HARRAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ELEKTRİK DEVRE LABORATUARI DENEY FÖYLERİ KİTAPÇIĞI

Sayfa | 0

İçindekiler
Laboratuarda Uyulması Gereken Kurallar ...................................................................................... 2 Deneylerde Kullanılacak Ekipmanların Tanıtılması ......................................................................... 3 Deney 1 : Ohm ve Kirchoff Kanunlarının İncelenmesi ....................................................................11 Deney 2 : Electronic Workbench Kullanımı ...................................................................................15 Deney 3 : Süperpozisyon Teoreminin İncelenmesi ........................................................................28 Deney 4 : Thevenin Teoreminin İncelenmesi ................................................................................32 Deney 5 : Maksimum Güç Transferi ..............................................................................................35 Deney 6 : Zaman Sabitesi,Akım ve Gerilim .......................................................................................... 39 Deney 7 : RC Devresinin AC Analizi ...................................................................................................... 41 Deney 8 : Yarım ve Tam Dalga Doğrultma Uygulaması ....................................................................... 45

Sayfa | 1

Deneylerde Uyulması Gereken Kurallar Ön hazırlık ve Sonuç Raporları kişisel olarak hazırlanacaktır. Aynı olan raporlar kopya sayılacak ve ona göre işlem yapılacaktır. Deneye mazeretsiz geç kalan öğrenciler devamsız sayılırlar. Öğrencinin gelmediği deneyde alacağı not 0’dır. Verimli bir çalışma ortamı sağlamak amacıyla alçak sesle konuşunuz. Gruplar arasında malzeme alışverişi yapılmamalıdır. Deney süresince deneyden çıkılamaz. Gerektiğinde görevliden izin isteyerek çıkabilirsiniz. Deneyde kullanılacak olan ölçü aleti, kablolar, kaynaklar, deney setleri gibi ekipmanlar her masada sayılı dağıtılmıştır. Dolaysıyla masalar arası kablo veya ölçü aleti taşımak kesinlikle yasaktır. Deney bitiminde görevli tarafından sayılacaktır ve sağlamlıkları kontrol edilecektir. Sağlam olmayan veya eksik bırakılan malzemeden ilgili masadaki öğrenci grubu sorumludur. Deney sonunda deney masasındaki bütün elektriksel cihazların elektrik bağlantısı kesilmeli, kablolar sökülerek ilgili cihazın üzerine konulmalı, tabureler ve masa düzenli bir şekilde bırakılmalıdır. Aksi takdirde deney sonuçları imzalanmayacaktır. Deneye gelmeden önce ön hazırlık raporu hazırlanmalı deney föyündeki ön hazırlık soruları bu raporda cevaplandırılmalıdır. Bu raporu hazırlamayanlar deneye alınmayacaktır ve devamsız sayılacaktır. Deney sonuç raporu ise deneyden bir sonraki hafta deneye gelirken getirilecektir. Deney sonuç raporunda deney sonuç soruları mutlaka cevaplandırılmalıdır. Deneyde yapılan ölçümler görevli öğretim elemanına imzalatılacaktır. İmzalı belge her bir kişisel sonuç raporuna eklenecektir. Teknik Olarak Deneylerde Dikkat Edilmesi Gereken Konular Deneylerde dikkat edilmesi gereken konular aşağıda sıralanmıştır. Bu konulara dikkat edilmemesi durumunda deneyi bitirebilmek için daha çok vakit harcamanız gerekecektir. Bread boardların altında ve üstündeki yatay blokları besleme ve toprak için kullanırsanız, devreyi kurmanız ve gerektiğinde kontrol etmeniz kolaylaşır. Bağlantı tellerinin uçlarını fazla sıyırmamalıyız. Aksi takdirde yanındaki elemanla kısa devre yapma ihtimali olabilir. Bağlantı tellerinin uçlarının bükük olmadığına dikkat edilmesi gerekir. Devreleri kurarken gerilim kaynağı mutlaka kapalı olmalıdır. Devre üzerinde değişiklik yapılırken (eleman ekleme/çıkarma, bağlantı değiştirme) gerilim kaynağı mutlaka kapalı olmalıdır. Eğer bu konularda hassasiyet gösterilmişse ve yine de devrede bir hata var ise; kontrolü aşağıdaki sıraya göre yapmalıyız. Yanlış Bağlantı Elemanların bozuk olması Kopuk Tel Deney seti cihazlarının bozuk olması Elemanların yanlış değerde Ölçü aletlerinin bozuk olması seçilmesi
Sayfa | 2

Deneylerde Kullanılacak Ekipmanların Tanıtılması a) Bread Board Bread board, elektrik devrelerinin üzerine kurulmasını sağlayan en temel deney ekipmanıdır. Bread board’ un üzerinde dikey ve yatay olmak üzere kısa devre edilmiş, elektrik devre elemanlarının kolayca monte edilip sökülmesi için dizayn edilmiş olan delikler bulunur. Bu deliklerin şaselerinin nasıl olduğu Şekil 1.1’de gösterilmiştir.

Şekil 1.1 Bread Board’un Kısa Devre Şeması

Bread board kullanılırken yatay kısa devre edilmiş bloklardan biri (+) diğeri (– ) şeklinde bağlantıları yapılıp devre kurulur. Bu şekilde devreyi kurmak karmaşık devrelerde çok büyük kolaylık sağlar. b) DC Güç Kaynağı Elektronik devrelerinin çalıştırılması için gerekli olan, regüleli doğru akım beslemesini sağlayan kaynaklara DC güç kaynakları denir. DC güç kaynaklarında Dijital ekranda gözüken ve ayar düğmesi ile ayarlayabildiğimiz gerilim değerini aynı ayar düğmesinin altındaki çıkışlara veren bir deney ekipmanıdır. Güç kaynağının sabit gerilimi (+ 5 V) TTL devre tasarımlarında kullanılır. Ayarlanabilir gerilimi (-30 V - +30 V) ise analog devre tasarımlarında kullanılır. c) Sinyal Jeneratörü Sinyal jeneratörü genellikle alıcıların testinde, amplifikatörlerin testinde ve bu cihazların onarımında kullanılır. Sinyal kaynağı olarak kullanılır. Dalga dedektörü, radyo frekans köprüleri gibi yerlerde kullanılır.

Sayfa | 3

Üç çeşit modülasyon vardır; 1-) Kare dalga 2-) Sinüs dalga 3-) Üçgen dalga Güç kaynağı devresi AC 110 V / 220 V ile beslenmiştir.

Sinyal Jeneratöründeki tuşlar ve fonksiyonları

1. Frekans Displayi: 8 dijitli bir likit kristal ekrandır. Frekans değerlerinin azalıp artmasını gösterir. Maksimum Megahertz’e kadar gösterebilir. Aynı zamanda cihazın açık olup olmadığını hata vererek gösterir. Tuşların test edilmesinde de bu ekrandan yaralanılır. 2. Genlik Displayi: 3 ½ dijitli likit kristal ekrandır. RF çıkış seviyesini veya genlik değişmelerini göstermektedir. 3. RF OFF / ON Anahtarı: İki pozisyonlu bu anahtar RF sinyalinin çıkışını kontrol eder. On konumunda RF sinyali çıkışa iletilir. OFF konumunda ise RF sinyalinin çıkışını keser. 4. Bilgi Giriş Tuşları: Frekans, genlik değerlerinin seçildiği tuş takımlarıdır (Örnek: 1KHz, 10 KHz,.....) 5. Değer Arttırma Anahtarı: Frekans ve genlik arttırmamızı sağlayan kalibrasyon tuşlarıdır. 6. Modülasyon Tuşları: İstediğimiz modülasyonu seçmemizi sağlar: kare, sinüsoidal veya üçgen modülasyon. Ayrıca LEVEL, WIDE gibi tuşlar istediğimiz sinyali elde etmemizi sağlayan hassas ayarları yapabiliriz. d) Osiloskop Osiloskop, devre elemanlarının karakteristiklerinin çıkartılmasında ve zamana bağlı olarak değişen gerilimlerin incelenmesinde kullanılan bir ölçü aleti olup, çok hızlı değişen bir veya birden fazla sinyalin aynı anda incelenmesinde, genlik, frekans ve faz ölçümlerinde kullanılır. Zamana bağlı olarak değişen bir akım veya gerilim fonksiyonu, ibreli (analog) veya sayısal (digital) bir ölçme aleti ile ölçülebilmektedir. Fakat bu aletler fonksiyonun gerçek değişimi hakkında bilgi verememektedirler. Ancak değişim, kısa aralıklarla okunan değerlerin (zamanıda kaydederek) bir eksen takımı üzerinde gösterilmesi ile görülebilir ise de bu oldukça zor bir iştir. Bu nedenle, işareti zaman düzleminde gösteren bir ölçüm aleti olan osiloskoplar imal edilmiştir.

