenmek için oturma gruplarını kullanır. estetik gibi konularda akademik bilince ve eğitime sahip olmayan kişiler için geçerlidir. Bu yüzden. İlk bölümdeki sorular. 4. gerek işlevsel gerekse konumsal olarak kullanıcının ilk ulaştığı mekan. tasarım. bu durum.3. 2003. mekansal oluşumlarda insan faktörünün değerlendirilmesidir. mekanın fiziksel özellikleri algılamada önemlidir. gün ışığı gibi etkenler nedeniyle kendini huzurlu hissedebilir. bir otelin lobi mekanı gibi. Önceki bölümlerde değinildiği gibi. Kişi çok pencereli bir lobi mekanında bulunduğunda. kurgusal. aydınlık. çoğu zaman giriş holüyle girişik oluşmuş olan lobi mekanında yoğun bir eylemler serisi ve işleyiş gerçekleşir. Şimdi. davranışların gerçekleştirildiği mekanlar bu bağlamda önem taşır. konumsal. lobi mekanının fiziksel.

Geleneksel tarzda dekore edilmiş bir lobi mekanı. çok alçak tavanlı mekanlar. basamakların sayısı lobi gibi yoğun işleyişe sahip mekanlarda çok önemlidir. Mimarı. Çoğunlukla. dinlendirici etkisi olur. çok sayıda basamak ise görsel işlevsel sürekliliği engelleyebilir. Modern dekore edilmiş mekanların genelde basit geometrik formlar ve çizgilerden oluştuğu görülmektedir. Alçaltılmış kısmın da. Bu durum. Örneğin. İkinci bölümdeki sorular. lobinin bir bölümünde küçük bir orkestra ile verilecek müzik dinletisi yükseltilmiş döşeme üzerinde gerçekleşebilir. örneğin. en. Modernlik. Lobide basamaklar aracılığıyla farklı döşeme seviyelerinin oluşturulması sonucunda. bir mekanı. alçaltılmış ya da/ve de yükseltilmiş düzlemler elde edilir. görsel olarak daha “ortadadır”. kullanıcıya sıkıntı verir. Basit ve sade çözümler üretilir. lobi mekanının kurgusal özelliklerinin ve konumunun algılamaya etkisini ölçen ifadeleri irdelemektedir. sanat anlayışını ve yapım özelliklerini yansıtan mimarlıktır. işlevsel ve anlamsal olarak farklı bir görevi vardır.115 Tavanı yüksek bir lobi mekanında kişi. biçimden önce gelir. çağının gereksinimlerini. Tam tersine. oturma gruplarının ya da servisin farklılaştığı noktada ayrım yapabilmek için döşemenin bir bölümü basamaklarla alçaltılabilir. dinamik özelliklere sahiptir. mat renklerle dekore edilmiş bir lobi mekanının sakinleştirici. başını yukarı kaldırmazsa tavanı göremez. Yükseltilmiş kısım. Mekanın kurgusal özellikleri. yani bir mekanın bütününü oluşturan bileşenlerin bir araya gelme şekli ve konumsal özellikleri. kullanıcı üzerinde canlılık ve heyecan duygusu gibi etkiler uyandırır. farklı bir işlevi olabilir. Tabi ki. fark edilmesi zor olan az sayıda basamaklar kazalara neden olabilir. Fonksiyon. bu durum yine sınırlanmışlık hissini azaltır. . bir bölgenin kültürel değerlerini ve öğelerini yansıtacak ya da çağrıştıracak şekilde oluşturulmuş demektir. Geçmişe ait öğeler kullanılmaz. çok yüksek tavanlı mekanlarda ise “boşluk” hissi oluşur. Parlak renklerle dekore edilmiş bir lobi. Taklide karşıdır. kavramsal ve anlamsal olarak bir bölgeye ait kılar. geçmişe dönük bir tasarım oluşturulması sonucuna götürür. Ferah bir ortam oluşmasına katkıda bulunur. yani bütün bir bina içinde bulunduğu yer ve diğer mekanlarla ilişkisi de mekansal algılama için önemli özellikleri içerir. aynı zamanda evrensellik anlamına gelebilir. benzer şekilde. Tabi ki. Takip eden paragraflar. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilişkili olarak hazırlanmıştır. Modern mimarlık. boy ve yüksekliğin kullanıcı sayısıyla doğru orantılı olması gerekir.

Yani. Bir mekan tamamen boş olduğunda insanlar ihtiyaçlarına ya da isteklerine göre mekanı çeşitli şekillerde doldururlar. Ayrıca otel dışından gelen kullanıcıların da rahatlıkla lobiye ulaşmaları sağlanmış olur. düzenlemeler aracılığıyla diğer mekanlarla ilişki kurulmuş olan lobilerde. duvar. Oturma şekilleriyle ilgili olan bu tercihler ise. daha önce bahsedildiği gibi. Basamaklar. Mekan dolu olduğunda. tıpkı bir evin oturma odasında olduğu gibi koltuklardan oluşan gruplar düzenlenebilir ya da 20-30 kişilik bir sıra bitişik koltuk önüne uzun bir sehpa ya da masa yerleştirilebilir. Lobinin giriş holüne ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı olması işlevsel açıdan gereklidir. kişinin diğer insanlarla ilişkilerini düzenleme şekline. bununla birlikte. Dört kişilik masalar oluşturulabileceği gibi. Organik formlar. istenilen davranışların gerçekleştirilebilmesi mekansal oluşum özellikleri sayesinde olur. yani mahremiyet özelliklerine bağlıdır. Lobi mekanında oturma grupları çok çeşitli şekillerde düzenlenebilir. eğri çizgilerden oluşan formlardır. lobi mekanının kullanım özellikleriyle mahremiyet kavramının algılamaya etkisini ölçen ifadeler irdelenecektir. döşemelerdeki boşluklar ya da katlar arasındaki görsel bağlantılar zengin algısal deneyimler ve düşeysel akıcılık sağlar. Bu durumda mekansal süreklilik kesintiye uğrar. Söz konusu formlar. Ya da. davranış modelleriyle de ilgilidir. sürekliliğin sağlanması açısından daha uygun bir çözüm gibi görünmektedir. Organik formların diğer bir özelliği. Lobinin tek ve büyük bir mekan yerine birkaç küçük mekandan oluşması. bu etkileşimin istenilen doğrultuda ya da olumlu bir şekilde gerçekleşebilmesi mekanların özelliklerine bağlıdır. Örneğin. geometrik düzen ilkelerini taşımaz. fakat doğanın ve doğadaki formların kendine has bir düzeni ve dengesi vardır. geometrik kurallara göre oluşturulmamış. boş bir masa ya da koltuk olmadığında yabancı bir insanın masasına ya da yanına oturma tercihi konusunda .116 Galeri boşluklarıyla vb. Mekanların formunun ya da tavan yüksekliğinin değiştirilmesi diğer çözümlerdir. Üçüncü bölümdeki. doğadan ve doğal formlardan izler taşımasıdır. kullanım özellikleri ile mahremiyet kavramının yer aldığı ifadeler yalnızca kişilerarası etkileşimle değil. sigara içenler için ayrı bir mekan oluşturulabilir. basamaklarla da bölünme gerçekleştirilebilir. kendilerine bir “yer” seçerler. isterse diğer insanlarla etkileşimi söz konusu olsun. Şimdi sırasıyla. kişinin ister çevresiyle ve çevresindeki nesnelerle. pencere gibi yapısal bölücülerle sağlanabilir.

yine. Son olarak şunu eklemek gerekir ki. dışarıda bir manzaranın olup olmayışına. bazıları değildir. Bardaki oturma düzeni de. dış ortamla ilişki kurmayı reddeder. mekan içinde kendilerine yer seçerken diğer insanlara arkalarını dönecek şekilde oturmayı tercih ederler. Örneğin. Bazıları farklı insanlarla tanışıp diyalog kurma konusunda açık görüşlüdür.117 tamamen mahremiyet kavramı özelliklerine göre hareket ederler. havanın açık veya kapalı oluşuna. Sözü edilen şey. Kişilerin çeşitli mekandaki yer seçimleri ile ilgili tercihlerinde çeşitli durumlar görülebilmektedir. kişilerin alışkanlıklarından kaynaklanabileceği gibi. . bir çeşit izolasyondur. değişebilir. bir başkası mekanın orta bölümünde oturmak isteyebilir. mahremiyeti düzenlemede mekansal öğeleri kullanmanın bir yoludur. Bazıları ise. kişilerin mahremiyet derecelerine uygun olan ya da olmayan bir durum oluşturuyor olabilir. Bazı kişiler. kişinin amacına. donatıların yerleşim düzenine göre vb. Bara yakın oturup oturmama tercihi. Asansör ve merdiven gibi düşey sirkülasyon araçlarına ve resepsiyona yakın oturmayı tercih etmek. diğer taraftan asansör. diğeri pencere bulunmayan duvar yanında oturmayı tercih edebilir. merdiven ve resepsiyon çevresinde yoğun bir sirkülasyon gerçekleşebileceğinden bu alanlara yakın oturmak. bütün bu tercihler ve mekansal kullanımlar kültürden kültüre farklılık gösterebilmektedir. işlevsel bir gerekliliğin sonucu olabilir. o anki gereksinimlerinin bir sonucu da olabilir. bir kişi pencere yanında oturmayı tercih ederken. mekan içinde neler olup bittiğini görebilmek için tüm mekanı görecek şekilde otururlar. Bu tercih. dinlenme amacında olan kişiler için uygun olmayabilir. etrafı izlemeyi tercih ederler.

çünkü ilgili kişilerle görüşme süresi çok kısa olmaktadır ve kişilerin fazla zamanını almadan gerekli bilgilerin alınabileceği en uygun yöntemin anket olduğu düşünülmüştür. Lobi mekanının uygulama alanı olarak seçilmesinin en önemli nedeni bu özelliğidir. bilgi toplama yöntemleri arasından anket seçilmiştir.2 Uygulanan Yöntem ve Değerlendirmesi Araştırmada kullanılan anket yöntemi birincil veri toplama yöntemlerindendir. Sultanahmet’te karşılaşılan turistlere yöneltilmiştir. hem de sahip olduğu işlevler nedeniyle çok farklı kullanıcıların bir araya geldiği ve sosyal etkileşimin en yoğun gerçekleştiği ortak kullanım mekanlarının başında gelmektedir. Ayrıca. yani amaçları aynı yöndedir. İstanbul. Anket soruları. Bu çalışmada. olarak tanımlanabilir . kültür turizmi için gelmişlerdir. diğer bir deyişle kamusal alan tanımlamasına girmektedir. Çünkü. Soruların yönlendirildiği kişilerin bir otelde kalmakta olmaları beklenmemektedir. çalışmanın amacı açısından önemli bir kriterdir. Soru kağıtlarında mekanla ilgili sorulara geçilmeden önce çalışmanın gerçekleştirilmesi düşünülen bir kent otelinin lobi mekanı olduğu bilgisi yer almaktadır. Lobi mekanı. cevaplandırıcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle veri elde etme yöntemi. Bu özellik. hem oteldeki konuklara ve dışarıdan gelen kullanıcılara hizmet sunulması.1 Çalışmanın Amaç ve Kapsamı Çalışma. farklı kültürlerden turistlerin lobi mekanını nasıl algıladıklarını tespit etmek amacındadır. En genel anlamda anket. çünkü lobi mekanı otelde kalan konukların yanı sıra. 5.118 5. Anket çalışmasının tek bir bölgede yapılmasına özen gösterilmiştir. bu bölgedeki turistler. UYGULAMA ÇALIŞMASI 5. soruların yönlendirildiği kişi sayısının göreceli olarak fazla olması da yöntem olarak anketin seçilmesinde etkili diğer bir faktördür. dışarıdan herhangi bir insanın da kullanabileceği bir mekandır.

telefonla. bununla birlikte cevaplar verilen alternatiflerle sınırlıdır. Ne olursa olsun. çünkü tercihler kullanıcıların algılamalarının sonucu olarak görülmektedir. kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin sorular yer almaktadır. kısa. cinsiyet. kullanılacak mekanın kurgusuyla ve konumuyla ilgilidir. kapalı uçlu (verilen seçeneklerden birinin işaretlenmesi şeklinde) da olabilir. soruları oluştururken cevaplayan kişiyi yönlendirecek kelime ve ifadelerden kaçınılmalıdır (Schiffman ve Kanuk. Üç bölümdeki sorular da tercihlerle ilgilidir. İkinci bölümde sorular. İlk bölümde. 2000). eğitim düzeyi gibi demografik sorular düzenlenmiştir. kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine yönelik sorulardır. kent otellerindeki lobi mekanının hangi özelliklerinin. net ve cevaplandırılması kolay olmalıdır.68). Sorular. birkaç bölümden oluşmaktadır. soruları cevaplandıracak kişilere elle. Bundan sonraki bölümlerde mekan ile ilgili sorular yer almaktadır. Niceliksel araştırmalarda kullanılan anketler. açık uçlu olabileceği gibi (bu durumda. söz konusu kullanıcıların mekan özellikleri ile ilgili tercihlerinin ne yönde olduğunu ve tercihler arasında farklılıklar ya da benzerlikler bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Anket formunun bir örneği Ek-1’de yer almaktadır. Mekanla ilgili sorular üç bölümden oluşmaktadır. Kapalı uçlu soruların cevaplarını analiz etmek kolaydır. anket formu hazırlanırken yönlendirici olmasını engellemek amacıyla sorular bölümlere ayrılmadan arka arkaya sıralanmıştır. Bununla birlikte. Cevaplandıracak olan kişileri motive etmek amacıyla sorular. daha güvenilir olması açısından cevaplandırıcılara elle ulaştırılmıştır. Gerçekleştirilen çalışma. Açık uçlu sorularla daha fazla yorum elde edilebilir. İlk bölümdeki sorular. cevaplayanın kendi ifadeleri elde edilebilir). mektupla. Uygulama çalışması için hazırlanan anket formu. s. . 2004.. farklı ülkelerden kullanıcılar üzerinde ne gibi etkilere sahip olduğunu.119 (Altunışık vd. yaş. Üçüncü bölümde ise. yaşanılan yer. fakat bu tip cevapları analiz etmek zordur. internet yoluyla ulaştırılabilir. Sorular. Bu soruların cevap seçenekleri kategoriler halinde düzenlenmiştir.

kültür ve algılamadır. Likert ölçeğiyle elde edilen sayısal veriler bilgisayara aktarılmıştır. Anket soruları kapalı uçlu sorular şeklinde düzenlenmiştir. 2004). verinin dağılım özelliklerini inceleyen standart sapma (Std. varyans (Variance). nicel araştırmanın gereğidir. çarpıklıktaki standart hatalar (Std. sırasıyla merkezi eğilim göstergesi olan aritmetik ortalama (mean). Çalışmanın bundan sonraki aşamasında. bağımsız gruplar arası t-testi (Independent Samples T-test) uygun görülerek kullanılmıştır. basıklık (Kurtosis). kişilerin tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek için kullanılır. . Bu aşamada. SPSS’in içeriğinde yer alan analiz yöntemlerinden biri olan t-testi. Error of Kurtosis) ve veri aralığı (Range) gibi değerler özetlenmektedir. Deviation). tutum ölçekleri algılamaları ölçmek için de yaygın olarak kullanılmaktadır. inceleme konusu değişken açısından iki grup arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farkın olup olmadığının tespitinde kullanılır (Altunışık vd. 5. Tutumları oluşturan şeyler ise. 30’u Asya kıtasından olmak üzere 60 kişi katılmıştır. Error of Skewness). Diğer iki bölümdeki sorular. mekan içindeki etkileşim özelliklerini tespit etmek düşüncesiyle hazırlanmıştır. cevap seçenekleri “Katılıyorum-Katılmıyorum” ifadeleri arasında derecelendirilir. soruların tamamını yanıtlamıştır. normal dağılımdan sapmanın göstergeleri olarak çarpıklık (Skewness). Daha sonra her bir ifadeye bir puan verilerek sözlü ifadeler nicel hale dönüştürülür. doldurulmuş kullanılabilir cevaplar arasındaki yüzde oranı (Valid Percent). Bu bilgiler sırasıyla. Likert tutum ölçeğinde. basıklıktaki standart hatalar (Std. Ankete katılanların hepsi. Likert tutum ölçeği.. Dolayısıyla. tüm örnek kitle dikkate alındığındaki yüzde değeri (Percent). iki kıta (Avrupa ve Asya) insanlarının algılamaları arasındaki ilişkiyi belirleyebilmek amacıyla tutum ölçeklerinden Likert tutum ölçeği kullanılmıştır. mevcut üç farklı t-testi arasından. 30’u Avrupa kıtasından. istatistiksel veri analiz programlarından biri olan SPSS (Statistical Package for Social Sciences) kullanılmıştır. Bu çalışmada. Şekil 5.120 İlk bölümdeki sorular. mekanın sosyal içeriğine vurgu yapar. Anketin temel amaçlarından biri olan.1’de görülen birinci tabloda. İkinci tabloda frekans dağılımlarını gösteren bilgiler yer almaktadır.3 Çalışmadan Elde Edilen Sonuçlar Anket çalışmasına. Bu da. fiziksel özelliklerle birlikte estetik olgusuyla da ilişkilidir. geçerli (Valid). frekans (Frequency).

989 .7 100. 25’i (%41.0 Valid kadin erkek Total Şekil 5. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 6.3 41. Deviation Variance Skewness Std.240 .777 .3 41.1 Cinsiyet dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler. Statistics yas N Mean Std. Statistics cinsiyet N Mean Std.7) erkektir.368 . Buna göre.3) kadın.946 .994 .608 2 cinsiyet Frequency 35 25 60 Percent 58. ankete katılan 60 kişinin 35’i (%58.7 100.83 .121 kümülatif yüzde (Cumulative Percent) dir.347 .309 -1. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 2.603 .80 . Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Skewness Kurtosis Std.0 Cumulative Percent 58.0 Valid Percent 58.3 100.608 2 . Deviation Variance Skewness Std.309 -1.