Sayfa | 4

(F1) Ölçülen sinyalin invertini almaya yarayan ayar butonudur. Probun bu ucunda genellikle krokodil konnektörü şeklinde bir de toprak bağlantısı bulunur. VOLTS/DIV ayar düğmesi ile dikey koordinatın skalası ayarlanır. Bir ucu osiloskoba bağlanırken sivri olan diğer ucu devredeki incelenecek işaretin bulunduğu düğüme temas ettirilerek kullanılır. POSITION ayar düğmesi ile ekranda görülen dalganın (CH1 veya CH2) dikey pozisyonu ayarlanabilir. Bu takdirde. Osiloskop probları x1 ve x10 şeklinde ayarlanabilirler: x1 : izlenen sinyali bozmadan ve değiştirmeden osiloskoba ulaştırır. Ekranın solundaki F serisi tuşlarının CH1 veya CH2 gösterilirken üstlendiği fonksiyonlar aşağıda gösterilmiştir. Sadece gösterim olarak sinyal yukarı çıkar. Dikey Kontrol Dikey kontrol seçilmiş olan dalga (CH1. Osiloskobun nasıl kullanılacağı ile ilgili bilgiler aşağıda verilmiştir. (F4) Sayfa | 5 . (F2) Probun elektronik ortamda ayarlanmasını sağlar. değer olarak hiçbir değişiklik olmaz. Genel olarak bizim için geçerli olan kullanımlardan bahsedilecektir. x10 : izlenen sinyal onda birine zayıflatılarak osiloskoba ulaştırılır.İncelenecek işaretlerin osiloskop cihazına aktarılması için kullanılan bir çeşit kablodur. sinyalin gerçek genlik değeri ekranda görünen değerlerin 10 katıdır. Bazı durumlarda bu tuşlar değişik görevler alır. Ölçülen sinyalin AC-DC-Toprak olduğu konusunda ayarlama yapmaya yarayan butondur.CH2) için geçerli olacaktır. ON olarak ayarlandığında ölçülen sinyalin tersi gösterilir. Eğer ölçülen sinyalin 10 veya 100 katı büyük bi sinyal görmek isterseniz bu ayar kısmını 10 veya 100’e ayarlayarak istediğinizi yapabilirsiniz.

Sayfa | 6 . Bu ölçümler multimetre olarak adlandırılan cihazla yapılır. Sinyal Giriş Bağlantıları 1) CH1 ve CH2 girişleri 2) Topraklama girişi 3) Harici bir sinyal girişi e) Multimetre Laboratuar ortamında birçok elektronik devrenin istenilen biçimde çalıĢması için gerekli ölçümlerin yapılması gerekir. Multimetrenin kulanımı kısaca anlatılacaktır.Yatay Kontrol Yatay kontrol menüsüne girebilmek için öncelikle Menu butonuna basılması gerekir. Ölçülmesi istenen özellik fonksiyon seçim düğmesi ile seçilir ve dijital ekrandan ölçüm sonucu okunur. POSITION ayar düğmesi ile girişteki sinyal yatay olarak pozisyon değiştirir. TIME/DIV ayar düğmesi ile yatay koordinatta skalandırılmış olan eksenin skadası değiştirilebilir.

Fonksiyon: AC akım (amper mertebesinde) ölçmek için kullanılır.Fonksiyon: DC akım (amper mertebesinde) ölçmek için kullanılır.Fonksiyon: DC akım (mili amper mertebesinde) ölçmek için kullanılır. 2.Fonksiyon: Diyot eşik gerilim değerini ölçer. 3) Ω/Buzzer konumu 1. 5) mA konumu 1. 2) V konumu 1. 2.Fonksiyon: Direnç ölçmek için kullanılır.Fonksiyon: AC akım (mili amper mertebesinde) ölçmek için kullanılır.Fonksiyon: AC gerilimi ölçer 2.1) OFF konumu Cihazı kapatmak için kullanılır.Fonksiyon: Kısa devre testi (Buzzer).Fonksiyon: DC gerilimi ölçer. Sayfa | 7 .Fonksiyon: Kondansatör kapasite değerini ölçer. 7) Hz konumu Frekans ölçmek için kullanılır. 6) 20A konumu 1. 4) Diyot/C konumu 1. Ayrıca multimetrelerin genellikle alt kısımlarında ölçüm problarının bağlandığı kısım bulunur. 2. 2.

f) Dirençler v(t)=Ri(t) ya da i(t)=Gv(t) bağıntısı ile tanımlanan 2-uçlu elemana lineer zamanla değişmeyen direnç elemanı denir. kullanılacak yere ve amaca göre çeşitli şekillerde üretilirler. direnç gibi geri kalan özellikler ölçülürken kırmızı kablo 4 numaralı girişe takılır. G'nin birimi ise siemens (S) dir. Bunların boyutu ve yapılışı içinden geçen akıma dolayısıyla üzerinde harcanan güce göre değişir. Akım amper mertebesinde ölçülürken kırmızı kablo 1 numaralı girişe takılır. Universal birim sisteminde R' nin birimi ohm (Ω).Referans ucu (Siyah Kablo) her zaman 3 numaralı girişe takılır. Yukarıdaki tanım bağıntılarında R reel katsayısı direnç elemanının direnci (rezistansı). elektrik veya elektronik devrelerinde akımı kontrol etmek amacıyla oldukça yaygın olarak kullanılan elemanlardır. Dirençler. Dirençlerin değerleri ve toleransları renk kodu denilen işaretleme ile belirtilir. Akım miliamper mertebesinde ölçülürken kırmızı kablo 2 numaralı girişe takılır. Dirençler. Gerilim. Sayfa | 8 . Bunlardan başlıcaları: a) Sabit dirençler b) Değişken dirençler c) Foto rezistif dirençler d) Isıya duyarlı dirençler a) Sabit Dirençler: Fiziksel olarak bir bozulmaya uğramadığı sürece direnç değeri (rezistansı) değişmeyen yani aynı kalan dirençlerdir. Direnç ile iletkenlik arasında GR=1 bağıntısı vardır. G reel katsayısı da iletkenliği (kondüktansı)’dir.

a) Ön Deney Raporu Ön deney raporu ile öğrencilerin deney konularına önceden çalışması hedeflenmektedir. üzerine düşen ışığın şiddetine göre değişen özel dirençlerdir. Dolaysıyla ön deney raporu hazırlanmadan önce deney föyünün deneyle ilgili teorik bilgiler kısmı iyice okunmalıdır.b) Değişken Dirençler: Direnç değeri. 0 Ω ile üretici firma tarafından belirlenmiş bir üst sınır aralığında değişen dirençlerdir. bloklama. Örneğin 10 kΩ'luk bir değişken direncin değeri 0-10 kΩ arasında değiştirilebilir. bir fazlı motorlarda ilk hareketi sağlamada ve kalkınma momentini artırmada kullanılır. Değişken dirençler istenen güce göre karbonlu veya tel sargılı olurlar. Daha sonra ön hazırlık soruları çözmeli ve bir rapor halinde deneye gelirken getirilmelidir. Elektrik devrelerinde. 2) Ön Deney Raporu ve Deney Sonuç Raporunun Hazırlanması Bu raporlar kişisel olarak hazırlanacaktır. Sayfa | 9 . d)Isıya Duyarlı Dirençler: Direnci ısıya bağlı olarak değişen nonlineer dirençlerdir (PTC. NTC). Kapasitansın değeri üzerinde yazılıdır. c)Foto Rezistif Dirençler: Bunların isminden de anlaşılacağı gibi direnç değeri. by pass. Bu tip dirençler endüstriyel uygulamalarda oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Değişken dirençler bir devrede direnç değerinin sık sık değişmesi istendiği zaman kullanılırlar. g) Kapasitanslar Kondansatör iki levha arasına konmuş bir dielektrik maddeden ibarettir. ayar ve filtre elemanı olarak kullanılır. dekuplaj. Elektronikte iki kat arasında kuplaj. Elektrik ve elektronik devreler için temel devre elemanlarından biridir. güç katsayısının düzeltilmesinde.

Sayfa | 10 .deney sonuçları. deneyin amacı . deney adı.deneyin yapılışı.b) Deney Sonuç Raporu Deney sonuç raporu ile öğrencilerin deneyde görülmesi hedeflenen sonuçlara ulaşılıp ulaşılmadığı kontrol edilmektedir. İmzalı belge veya kopyası eklenmelidir.deney sonuç soruları. Deney sonuç raporunda. deneyle ilgili kişinin yorumu ve sonuç kısımları bulunmalıdır.

i4 . Göz : Bir düğümden başlayarak. akımın kollara ayrıldığı yolların birleşme noktaları olarak da tarif edilebilir. Kirchoff Akım Kanunu : Bir elektriksel yüzeye veya bir düğüm noktasına giren (düğümü besleyen) akımlar ile bu düğüm noktasından çıkan (düğüm tarafından beslenen) akımların cebirsel toplamı sıfırdır. Düğüm. bir direnç üzerinden akan akım. elemanın direnci ile ters orantılıdır. i5 . Düğüm : İki veya daha çok elektronik devre elemanının birbirleri ile bağlandıkları bağlantı noktalarına düğüm adı verilir. elemanın uçlarına uygulanan gerilimle doğru. bu düğüme tekrar gelinceye dek elektriksel yollar üzerinden sadece bir kez geçmek şartı ile oluşturulan kapalı devreye göz (çevre) ismi verilir.DENEY #1 OHM VE KIRCHOFF KANUNLARININ İNCELENMESİ Deneyin Amacı : Ohm ve Kirchoff kanunlarının geçerliliğinin deneysel olarak gözlemlenmesi Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) DC Güç Kaynağı 2) Avometre 3) Çeşitli Değerlerde Dirençler ve bağlantı kabloları Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: Bir doğru akım devresinde. i7 Düğüm noktasından beslenen akımlar (çıkan akımlar) : i2 . İ6 İ7 İ1 İ2 İ3 İ5 İ4 Düğüm noktasını besleyen akımlar (giren akımlar) : i1 . i3 . i6 Sayfa | 11 . Buna ohm kanunu denir.

+ + VS - VR1 .3 kΩ 4.7 kΩ B A İ3 + 5V I İ2 II 2. Yukarıdaki devredeki tüm dallardaki akımları istediğiniz bir yöntemle bulunuz. Kirchoff Gerilim Kanunu : Bir elektronik devrenin sahip olduğu çevrelerdeki gerilim düşmelerinin cebirsel toplamı sıfıra eşittir. Sayfa | 12 . S. S.Bu durumda. S. I ve II nolu gözler için Kirchoff’un Gerilim Kanunu’nun ispatını yapınız.1.2 kΩ İ5 4.4.+ İ1 VR2 + + VR4 + VR5 - İ2 VR3 - İ1 akımının dolaştığı kapalı çevre için .3.2. 1 kΩ’luk direncin üzerindeki gerilimi bulunuz.7 kΩ İ6 10 kΩ - S. A ve B düğümleri için Kirchoff’un Akım Kanunu’nun ispatını yapınız. Ön Hazırlık Soruları : 1 kΩ İ1 3. İ2 akımının dolaştığı kapalı çevre için .

7 kΩ R6 = 10 kΩ I1 (mA) Ölçme Hesap VR1 (V) Ölçme Hesap I2 (mA) I3 (mA) I4 (mA) I5 (mA) I6 (mA) VR2 (V) VR3 (V) VR4 (V) VR5(V) VR6(V) Tablo 1. 2) R1 direnci üzerindeki gerilimi ve üzerinden akan akımı ölçerek Ohm Kanunun geçerliliğini gözleyiniz. R1 R3 İ4 İ1 A İ3 R4 B + Vs I İ2 II R2 R5 İ5 İ6 R6 - Şekil 1 Vs = 5 V R1 = 1 kΩ R2 = 2.7 kΩ R5 = 4.1 Sayfa | 13 .2 kΩ R3 = 3. 5)Ölçmeleri yaparken paralel kollardaki gerilimlerin ve seri kol üzerindeki akımların birbirine eşit olduğunu kontrol ediniz.Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’de verilen devreyi kurunuz. 3) I ve II nolu gözlerdeki elemanlar üzerindeki gerilimleri ölçerek Kirchoff’un Gerilim Kanunu geçerliliğini gözleyiniz. 4) A ve B düğüm noktalarına gelen ve giden akımları ölçerek Kirchoff’un Akım Kanunu geçerliliğini gözleyiniz. 6)Ölçme sonuçlarını Tablo 1.3 kΩ R4 = 4.1’ e kaydediniz.

VA . deneyde ölçtüğünüz değerleri karşılaştırınız. Eğer fark var ise sebebini belirtiniz ? S. (R3 + R4) ifadesini ölçtüğünüz değerlerle hesaplayarak doğruluğunu gösteriniz.1.2.Deney Sonuç Soruları S. Ön hazırlık sorularında bulduğunuz akım ve gerilim değerleriyle. Sayfa | 14 .VB = i3.

Programın doğru bir şekilde kullanılabilmesi için elektroteknik. Şekil 1 2. Burada. analiz edilecek bir devrede kullanılacak ölçü aletleri ve sinyal kaynakları tanıtılacaktır. Elektronik devre çizimi için kullanılan pek çok program bulunmaktadır. Amaç. Ancak çizimle birlikte devre analizi de yapan program sayısı fazla değildir.12 versiyonu anlatılacaktır. Programın eski versiyonlarında bulunmayan bazı gelişmiş özelliklerin nasıl kullanılacağını öğrenmek için programın help (yardım) menüsünden yararlanılmalıdır. sinyaller ve sistemler gibi alanlarda belirli bir düzeyde bilgi sahibi olunması gereklidir.Workbench simülasyon programının açılış ekranı Şekil 1’deki gibidir. Şekil 2’nin üst kısmında görülen butona basılmasıyla Instruments menüsü açılır. analog ve dijital elektronik. Burada EWB programının 5. Giriş: Günümüzde her türlü elektronik devrenin tasarım ve analizinde artık simülasyon (benzetim) programları yaygın olarak kullanılmaktadır. kontrol teorisi. test cihazları programdaki Şekil 2 Sayfa | 15 . TEST CİHAZLARI Bu bölümde. programın temel düzeyde nasıl kullanılacağını göstermektir. Bu programlar sayesinde zamandan ve paradan tasarruf sağlanarak bilgisayar başında devre tasarımı ve analizi kolayca yapılabilmektedir.DENEY #2 ELEKTRONİC WORKBENCH KULLANIMI Deneyin Amacı : Electronic Workbench simulasyon programının kullanmasını öğrenmek ve örnek deneylerle pratik yapmak Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: 1.