0 Valid 15-30 31-50 51-uzeri Total Şekil 5.7 1.3 90.0 50.7).3 1.7 5.3 13.7 21.7 88.7 36.7 5.3 100.0 3.0 6.3 1.2 Yaş dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.0 28.7 1.7 100.7 36.0 Cumulative Percent 41.3 1.7 1.3 56.0 Valid Percent 15.0 3.3 6. 15-30 yaş arası 25 kişi (%41.0 Valid Percent 41.3 3.3 1.7 1.0 6.7 23.3 3.3 30. 31-50 yaş arası 22 (%36.7 100.0 Valid almanya avusturya ispanya italya isviçre danimarka hollanda portekiz belçika malezya singapur japonya çin pakistan iran suriye banglades yemen kore filipinler Total .2’de.7 100.7 3.3 100.7 1.7 13.7 5.7 8.0 98.0 43.0 53.3 1.7 78.3 25.3 13.3 6.7 13.0 Cumulative Percent 15.3 1.3 1.7 1.0 3. Şekil 5.7 1.7 100. Buna göre.7 70.7 1.0 76.3 83.122 yas Frequency 25 22 13 60 Percent 41.0 21.7) ve 51 yaş ve üzerinde 13 kişi (%21.0 3.3 45.3 86.7 3.3 1.7 78.7 5. ulke Frequency 9 4 1 1 2 1 8 1 3 2 2 8 4 1 3 2 1 1 5 1 60 Percent 15.7 21.7) anket sorularını yanıtlamıştır.7 8. ankete katılanların yaş dağılımı görülmektedir.

Şekil 5.411 .78 .7 78.7 100.4 Eğitim durumunun dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler.3 100. Deviation Variance Skewness Std.0 Valid Percent 21.12 6.0 Cumulative Percent 21.3’teki ikinci tablodaki Frequency sütununda her bir ülkeden kaç katılımcının olduğu görülmektedir.081 .173 -1.309 -.309 -1.608 1 egitim duzeyi Frequency 13 47 60 Percent 21.123 Statistics ulke N Mean Std.3 100.225 38. Hemen yanındaki Percent sütununda ise kişi sayılarının toplam katılımcı üzerinden yüzdeleri yer almaktadır.011 .3 Ülkelerin dağılımıyla ilgili temel özet istatistikler. Yukarıdaki tablodan da okunabileceği gibi. Deviation Variance Skewness Std.0 Valid lise universite ve uzeri Total Şekil 5.7 78.749 -. anket sorularını cevaplandıran 60 kişinin 13’ü . Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Skewness Kurtosis Std.608 20 Şekil 5. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 5.049 .415 . Statistics egitim duzeyi N Mean Std. Error of Kurtosis Range Valid Missing 60 0 9.

124 (%21,7) lise mezunudur, 47’si (%78,3) üniversite ve üzeri eğitim derecesine sahiptir. Üç bölümden oluşan anket sorularının her bir bölümü için Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında mekanın algılanmasında anlamlı bir farkın olup olmadığını öğrenmek amacıyla her bölüm için, “bağımsız iki grup t-testi” uygulanmıştır. Hazırlanan anket sorularının mekanla ilgili olanlarının birinci bölümü, Ek-1’de de görülebileceği gibi, lobi mekanının fiziksel özellikleriyle ilgilidir. İfadeler şeklinde oluşturulmuş olan söz konusu sorular; 1. Çok pencereli bir lobi isterim, 2. Yüksek tavanlı bir lobi isterim, 3. Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, 4. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim, 5. Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim, şeklindedir.
Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 27,77 28,20 Std. Deviation 2,223 4,715 Std. Error Mean ,406 ,861

pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan

Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances

t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2,339 -2,355 1,472 1,488

F pencereli + geleneksel + modern + dinamik + tavan Equal variances assumed Equal variances not assumed 4,388

Sig. ,041

t -,455 -,455

df 58 41,288

Sig. (2-tailed) ,651 ,651

Mean Difference -,433 -,433

Std. Error Difference ,952 ,952

Şekil 5.5 Lobi mekanının fiziksel özelliklerine ilişkin, iki grup arası t-testi sonuçları. Şekil 5.5’teki ikinci tabloya bakıldığında, Sig. (2-tailed) değerinin 0,651 olduğu görülmektedir. O halde, bu bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark bulunamamıştır (0.651>0.05).

125

Statistics cok pencereli olsun 60 0 3,75 1,019 1,038 -,566 ,309 -,309 ,608 4 geleneksel bir lobi olsun 60 0 3,73 1,133 1,284 -,606 ,309 -,770 ,608 4 modern bir lobi olsun 60 0 3,17 1,137 1,294 ,090 ,309 -1,139 ,608 4 parlak renkli,dinamik olsun 60 0 3,40 1,108 1,227 -,164 ,309 -1,124 ,608 4 yuksek tavanli olsun 60 0 3,90 ,951 ,905 -,772 ,309 -,144 ,608 3

N Mean Std. Deviation Variance Skewness Std. Error of Skewness Kurtosis Std. Error of Kurtosis Range

Valid Missing

cok pencereli olsun Frequency 1 7 13 24 15 60 Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Valid Percent 1,7 11,7 21,7 40,0 25,0 100,0 Cumulative Percent 1,7 13,3 35,0 75,0 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

yuksek tavanli olsun Frequency 8 6 30 16 60 Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Valid Percent 13,3 10,0 50,0 26,7 100,0 Cumulative Percent 13,3 23,3 73,3 100,0

Valid

katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

parlak renkli,dinamik olsun Frequency 1 16 11 22 10 60 Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Valid Percent 1,7 26,7 18,3 36,7 16,7 100,0 Cumulative Percent 1,7 28,3 46,7 83,3 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

126

modern bir lobi olsun Frequency 2 20 12 18 8 60 Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Valid Percent 3,3 33,3 20,0 30,0 13,3 100,0 Cumulative Percent 3,3 36,7 56,7 86,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

geleneksel bir lobi olsun Frequency 1 12 6 24 17 60 Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Valid Percent 1,7 20,0 10,0 40,0 28,3 100,0 Cumulative Percent 1,7 21,7 31,7 71,7 100,0

Valid

kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total

Şekil 5.6 Birinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri. Birinci gruptaki sorular için katılımcı grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın bulunmadığının tespitinden sonra, yukarıdaki frekans tabloları sorulara verilen yanıtların dağılımını göstermektedir. Tablolar incelendiğinde, çok pencereli bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi, “katılmıyorum” diyen 7 kişi, “katılıyorum” diyen 24 kişi, “kesinlikle katılıyorum” diyen 15 kişi bulunmaktadır. Buna göre, katılımcılar tarafından lobinin çok pencereli olması istenmektedir (24+15=39 kişi). Yüksek tavanlı bir lobi isterim, ifadesine cevaplandıranlardan 8 kişi “katılmıyorum”, 30 kişi “katılıyorum”, 16 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Sonuçlardan açıkça görülmektedir ki, lobinin yüksek tavanlı olmasını isteyenler çoğunluktadır (30+16=46 kişi). Canlı renklerle dekore edilmiş, dinamik bir lobi isterim, ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi, “katılmıyorum” yanıtını veren 16 kişi, “katılıyorum” yanıtını veren 22 kişi, “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 10 kişi bulunmaktadır. Buna göre, çoğunluk (22+10=32 kişi) lobinin canlı renklerle dekore edilmiş dinamik bir lobi olmasını istemektedir.

Geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi isterim.671 Std.743 -2.743 -.033<0.124 -.488 basamaklr + galeriler + resep.654 . Organik formlu bir mekan isterim. Error Mean . İkinci bölümde yer alan sorular.191 df 58 57. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim.05 olduğu . Group Statistics yasanilan yer avrupa asya N 30 30 Mean 16. Deviation 2. ifadesini 2 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.654 Şekil 5.bagl + kucuksaln + organik Equal variances assumed Equal variances not assumed . 2. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.433 Std. 20 kişi “katılmıyorum”.bagl + kucuksaln + organik Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper -2. Basamaklarla. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. (2-tailed) . iki grup arası t-testi sonuçları.389 2.7’teki t-testi sonuçlarına bakıldığında.123 F basamaklr + galeriler + resep.7 Lobi mekanının kurgusal özelliklerine ve konumuna ilişkin. “katılıyorum” yanıtını veren 24 kişi. 4. 3. (2-tailed) değerinin 0.347 t -2. lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgilidir: 1. Arada fazla fark bulunmamakla birlikte. Şekil 5. Sig. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 17 kişidir.436 .899 Sig. 5.033 . 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıtlamıştır.53 17. lobinin geleneksel öğelere ve stile sahip olması istenmektedir (24+17=41 kişi).289 Sig.191 -2. “katılmıyorum” yanıtını veren 12 kişi.127 Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. . 18 kişi “katılıyorum”. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi.033 Mean Difference -1.433 -1. modern dekore edilmiş bir lobi isteyenlerin sayısı daha fazladır (18+8=26 kişi).97 Std. Bu durumda. Error Difference .

0 Cumulative Percent 1.429 .97 .0 23.3 45. lobi mekanının fiziksel özelliklerine ve konumuna ilişkin özelliklerin algılanmasında.7 23.7 85.52 .3 100.7 40.309 . Avrupa ve Asya’da yaşayan kişiler arasında anlamlı bir fark vardır denilebilir.0 100.0 Valid Percent 6.857 -.3 100.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun Frequency 1 10 14 27 8 60 Percent 1. Dolayısıyla.0 100.68 .575 -.667 . Statistics galerilerle diger mekanlarla baglantili olsun 60 0 3.608 4 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun 60 0 3.00 1.608 4 dosemede basamaklar olsun Frequency 4 24 9 14 9 60 Percent 6.0 15.279 .7 40.0 Valid Percent 1.037 .3 41.608 3 N Mean Std.309 .983 .309 -1.7 61.0 23. Error of Skewness Kurtosis Std.674 .7 46.3 45.7 18.0 Cumulative Percent 6.7 23.08 .608 4 kucuk salonlar halinde olsun 60 0 3.926 .966 -.175 .0 100.7 86.7 16. Deviation Variance Skewness Std.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .309 -.7 16.0 15.833 . Error of Kurtosis Range Valid Missing dosemede basamaklar olsun 60 0 3.7 100.309 -.608 4 organik formlu olsun 60 0 3.695 -.722 .235 1.459 .0 13.977 .0 13.436 .3 15.128 görülmektedir.758 .525 .3 15.

7 61.0 45. ifadesine 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.3 35.0 40.0 78.3 100.0 58. 27 kişi “katılıyorum”. Şekil 5.0 58.0 15. Galerilerle aracılığıyla diğer mekanlardan görülebilen bir lobi isterim.8 İkinci bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.7 3.0 100. basamaklarla.7 100.0 35.7 31.8’deki tablolara bakıldığında.7 3.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total organik formlu olsun Frequency 1 2 21 27 9 60 Percent 1. 10 kişi “katılmıyorum”.7 5. 8 kişi “kesinlikle katılıyorum” demiştir.0 30. 9 kişi “kesinlikle katılıyorum” şeklinde yanıt vermiştir.3 21.7 100.0 85.3 21. Dağılıma bakıldığında katılımcıların lobi mekanının zemininde basamaklarla yükseklik farkları oluşturulmasına olumlu bakmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır (4+24=28 kişi).129 resepsiyon ve giris holuyle baglantili olsun Frequency 3 9 35 13 60 Percent 5.3 100.0 100.0 20. 24 kişi “katılmıyorum”.0 Cumulative Percent 1.0 30. 14 kişi “katılıyorum”.7 30.7 30. ifadesine 4 kişi “kesinlikle katılmıyorum”.0 Cumulative Percent 1.0 Valid Percent 5.0 45.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 Cumulative Percent 5.0 15.3 35.7 96.0 3.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total kucuk salonlar halinde olsun Frequency 1 18 18 21 2 60 Percent 1.0 15. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim.0 Valid Percent 1.0 3. Bu durumda.7 100.0 100.0 15. katılımcıların lobinin galeriler aracılığıyla diğer .0 35.3 100.0 Valid Percent 1.

9. 2. 8. çoğunluğun lobinin birkaç küçük salondan oluşmasını istediği görülmektedir (21+2=23 kişi). Çoğunluk. 5. Organik formlu bir mekan isterim. ifadesinin karşılığında “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 1 kişi. Pencere yanına oturmayı tercih ederim.130 mekanlarla bağlantılı olmasını istedikleri söylenebilir (27+8=35 kişi). 3. Toplam 23 kişinin olumlu yanıt verdiği göz önüne alınırsa. 2’si “katılmıyorum”. çoğunluğun giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı bir lobi istediğini göstermektedir (35+13=48 kişi). ifadesine cevaplandıranların 1’i “kesinlikle katılmıyorum”. Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. Bara yakın oturmayı tercih ederim. organik formlu bir mekan oluşturulması fikrine olumlu bakmaktadır (27+9=36). “katılmıyorum” yanıtını veren 18 kişi. mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik sorulardan oluşmaktadır: 1. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. Diğer gruplarla ilişkisi olmayan. “katılıyorum” yanıtını veren 21 kişi. 7. 35 kişi katılıyorum. Üçüncü bölüm. 6. 4. Farklı insanlar tanımayı severim. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. 9’u “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. . Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim. Birkaç küçük salondan oluşmuş bir lobi isterim. 27’si “katılıyorum”. Sonuçlar. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili bir lobi isterim. 13 kişi kesinlikle katılıyorum yanıtını vermiştir. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 2 kişi olduğu sonucuna tablodan ulaşılmaktadır. ifadesi için 3 kişi katılmıyorum. Duvar yanında oturmayı tercih ederim.

.459 .18 .7 16. .987 .327 .86090 Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper 1.729 .309 .651 Mean Difference -.7 16.9’deki verilere bakıldığında.330 .608 4 yabancinin yanina oturabilirim 60 0 3.608 4 kucuk oturma gruplari otururum Frequency 1 10 10 30 9 60 Percent 1.995 .783 .7 16.607 .58 .309 -.802 .95 .608 3 kucuk oturma gruplari otururum 60 0 3.43333 .43333 Std.73 . Error Mean . Deviation Variance Skewness Std.007 .990 -. Sig.02 1.455 df 58 Sig.50 . Şekil 5.yaki + yab.873 .0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .05) üçüncü bölüm için iki grup arasında (Avrupa ve Asya’da yaşayanlar) anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.823 .257 .459 .309 1.309 -1.989 .608 4 duvar kenarina otururum 60 0 3.0 Cumulative Percent 1.0 15.309 .609 .0 15.608 4 heryeri görecek sekilde otururum 60 0 4.769 . Deviation 2.763 .309 .60 .651 -.490 .35514 1.309 -.0 100.0 100.7667 Std.03 .673 .288 . .7 18.95181 -2.71535 . (2-tailed) değerine dayanarak (0.0 Valid Percent 1.787 .608 3 orta kisma otururum 60 0 2.131 Group Statistics yasanilan yer avrupa N 30 Mean 27. iki grup arası t-testi sonuçları.95181 -2.651>0.7 50.101 .608 4 resepsiyona yakin otururum 60 0 2.gruplar + ortaya + resep.yaki + yab.462 . Error Difference .38 .064 .0 85.823 .643 -.049 1.309 .395 .608 4 cam kenarina otururum 60 0 3.979 .gruplar + asya ortaya + resep. (2-tailed) .309 .0 100.3 35. Error of Kurtosis Range Valid Missing bara yakin otururum 60 0 2.40594 COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k. .48847 Şekil 5.7 50.608 3 N Mean Std.2000 4.33858 -. Error of Skewness Kurtosis Std.22344 Std.155 .854 .7 16.47192 F COMPUTE toplam3 = asanmerd + barayakin + camkenari + duvarkena + gorecekse + k. Statistics asansor ve merdiven yanina otururum 60 0 2.885 .041 t -.620 -.309 . (COMPUTE) Equal variances assumed Equal variances not assumed 4.591 -.455 41.9 Lobi mekanının konumsal özelliklerine ve mahremiyet kavramına ilişkin. (COMPUTE) 30 28...388 Sig.

0 Valid Percent 13.132 yabancinin yanina oturabilirim Frequency 8 12 37 3 60 Percent 13.7 100.7 56.0 Valid Percent 10.3 100.0 Cumulative Percent 13.3 8.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total cam kenarina otururum Frequency 3 10 34 13 60 Percent 5.0 16.3 95.7 100.3 20.3 33.0 21.0 61.7 100.3 20.3 35.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total duvar kenarina otururum Frequency 1 24 13 17 5 60 Percent 1.7 41.7 40.0 53.0 1.7 63.0 Valid Percent 5.3 100.3 91.7 28.0 100.3 98.0 Valid Percent 1.7 56.0 16.0 Cumulative Percent 1.7 28.7 21.3 35.7 100.0 Cumulative Percent 10.7 21.7 78.7 5.0 1.0 21.7 40.0 Cumulative Percent 5.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total .0 61.7 100.0 43.3 100.7 5.0 100.0 100.0 10.3 88.0 43.3 8.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total orta kisma otururum Frequency 6 26 21 6 1 60 Percent 10.0 21.3 100.0 10.

7 100.0 100.7 16.7 1.0 15.0 11.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total Şekil 5.0 Cumulative Percent 10.7 100.7 28.7 1.0 31.7 6.7 100.7 98. Şekil 5.0 Cumulative Percent 6.0 Cumulative Percent 5.7 86.0 56.7 58.3 16.7 58.0 Cumulative Percent 16.3 100. diğer gruplarla ilişkisi olmayan.0 66.7 20.7 16.10 Üçüncü bölümün sorularına tüm katılımcılar tarafından verilen cevaplara ilişkin dağılım özellikleri.7 75.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total resepsiyona yakin otururum Frequency 6 34 12 7 1 60 Percent 10.0 Valid Percent 10.7 1.0 100.0 31.7 100.133 heryeri görecek sekilde otururum Frequency 3 9 31 17 60 Percent 5.7 5.0 51.3 100.0 56.0 15.7 28.7 78.0 51.0 91.3 100.3 95.7 20.7 40.3 16.0 Valid kesinlikle katilmiyorum katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total bara yakin otururum Frequency 4 24 19 10 3 60 Percent 6.7 40.0 71.0 Valid Percent 5.3 100.0 100. küçük .7 98.0 Valid Percent 6.0 Valid katilmiyorum kararsizim katiliyorum kesinlikle katiliyorum Total asansor ve merdiven yanina otururum Frequency 10 35 10 4 1 60 Percent 16.0 20.0 11.0 Valid Percent 16.7 1.7 6.7 5.7 100.7 46.10’daki tablolar sırasıyla incelendiğinde.