Ayrıca logaritmik kazanç da dB (desibel) cinsinden Şekil 3 hesaplanabilmektedir. İki uçlu bu eleman sayesinde doğru ve alternatif akım şartlarında akım(A). üçgen ve kare dalga’dır. Sinyal Üreteci ( Function Generator) Şekil 4’de görülen sinyal üreteci ile dalga şekli farklı 3 sinyal üretilebilmektedir. 2. Sinyal üreteci üzerindeki ayar butonları yardımıyla sinyalin frekansı (frequency) ve genliği (amplitude) değiştirilebilmektedir. Duty cycle ve offset adlı butonlar ile sırasıyla işaretin görev periyodu ve kayma miktarı ayarlanmaktadır. 2. Bunlar sinüsoidal. AVO Metre (Multimeter) Şekil 2’nin ilk sırasında yer alan küçük kutu AVOmetredir. Bode Çizici (Bode Plotter) Şekil 6’da görülen test cihazı bir devrenin bode diyagramını çizmek için kullanılır.görünüş sırasına göre toplu halde verilmiştir.4. Şekil 6 Sayfa | 16 . 2. gerilim(V). Osiloskop (Oscilloscope) Osiloskop üzerindeki butonlar gerçek osiloskoptaki ile aynıdır. Görüntüyü büyütmek için expand butonuna basılır. Bu eleman mouse ile çalışma sayfasına taşınıp çift tıklanırsa şekil 3’deki büyük kutu açılır. Sinyal kaynağı üzerinde görünen genlik değeri maksimum Şekil 4 değerdir. direnç(Ω) ölçülebilmektedir.3.2. Aşağıda her birinin görevi ve çalışma şekli kısaca anlatılmaktadır. Bu sayede bir devrenin frekans cevabı (genlik-frekans ve faz-frekans eğrileri) elde edilir. Örneğin efektif değeri 220 V olan şebeke gerilimini elde etmek için genlik 311V seçilmelidir. 2.1.

Bunların ne işe yaradığı aşağıda sırasıyla verilmiştir. Sol kısımda. Ayrıca girişe uygulanan sinyalin heksadesimal karşılığı da okunabilir. Ayrıca ikili (binary) veya ASCII kodu da görülebilir. 3. Aynı zamanda cihazın alt kısmında doğruluk tablosuna göre otomatik olarak elde edilmiş lojik ifadeler de görülebilir. 2. Şekil 7 • Ground : Toprak bağlantısı • Battery : Doğru gerilim kaynağı • DC Current Source : Doğru akım kaynağı • AC Voltage Source : Alternatif gerilim kaynağı (Gerilim değerini efektif değer olarak gösterir). 2. • AC Current Source : Alternatif akım kaynağı • Voltage-Controlled Voltage Source : Gerilim kontrollü gerilim kaynağı • Voltage-Controlled Current Source : Gerilim kontrollü akım kaynağı • Current-Controlled Voltage Source : Akım kontrollü gerilim kaynağı • Current-Controlled Current Source : Akım kontrollü akım kaynağı Sayfa | 17 . Frekans ayarlaması yapılarak bilgi aktarım hızı istenildiği gibi seçilebilir. MALZEME KUTULARI 3.1. Kaynaklar (Sources) Şekil 7’nin üst kısmında görülen kutucuğa mouse ile tıklandığında kaynaklar penceresi açılır. gönderilen bilginin heksadesimal (16’lık taban) karşılığı görülmektedir.2.6. Lojik Çevirici (Logic Converter) Lojik çevirici yardımıyla bir lojik devrenin doğruluk tablosu elde edilir. Kelime Üreteci (Word Generator) Kelime üreteci sayesinde dijital (sayısal) bir elektronik devreye 16 bitlik lojik sinyaller gönderilebilir. Zaman ekseni uygun şekilde seçilerek ekrandaki dalga sıklığı artırılabilir. Bu test cihazı ile doğruluk tablosuna göre otomatik lojik devre çizimi de yaptırılabilir. Lojik analizör Lojik analizör yardımıyla bir dijital devrenin herhangi bir noktasındaki zamana bağlı dalga şekli görülebilir. Şekilden de görüldüğü gibi pek çok kaynak türü bulunmaktadır.5.7.

Controlled Switch : Akım kontrollü anahtar • Pull-Up Resistor : Yukarı çekme direnci (Bir ucu pozitif kaynağa bağlı olan direnç) Sayfa | 18 .2. Basic (Temel) Şekil 8’de görülen malzeme kutusunda temel elektriksel devre elemanları bulunur. Şekil 8 • Connector : Bağlayıcı • Resistor : Direnç • Capacitor : Kondansatör. indüktör • Transformer : Transformatör.• +Vcc Voltage Source : +Vcc gerilim kaynağı (5 volt) • +Vdd Voltage Source : +Vdd gerilim kaynağı (15 volt) • Clock : Saat (Kare dalga üreteci) • AM Source : Genlik modülasyonu (Amplitude modulation) kaynağı • FM Source : Frekans modülasyonu (Frequency modulation) kaynağı • Voltage-Controlled Sine Wave Oscillator : Gerilim kontrollü sinüs dalga osilatörü • Voltage-Controlled Triangle Wave Oscillator : Gerilim kontrollü üçgen dalga osilatörü • Voltage-Controlled Square Wave Oscillator : Gerilim kontrollü kare dalga osilatörü • Controlled One-Shot : Kontrollü tek darbe (Darbe genişliği ayarlanabilen darbe üreteci) • Piecewise Linear Source : Parça parça lineer (doğrusal) kaynak (Bir txt uzantılı dosyadan alacağı zaman ve gerilim değerlerine göre sinyal üretir). • Voltage-Controlled Piecewise Linear Source : Gerilim kontrollü parça parça doğrusal kaynak • Frequecy-Shift-Keying Source : Frekans kaydırmalı anahtarlama kaynağı • Polynomial Source : Çokterimli (polinom) kaynak • Nonlinear Dependent Source : Doğrusal olmayan bağımlı kaynak 3. trafo • Relay : Röle • Switch : Anahtar • Time-Delay Switch : Zaman gecikmeli anahtar • Voltage-Controlled Switch : Gerilim kontrollü anahtar • Current. Aşağıda bu elemanların sırasıyla açıklaması verilmiştir. kapasitör • Inductor : Bobin.

tristör • Diac : Diyak • Triac : Triyak 3. Transistors (Transistörler) Şekil 10’de görülen malzeme kutusunda çeşitli transistör türleri bulunur.3. Diodes (Diyotlar) Şekil 9’da görülen kutuda çeşitli yarıiletken elemanlar bulunmaktadır.4. Şekil 9 • Diode : Diyot • Zener Diode : Zener diyot • LED : LED (Light Emitting Diode). ışık yayan diyot • Full-Wave Bridge Rectifier : Tam dalga köprü doğrultucu • Shockley Diode : Şotki diyot • Silicon Controlled Rectifier : Silikon kontrollü doğrultucu. ayarlı direnç • Resistor Pack : Direnç kutusu (Eşit değerde 8 bağımsız direnç içerir) • Voltage Controlled Analog Switch : Gerilim kontrollü analog anahtar • Polarized Capacitor : Kutuplu kondansatör • Variable Capacitor : Değişken (ayarlı) kondansatör • Variable Inductor : Ayarlı bobin • Coreless Coil : Çekirdeksiz bobin • Magnetic Core : Manyetik çekirdek • Nonlinear Transformer : Doğrusal olmayan transformatör 3. Şekil 10 Sayfa | 19 .• Potentiometer : Potansiyometre.

Mixed ICs (Karışık IC’ler) Şekil 12’de çeşitli entegre devreler görülmektedir.4.5. Şekil 11 • 3-Terminal Opamp : 3 uçlu Opamp (İşlemsel kuvvetlendirici) • 5-Terminal Opamp : 5 uçlu Opamp • 7-Terminal Opamp : 7 uçlu Opamp • 9-Terminal Opamp : 9 uçlu Opamp • Comparator : Karşılaştırıcı • Phase-Locked Loop : Faz kilitlemeli çevrim 3. Analog ICs (Analog IC’ler) Şekil 11’de çeşitli analog entegre devreler görülmektedir.• NPN Transistor : NPN transistör • PNP Transistor : PNP transistör • N-Channel JFET : N kanallı JFET • P-Channel JFET : P kanallı JFET • 3-Terminal Depletion N-MOSFET : 3 uçlu kanal ayarlamalı N-MOSFET • 3-Terminal Depletion P-MOSFET : 3 uçlu kanal ayarlamalı P-MOSFET • 4-Terminal Depletion N-MOSFET : 4 uçlu kanal ayarlamalı N-MOSFET • 4-Terminal Depletion P-MOSFET : 4 uçlu kanal ayarlamalı P-MOSFET • 3-Terminal Enhancement N-MOSFET : 3 uçlu kanal oluşturmalı N-MOSFET • 3-Terminal Enhancement P-MOSFET : 3 uçlu kanal oluşturmalı P-MOSFET • 4-Terminal Enhancement N-MOSFET : 4 uçlu kanal oluşturmalı N-MOSFET • 4-Terminal Enhancement P-MOSFET : 4 uçlu kanal oluşturmalı P-MOSFET 3. Şekil 12 • Analog-to-Digital Converter : Analog-dijital dönüştürücü (ADC) • Digital-to-Analog Converter (I) : Dijital-analog dönüştürücü (I) (DAC) Sayfa | 20 .