“katılmıyorum” yanıtını veren 26 kişi. Tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ederim. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 3 kişi olduğu görülmektedir. lobide. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. Merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih ederim. fazla fark olmamakla birlikte. tanımadığım bir insanın yanına oturabilirim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” diyen 1 kişi. pencere yanında oturmayı isteyenlerin sayısı oldukça fazladır (34+13=47). 31 kişi “katılıyorum”. “katılmıyorum” yanıtını veren 8 kişi. sayıca daha fazla olduğu görülebilir (1+24=25 kişi). 4 kişi “katılmıyorum”. 17 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. Buna göre. bara yakın oturmayı tercih etmemektedir (4+24=28 kişi). cümlesine 3 kişi “katılmıyorum”. cümlesinin karşılığında soruları cevaplandıran 60 kişinin 4’ü “kesinlikle katılmıyorum”. 5 kişi “kesinlikle katılıyorum” yanıtını vermiştir. ifadesine cevaplandıranların 1’i “katılmıyorum”. diğer gruplarla ilişkisi olmayan. merdiven ve asansöre yakın oturmayı tercih etmemektedir (10+35=45 kişi). Açıkça görülmektedir ki. (31+17=48 kişi). 24’ü “katılmıyorum”. ifadesi için tablodaki dağılıma bakıldığında. 34’ü “katılıyorum”. Buna göre. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi olduğu tablodan okunmaktadır. 3’ü “kesinlikle katılıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. Çoğunluk. 13’ü “kesinlikle katılıyorum” demiştir. 1 kişi “kesinlikle katılmıyorum” seçeneğini işaretlemiştir. Orta kısımlarda oturmayı tercih etmeyenlerin çoğunlukta olduğu görülmektedir (6+26=32 kişi). 24 kişi “katılmıyorum”. küçük oturma gruplarında oturmayı tercih edenler sayısı çoğunluktadır (30+9=39 kişi). “katılmıyorum” diyen 10 kişi. Pencere yanına oturmayı tercih ederim. Bu durumda. duvar yanında oturmayı tercih etmeyenlerin. 10’u “katılıyorum”. cümlesine karşılık. “katılıyorum” yanıtını veren 37 kişi. Sonuç olarak. Duvar yanında oturmayı tercih ederim. 17 kişi “katılıyorum”. Bara yakın oturmayı tercih ederim. 35 kişi “katılmıyorum”. çoğunluk. “kesinlikle katılıyorum” diyen 9 kişi bulunmaktadır. “katılıyorum” yanıtını veren 6 kişi. “katılıyorum” diyen 30 kişi. ifadesi için 10 kişi “kesinlikle katılmıyorum”. Orta kısımlarda oturmayı tercih ederim.134 oturma gruplarında oturmayı tercih ederim. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. Sonuçlara bakıldığında. Farklı insanlar tanımayı severim. cevaplandıranların tüm mekanı görecek şekilde oturmayı tercih ettikleri söylenebilir . söz konusu ifadeye olumlu yanıt verenlerin sayısı daha fazladır (37+3=40 kişi).

organik formlu bir lobi mekanı -sayıca fazla. “katılmıyorum” yanıtını veren 34 kişi. Resepsiyona yakın oturmayı tercih etmeyenler çoğunluktadır (6+34=40 kişi). aracılığıyla diğer mekanlarla ilişkili olan -sayıca fazla-. hem de farklılıklar olduğu saptanmıştır. diğer gruplarla ilişkisi olmayan küçük oturma gruplarında oturmayı tercih ettiklerini. Yine. karşı olmayanlara oldukça yakındır. katılımcıların çoğu. Sonuç olarak. asansöre.tasarımına olumlu baktıkları görülmektedir. Yani farklı kültürlerden gelen kullanıcılar ziyarete geldikleri kültürü mekan içinde ve mekansal öğelerde de yaşamak istemektedirler. döşemede basamakların kullanılmadığı. fiziksel özellikler arasında katılımcılar. hem çağının gereklerini mekana uygulayabilmeli. çok pencereli -sayıca oldukça fazla-. Bu durumda. geleneksel bir stilden yana olanların sayısı tüm katılımcılar içinde oldukça fazladır ve modern dekorasyona karşı olanların sayısı. galeri boşlukları vb. Mekanla ilgili kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümde. duvar ve pencere yanında oturmayı tercih etmekle birlikte. aynı zamanda geleneksel öğelere ve stile sahip bir lobi mekanı istemektedirler.135 Resepsiyona yakın oturmayı tercih ederim. Katılımcıların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerine bakıldığında. yüksek tavanlı -sayıca oldukça fazla-. duvar yanında oturmak isteyenlere kıyasla çok daha fazladır. birkaç küçük salondan oluşan. canlı renklerle -sayıca fazla. merdivene- . lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili soruların yer aldığı bölümde iki grubun mekanı algılamaları arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. tasarımcı. farklı kültürlerden kullanıcıların lobi mekanıyla ilgili algılamalarında hem benzerlikler. “kesinlikle katılıyorum” yanıtını veren 1 kişi bulunmaktadır. orta bölümlerde oturma fikrine ise çoğu kişi olumlu bakmamaktadır. ifadesine “kesinlikle katılmıyorum” yanıtını veren 6 kişi. pencere yanında oturmak isteyenlerin sayısı. katılımcıların. katılımcıların çoğunluğu. “katılıyorum” yanıtını veren 7 kişi. Lobi mekanının fiziksel özellikleri ile kullanım özelliklerinin ve mahremiyet kavramının incelenmesine yönelik olan bölümlerde Avrupa ve Asya’da yaşayan turistlerin algılamalarının birbirinden farklı olmadığı bulunmuştur. tanımadıkları birinin yanına oturabileceklerini ifade etmiştir. Öte yandan. Özellikle. Kullanıcıların çoğu. giriş holü ve resepsiyonla doğrudan bağlantılı -sayıca oldukça fazla-. tüm mekanı görecek şekilde -sayıca oldukça fazla-. Lobi mekanının kurgusal özellikleriyle ve konumuyla ilgili seçimlerin sonuçları incelendiğinde. hem de yerel kültürel kimliği “uygun” bir şekilde mekana yansıtabilmelidir.ve modern bir şekilde dekore edilmiş.

ve bara uzak ve resepsiyona yakın -sayıca oldukça fazla. farklı kültürlerden insanların mekanla ilgili algılamalarının niteliğini ortaya koymuştur.oturmak istemektedir.136 sayıca çok fazla. Yapılan çalışmanın sonucu. Çoğunluğun mekansal özelliklerle ilgili seçimleri ise lobi mekanının tasarımında veri olarak kullanılması açısından önemlidir. kişilerin algılamalarının tercihlere ve mekansal davranışlara yansımasından yararlanılarak. .

Mekanı sadece bir yapı parçası gibi görmek doğru olmayabilir. motivasyon ve kültür. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu tezde. duygular. elde edilmesi. Bu süreç. bazı davranışsal oluşumlardan bahsetmek mümkündür. mekansal organizasyon ve düzen denilen. insan davranışları yoluyla somut hale dönüşür. duyularla çok farklı şekillerde deneyimlenebilir. Mekanlar. mimariyi oluşturan en önemli olgulardan biridir. algılama süreci göründüğü kadar kendiliğinden oluşan (istemsiz) bir süreç değildir. bilginin seçilmesi. farklı kültürlerden kullanıcıların bir lobi mekanı içinde birbirleriyle olan etkileşiminin mekanın biçimlenişini ve kurgusunu nasıl etkilediğinin (ya da tam tersi) ortaya konması amaçlanmıştır. işlenmesi. bölgesellik gibi kavramlar insanların içinde bulundukları çevrede diğer insanlara karşı durumlarını belirlemek ve ilişkilerini düzenlemek üzere kullandıkları davranış düzenleme mekanizmalarıdır. Söz konusu mesajlar. Bununla birlikte. yorumlanmasından oluşur. bu noktada. nesneden kaynaklanan özelliklere öznel özellikler de önceki deneyimler.eklenir. çevresel bağlantılar ve çevresel psikolojik süreçlerle bağlantı kurulmuştur.137 6. Mekan. algısal boyutları düşünüldüğünde mekan çok daha fazlasını ifade eder. . Yine de. fiziksel çevrenin kapsadığı yapma çevreleri oluşturan elemanlar olduğundan çalışmada. mekan. Çünkü. Mekanı oluşturan bileşenlerin mekan kurgusunu oluşturmak üzere çeşitli şekillerde bir araya gelmeleri. İnsanlar çevreden kendilerine gelen mesajlarla çevreyi tanırlar. Bu noktada. Mekanların ve dolayısıyla yapma çevrelerin neden ve nasıl oluşturulduğunun cevabı insanın çevreyle olan ilişkilerinde gizlidir. ışık. Çünkü. mekanların yan yana geliş şekilleri ve renk. doku gibi diğer fiziksel özellikler ile mekan özelliklerinden kaynaklı estetik olgusu algısal yorumları etkileyen nesnel durumları oluşturur. bir turizm mekanı olan lobi mekanının tasarım özelliklerinin algılanmasında kullanıcının sahip olduğu kültürün bir etkiye sahip olup olmadığının. algılama ve mekanın algılanması konuları işlenerek. özellikle. Mahremiyet. mekanın algılanmasını etkileyen nesnel özellikler de mevcuttur. bilgilerin yorumlanması ve anlamlı hale gelmesi kısmıdır. Onu her insan için özel kılan. Mekanın yapısal ve fiziksel olarak üç boyutu olsa da. şekillendirirler. İnsan çevreyi nasıl tanır? Çevreden hangi bilgileri alır? Bu bilgilerin işlenmesi sonucu insanlara çevreden ne tür mesajlar ulaşmış olur? Psikolojik boyutta olan bu ilişkiler. binalar ve şehirler kurarlar. algılama süreci sonucunda oluşan zihinsel imgeleri oluşturur. kişisel mekan.