6. Şekil 13 • 74XX Template : 74XX şablonu • 741XX Template : 741XX şablonu • 742XX Template : 742XX şablonu • 743XX Template : 743XX şablonu • 744XX Template : 744XX şablonu • 4XXX Template : 4XXX şablonu 3. Bunlar yardımıyla 7447. 74240 gibi entegreler seçilebilir.• Digital-to-Analog Converter (V) : Dijital-analog dönüştürücü (V) (DAC) • Monostable Multivibrator : Tek kararlı multivibratör • 555 Timer : 555 zamanlayıcı 3. Şekil 14 • 2-Input AND Gate : 2 girişli VE kapısı • 2-Input OR Gate : 2 girişli VEYA kapısı • NOT Gate : DEĞİL kapısı • 2-Input NOR Gate : 2 girişli VEYA DEĞİL kapısı • 2-Input NAND Gate : 2 girişli VE DEĞİL kapısı • 2-Input XOR Gate : 2 girişli ÖZEL VEYA kapısı • 2-Input XNOR Gate : 2 girişli ÖZEL VEYA DEĞİL kapısı • Tristate Buffer : 3 durumlu tampon Sayfa | 21 .7. 74145. Digital ICs (Dijital IC’ler) Şekil 13’da çeşitli dijital entegre şablonları bulunur. Logic Gates (Lojik Kapılar) Şekil 14’de lojik devrelerde kullanılan lojik kapıların sembolleri görülmektedir.

Digital (Dijital) Şekil 15’de çeşitli dijital entegre devre elemanları görülmektedir.• Buffer : Tampon • Schmitt Triggered Inverter : Schmitt tetiklemeli tersleyen • AND Gates : VE kapıları • OR Gates : VEYA kapıları • NAND Gates : VE DEĞİL kapıları • NOR Gates : VEYA DEĞİL kapıları • NOT Gates : DEĞİL kapıları • XOR Gates : ÖZEL VEYA kapıları • XNOR Gates : ÖZEL VEYA DEĞİL kapıları • BUFFERS : Tamponlar 3. Yol çoklayıcılar (Demux) • Encoders : Kodlayıcılar • Arithmetic : Aritmetik • Counters : Sayıcılar • Shift Registers : Kaydırmalı kaydediciler • Flip-Flops : Flip flop’lar Sayfa | 22 . Şekil 15 • Half-Adder : Yarım toplayıcı • Full-Adder : Tam toplayıcı • RS Flip-Flop : RS flip flop • JK Flip-Flop with Active High Asynch Inputs : Aktif yüksek asenkron girişli JK flip flop • JK Flip-Flop with Active Low Asynch Inputs : Aktif düşük asenkron girişli JK flip flop • D Flip-Flop : D flip flop • D Flip-Flop with Active Low Asynch Inputs : Aktif düşük asenkron girişli D flip flop • Multiplexers : Bilgi seçiciler. Çoğullayıcılar (Mux) • Demultiplexers : Bilgi dağıtıcılar.8.

belirli frekansta ses üreten devre elemanı • Bargraph Display : Çubukgrafik display • Decoded Bargraph Display : Kod çözücülü çubukgrafik display 3.10. Indicators (Göstergeler) Şekil 16’da. Şekil 17 • Voltage Differentiator : Gerilim türev alıcı • Voltage Integrator : Gerilim integral alıcı • Voltage Gain Block : Gerilim kazanç bloğu • Transfer Function Block : Transfer fonksiyon bloğu • Multiplier : Çarpıcı • Divider : Bölücü • Three-Way Voltage Summer : 3 yollu gerilim toplayıcı • Voltage Limiter : Gerilim sınırlandırıcı • Voltage Controlled Limiter : Gerilim kontrollü sınırlandırıcı • Current Limiter Block : Akım sınırlandırıcı blok • Voltage Hysteresis Block : Gerilim histeresiz bloğu Sayfa | 23 . lojik sinyal seviye gösterici • Seven-Segment Display : Yedi segmentli display • Decoded Seven-Segment Display : Kod çözücülü yedi segmentli display • Buzzer : Buzer.3. elektronik devrelerde kullanılan bazı sesli ve ışıklı göstergeler görülmektedir. Şekil 16 • Voltmeter : Voltmetre • Ammeter : Ampermetre • Bulb : Ampul • Red Probe : Kırmızı prob.9. Controls (Kontroller) Şekil 17’de görülen kontrol elemanlarının adları aşağıdaki verilmiştir.

ayarlı elemanlardan ve eleman modellerinin nasıl seçileceğinden bahsedilecektir. Hatalı Bağlantılar Aşağıda. Sayfa | 24 . 4.CIR uzantılı bir dosya aracılığıyla devreye eklemek için kullanılır) • Lossy Transmission Line : Kayıplı iletim hattı • Lossles Transmission Line : Kayıpsız iletim hattı • Crystal : Kristal • DC Motor : Doğru akım motoru • Triode Vacuum Tube : Triyod vakum tüpü • Boost (Step-Up) Converter : Yükseltici konvertör • Buck (Step-Down) Converter : Düşürücü konvertör • Buck-Boost Converter : Düşürücü-yükseltici konvertör • Textbox : Metin kutusu • Title Block : Başlık bloğu (Başlık. ELEKTRONİK DEVRE ÇİZİMİ İÇİN ÖN BİLGİLER Bu bölümde. isim yazmak için kullanılır) 4. Bu tip hatalı bağlantılar yapıldığında simülasyon başlatılamaz ve ekranda hata yapıldığına dair bir uyarı mesajı görülür.1. Miscellaneous (Çeşitli) Şekil 18’de simülasyon sırasında kullanılacak çeşitli elemanlar görülmektedir. tarih. Şekil 18 • Fuse : Sigorta • Write Data : Veri yazma (Simülasyon sonuçlarını ASCII dosyaya yazar) • Netlist Component : Netlist elemanı (Üreteci firmanın eleman modelini . devre çizimi sırasında yapılan yanlış bağlantıların birkaç tanesi verilmiştir.• Voltage Slew Rate Block : Gerilim eğim oranı bloğu (Sinyalin yükselme ve düşme hızını ayarlar) 3.11. devre çizimi sırasında yapılan hatalı bağlantılardan.

Osiloskop bağlantısı için devrede mutlaka bir toprak bağlantısı olmalıdır. Bir devrede birden fazla toprak bağlantısı bulunmamalıdır. Farklı değerli gerilim kaynakları paralel bağlanmaz.Gerilim kaynağı kısa devre yapılmaz. Akım kaynağı açık devre yapılmaz. Bobin kısa devre yapılmaz. Devrenin bir ucuna veya osiloskobun sağ üst köşesindeki uca toprak bağlantısı yapılmadan simülasyon Sayfa | 25 . Aynı değerli olanlar küçük değerli seri bir dirençle birlikte paralel bağlanabilir. Kondansatör açık devre yapılmaz. Aksi taktirde toprak noktaları birbirine fiziksel olarak bağlı duruma gelir. Buna göre alttaki iki devre de aynıdır.

2) Elektronic Workbench’ te okuduğunuz akımları ve gerilimleri Tablo 1’ e kaydediniz. Elektronic Workbench programı hangi amaçla kullanılır ? Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’deki devreyi Elektronic Workbench programında simüle ediniz. Şekil 1 Sayfa | 26 .1.başlatılırsa hata oluşur. Ön Hazırlık Soruları : S. Bunun için her zaman alttaki şeklin sağındaki gibi bir bağlantı şekli oluşturulmalıdır.

2 kΩ R8 = 330 Ω Direnç R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 Akımı (I) Gerilimi (V) Sayfa | 27 .V9 = 5 V V10 = 12 V R1 = 100 Ω R2 = 470 Ω R3 = 180 Ω R4 = 1 kΩ R5 = 680 Ω R6 = 1 kΩ R7 = 2.

olur. o kaynağın dışındaki kaynaklar etkisiz hale getirilir. Tek tek her bir kaynağın etkisi elde edildikten sonra bu etkiler toplanarak tüm kaynakların toplam etkisi elde edilir. gerilim kaynakları ise kısa devre). Süperpozisyon tekniğini inceleyebilmek için öncelikle ilk kaynağın devre üzerinde etkisini görelim. Buna süperpozisyon teoremi denir. (Akım kaynakları açık devre. Sayfa | 28 .DENEY #3 SÜPERPOZİSYON TEOREMİNİN İNCELENMESİ Deneyin Amacı : Süperpozisyon teoreminin geçerliliğinin deneysel olarak gözlemlenmesi Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) DC Güç Kaynağı 2) Avometre 3) Çeşitli Değerlerde Dirençler ve bağlantı kabloları Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: Birden fazla kaynak içeren bir devre göz önüne alındığında. R1 + VS1 R2 R3 + VS2 - Yukarıdaki devrede gerilim kaynakları ve dirençlerin eşdeğer olduğunu varsayarsak. R2 üzerindeki gerilim. İkinci kaynak bağımsız bir gerilim kaynağı olduğundan bu durumda kısa devre olacaktır. bu kaynakların devre üzerindeki toplam etkisi her bir kaynağın tek başına meydana getirdiği etkilerin toplamına eşittir. R1 = R2 = R3 = R ve VS1 = VS2 = V olur. Tek bir kaynağın etkisi incelenirken.

1. Süperpozisyon teoremine göre toplam gerilim 2 gerilimin toplamı olduğundan.2 kΩ İ4 5 kΩ + 5V - - S.R1 + VS1 R2 R3 Devre analiz edilirse . Şimdi ise ilk bağımsız gerilim kaynağı kısa devre edilip ikinci kaynağın etkisi incelenecek olursa. 5 V değerindeki kaynağı kısa devre varsayıp dallardaki akımları ve dirençlerdeki gerilimleri hesaplayınız.2. 12 V değerindeki kaynağı kısa devre varsayıp dallardaki akımları ve dirençlerdeki gerilimleri hesaplayınız. S. Ön Hazırlık Soruları : 1 kΩ İ1 3.3 kΩ İ5 A İ3 4. sonucuna ulaşılır.7 kΩ + 12 V İ2 2. R1 R3 + R2 VS2 Devre analiz edilecek olursa. Sayfa | 29 .

2 kΩ R3 = 3.ms9 uzantılı dosyayı deneyin yapılacağı gün getiriniz.7 kΩ İ1 (mA) VS1 aktif iken VS2 aktif iken Toplam Tablo 1 İ2 (mA) İ3 (mA) İ4 (mA) İ5 (mA) VR1 (V) VS1 aktif iken VS2 aktif iken Toplam VR2 (V) VR3 (V) VR4 (V) VR5 (V) Tablo 2 Sayfa | 30 .3 kΩ R4 = 5 kΩ R5 = 4. ve 3. .3.şıkta elde edilen değerleri verip vermediğini kontrol ediniz.4. Süperpozisyon yöntemi ile tüm dallardaki akımları ve dirençlerdeki gerilimleri bulunuz. Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’de verilen devreyi kurunuz.S. 5) 2. 3) VS2 aktif iken (VS1 devrede değil ve uçları kısa devre iken) akım ve gerilim değerlerini ölçüp Tablo 1 ve Tablo 2’ye kaydediniz. İ1 R1 A İ3 R3 İ5 R5 + VS1 İ2 R2 R4 İ4 + VS2 - Şekil 1 VS1 = 12 V VS2 =5 V R1 = 1 kΩ R2 = 2. Yukarıdaki devreyi Electronics Workbench Multisim 9 programı ile simülasyonunu yapıp. 2) VS1 aktif iken (VS2 devrede değil ve uçları kısa devre iken) akım ve gerilim değerlerini ölçüp Tablo 1 ve Tablo 2’ye kaydediniz. S.şıklarda elde edilen değerlerin toplamlarının 4. 4) VS1 ve VS2 aktif iken akım ve gerilimleri ölçüp Tablo 3’ye kaydediniz.

Tablo 3’deki değerlerin Tablo 1 ve Tablo 2’deki toplam değerleri ile karşılaştırınız. Sayfa | 31 .1. S.İ1 (mA) VS1+ VS2 aktif VR1 (V) VS1+ VS2 aktif İ2 (mA) VR2 (V) Tablo 3 İ3 (mA) VR3 (V) İ4 (mA) VR4 (V) İ5 (mA) VR5 (V) Deney Sonuç Soruları S. Ön hazırlık sorularında bulduğunuz akım ve gerilim değerleriyle. deneyde ölçtüğünüz değerleri karşılaştırınız.2.

DENEY #4 THEVENİN TEOREMİNİN İNCELENMESİ Deneyin Amacı : Thevenin teoreminin geçerliliğinin deneysel olarak gözlemlenmesi Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) DC Güç Kaynağı 2) Avometre 3) Potansiyometre. incelenecek eleman yada devre parçasını bütün olan devreden ayırıp geriye kalan devre parçasını bir kaynak ve buna seri bağlı bir empedans ile temsil etmek suretiyle. R1 R2 R3 + Vs - RL R4 R5 Şekil 1 Eşdeğer devre oluşturulurken ilgili eleman veya devre parçası devreden çıkarılır ve geriye kalan kısmın ayrılma noktaları arasındaki açık devre gerilim belirlenip bu gerilim Thevenin eşdeğer devresinin kaynak gerilimi olarak kullanılır. inceleme basite indirgenebilir. Sayfa | 32 . tüm devreyi göz önüne almak yerine. Bu işlemde kullanılan teoreme Thevenin teoremi denir ve elde edilen eşdeğer devreye Thevenin eşdeğer devresi adı verilir. Çeşitli Değerlerde Dirençler ve bağlantı kabloları Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: Çok sayıda elemanı bulunan herhangi bir devrenin bir elemanın veya sadece bir kısmının incelenmesi gerektiğinde.

R1 a R3 + Vs Şekil 2 R2 b R4 R5 Daha sonra eşdeğeri elde edilecek devre parçasındaki kaynaklar etkisiz hale getirilerek devrenin bölündüğü noktalardan bakıldığında görülen empedans hesaplanır ve thevenin eşdeğer empedansı olarak isimlendirilen bu empedans daha önce belirlenen kaynağa seri olarak bağlanır. R1 a R3 b R2 R4 R5 Şekil 3 Bir kaynaktan ve ona seri bağlı bir empedanstan oluşan bu eşdeğer devre. a-b uçlarından görülen eşdeğer dirençte (Rth) Şekil 3’den belirlenerek Şekil 4’deki eşdeğer devre elde edilir. incelenecek kısmın devreden sökülmesi durumunda geriye kalan kısmın Thevenin eşdeğeridir. a-b uçlarından görülen Thevenin eşdeğer devresini oluşturmak için Vab (Vth) açık devre gerilimi Şekil 2’den. Şekil 1’de verilen devre göz önüne alındığında. Rth + Vth Şekil 4 RL Sayfa | 33 .

VRL (V) Normal Devre İçin Tablo 1 IRL (mA) VAB (V) Normal Devre İçin Tablo 2 RAB (ohm) VRL (V) Thevenin Eşdeğer Devre İçin Tablo 3 IRL (mA) Deney Sonuç Soruları S. Şekil 1’deki devreyi Vs = 12 V R1 = 1 kΩ R2 = 3. Vs = 12 V R1 = 1 kΩ R2 = 3.şıkta ölçülen değerleri karşılaştırınız.3 kΩ R3 = 330 Ω R4 = 220 Ω R5 = 100 Ω RL = 2 kΩ değerlerini göz önünde bulundurarak Electronics Workbench Multisim 9 programı ile simülasyonunu yapıp. 5) Şekil 4’teki devreyi kurunuz.ms9 uzantılı dosyayı deneyin yapılacağı gün getiriniz. 4) Kaynağı kapatıp kaynağa bağlı uçları kısa devre ederek a-b uçlarından görülen direnci ohmmetre yardımıyla ölçüp Tablo 2’ye kaydediniz. 6) RTH direncini potansiyometre yardımıyla ayarlayınız.şıkta ölçülen değerlerle 7.1. VTH deneysel olarak nasıl bulunur? S. 2.3. Sayfa | 34 .2.1. . 3) RL direncini devreden çıkartarak a-b uçlarındaki açık devre gerilimini ölçüp Tablo 2’ye kaydediniz.Ön Hazırlık Soruları : S. Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’de verilen devreyi aşağıdaki elemanlarla kurunuz. RTH deneysel olarak nasıl bulunur? S.3 kΩ R3 = 330 Ω R4 = 220 Ω R5 = 100 Ω RL = 2 kΩ 2) RL direnci üzerinden akan akımı ve bu direnç üzerindeki gerilimi ölçerek Tablo 1’e kaydediniz. 7) RL direnci üzerinden akan akım ve bu direnç üzerindeki gerilimi ölçerek kaydediniz.

olacaktır. Çeşitli Değerlerde Dirençler ve bağlantı kabloları Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: İç dirence sahip herhangi bir kaynaktan bir yüke maksimum güç transferi yapılabilmesi için yük empedansı. Rs + Vs Şekil 1 RL Devre ara bağlaşımı yani devrede yer alan ara bağlantılar arasında sinyal gücünün istenilen şekilde kontrol edilebilmesi elektronikte yer alan önemli hususlardan birisidir.DENEY #5 MAKSİMUM GÜÇ TRANSFERİ Deneyin Amacı : Maksimum güç transferi teoreminin geçerliliğinin deneysel olarak gözlemlenmesi Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) DC Güç Kaynağı 2) Avometre 3) Potansiyometre. Bu durumda. İdealde yük direncinin sonsuz değerde olması yani bir açık devrenin yer alması istenir. Şekil 1’deki devrede RL üzerindeki gerilim. kaynak iç empedansının kompleks eşlenliği olmalıdır. olarak elde edilir. Buna maksimum güç transferi teoremi denir. yük direnci. RS direncine göre ne kadar büyük olursa yük direnci üzerindeki gerilim o derece yüksek olacaktır. Sabit bir kaynak ve değişken bir yük göz önüne alınırsa. Sayfa | 35 .

Dolaysıyla bu eşitlikten de açıkça görüleceği üzere yük direnci. Dolaysıyla yük direncinin bu iki değeri altında gücü maksimum değerine getirebileceği söylenebilir. Dolaysıyla maksimum akım akması için yükün bir kısa devre olması istenir. Dolaysıyla maksimum güç şartı altında gerçekleşmektedir. ifadesi elde edilir. kaynağın direnci Rs direncine eşit olduğunda türev ifadesi sıfır olmaktadır. Bu durumda. şeklindedir. olarak elde edilir. şeklinde ifade edilebilir. Bu yük direnci değerinin bulunabilmesi için gücün yük direncine göre türevi alınıp sıfıra eşitlenirse. Yük üzerinde oluşacak güç olarak ifade edileceğinden elde edilecek güç. Sayfa | 36 . Verilen kaynak için RS ve VS değerleri sabit olacağından elde edilebilecek güç sadece yük direncinin değişimine bağlı olarak değişecektir. Gerek maksimum gerilim (RL = ∞ olmalı) gerekse de maksimum akım (RL=0 olmalı) üretebilmesi için gerekli şartlar altında edilebilecek güç sıfır olmaktadır.Yük üzerinde oluşan akım ise. Yeniden sabit bir kaynak ve değişken bir yük direnci göz önüne alınırsa. olacaktır. Bu durumda maksimum güç. yük direnci RS direncine göre ne derece küçük değerlikli olursa burada akacak akım o derece büyük olacaktır.

3. 4) Her bir RL değeri için bu dirençte harcanan gücü hesaplayarak. ( VS =5 V ) 3)RL direncini Tablo 1’deki değerlere ayarlayıp her bir RL değeri için okuyacağınız akım ve gerilim değerlerini ölçüp Tablo 1’e kaydediniz. Deneyin bütün basamaklarını Electronics Workbench Multisim 9 programı ile simülasyonunu yapıp sonuçları tablo 2’ye kaydediniz.1. Şekil 1’deki devrede RL üzerindeki akımın maksimum olması için RL direncinin değeri ne olmalıdır? S.ms9 uzantılı dosyayı deneyin yapılacağı gün getiriniz. Deneyin Yapılışı : 1) Kaynak çıkışına iki değişik direnç bağlayıp bunların üzerinden akan akımları okuyarak kaynak iç direncini belirleyin. ayrıca . 2) Şekil 1’deki devreyi kurunuz.Ön Hazırlık Soruları : S. direnç değerine bağlı olarak yüke aktarılan gücün değişimini gösteren grafiği çiziniz. Şekil 1’deki devrede RL üzerindeki gerilimin maksimum olması için RL direncinin değeri ne olmalıdır? S. Şekil 1’deki devrede RL üzerindeki gücün maksimum olması için RL direncinin değeri ne olmalıdır? S. Yük direnci Yük akımı Yük gerilimi Güç RL (ohm) (mA) (V) (mW) 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Tablo 1 Sayfa | 37 .2.4.

S. RL direnç değerine bağlı olarak yüke aktarılan gücün değişimini gösteren grafiği yorumlayınız.1.Yük direnci RL (ohm) 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Yük akımı (mA) Yük gerilimi (V) Güç (mW) Tablo 2 Deney Sonuç Soruları S.3. RS kaynak direnci ile kıyaslayınız.2. Deney sırasında RL üzerinde en yüksek gücü hangi RL yük direnci üzerinde ölçtünüz ? S. Sayfa | 38 . RL üzerinde en yüksek gücü ölçtüğünüz RL direnç değerini.

Ön Hazırlık Soruları : S. Bu formüldeki R direnç değeri.1. şarj ve deşarj zamanını hesaplarsak. Sayfa | 39 . Kondansatörlerin %100’ü ise 5τ zamanda dolar veya boşalır. Zaman sabiti boş bir kondansatörün tam gerilimin %63 değerine çıkıncaya kadar veya dolu bir kondansatörün sahip olduğu gerilim değerinin %37’sine düşünceye kadar geçen zamana denir.ms9 uzantılı dosyayı deneyin yapılacağı gün getiriniz.AKIM VE GERİLİMİ Deneyin Amacı : Kondansatörün bir gerilim kaynağına bağlanarak kondansatör üzerinden bir akım geçilerek bu akım yolu ile dolarak elektriği depo ettiğini görmesini sağlamaktır. şeklinde ifade edilir. (R=10 kΩ C=470µC) S. Bir kondansatör 5τ zamanı ile dolup boşalacağından dolar veya boşalır. Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) DC Güç Kaynağı 2) Avometre 3) Çeşitli Değerlerde Dirençler ve Çeşitli Değerlerde Kapasitanslar 4) Anahtar 5) Saniyeyi gösteren bir saat Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: Zaman sabiti formülü.2.3.DENEY #6 ZAMAN SABİTESİ. sonra dolar? de bu kondansatör S. Deneyin bütün basamaklarını Electronics Workbench Multisim 9 programı ile simülasyonunu yapıp . Şekil 1’deki devre için τ süresini bulunuz. Şekil 1’deki devrede boş olan kondansatör kaç sn. C kondansatörün kapasitesi olarak ifade edilebilir. Örnek olarak 220µC’luk bir kondansatörü 10kΩ dirence seri bağlayıp uçlarına bir gerilim uygulandığında bu kondansatörün zaman sabiti.

1. deneyde bulunan 5τ değerini karşılaştırınız. S.Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’deki devreyi kurunuz. 2) Devreye güç kaynağınızın anahtarını açarak gerilim uygulayınız. Ön hazırlık soruları kısmında bulunan 5τ değeri ile. S + 12 V a b R A C V Şekil 1 C = 470µF R=10kΩ S anahtarı (A konumundayken) t (saniye) I (mA) U (V) 0 5 10 15 20 25 Tablo 1 C = 470µF R=10kΩ S anahtarı (B konumundayken) t (saniye) I (mA) U (V) 0 5 10 15 20 25 Tablo 2 Deney Sonuç Soruları S. 3) Daha sonra S anahtarını b konumuna alarak Tablo 2’deki zaman dilimindeki akım ve gerilim değerlerini ölçerek Tablo 2’deki yerine kaydediniz. Sayfa | 40 .2. Tablo 1’deki zaman değerlerinde voltmetrenin ve ampermetrenin gösterdiği değerleri kaydediniz. Kondansatörün şarj ve deşarj durumunda uçlarındaki gerilim ve akımın grafiğini çiziniz.

R-C Devresinin Sinüzoidal Akıma Tepkisi i U r Ur C UC Fazör diyagramlarını çizecek olursak. +j UR UC Z U -jXC I r +1 +1 -j Sayfa | 41 .DENEY #7 RC DEVRESİNİN AC ANALİZİ Deneyin Amacı : Kondansatörün bir AC gerilim kaynağına bağlandığında gerilim ve akım arasında nasıl farklılıklar oluştuğunu uygulamalı şekilde görmek. Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) Sinyal Jeneratörü 2) Osiloskop 3) Çeşitli Değerlerde Dirençler ve Çeşitli Değerlerde Kapasitanslar Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: Kapasitansın Sinüzoidal Akıma Tepkisi i C U gerilimi C kapasitansının uçlarına uygulansın.

2 µF) ve (R = 10 kΩ . C = 2.) 2) Osiloskopile hem giriş sinyalini hem de kapasitansın üzerindeki gerilimi gözlemleyin ve tabloya kaydedin. C = 2.8 µF) . 3) Giriş ve çıkış sinyalleri arasındaki farkı gözlemleyin. 4) Aynı işlemi (R = 1 kΩ .2 µF) .Ön Hazırlık Soruları : S. (Vpp = 10 V ve f = 1 kHz olacak.ms9 uzantılı dosyayı deneyin yapılacağı gün getiriniz. C = 6. AC kaynağa bağlı RC devresinin akım denklemi nasıl ifade edilir ? S. (R = 1 kΩ . (R = 10 kΩ . Deneyin bütün basamaklarını Electronics Workbench Multisim 9 programı ile simülasyonunu yapıp . Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’deki devreyi kurunuz. C = 6.4. Şekil 1 Sayfa | 42 .1.8 µF) durumları için tekrarlayınız.

2 µF t Vİ VC R1 = 1 kΩ C1 = 6.RC devresinin AC analizi Vİ VC R1 = 1 kΩ C1 = 2.8 µF t Vİ VC R1 = 10 kΩ C1 = 2.2 µF t Sayfa | 43 .

Çıkış gerilim sinyalleri ile giriş gerilim sinyallerini kıyaslayarak yorumlayınız.8 µF t Deney Sonuç Soruları S.2.1. Değişen direnç ve değişen kapasitans değerlerine karşılık çıkış sinyali nasıl değişti ? Yorumlayınız. S.Vİ VC R1 = 10 kΩ C1 = 6. Sayfa | 44 .

Elektronik elemanlarının pek çoğunun çalışması için gerekli DC güç AC’den DC’ye doğrultma ile mümkün olmaktadır. Günümüz elektroniğinin en yaygın kullandığı doğrultucu Silikon tabanlıdır. C kondansatörü gerilimin maksimum değerine şarj olur. 1) Yarım Dalga Doğrultucu Şekil 1’de tek yollu doğrultucu devresi görülmektedir. katodu (-) yapan alternans (pozitif alternans) uygulandığında diyot iletken olur. Günümüzde taşınma ekonomikliği ve etkinliği nedeniyle AC güç nakil hatları kullanılmaktadır. Şekil 1 Sayfa | 45 . Anodu (+). tam dalga doğrultmayı köprü tipi doğrultucu ile gerçeklemek mümkündür. Diyotun tek yönlü iletim karakteristiği doğrultma işlemi için en uygun eleman olmasını sağlar. Bu alternansta. Yarım dalga doğrultmayı tek yollu doğrultucu devresi. Kullanılan Alet ve Malzemeler: 1) 4 adet diyot 2) Sinyal Jeneratörü 3) Osiloskop 4) Çeşitli Değerlerde Dirençler ve Çeşitli Değerlerde Kapasitanslar Deneyle İlgili Teorik Bilgiler: DC ve AC gerilim ve akımlar elektronik elemanlara güç sağlamaktadırlar. Doğru akım tek yönlüdür. Bunlar yarım dalga ve tam dalga doğrultuculardır. Temelde iki çeşit doğrultma devresi mevcuttur. Diyot tek yönde akım geçiren bir devre elemanıdır. 200 mA ile 1000 A arasında yük akımı iletebilen. 1000 V tan daha yüksek ters tepe gerilimlerine dayanabilen çok çeşitli Silikon doğrultucular mevcuttur. Bu andan itibaren bir sonraki pozitif alternans gelene kadar C kondansatörü direnç (devre) üzerinden deşarj olarak akımı devam ettirir.DENEY #8 YARIM VE TAM DALGA DOĞRULTMA UYGULAMASI Deneyin Amacı : Yarım ve tam dalga doğrultma işlemlerinin uygulamasının incelenmesi.

Kullanılan transformatörde orta uca gerek olmaksızın tek alçak gerilim sargısı varsa tam dalga doğrultma yapılmak isteniyorsa köprü tipi doğrultucu kullanılır. Köprü diyotla AC sinyalin nasıl doğrultulduğunu açıklayınız. Bir doğrultma devresinin çıkışındaki kapasitörün fonksiyonu nedir? S.2) Köprü Tipi Doğrultucu Şekil 2’de köprü tipi doğrultucu devresi görülmektedir.2. S. Bir alternansta D1 ile D3 iletimdeyse diğer alternansta D2 ile D4 iletimdedir ve çıkışta yine tam dalga işaret gözlenir. Deneyin bütün basamaklarını Electronics Workbench Multisim 9 programı ile simülasyonunu yapıp . (Vpp = 10 V f = 1 kHz) 2) Başlangıçta RY direncini 1 kΩ ve kapasitans olmadan devreyi çalıştırın ve çıkış sinyalini gözlemleyin ve aşağıdaki tablolara çiziniz. (Vpp = 10 V f = 1 kHz) 5)Başlangıçta RY direncini 1 kΩ ve kapasitans olmadan devreyi çalıştırın ve çıkış sinyalini gözlemleyin ve aşağıdaki tablolara çiziniz. 6) RY 1 kΩ C 2.2 µF ve RY 100 kΩ C 47 µF durumları için tek tek çıkış sinyalini tablolara kaydediniz. 4) Şekil 2’deki devreyi kurunuz.ms9 uzantılı dosyayı deneyin yapılacağı gün getiriniz.2 µF ve RY 100 kΩ C 47 µF durumları için tek tek çıkış sinyalini tablolara kaydediniz. Sayfa | 46 . 3) RY 1 kΩ C 2. Şekil 2 Ön Hazırlık Soruları : S.4.1. Deneyin Yapılışı : 1) Şekil 1’deki devreyi kurunuz.

2 µF t VY RY = 100 kΩ C = 47 µF t Sayfa | 47 .Yarım Dalga Doğrultucu VY RY = 1 kΩ C yok t VY RY = 1 kΩ C = 2.

2 µF t VY RY = 100 kΩ C = 47 µF t Sayfa | 48 .Tam Dalga Doğrultucu VY RY = 1 kΩ C yok t VY RY = 1 kΩ C = 2.

Deney sonuçlarını göz önünde bulundurarak kapasitansların çıkışlara nasıl etki gösterdiğini açıklayınız. Sayfa | 49 . Çıkış sinyalleri yorulmayınız.1.Deney Sonuç Soruları S.3. S. Doğrultma devrelerinin farklarını sonuçları göz önünde bulundurarak açıklayınız. S.2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.