dünya görüşü gibi insanın içinde bulunduğu toplum nedeniyle yaşarken öğrendiği. bir mekanla ilgili kullanıcı memnuniyeti kullanıcının. yöresel yemekler gibi nesnel kültürel öğeler değildir. değer yargıları vb. algısal deneyimler kullanıcının ya da gözlemcinin iç dünyasından ya da sosyal ve kültürel özelliklerinden de etkilenir. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri oluşturan bileşenlerdir. ise tercihlerini ve davranışlarını büyük ölçüde tespit eder. turizm de farklı insanları bir araya getiren bir hizmet endüstrisidir. lobi mekanı ile ilgili de kullanıcı tercihleri ve kararlarını etkileyen özellikler önemlidir. Değerler. söz konusu insanların mekansal özelliklerle ilgili tercihlerinin. bir kişinin hayata bakışını temsil eder. . tutumlar. gelişen ulaşım araçları sayesinde insanlar kolaylıkla farklı çevreleri ziyaret edebilmektedir. bir toplumun üyeleri arasındaki ortak özellikleri ve benzerlikleri oluştururken. kurgusu. Algılamayı etkileyen öznel özelliklerin başında kültür gelmektedir. Farklı çevrelerde insanların çevrelerini nasıl tanıdığı. anladığı ve bu çevreyle ilgili tercihleri ise daha önce değinildiği gibi. kullanıcı memnuniyeti açısından önemlidir. algılamanın konusudur. gelenekler. turizm olgusundan ayrı düşünülemez. Tezin beşinci bölümünü oluşturan anket çalışması bu bağlamda gerçekleştirilmiştir. tarihi eserler. Böyle bir mekanın tasarım özelliklerinin (fiziksel özellikleri. Bu nedenle. kültür. Seyahat. çalışma konusu nedeniyle lobinin özel bir yeri vardır. Bir mimar gözüyle bakıldığında ise. Zaten. her mekan gibi lobi mekanının da kullanıcının zihninde oluşturduğu imgeler (algılamanı ürünleri). bir turizm mekanıdır. Teknoloji ve endüstrileşme aracılığıyla günümüzde sınırlar esnekleşmiş ve dünya “küçülmüştür”. Diğer tüm turizm çevrelerinde olduğu gibi. kültür. Farklı bir çok ülkeden turistin kullanımına açık olan lobi mekanı. konumu. Kültür. Burada sözü edilen kültürel özellikler. eğilimlerinin ve sosyal etkileşimlerinin ne yönde olacağını saptamak tasarımcı için çok önemli bir veri olacaktır. İnsanın hayata bakışı. Çünkü. Farklı kültürlerden ve ülkelerden insanların bir araya geldiği lobi mekanı. çoğunlukla farklı çevreler ve kültürler tanımak amacıyla gerçekleştirilmektedir. toplumlar arasındaki farklılıklara temel oluşturur. farklı kültürlerden pek çok insanı tesadüfen bir araya getiren ve onları bir mekanı ortak kullanmaları durumunda bırakan kamusal bir mekandır. yani turistin o mekanı tekrar ziyaret etmesini etkileyeceğinden mekansal özellikler önemlidir. kullanım özellikleri gibi) kullanıcı memnuniyeti oluşturması açısından. Bütün bunların yanında. Turizm ve pazarlama sektörü açısından bakıldığında.138 Bunun yanında.

sosyal antropoloji ve turizm araştırmalarının konusu olmaktadır.139 Anketin sonucunda iki farklı kıtadan kullanıcıların mekansal tercihleri ve eğilimleri arasında hem benzerlikler. kullanıcıların iç dünyalarında mekanların nasıl bir gerçeklik kazandığını anlamak bakımından önemlidir ve genellikle sosyoloji. kullanıcıların demografik özelliklerini sınırlandırarak mekansal algılama ve mekansal algılamada kültürün etkisi ile ilgili daha spesifik araştırmalar gerçekleştirebilirler. teknolojinin birbirine yaklaştırdığı insanların dünyayı algılamalarında hala kültürlerinin etkisiyle hareket ettikleri durumlar olduğunu söylemek mümkündür. daha önce gerçekleştirilen benzer araştırmaların sonuçlarıyla da örtüşmektedir. Bu sonuç. katılımcılara yöneltilen mekansal özelliklerle ilgili 19 sorunun cevaplarıyla ilgili dağılımlardır. psikoloji. Araştırmacılar. Söz konusu dağılımların sonuçları. Mekansal algılama ile ilgili çalışmalar. . Oysa. turistlerin yoğun olarak kullandığı bir lobi mekanının tasarım verileri olarak tasarımcılar tarafından kullanılabilir. Anket çalışmasının diğer bir sonucu. Bu durumda. mimarlık alanında da bu tür çalışmalara ağırlık verilmelidir. hem de farklılıklar bulunmuştur.

Art and Visual Perception.. I.. “Affective images of Tourism Destinations”. (1993). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Arnheim. (1997). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. International Journal of Tourism Research. 197.A. s. (Anonim). s. s. (1992). (2000). s. Coşkun. (1965). The Dynamics of Architectural Form.. İstanbul.195. İstanbul. New York and London. R. J. Berkeley and Los Angeles. As Space: How to Look at Architecture.D. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. A. Culture and Environment. Y. 3rd Edition. (2000). (Anonim). Kent Publishing Company. S. Holt.. M. (1980).W. Barry. SPSS Uygulamalı. “Destination Environment Quality and Tourists’ Spatial Behaviour in Nigeria: a Case Study of Third World Tropical Africa”. (Anonim). R. Mimarlık ve Şehircilikte Mekan Dergisi. Berkeley and Los Angeles.193. Boston.. Belirtilen Kaynak: Lang. Berkman. Horizon Pres. Annals of Tourism Research.. Arnheim. Sakarya.189. I. (2002). s. .. Britton. H.. Social Psychology and Perception. Altunışık. (1957). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.... PWS-Kent Publishing Company. J. Memo Larousse 2. 3rd Edition. Y.. Altman. University of California Press. Plenum Pres. İstanbul Teknik Üniversitesi. (2000). R. ve Gilson. (1993). ve Chemers. New York.. Bayraktaroğlu. Kent Mekanı ve Görsel Bilgi. Altan. O. Inc. Bruner..66. (1970). s.Lisans Tezi. Consumer Behavior: Concepts and Strategies. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1986).A.193. (1986). Aydınlı. İstanbul.S. Journal of Travel Research. (1979).. (1980).. University of California Press. (1987). (1987). S. R. U. California. 6:318-329. Yıldız Teknik Üniversitesi. “The Image of the Third World in Tourism Marketing”... Assael. Consumer Behaviour and Marketing Action. Wadsworth. (1991). ve Yıldırım. 5:251-268. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). Yıldız Üniversitesi Yerleşme ve Mimarlık Bilimleri Uygulamalı Araştırma Merkezi... (1997). R. (1977).89. C. Bütün. Rinehart&Winston. S. New York. Baloğlu. (2000). Awaritefe. İstanbul. Dictionnaire Larousse 4. Belirtilen Kaynak: Lang. (2003). D. (1987).. Altman. Lisans Tezi. Ö. Mekansal Değerlendirmede Algısal Yargılara Dayalı Bir Model. İstanbul Teknik Üniversitesi. “Mimarlıkta Mekan Kavramı”. 35:11-15.F.Lisans Tezi. TDK Türkçe Sözlük. E. Rapoport. İ.. (2004).. H. Y. (Anonim). ve Brinberg. Boston. ve Wohlwill... Dictionnaire Larousse 2. J.140 KAYNAKLAR Albal. (1997). s. Human Behavior and Environment: Advances in Theory and Research. Sakarya Kitabevi. Mimarlık ve Algılama: Özne-Nesne Diyalektiğine Analitik Bir Yaklaşım.

395. s. 8:187-219. Perceiving Others. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd.. “An Assessment of the Image of Mexico As a Vacation Destination and The Influence of Geographical Location Upon That Image”.. London. Dann. G. Belirtilen Kaynak: Altman ve Chemers.S.. Yem Yayın. Boston. R. 38(4):411-416.196.68. 30:10-16. Moscardo.J. K. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. American Marketing Association.M. (1974). G. (2000). Environment and Behaviour. J.141 Canter ve Krampen. (1988). “Human Territories: Comment on Functional Properties”. 4:283-297. 8(1):31-48. s.. Journal of Travel Research.. Psychology: The Science of Behavior. (2001).. Marketing Research Technique Series No:7. İstanbul Teknik Üniversitesi.. ve Roenisch. London.P. and Repeat Visitors to the Lower Rio Grandle Valley”.. (2000). (1998). “Image Differences Between Prospective. (1997). Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Carlson.M.. Faulkner. ve Laws. (1976). (2003). (2000).. F. (1979). s.R. Annals of Tourism Research. New Zealand: An İnterpretative Study Using Photographs of Landscapes and Q Method”. (2002). Dede. I. Conway. “Visitors’ and Locals’ Experiences of Rotorua. s. G.Lisans Tezi. B.. H. (2000). Cook.R.D. (1994). N.L. (1992). ve Hsu. Journal of Travel Research.. (2003).262. Mimarlık: Biçim. (2003). “The Myth of Globalization”.S. J. 22(4):19-29. S. Ego-enhancement and Tourism”. Continuum. England. s. J. . (2000). ve Wind.2. London.C. P.R. E. “The Role of Destination Image in Tourism: An Extension”. Y. “Tourism in the 21st Century: Lessons from Experience”. First-time. Mekanın Algılanma Olgusu ve İnsan-Hareket-Zaman Faktörlerinin Etkisi. Consumer Psychology for Marketing. Crespi. J.2. Ross. (1979b). Mehuen.. J. Environmental Perspectives.. E. (1980).196. S. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. “Attitude Research”. Fourth Edition. M. Colombia Journal of World Business. s.. İstanbul. “Anomie. International Journal of Tourism Research.67. s. Mekan ve Düzen. ve Goldsmith. İstanbul. Journal of Travel Research. (1977). (1979a). s. Aldershot.. ve Swaffield. (1987).150. (1981). Douglas. s. Routledge. Hants. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History”.L.E. (1965). 17: 18-23. Crompton. Allyn and Bacon.L. Fakeye. Routledge. (1994). s. (2000)... Annals of Tourism Research.S. s. Chon.. “Motivations for Pleasure Vacation”. Ching.C. Crompton. (1993). s. G. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. The Tourist Review. Foxall. s. (2000). Belirtilen Kaynak: Awaritefe. R. (1991). “Tourism Motivation: An Appraisal”.. Fairweather. Chen.. “Measurement of Korean Tourists’ Perceived Images of Overseas Destinations”. 8:187-219..306. Y. Jenkins. Dann.S.22.Ö.137. J. (1996). 6:408-424. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. ve Crompton.R. Edney. (1999). H.K.196.. Annals of Tourism Research. Belirtilen Kaynak: Markin. 2:2-7.

Ergonomics of Home. “Tourism Motivation and Expectation Formation”. Annals of Tourism Research Fall. T. s. Golledge. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. 13:338-342.70.E. s. (2003). Kış:77. (2002).398.398. Price Theory: An Intermediate Text. Ittelson. H. 2:191-216. (1986).. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1993). Vacationscape-Designing Tourist Regions. 196. Freizeit und Erholung als Probleme der Vergleichenden Kulturgeographie. R. Belirtilen Kaynak: Lang. Friedman... Freie Universitat. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Hasol. Mekan ve İnsan Psikolojisi.67. (2000). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). Iso-Ahola. İstanbul. Journal of Travel and Tourism Marketing. Friedman. Texas.. (2003). (1966)... 9:256-262. s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Toward a Social Psychological Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”. (1991). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. s. (2003). University of Texas. ve Wan. (2000). s..M. TOL Dergisi. ve Lessig. (1974).398. E. Eichstater Beitrage. S.194. Hall. s. E.142 London.K.. J.107. s. .. (1988).. İmamoğlu. London. (1985). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Grandjean.130. Regendburg. ve Proshansky. Holden. (1987). D. E. Groetzbach. Advances in Consumer Research. YEM Yayın.. The Hidden Dimension. (2000). s. Wiley.. s.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. (1986). R. T. London. L.C. (1999).H.16. “A Framework of Psychological Meaning of Products”. s. 75(4):192-205. s. (2000). E... Inc.. (2000).. (1973). Hui.P. (2000).. Routledge. s. Holt.A.. Halsted. International Journal of Tourism Research.W. Hall. Berlin. Hofstede. London. Groetzbach.T. New York. Gartner. Culture and Organisations: Software of the Mind.. (2000). W. 67.67. (2000). C. Gunn.. “Stadtland USA”. s. Gnoth. (1982). (2003). Belirtilen Kaynak: Woodside vd. G. Geographische Zeitschrift..1. Institut für Tourismus. The Geography of Tourism and Recreation. “Image Formation Process”. Doubleday & Company. V. (1997). (1981). V. Environmental Cognition.. Erhdungsverhalten und Tourismusstile am Beispiel Orientalischer Lander.68. New York.66. “Singapore’s Image as a Tourist Destination”. S. W. Annals of Tourism Research.. C. ve Page. Environment and Tourism. Rinehart and Winston. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü.. (1987). (2000). A. 5:305-313.D.. New Fetter Lane. McGraw Hill. New York. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1972). Holzner. D. New York.J. An Introduction to Environmental Psychology. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2000). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.M. 16-20.

“The Role of Imagery in Information Processing: Review and Extensions”. K.. (2003). Lang.J. (2000). (2003). W. Outdoor recreation and Tourism.. Belirtilen Kaynak: Rapoport. (1987). 22(4):391-401.. Journal of Travel Research.. . D.W. Knudson. Inc.. s. R. Tourism Management. (2002). Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. “Image of Camping-Barriers to Participation”. J. 40(4):385-395.. 51:241-260. s. “Toronto’s Image as a Destination: A Comparative Importance-Satisfaction Analysis by Origion of Visitor”. 15(4):21-25. L. Mimarlıkta Süreç: Kavramlar-İlişkiler. ve Vachon. (2004). P. Journal of Travel Research. Kozak.. “Understanding and Measuring Tourist Destination Images”. “Comparative Analysis of Tourist motivations by Nationality and Destinations”.197. MIT Pres. M.306. J. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (1960). (1983). ve Hefner. D. (1974). F.L. 13:473-491. Markin. (1999). H. s. (1968). M..J. YEM Yayın. Designing for Human Behavior: Architecture and the Behavioral Sciences. “The “Pull” of Tourism Destinations: A Means-end Investigation”.306. Lang. MacInnis. ve Kluckhohn. 39(3):252-260..195. (2000). ve Cormier. (1988).L.9. (1999).H. “Comparative Assessment of Tourist Satisfaction with Destinations Across Two Nationalities”..143 İzgi. The Image of the City.. O. Lynch. Experience and Imagination: Towards a Geographical Epistemology”. Scott. D.W ve Waalen. Martin. D. Kozak. C. Kroeber.. Cambridge. Foresman&CO. D. Macmillan. Journal of Travel Research. W. (2001).H.L.. (1987).S. Jenkins.. New York. Crotts. ve Robertson... New York. T. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.. s. Macmillan. s.. Burnette. S. Pergamon Press. s. İstanbul. (1961). Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. “Cross-cultural Tourist Behaviour: a Replication and Extension Involving Hofstede’s Uncertainity Avoidance Dimension”. Dowden. D. Tourism Management. s.W. 6:29-37. (1974). (2003).. s.C. International Journal of Tourism Research. Moleski. International Journal of Tourism Research. (2003). s. (2003). C. s. A. Hutchinson & Ross. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. R. USA. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions. M. (1985). (1977). Stroudsburg. ve Price. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Hanbook of Intercultural Training 2 and 3: Issues in Training Methodology.. New York. (2003). 1:1-15. J.306. 23(3):221-232.F.4.. Van Nostrand Reinhold. New York. Random House. (2002). U. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Lowenthal.. “Geography. Annals of the Association of American Geographers. (1977). Landis..1. J. D.28. Perspectives in Consumer Behavior. s.15. (2001). ve Brislin. Kassarjian.. Klenosky. Joppe.. (2003). Belirtilen Kaynak: Awaritefe.306. Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. Journal of Consumer Research. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Litvin. Consumer Behavior: A Cognitive Orientation. (2000). La Page.

144 Mayo. (1986). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.22.2.. 2(1):27-41. Addison-Wesley. s. E.70. A. (2003)... New York. (2000). Woodside vd. s. Ross. (2000). Shape&Scale in Architecture. Bendel. Journal of Environmental Management. Rapoport. House Form and Culture. Dowden Hutchinson and Ross. s. R.. (2003). (1977). (1977).1. (1977). (1979). (2003)..J. s.225.1.D. E. London. (1998). Springer-Verlag. D. University of Illionois Pres. (2002). (2000). Urbana III. Mayo. Papadopoulos.. Odemerho. Moutinho. Mayo. (1987). “Regional Images and Regional Travel Behaviour”. National Characteristics. G. (2000). A. ve Mansfeld..W. Boston.68. (1969). J. (1987). Pizam. s. (1977). Belirtilen Kaynak: Rapoport. “Intensions in Architecture”. (1998). (2003). C. s. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. s. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. A. (2000). s. New York. F.21. The MIT Pres.22. New York. (1966). Moles. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Journal of Travel Research. New York. C.. Pearce. McIntosh. Wiley. The Haworth Hospitality Press.. Norberg-Schulz.225. (1975). Cambridge. s.1. Pennsylvania. (2000). (1976). 21(10):5-44. What Product and Country Images Are and Are Not. Reading. Belirtilen Kaynak: Rapoport. (2000).2. University Pres. Dimensions: Space. ve Allen. s. Prentice Hall Inc. (1995). The Psychology of Leisure Travel. s. Europan Journal of Marketing. (1976). (1988).. L.. Environment and Behavior: Planning and Everyday Urban Life.153. Y. 195...67. Information Theory and Esthetic Perception. Norberg-Schulz. “Tourism and National Parks: A Psychographic and Attitudinal Study”. Belirtilen Kaynaklar: Reisinger ve Turner. 12-15. Environmental Cognition in Cross-Cultural Perspectives. 197.. s. Tourism-Principles. Rapoport. The Ulysses Factor. Pizam ve Mansfeld.J. “Consumer Behaviour in Tourism”. “The Structure of Urban Environmental Problems as Perceived in Warri. Human Aspects of Urban Form: Towards a Man-Environment . Earthscan. Mass.W. 14:14-18. N. (1977). s. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. “Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture”.P. Consumer Behavior in Travel and Tourism. (1985). s.77. (2003). A. Belirtilen Kaynak: Lang. A. s. Nigeria”. L.. Research for Changing Travel Patterns: Interpretation and Utilisation August. Belirtilen Kaynak: Ross. Rapoport.. (1981). Peabody.. CBI Publishing. D. Cambridge.. Porteous... Belirtilen Kaynak: Fairweather ve Swaffield. s. ve Jarvis.. Practices.D.. Belirtilen Kaynak: Awaritefe. Moore.400. New York. E. Rizzoli. New York. Pearce. (1974)..193. Architectural Record Books. s. Blueprint 4: Sustaining the Earth-Capturing Global Value. Philosophies.. 208. Binghamton. (1993).. (1973). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. International Business Press. C. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.

Perception of Environment. Belirtilen Kaynak: Lang. Psychology: Understanding Human Behavior. Ryan. s. 14(2):3-10.E. s. (2000).. (1973). Englewood Cliffs. (1974). s. New York. Tourism Recreation Research. A. ve Engel. San Francisco.. Holt. Cassell. Prentice-Hall. s. H. North. Beliefs. “VALS as a Tool of Tourism Market Research”. Sanoff. (1995). “Styles of Tourism in the Modern World”.77. 12(1):3-8.. Butterworth-Heinemann.W. (2003). Oxford.L. Strange. Rapoport. R. (1969). Melbourne. 26(4):2-11. Visual Research Methods in Design.16. Samovar.. Washington DC. C. s. The Image of Destination Regions: Theoretical and Emprical Aspects. London. ve Kanuk.. s. Journal of Travel Research. (2002). s.. (2003). (1989). Y. Sommer. (1982). M. Prentice-Hall... Belirtilen Kaynak: Hui ve Wan. (1968).F.G. (2003). New York.398.306. Wadsworth Publishing Company. ve Theocharous. (1967). (1969).. A. Cambridge..J.. “On Deserts and Beaches: Recreational Tourism in the Muslim World”. Stabler.R. Jossey-Bass. s. Communication Between Cultures. W. (1986).F. (2000). A. Pergamon Press. Tourism Management.R. Reisinger. Belirtilen Kaynak: Rapoport. L.F.. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld.. s. M. H.15. ve Chapman.193.262.28. H. G. Attitudes and Values. Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. L. Oxford. R. The University of Arizona Press. (1977). J.. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. L. Sartain.J. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Belirtilen Kaynak: Markin. (2002). (1987).. The Nature of Human Values. The Tourist Experience: A New Introduction. Inc. Ritter. (1998). Saarinen.. (2003).. Ritter. Personal Space: The Behavioral Basis of Design. A. S.A. s. Tucson. (2003). (1988).L. New York. “A Model of Tourism Destination Choice: A Theoretical and Emprical Analysis”. Belmont. Ross. Ve Scollon. . Belirtilen Kaynak: Bütün. R. L. J. Intercultural Communication: A Discourse Approach.. (1987). Tourism Recreation Research. Spence. (1997). Shih. Belirtilen Kaynak: Woodside vd. Scollon. Consumer Behavior. (1991). ve Porter. s. Rinehart&Winston..4. ve Turner. (1991). Free Pres.Q. McGraw-Hill Book Company. Cross-Cultural Behaviour in Tourism: Concepts and Analysis. T. Schiffman.145 Approach to Urban Form and Design. M. Seddighi.147.. Rokeach. (2000)... Association of American Geographers. D. New Jersey. H. The Meaning of the Built Environment: A Nonverbal Communication Approach. USA. The Impact of Brand Preference on the Perception of Brand Names: A Laboratory Analysis. (2000). Belirtilen Kaynak: Pizam ve Mansfeld. (1970).149.E. 23(5):475-487.398..M. W. MA: Blackwell. (2000). The Psychology of Tourism. s. Hospitality Pres. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. Rokeach.

Belirtilen Kaynak: Woodside vd. (2002). Uysal. Pizam ve Mansfeld. “The Formation of a Composite Urban Image”.edu/entries/behaviorism..70. (2000). (2000). s. S. H. “Attitude Determinants in Tourism Destination Choice”. J.. A. Oxon. (2003). Oppermann.M. “A General Model of Traveler Destination Choice”..html .. L. Brealey. 68. (2000). (1990). 17:432-448. Crouch.. (2000). E.G. (2000). J. Williams. Annals of Tourism Research. (1993). M.R.I. F. CABI Publishing. (2000). ve Krakover. s. Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner. s.. s.. Belirtilen Kaynaklar: Woodside vd. E&FN Spon. (1970). 24:1-13.isdesignet. Walmsley.A. G. Wiley-Interscience. 25(2):130-146. Ankara.stanford. Stern.. Consumer Psychology of Tourism. (2000)... Belirtilen Kaynak: Reisinger ve Turner..16. s..16. (2003). s. Belirtilen Kaynak: Wooside vd. 70.html [2]http://web. ve Zelinsky.. (2000). Tavşancıl.E. (1989). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.J. A. Um.html [3]www. Journal of Travel Research.. ve Hagan. Ve Crompton. (1993). S. P. 549-567. s..193.com/Magazine/Sept’98/learn. The Analysis of Subjective Culture. D.146 Croom Helm. London.68. (1990). (1993). J. S. Woodside. (1972).G.. INTERNET KAYNAKLARI [1]http://plato. Trompenaars.L. Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Business. M. ve Lysonski.21. Belirtilen Kaynak: Woodside vd..edu/~gwynne/maslow. (2000). Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. von Meiss.9. 27:8-14. Belirtilen Kaynak: Woodside vd.. ve Jenkins.. s.Y.67. New York. Application of Personal Constructs”. London.utk. Beckenham. “On Some Patterns of International Tourist Flows”.. (1993). W. Elements of Architecture: From Form to Place. Van Nostrand Reinhold. Economic Geography October.67. E. Woodside. s. New York. Nobel. Hospitality and Leisure. Australian Geographer. s. “Appraising Images of Tourist Areas. Mazanec. J.193.C. M. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. Motivation of Pleasure Travel and Tourism. Geographical Analysis. Triandis. ve Sakai.

147 EKLER Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması .

Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Canlı renklerin hakim olduğu. Yüksek tavanlı. dinamik bir lobi isterim.148 Ek 1 Lobi mekanının algılanması ile ilgili gerçekleştirilen anket çalışması ANKET FORMU • Cinsiyetiniz • kadın • erkek • Yaşınız • 15-30 • 31-50 • 51-üzeri • Yaşadığınız yer • Avrupa • Asya • Eğitim düzeyiniz • ilkokul • lise • üniversite ve üzeri Türkiye’de bir kent oteli tasarlanacak. 4. 2. 5. dışa dönük bir lobi isterim. 3. Modern dekore edilmiş bir lobi isterim. Katılmıyorum 1. Kullanılacak mekanın fiziksel özelliklerine ve imajına göre. Çok pencereli. Geleneksel bir dokuya sahip bir lobide oturmak isterim. Bu otelin lobisinin özellikleri hakkında. geniş hacimli bir lobi isterim.

Farklı insanlar tanımayı severim. 6. Galerilerle ya da atrium aracılığıyla diğer mekanlarla ve katlarla görsel ve işlevsel ilişkisi olan bir lobi isterim. zeminde yükseklik farkları oluşturulmuş bir lobi isterim. Orta kısımlarda otururum. Duvar yanında oturmaktan hoşlanırım. 5. 3. küçük oturma guruplarında otururum. lobide yer kalmamışsa tanımadığım bir insanın masasına oturabilirim. Diğer guruplarla ilişkisi az olan. Pencere yanında oturmaktan hoşlanırım.149 Kullanılacak mekanın kurgusuna ve konumuna göre. 5. Katılmıyorum 1. 4. 2. Basamaklarla. Katılmıyorum 1. 3. iç içe bir lobi isterim. 4. Organik formlu bir mekan isterim. 2. Küçük bir salon isterim. Kullanım özelliklerine ve mahremiyet kavramına göre. Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok Kesinlikle Katılmıyorum Kesinlikle Katılıyorum Katılıyorum Fikrim Yok . Giriş çıkışları ve tüm alanı görecek şekilde otururum. Giriş holü ve resepsiyonla doğrudan ilişkili.

Bara yakın otururum. 8. Resepsiyona yakın otururum.150 7. . 9. Merdiven ve asansöre yakın otururum.

151 ÖZGEÇMİŞ Doğum tarihi Doğum yeri Lise Lisans Çalıştığı kurumlar 11. Büro Stajı . Büro Stajı 2001 Yaz Dönemi 4GEN Mimari Ltd .1980 İstanbul 1994-1998 1998-2002 Darıca Neşet Yalçın Süper Lisesi Trakya Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fak. Şantiye Stajı 2000 Yaz Dönemi Kabay İnşaat Taahhüt Ltd Şti.03... Mimarlık Bölümü 1999 Yaz Dönemi Yolbulanlar İnşaat Ltd Şti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful