T.C.

MARMARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HUKUK ANABİLİMDALI ÖZEL HUKUK BİLİM DALI

KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİ
Doktora Tezi

MEHMET DENİZ YENER

İstanbul 2006

II

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HUKUK ANABİLİMDALI ÖZEL HUKUK BİLİM DALI

KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİ
Doktora Tezi

MEHMET DENİZ YENER

Danışman Prof. Dr. Cevdet YAVUZ

İstanbul 2006

I

İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER ..................................................................................................I KISALTMALAR ............................................................................................. V GİRİŞ ............................................................................................................. 1
BİRİNCİ BÖLÜM

KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI UNSURLARI VE HUKUKİ NİTELİĞİ

§ 1) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE UNSURLARI ....................... 4 I) Kredi Açma Sözleşmesinin Tanımı....................................................... 4 II) Kredi Kavramı ve Niteliği.................................................................... 7 A) Sübjektif Unsur .............................................................................. 10 B) Objektif Unsur................................................................................ 11 III) Kredi Açma Sözleşmesinin Özellikleri............................................. 12 IV) Kredi Açma Sözleşmesinin Unsurları .............................................. 13 A) Kredi Açma ve Kullandırma Taahhüdü......................................... 13 a) Kredi Açma ve İfa Hazırlığı........................................................ 13 b) Kredi Sınırı ve Sözleşme Süresinin Belirlenmesi....................... 15 c) Nakit Devri veya Sorumluluk Üstlenilmesi ................................ 16 B) Münferit Kredi İşlemleri İçerme ve Ayrılık Prensibi..................... 17 a) Münferit Kredileri Kademeli Şekilde Kullandırma İradesi ........ 17 b) Münferit Kredi İşlemleri ile Amaçlarda Ayrılık......................... 19 c) Münferit Krediler ile Hukuki Yapılarda Ayrılık......................... 20 d) Münferit Kredilerin İçeriğini Belirleme ve Edim Bağlılığı ........ 21 D) Kredi Alanın Talep Hakkı.............................................................. 23 a) Talep Hakkının Hukuki Niteliği ................................................. 23 b) Kredi Talebinde Serbestlik ......................................................... 27 c) Tekrar Eden Talep İmkanı .......................................................... 29 d) Kredi Talebinin Devri ve Haczi.................................................. 30 E) Güven Unsuru ................................................................................ 33 F) Kredi Alanın İade ve Karşılık Bedel Taahhüdü ............................. 34

II

G) Tarafların Anlaşması...................................................................... 36 H) Süreklilik Unsuru........................................................................... 38 V) Sözleşmenin Şekli.............................................................................. 39 § 2) MÜNFERİT KREDİ TÜRLERİ ................................................................ 41 I) Nakdi Krediler ..................................................................................... 41 A) Karz Şeklinde Kullandırılan Krediler ............................................ 41 B) Cari Hesap Şeklinde Kullandırılan Krediler .................................. 42 C) Akreditif Kredisi ............................................................................ 47 D) Kıymetli Evrak İskontosu, İştirası Şeklinde Krediler .................... 50 E) Senet ve Emtia Karşılığı Krediler .................................................. 52 II- Gayri Nakdi Krediler ......................................................................... 53 A) Teminat Mektubu Kredisi .............................................................. 55 B) Kefalet Kredisi ............................................................................... 57 C) Kabul Kredisi ................................................................................. 59 D) Aval Kredisi................................................................................... 60 E) Ciro Kredisi .................................................................................... 60 § 3) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ ............................. 62 I) Karz ( Ödünç ) Sözleşmesini Esas Alan Görüşler............................... 62 A) Ödünç Sözleşmesi Görüşü ............................................................. 62 B) Ödünç Benzeri Sözleşme Görüşü .................................................. 65 C) Ödünç Vaadi Sözleşmesi Görüşü................................................... 66 D) Şartlı Ödünç Sözleşmesi Görüşü ................................................... 67 II) Çok Aşamalı Sözleşme Görüşü.......................................................... 68 A) Önsözleşme Görüşü ....................................................................... 68 B) Opsiyon Sözleşmesi Görüşü .......................................................... 70 C) Çerçeve Sözleşme Görüşü ............................................................. 72 III) Tek Aşamalı Sözleşme Görüşü......................................................... 77 A) Tek Aşamalı Şartlı Sözleşme Görüşü ............................................ 78 B) Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme Görüşü ......................... 80 a) Niteliği Kredi İşlemine Bağlı Çerçeve Sözleşme ....................... 82 b) Çerçeve Nitelikli Sui Generis Sözleşme..................................... 84

..... 125 II) Bankanın Borçları ........................................................................................ 132 A) İfa Zamanı......................................................................... 106 İKİNCİ BÖLÜM KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ VE SONA ERMESİ § 5) MÜZAKERE AŞAMASINDA TARAFLARIN BORÇLARI............................................................................ 129 C) Alınan Senetlerin İadesi ..... 130 III) Sözleşmenin İfa Zamanı ve Yeri ............................................................................................................................ 123 F) Krediyi Kararlaştırılan Alanda Kullanma Borcu.............. 121 D) Denetim izni ve Bilgi Verme .................................................................................. 132 B) İfa Yeri ........................... 85 I) Genel Değerlendirme .................................................................... 126 B) Kredi Alana İşlemlerinde Destek Olma .... 114 A) Faiz Ödeme Borcu ................ 129 D) Sır Saklama Borcu ............................................................................. 134 § 7) BORCA AYKIRILIK HALLERİ VE SONUÇLARI ............................................................. 96 D) Sürekli Borç İlişkisi Oluşturan Sözleşme .................................................. 146 ....................... 111 § 6) SÖZLEŞME SÜRESİNCE TARAFLARIN BORÇLARI .. 140 III) Üçüncü Şahısların Zararlarından Sorumluluk ................................................ 85 B) Rızai Sözleşme ............................................ 98 E) Kendine Özgü Yapısı Olan ( Sui Generis ) Sözleşme.............. 126 A) Krediyi Hazır Bulundurma ve Kullandırma Borcu................ 122 E) Krediyi Kullanma Borcu ............... 114 B) Komisyon Ödeme Borcu........................................................................................................................................................ 95 C) İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme .......... 85 A) Tek Aşamalı Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme ........ 119 C) Kredinin İadesi ve Tazmin Yükümü .................. 114 I) Kredi Alanın Borçları ...................... 135 II) Kredi Alanın Temerrüdü ve Sonuçları........................III § 4) DEĞERLENDİRME VE UYGULANACAK HUKUK KURALLARI ......................................................................................................................................................................................................... 135 I) Bankanın Temerrüdü ve Sonuçları....... 124 G) Teminat Verme Borcu .................................... 100 II ) Uygulanacak Hukuk Kurallarının Tespiti .......................................................................................

.............. 156 § 9) SÖZLEŞMEDEKİ HÜKÜMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ .................................... 175 III) Kredi Alanın Ölümü ve Tarafların İflası ......................... 177 IV) Belirsiz Süreli Sözleşmenin Olağan Feshi ........................................................ 153 C) Gabin........................... 175 I) Tarafların Anlaşması ................................................................................................................... 190 § 11) SONA ERMENİN MÜNFERİT KREDİ İŞLEMLERİNE ETKİSİ .......................................... 148 II) İçerik Denetimi .... 175 II) Sözleşme Süresinin Dolması........................ 199 YARARLANILAN ESERLER ............... ................................... 171 V) Teminatlar Hakkındaki Kayıtlar.. 181 VI) Sözleşmenin Kredi Alanın Aczi Sebebiyle Feshi.....................................................................................................................IV § 8) GENEL İŞLEM ŞARTLARININ VE HÜKÜMLERİN DENETİMİ .................. 148 I) Yürürlük Denetimi ........................... 152 B) Kamu Düzenine ve Ahlaka Aykırılık........................................................................................................................................................... 158 I) Bankanın Tek Taraflı Fesih Yetkisi .............................................. 154 D) Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağına Aykırılık......... 172 VI) Takip Hukuku ve Zamanaşımı Kayıtları.............................. 173 § 10) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ .................................... 165 III) Banka Kayıtlarının Geçerliliği ile İlgili Hükümler.................... ................................................ 156 III) Genel İşlem Şartlarında Geçersizliğin Sonuçları.................................................................................................................................. 169 IV) Sorumsuzluk Kayıtları.................... 158 II) Faiz Oranlarını Belirlenme ve Değiştirme Yetkileri.... 193 SONUÇ ............................... 151 A) Emredici Hukuk Kurallarına ve Kişilik Haklarına Aykırılık........................................... 186 VII) Sözleşmenin İptali ...................... 203 ............................... 178 V) Haklı Nedenle Fesih.....................................................................

BT C. Art. agm. Çev.V KISALTMALAR Aufl. AGB age. Diss. ABD AD ae. AT Bd. E f. BGB BGE BGH BK BKT Bkz. dn. GİŞ Auflage ( Bası ) Ankara Barosu Dergisi Adalet Dergisi Aynı eser Allgemeine Geschaeftsbedingungen Adı Geçen Eser Adı Geçen Makale Adı Geçen Tez Artikel ( madde ) Aşağıda Allgemeiner Teil Band ( Cilt ) Bürgerliches Gesetzbuch Bundesgerichtsentscheide Bundesgerichtshof Borçlar Kanunu Borçlar Kanunu Tasarısı Bakınız Besonderer Teil Cilt Çeviren Dissertation Dipnot Esas fıkra Genel İşlem Şartları . agt. Aşa.

Hukuki Bilgiler Mecmuası ( Yargıtay ) Hukuk Dairesi Handelsgesetzbuch Hukuk Genel Kurulu Hakkında Hukuk Umumi Heyeti Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu İstanbul Barosu Bilgi Bankası İsviçre Borçlar Kanunu İçtihadı Birleştirme Kararı İstanbul Barosu Dergisi İcra İflas Kanunu İlmi Kazai İçtihatlar Dergisi İstanbul Menkul Kıymetler Borsası İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası Juristische Schulung Juristische Wochenschrift Karar Gesetz über das Kreditwesen Madde Monatsschrift für Deutsches Recht Milletlerarası Ticaret Odası Numara Neue Juristische Wochenschrift Obligationenrecht Örneğin Resmi Gazete Entscheidungen des Reichsgerichts in Zivilsachen Sayı Sermaye Piyasası Kanunu Schweizerisches Privatrecht Sayfa . s. MDR MTO N. NJW OR Örn. SPK SPR. RG RGZ S. HUH HUMK İBBB İBK İçt. BK İBD İİK İKİD İMKB İÜHFM JuS JW K KWG m.VI HBM HD HGB HGK Hk.

YD YKD Ylt. ZGB ZHR ZSR Tarih Ticaret Dairesi Türk İçtihatlar Ansiklopedisi Türk İçtihatlar Külliyatı Türk Medeni Kanunu Türk Ticaret Kanunu Wertpapier-Mitteilungen ve benzeri ve devamı Yargıtay Yargıtay Dergisi Yargıtay Kararları Dergisi Yüksek Lisans Tezi Yukarıda Zivilgesetzbuch Zeitschrift für das gesamte Handelsrecht Zeitschrift für schweizerisches Recht . Yarg.VII t. vd. TD TİA TİK TMK TTK WM vb. Yuk.

Kredi alanın kendisine sağlanan krediyi ihtiyacı halinde ve istediği miktarda kullanabilme imkânı. bu sözleşme kendine has özelliklerini bankacılık uygulamaları sonucu elde etmiştir ve sözleşme içeriğini 1 STAUDER. işlemlerinin genişlemesi ve geçen yüzyılın sonuna doğru yoğun bir şekilde ortaya çıkan teminat verme. aval. erken dönemde ihtiyacından fazla kredi alma ve onun için fazladan faiz ve masraf ödeme yükümlülüklerinden korumaktadır. para ödüncü yanında. Kredi açma sözleşmesi önceleri asli olarak bir para ödüncü taahhüdü olarak kabul edilmekteyken. Bernd: Der bankgeschäftliche Krediteröffnungsvertrag. Kredi açma sözleşmesi kredi alanı acil kredi ihtiyacı gerçekleştiğinde kredi bulamama riskinden de korumaktadır. tüketim toplumunun gelişim aşamasında sadece üretim değil tüketimde de yoğun şekilde kredi kullanımı gerçekleşmektedir. Kredi açma sözleşmesi. s. Kredi açma sözleşmesi. lüzumsuz yere. ticaretin gelişimi. iş sahiplerine talepleri halinde belli bir miktar krediyi ihtiyaçları ölçüsünde. çeşitli finans kuruluşları ve bankaların artması. 20. teminat verme gibi çok çeşitli bankacılık işlemlerini içeren kendine has ve bağımsız gelişen bir bankacılık sözleşmesi haline gelmiştir1. kabul. kısmen ve tamamen kullanabilme imkanı vermektedir. Kredi verme taahhüdü olarak kabul edilebilecek ödünç verme işlemleri Türk hukuk sisteminde sadece Borçlar Kanununda ödünç sözleşmesi kısmında faizsiz ve faizli karz olarak düzenlenmiştir. kabul gibi nakdi olmayan kredi işlemi talepleri sonucu sözleşme para ödüncü taahhüdü niteliğini aşmıştır. Kredi açma sözleşmesini sadece bir ödünç sözleşmesi olarak kabul etmeye imkân yoktur. Bielefeld 1968.1 GİRİŞ Modern endüstri toplumunun ekonomik yapısı ve süreklilik gösteren yatırım ihtiyaçları sürekli artan kredi ihtiyacını beraberinde getirmiştir. Kredi açma sözleşmesinin kredi alana verdiği en önemli imkân bu sözleşmeye dayanarak kullanacağı kredi miktarını ve kullanma zamanını seçebilme imkânıdır. . Uygulamada bankacılık işlemlerinin büyük kısmını kredi işlemleri oluşturmaktadır ve bu işlemler temelde tipik bir bankacılık sözleşmesi olan kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır.

Bu şekilde kanunda düzenlenmemiş sözleşmeler isimsiz sözleşme olarak adlandırılmaktadırlar. teminat mektubu. Borçlar Kanunu’nda düzenlenen sözleşme tiplerine ilişkin kurallar sınırlayıcı nitelikte değildir ve kişiler kanunda düzenlenen sözleşme tipleri dışında. sözleşmenin nakdi ve gayri nakdi kredileri kapsayan geniş kapsamını açıklayamamaktadır. farklı nitelikte. Bankacılık uygulamasında kredi açma sözleşmesi standart sözleşmeler yoluyla düzenlenmekte ve bu tür sözleşmelerde genel işlem şartları yoluyla bankalar kendilerini koruyan hükümlere yer vermektedirler. Kredi açma sözleşmesi bankacılık uygulamasında yaygın şekilde kullanılmasına rağmen hukuk sistemimizde düzenlenmemiş bir sözleşmedir. teminat gibi bir nakit aktarımı sağlamayan. Kredi açma sözleşmesinin konusu tarafların anlaşmasına bağlı olarak bir miktar paranın verilmesi olabileceği gibi. maddesinde çalışma ve sözleşme özgürlüğü kapsamında ve Borçlar Kanunu madde 19/1 hükmünde açıkça düzenlenmiştir. Kredi sözleşmesi deyimi tek bir kredi işlemini akla getirdiğinden. bunun yanında kredi sözleşmesi ve özellikle bankacılık uygulamasında genel kredi sözleşmesi olarak ta adlandırılmaktadır. aval. hesaba paraların işlenmesi. bu durum sözleşmenin tarafları arasındaki dengenin zayıf durumdaki kredi alan aleyhine bozulmasına yol açmıştır. ödemeleri kabul gibi banka uygulamasının kredi açma sözleşmesine bağladığı olağan hizmetleri de kapsamaktadır. kanunda düzenlenmeyen farklı tiplerde sözleşme yapma ve sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğüne sahiptir. Kredi açma sözleşmesi de. çeklerin ödenmesi.2 oluşturan kabul. Kredi açma sözleşmesinde müşteri genelde ticari işletmesinin ihtiyaçları için kredi alan tacir olmakta ve genel işlem şartlarının güven kuramı esaslarına göre sözleşme içeriği olmasında tacirlerin tüketicilere nazaran daha az korunacağı . münhasır kredi işlemleri ile özel bir bankacılık sözleşmesi olarak tanımlanır hale gelmiştir. kabul kredisi şeklinde gayri nakdi kredileri. Sözleşme özgürlüğü prensibi Anayasanın 48. havalelerin gönderilmesi. müşteriye ait senetleri tahsil. Sözleşme doktrinde genel olarak kredi açma sözleşmesi olarak adlandırılmaktadır. sözleşmenin hukuki niteliği konusunda bu yönde az sayıda farklı görüş saklı kalmak şartıyla bir isimsiz sözleşme olarak kabul edilmektedir.

. teminat türleri. bu sebeple tezde kredi verme taahhüdü altına giren taraf “kredi veren” veya banka. Kredi açma sözleşmesinde kredi veren taraf genellikle bir banka olmaktadır. Kredi açma sözleşmelerinde teminat konusu ayrıntılı olarak düzenlenmektedir. Tezin sonuç kısmında ise çalışmada varılan sonuçlar genel hatları ile ifade edilecektir. Birinci bölümde kredi açma sözleşmesinin tanımı. tarafların hak ve yükümlülükleri. Tarafların hak ve borçları. kredi veren bankanın ve kredi alanın borçları olarak iki başlık altında ve ayrı bir başlık olarak sözleşmeye aykırılık halleri ile birlikte değerlendirilecektir. Kredinin teminat altına alınma şekli. konusunu oluşturan münhasır kredi sözleşmeleri ve kredi açma sözleşmesinin hukuki niteliği incelenecektir.3 kabul edilmektedir. gerçek kişilerin. Sözleşmenin hukuki niteliğinin ve uygulanacak hukuk kurallarının tespiti. Merkez Bankasının. uluslararası finans kuruluşlarının da kredi açması mümkündür. genel işlem şartlarının değerlendirilmesi ve bu konudaki sorunlar kredi açma sözleşmesinde özellikle incelenmesi lüzumu olan konular olarak ortaya çıkmaktadır. Tezin ikinci bölümünde ise tarafların hak ve borçları. değerlendirilecektir. kredi açma sözleşmesinin yapısıyla doğrudan ilişkili olmadığı ve bağımsız hükümleri ile ayrı bir inceleme konusu oluşturacağı için sadece bu borcun kapsamı incelenmiş teminatlar ayrıntılı olarak incelenmemiştir. sona ermenin sözleşmenin konusunu oluşturan münferit kredi sözleşmeleri üzerinde etkileri incelenecek. Münferit kredi sözleşmeleri de kendine özgü özellikleri ve hükümleri olan sözleşmeler olduğu için genel hatları ve hükümleri ile incelenmiştir. kredi alan taraf ise “müşteri” veya “kredi alan” olarak tanımlanmıştır. bunun dışında. unsurları. onun unsurları haline gelen önemli genel işlem şartlarının denetimi ve hükümleri. kredi açma sözleşmesinin sona ermesi. kamu kurumlarının. hükümleri ve sona ermesi. Tezin konusu olan kredi açma sözleşmesi giriş bölümü ve iki bölümde incelenmekte ve sonuç kısmı ile tamamlanmaktadır. kredi açma sözleşmesi kapsamında yaygın şekilde kullanılan.

dn. s. Sözleşmenin tanımında konusunu oluşturan kredi türleri esas alınmış ve bu kapsamda konuyu sadece nakdi kredilerle sınırlayan ve bu yönde tanımlama geliştiren görüşü takiben. 3 2 . N. 1842-1845. MACDONALD. Aslı/YÜKSEL.520. İnternational Banking Text and Cases. Schweizerisches Obligationenrecht Besonderer Teil. 406. Bankacılık Hukuku ve İşletmesi: İstanbul 2004. HONSELL. Aufl. bir miktar nakit paranın kredi alana devri amaçlı bir sözleşme olarak tanımlanmıştır. Fransız Ticaret Hukuku reform komisyonu tasarısında düzenlenmiştir. Sözleşme bazı özellikler ve değişiklikler içerse de nakit devri amaçlı bir karz sözleşmesidir ve bu sözleşmenin hükümlerine tabidir3. Kredi veren ile müşteri arasındaki kredi ilişkisinin temelini. Kredi veren şartları önceden belirlenmiş şekilde bir miktar parayı ödünç alana vermekte bunun karşılığında kredi alan ise faiz ve komisyon gibi karşılıklar ödeme borcu altına girmektedir. (YÜKSEL A. Jane/Scott. 1966. Bu durumda kredi açma sözleşmesine karz Bağımsız bir bankacılık sözleşmesi olarak kredi açma sözleşmesi 1942 tarihli İtalyan CCI m. H.. 2002. US Boston. Kredi açma sözleşmesi eski öğretide. ( yazarlar kredi sözleşmelerini mutlak anlamda para ödüncü kapsamına sokmamakla beraber özellikle uluslar arası bankacılık uygulamalarında kredi açma sözleşmesinin konusunun ağırlıklı olarak bir miktar paranın ödünç alana verilmesi şartlı nakdi krediler olması sebebiyle bu sözleşmenin bir tür ödünç olduğu ve ona ilişkin hükümlere tabi olacağından bahsetmektedirler.. 1965 tarihli Eski Yugoslav bankalar ve kredi işleri kanununda. Sait/YÜKSEL. Konrad: Handelsgesetzbuch. Adolf / DUDEN. Ülkü. şartları ve sınırları önceden belirlenmiş bir miktar paranın ödünç verilmesi oluşturur. s. BAUMBACH.4 BİRİNCİ BÖLÜM KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI UNSURLARI VE HUKUKİ NİTELİĞİ § 1) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE UNSURLARI I) Kredi Açma Sözleşmesinin Tanımı Kredi açma sözleşmesi Türk. Bu tanıma göre kredi açma sözleşmesinin konusu nakdi kredilerle sınırlıdır ve gayri nakdi krediler bu sözleşmenin konusu dışında kalmaktadır.. München und Berlin. 17. nakdi kredilerle birlikte gayri nakdi kredileri de sözleşmenin kapsamına alan ikinci görüş ortaya çıkmıştır. 249 dan naklen) HUGHES. 98 vd. Kommentar. Alman ve İsviçre hukuk sistemlerinde bağımsız bir sözleşme tipi olarak düzenlenmemiştir2.) .

210 TEKİNALP. 519. 321. München. 255 dn 7 den naklen. cari hesap. 2004. 316’dan naklen ) .318 ). 353 vd. s.Linda.235. Banka kredi sözleşmeleri karz sözleşmelerine yaklaşmakla birlikte. Borçlar Hukuku. Bankkredit und Darlehen im deutschen Recht. STAUDER.New York 1997.305. Otto/PUTZO. BGH NJW 1978 947.. nakdi veya nakdi olmayan krediler gibi farklı şekillerde kullanması mümkündür. Krediteröffnungsvertrag. s. iskonto yapılması kararlaştırılabilir. TANDOĞAN Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. Stuttgart. NUISSL. s. Ünal: Banka Hukukunun Esasları. Zürich 1980.. 2. Kredi açma sözleşmesi bu nitelikleriyle günümüzde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre. İstanbul 1989 s. HEERMANN. Allgemeine Geschäfts – Bedingungen der Banken. Dagmar. OR Art. 91. kredi veren bakımından kredi verme işlemleri için başlangıç yükümlülüklerini belirleyen ve kredi kullandırma yoluyla müşterinin ödeme gücünü destekleme taahhüdünü içeren çerçeve nitelikli bir sözleşmedir4. 433. Müşterinin kredi kullanma imkânını daha sonra kısmen veya tamamen. N. kabul ve teminat kredilerinin ön sözleşmesi niteliğindedir.5 sözleşmesine ilişkin BK. PALANDT. Hans. Akdin Muhtelif 5 4 . BGE. s. Daniel: Die Verträge der schweizerischen Bankpraxis. N. Diss. bu sözleşme ile para ödenmesi yanında. Kaiserslautern. Banka Hukukunun Esasları. 396 da ödünç benzeri şeklinde ifade edilmiştir. Berlin. ( ARAL. 864. s. Bu yönde Alman Federal Mahkemesi kararları. 1984. İstanbul 1988. 36 II 529. Obligationenrecht I Art. ( Bank und Kapitalmarktrecht für die Praxis ). 24 den naklen ). Peter W.: Bankvertragsrecht. Capital Markets and Institutions. Peter: Kreditrecht. 1927. Necmeddin: Borçlar Hukuku. WM 1958 1294 1295. HASLER.ALLEN. Berlin 1988. HEFERMEHL. Zürich 1986. ( TEKİNALP. m.I/2. aval verilmesi.II — Özel Borç ilişkileri. HOPT. 308: SCHÄRER. 238. Claus W. 312–318 ) hükümleri uygulanacaktır. s. s. s. LOMBARDINI. Das schweizerische Obligationenrecht. FEYZİOĞLU. Basel 2003. 1997. Fahrettin . İsviçre Federal Mahkemesi de bazı kararlarında sözleşmeyi karz olarak kabul etmiştir. 236. s. TUNÇOMAĞ Kenan: Türk Borçlar Hukuku c. s. Basel. Bürgerliches Gesetzbuch. CANARIS. poliçelerin kabulü.: Geld und Geldgeschäfte. Ankara 1999. Bankgeschäftsrecht. GUGGENHEIM. N. s. kredi alan lehine kefalet ve garanti taahhüdünde bulunulması. WM 1978 234.A Global View. 306–312 ( BGB § 488–490. Basler Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht. 63. s. Özel Borç İlişkileri. Kredi verme işlemi için kredi veren ve alan arasında sözleşmenin yapılmasını takiben bir nakit devri gerçekleşmez. s. İstanbul 1977. GUHL/MERZ/KUMMER. 1989. özellikle günümüz bankacılık uygulamasında bu şart değildir. Bern 1995. 332. dn. 95. Auflage. F. 20. Hendrik. karzın konusu sadece para veya misli bir malın ödünç verilmesi iken kredi sözleşmesinin konusu daha geniştir. 1529 OR. Bu sebeplerle kredi açma sözleşmesi kredi açanı tek bir borç. 1628. ( GUGGENHEIM. Carlo : Droit bancaire suisse. kredi kullandırma borcu çerçevesinde çeşitli edimlerde bulunma yükümlülüğü altına sokan kendine özgü yapısı olan bir sözleşmedir 5. Zürich 2002. s. JW 1907 708. 99. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi. iskonto. 29. § 488 N. Tübingen 2003. Heinz/MAURENBRECHER Benedikt: Die Leihe (Art. Klaus/MÜLBERT.

GUGGENHEIM. bankanın kredi alana doğrudan bir ödemede bulunmadığı. 312 N. 864 . 95. 99 vd. Banka garantileri ve senet iskontoları dikkate alındığında. Kreditvertragsrecht und Schuldrechtsreform. Bölüm-Özel Borç İlişkileri. banka teminatları gibi nakdi olmayan banka kredi işlemleridir7. 10. kredi işleminin Latince kökeni olan "credere" kelimesinden gelen kredi sözleşmesi ismi verilmiştir6. 864 CANARİS. Herman: İsviçre Medeni Kanunu Şerhi/Borçlar Hukuku. bazı hallerde menfaat dengelerine aykırı sonuçlar meydana getirebilecektir. BECKER. İstanbul 1980. 6 vd. farklı hukuksal temellere dayanan çeşitli kredi verme işlemlerinin tek bir hukuksal kavramın etki ve kontrolünde düzenlenmesi mümkün değildir8. Kredi açma sözleşmesi için kesin bir hukuki nitelemenin yapılmasına ihtiyaç olmadığı gibi aksine böyle bir niteleme tarafları kısıtlayacak. kabul kredisi. BERGER. Banka ile kredi alan Nevileri (Özel Borç İlişkileri) c. kredi yeterliliğini destekleme amaçlı. Kredi açma sözleşmesinin asli edimleri sözleşmenin konusunu oluşturan kredi açma. s. Peter. Şener. İstanbul 2001. kredi verme edimini bir ödünç sözleşmesi olarak kabul eden görüş ve düzenlemelerin kabul edilmesi mümkün değildir. Bir kredi açma sözleşmesinde çok sayıda ve farklı türde kredi işlemi düzenlenebilir. fasikül ). Banka Sözleşmeleri. K.I. N. N. ( Özel Borç İlişkileri 3. kredi alanın ödeme gücü. 865. m. s. Kredi açma sözleşmesi ile temelleri belirlenen farklı türdeki kredi işlemlerinin tek bir hukuksal nitelemeye tabi tutulması lüzumsuz. Suat DURA). Köln 2003. 76. AKYOL. aval verme. asli unsuru olan kredi açma ve kullandırma edimleri esas alınarak.6 Kredi veren “banka” bakımından kredi alana ödediği tutarı geri alamama riskini içeren ve çoğu kez bir miktar parayı ödünç verme şeklinde bir ifayı içeren bu sözleşmeye. Ankara 1993 ( çev. II. STAUDER. A. 565. s. bu işlemler asıl olarak bir miktar paranın ödünç verilmesi senetlerin iskonto edilmesi veya faktoring işlemleri şeklinde gerçekleşen nakdi krediler ve temelde bir sorumluluk üstlenilmesi kapsamında bir edimi içeren. s. N. 29 CANARİS. CANARİS. N. 864 6 7 8 CANARİS. hazır bulundurma ve kullandırma edimleridir. Yargıtay Yayını No: 24.

7

arasında kararlaştırılan kredinin türü ise kurucu unsur olmamakla birlikte, bu sözleşmenin kavramsal unsurlarından birini oluşturmaktadır9. Son dönemde doktrinde oluşan fikirler dikkate alındığında kredi açma sözleşmesi; kredi verenin ( banka ), kredi alana, belirli bir sınıra kadar, belli veya belirsiz bir zaman süreci içinde, müşterinin karşı talebine göre belirlenecek miktarda ödünç para vermeyi veya herhangi bir biçimde kendi kredisini lehtarın emrine tahsis etmeyi, kredi alanın da; açılan kredileri geri ödemeyi ve kredi açanın zararını tazmin etmeyi veya borçtan kurtarmayı, faiz veya komisyon vermeyi karşılıklı olarak üstlendikleri bir sözleşmedir10.

II) Kredi Kavramı ve Niteliği
Genel olarak kredi, bir kişinin veya işletmenin ( Kredi alanın ) belirli bir süre için kendisine yapılan ödemeyi kararlaştırıldığı gibi geri vermesi konusunda yeteneğine duyulan güvendir, bu şekilde banka, müşterinin alacaklısı olur11. Kredi mübadelenin bir şeklidir, kredi işlemlerinde yerine getirilmiş bir edim ile belirli bir vade sonunda yerine getirilmesi vaat edilen bir edim mübadele edilir. Bankacılık bakımından kredi, belirli bir vade sonunda belirli bir miktar paranın ödenmesi vaadine karşılık belirli bir miktar paranın, kefalet veya teminatın bir kimseye verilmesini ifade eder12.

LOMBARDINI, s. 526 N.15; UYAN, Göktürk: Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Genel Kredi Sözleşmesi Kavramı İle İlişkisi, İBD, C. 79, S. 2005/4, s. 1136. YÜKSEL A. Sait: Bankacılık Yönünden Kredi Açma Sözleşmesi, İstanbul 1972, s. 24; YÜKSEL A. Sait/YÜKSEL, Aslı/YÜKSEL, Ülkü: Bankacılık Hukuku ve İşletmesi, İstanbul 2004, s. 519; TEKİNALP,Banka Hukukunun Esasları s. 353; STAUDER, s. 56; ALICA Türkay: Türk Hukukunda Banka Genel Kredi Açma Sözleşmesi, ylt., İstanbul 1990, s. 9. ALICI Yaşar: Banka Kredi Sözleşmelerinin Mali ve Hukuki Yönü, doktora tezi, İstanbul 2000, s. 63 vd.; HOPT, Klaus J.; Rechtspflichten der Kreditinstitute zur Kreditversorgung, Kreditbelassung und Sanierung von Unternehmen, ZHR 143 1979, s. 157; CANARİS, N. 864; LOMBARDINI, s. 526 N.15; HOPT/MÜLBERT, N. 238. YÜKSEL, Bankacılık, s. 519; OY, Osman; Kredi Teminatları ve Kredi Suçları, İstanbul 2003, s. 10 vd; BARCHEWITZ, Adolf; Das Bankrecht, Hamburg 1957, s. 58.
12 11 10

9

ZARAKOLU, Avni: Para ve Banka, 2. Baskı, Ankara, 1965, s. 66; LOMBARDINI, s. 521 N.2; ALTUĞ, Osman; Bankacılık İşlemleri ve Muhasebesi, İstanbul 2000, s.24 vd;

8

Türk Hukuku’nda kredinin yasal tanımı verilmemiştir13, 5387 sayılı Bankacılık Kanununun 48. maddesinin 1. bendi, bu kavrama çok geniş bir kapsam tanımıştır. Söz konusu maddeye göre kredi, nakit veya teminat mektubu, kefalet, aval, ciro ve kabuller gibi gayri nakdi olabilir. Bir bankanın satın alacağı tahvil ve benzeri sermaye piyasası araçları, tevdiatta bulunmak suretiyle yada herhangi bir şekil ve surette vereceği ödünçler, varlıkların vadeli satışından doğan alacakları, vadesi geçmiş nakdi krediler ve gayri nakdi kredilerin nakde tahvil olan bedelleri, izlendikleri hesaba bakılmaksızın ortaklık payları, kalkınma ve yatırım bankalarının finansal kiralama yöntemiyle sağladığı finansmanlar ile katılım bankalarının taşınır ve taşınmaz mal ve hizmet bedellerinin ödenmesi suretiyle veya kâr ve zarar ortaklığı yatırımları, taşınmaz, ekipman veya emtia temini veya finansal kiralama, mal karşılığı vesaikin finansmanı, ortak yatırımlar veya benzer yöntemlerle sağladıkları finansmanlar Bankacılık Kanunu açısından kredi sayılırlar.

13

BK. 399 ile 400–403. maddelerde düzenlenmiş bulunan itibar mektubu (kredi mektubu) ve itibar emri (kredi vekilliği) kurumlarında itibar kelimesi kredi karşılığında kullanılmıştır. İki kurum da, âmirin gösterdiği bir üçüncü kişiye kredi sağlamak amacı ile verilmiş vekâlettir. İtibar mektubu vekillik ve havale hükümlerine tabidir, kredi mektubuyla mektubun yollandığı kişiye, yani muhataba, mektubun hamiline, isteyeceği miktarda para veya benzeri bir nesnenin verilmesi emrolunur. Sınırın belirtilmediği durumlarda, kendisine kredi açılan kişi, mektubu ihdas eden ile mektup hamilinin durumlarıyla orantılı olmayacak ölçüde istemde bulunacak olursa, yollanan bu hususu yollayana bildirmek ve ödemeyi cevap alıncaya kadar ertelemek zorundadır.

Muhatabın, kredi mektubunun bizzat içerdiği vekillik borcunun kapsamı ile bağlı tutulması, ancak mektubu belirli bir miktar para için kabul etmiş bulunmasına bağlıdır (BK 399/3). Adı itibar, yani kredi mektubu olmasına rağmen, itibar mektubu bir ödeme aracıdır, yoksa söz konusu mektupla hâmile kredi verilmemektedir. Karşılık ilişkisinde ödeme credendi causa olmayıp solvendi'dir. Meselâ, yurt dışına giden kişi, orada ihtiyaç duyacağı parayı ülkesindeki bankaya öder, bu banka da kredi mektubunu bir diğer bankaya yazar. Mektup hâmili seyyah, yabancı ülkede muhatap bankaya mektubu ibraz edince -daha önce yatırmış bulunduğu- para kendisine ödenir. Aynı hukukî yapıya dayanan seyahat çeki ve kredi kartları çıktığından beri, kredi mektubu kullanılmaz olmuştur. ( TEKİNALP, Banka Hukukunun Esasları s. 351 ) Kredi görevlendirmesi diye ifade edilebilecek itibar (kredi) emrinde ise vekil, vekillik verenin talimatına uygun olarak, kendi ad ve hesabına üçüncü bir kişiye kredi verme veya verilmiş krediyi yenileme borcu altına girer; vekillik veren de tahsis edilen veya yenilenen krediden kefil gibi sorumlu olmayı kabullenir. Burada vekalete ilişkin, vekalet verenin vekili edimini yerine getirirken yüklendiği borçlardan kurtarması ilkesinden farklı olarak vekalet verenin kredi borcundan kefil gibi sorumlu tutulması yolu ile kredinin güvence altına alınması söz konusudur, itibar emri bu özellikleri ile kefalete yaklaşır. Her iki kurumda da kredi kelimesi kullanılmış olmasına rağmen, Borçlar Kanunu’nda öngörülen hükümlerden yararlanılarak kredinin tanımlanmasına imkan bulunmamaktadır, söz konusu kurumlarda kredi tanımlanmadığı gibi kavramı belirlemeye yarayan unsurlara da yer verilmemiştir. ( TEKİNALP, s. 352 )

9

Bankacılık Kanunu'na göre kredi, nakit, kefalet ve teminat şekil ve niteliğinde ve hatta diğer bir şekil ve nitelikte dahi olabilmektedir. Bu durumda banka kredilerinin nitelikleri açısından nakdi krediler ve gayri nakdi krediler olarak ikiye ayrılmaktadırlar. Krediler, vadeleri açısından; kısa vadeli krediler, orta vadeli krediler, uzun vadeli krediler; veriliş amacı açısından; yatırım kredileri, donatım kredileri, işletme kredileri; güvence açısından; güvencesiz krediler, güvenceli krediler; iş konusu açısından; ticari krediler, sanayici kredileri, ihracat kredileri, tarım kredileri, konut kredileri, tüketici kredileri; izin açısından; şube yetkili krediler, otorize krediler; kaynak açısından; banka kaynağından kullandırılan krediler, dış kaynaklı krediler olarak çeşitli türlere ayrılabilmektedirler14. Kredi işlemleri Alman Hukukunda KWG § 1 N. 2 de para ödüncü ve kabul kredileri şeklinde tanımlanmıştır. Para ödüncü ile öncelikle doğrudan nakit devri içeren nakdi krediler ve konusu çeşitli şekillerde nakit aktarımı sağlayan, iskonto ve faktoring gibi sözleşmeler anlaşılmaktadır15. Kabul kredisi ise doğrudan nakit devri içermeyen sorumluluk üstlenilmesi şeklinde kredilere örnek oluşturmaktadır. Burada sınırlı olarak belirtilmiş sorumluluk kredileri kabul kredisi ile sınırlı değildir, bankanın müşterisi lehine onun kredi itibarını arttırmak için, müşterisinin taraf olduğu sözleşmelerde sözleşmenin karşı tarafına verdiği çeşitli türdeki teminatlar şeklinde geniş sorumluluk kredisi imkânları uygulamada mevcuttur16. Kredi kavramı için KWG § 1’de verilen tanım doktrinde eleştirilmiştir; tanımın kredi için genel bir kabul getirmesi çok kullanışlı kabul edilmemiştir. Kredi tanımı ayrıca iskonto ve garantiler gibi kredi fonksiyonu

SUNGUR, Turgut: Banka Tekniği, Ankara, 1999, s.66; ORMAN, Rasim: Banka Hukukunda Kredi ve Kredi Sınırları, ylt, İstanbul 2003, s. 8 vd.; LOMBARDINI, s. 522 N.5; REİSOĞLU, Seza, Bankalar Kanunu Şerhi, Ankara 2000, s. 349; BATTAL, Ahmet; Bankalar Kanunu Şerhi, Ankara 2004, s. 113 vd.; BATTAL, Ahmet; Güven Kurumu Nitelendirmesi Işığında Bankaların Hukuki Sorumluluğu, Ankara 2001, s. 241 vd.; TAHAN, Mehmet; Bankacılık, Ankara 2002, , 191 vd.; KAVCIOĞLU, Şahap; Ticari Bankalarda Sorunlu Kredilerin Yönetimi Çözüm Yolları ve Takibi, İstanbul 2003, s.4 vd.; ALTAN, Mikail; Fonksiyonlar ve İşlemler Açısından Bankacılık, İstanbul 2001, s. 137.
15

14

CANARIS, N. 609; NUISSL, N. 207; HUBNER, Klaus Christian, German Banking Law and Practice in International Perspective, Berlin, 1999, s. 152. NUISSL, N. 208; REITHMANN, Cristoph/MARTINY, Dieter; Internationales Vertragsrecht, 6. Auflage, Köln, 2004, N. 1218 vd.; CANARIS, N.610.

16

10

şüphesiz olan işlemleri kapsamamış ve hükümde sadece temel kredi işlemleri kapsama alınmıştır17. Kredi verme işleminin konusu dikkate alındığında, dışarıdan nakdi bir fon talebi olarak tanımlanabilir. Kredi, amacı bakımından incelendiğinde, satın alma gücünün devrini içeren ve bu yolla alım gücünün de canlı tutulmasını sağlayan ekonomik nitelikli bir işlem olarak görülmektedir18. Bu satın alma gücü sadece nakit değil, her türlü parasal değerin geçici olarak aktarılması şeklinde gerçekleşebilir. Banka açısından, kredi alana sözleşme ile verdiği ödeme gücü desteği geçici niteliktedir, önceden belirlenmiş bir sürenin dolması veya şartların gerçekleşmesi ile sona erecektir, ertelenmiş bir iade borcu işlemin temelini oluşturur ve bu ertelemede bankanın, kredi müşterisine duyduğu güven temel unsurdur ve işlemin manevi unsurunu oluşturur. Uygulama ve doktrindeki tanımlardan anlaşıldığı şekliyle kredi işleminin iki temel unsuru vardır.

A) Sübjektif Unsur
Kredi işleminde taraflar arasındaki güven sübjektif unsurudur, kredi esas olarak güven anlamına gelir ve Latince bir kimsenin irade, istek veya ödeme gücüne güven anlamındaki “credere” kelimesinden türetilmiştir. Güven unsuru her türlü hukuki ilişkinin temelini oluşturur ancak ifası zamana yayılmış hukuki ilişkilerde öncelikli bir unsurdur. Nakit, mal, teminat ve kefalet biçiminde veya herhangi bir şekilde verilen kredi belirli bir süre sonunda geri ödenmek koşulu taşıdığından bu ilişkide güvenin bulunması gereklidir. Bu ise kredi borçlusunun karakterine ve kapasitesine bağlıdır. Karakter, kredi borçlusunun krediyi her durumda Ödemek istekliliği ve kararlığını, kapasite ise kredi borçlusunun krediyi geri ödemek imkânına sahip olmasını ifade etmektedir19.

17 18

CANARIS, N. 609

CANARIS, N. 608; ALBISETTI, Emilio/GSELL, Max/NYFFELER, Paul; Bankgeschäfte, Zürich, 1990 s. 57; STAUDER, s. 28 ALICI, s. 14.

19

s. kredi vaadi şeklinde de olabilir. Banka Hukukunun Esasları s. Kredi işlemi bu gücün devri şeklinde fiili bir ifa olabileceği gibi. CANARIS. Burada da teminat mektubu vererek veya poliçeyi kabul ederek banka tacire belli bir süreye bağlı olarak satın alma gücü sağlamıştır24. Satın alma gücü. kredi isteyene belli bir malın tahsisi ile de sağlanabilir. . Bankacılık. 521. ALICI. s. 352. s. Kredi olarak ödünç verilen satın alma gücünün ya da kredi alan lehine sunulan itibarın belli bir zaman sonra iade edilmesi gerekir. Risk için sorumluluk yüklenilmesine ise garanti sözleşmesi ile kefalet örnek oluşturur. 28. Banka Hukukunun Esasları. ekonomik tanımda yer alan. ALICI. kredi kavramını en geniş anlamda açıklayacak niteliktedir22. Bu nedenle kredi tanımında zaman unsuru büyük öneme sahiptir. TEKİNALP. Bu ifanın konusu bir maddi gücün veya paranın devri olabileceği gibi. Kredi sözleşmesindeki hükümlere kredi borçlusunun uymaması ile risk oluşur. s.21 Kredinin hukuksal tanımı da kavramın ekonomik tanımından hareketle verilebilir. 519. 14. CANARIS. belli bir satın alma gücünden belli ve geçici bir süre ile vazgeçme unsuru hukuken de önemli olup. 26. gayri nakdi kredilerle ilgili taahhüdün yerine getirilmesine kadar geçen süredeki belirsizliktir. bu tür bir sorumluluk üstlenilmesi. LOMBARDINI. banka tarafından kredi alan lehine sorumluluk üstlenilmesi şeklinde de olabilir. s. Kredi borçlusuna tanınan süreyle doğru orantılı olarak risk de artar. 608. N. işlemin objektif unsurudur20. bankacılıkta risk nakdi kredinin geri ödenmesine. Çiftçiye verilen tohumluğun bedelinin Ziraat Bankası tarafından ödenmesinde olduğu gibi23.11 B) Objektif Unsur Satın alma gücü veya ödeme gücünün geçici bir zaman için kredi alana devri. 608 STAUDER. bir riskten doğacak sorumluluğu her hangi bir şekilde üstlenme de bu deyimin kapsamı içine girer. 352. kredi yeterliliğini yükselttiği için parasal değer ifade etmektedir. 20 21 22 23 24 STAUDER. N. müşterinin ekonomik anlamda gücünü. Satın alma gücü kavramı geniş anlamlıdır ve sadece parayla sınırlandırılamaz. YÜKSEL. 12 vd. TEKİNALP. s.

kredi açma sözleşmesinde ise müşterinin isteği önemlidir25. Müşteri kredi kullanmak isterse. birbirini takip eden talepler yoluyla kullanabilecektir. Kredi açma sözleşmesinin kurulması ile banka krediyi talep anında vermeye hazır bulunduracak ve bu hazırlık. 248. münferit kredi işlemlerinin niteliklerini. Kredi açma sözleşmesinin genel olarak kabul edilen özelliklerinden biri müşterinin. sözleşmenin ilk aşamada ifasını oluşturacaktır. Kreditrecht. derhal para ödenmesi genelde sadece münferit bir para ödüncünü. ona dayanarak yapılan münferit kredilerin ifası öncesinde onların niteliklerini. nakdi üst limitleri ve sürelerini belirleyen bir çerçeve oluşturur. Bir kredi açma sözleşmesinde temel unsurun bankanın. Kredi açma sözleşmesi. onun ifası şeklinde gerçekleşen münferit kredi işlemlerinden belli limit dâhilinde para ödüncü veya iskonto 25 HOPT/MÜLBERT. bu kredi taahhüdünden ne anlaşılacağı. sözleşme konusu kredinin kullandırılmasını talep konusunda bir borcunun bulunmamasıdır. . kapsamı ve münferit kredilerin neler olacağı tartışmalı bir konudur.12 III) Kredi Açma Sözleşmesinin Özellikleri Kredi açma sözleşmesinin tanımında olduğu gibi karakteristik özelliklerini belirleme konusunda da farklı görüşler ileri sürülmüştür. Normal bir para ödüncünde. 259. Kredi alanın birbirini takip eden şekilde ifa talep edebilmesi de genelde kredi açma sözleşmesinin unsurlarından biri olarak görülmektedir. temel unsurlarını ve kullandırılmaları borcunu içeren bir sözleşmedir. N. ancak sözleşmenin hükümleri anlamında kredinin fiili olarak derhal kullandırılması gerçekleşmez. Kredi açma sözleşmesine bağlı olarak. zamana yayılmış ve müşterinin talebine bağlı kredi kullanma imkanı ise kredi açma sözleşmesinin varlığını gösterir. sözleşmede belirtilen şekillerde tek bir talep halinde veya kısmi olarak. bu aynı zamanda kredi açma sözleşmesi para ödüncü sözleşmesinin de temel ayrımını oluşturur. para verme borcu derhal doğar. en azından bu şart değildir. kredi alana karşı yükümlendiği kredi kullandırma borcu olduğu genel olarak kabul edilmekte ise de.

bu kredi sınırı kredi açma sözleşmesinin esaslı unsurudur27. bu konuda iradeleri içerir ve onların çerçevesini belirler. s. bu limit sözleşme şartlarında belirlenir ve kredi alan belli limite kadar krediyi kullanma hakkına sahiptir. HUBNER. HOPT/MÜLBERT. krediyi ifa etme hazırlığı söz konusudur. bu yönüyle çok sayıda kredi işleminin. Kredi açma sözleşmesinde kredi türü açıkça kararlaştırılmayabilir veya farklı türde çok sayıda münferit kredi işlemi belirlenebilir. N. Kreditrecht. 32. münferit kredilerin türü kredi açma sözleşmesinin asli unsuru değildir. Sözleşmenin kurulması ile birlikte vaat edilen kredi kullandırma borcu doğar ancak ifa aşaması kredi talebi ile başlayacaktır. N. N. CANARİS. Kredi açma sözleşmesi doğrudan nakit para ödüncünün verilmesi veya senetlerin iskontosu 26 STAUDER. 97. 241 vd. 259. Kredi açma sözleşmesi içerdiği kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayacak münferit kredi işlemlerini kendi yapısında düzenler. 157.1/79.. kredi açma sözleşmesinin kurucu unsuru olduğunu belirtmektedir. N. German Banking Law. N.13 işlemlerinin kredi açma sözleşmesinin karakteristik içeriğini oluşturduğu ve onun yapısında düzenlendiği genel olarak kabul edilmektedir26. IV) Kredi Açma Sözleşmesinin Unsurları A) Kredi Açma ve Kullandırma Taahhüdü a) Kredi Açma ve İfa Hazırlığı Kredi açma sözleşmesinde kredi veren banka. Senetlerin kabulü. kredi ilişkisinin asli temelidir. aval gibi banka kredilerinin kredi açma sözleşmesinin bünyesinden doğan onun karakteristik unsuru olarak mevcut sözleşmeler olup olmadığı tartışmalıdır. AVANCINI/IRO/KOZIOL. s. 627. belli olmasının. N. kredi müşterisine karşı kredi kullandırma borcu altına girmektedir. . 620 ). 27 CANARIS. Münferit kredi türleri açıkça belirtilmemişse kredi alan sadece ifa zamanı ve miktarını değil kullanacağı kredi türünü de seçecektir. tarafların belirlediği çerçeve ve şartlarda. Kredi açma sözleşmesinde bankanın sorumluluğu belli bir limite kadar kredi kullandırmadır. Kredi açma sözleşmesinde bir kredi açılması. STAUDER. 613 (Yazar ayrıca kredi limitinin de açıkça kararlaştırılmasının. s.

aslında kullandırma borcunun ifa öncesi bir görünümü olan bu borç müşterinin talep hakkını kullanması halinde somut bir ifa borcuna dönüşecektir29. N. banka teminatları gibi üçüncü kişiye karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde gerçekleşen. banka kredi açma sözleşmesi ile kararlaştırılan krediyi müşterisinin kullanımına hazır tutmakta ve bazı hallerde kuruluş sonrası ek bir talep yapılmadan kredi kullandırma kapsamında münferit işlemle para verilmekte veya sonradan kredi talebiyle ifası başlayan münferit kredi işlemleri yoluyla ifa yapılabilmektedir. TEKİNALP. kredi kullandırma işlemlerinin ön hazırlığıdır. doğrudan bir nakit devri içermeyen kredi işlemlerinin unsurlarını içerir ve bunların sebebini oluşturur. birbiri ardınca gerçekleşebilecek kredi taleplerini karşılama özelliğini ifade eder30. HUBNER. HEERMANN. s. N. 626.1/77. s. Kredi Açma Sözleşmesi. 97 STAUDER. Canaris’e göre bankanın kredi kullandırma borcu özel olarak krediyi hazır tutmak şeklinde bir borcu da içermez. s. NUISSL. s. Krediyi hazır bulundurma kavramı. YÜKSEL. 99. N. Kreditrecht. 24. 211. SCHÄRER/MAURENBRECHER. Banka. 49.Banka Hukukunun Esasları s. HOPT/MÜLBERT. German Banking Law. Kredi alanın talebi ile kredi kullandırma borcu tam olarak belirli hale gelir ve ifası talep edilebilir ancak bu borç sözleşmenin kuruluş anından itibaren krediyi hazır bulundurma şeklinde özel bir borcun varlığına bağlı bulunmamaktadır31. Bu durumda talepten önce bankanın ödünç parayı veya GUGGENHEIM. Banka talep hakkının kullanılması anında ifa gücünün bulunmaması halinde kredi alana karşı sorumludur. Basel 1979.14 yoluyla satış bedellerinin ödenmesi şeklindeki nakdi kredilerin ve aval. 158 CANARIS. 1628. CHRIST Bernhard: Der Darlehensvertrag. kredi açma sözleşmesinin bir kerede sona ermeyen. s. 267. 322. Bazı yazarlar ise mutlak bir hazır bulundurma borcunun varlığını kredi açma sözleşmesinin unsuru olarak görmemektedir. 29 30 31 28 STAUDER. . krediyi açma ile birlikte hazır bulundurma borcu altına da girdiği genel olarak kabul edilmektedir28. s. SPR VII/2. Kredi açma unsuru. 248. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 357.. müşteri tarafından kullanılabilecek talep hakkına karşı her zaman ifaya hazır olmak zorundadır. N. Kredi açma sözleşmesinin kurulması ile derhal bir nakdi kredi verilmediği hallerde kredi alana karşı talep anına kadar fiilen kredi kullandırma borcu muaccel olmayan bankanın.

Kredi kullandırma borcunun temeli kredi açma sözleşmesidir ancak bunun ifası. N. s. Kredi ihtiyacının son durumu. düzenleyen bir standart sözleşme. içeriği niteliği ve ne miktarda olacağı kredi alanın çekme talebi ile belirlenir. Tüm tipik düzenlemeler olsa bile kredi açma ve kullandırma iradesi yoksa burada bir kredi açma sözleşmesi değil. 105. kredi açma sözleşmesinin çerçevesi ve şartlarına uygun bir şekilde nakdi veya nakdi olmayan kredileri müşterinin talebi halinde kullandırmaya hazır olmasıdır. SCHOEN. 102. tek seferde kullandırabilir ancak kredi açma sözleşmeleri genelde birden fazla münferit kredi sözleşmesi yapmak için kurulurlar. bu yolla bankanın ifa borcu gelişir ve muaccel olur. 322. Der Krediteröffnungsvertrag als schuldrechtliche Rahmenverpflichtung. bu talep içerik belirleyen bir düzenleme hakkıdır. ihtiyaç ve bu kapsamda oluşacak talep tam belirli değildir. Hazır bulundurma kredi açma sözleşmesinde düzenlenen asli borç olarak. Müşterinin kredi kullanımı belirli süreli kredi açma sözleşmelerinde iki ayrı sınırlamaya tabi olmaktadır CANARIS. HOPT/MÜLBERT. kredi türlerinin belirlenmesi gibi unsurların yanında. kredi kullandırma borcunun bulunması yani bankanın bu konuda bir yükümlülük altına girmesi lazımdır. 620. Kreditrecht. s. mutlak bir tahsis borcu içermez32. Gerd. HEERMANN. ertelenmiş bir talebe bağlıdır. bankanın bir kredi talebine karşı kendisini sürekli olarak ifaya hazır şekilde tutması. ileriki münferit işlemlerin içeriklerini belirleyen. N. N. şartları belirleyen bir norm anlaşması vardır33. s. 626. b) Kredi Sınırı ve Sözleşme Süresinin Belirlenmesi Kredi açma sözleşmelerinde banka müşteriye bir miktar nakdi krediyi doğrudan kredi açma sözleşmesinin kuruluşu ile ek bir talep olmaksızın. 33 32 CANARIS. Nürnberg 1965. 248 . kredi alanın talebi zamanında ifa edebilmesi yeterlidir. Banka için süreklilik gösteren ve önceye uzanan ifaya hazırlıklı olma durumu. Kredi açma kapsamında hazır bulundurma borcunun da bulunduğu genel olarak kabul edilmektedir. Kredi açma sözleşmesinin mevcudiyeti için belli bir limitin belirlenmesi. ne zaman ve ne miktarda olacağını talep eden belirleyecektir.15 münferit işleme göre kredi karşılığını hazır bulundurma görevi yoktur. SCHOEN.

N. 527 N. s. 255. Bankacılık. s. NUISSL. s. HOPT/MÜLBERT. 246. AVANCINI/IRO/KOZIOL. belli bir projenin finansmanı için verilmiş kredilerde bu projenin süresi sözleşme süresini belirlemekte ve kredi açma. HOPT/MÜLBERT. s. 242. 50. 211. eğer böyle bir sınır belirlenmemişse genel görüş kredi açma sözleşmesinin geçerliliğini etkileyecek bir unsurun bulunmadığı yolundadır34.. German Banking. TEKİNALP. Kreditrecht. LOMBARDINI. 353. HUBNER. N. diğeri ise sürekli borç ilişkisi oluşturan kredi açma sözleşmesinin süresidir. N. Sözleşmesinin konusu bünyesinde ifa şekli 34 CANARIS. N. kullandırma süresi sözleşmenin mutlak anlamda zorunlu unsurunu oluşturmamaktadır37. c) Nakit Devri veya Sorumluluk Üstlenilmesi Kredi açma sözleşmesinin niteliği ve uygulaması dikkate alındığında onu sadece nakit devri kapsamında kredi işlemleri ile sınırlamak mümkün değildir. YÜKSEL. STAUDER. 37 CANARIS. CANARIS. N. N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. uygun limit ve ihtiyaçlara göre belirlenecek limit gibi belirsiz kavramlarla yetinmişse bu durum uygulama yönünden hatalı olacağı gibi taraf işlemlerinde keyfilik yasağına da aykırıdır35. 620. belirsiz süreli kredi açma sözleşmeleri kurulabilmekte. 24. Kredi açma sözleşmesinde bir kredi üst sınırı belirlenmeli ve bu tutar taahhüt edilmelidir. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 321.. N. N. HUBNER. Banka Hukukunun Esasları s. s.1/79. NUISSL. çeşitli kredi türlerini sözleşmede kararlaştırılan belirli bir limite kadar ve belirli veya belirsiz bir süre içinde kullanma imkânı sağlanmaktadır. German Banking Law. Eğer banka limit belirlememiş ve sözleşmenin yorumu. 627 .1/79. Kreditrecht. s. sözleşme konu olarak bir miktar paranın kullandırılması şeklinde nakdi kredilerin ifasını düzenleyebileceği gibi. 56. S. s 157. 352 vd. 38 . 620. LOMBARDINI. 627. 527 N. s. 157 HEERMANN. 211. German Banking. 620. bu sebeple belirli bir kredi limiti sözleşmenin temel unsurlarından biri kabul edilmektedir36. Kredi açma sözleşmesinin süresi ise asli ve zorunlu bir unsur olarak kabul edilmemektedir. N.1/79. s 152. bankanın sorumluluk üstlenmesi şeklinde kredi kullandırma imkânlarını da düzenler38. 519. STAUDER. N. s. Kredi açma sözleşmesi ile kredi alana genelde doğrudan bir kredi verilmemekte. HUBNER. CANARIS. 103.16 bunlardan birincisi sözleşmede kararlaştırılmış olan kredi limiti. 24 . 35 36 TEKİNALP. SCHOEN.

Para ödüncü. 241. örneğin sadece bir para ödüncü sözleşmesi kurma vaadi varsa ve kredi açma sözleşmesi fazla sayıda münferit kredilerin ifasına yönelik iradeleri ve bunların ifası amaçlı hazır bulundurma evresini içermiyorsa. HEERMANN. bu kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet ederler40. Aval işlemleri genelde kredi açma sözleşmesinden bağımsız şekilde düzenlenmekle beraber sözleşmenin kapsamında düzenlenmesi de hukuken mümkündür. Kredi açma sözleşmesinin mutlak amacı münferit kredilerin ifası değildir. banka garantileri gibi kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinde düzenlenen temel içeriklerdir. NUISSL. 39 40 Kredi açma STAUDER. Bazı hallerde ise tek bir sözleşme kurulmuş ancak henüz kredi verme borcunun ifası gerçekleşmemişse burada ifası ertelenmiş. N. kullandırma borcu ve kapsamında ifayı sağlayacak münferit kredilerin unsurlarına ilişkin iradeleri içerir. iş görme veya alacak satın alınması yoluyla kredi temininin söz konusu olduğu ve kredi açma sözleşmesinin mevcut olamayacağı da belirtilmektedir39. 322. bununla birlikte akreditif gibi özel nitelikli sözleşmelerde kredi açma sözleşmesinin kapsamında düzenlenebilmektedir. Kreditrecht. 241. HOPT/MÜLBERT. s. 322. s. 100. . B) Münferit Kredi İşlemleri İçerme ve Ayrılık Prensibi a) Münferit Kredileri Kademeli Şekilde Kullandırma İradesi Kredi açma sözleşmesinin kuruluş anı ile kredi kullandırma borcunun ifası arasında eğer kuruluşla birlikte bir nakdi kredi ödemesi yapılmamışsa genelde belirli bir müddet vardır. sadece bu sözleşmeyi kurmaya yönelikse bu durumda kredi açma sözleşmesi bir ön sözleşme niteliği gösterecektir. 50. HOPT/MÜLBERT.17 olarak unsurlarını düzenlediği kredi işlemleri yoluyla doğrudan bir miktar paranın verilmesi veya banka tarafından sorumluluk üstlenilmesi olabilir. s. Eğer tek bir kredi işlemi yapılacaksa. onlardan bağımsız kredi tahsisi. vadeye bağlanmış para ödüncü. GUGGENHEIM. kabul. s. N. 211. Kreditrecht. bu kredi açma ve hazır bulundurma devresidir. HEERMANN. iskonto. N.

kredi kullandırma borcunun ifası amacıyla. 627. Münferit işlemlerin şartlarını. bazen talep olmadan nakdi ödemeler ona dayanarak yapılır varlığı kredi işlemlerinin baştan açık iradelerle veya sonradan taleple belirlenerek ifa edilmelerine bağlı değildir. bazen kredi verenin üçüncü şahıslarla ilişkiye gireceği çok sayıda münferit kredi işlemi belirlenebilir veya bu konuda açıklık olmayabilir. N. Kredi talebi. Münferit kredi türleri açıkça belirtilmemişse. unsurlarını düzenleyen iradeler kredi açma sözleşmesinde belirlidir ve bazen içerik olarak belirsiz olabilen iradelerin somut hale gelerek kredi kullandırma borcunun içeriğini oluşturan ve ifasını sağlayacak münferit işlemlerin miktar. bunların çerçevesini kredi açma sözleşmesi belirler ve bu işlemler de kredi açma sözleşmesinin ifası niteliğindedir. Çok sayıda münferit kredinin ifasını gerçekleştirme iradesi ve bu konuda hazırlık kredi açma sözleşmesinin esaslı unsuru. Kreditrecht. N. türü ve ifa zamanı çoğu zaman belirsiz olabilen münferit kredi işlemleriyle gerçekleşir. 97. HUBNER. CANARIS. zaman ve türünü belirlemesi kredi talebi şeklindeki taraf iradesi ile mümkün olmaktadır42. kredi alan talebinde ifa zamanı ve miktarı yanında kullandırma borcunun içeriğini oluşturan kredi türünü de belirler 41. N. s. münferit kredilerin türü kredi açma sözleşmesinin asli unsuru değildir. 616. kredi alanın talebine bağlı olarak belli bir zamana yayılmış şekilde ifa edilirler. HOPT/MÜLBERT. işleyiş ve sona erme 41 42 CANARIS. s. Kredi açma sözleşmesi çok sayıda kredi kullandırma amaçlı münferit işlemin temelini oluşturur bunların unsurlarına ilişkin iradeleri içerir ve bu münferit krediler. Sonradan ifa edilen münferit kredilerin unsurları asli olarak kredi açma sözleşmesi kapsamında kararlaştırılmıştır. German Banking Law.18 sözleşmesinde farklı türde. Kredi açma sözleşmesi bağımsız kredi kullandırma borcu içerir ve bu borcun ifası sözleşme kapsamında başlangıç aşamasında genel unsurları belirli ancak niteliği. Kredi açma sözleşmesinde kullandırma borcunun ifasının başlaması yani kredi işlemlerinin belirli hale gelmesiyle bu kredi işlemleriyle kredi açma sözleşmesi arasındaki birlik bozulur ve nitelik. İfayı sağlayan münferit işlemler olmadan da kredi açma sözleşmesi bağımsız varlık ve yükümlülük içerir. 243 . 157. şartları genel olarak belirlenmiş münferit kredilere ilişkin taraf iradelerini açığa çıkartır. STAUDER. mutlak varlık şartı olmasa da karakteristik bir özelliğidir.

HEERMANN. süre bitimiyle sona erme gibi durumların ani etkisi münferit krediler üzerinde doğrudan gerçekleşmez. s. para ödüncü. Kredi açma sözleşmesi üzerinde gerçekleşen akde aykırılık.19 yönünden farklılıklar oluşmaya başlar. CANARIS. farklı amaçlara yönelme bu sonucu meydana getirmiştir44. s. fesih. kavramsal açıklığını ifa aşamasındaki işlem amaçlarının farklı olmasında bulur. bu durum doktrinde ayrılık prensibi ile açıklanmıştır43. kredi açma sözleşmesinin feshinin ileriye etkili olması ve münferit işlemlerle nitelik farkı onlar üzerinde zamana yayılmış kısmi bir etkiye sebep olur. 242. münferit işlemlerle kastedilen. N. Banka bu kredilerde kredi kullandırma borcunun ifasını sorumluluk üstlenerek gerçekleştirmiş ancak sonuçta bu borcun ifası ayrı bir sözleşmenin kurulmasına sebep olmuştur. 332 44 . 324. iskonto. N. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesinin sona ermesi kural olarak sözleşmenin tarafları arasındaki iç ilişkide etkilidir ve üçüncü şahısların bu sözleşme sonucu olarak doğmuş ve halen geçerli bulunan hakları korunur. 100. 50. kabul kredisi gibi kredi işlemleridir. b) Münferit Kredi İşlemleri ile Amaçlarda Ayrılık Kredi açma sözleşmesi ile münferit kredi işlemleri ilişkisinin niteliği çelişkilidir. HOPT/MÜLBERT. 614. 43 CANARIS. Bu işlemler kredi açma sözleşmesinin kapsamında düzenlenir ve onun çerçevesinde ifa edilirler. 614.. bu ayrılık prensibidir ve temelini. teminat. N. nitelik. s. Ayrılık prensibine göre kredi açma sözleşmesi ile münferit kredi işlemleri amaç. GUGGENHEIM. s. Kredi açma sözleşmesinin feshinden özellikle aval ve banka garantisi gibi gayri nakdi krediler doğrudan etkilenmez. HEERMANN. Banka üçüncü kişilerle bir borç ilişkisine girmiş onlara karşı taahhütte bulunmuştur. Münferit kredi işlemleri ile kredi açma sözleşmesi kuruluşta birlik gösterseler de ifa aşamasında nitelik olarak ve bağlı oldukları kural ve uygulamalar yönünden birbirinden nispi şekilde ayrılırlar. bazı hallerde taraf ve sona erme bakımından farklı hükümlere tabidir ve bu ayrılık özellikle akde aykırılık ve fesih gibi işlemlerin etkisinde kendisini gösterir. STAUDER.

325. ancak bazı yazarlara göre onun borcu mutlak anlamda hazır bulundurmayı içermez.HOPT/MÜLBERT. 242 . N. amacı ise nakdi bir tutarın sağlanması veya sorumluluk üstlenilmesidir. Kredi açma sözleşmesinin içeriğinde şartları belirlenen ve kullandırma borcunun ifasına hizmet eden münferit işlemlerin konusu.20 Kredi açma sözleşmesinde banka kural olarak kuruluşla birlikte hazır bulundurma ve kullandırma taahhüdü altına girmiştir. Kredi açma sözleşmesi ile münferit krediler arası ayrım yapılması lüzumu bu ikisinin ifa aşamasında hukuki kaderi. sona erme şekilleri ve bunların sebepleri yönünden farklılıklar vardır. talep anına kadar yapma borcu niteliğinde kredi açma ve kullandırma borcu vardır ve bir başlangıç aşaması söz konusudur45. Bankanın üçüncü şahıslara karşı sorumluluk üstlendiği nakdi olmayan kredi 45 46 CANARIS. 614. c) Münferit Krediler ile Hukuki Yapılarda Ayrılık Kredi açma sözleşmesi münferit kredi işlemlerini düzenler ve çerçevesini belirler ancak aralarında hukuki nitelik. 614. kullandırma taahhüdüdür. N. ihlal ederse sözleşmeye aykırılık sebebiyle tazminatla sorumlu olabilir46. HEERMANN. Kredi açma sözleşmesi asli başlangıçtır. amacı ve hükümlerinin farklı olması sebebiyle ortaya çıkar. temelde belli bir çerçeve içinde kredi hazır bulundurma durumu. Kredi açma sözleşmesindeki kredi açma ve kullandırma borcu kapsamında ifa aşamasına girmiş nakit para verme veya sorumluluk üstlenme şeklindeki kredi işlemleri ayrı nitelik gösterir. N. CANARIS. s. Bazen sözleşmenin kuruluşuyla bazense müşterinin kredi talebi ile birlikte bankanın kredi kullandırma borcunun ifa zamanı gelir ve banka bundan sonra borcunu ifa etmez. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesi ile münferit kredi işlemleri ifa aşamasında birbirinden kısmen bağımsız hale geldikleri gibi münferit kredi işlemleri arasında ve kredi açma sözleşmesi çerçevesinde bankanın kredi alan lehine üçüncü şahıslarla kurduğu ve kredi alanın doğrudan taraf olmadığı teminat amaçlı kredi işlemleri arasında bağımsızlık vardır.

II. bunların şartları. kullandırma borcunun ifası da herhangi bir şarta bağlı değildir. 242. icra edilir halde bırakır ona etkili olmaz49. NUISSL. 212. AVANCINI/lRO/KOZIOL. 241. 91. HOPT/MÜLBERT. 1/73. s. Wien 1993.. 100.21 işlemlerinde taraf farklılığı da vardır. 242. Kreditrecht. Kredi kullandırma dışındaki borçların ifası banka yönünden esasen başlamıştır. 322 49 50 48 CANARİS. GUGGENHEIM. N. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesinin edimleri münferit kredilerin ifasına yönelik talepten bağımsız şekilde mevcuttur. N. Para ödüncü. 615. 324. ancak kredi açma sözleşmesinin süre bitimi. HEERMANN. s. banka garantileri gibi kredi işlemlerini düzenleyen iradeler. banka garantisini temin edilir. s. N. Kredi açma 47 AVANCINI. Münferit kredi işlemleri genelde önceden bir kredi açma sözleşmesi kurulmadan yapılmazlar. N. münferit kredi işlemlerinin edimi ise talebin yapılmasıyla belirleneceği için hâlihazır kullandırmaya yönelik edimdir48. kredi açma sözleşmesinde önceden belirlenen şartlara göre. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinin edimi kredi kullandırmanın şekli de genelde taleple belirlendiği için ek bir hukuki işleme ihtiyaç gösterir. kredi açma sözleşmesinin kapsamında önceden düzenlenir50. HEFERMEHL. N. HOPT/MÜLBERT. Mesela bir para ödüncünü. Münferit kredilerin ifası. Kredi açma sözleşmesinde kullandırma borcunun ifasını sağlayan ve sözleşme bünyesinde düzenlenmiş bulunan münferit kredi işlemlerinin ifası müşteri talebi şeklindeki işlemin yapılmasına bağlıdır47. ifa şekilleri. HEERMANN. d) Münferit Kredilerin İçeriğini Belirleme ve Edim Bağlılığı Kredi açma sözleşmesinde öncelikle münferit kredilerin şartları belirlenir ve bunların unsurlarına yönelik iradeler oluşur. Peter/lRO Gert/KOZIOL Helmut: Österreichisches Bankvertragsrecht Bd. N. . sözleşme süresi ve kredi limiti sınırları dahilinde serbestçe talep edilebilecektir. 1/74. N. s. ihbarla fesih gibi sona erme hallerinde kendine bağlı olarak kurulmuş münferit krediyi özellikle üçüncü şahıslarında ilişkiye girdiği işlemleri doğrudan etkilemez. burada banka kredi kullandırma borcunu sorumluluk üstlenerek yerine getirmiştir.

Sözleşme süresinin bitiminden sonra yapılan her türlü kredi işlemi. Münferit sözleşmelerin ifa zamanı. ayrı bir sözleşmenin yapılmasına ihtiyaç gösterir51. aval provizyonu. münferit kredi işlemleri ifa amaçlıdır. Ücretler. Kredi açma sözleşmesinde üçüncü şahıslarla girişilecek münferit işlemler konusunda yetkiler. temeli kredi açma sözleşmesi olduğu gibi aralarında kredi ücretleri kapsamında edim bağlantısı da vardır. Kredi açma sözleşmesindeki kredi kullandırma borcu kapsamında ifa edilecek münferit kredilerin sözleşme dahilinde genel kapsamı belirlenir ve içeriği tespit edilir. Kredi açma sözleşmesi ile münferit işlemler bakımından ayrılık nispidir. fesih sebepleri gibi münferit kredilerin içeriği kredi açma sözleşmesinde yeknesak şekilde belirlenir ve bunlar aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin karşı edimi haline getirilirler. teminatlar. para birimi. 259 vd. kabul edilecek senetlerin niteliği. ödemelerin şekli. Üçüncü şahıslarla girişilen kredi açma sözleşmesine bağlı kredi ilişkilerinde ödeme. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesinin kurulması. . bankanın ücretlerini beraberinde getirir.22 sözleşmesinin süresinin bitmesi veya tahsis edilen kredi miktarının tüketilmesi halinde banka kredi taleplerini reddedebilecektir. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinin genel çerçeve niteliği ayrım prensibine göre bağımsız yükümlere izin vermektedir52 Münferit krediler sebebiyle oluşan sözleşmeye aykırılık. kabul komisyonu gibi. iade. 50. ancak bunların kredi açma sözleşmesinde açıkça belirlenmesi şart değildir. Kredi açma sözleşmesinin haklı sebeplere dayanan fesihle sona ermesi münferit kredilerinde sona ermesine sebep olabilir. kredi açma sözleşmesinin kapsamı dışındadır ve bu konuda özel. tazminat ve iflasta hakların kullanılma sebebi kredi açma sözleşmesi olduğu gibi münferit kredilerin karşı edimleri olan faiz ve komisyonlar ifa amaçlı olmaları sebebiyle aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin karşı edimidir yani edimler arası sıkı bir ifa bağlantısı vardır. münferit kredi işlemlerin haksız şekilde kullandırılmaması halinde tazminat talebi söz konusu edim birliği sebebiyle kredi açma sözleşmesine dayanır. bu borçlar bireysel krediye göre de belirlenebilir ve doğabilir. N. bunların sınır ve nitelikleri belirlenir. s. niteliği ve talep tutarı eğer baştan 51 52 STAUDER. faiz.

s. Müşteri yapmayı planladığı işler için lüzumlu kredi ihtiyacını bu şekilde teminat altına alır. müşterinin talebi halinde sözleşmenin çerçevesinde düzenlenen münferit krediler yoluyla kredi kullandırma. ayırt edici bir özelliktir. HOPT/MÜLBERT. Banka. planladığı işlerin giderlerini karşılama bakımından aleyhe bir değişiklik olmamasını sağlar. bu sebeple kredi açma sözleşmesindeki hüküm ve şartlar. N. N. NUISSL. normatif. kredi açma sözleşmesinde önceden belirlenen şartlara uymayan krediler hakkındaki ifa taleplerini kabulden kaçınabilme hakkına sahip olduğu gibi. 212 . s. mutlak. Kredi alanın talep hakkı serbestliği normal bir sözleşme yapısından farklı. Münferit kredi işlemlerindeki standartlar. D) Kredi Alanın Talep Hakkı a) Talep Hakkının Hukuki Niteliği Kredi açma sözleşmesinde banka. STAUDER. şartlar. müşteri de sözleşmeyle bağlantılı karşı edimlerini bilmektedir. SCHINNERER. Kredi açma sözleşmesinin yapısı ve niteliği kredinin hiç kullanılmaması veya kısmen kullanılmasına imkan verir. sıkı bir şekilde uygulanacak taraf yükümlülüğü olarak kabul edilemez54. 20.23 kesin olarak belirlenmemişse kredi açma sözleşmesi çerçevesinde müşterinin iradesine bağlı olarak sonradan gerçekleşecek kredi talebiyle ortaya çıkacaktır53. krediyi hazır bulundurma. Kredi açma sözleşmesinin veya kullandırma borcunun erteleyici şarta bağlı olduğu. 242-243. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen şartlar bağlayıcıdır ancak münferit kredilerin ifası sırasında karşılıklı anlaşma yoluyla bu şartlarda değişiklik yapmak her zaman için mümkündür. şartlara uygun kredi talebinin banka tarafından karşılanacağı güvencesi altındadır. tarafların hak ve borçlarının sınırları ve kapsamı önceden karşılıklı anlaşma yoluyla kredi açma sözleşmesi yapısında edimlerde bağlantı oluşturarak belirlenir. 210. N. bu yöndeki hizmetlerini ifa etme borcu altındadır. 51. Kreditrecht. kredi talebinin yapılmasının veya kredi ihtiyacının doğmasının bu şartın 53 54 NUISSL.

TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. Borçlar Hukuku. Traité. Les ouvertures de Crédit. Paris. . Borçlar Hukuku. Albert. 328 vd. 1891. NOMER. 847. s. CANARIS. İstanbul 2003. Kredi talebi ise niteliğine uygun ve açık bir kavram olarak ifa zamanını belirleyen bir yenilik doğurucu işlemdir58. 1/78. 81. taraf iradeleriyle ileride gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olguya bağlanmışsa. N.7 . Borçlar Hukuku. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu şarta bağlı olmadığından kuruluş anında hemen doğar ve banka hazır bulundurma komisyonu gibi ücretlere hak kazanır ancak banka. sözleşmenin kapsamında unsurları ve nitelikleri belirlenen münferit kredi işlemleri ile kredi kullandırma borcu altındadır. doğrudan alacak hakkı sağlar. Genel Hükümler.. Haluk N. 616. Kredi açma sözleşmesinde bankanın. kredi açma sözleşmesi sadece sonraki kredi işlemlerinin sebebini oluşturan ilk aşama değildir. des ouvertures de Crédit.24 gerçekleşmesini sağladığı bazı yazarlarca kabul edilmiştir55. Kredi açma sözleşmesinde tarafların iradesi sözleşmenin kuruluşu ile bankanın kredi kullandırma borcu altına girmesi yönündedir ve bu borç herhangi bir şarta bağlı olmadan kuruluş anında varlık kazanır. s. M. Kredi açma sözleşmesini opsiyon sözleşme olarak kabul eden görüşe göre de kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit kredi işlemleri kredi talebi yapılması şeklindeki kurucu unsura bağlıdır ve bu yapısıyla kredi açma sözleşmesi münferit kredi sözleşmesinin kurulmasını sağlayan bir opsiyon sözleşmesi niteliğindedir56. s. Bir hukuki işlemin hüküm ifade etmesi veya hükümden düşmesi. s. Paris 1945 s. kredi alan tarafından talep yapılana kadar kullandırma borcunu ifa etme yükümü altında değildir çünkü borcun ifa zamanı gelmemiştir. 221. Kemal/ÖZ. N. 70 ten naklen ). DIERYK. 27 56 57 55 AVANCINI/lRO/KOZIOL. Genel Hükümler. Kredi açma sözleşmesinde banka. 58 STAUDER. Kredi açma sözleşmesinde krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcunun doğumu için değil ancak münferit FALLOİSE. s. şarta bağlı işlem söz konusudur57. Turgut. İstanbul 2000. ( STAUDER. OĞUZMAN. s. Sözleşmedeki hazır bulundurma ve kullandırma borçlarının varlığı şarta bağlı da değildir. Bankaların standart kredi sözleşmelerine ilişkin uygulamaları ve taraf iradeleri sözleşme kapsamında bir geciktirici şartın kabulüne imkân vermez.

SEROZAN Rona. 242–243. 211. 92. 61. BK m. İstanbul 1975. 106 hükmünce 59 60 61 62 STAUDER. içeriğini belirleyen seçim hakkı niteliğindedir ve banka için bağlayıcı sonuçlar meydana getiren bir işlemdir61. Kredi talebi vade ve içerik belirleyici bir yenilik doğuran haktır. OĞUZMAN/ÖZ. HOPT/MÜLBERT. onunla başka bir kişi arasında hukuksal bir ilişki kuran. Borçlar Hukuku. 1998. I. bu hak kullanılmadığı sürece kredi verme borcunun ifasına başlanmayacağı ve münferit kredi işleminin türü belirlenmediği için. 2.Aufl. Zürich 1988. 16. s. Kreditrecht. İstanbul 1993. N. 58. 48. türü ve bunların ifa zamanı belirli hale gelir. NUISSL. N. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayacak münferit kredilerin. hukuki durumda değişiklik oluşturan. s. EREN Fikret. N. s. . Allgemeiner Teil. 241. bir borçlu gecikmesi veya sözleşmeye aykırılık durumu doğmayacaktır. 81. Bu durumda vade söz konusu şahsın kendisine tanınan hakkı kullanması ile tayin edilecektir. HEFERMEHL.. GAUCH Peter/SCHLUEP Walter R. Sözleşmeden Dönme. 35. Yenilik doğuran haklar kullanılmaları sonucu yeni bir ilişki oluşturan kurucu yenilik doğuran haklar. 63 BUCHER Eugen. Bu hakkın kullanılmasına muacceliyet ihbarı denir. Zürich 1998. değiştirici yenilik doğuran haklar ve sürekli borç ilişkilerinde fesih yetkisi. s. s./SCHMID Jörg/REY Heinz. 616. Schweizerisches Obligationenrecht. Yenilik doğuran hak tek taraflı bir hukuki işlem yoluyla yabancı bir hukuk alanında hukuksal bir değişim ortaya çıkmasını sağlayan bir haktır62. hak sahibinin tek taraflı irade açıklaması ile hukuksal durumda bir değişiklik meydana getiren yani yenilik doğuran sonuçlandırıcı olgu ile hak sahibine verilmiş. N. Sözleşmelerde vade bazen önceden belirlenmez. İstanbul. Kredi açma sözleşmesinde talep hakkının kullanılması ile unsurları sözleşmede düzenlenmiş.: Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil Bd.25 işlemler yoluyla ifanın gerçekleşmesi için bir vade belirleyici işlem ya da ihbarın varlığı kabul edilebilir59. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP : Tekinay Borçlar Hukuku. Genel Hükümler. s. s. Vadeyi tayin hakkı bir yenilik doğuran hak ve muacceliyet ihbarı bir yenilik doğuran muameledir60. ancak vadeyi belirleme yetkisi bir şahsa ve genellikle alacaklıya tanınmış olabilir. Yenilik doğuran haklar. N. I. 242 CANARIS. içerik olarak değiştiren veya bu ilişkiyi ortadan kaldırma amacı taşıyan haklardır63. C. Bu düzenleme hakkı kredi kullandırma borcunun ifasını başlatan. Genel Hükümler.

İrade açıklamasının hukuksal etkileri açıklayanın iradesine göre belirlenir. İçerik belirleyici düzenleme hakkı denebilecek bu işlem ifanın içeriğini tek taraflı bir irade açıklaması ile belirler. 35. Zürich 1974. II. tür ve miktar bakımından içeriği belirli BUCHER. bu şekilde kredi kullandırma borcunun ifa zamanı ve kapsamı ortaya çıkar67. s. bir düzenleme hakkı olarak kredi talebini diğer düzenleme haklarından farklı özel bir duruma getirir. Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde genel hatları. Hans. . Kredi açma sözleşmesi özel yapısı sebebiyle kendi çerçevesinde kredi alana krediyi talep etme ve türünü belirleme konusunda tam bir serbestlik sağlar. HOPT/MÜLBERT. N. bu hakların başkaları tarafından ihlal edilmeleri mümkün değildir. Bu kredi talebinde serbestlik ve değişik hukuki yapı ve sonuçları. üst sınırı ve süresi belirlenmiş ancak ifa zamanı. N. SEROZAN. türü ve miktarı belirsiz olan münferit kredi işleminin niteliği ve miktarı kredi talebi ile tam olarak belirlenir.616. Yenilik doğuran haklar hak sahibine dilediği sonuçları irade açıklaması yoluyla. Aufl. Bu haklarda hukuki işlem kavramının temelini oluşturan yenilik doğurmaya yönelmiş irade açıklaması belirleyici unsurdur65. Bd. N. Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrecht. 212.. 113.26 dönme hakkı gibi hukuki durumu ortadan kaldıran bozucu yenilik doğuran haklar olarak şeklinde ayrıma tabi tutulmaktadır64. İçerik belirleyici düzenleme hakkı ise hukuki durumu değiştiren veya ortadan kaldıran diğer düzenleme haklarından farklı olarak ifanın içeriğini değiştirmez. 3. 65 66 67 64 GAUCH/SCHLUEP. değiştirir veya bozarlar66. Andreas/Peter. karşı tarafın etkisi olmaksızın ortaya çıkarma imkânı verir.. s. NUISSL. 243. bir hukuksal ilişkiyi kurar. ifanın türü ve zamanını belirginleştirir. CANARIS. Kreditrecht. AT. von Tuhr. 23. Değiştirici ve bozucu nitelikteki düzenleme hakları belirli bir irade açıklaması ile mevcut hukuki ilişkiye doğrudan etki ederek onun içeriğini değiştirir veya tamamen ortadan kaldırır. unsurları. Sözleşmeden Dönme. s. 50. bu sebeple yenilik doğuran hakların kullanılması sonucu fiilen ortaya çıkan yenilik doğurucu hukuksal işlemler. N.

kredi açma sözleşmesinin çerçevesi dışında onu aşan bir talep geçerli değildir. N. 243. Kreditrecht. 616. düzenleme hakkının kullanılmasına ilişkin her açıklamasında. İçerik belirlemenin bir tür değiştirici etkiye sahip olduğu ve bu nedenle değiştirici düzenleme haklarının bir türü olduğu kabul edilebilirse de buradaki içerik belirleyici unsurun diğerlerinden farklı bir karaktere sahip olması onu yeni bir tür düzenleme hakkı olarak kabul etmeye imkân verir. CANARIS. her 68 69 STAUDER. CANARIS. içeriğini belirler. kredi sınırı ve kapsamında çok sayıda ve farklı zamanlarda düzenleme hakkı kullanabilmesi şeklinde gerçekleşir ve açılan kredi limiti tükenene kadar sürer. kredi açma sözleşmesi yapısında düzenlenmiş kredi işlemlerinin ifasına hizmet eder. Bu hak. N. kapsam ve miktar yönünden belirli hale getirir. tekrar eden şekilde ifa zamanı ve içeriğini belirleme imkânı verir. kurulmuş ancak ifa konusu. N. Düzenleme hakları kullanılmaları ile sona ererler ancak kredi talep hakkı. kredi alana kredi işleminin belirli şekillerde çok sayıda. Bu imkân kredi açma sözleşmesi kapsamında.616. HOPT/MÜLBERT. Kredi alan. miktarı ve zamanı tam olarak belirlenmemiş bir sözleşmede tarafların ifa aşamasında tekrar sözleşme görüşmelerinde bulunması ihtiyacını kaldırarak içeriğin belirlenmesini sağladığı için özel bir yere sahiptir69. bu durumda artık belirli bir hale getirilecek talep hakkı yoktur. müşterinin temel bir talep hakkına dayanarak. . s. b) Kredi Talebinde Serbestlik Talep hakkının kullanılması tamamen müşterinin takdirine bırakılmıştır. krediyi ifa zamanı. İçerik belirleyici düzenleme hakkı ancak mevcut bir talep hakkının kapsamını. Kredi açma sözleşmesindeki kredi kullandırma borcunun kapsamında miktar ve süre ile sınırlı olmak üzere kredi alan birbiri ardınca yeni kredi taleplerinde bulunabilir. 82. müşterinin bu hakkı için herhangi bir şekilde objektif sınırlama getirilmez.27 hale getirir. belirsiz bir ihtiyaç bu hakkın kullanılması ile belirli bir talep haline gelir68.

28

münferit ilişkinin tabiatından doğacak kısıtlamalar dikkate alınarak, dürüstlük ve güven ilkesi esaslarını ihlal etmemek şartıyla serbestçe kullanabilir70. Kredi alan kredi açma sözleşmesine, mevcut veya gelecekte gerçekleşecek ihtiyaçlarının, yatırımlarının karşılanması, işletmeleriyle ilgili giderlerin, mal ve hizmet alımlarının gerçekleşmesi amacıyla taraf olur, sözleşmenin kuruluş amacı müşterinin mali ihtiyaçlarının karşılanmasıdır. Kredi açma sözleşmesinin dayandığı asli ekonomik sebep müşterinin kredi ihtiyacıdır, bu sebeple kredi alan kısmi ve birbiri ardınca kredi taleplerinde bulunabileceği gibi ihtiyacının bulunmaması halinde kredi talep etmeme imkânına da sahip olacaktır. Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde müşteri nakdi olarak kredi verilmesini talep edebileceği gibi bankanın kendi lehine üçüncü kişilere karşı garanti vermesini de talep edebilecektir71. Bazı yazarlara göre kredi alan objektif olarak kredi ihtiyacının doğması halinde bu talebi yapma borcu altına girer72, ancak bu tür bir düşünce kredi açma sözleşmesinin niteliğine aykırıdır, ayrıca objektif kredi ihtiyacının takdiri, ispatı da çok zor bir konudur, kredi alan bağımsız, tamamen serbest kararı ile kredi ihtiyacının olup olmadığına karar verecektir. . Kredi alan, kural olarak ihtiyacı olduğunda veya böyle bir ihtiyacının olduğunu düşündüğünde kredi talep edebilecek, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa hiç talepte bulunmayacağı gibi başka bir kredi kuruluşundan da kredi talebinde bulunabilecektir, bu durum kredi açma sözleşmesinin negatif olgusal karakteristiğidir73. Talep ve kredi kullanma borcunun olmaması kredi açma sözleşmesini karz sözleşmesinden ayıran temel özelliktir ve kredi alan lehine negatif sorumsuzluk imkanı olarak tanımlanır74. Kredi kullanma zorunluluğu, kullanmama halinde de faiz ödeme gibi borçlar kredi açma sözleşmesinin genel yapısına uygun değildir, ancak bu tür düzenlemelerin yapılması da mümkündür. Bazı yazarlara göre kredi

70 71 72 73 74

HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 243. LOMBARDINI, s. 530, N. 26.; NUISSL, N. 212 DIERYK, s. 27 vd.; NUISSL, N. 212. CANARIS, N. 613; HEERMANN, s. 324; LOMBARDINI, s. 530 N. 28. CANARIS, N. 613; LOMBARDINI, s. 530, N. 28-29; NUISSL, N. 211; HEERMANN, s. 324.

29

kullanmama halinde dahi faiz ödemenin kararlaştırılması, kredi kullanma zorunluluğu veya garanti komisyonu gibi bedeller sözleşmeyi kredi açma sözleşmesi niteliğinden çıkartır ve içeriğine uygun bağımsız bir kredi işlemi haline sokar, ancak genel olarak kredi talebinde serbestliğin kredi açma sözleşmesinin zorunlu unsuru olmadığı kabul edilmektedir75. Kredi açma sözleşmesinde talep zorunluluğunun düzenlenmesi ve farklı bankaya müracaat hakkının kredi açma sözleşmesi ile kısıtlanması mümkündür. Müşteri talep hakkını kullanırken bankaya zarar verme iradesi ile keyfi şekilde hareket etmemelidir, zarar verme kasdının bulunması veya davranışın dürüstlük ve güven ilkelerine aykırılık oluşturması halinde talep hakkında serbestlik sona erer76. Müşteriye hazır bulundurma ücreti ödeme borcu yüklenebilir, hazır bulundurma veya kullanmama komisyonu olarak adlandırılabilecek bu tutar, banka tarafından hazır bulundurulan ancak kullanılmayan krediler için sözleşmede karalaştırılan bir karşılık ücrettir. Sözleşme serbestliği esaslarına göre kredi talep etme yükü veya verilen krediyi kullanma borcunun, kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılabileceği genel olarak kabul edilmektedir, sık rastlanmasa da böyle bir borcun varlığı sözleşme veya münferit işlemin şartlarından, taraf iradelerinden açıkça anlaşılması halinde geçerli olarak kabul edilebilecektir77.

c) Tekrar Eden Talep İmkanı
Kredi açma sözleşmesi asli niteliği veya unsuru olmamakla beraber, birbiri ardınca, fazla sayıda kredi talebine imkan verir, bu talep imkanının ek bir şart ile kararlaştırılması veya uygulamada yoğun şekilde kullanılan cari hesap işletilmesi şeklinde gerçekleştirilmesi hukuken mümkündür. Tekrar eden talep imkanı kredi

75 76

CANARIS, N. 613; HEERMANN, s. 324; LOMBARDINI, s. 530

SCHOEN, s. 116; AESCHLİMANN, Otto, Der Krediteröffnungsvertrag nach schweizerischem Recht, Diss. Bern 1925, s. 68 vd. ( Stauder’in eserinden alınmıştır. ), s.31; STAUDER, s. 52; NUISSL, N. 212. Alman Federal Mahkemesi de bazı kararlarında bu yönde görüş açıklamıştır; BGH 1962, 116; kredi açma sözleşmesi kurulduğu sırada, sözleşme şartı olarak açıkça kararlaştırılan, banka tarafından açıklanan, kredi alan tarafından da kesin bir şekilde kabul edilmiş bulunan kredi kullanma borcu ile kredi alan bağlıdır, bu şekilde bir borç sözleşme şartı olarak kabul edilebilir…..
77

30

açma sözleşmesinde veya münferit işlemler yapılırken düzenlenebilir ancak bu imkan kredi açma sözleşmesinin mutlak karakteristik bir unsuru değildir78. Kredi alan sözleşmede belirlenen üst limite kadar kredi kullanmışsa ek bir talep hakkı olmaz, yeni kredi talebi ancak kredi limiti talep anında henüz dolmamışsa mümkündür. Her bir münferit kredi işlemi, kredi açma sözleşmesindeki limit dahilinde onu karşılayacak şekilde gerçekleştirilir ve kredi limitinin dolması halinde bankanın kredi tahsisi ve kullandırma borcu sona erer. Cari hesaba dayanmayan, ancak kredi açma sözleşmesinde kredi alana verilen yetki ile işleyen dönüşümlü kredi işlemlerinde her bir talep ve kredi işlemi yeni bir bağımsız ifa kabul edilir. Bu tür tekrar eden kredi işlemlerinden farklı olarak cari hesaba dayanan kredi işlemlerinde kredi ifası cari hesap sözleşmesinin ve tek işleme dayanan kredi kullandırma borcunun ifasına hizmet eder ve bu yolla müşterinin borç durumu hakkında bilgi verir79.

d) Kredi Talebinin Devri ve Haczi
Kredi açma sözleşmesi özellikle kredi alanın mali gücü, kişisel özellikleri dikkate alınarak kurulan bir sözleşme niteliğindedir, bu sebeple sözleşme nitelik olarak taraf değişikliğine uygun değildir. Kredi açma sözleşmesinde kredi, genelde kredi alanın uygulamak istediği bir projesinin finansmanı için açılır, bazı kredi türlerinde banka açılan kredinin belirtilen amaç için kullanılıp kullanılmadığını incelemekle yükümlüdür. Kredi belirli bir amaç için tahsis edilmişse, kredi veren banka kredinin bu amaç dışında kullanılmasına engel olabileceği gibi kredi alan dışındaki kişilerin bedeli çekmesine ve kullanmasına engel olabilir80. Kredinin belirli proje ve amaçlara bağlanmış olduğu hallerde taraflar arasındaki kişisel güven, sözleşmenin önemli unsurlarındandır; bu durumda kredi talep hakkı ve kullanma alacağının üçüncü şahıslara devri geçerli

STAUDER, s. 33-52; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 257; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/79.
79

78

STAUDER, s. 171; GUGGENHEIM, s. 96; ALBISETTI/GSELL/NYFFELER, s. 76; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/79. YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi , s. 137; STAUDER, s. 131; CANARIS, N. 629;

80

31

değildir. Ancak bu konuda tarafların anlaşması mümkün olduğu gibi, devralan şahsın doğrudan o projenin içinde olması onu desteklemesi mesela ortak olması halinde devir mümkün olabilir81. Kredinin belli bir amaca tahsis edilme durumu veya devrin bankaca yasaklanmış olması halleri dışında kredi kullanma alacağının kredi alan tarafından başka bir kişiye devredilebileceği kabul edilmektedir. Bir alacak hakkı niteliğinde olmayan, içerik ve vadeyi belirleyen bir düzenleme hakkı olan kredi talebi ise genel kabule göre kredi alanca yapılabilecektir82. Kredi alan talep sonrası belirli hale gelen kredi kullanma alacağının bir başka kimse tarafından çekilmesine izin verebilecektir, bu bir alacağın devri ve iade borcunun ise iç yüklenilmesi şeklinde gerçekleşir. Bankanın alacağını tehlikeye sokmayan bu tür bir işlem sözleşmenin devri anlamına da gelmez. Kredi sağlama alacağını temlik eden müşteri bu durumda banka yönünden asıl borçlu durumundadır, ancak kredinin tamamının veya belirli bir kısmının üçüncü bir şahsa ödenmesi konusundaki talep hakkını ve kredi alacağını devretmiş olmaktadır83. Kredinin çekilmesine izin verme halinde sözleşmenin yenilenmesi veya taraf değişikliği söz konusu değildir, bu durumda önceden yapılmış bir sözleşmenin ifası, kredinin müşterinin adı ve hesabına üçüncü bir şahsa verilmesi söz konusudur84. Sözleşme taraflarının durumunda bir değişiklik olmaz, bankanın borçlusu hala kredi alan müşteridir, kredi alan taraf durumunu koruduğu için, kredi bedellerini, komisyon ve faizleri, kullanılan kredinin iadesini ifa bakımından kredi alan sorumludur85. Haklı sebeplerle olağanüstü fesih veya aciz sebebiyle ödemeden kaçınma şartları müşterinin durumuna göre belirlenecek, fesih beyanı da onun şahsına karşı yapılacaktır. Devralan kişiler kredi açma sözleşmesini tüm hak ve borçlarıyla

81

CANARIS, N. 629; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 280, 281; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/82. STAUDER, s. 133; CANARIS, N. 629; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 276 STAUDER, s. 133; CANARIS, N. 629; HEERMANN, s. 324; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 276 vd; HUBNER, German Banking Law, s. 157. YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi , s. 138; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 277. CANARIS, N. 629; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/83; HUBNER, German Banking Law, s. 157.

82 83

84 85

N. Kredi açma sözleşmesinin tüm hak ve borçlarıyla devredildiği devir anlaşmasına kredi veren bankanın da katılımı ve onayı lazımdır86. Sözleşmenin kuruluş aşamasında birden fazla kişi kredi alan sıfatıyla sözleşme tarafı olabilir. HOPT/MÜLBERT. s. 277 CANARIS. 630. N. Kreditrecht. . 87 88 89 CANARIS. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinde krediyi kullanan taraf borcun nakli yoluyla krediyi iade borcunu devralabilir. . ancak kredinin kullanım amacına hizmet etme. N. tüm sorumluluklarla sözleşmenin devri sözleşme özgürlüğü kapsamında mümkündür. Haciz alacaklısı bankaya tamamen yabancı bir kişidir. N. kredi alan yine borçlu durumundadır ve hukuki durumda her hangi bir değişiklik olmaz.32 devralabilirler. ancak bu şekilde iade borcunun devri de bankanın onayına bağlıdır87. 276. 86 CANARIS. HOPT/MÜLBERT. s.1/83. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 133. N. STAUDER. 276. N. Haciz imkanı kredi için ancak sınırlı hallerde mümkün olabilecektir. 630 . N. 111). Kreditrecht. Kreditrecht. uygunluk gibi şartların gerçekleşmesi ve özellikle konuya bağlı kredilerde bankanın nakil onayı gibi teminat gösterilmesine veya haczine onay vermesi gibi durumlarda teminat gösterme veya haciz mümkündür. Kredinin çekilmesine izin verme sözleşmede üçüncü şahıs lehine şart olarak düzenlenebilir. N. 630.1/83. kredinin iadesini kredi alandan talep etme hakkına sahip olmaya devam edecektir (BK. 277. Kredi açma sözleşmesi kişisel özelliklerin dikkate alındığı güven esaslarına göre kurulan bir sözleşme olduğu için kredi ile ilgili talep hakkının haczi veya rehni içinde aynı sınırlamalar geçerlidir. 277. AVANCINI/IRO/KOZIOL. bu durumda tüm haklar ve borçlar kredi alan taraf olarak bu kişiler için geçerli olur88. HOPT/MÜLBERT. STAUDER. N. bu durumda ödeme kredi açılan kimseden başkasına yapılacak ancak banka. müşterinin kredisinin haczi durumu her zaman için bankaya haklı nedenle fesih veya aciz sebebiyle kredi temininden kaçınma ve fesih imkanı verir89. 136 vd.

HOPT/MÜLBERT.33 E) Güven Unsuru Karşılıklı güven kredi açma sözleşmesinin sübjektif yönüdür. . Banka. Sözleşmeye konacak özel bir hükümle rehinlerin kredi alanın ölümünden sonraki kredi kullanımlarını da karşılayacağı. müşterinin kişiliği önemlidir. s. Güven ilişkisi sözleşmenin kurulması için lüzumlu. 53. sözleşmede belirlenen çerçevede ve talep zamanında kredi verileceğine güvenmekte ve işlerini buna göre planlamaktadır. Kredi Açma Sözleşmesi. bu konuda açık bir hüküm olmaması halinde kredi açma sözleşmesi yorumlanarak bir sonuç çıkarılabilecektir91. 248 YÜKSEL. Kredi alanın şahsına duyulan güvenin etkisi sonucu sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa. mirasçıların da kredi alabilecekleri kararlaştırılabilir. N. Karşılıklı güven tüm kredi ilişkisini kapsar ve bu yolla takip eden münferit kredi işlemleri üzerinde de etkili olur. müşterinin güvenilirliğini belirlemek için yapılmaktadır. müşterisinin kredi konusundaki yeterliliğini incelerken müşterinin maddi ve manevi özelliklerini dikkate alabilir. 614. Özellikle günümüz ticari hayatında kredi işlemleri ile ilgili tüm talepler genelde ayni teminatlarla güvence altına alınmakta ise de müşterinin ödeme gücü ve niyeti önemini korumaktadır. Kreditrecht. Tüm kredi açma sözleşmelerinde mevcut kredi değerlendirilmesi. iade zamanı geldiğinde kendisine iade edileceğine güvenerek müşteriye aktarmaktadır. Karşılıklı güven ilişkisinin kredi açma sözleşmesinde önemli bir yeri olmakla beraber sözleşmenin bir unsuru olarak görülmemektedir. kredi alan. kredi alanın ölümü ile kredi kapanır. Kredi alana karşı güven konusunda yapılacak hata önemli olmakla beraber genelde bu hata saik hatası sayılmaktadır90. N. 23. banka ise bu mali imkanı daha sonra. s. psikolojik ve gerçek bir ön şart olarak kabul edilmektedir. 90 91 CANARIS. karşılıklı güven esaslı bir unsur olmamakla beraber hiçbir etkinliği veya bağlayıcılığı olmayan sıradan bir sebep de değildir. STAUDER.

Bankanın üçüncü kişilere karşı üstlendiği sorumluluğun karşılanması borcu. aval gibi kredi işlemlerinde yapılan ödemenin karşılanması ve bunların ücretleri ilgili şartlar kredi açma sözleşmesi kapsamında düzenlenir. Kabul ve Aval kredisi işlemlerinde de müşteri senet sorumlusu sıfatıyla bankanın yaptığı ödemeleri karşılayacaktır. Kreditrecht. tasfiye borcu olarak kabul edilebilecektir. Sorumluluk sebebiyle bankaca yapılan ödemelerin kredi alan tarafından karşılanması borcu ise esas olarak bir tür hukuki sorumluluk sebebiyle tazminat veya tasfiye borcudur ve kredi açma sözleşmesinin esaslı ve kurucu unsuru değildir. s. 324. Sorumluluk kredilerine ilişkin müşterinin krediyi karşılama borcu her zaman için kredi açma sözleşmesinin unsurları arasında sebepleri ile birlikte düzenlenir. banka garantileri. 54. s 160. Nakdi kredilerde iade borcu. senet borçlusu veya senet için teminat veren kişi sıfatıyla gerçekleşebilecek ve bu şekilde kredi borcunun iadesi yapılacaktır. Kredi Açma Sözleşmesi. 211. . 259 vd. İade borcunun sebebi münferit kredi işlemlerine göre farklılıklar gösterir. nakdi olmayan kredi işlemleri ile doğar ve sebebi doğrudan kredi açma sözleşmesi olmasa da onun kapsamında kredi talebi ile meydana gelen bir kredi işleminin kapatılmasıdır92. Senet iskontosu şeklinde kredi işleminde. kredi alanın sorumluluğu sözleşme şartları yanında. HOPT/MÜLBERT. bunun şekil ve kapsamı. YÜKSEL. s. 92 STAUDER. HUBNER. nakdi kredilerde paranın iadesi. kredi işlemi bir para ödüncü ise bu iadenin kapsamı kredi açma sözleşmesi yanında para ödüncüne ilişkin hukuki düzenlemelerde kıyasen uygulanarak belirlenir. NUISSL. German Banking.34 F) Kredi Alanın İade ve Karşılık Bedel Taahhüdü Kredi açma sözleşmesinde müşterinin karşılık borçlarının niteliği ve kapsamı tartışmalıdır. 19. Kredi açma sözleşmesi kapsamında iade borcu. tasfiye borcu olarak kabul edilmektedir. HEERMANN. 245. nakdi olmayan kredilerde bankanın yaptığı ödemenin karşılanması borcu birbirinden farklı nitelik gösterir ve ayırt edilmesi uygun olacaktır. s. N. Kredi karşılığı faiz ve komisyon gibi ücretlerle. N. Para ödüncüne ilişkin kredi işlemlerinde iade borcu ödünç sözleşmesine ve iade borcuna ilişkin hukuki nitelemelere göre yan borç.

35 Kredi açma sözleşmesinde karşılık ücretler genelde faiz. HEERMANN. ( Yazarlar. 55. SCHOEN. s. 157. 259 vd. 178. NUISSL. N. kabul komisyonu gibi. N. 95 STAUDER. s. 33. s. N. 322. 3. hazır bulundurma komisyonu ve gayri nakdi kredilere ilişkin diğer komisyonlar şeklinde düzenlenir. onun açılmasıyla da belirlenebilecektir97. 33. Faiz ödeme borcu kredi açma sözleşmesi çerçevesinde kredi kullandırmanın karşılığıdır ancak faizin münferit kredi işlemi şeklindeki para ödüncünün karşılığı olduğu kredi açma sözleşmesinin ise tam bir karşılığı olamayacağı ancak edim bağlılığı ve tasfiye yönünden birlik gösterebileceği de savunulmaktadır96. kredi tahsisinin ve verilmesinin gerçek anlamda karşılığıdır ve hukuki dayanaklarını münferit işlemde değil doğrudan kredi açma sözleşmesinde bulur. vazgeçilmez bir özelliği olmadığı genel olarak kabul edilmektedir94. kredi açma sözleşmesinin kurulmasının. Kredi açma sözleşmesi kapsamındaki kredi tahsisi bir bankacılık işlemi olarak çoğu zaman değişik şekillerde bir ücret karşılığında gerçekleştirilir ve bu tutar krediyi hazır bulundurmanın karşılığı ve sözleşmenin bir unsurudur93. s. German Banking. 322. 613. HUBNER. CANARIS. 212. 157. s. Komisyon ve kredi tahsis ücreti. HUBNER. 212. s 157. s. N. German Banking Law. s. ancak bu ücretin kredi açma sözleşmesinin asli. HEERMANN. NUISSL. Özellikle para ödüncü ve iskonto şeklindeki kredi işlemlerinde banka. BARCHEWITZ.. müşterinin her talebinde ödenmek üzere belli bir miktar parayı hazır bulundurmaktadır. ödünç faizi. Kreditrecht. BARCHEWITZ. LOMBARDINI. aval provizyonu. ancak münferit kredi işlemlerinin karşılığını oluşturabilir. 254 HUBNER. Kreditrecht. bankanın ücretlerini beraberinde getireceğini. STAUDER. 531 N. s. 132. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen ve kredi ücreti olarak tanımlanan faiz komisyonlar kredi açmanın ve kullandırmanın karşılığını oluşturan edimlerdir aralarında karşılıklılık ve değişim ilişkisi vardır (synallagma). 639. ) 97 96 HOPT/MÜLBERT. 68 vd. CANARIS. 434. German Banking Law. 133.( Stauder’in eserinden alınmıştır. s. 178. 93 94 STAUDER. HOPT/MÜLBERT. kredi açma sözleşmesinde açıkça belirlenmesi şart değildir. . Hazır bulundurma sebebiyle müşteri kredi kullanmasa bile belli bir miktar hazır bulundurma ücreti ödeme borcu altına girebilmektedir. N. Kredi açma sözleşmesinin genel çerçeve niteliği sebebiyle ücretlerin. s. AESCHLİMANN. SCHOEN. N. s. bu durum kredi açma sözleşmesine iki tarafa borç yükleyen sözleşme niteliği verir95. s. bireysel krediye göre. ALLEN. Yazara göre Ücret olarak belirlenen edimler kredi açma taahhüdünün karşılığını oluşturmaz.

N. münferit krediler ve ifa şekilleri hakkında görüşmeler. kredi türlerinin açıkça kararlaştırılması şart değildir. Ön görüşmeler hukuken bağlayıcı nitelikte değildir. faiz veya iskonto bedeli ödeme borcu doğar ve tüm bunlar kredi açma sözleşmesine göre kredi kullandırmanın karşılığıdır. Kreditrecht. Bununla birlikte açık bir kredi kullandırma vaadinin bulunmaması sözleşmenin ancak bunların kredi açma sözleşmesinde açıkça belirlenmesinin şart olmadığını. genel işlem şartları konusunda müşterinin bilgilendirilmesi gibi ileri görüşme aşamaları dahi kredi açma sözleşmesinin kurulduğunu göstermez.36 Nakdi bir ödeme niteliğindeki para ödüncü. ayrım prensibinin geçerli olduğunu belirtmektedir. Aval. teminatların belirlenmesi ve sağlanması. oranı taraflar arasındaki anlaşmaya göre değişen komisyonla birlikte. 252 . Görüşmeler kredinin verilip verilmeyeceği. kabul veya banka garantileri gibi doğrudan nakit devri içermeyen. banka tarafından üçüncü şahıslara karşı sorumluluk üstlenilmesi kapsamındaki kredi işlemlerinde ise karşılık bir miktar komisyon olarak belirlenir. krediye ait hesap açılması ve kredi için cari hesap sözleşmesi yapılması. müşteriye karşı kredi kullandırma taahhüdü altına girmesidir. ) 98 HOPT/MÜLBERT. bu tür unsurlar kararlaştırılmamışsa sözleşmenin yorumlanması yoluyla tespit edilirler ve sorumluluğun kapsamı münferit işleme göre de belirlenebilir. Kredi açma sözleşmesinin genel çerçeve niteliği bağımsız yükümlere izin vermektedir. Kredi açma sözleşmesinin kurulmasına ilişkin görüşmeler müşterinin kredi talebinde bulunması ile başlar ve bankanın kredi kullandırma borcu altına girmesi ile tamamlanır. Sözleşmenin süresi. iskonto gibi kredi işlemlerinde. Kredi yeterliliği konusunda banka tarafından yapılan incelemeler. G) Tarafların Anlaşması Kredi açma sözleşmesinin varlığı için asli unsur bankanın. ancak müzakere aşamasındaki sorumluluğa ( culpa in contrahendo ) ilişkin taleplere imkan verebilir98. bireysel krediye göre de belirlenebileceğini hatta ona bağlı olarak da doğabileceğini. verilecekse bunun şartlarını belirlemeye yöneliktir.

kredi açma sözleşmesinde esaslı unsurlar krediyi hazır bulundurma ve kullandırma vaadi ve karşılık bedellerdir. Genel olarak kabul zamanı sözleşmenin banka tarafından onaylandığı. N. bu tür işlemlerin yorumu ile sözleşmenin kurulduğu tarih belirlenir. 1 kapsamında gerçekleşecektir. HUBNER. bu durumda sözleşmenin kuruluşu genel ve şartlar ve müşterinin talebi dikkate alınarak kredi açma sözleşmesinin yorumu ile tespit edilir. 249.620. . BK m 22 hükmüne göre buna engel bir durum yoktur. kredi alanın tek başına sözleşme kurabilmesi için tam ehliyetli olması lazımdır. bu şekilde açık yazılı bir sözleşme yoksa banka tarafından kısmen dahi olsa kredinin verilmeye başlandığı zamandır. Bankanın sözleşme hükümlerine göre yapacağı ifa genel olarak müşterinin talebinde ve kredi sözleşmesinin kurulmasına ilişkin müzakere safhasında belirlenir. Kredi açma sözleşmesi iki tarafa borç yükleyen niteliktedir. Hukuku işlemlerin kuruluşu hakkında Borçlar Kanununda düzenlenen genel hükümler kredi açma sözleşmesine de uygulanır. German Banking Law. s. Kredi açma sözleşmesinin kurulması için tarafların tüm esaslı noktalar üzerinde anlaşmaları lazımdır. Kreditrecht. bununla beraber bireysel olaylarda müşteri talebinin kredi veren banka tarafından hangi anda kabul edildiğinin tespiti bazı zorluklar gösterebilir. HOPT/MÜLBERT. Taraflar bu şekilde asıl sözleşmeyi kurabilecekleri gibi ileride kredi açma sözleşmesi kurmayı amaçlayan bir ön sözleşme de yapabilirler. bu sebeple zımni iradelerle münferit 99 CANARIS. Kredi alanın hukuki işlem ehliyetine sahip olmaması halinde sözleşmeyi kanuni temsilcisi kurabilir. sınırlı ehliyetsizler kanuni temsilcilerinin rıza veya onayı ile sözleşmeyi kurabilirler. Sözleşmenin kuruluş BK m. diğer sözleşmeler gibi icap ve buna uygun kabul beyanıyla kredi açma sözleşmesi kurulur. Genel sözleşme kuramı şekil şartına bağlı olmayan sözleşmelerin kurulmasında zımni iradeleri kabul eder. 157.37 yorumlanması sırasında onu bir ön sözleşme veya norm sözleşmesi haline getirebilir99. N. Sözleşme süresi ve kredi limiti belirlenmemiş olsa bile kredi veren tarafından yerine getirilecek kredi kullandırma taahhüdünün varlığı halinde geçerli bir kredi açma sözleşmesi kurulmuştur.

iki sözleşme arasında ayrımın ancak tarafların kararlaştırması halinde mümkün olacağını belirtmektedir.( Stauder ‘dan naklen ) SCHÖNKE. HUBNER. 2745 vd. hatta kredi açma sözleşmesinin mutlak anlamda bir cari hesap sözleşmesini beraberinde getirdiğini104. 249. Karşılıksız çekin ödenmesi. Bir kısım yazar. Adolf. garanti verilmesi. 157.323.619. N. N. kredi kullandırmanın sözleşmede belirlenen süre ve limit dahilinde bir defada olabileceğini102.) 104 . 5. Die Einwirkung der Konkursöffnung auf Krediteröffnungs und Kontokorrentverträge. BAUMBACH/DUDEN. Zürich 1956.38 kredi sözleşmelerinin kurulması ve yürümesi mümkündür. GUHL. JW 1934. N. ( Stauder’in eserinden alınmıştır. Das Schweizerische Obligationenrecht. H) Süreklilik Unsuru Kredi açma sözleşmesinde bankanın asli borcu olan kredi vermenin kullandırılma şekli de tartışma konusu olmuştur. limit dahilinde tekrar eden birbirini takip eden. Kredi açma sözleşmesi bakımından özellikle bir kredi limitinin belirlenmesi tipik unsur olduğundan kredi alan için bu unsurun ve kredi açma sözleşmesinin varlığını ispat yükü doğar100. bir kısım yazar ise ayrı bir sözleşme ve bu konuda bir düzenleme olmasa da süre bitiminden önce kısmi ödemeler yapmak şartıyla. German Banking Law. s. 157. s. HOPT/MÜLBERT. Diss. s. HUBNER. 6. kredi kullanımlarının mümkün olacağını süreklilik veya dönerlik olarak adlandırılan bu imkanın kredi açma sözleşmesinin karakteristik özelliği olduğunu. 249. Die Sicherung des Bankkredits. ) ( Yazar burada kredi açma sözleşmesinin mutlak anlamda bir cari hesap sözleşmesiyle bağlantısı bulunduğunu. s. N. German Banking Law. bir kısım yazar ise bu imkanın sözleşmede veya sonraki münferit krediler temel alınarak yada onlar verilirken 100 101 102 103 CANARIS. kabul ve aval gibi işlemler bu şekilde zımni iradelere örnek oluştur ancak bu sözleşmelerin kurulmuş olması tarafların zımni iradesi ile bir kredi açma sözleşmesinin sorumluluğu altına girdiklerini mutlak anlamda göstermez. HOPT/MÜLBERT. KADERLİ.. Theo. Kredi açma sözleşmesinin varlığı belirlenemezse sorumluluğun kapsamı ve genel şartlar münferit kredi işleminin kapsamına göre belirlenebilecektir101. Bern 1938. Rudolph. 406. Aufl. yani tekrar eden talep imkanının hatta cari hesap sözleşmesi niteliğinin kredi açma sözleşmesinin yapısından kaynaklanan bir özellik olduğunu103.

Sözleşmenin tarafları şekil şartını ispat vasıtası olarak kabul etmişlerse buna aykırılık sözleşmenin hükümsüzlüğü sonucunu meydana getirmez. 257. German Banking Law. 1628. HOPT/MÜLBERT. Tekrar eden talep imkanı kredi açma sözleşmesi devamlılık göstermesini sağlayan önemli bir unsurdur. HUBNER. 266 . TANDOĞAN. SCHÄRER/MAURENBRECHER. N.39 düzenlenebileceğini yani tekrar eden talep imkanının kredi açma sözleşmesinin mutlak karakteri ve unsuru olmadığını kabul etmektedir105.353. N. TUNÇOMAĞ. 52. 108 EREN. bu şekilde kredi kullandırma taahhüdünde süreklilik oluşmaktadır. sözleşme belirli veya belirsiz süreli yapılabilir. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 673. s. Kredi açma sözleşmesinde bankanın yükümlendiği kredi açma ve kullandırma taahhüdü ve fiilen krediyi kullandırması esasen sözleşmeye süreklilik sağlayan bir niteliktir106. s. her iki halde de kredi alan sözleşme süresi sona erinceye kadar kararlaştırılan krediyi limit dahilinde tekrar kullanıp geri ödeyebilir. Belirlenen limit dahilinde farklı türde kredilerin aynı anda alınması ve farklı zamanlarda ödenerek tekrar yararlanılması mümkündür107. 264 vd. AVANCINI/IRO/KOZIOL. V) Sözleşmenin Şekli Kredi açma sözleşmesi diğer isimsiz sözleşmeler gibi kanunda düzenlenmemiştir ve bu sebeple sözleşmenin şeklini belirleyen bir hüküm de yoktur. s. s. s. 154. Taraflar kanunen şekle bağlanmamış bir sözleşmenin geçerliliğini şekle bağlayabilirler..1/79. 33-52. German Banking Law. s . 153.. N. HOPT/MÜLBERT. Dönerlik imkanı müşterinin krediyi geri ödemesi ile sözleşmenin sona ermemesini sağlar. HUBNER. 875. ihtiyacına göre her seferinde farklı veya aynı türden krediler alabilir.171 vd. s. bu durumda sözleşme bu şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz108. Kanunda açık bir düzenleme olmadıkça sözleşmenin geçerliliği bir şekle bağlı değildir ( BK m 11 ). N. 246. CHRIST. s.332. s. STAUDER.1/79. CANARIS. N. 105 STAUDER. Kreditrecht. 106 107 TEKİNALP. s.

HOPT/MÜLBERT. 156. EREN. N. devri. değiştirilmesi. N. 111 . HUBNER. senet kabulleri. bunun dışında kalan kesin deliller olan. s. 351. Kreditrecht. German Banking Law. N. s. 249. HUBNER. ertelenmesi amaçlı hukuki işlemlerin yapıldıkları zamanki miktar ve değerinin dört yüz milyon Türk Lirasını geçmesi halinde senetle ispat edilmesi lazımdır. 288 hükmünce bir hakkın doğumu. German Banking Law. 619. yemin. Şekil şartı ispat bakımından önemli olmakla birlikte sözleşmenin geçerliliğine etkili değildir. Burada söz konusu olan senet kesin delillerin en önemlisidir. N. Kreditrecht. CANARIS. Ankara 1997. Belli tutarda nakdi kredi kullanımlarına izin. 251. 156. CANARIS. kredi alana belli bir limit dahilinde bir hesap üzerinden kredi tahsisi zımni iradelerle kurulmuş bir kredi açma sözleşmesinin varlığını gösterebilmektedir111. s. 620. teminat verilmesi. Medeni Usul Hukuku. tarafların zımni iradesiyle kredi açma sözleşmesinin kurulabileceği kabul edilmektedir110.40 Kredi açma sözleşmesinin geçerli olarak kurulabilmesi için kanunen bir şekil zorunluluğu yoktur ancak HUMK m. 109 110 KURU/ASLAN/YILMAZ. bu ispat kuralı fiilen sözleşmelerin senetle yapılması lüzumlu kılmaktadır109. HOPT/MÜLBERT. kesin hüküm ve ikrarda kesin delil anlamındadır ve bu hükmün kapsamına girer. 249. s.

1. maddelerinde düzenlenen karz akdi hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmektedir. s. I) Nakdi Krediler Nakdi krediler bankanın müşterisine nakden Türk Lirası veya döviz cinsinden kullandırdığı krediler olup üç şekilde kullandırılabilmektedirler: A) Karz Şeklinde Kullandırılan Krediler Kredi tutarının tamamının bir defada veya kısmi olarak nakdi şekilde ödendiği kredi sözleşmeleridir. 127. Günümüzde tüketici kredileri genelde bu şekilde verilmektedir. ciro kredisi gibi sözleşmeler ise gayrı nakdi kredi sözleşmeleri olarak isimlendirilmektedir112. maddede 112 113 KAPLAN. karz sözleşmesi. HUBNER. kefalet kredisi. Banka Sözleşmeleri Hukuku. Bu tür kredilere Borçlar Kanunu'nun 306-312.41 § 2) MÜNFERİT KREDİ TÜRLERİ Banka kredileri nitelikleri bakımından nakdi ve gayri nakdi şeklinde ikili bir ayırıma tabi tutulmaktadır. Ankara. 1996 s. C. bu krediler genel kredi açma sözleşmesine bağlı olarak verilebildiği gibi ayrı münferit sözleşme şeklinde banka müşterilerine verilebilmektedirler. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. leasing sözleşmesi. 1667. ERTAN. Kredi tutarı önceden belirlenen vadede bir defada veya taksitler halinde faizi ile birlikte tahsil edilerek tasfiye edilir. aval kredisi. Banka teminatları olarak da adlandırılan banka teminat mektupları. Bu kredilerin verilmesi banka ile müşterisi arasında bir ticari karz meydana getirmektedir113. İbrahim. s. kıymetli evrakın ıskontosu ve iştirası için yapılan kredi sözleşmeleri. akreditif sözleşmesi nakdi kredi sözleşmeleri olarak kabul edilmektedir. 157. . 65. ERTAN. kabul kredisi. s. s. Uygulamada bu tarz verilen krediye sabit vadeli para ödüncü adı verilmektedir. Borçlar Kanununda karz akdi 306. 1667. senet ve emtia avansı kredisi sözleşmesi. faktoring sözleşmesi. German Banking Law. Bu sözleşmeler içinde cari hesap sözleşmesi kredisi.

onun kapsamında bazı sözleşmelerin yapılmasına neden olmuştur. B) Cari Hesap Şeklinde Kullandırılan Krediler Kredi açma sözleşmesi yaygın bir bankacılık sözleşmesi olarak müşteri ve banka arasındaki genel iş ilişkilerini düzenler ve kapsamına alır. Das neue Schuldrecht. GUGGENHEIM. karz sözleşmesinde ödünç veren. Darlehens und Kreditrecht nach dem Schuldrechtsmodernisierungsgesetz. Cevdet. 312 N. PALANDT/PUTZO. KOHTE. München 2003. 647. Kredit und finanzierte Geschäfte nach neuem Schuldrecht ( BGB § 488-490). 1641vd. ( BGB § 488-490). 1642. Der Darlehensvertrag. Wolfhard/MICKLITZ. 7. ödünç alan da aynı miktar ve nitelikte şeyi iade etmeyi taahhüt etmektedir114. s. bir miktar para veya bir misli şeyin mülkiyetini belirli bir süre için ödünç alana geçirmeyi. Kredi açma sözleşmesi ile birlikte YAVUZ. PALANDT/PUTZO. 778. s. 10/2002. m. § 488 N. İstanbul 2002. Dagmar. § 488. Ticari hayatın ihtiyaçları kredi açma sözleşmesine ek olarak. Hans/ROTT. 96. bir miktar paranın yahut diğer bir misli şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse dahi buna karşı miktar ve vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle mükellef olur" denmek sureti ile tarif edilmiştir. s. PALANDT/PUTZO. s.42 "karz. REİSOĞLU. ödünç verilen şeyin ödünç alana teslimi ile bu şey üzerindeki mülkiyet hakkının ödünç alana geçtiği kabul edilmektedir115. bir akittir ki onunla ödünç veren. 65. Matthias. s. 35/2001. 312 N. s. GUGGENHEIM. KÖNDGEN Johannes. 96. § 488 N. ödünç veren sözleşmenin sona ermesi durumunda sadece şahsi hakka dayanarak bir iade talebinde bulunabilecektir. 1-7.. 583. s. Kanun'un tarifine göre. Stefan. JURA. 386. Armin. s. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. s. Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler. Sözleşme eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme niteliği taşır ancak bankaların müşterilerine sabit vadeli para ödüncü şeklinde kredi vermelerine ilişkin sözleşmeler müşterinin faiz ödemesi şartını içerir ve bu da müşterinin karşı edimi olarak kabul edilmekte ve bu sebeple karz şeklindeki kredi sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme haline gelmektedir117.675. Karz sözleşmesi hukuki nitelik bakımından borç doğuran ve rızai bir sözleşmedir116. 67. Klaus/WILLINGMANN. COESTER. Kompaktkommenter. Anne/RÖCKEN. 362. 2 . KÖNDGEN. Ödünç alanın kendisine verilen şeyi tüketebileceği. ( BGB § 488-490). BKR. s. 2/2001. BECKER. BECKER. WM. Peter/TONNER. 2 117 116 115 114 TUNÇOMAĞ. RÄNTSCH. Jürgen/MAİFELD. GRUNDMANN. Das neue Schuldrecht. s. m. s. Darlehen. ( BGB § 488-490) Berlin 2001. jan/GÖRİNG.

BARCHEWITZ. s. kredi alana belli bir limit çerçevesinde tekrar eder şekilde kredi kullanabilme. Tekrar eden talep imkânı veren ve kredi açma sözleşmesine bağlı olarak yapılan kredi işlemlerinde her bir talep ve kredi işlemi yeni bir münferit işlem ve bağımsız ifa kabul edilirken. uzun zamana yayılmış çok sayıda kredi talebi ve kredi verme şeklinde ifa fiillerinden oluşur. sınırlamaları içeren özel bir muhasebeye dayanır. s. Kredi alanın yükümlülükleri ve bunların vadesi esas olarak kredi açma sözleşmesinde düzenlenir ancak kredi açma sözleşmesinin STAUDER.43 kurulan bu sözleşmelerden biri cari hesap sözleşmesi ve bu cari hesaba bağlı olarak tekrar eder şekilde kredi kullandırma şartıdır. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. Kredi açma sözleşmesine dayanan kredi temini işlemleri genelde tek bir ifa ile sona ermez. Kredi açma sözleşmesi. 65. ödemelerin karşılıklı denkleştirilmesi gibi işlemler temel kredi ilişkisine. s. 257. . cari hesap sözleşmesi ise kredi işlemlerinin ifasını özel şekilde düzenler. s. sadeleştirme imkanına sahip olurlar. HOPT/MÜLBERT. N. 101. onun şartlarına uygun olarak verilecektir119. fazla sayıda birbiri ardınca para talep edebilme imkânı verir. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. 119 118 CANARIS. 171. Kredi ifası cari hesap sözleşmesi ve kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet eder ve aynı zamanda bu ifa yöntemi müşterinin borç durumu hakkında bilgi alınmasını kolaylaştırır118. 65. 672-673.. bu tür tekrar eden kredi işlemlerinden farklı olarak cari hesaba dayanan kredi işlemlerinde işlem ayrılığı yoktur. Taraflar cari hesap sözleşmesi yoluyla kredi açma sözleşmesinin zamana yayılmış tedrici talep ve ifalarını düzenleme. Dönerli. tüm yükümlülükler ifa edildiği sürece. Cari hesap sözleşmesi belli dönemlerde denkleştirmelerin yapıldığı. N. hukuken kendisinden bağımsız nitelikte olan cari hesap sözleşmesinin temelini oluşturur. Kredi işlemleri cari hesap üzerinde işlemekte ise de ödemelerin sebebi ve kredi verme. Bu sürekli yenilenen kredi imkânı. kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. iskonto ve kabul kredisinde de mümkündür. konusunu oluşturan nakdi kredi ise mevcut kredi açma sözleşmesi ilişkisine dayanarak. tekrar eden talep imkânlı kredi işlemlerinin bir uygulama türü olan bu düzenleme. Kreditrecht.

söz konusu kredi verme işleminde kredi müşterisinin banka karşısında alacaklı duruma geçmesinin söz konusu olmadığını kabul etmektedir. maddesinde "iki kimsenin para. YKD. Bu görüşü ileri süren yazarlar.1989 286/493. cari hesap şeklinde çalıştırılan kredi sözleşmelerinin karz akdi olarak nitelendirilemeyeceğini zira karz akdi çerçevesinde bankanın müşterisine Yarg. 20. Banka uygulamasında nakdi krediler çok büyük ölçüde cari hesap sözleşmelerine dayanmaktadır.03. Hukuk Genel Kurulu da vermiş olduğu bir kararda banka ile müşterisi arasında hesabı cari şeklinde yapılan sözleşme uyarınca gerçekleştirilen işlemler sonucunda müşterinin hiçbir zaman alacaklı duruma geçmediğini ve bu halde ortada gerçekte bir cari hesap sözleşmesi değil. maddesinde düzenlenen cari hesap tanımına uymadığını.02. Ancak doktrinde. bankaların müşterilerine tahsis ettikleri kredilere ilişkin hesapların Türk Ticaret Kanunu'nun 87. s. fıkrasında ise cari hesap mukavelesinin yazılı olması gerektiği aksi takdirde anılan sözleşmenin geçersiz olacağı düzenlenmiştir.1978 1977/11-213-1978 856.44 devamı halinde cari hesap sözleşmesinde de bu tür düzenlemelerin yapılması mümkündür. Yargıtay'ın cari hesapta mutlaka tarafların birbirlerinden karşılıklı olarak alacaklı ve birbirlerine borçlu olmaları gerektiği şeklindeki görüşü kabul görmemekte ve tarafların bir kredi sözleşmesini cari hesap olarak işletme konusunda iradelerini birleştirmek suretiyle cari hesabın hukuki sonuçlarını kabul etmeleri ve kredi sözleşmesini cari hesap şeklinde çalıştırmaları halinde ortada karz akdinden farklı bir akdin mevcut olduğunu kabul etmek gerektiği savunulmaktadır. Yargıtay. s. Müşteri nakde ihtiyacı oldukça bu hesaptan kredi çekmek. c. HGK.HD. 11. hizmet ve diğer hususlardan dolayı birbirlerindeki alacaklarını ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem zimmet ve matlup şekline çevirerek hesabın kesilmesinden çıkacak bakiyeyi isteyebileceklerine dair bulunan mukaveleye cari hesap mukavelesi denir" şeklinde verilmiştir. V. ALTAN.10. 461. Söz konusu maddenin 2.140 120 . Kredi müşterisine bir veya birden çok cari hesap açılır. karz akdinin varlığının söz konusu olduğuna karar vermiştir120. mal. nakit imkanı olduğunda da geri ödeme yapmak sureti ile krediyi kullanır. borçlu cari hesabı olarak adlandırılan. Cari hesabın tarifi Türk Ticaret Kanunu'nun 87.

bu tür bir ilişkinin uzun yıllar boyunca sürebileceğini belirtmektedirler121. Kredi alanın belli bir talep anında faiz ve diğer ücretlerin toplanmasıyla oluşan cari hesaptaki borç durumu sözleşme de belirlenen sınırı aşmış ise bankanın ifa yükümlülüğü ortadan kalkacaktır122. s. Kredi açma sözleşmesinde ifaya yönelik işlemler cari hesap şeklinde işlediğinde de bankanın yükümlülüğü kredi açma sözleşmesinde belirlenen limite göre belirlenecektir. Halil. HOPT/MÜLBERT. komisyon gibi karşı ifaları da dikkate alınacak ve bu borçlunun hesap durumunu gösterecektir. aynı zamanda hesap durumunu belirler özellikle banka için müşterinin taleplerinin karşılanma durumunu ve talep edebileceği kredi tutarının belirlenmesini sağlar. ifa ve karşılık bedeller bağımsız olarak ödenir. Haluk. Kara Ticaret Hukuku Umumi Hükümler. Olağanüstü sebepler kredi açma sözleşmesinin de sona ermesine sebep olmuşsa artık sona erme tarihinden sonra yeni kredi verme borcu ortadan kalkar. Cari hesap sözleşmesi karşılıklı borçların talep ve ifasının bir tür ertelenme şeklidir. 239 vd. Kreditrecht. C. olağanüstü sebeplerle fesih yoluyla. Cari hesap sözleşmesi tarafların anlaşması. 257 .. 85 122 121 STAUDER. BATIDER.45 ödünç verdiği meblağın müşteri tarafından bankaya geri ödenmesi halinde banka ile müşteri arasındaki akdi ilişkinin sona erdiğini oysa tarafların kredi verme işleminin cari hesap şeklinde yürütülmesi konusunda anlaştıkları hallerde müşteri ödünç aldığı meblağı tam olarak geri ödese dahi taraflar arasında yeni bir kredi sözleşmesi yapmaya gerek olmaksızın müşterinin kredi limiti içinde kalmak kaydıyla tekrar kredi kullanabileceğini ve bu şekilde aldığı miktarın zimmet ve hesaba yatırdığı paranın ise matlup olarak kaydedileceğini. 1. 171. 2. ARSLANLI. s. TANDOĞAN. Cari hesap sözleşmesi aynı zamanda tarafların karşılıklı taleplerinde uzlaşmanın sağlanmasına yardımcı olur. Bankaların Cari Hesap Suretiyle İkrazat Mukavelelerinin Hukuki Mahiyeti. N. S. s. 1963. Cari hesapla birlikte sona ermeyen kredi ilişkisi sözleşmede belirlenen süreye kadar devam eder. İstanbul 1960. ancak bu kredi limiti ile birlikte borçlunun faiz. kredi ilişkisi etkilenmeksizin sona erdirilebileceği gibi onunla paralel olarak ta sona erdirilebilir. Kredi verme işlemleri kredi açma sözleşmesinde belirlenen süre dahilinde ifa edilecektir.

sözleşmede belirlenen sürede. kabul gibi bankanın üçüncü kişilere karşı sorumluluk altına girdiği kredi işlemlerinde ise bu kredi işlemi sebebiyle uğranılan kayıpları. Bu tür kredi işlemlerinde kredi verme borcunun varlığı için kredi açma sözleşmesinde belirlenen kredi sınırının aşılmamış olması lazımdır. 20. . Kredi talebine bağlı olarak gerçekleşecek kredi temini normal kredi açma sözleşmesinden farklı değildir. kredi alan bu borçlarını vadesinden önce ödemek zorunda değildir. Kabul ve iskonto işlemlerinde. Olağanüstü sebepler kredi açma sözleşmesinin de sona ermesine sebep olmuşsa artık sona erme tarihinden sonra yeni kredi verme borcu ortadan kalkar Dönüşümlü veya dönerli kredi olarak adlandırılan kredi işlemleri de genelde cari hesaba bağlı olarak kullandırılır. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. ifa ve karşılık bedeller bağımsız olarak ödenir.46 Cari hesapla birlikte sona ermeyen kredi ilişkisi sözleşmede belirlenen süreye kadar devam eder. aval. ödemeleri karşılama borcu altındadır. talebin kabulü. kredi sınırının aşılıp aşılmadığı bu tutarların düşülmesiyle belirlenir. kararlaştırılan belli bir limit dahilinde tekrar eder şekilde kredi verme borcu altına girer. 165. eğer sözleşmedeki sınır tamamlanmamışsa ifa ile sona ermez. s. kredi alan tarafından yapılan ön ödeme niteliğindeki kısmi geri ödemeler de hesaba katılır ve kredi borcundan düşülür. Kredi limitine bağlı olarak açılan kredilerle birlikte müşterinin de karşılık ödeme borcu artacaktır. sadece kullanmış olduğu kredilerin faiz ve komisyon gibi karşılıklarını ödeme. Dönüşümlü kredi işlemlerinde iade ve karşılık ödeme borçlarının ifası her zaman için mümkün olmakla beraber. para ödünçlerinde belirlenen şekilde kısmi ödeme yapma. bu durumda banka kredi açma sözleşmesi kapsamında. talep edilen kredi tutarları kredi sınırına ulaşıncaya kadar devam eder asli borç olan kredi kullandırma borcu da bu kapsamda devam eder123. 76 STAUDER. banka garantileri. s. AESCHLİMANN. Geri ödeme veya sorumluluğu karşılama borcu 124 dönüşümlü kredi işlemlerinin devamı için ön şart niteliğindedir . Banka kredi açma sözleşmesinde belirlenen sözleşme süresi tamamlanıncaya kadar kedi vermekle yükümlüdür. bu borcun devamı için kredi alan. s. karşılama borcu kural olarak senetlerin vadesinde doğar. Bankanın borcu. şartları ve 123 124 .

Bu kurallar bugün kısaca UCP 500 olarak anılmaktadırlar. Milletlerarası Ticaret Odası tarafından hazırlanan Akreditifler için Yeknesak Adet ve Tatbikat Kuralları adı altında ilk defa 1933 yılında yayınlanmıştır. ithalatçının talimatına dayanarak. ihracatçıya ödeme yapacağını veya ihracatçı tarafından keşide edilen poliçeleri kabul veya iştira edeceğini ihracatçıya karşı yazılı olarak taahhüt etmesi olarak tarif edilmektedir. belirli bir süre ve belgeler karşılığında ve öngörülen şartların yerine getirilmesi kaydıyla. ihracatçıya akreditif açtığı vakit ona karşı akreditif bedelini ödeme yükümlülüğü altına girmektedir. C) Akreditif Kredisi Akreditif. bunlar sadece . Kredi alan sözleşme süresinin bitimine kadar karşılık borçlarını ifa ettiği sürece kredi talep hakkına sahiptir. Buna paralel olarak akreditifin uluslararası kuralları. bununla birlikte kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi niteliği gösteren bir sözleşmedir ve bu tür borç ilişkileri için geçerli olan sürenin tamamlanmasından önce tarafların tek taraflı fesih imkanı da aynı şekilde sözleşmenin sona ermesine neden olur. Sözleşmenin tamamlanması ancak sürenin dolması ile gerçekleşir.47 sınırlamaları benzer hükümlere bağlıdır. Adı geçen kurallar daha ileriki yıllarda ve nihayet 1993 yılında. uluslararası bir ticarette. Özellikle uluslararası ticarette ödeme yöntemi olarak Ticaret ve Banka Hukuku'nda önemli yeri olan akreditif ne Türk Ticaret Kanunu'nda ne de Borçlar Kanunu'nda düzenlenmemiştir. Akreditif bankası. Ancak. söz konusu kurallar kanun gücünde yada emredici nitelikte değildir. uluslararası kuralların uygulanmasını yararlı ve hatta zorunlu kılmaktadır. ulusal bir hukuk sisteminden ziyade. değişen ihtiyaçlar karşısında yeniden gözden geçirilmiştir. Borcu azaltıcı nitelikteki ara ifalar sözleşmeyi sona erdirmez ve bankanın belirlenen üst sınıra kadar kredi verme yükümlülüğü devam eder. Değişik ülkelerin ticaret ve hukuk sistemlerindeki farklılıklar. Kredi açma sözleşmesindeki üst sınırın tamamlanması halinde dahi kredi alan tarafından yapılacak kısmi ödeme borçtan mahsup edilir ve buna bağlı olarak azalan miktardan üst sınıra kadar olan kısım için bankanın borcu müşterinin iadesi oranında yeniden doğar. bir bankanın belirli bir limite kadar.

akreditifte banka ile amir arasında havale yanında vekalet sözleşmesi de vardır. Havale. Akreditif ödeme yöntemi olarak satım sözleşmesi veya diğer hukuki ilişkilerden doğan ödeme yükümlülüklerinin ifası için de kullanılabilir. 431 . akreditifte ödeme yapmak bankanın borcudur. amirin gelen evrakları alıp malları gümrükten alabilmesi için ödeme. havale edilene karşı bir borç yüklemez iken. kabul gibi işlemler. başka türlü anlaşma olmadığı hallerde uygulama alanı bulabilmektedirler125. akreditif emri vekalet sözleşmesi bakımından bir icap bankanın akreditif açması ise kabul niteliğindedir127. Akreditif. doktrinde hakim olan görüşe göre bir tür havaledir. akreditif bir sözleşme iken havale tek taraflı hukuki işlem yoluyla çifte yönlü yetkilendirmedir. s. akreditif amiri havale eden. 101. kredi veya hesapta bloke etme şeklinde mal bedelini karşılamış olması lazımdır126. Akreditif işlemi akreditif amirinin bankasına müracaatı ile başlar. ŞANLI/EKŞİ. Akreditif. akreditif metninde taraflar arasındaki sözleşmeden bahsedilmiş olsa da bu bankaları ilgilendirmez ve bankanın yaptığı ödeme.48 taraflarca akreditif sözleşmelerine uygulanmaları konusunda anlaşma yapıldığı. malları yüklediğine dair evrakları kendi bankasına verir ve bu evraklar alıcı durumdaki akreditif amirine gönderilir. Temelde benzer nitelikte olmalarına rağmen akreditif ile havale arasında farklılıklar mevcuttur. amir ile lehdar arasındaki ilişki bir satış sözleşmesi veya başka bir sözleşme olabilir. Bu bağımsızlık 500 sayılı broşürün üçüncü maddesinde belirtilmiştir. temeldeki hukuki ilişkiden bağımsızdır. akreditif bankası havale edilen ve lehdar ise havale alıcısı durumundadır. amir ve lehdar arasındaki ilişkilerden kaynaklanan talep ve savunmalara tabi değildir. 100. banka akreditif metnini hazırlar ve bunu ihracatçının bankasına yani muhabir bankaya gönderir bu banka ise gelen metni lehdara verir. s. Akreditifin açılmasıyla taraflar arasındaki ticari sözleşmenin yanında bir de bankacılık sözleşmesi kurulmuş olur. lehdar mal teslim edecek olan şahıstır. TEKİNALP. ancak bu iki sözleşme birbirinden bağımsızdır. s. Bütün bu farklara rağmen havale nitelendirmesi işleme katılanlar 125 126 127 ŞANLI/EKŞİ.

Ankara 1980. muhabir bankanın da lehdara karşı ödeme taahhüdü vardır ve bu sebeple lehdar muhabir bankaya müracaat edecektir131. s. sözleşmeler arasında ekonomik bağ vardır fakat hukuken birbirlerinden bağımsızdırlar129. s. Akreditif bankası ile muhabir banka arasındaki ilişki genel olarak vekalet olarak kabul edilmektedir. Akreditif amiri ile lehdar arasında akreditif şartını içeren satım veya eser sözleşmesi temel ilişkiyi oluşturur. s. . muhabir bankanın alacaklıya karşı soyut borç taahhüdü yoktur130.49 arasındaki ilişkileri. Akreditif ile akreditif kredisi birbirinden farklı kavramlardır. GÖĞER. Lehdar bakımından akreditif bankası ile muhabir ilişkisi dönülebilir ve dönülemez akreditifte vekalet şeklindedir. Bu görüşe göre. akreditif bedeli alıcı tarafından bankaya yatırılıp. akreditif belgelerinin ibrazı üzerinde satıcısına ödenebileceği gibi.. Tüm akreditif türlerinde muhabir bankanın akreditif bildirisini göndermesi ile akreditif sözleşmesi oluşur. 432 GÖĞER. Akreditif esas itibariyle banka aracılığı ve garantisi ile yapılan bir ödeme yöntemidir. satıcı da gerek açık gerekse zımni bir biçimde bu şartları kabul edince akreditif açılmış ve taraflar arasında akdi bağ kurulmuştur. Parçalama kuramına göre ise akreditif çifte yetki veren tek taraflı hukuki işlem olan havaleden farklı olarak her biri ayrı nitelikte sözleşmeler dizisinden oluşur. dış ilişkide ise akreditif amiri yönünden ifa yardımcısı veya ikame vekil olarak kabul edilmektedir. E. s. Akreditif akdi banka ile akreditif amiri arasında yapılan bir akittir. Akreditifin açılması ve bağın doğması sırasında. amir ile akreditif bankası arasında bir görüşe göre eser. Akreditif Muamelesi ve Hukuki Mahiyeti. diğer bir görüşe göre ise vekalet sözleşmesi vardır. bağlantıları açıklığa kavuşturmakta ve akreditif kavram olarak anlaşılmasına yardım etmektedir128. bankaca blokede tutularak. Teyitli Akreditifte ise muhabir banka akreditif alacaklısının doğrudan borçlusu durumundadır. Banka ile amir arasında yapılan bu aktin koşulları banka tarafından satıcıya bildirilip. GÖĞER. akreditif bir banka kredisi değildir. 57. 55. akreditif bedelinin banka tarafından 128 129 130 131 TEKİNALP. Akreditif bankasının muhabir bankaya. 53.

103. s. . bu evraklar bir bankaya verilerek senet karşılığı kredi alınabilir. Ticari senetler henüz muaccel olmadıkları için bankanın faiz miktarınca kesinti yaparak bedeli ödemesi. Bu işleme uygulamada kıymetli evrakın ıskontosu ve iştiraı yolu ile kredi verilmesi denilmektedir. 97. Bankanın akreditif bedelini ödemesi ile bu kredi tutarında alıcı. AKYOL. s. GUGGENHEIM. HUBNER. İştirası Şeklinde Krediler İskonto işleminde kredi müşterisinin temlik cirosu ile bankaya tevdi ettiği kıymetli evrak peşin değeri karşılığında satın alınarak nakden veya hesaben ödeme yapılır. s 159. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. bankaya borçlanmış olmaktadır. Senet ıskontosu ile senet iştiraı genel olarak aynı işlemi ifade eden kavramlardır. bu sözleşmeye göre kredinin akreditif şeklinde kullanılacağı kararlaştırılır. D) Kıymetli Evrak İskontosu. komisyon ve diğer masraflar indirilerek bedeli ödenmek yoluyla satın alınır. iki işlem arasındaki tek fark iskonto işlemine 132 133 ALICA. BARCHEWITZ. s. senet hamiline verilmiş bir kredi olarak kabul edilmektedir. bu durumda senetlerin vadelerine kadar işleyecek faizleri indirilip bakiye ödenecektir133. 29. German Banking. Alıcı tarafından bu borcun bankaya ödenmesi sonucu akreditif ve akreditif kredisi işlemi tamamlanmış ve sözleşmesel ilişki sona ermiş olur.50 alıcıya açılacak kredi ile ödenmesi de söz konusu olabilir. Senet bedeli ile banka tarafından hamile ödenen miktar arasındaki farka da iskonto adı verilmektedir. 80. Bu durumda akreditif bedelini açılan krediden karşılayan banka ile akreditif amiri arasındaki ilişkinin temelini kredi açma sözleşmesi oluşturur132. İskonto işlemine konu olan kıymetli evrakın henüz vadesi gelmemiştir ve hamilinden vade farkı isminde faiz. 68. Akreditife yabancı olan bu kredi kullandırma işlemi ile alıcının kredi itibarına dayanılarak yapılmış bir işlem söz konusu olmaktadır. s. Banka ile amir arasındaki bu kredi ilişkisi banka müşterisine verilmiş nakdi bir kredidir ve banka ile akreditif amiri arasında daha önce yapılmış bir kredi açma sözleşmesine dayanır. Akreditif işlemi sebebiyle düzenlenen belgeler kredi sağlanmasında kullanılabilir ve kredi açma sözleşmesine konu olabilir. Banka Sözleşmeleri. s.

347 TANDOĞAN. s. 97. burada senedin cirosu karşılığında kendisine para ödenen kişinin vadede bu parayı geri ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını. 134 135 136 TANDOĞAN. her ne kadar banka senedi iskontoya veya iştiraya arz eden kimseye bir kredi tahsis etmekte ise de. GUGGENHEIM. 347. söz konusu işlemi.. GUGGENHEIM. öte yandan iştira işlemine konu senedin keşide ve ödeme yerlerinin ise birbirinden farklı yerler olmasıdır134. 362 vd. s. s.51 konu senedin keşide ve ödeme yerinin aynı şehirde olması. diğer bazı yazarlar ise bu işlemin bir ödünç yada atipik bir ödünç sözleşmesi olduğunu ileri sürmektedirler. I/2 s. iskonto yada iştira işleminin hukuki niteliği hakkında başlıca iki farklı görüş mevcuttur. s. s. 55. Öğretide. bu gibi işlemlerde bankanın henüz vadesi gelmemiş bir ticari senedin kendisine ciro edilmesi karşılığında senette yazılı tutardan vadeye kadar olan faizi. kıymetli evrakın banka tarafından iktisap edilmesinin bu evrakın banka tarafından satın alınması niteliğinde olduğu görüşünden hareketle satım sözleşmesi olarak kabul etmekte. Senedin bankaya devrinin sebebi ifadır ve senet rehin olarak verilmemiştir. I/2. banka iskonto ve iştira ile müşterisine kredi sağlaması işlemin satım sözleşmesi olması özelliğini değiştirmez ve sözleşmeye karz niteliği vermez. bu hususun yapılan işlemin kıymetli evrak alımı mahiyetini değiştirmeyeceğini ve ona karz niteliğini vermeyeceğini. s. Kredi Açma Sözleşmesi. 347. TANDOĞAN. TEKİNALP. Bu durumda senedin tahsili ödeme yerinde bulunan başka bir banka veya aynı bankanın ödeme yerindeki şubesi tarafından yapılır. tarafların bu konuda anlaşmaları vardır136. bunun gider vergisini ve iştira söz konusu olan durumlarda muhabere masraflarını indirerek kalanı senedi ciro edene ödediğini. I/2 s. . Yazarlardan bir kısmı. YÜKSEL. Karz sözleşmesinin aksine senedi iskonto ettirenin aldığı parayı iade yükümlülüğü yoktur ve ödenmeyen senetlerin satıcıya iadesi işlemenin satım sözleşmesi olma niteliğini değiştirmez . Satım sözleşmesi niteliğinde olduğunu kabul eden yazarlar. 98. ALTAN. bankanın evrakı ciro edene müracaatının ancak senet bedelinin senedin asıl borçlusundan tahsil edilememesi durumunda söz konusu olacağını ileri sürmektedir135. Banka.140.

bunlar üzerinde bankanın kredi sözleşmesinden 137 138 TUNÇOMAĞ. kredi vermenin oluşturduğunu ve bankanın senetleri ifa yerine değil ifa uğruna aldığını ve bu nedenle bedeli asıl borçludan tahsil edilemeyen senetlerin bu senetleri bankaya ciro eden banka müşterisine geri döndüğünü ifade etmektedirler. E) Senet ve Emtia Karşılığı Krediler Kredi açma sözleşmesine dayanan bir kredi ilişkisinde banka bir alacağın rehni yoluyla da kredi kullandırabilir. işlemin ağırlığını satımın değil. rehin verilen menkul malın rehin alana teslimi şarttır. Senede bağlı olsun veya olmasın alacağın rehni TMK m. Senet ve emtia karşılığı kredide iskonto ve iştiradan farklı olarak bankaya rehin verilen doğan alacağını temin amacıyla rehin hakkı vardır138. Bu durumda bankanın amacı senetleri satın almak değil kredi alana sağladığı kredi karşılığı komisyon ve faiz almaktır137. s. . II. YÜKSEL. mal veya senede bağlı olabileceği gibi böyle bir bağlılık olmayabilir. 315. İskonto ve iştira işlemini alacağın temliki olarak nitelendiren görüşler de mevcuttur.361. iskontonun kredi olma özelliğini açıklayamadığını. TEKİNALP.52 İskonto. bankanın bir senedi satın alarak müşterisine kredi vermesinin mümkün olmadığını. Burada bir rehin işlemi vardır ve bu işlem rehnin konusuna göre değişiklik gösterebilir. s. iştira işleminin ödünç ya da atipik bir ödünç olduğu görüşünü savunanlar ise. alacak bir kıymetli evraka. s. emre yazılı kıymetli evrakta rehin cirosu ve teslim. senet. Menkul rehinlerinde ise hayvan rehni hariç. satım sözleşmesi görüşünün. nama yazılı olanlarda temlik ve teslim ve hamile yazılı olanlarda sadece teslim yeterlidir. Alman ve İsviçre Hukuklarında baskın görüş kıymetli evrakın ıskontosu veya iştiraı işleminin hukuki niteliğinin satım sözleşmesi olduğu yönündedir. emtia veya alacağın mülkiyeti kredi alanda kalır. Kredi Açma Sözleşmesi. 955 hükmünce yazılı yapılır ve eğer alacak senede bağlı ise bu senet teslim edilir. 57.

. bu teminat ilişkisinin hukuki niteliği rehindir. fiyatları kararlı ve paraya çevrilmesi kolay ürün ve emtianın rehni karşılığında açılan bir kredidir. Kredi açma sözleşmesi kapsamında kullanılan senet veya emtia karşılığı kredi genelde cari hesap şeklinde kullandırılmaktadır ve bu şekilde kredi alan kredi limitine kadar kullandığı krediyi iade edip ihtiyacı olması halinde tekrar kullanabilmektedir141. kredi alana ait deponun kiralanması. Bu işlemler tahdidi olmayıp.25. müşterisi ile hukuki bir ilişki içinde olan üçüncü bir şahsa.53 Senet veya emtia rehni karşılığı kredide. II. müşterinin kişiliğinden çok rehin konusunun niteliği önemlidir ve verilen kredinin bu malın satışı yoluyla geri alınabilmesi öncelikle dikkate alınır140.Gayri Nakdi Krediler Bankacılık Kanunu. müşterisinin bu hukuki ilişki sebebiyle söz konusu olan borcunu yerine getirmemesi halinde doğacak zararı tazmin etmeyi garanti ettiği hallerde banka müşterisi lehine bir kredi tahsis edilmiş olduğu kabul edilmektedir. Bankanın bir para ödemesi 139 140 141 ALICA.25. kredinin hukuki niteliği ise ödünç sözleşmesi olarak kabul edilmektedir139. rehinleri mümkün olur (TMK. gayrı nakdi krediler olarak bankalar tarafından verilen teminat mektuplarını. ciro ve kabulleri saymıştır. umumi mağazalara bırakılması mümkündür. YÜKSEL. Umumi mağazaların makbuz senedi. Emtia karşılığı kredi zamanla değeri eksilmeyen. Rehin konusu mal bankaya ait bir depoda olabileceği gibi. Teminatlı kredilerde kredi tutarı değerli bir şeyle güvence altına alınır ve kredi tutarının belirlenmesinde teminat konusundaki değer düşmelerine karşı marj isimli belli bir pay hesaplanır. rehin senedi ciro ve teslim yoluyla devredilebilirler ve temsil ettikleri mallar taşınmadan satışları. Bankanın. Bankacılık. s. ALICA. 553. üçüncü kişiye tevdii. aval. kredi ile birlikte bir teminat ilişkisi de vardır. kefaletleri. 957). m. s. gayrı nakdi kredi kavramına geniş bir anlam verilmiştir. s.

Bu ilişki içinde bankanın risk gerçekleşmesi halinde yapacağı ödeme için müşterisine başvurduğunda ödediğini geri almasını sağlayan karşı garanti şeklinde bir teminat sözleşmesine de yer verir143. garanti sözleşmeleri kapsamında olduğu kabul edilen banka teminat mektupları. 370. Kredi alan müşteri ile alacaklı yani sözleşmenin diğer tarafını oluşturan kişi arasındaki ilişki temel ilişkiyi oluşturmaktadır. s. bu bir borçlar hukuku sözleşmesi veya hazineye karşı bir ödeme yükümü içeren kamusal ilişki olabilir. bankanın müşterisinin keşide ettiği bir poliçeyi kabul etmesi. s. poliçe veya bonoya değer kazandırmak için bunları ciro edip ciro zincirine katılması.54 yapmadan müşterisine sağladığı bu kredi gayrı nakdi kredi olarak ifade edilmektedir142. kredi alan müşteri bankaya müracaat ederek komisyon karşılığında kendisi ile sözleşme yapacak kişinin çekindiği bir riskin gerçekleşmesi halinde yüklendiği borcun veya meydana gelecek zararın tazminini garanti etmesini istemektedir. 142 143 144 TEKİNALP. Bu ilişki kefalet ya da garanti sözleşmesi şeklinde olabileceği gibi kambiyo senedinde yer alan hamil. 371. Bu ilişki aynı zamanda bir kredi açma sözleşmesine dayanan bir kredi tahsisini de içerir. ciranta. Bankanın müşterisi ile ilişkiye giren kişi ancak o risk banka tarafından üstlenilirse müşteri ile sözleşmeyi belirlenen şartlara göre yapabilecektir. TEKİNALP. Banka ile temel ilişkideki alacaklı arasındaki ilişki ise teminat ilişkisi olarak adlandırılır. Gayrı nakdi kredilerin uygulamada en yaygın olarak görülen şekilleri. Banka ile kredi müşterisi arasındaki ilişki ise karşılık ilişkidir. aval veren. bankanın müşterisi lehine kefalet vermesi.367 TEKİNALP. kabul eden muhatap gibi sıfatlardan veya soyut bir borç ikrarından doğabilir144. . Gayri nakdi krediler üçlü bir ilişkiyi içermektedirler. s. müşterisinin bir poliçe veya bonodan doğmuş sorumluluğuna aval vermesi işlemleridir.

Nami. s. Banka ile lehine gayrı nakdi kredi verilen müşteri arasındaki hukuki ilişkiyi belirleyen sözleşmeye uygulamada kontrgaranti sözleşmesi adı verilmekte ise de. s. doktrinde.207. Nuray.143. İstanbul 2000. teminat veren banka ile teminat alan muhatap arasında kefalet veya garanti niteliğinde veya karma nitelikte bir garanti ilişkisi oluşturur146. ALTAN. Banka borçlunun üzerine aldığı edimi sözleşme hükümlerine göre yerine getirmezse muhatap alacaklının talebi ile ayrıca bir hükme lüzum olmadan mektupta yazılı tutarın alacaklıya ödenmesi taahhüt edilmektedir147. Ankara 1983. s. s. Teminat mektubu bankayı maddi bakımdan bir risk altına sokmaktadır. 7. Ankara 2002. Vahit.10. Cemal /EKŞİ. lehine teminat mektubu verilmesini talep eden kişinin banka ile DOĞAN. İstanbul 1986. teminat mektubunu düzenleyen banka ile aralarında bir kontrgaranti sözleşmesi yapılır148. . Seza. 146 147 148 145 BARLAS. bu riskin ileride gerçekleşip gerçekleşmeyeceği başlangıçta belli değildir. s. o müşteriye bir gayrı nakdi kredi açılmasını ifade etmektedir. BARCHEWITZ.55 A) Teminat Mektubu Kredisi Banka tarafından bir müşterinin borcu için o müşteri lehine bir üçüncü şahıs olan alacaklısına hitaben teminat mektubu düzenlenmesi. s. Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Teminat Mektupları Kontrgarantiler. AKYOL. Bankalar bu şekilde belirli bir işin gerçekleşmesini veya bir malın teslimini muhataba taahhüt eden müşterisinin önceden belirlenen şartlara uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemesi halinde belirli bir miktar parayı muhataba ödemeyi taahhüt ederler.205. s. Bu şekilde garanti veren lehine teminat mektubu düzenlenen kişi olabileceği gibi başka bir banka da olabilir. Türk Hukuk Sisteminde Banka Teminat Mektupları. Banka Sözleşmeleri.. 128. ŞANLI/EKŞİ. Banka teminat mektubu. Uluslararası Ticaret Hukuku. 81. REİSOĞLU. Bu durumda bankanın karşı garanti ( kontrgaranti ) alması söz konusudur. ŞANLI. Banka Teminat Mektupları. banka teminat mektubu vermekle ilerde doğması muhtemel bir riski üstlenmektedir fakat herhangi bir fiili ödemede bulunmamaktadır145. Bankaya üstlendiği bu riske karşı lehine teminat verdiği kişi tarafından ayni yada şahsi teminatlar verilebilir. Karşı garanti veren bir banka ise.32 vd. s.

gerçekte bir kimsenin kendi borcunu ödeyeceğini ayrıca garanti etmesinin bir teminat oluşturmayacağını. Teminat veren banka ise bunun karşılığında komisyon almaktadır. Ancak doktrinde. lehdara bir işin verilmesi kolaylaşır. bir kimsenin başkasını belli bir hareket tarzına yöneltmek amacıyla bu hareket tarzından o kişi için doğacak tehlikeleri kısmen veya tamamen üzerine alması borcunu doğuran bağımsız nitelikte bir sözleşmedir" demek suretiyle vermiştir149. garanti alanın belli bir davranışa yönelmesinden veya kendisiyle borç ilişkisine girdiği bir üçüncü kişinin edimini yerine getirmemesinden doğan zarar tehlikesini. maddesinde yer alan başkasının fiilini taahhüt kurumu ile benzer nitelikte olduğu kabul edilmektedir. “garanti sözleşmesi. Borçlar Kanunu'nun 110.1979 t. 149 Yarg.56 imzaladığı sözleşmeyi kontrgaranti sözleşmesi olarak nitelendirmenin doğru olmadığı. taraflardan biri lehine teminat verilen lehdardır. E. 346 K. Garanti sözleşmesinin Borçlar Kanununun 110. Garanti mukavelesi. 11. şeklinde tarif edilmiştir. Yargıtay ise vermiş olduğu bir kararda garanti sözleşmesinin tanımını. bu durumda ancak bankanın müşteriye rücu imkanını düzenleyen bir gayrı nakdi kredi sözleşmesinin mevcut olduğu savunulmaktadır. Söz konusu kararda garanti sözleşmesi ise.02. garanti veren. maddesindeki düzenlemenin garanti sözleşmeleri bakımından yeterli olmadığı ileri sürülmekte ve Kanun'un özel kısmında yer alacak maddelerle garanti mukavelesinin tanımının verilmesi ve garanti alan.. 906 sayılı kararı . edimi temin edilen arasındaki ilişkinin ayrıntılı bir şekilde düzenlenmesi gerektiği üzerinde durulmaktadır. HD. aralarındaki benzerliklere rağmen. 27. garanti verenin bağımsız bir taahhütle üzerine aldığı sözleşme olarak tanımlanmaktadır. bir kimsenin fer'i olmayan bir mukavele ile başkasına bir teşebbüsün belirli bir sonuca ulaşacağını garanti etmesi. Banka teminat mektuplarının hukuki niteliği doktrinde uzun süre tartışılmış ve 1969 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı ile banka teminat mektuplarının garanti sözleşmesi niteliğinde oldukları kabul edilmiştir. Banka teminat mektubu ilişkisinde kural olarak üç tarafın menfaati vardır. bankanın teminat mektubu vermesiyle lehdarın itibarının yerini bankanın itibarı alır.

Banka kefalet 150 151 152 153 ŞANLI/EKŞİ. Teminat mektuplarında banka müşterisinin önceden bedeli nakit olarak yatırması karşılığında düzenlenmesi de mümkündür. s. . Teminat mektubu lehdarın karşı garantisine dayanarak ve onun talimatıyla düzenlenir ancak bu ilişkiden kaynaklanan teminat ilişkisi banka ile muhatap arasında meydana gelmektedir ve bu sebeple lehdar teminat ilişkisine taraf olmaz151. Teminat verilen muhatap alacaklı için ise teminat verenin bir banka olması önemli bir güven unsurudur. Kredi açma sözleşmesi. s.57 teminat mektubu paraya çevrilse bile karşı garantiden ödediği tutarı geri alması mümkündür150. taraflar taahhüt altına giren banka ile garanti alan durumundaki muhataptır. 8 vd. ALICA. s.. 41. Teminat mektubu verilmesi bir banka hizmeti olmanın yanında aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturabilecek kredi işlemi niteliğindedir152. Burada da söz konusu olan bir gayri nakdi kredi işlemidir. Teminat mektubu ilişkisinde üç tarafın menfaati olmakla beraber teminat ilişkisinin iki tarafı vardır. B) Kefalet Kredisi Bankanın müşterisine kefalet kredisi vermesi ile banka tarafından müşterisinin borcu için bir üçüncü şahsa kefalet verilmesi kastedilmektedir. s. kredi alan müşteri ile kredi veren banka arasında teminat mektubu verilmesi şeklindeki kredi ilişkisinin akdi çerçevesini belirler. Teminat mektubunun muhatap tarafından kabulü ile lehdar taraf olmamakla birlikte. BARLAS. bankaca talep halinde teminat bedelini kısmen veya tamamen yatırmayı taahhüt ettiğine dair hükümler konmaktadır. s. Lehdar teminat mektubu ilişkisinin tarafı değildir ancak edimi veya fiili taahhüt edilmiştir. 28. 39. 208. 128. ALICA. s. BARCHEWITZ. Standart kredi açma sözleşmelerinde müşterinin. ŞANLI/EKŞİ. BARLAS. 207. s. lehdar taahhütlerini yerine getirmezse oluşacak zararlarını banka teminat mektubunu paraya çevirerek karşılayabilecektir. bu sözleşme ile muhataba banka tarafından şahsi teminat verilmesi genellikle banka ile lehtar durumundaki müşteri arasında daha önce kurulmuş bir kredi açma sözleşmesine dayanır153.

garanti veren için bu tarz bir kanuni halefiyet söz konusu olmayacaktır. Garanti sözleşmesi ile kefalet birbirinden farklı kavramlardır. banka alacaklının borcun yerine getirilmesinden beklediği menfaati yani ifa edilmemeden doğan müspet zararı tazmin edecektir154. 397 TEKİNALP. Kefilin borcu tazminat borcu olduğu için para ile ölçülebilen tüm borçlara. TEKİNALP. 154 155 156 TANDOĞAN. Kefil asıl borçluya ait bütün def ileri alacaklıya karşı ileri sürebilir. ödeme nispetinde alacaklının haklarına kanunen halef olurken.58 sözleşmesi ile asıl borçlunun borcunu yerine getirmemesi halinde alacaklıya karşı sorumlu olmayı kabul etmiştir. Kefalet kredisi uygulamada en çok müşteri lehine teminat mektubu verilmesi şeklinde kullanılmaktadır. Bankalar kefaletlerini aynen teminat mektuplarında olduğu bir komisyon karşılığında verirler ve bu komisyon asıl borçludan yani kredi müşterisinden alınır156. garanti sözleşmesinde ise garanti verenin üçüncü şahsa ait defileri ileri sürme hakkı bulunmamaktadır. Asıl borçlu olan kredi alan müşteri borcunu ödemezse. Her iki sözleşme arasındaki en önemli fark kendisini kefalet sözleşmesinin garanti sözleşmesinin aksine fer'i nitelikte olmasında gösterir. s. Garanti sözleşmesinde ise garanti verenin borcu temel borç ilişkisinden bağımsızdır. Banka tarafından teminat mektubu başlığı ile verilen gayrı nakdi kredinin garanti sözleşmesi mi yoksa kefalet mi olduğu hususunun dikkatle değerlendirilmesi gerekecektir. ona yabancı niteliktedir. yapma ve yapmama borçlarına kefil olunabilir155. Garanti sözleşmesinden farklı olarak. asıl borçlunun borcunu yerine getirmemesi halinde kefil asıl borçlunun borcunu değil kendi borcunu ödemiş olur.99. Kefilin borcu tazminat borcu niteliğindedir ve asıl borç ile özdeşlik göstermez. Geçerli bir borcun varlığı ve yazılı bir şekilde yapılma. ona halef olur. Kefalet kural olarak ivazsız ve tek tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Ayrıca kefil. ancak ivaz kararlaştırılmasına bir engel yoktur. Kefalet akdi daima geçerli bir temel borç ilişkisinin varlığına ihtiyaç duymasıdır. maddeleri arasında yer almaktadır. Kefil yerine getirdiği borç oranında alacaklının yerine geçer. Kefalet sözleşmesine ilişkin hükümler Borçlar Kanununun 483-503. s. II. kefalet sözleşmesi Borçlar Kanunu'nda özel olarak düzenlenmiştir. 398 . s.

müşterisinin. sürenin dolması. s. Sorumluluk kredisi olarak da ifade edilen kabul kredisi bu yönü itibariyle gayrı nakdi krediler arasında yer almaktadır. s. s. s. senedi başka bir bankada iskonto ettirebileceği gibi. BARCHEWITZ. 400.59 alacaklının ve borçlunun adlarının belli olması yani sorumluluğu yüklenilen borcun ferdileşmesi. 401. asıl borcun ödenmesi. diğer bir ifade ile ona nakit ödemesinde bulunmamaktadır. 97. Banka. s. Kefalet. ifanın borçlunun kusuru olmadan imkansız hale gelmesi. Bankanın kabulü gibi birinci sınıf bir kabule sahip müşteri. TEKİNALP. 106. 401. müşterisine nakden bir satın alma gücü sağlamamakta. borcun niteliği. Banka da poliçe hamiline bedeli ödemek suretiyle kambiyo ilişkisine son verir160. müşterisine bir para elde etme imkanı tanımış olmaktadır. takip.658. Ancak alacaklının dava giderlerini isteyebilmesi için kefilin kendisine dava açılmasını önleyebilmesi amacıyla ona yeterli zamanın verilmesi. sözleşme ile tanınan feshi ihbar imkanının kullanılması ve diğer kanuni sebeplerle sona erer158. . asıl borcun ortadan kalkması. poliçenin vadesinden en geç bir gün önce poliçe bedelini kabul bankasına yatırır. Kefil asıl borçtan başka borçlunun kusur ve temerrüdünün bütün kanuni sonuçlarından dava. taraflarca kararlaştırılan bedeli içeren poliçeyi kendi üzerine çekmesine müsaade ve bu poliçeyi kabul etmeyi taahhüt etmektedir159. kabul kredisinin hukuki niteliğinin iş 157 158 159 160 TEKİNALP. 82. alacaklı ve borçlu sıfatlarının sona ermesi. AKYOL. asıl borçlunun değişmesi. Cezai şart gibi sözleşmeden doğan yükümler ise ancak kefil tarafından ayrıca yüklenilmişse ona karşı ileri sürülebilir. s. C) Kabul Kredisi Kabul kredisinde banka. Müşteri. 398 TEKİNALP. Banka Sözleşmeleri. sebep ve kapsamının kefalet senedinde gösterilmesi sorumlu olunacak üst limitin belli olması kefaletin geçerlilik şartlarıdır157. CANARIS. TEKİNALP. Bu yolla banka. s. Öğretide. N. alacaklının lüzumlu ihtarları yapmış olması lazımdır. 97. ifa amacıyla alacaklısına da verebilir. ihtar ve fesih giderlerinden sorumludur. GUGGENHEIM. s. GUGGENHEIM.

Türk Ticaret Kanunu'nun 612-614. müşterinin karşılığı sağlayacağı ve masrafları ödeyeceğine ait borcuna ise vekalet sözleşmesi hükümlerinin uygulanması gerektiği savunulmaktadır162. 107. bankanın avalden doğan yükümlülüklerine bu maddeler uygulanacaktır. ALTAN. D) Aval Kredisi Aval kredisinde banka kredi alana nakit ödeme yapmamakta. Banka ile müşteri arasındaki kredi ilişkisi ise genel kredi açma sözleşmesi hükümlerine tabi olacaktır. s. N. BARCHEWITZ. TEKİNALP. E) Ciro Kredisi Ciro kredisinde banka. s. cirosunu koymakta ve böylelikle ciro zincirinde yer alıp sorumluluk üstlenmektedir. Ancak baskın görüş garanti cirosunu geçerli kabul etmektedir. haklarını elde edebileceği hususunda ek bir teminat teşkil etmektedir. cirantanın müracaat 161 162 163 CANARIS. bankanın poliçe üzerine avalini alan müşteri o senedi kolayca iskonto ettirebilmekte veya onu ifa amacıyla devir edebilmektedir163.143 CANARIS. Bu durumda da banka müşteri lehine gayrı nakdi kredi vermiş olmaktadır. maddesi de hamiline yazılı bir çek üzerine yapılan cironun geçerli olacağını. Bankanın da sorumluluk altına girdiği böyle bir senedi müşteri kolayca değerlendirebilmektedir. poliçe hamiline. Türk Ticaret Kanunu'nun 703. bu durumda her ne kadar ciro temlik fonksiyonunu haiz olmasa da. Doktrinde. Aval kredisinde. sadece sorumluluk altına girmektedir. s. Buna göre.658 vd. 402 . sadece garanti vermek amacıyla yapılmış olan cironun temlik fonksiyonuna sahip olmadığı ve bu nedenle geçersiz olacağı. Aval. müşterisinin keşide ettiği veya ciranta yada kabul eden muhatap olarak kambiyo sorumluluğu yüklendiği senede. bunun ancak aval hükmünde kabul edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. N. Bankanın poliçeyi kabul edeceğine dair yükümüne eser.662. Aval. maddeleri arasında düzenlenmiştir.60 görme sözleşmesi olduğu baskın görüştür161.

. Hukuk Dairesi'nin 30.61 borçlusu haline geleceğini düzenlemektedir.89/4001 sayılı kararı da aynı yöndedir. Yargıtay 11.06.88/6711.1989 tarihli. K. E.

62 § 3) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ I) Karz ( Ödünç ) Sözleşmesini Esas Alan Görüşler Kredi açma sözleşmesi ile Roma Hukukundan yaygın olan Pactum de mutuo dando arasında benzerlik bulunur. s. 164 165 TEKİNALP. BERGER. RÄNTSCH. s. s. (BGB § 488-490). 647. A) Ödünç Sözleşmesi Görüşü Karz sözleşmesi. 1. m. 2 166 . bu sebeple rızai bir sözleşmedir166. bu sözleşmede bir kişi diğerine belirli bir tutarda ödünç para vereceği konusunda taahhüt altına girmektedir164. 12. ( BGB § 488-490) . s. 362. aynı neviden şeyleri geri verme borcu altına girdiği bir sözleşmedir165. bu görüşü savunanlara göre kredi açma sözleşmesi de aynen Pactum de mutuo dando gibi ödünç verme borcu doğurmaz. KOHTE/MICKLITZ/ROTT/TONNER/WILLINGMANN. § 488 N. sözleşme konusunun ödün alana devredilmesi gerekli değildir. Banka Hukukunun Esasları s. 312 N. 354. 583. s. BECKER. Sözleşmenin kurulabilmesi için tarafların anlaşması yeterli olup. Bir kısım yazara göre ise kredi açma sözleşmesi bir ödünç sözleşmesidir.675. s. ( BGB § 488-490). müşteri de önceden belirlenen şartlara göre geri ödemeyi taahhüt etmiştir. YAVUZ. Aşağıda bu görüşler ayrıntılı olarak incelenecektir. PALANDT/PUTZO. konu bir ödünç sözleşmesi kurmaktır ve bu sebeple ön ödünç sözleşmesidir. Kural olarak karz eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. bu sözleşme ile banka bir miktar paranın mülkiyetini müşteriye geçirmeyi. ödünç verenin bir miktar para yada diğer bir misli şeyi ödünç alana verdiği. 1641. s. ödünç alanın da buna karşılık miktar ve nitelik olarak eşit. KÖNDGEN. COESTER. GRUNDMANN. Roma Hukukunda Pactum de mutuo dando ödünç verme borcu doğurmayan bir sözleşmedir. 67.

ödünç verenin iade isteme konusunda bir alacak hakkı kazanma amacı bakımından alacak sebebine ( causa credendi ) dayanır169. WM 1958. 396 da ödünç benzeri şeklinde ifade edilmiştir. Bu sebeple karz sözleşmesinde tarafların borçları karşılıklılık içinde olmamaktadır167. İnternational Banking. Roland/BUHLMANN. 20. ancak adi muamelelerde sözleşme ile faiz kararlaştırılması durumunda. FEYZİOĞLU. s. N. ödünç sözleşmesinde ödünç veren para veya misli bir şeyi ödünç alana geçici olarak verme borcu altına girmektedir. Nami . Özel Borç İlişkileri. s. Bu görüş özellikle son dönem yazarlarınca kabul edilmemektedir. SCHIMMEL. 36 II 529. HONSELL. içeriği ve taraf iradeleri incelendiğinde sözleşmenin asli konusu. 236. s. ( TEKİNALP. kredi alan ise bunun karşılığında faiz ve komisyon gibi ücretler ödeme borcunu yüklenmektedir170. Fahrettin . HUGHES/MACDONALD. 406. 433. .s. 1294. Kredi açma sözleşmesinde banka bir miktar para ödüncü verme borcu altına girerken. GUHL/MERZ/KUMMER. Frankfurter Handbuch zum neuen Schuldrecht.Kaynaklar.63 ödünç veren. Kemal/BARLAS. 171 170 169 . N. Frankfurt 2002. 307/2 ) karz sözleşmesi ivazlı olabilmektedir168. 4. İstanbul 2002. Ödünç sözleşmesi taraftarlarına göre. BT. s. Ankara 1999. Dirk . iskonto. s. 362. 255 dn 7 den naklen. s. 123. İsviçre Federal Mahkemesi de bazı kararlarında sözleşmeyi karz olarak kabul etmiştir. RÄNTSCH/MAİFELD/GÖRİNG/RÖCKEN. s. OĞUZMAN.ALLEN. s. cari hesap.) BAUMBACH/ DUDEN. ödünç konusunu sözleşmenin kurulması ile birlikte mülkiyetini geçirme ve teslim borcu altına girer.). HASLER. 316’dan naklen ).Temel Kavramlar. Medeni Hukuk. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi iki tarafa borç yükleyen ve rızai bir karz sözleşmesidir171. Die Rechtsprechung des Bundesgerichtshofs zum Kreditvertrag. ancak bir kredi açma sözleşmesinde tarafların 167 168 YAVUZ. Borçlar Hukuku. ( mutlak anlamda para ödüncü olmasa da uluslararası bankacılık uygulamalarında konu ağırlıklı olarak bir miktar paranın ödünç alana verilmesi şeklinde nakdi krediler olması sebebiyle bir tür ödünç olduğu ve ona ilişkin hükümlere tabi olacağından bahsetmektedirler. Banka Hukukunun Esasları. kabul ve teminat kredilerinin ön sözleşmesi niteliğindedir. BGE. kredi açma sözleşmesinin kuruluşu. M. Ödünç sözleşmesi kazandırma sebebi bakımından ödünç verenin taahhüdünü yerine getirmek için yaptığı ödeme ile ödeme sebebine ( causa solvendi ). s. ödünç konusunu geri verme borcu ödünç konusunu teslim aldıktan ve bu şekilde mülkiyetini kazandıktan sonra ortaya çıkar. s. Giriş. PIKART. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi. bir miktar para ödüncü borcudur.585. buna karşılık ödünç alanın. 98 vd. m.( ARAL. ticari muamelelerde kanun hükmü gereği faiz alınması durumunda ( BK. Karz sözleşmesi kural olarak ivazsız sözleşmelerdendir. 762.

Kreditrecht. kredi alan tarafından kullanılan para geri verilince sözleşme sona ermemekte. s. I/2 s. 10.24. TANDOĞAN. Kredi açma sözleşmesinde karzdan başka kefalet. s. AESCHLİMANN. 245. Ödünç sözleşmesinde olamayacak şekilde farklı. Ödünç sözleşmesi görüşünün kabulü halinde kredi açma sözleşmesi sadece bir miktar paranın verilmesi borcunu içeren kısıtlı bir sözleşme olacaktır. 312 N. kredi açma sözleşmesinin kapsamına. 244. sadece bir ödünç sözleşmesinin varlığı kabul edilecek olursa. 60. 3. m. limit dahilinde paranın yeniden bir çok defa çekilip yatırılma imkanı kararlaştırılabilmektedir. HOPT/MÜLBERT. 614. 312 N. satım. sözleşmede belirtilen sürede ve belli bir limit dahilinde çok sayıda kredi işlemi yapılmasına imkan verir. HOPT/MÜLBERT. GUGENHEIM. Bu durumda. sözleşmenin konusunu oluşturan ve bir tür satış sözleşmesi olarak kabul edilen iskonto işlemlerini yada kredi alana karşı hiçbir şekilde bir nakit devrini içermeyen ancak banka tarafından kredi alan lehine üçüncü kişilere karşı garanti verilmesi borçlarını içeren. N. N. BECKER. 99. s. 332. § 488 N. Kredinin hazır bulundurulması ve diğer hizmet edimleri incelendiğinde kredi açma sözleşmesinin kapsamını sadece verme “dare” değil yapma’ya “facere” ilişkin borçlarından kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturduğu görülür173. iş görme ve garanti sözleşmelerine ait unsurları içerir onların çerçevesini oluşturur ve birbirini takip eden farklı kredi işlemlerinin yapılmasını sağlar. 174 173 TANDOĞAN. 172 PALANDT/PUTZO. N. sorumluluk üstlenilmesi konulu nakdi olmayan kredileri dahil etme imkanı olmayacaktır.64 yükümlülükleri çok daha fazla ve nitelikleri farklıdır172. ayrıca nakdi kredi verilmesi taahhüdünü içeren kredi açma sözleşmesinin konusu karz sözleşmesinden farklı olarak sadece bir miktar paranın ödünç olarak verilmesidir174. 10. 332. halbuki bu tür kredi işlemleri uygulamada kredi açma sözleşmesine bağlı olarak yoğun bir şekilde gerçekleştirilmektedir. CANARİS. Kreditrecht. I/2 s. . Halbuki kredi açma sözleşmesi asli olarak kredinin açılması ve kredi alanın talebine kadar hazır bulundurulması borcunu içerir. BECKER. STAUDER. bu yönüyle geniş anlamda bir iş görme sözleşmesidir. garanti verme vaatleri olabileceği gibi. m.

bunların hepsini genel olarak ödünç sınıfına sokmuştur. ödünce ilişkin düzenlemelere göre sorunlar çözülecektir. Diss. Kredi alan tarafından bankaya karşı yöneltilecek olan talep ile ifa aşaması başlayacak ve bu ifaya bağlı olarak ta münferit para ödüncü sözleşmesi yapılacaktır. Adolf.65 B) Ödünç Benzeri Sözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesi uygulama ve ticari hayatın ihtiyaçlarına göre şekillenmiş bir sözleşmedir. bununla birlikte kredi açma sözleşmesinde belirlenen kredi kullandırma borcu sonraki işlemlerden bağımsız olarak devam edecektir175. geniş kapsamlı edimleri içeren kredi açma sözleşmesini tamamen bir tür para ödüncü kabul edip onun hükümlerine bağlaması sebebiyle özellikle geniş ve güncel banka uygulamaları karşısında fazla kabul görmemiştir. sorumluluk yüklenilmesi şeklinde nakdi olmayan kredilerdir. Temelde kredi açma sözleşmesi bir ödünç sözleşmesidir. Basel. 1927. Der Krediteröffnungsvertrag. tekrar eder şekilde kullanabileceği para ödüncü imkanı vermektedir. birbirini takip eden ifaları içeren bir ödünç sözleşmesidir. Kredi açma sözleşmesi ödünç benzeri bir sözleşme de olsa neticede kredi açma borcu yükler ve ifa aşaması için yeni bir ödünç sözleşmesinin yapılması şarttır. ancak ifa aşamasında tekrar eden. sonradan kurulun münferit kredi sözleşmelerini ondan ayrı tutmuştur bu ayrım ise kendi içinde çelişkili bir durumdur. Serbest talep imkanı ve kredi hazır bulundurmaya bağlı tekrar eden ve süreklilik gösteren talepler ise para ödüncüne ilişkin düzenlemeden sapmayı oluşturan temel unsurlardır. kendi içinde çelişkili olması ve sadece bir miktar paranın verilmesi dışında. Bu görüş kredi açma sözleşmesini ödünç benzeri sözleşme olarak tanımlarken. Hasler’e göre kredi açma sözleşmesinin konusu sadece nakdi krediler değil. s. bu münferit işlem kredi açma sözleşmesinden ayrı bir sözleşmedir ve onun ifasına da hizmet eder. 175 HASLER. . Bu görüş kredi açmanın niteliğini açıkça belirleyememesi. sürekli bir hazır bulundurma borcu getirmekte ve müşteri için ise ihtiyaç halinde. 21 vd. banka için yeknesak.

davalılardan asıl… borçlu ile hesabı cari suretiyle ikraz mukavelenamesi imzalamış bulunmaktadır. Kredi verme taahhüdü. talep zamanı ve ödüncün miktarı dışında ki edimler kesin olarak önceden belirlenmektedir. HAMEL. bir ödünç vaadi sözleşmesinin neticesinde asıl ödünç sözleşmesinin kurulmasıdır. K.66 C) Ödünç Vaadi Sözleşmesi Görüşü Kredi açma sözleşmesini temelde kredi kullandırma vaadi ve bunun yerine getirilmesi aşamaları şeklinde kısımlara bölen bu görüş özellikle Fransız doktrininde geniş kabul görmüştür. s. aval verenin ve cirantanın taahhütleri bu şekildedir. Günümüz uygulamasındaki sürekli hazır bulundurmaya yönelik bir borç olarak kredi açma ve hazır tutma edimini sadece bir ödünç sözleşmesi yapma vaadi olarak düşünmek taraf iradelerine ve kredi açma sözleşmesinin amacına uygulamadaki süreklilik gösteren ve farklı nitelikteki kredi kullandırma işleminin temelini oluşturan yapısına aykırıdır. Bu şekilde ileride yapılacak asıl sözleşmenin asli unsurları tarafları edimleri. Bu teorinin getirdiği sonuç. ve bir tür iş görme niteliğinde olan aval ve banka garantisi gibi kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin konusu olamayacaktır176. dn. S. alacak hakkı satın alınması niteliğindeki iskonto işlemleri. 97 ( D’Overture de Crédit 1892 ). kredi açma sözleşmesinde belirlenen limit ve süre sebebiyle de talep zamanı ve ödüncün miktarı belirlenebilir durumdadır. 19 ). Anlaşmalarda davacı banka. BACH. ) 177 176 . Yani bir karz vaadi ile bu vaadden doğacak borçlara karşı kefalet mevcut olup bir kambiyo taahhüdü bulunmamaktadır. bu durumda para ödüncü niteliği göstermeyen. 187. Kambiyo taahhüdü. Joseph. ödünç sözleşmesi yapma vaadidir ve burada ileride kurulacak asıl sözleşmenin unsurları belirlenmektedir. Esasen bu görüşte Bu görüş özellikle Fransız yazarlar. faiz ve komisyon gibi karşılıklar ise asıl ödünç sözleşmesinin karşılığı olacaktır177. E. s. Armand. hazırlığı olarak tanımlamışlardır . kabul edenin. Asıl sözleşmenin içeriğinin ön sözleşmede belli olması şartı bu şekilde sağlanmaktadır. Buradaki kredi açma ve kullandırma borcu. Yazarlar kredi açma sözleşmesini bir ödünç vaadi. Keşidecinin. davalıya sözleşmede yazılı limit dahilinde kredi küşadından doğacak borçları için bankaya karşı müteselsil kefil olmuştur. “Davacı banka. ( İçtihatlar Külliyatı Yıl 1971. ( Stauder. s. 1971/2594 sayılı kararında bu görüşü kabul etmiştir. 2. kambiyo senedi yani kıymetli evrak vererek borç altına girmek demektir. YTD. 583 ( Les formes internationales des crédits bancaires ) tarafından savunulmuştur. 1971/840. bir yapma “facere” edimi olarak sadece asıl ödünç sözleşmesinin kurulmasına yöneliktir ve süreklilik göstermeyecek asıl sözleşmenin kurulması ile sona erecektir.

N. . s. onları karşılamayan çözümleri ile artık kredi açma sözleşmesinin niteliğini ve sorunlarını çözümlemekten uzak bir fikir haline gelmiştir178. HAMEL. s. 62. Bu görüşler. uygulamadaki genel niteliklerine. FALLOİSE. bunun dışında kredi açma sözleşmesinde belirlenen para limiti bir para ödüncüne ilişkindin ve sözleşme onun ifasına yöneliktir. Esasen ödünç sözleşmesini esas alan görüşlerin tamamı kredi açma sözleşmesinde belirlenen kredi limitini dikkate almış bunu bir para ödüncünün varlığı için yeterli saymış ve banka uygulamalarına da ters bir şekilde onu kısıtlamışlardır. kendisinde gelişen ve süreklilik gösteren edimlere aykırı. s. CANARİS. 7. 615.67 ödünç sözleşmesini rızai değil ayni sözleşme olarak kabul eden ve bu sebeple bir ödünç vaadine ihtiyaç duyan fikirlerin etkisiyle gelişmiş ve kredi açma sözleşmesini aşırı derecede kısıtlayan. D) Şartlı Ödünç Sözleşmesi Görüşü Kredi açma sözleşmesini şartlı bir ödünç sözleşmesi kabul eden bu teoriye göre kredi alanın talep hakkı sözleşmenin ifasını. 586. Doktrinde bir kısım Fransız yazar tarafından179 eski dönemde savunulan bu görüş kredi açma sözleşmesine bağlı olarak birbiri ardınca kurulan iskonto gibi farklı nitelikte kredi sözleşmelerini ve onun çok sayıda işleme izin veren yapısını açıklayamamakta ve günümüzün kapsamlı kredi açma sözleşmesinin niteliğini sadece kredi limitini dikkate alarak ödünç sözleşmesi olarak tanımlamaktadır. tekrar eden nitelikte farklı münferit kredi sözleşmelerini kapsayan onların çerçevesini belirleyen yapısını açıklamak için yetersiz kalmıştır. kredi açma sözleşmesinin süreklilik gösteren ve özellikle günümüzde onun konusunu oluşturan. hükümlerini geciktiren bir şart niteliğindedir. 178 179 STAUDER.

sadece açılış basamağını oluşturur ve sadece bir açılış karakteri taşımakla. Das Obligationenrecht. sözleşme aşamalı olarak gelişen bir hukuki ilişkiyi tasarlar. V. sonraki kredi işlemleri için gerekli bir ön hazırlık evresi Bu görüşü kabul eden niteliği göstermesi bu görüşün temel dayanaklarıdır. Teil. Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. Zürich 1929. Aufl. şekillerini belirleyen. asıl sözleşmeyi kurmaya yönelik borcu olan taraf sadece bankadır.. onları kurma vaadi içeren bir ön sözleşmedir180. bir sözleşme hazırlığıdır. bu sebeple kredi açma sözleşmesi tek tarafa borç yükleyen bir önsözleşmedir. 2. kredinin fiilen verilmesini sağlayan münferit kredi sözleşmeleriyle kesin olarak ayrılır. Band. 322. Kredi açma sözleşmesi sadece bir para ödüncü sözleşmesinin kurulmasına yönelik önsözleşme değildir. konusunun belirsiz olması sebebiyle geçersizlik söz konusu olabilecektir181. Kredi talebi 180 OSER. 64. 1. Hugo/SCHÖNENBERGER. 22. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi sonradan kurulacak. Sözleşmenin yapılması müşterinin talebine bağlıdır. BECKER. satın alma vaadi gibi neticesi kredi kullandırma amaçlı olmak üzere çeşitli hukuki işlemleri kurmaya yönelik bir ön sözleşmedir. N. 181 . Bununla birlikte sözleşmenin içeriğinde vaat edilen münferit işlemler belirtilmelidir. ancak krediyi talep etme borcu yoktur. 2. N. aynı zamanda münferit işlemin niteliğine göre hizmet verilmesi. 2. kredi açma sözleşmesi tamamlanmış bir sözleşme değildir. Zürich 1936. Aufl. Teil. Kredi açma sözleşmesinin içeriğini oluşturan unsur bir kredi verilmesi vaadi şeklindedir. Wilhelm. onun kredi isteği ile asıl sözleşme yapılacaktır. STAUDER.68 II) Çok Aşamalı Sözleşme Görüşü Bu görüşe göre. Sözleşmenin içeriği ve unsurları doğrudan bir para ödüncü vermeye yönelik değildir. aksi takdirde sözleşme içeriğinin. A) Önsözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesinin kredi açma taahhüdü içermesi ve bir ön aşama niteliğinde olması.. kredi karakteri taşıyan sözleşmelerin niteliğini.

Kredi açma sözleşmesi kapsam ve süre bakımından bağımsız niteliktedir.69 asıl sözleşmeyi kurmaya yönelik bir tekliftir. 615. Kredi açma sözleşmesinin konusu. kredi açma sözleşmesinde bazı noktalarda hukuki bakımdan bir ön sözleşme görünümü olsa da. münferit krediler kredi açma sözleşmesi bünyesinde taraf iradeleriyle düzenlenmiştir ve kredinin kullandırılması yararlandırma borcunun ifasını sağlarlar182. esas olarak kredi açılması ve kullandırılmasıdır geniş anlamda bir hizmet edimi olan kredi açma ediminin hükümleri münferit işlemlerin ifasıyla sona ermediği gibi. Bu görüş genel kabul görmemiştir. bu zaten ayrım prensibinin de temelini oluşturur. Ayrıca çok sayıda ve çeşitli nitelikte münferit hukuki ilişkiler bir önsözleşmenin konusunu oluşturamaz. Önsözleşme asıl sözleşmenin kurulması ile sona erer. birçok esaslı noktada ön sözleşmeden ayrılır. onların sona ermesine rağmen devam ettiği ve daha sonra başka münferit kredi işlemlerinin temelini oluşturduğu haller de çoğunluktadır183. kredinin hazır bulundurulmasıdır ve sözleşmenin kurulması ile bu edim yönünden sözleşme hükümlerini meydana getirmektedir. 242 . Kreditrecht. bunun kabulüyle birlikte kredi veren için gerçek anlamda yükümlülük doğacaktır. N. Bununla birlikte iskonto ve kabul gibi işlemlerde. işlem konusu senetlerin yetersiz ve güvenilir nitelikte olmaması her zaman için bir ret sebebi oluşturabilecektir. halbuki taraf iradeleri ve kredi açma sözleşmesinin niteliği incelendiğinde temel unsurların kredi açma sözleşmesi ile münferit işlemlerin ayrılması yönünde olduğu görülür. HOPT/MÜLBERT. münferit kredi işlemlerinden farklı olarak kredi açmanın kapsam ve amacı temel borç ilişkisi niteliğindeki tüm kredi ilişkisine yöneliktir. 241 CANARİS. 182 183 HOPT/MÜLBERT. N. N. Öncelikle önsözleşme asıl olarak ve sadece bir tane esas sözleşme ilişkisi kurmaya yönelmiştir bu konuda borç içerir ve bu sözleşmenin yapılmasıyla sona erer. Banka bu teklifi ancak ön sözleşme olan kredi açma sözleşmesindeki önceden belirlenen şartlara aykırı nitelik göstermesi halinde reddedebilecektir. Kredi açma sözleşmesinde ise asli edim kredi açılmasıdır. aksi halde asıl sözleşmenin kurulması teklifini kabul etmek zorundadır. Kreditrecht.

N.. N. s. Kredi açma sözleşmesi ise onların varlığından bağımsız ve sürekli niteliktedir. N. Die Option. Der Optionsvertrag. temellerini oluşturur. 242. . sözleşme ile kararlaştırılan münferit kredi açma sözleşmeleri kurma teklifini taşımaktadır187. AVANCINI/lRO/KOZIOL. WEBER Martin. münferit işlemler ondaki taahhütlere bağlı olarak ifa edilirler. münferit işlemden sonra bile kredi limiti ve süreye göre kredi kullandırma devam eder sözleşme talebe açık niteliktedir184. İstanbul. para ödüncü yapmaya yönelik bir ön sözleşme kurmaya yönelik değil bir kredi açılmasına ve münferit işlemleri yoluyla kullandırılmasına yöneliktir. 80 vd. JuS H.4 (1990). sözleşmeden doğan bir yetki olarak. Kreditrecht. 1993. CANARİS. Dusseldorf. s. Opsiyon hakkı. Ayrıca taraf iradeleri de bir sözleşme vaadine.. 290 vd. HOPT/MÜLBERT. ANTALYA. tek taraflı irade açıklamasıyla önceden kapsamı belirlenmiş bir borç ilişkisini kurma hakkı verir. 85 SCHUMANN. 29. Gökhan. s. Diss. N. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 10.. bu hakkı meydana getiren sözleşmeye de opsiyon sözleşmesi denmektedir185. 187 188 186 AVANCINI/lRO/KOZIOL. 1969. ikinci şekli ise temel sözleşme içinde opsiyon hakkının saklı tutulması yoluyla gerçekleştirilir188. sözleşme kurmaya yönelik teklifi içerir186. B) Opsiyon Sözleşmesi Görüşü Opsiyon hakkı. Opsiyon Akdi ve Opsiyon Hakkı. s. s. 615. Bu sözleşme kurulduğu anda teklifte bulunana doğrudan bir borç yüklemez. teklifte bulunan tarafından karşı tarafa yöneltilmiş.70 Kredi açma sözleşmesi aynı zamanda münferit işlemlerin genel çerçevesini belirler. Kredi açma sözleşmesin de opsiyon sözleşmesi olduğunu kabul edenlere göre kredi açma sözleşmesi. Müşteri kredi kullanma konusundaki hakkı kullanıp kullanmamakta serbesttir. 1/73-74. Yıl Armağanı. talep kredinin kullanılmasına yönelik bir kabul niteliğindedir. Werner. kurulduğu anda kredi verene bir kredi verme borcu yüklememekte. birinci şekli önce opsiyon sözleşmesi yapılması ve onu dayanarak hazırlanan asıl sözleşme. iki şekilde gerçekleşebilir. taraflardan birine. 1/85. EREN. 194. 253. hangi 184 185 SCHOEN.

Ön sözleşmeden farklı olarak opsiyon sözleşme görüşünde sonraki kredi sözleşmesinin kurulması için. temel niteliklerine uyumlu değildir. Tarafların kredi açma sözleşmesi kurulduğundaki asli amacı ayrı münferit kredi işlemleri kurmak veya ifa etmek değil. N. 1/85 AVANCINI/lRO/KOZIOL. kredi alanın kabulü ile sözleşme kurulmuş olur banka zaten kendisini bağlar şekilde teklifini yapmıştır190. sözleşme yapısında belirlenmiş bulunan münferit krediler kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet etmek amacıyla düzenlenmiştir191. HOPT/MÜLBERT. belli bir limitte kredi taahhüdü ve kredi işlemleri kapsamının varlığı halinde geçerlidir. Kredi açma sözleşmesinin içeriği. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesi yapısında şartları belirlenmiş münferit krediler ise kredi talebi ile belirli ve muaccel hale gelecektir. Kredi alan tarafından gerçekleştirilecek kredi talebi düzenleme hakkı niteliğinde münferit işlemlerin kurulmasını sağlayan erteleyici özelliği olan kurucu işlemdir189. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma taahhüdünün oluşturulmasıdır. Bu şekliyle münferit işlemler miktar ve nitelik olarak tam belirli olmasa da sözleşmenin temel içeriği belirli hale gelmiştir. asıl sözleşmenin yapılması için taraf iradelerinin tekrar bir araya getirilmesine lüzum yoktur. tarafların anlaşması ile sözleşme kurulur ve kredinin hazır bulundurulması ve kullandırılması şeklindeki hükümlerini icra etmeye başlar. 1/85. N. Opsiyon sözleşme ve buna bağlı olarak gerçekleştirilen teklifin geçerliliği bunun kredi açma sözleşmesinin içeriğinde belirlenmiş olması. N. Münferit kredilerin ifası kredi açma 189 190 191 AVANCINI/lRO/KOZIOL. bankanın tekrar bir irade açıklaması yapmasına. Kredi kullandırma borcunun ifası sözleşme kapsamında düzenlenmiş bulunan münferit işlemler yoluyla gerçekleşecektir. Kredi açma sözleşmesinde tarafların asli hedefi derhal bir akdi bağlantı içine girmektir. tarafların iradesi ve dürüstlük ve güven ilkelerine göre belirlenecektir. Kredi alanın talebi kredi açma sözleşmesi ile kullandırılması taahhüt edilen krediden bir şekilde yararlanmaya yani münferit kredilerin ifası yoluyla kredi kullanmaya yöneliktir. 241 . Opsiyon sözleşme görüşü banka pratiğinde kısmen kabul görmüş olsa da kredi açma sözleşmesinin yapısına. miktar ve süreleri de opsiyon sözleşme niteliğindeki kredi açma sözleşmesinde belirlenir.71 türde kredi işlemlerinin yapılacağı.

tamamlanmış 192 ifa yükümü içeren. Kredi açma sözleşmesini genel bir çerçeve sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre kredi açılması. bağımsız nitelikte sözleşme yapma veya ifa borcu altına girebilmektedir. bu ise kredi açma sözleşmesinin temel özelliklerine aykırıdır. Kredi açma sözleşmesi taraf iradeleri ve unsurları dikkate alındığında. sonraki sözleşmelerin niteliklerinin önceden belirlenmesi ve borçlandırıcı. Kredi açma sözleşmesi bir STAUDER. tamamlanmış bir sözleşme olarak niteliğini belirlediği münferit kredi sözleşmedir. birçok yönde tarafların talepleri kredi açma sözleşmesine dayanacağı gibi sözleşme başka münferit işlemlerin yapılmasına da imkan verir. Kredi açma sözleşmesi sadece bir ön sözleşme değildir. borçlandırıcı nitelikteki münferit sözleşmeler ise çerçeve sözleşmeden sonraki aşamayı oluşturur. Çerçeve sözleşme esas olarak sonraki sözleşmelerin yapılarını belirleme amaçlıdır ve içeriğinde bu sözleşmelerin nitelik ve unsurları düzenlenir bu sebeple ilk aşama özelliği gösterir. Bu sebeplerle opsiyon sözleşme yapısı da ön sözleşmede olduğu gibi kredi açma sözleşmesinin niteliğine uymamaktadır. C) Çerçeve Sözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesinin münferit kredilerin temelini oluşturma yanında doğrudan bir kredi hazırlanması ve tahsisi borcunu içermesi farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. 77 . bütünlük gösteren. ilk aşama veya sözleşme hazırlığı değildir. onu sonradan gerçekleşecek sözleşmelerin sadece hazırlığı olarak tanımlamak hatalı olur. ifanın kapsamı veya kurulacak sözleşmelerin temel nitelik ve unsurları çerçeve sözleşmede genel olarak belirlenmektedir. bu nitelikleriyle kredi açma sözleşmesi bir çerçeve sözleşme olarak tanımlanabilir.72 sözleşmesini sona erdirmez. tarafları bağlayıcı unsurlar bir ön sözleşme yapısını aşan niteliklerdir. s. Çerçeve sözleşmede de istisnai olarak taraflardan biri veya her ikisi gelecekte. Bir çerçeve sözleşme ek yükümlülükler içeren standart sözleşme unsurları içerebilir ancak bu şart değildir192. içerdiği edimlerle oluşan bağımsız yapısı nedeniyle.

22 vd. Kredi açma sözleşmesi bir çerçeve sözleşme olarak kredi alana bireysel hak vermektedir ve kredi alan serbest iradesi ile kredi açma sözleşmesinde nitelik ve şartları belirlenen. Sonraki sözleşmelerin kapsamını ve sürelerini belirlediği gibi önceden belirlenen kapsam ve süreye göre kurulmalarını sağlar. genel çerçevedir ve hukuki nitelik olarak kanunlarda düzenlenmiş tipik sözleşmelerin hiç birine tabi değildir. s. kredi açma sözleşmesi sonradan yapılacak kredi işlemlerinin kapsam ve niteliklerini belirleyen. 67’den naklen. ) . sebebini oluşturur. AESCHLIMANN. Kredi kullanma talebine ve sonradan kurulacak münferit kredi işlemlerine verilecek anlama göre bu görüş kendi içinde bazı farklılıklar göstermektedir. Bern. Diss. alacak satın alınması. Kredi açma sözleşmesi ise onlardan bağımsız hukuki niteliği olan ve onların kurulması imkânını içeren bir sebep sözleşmedir194. sadece sonraki asıl sözleşmelerin yapılması vaadini içeren bir ön sözleşme olduğu görüşü ilk olarak Aeschlimann tarafından reddedilmiştir. garanti verme gibi farklı edimleri içeren sözleşmelerdir. iş görme. temel çerçevesi çizilen münferit kredi sözleşmelerinin kurulmasını sağlayacaktır. 67. sonradan kurulan sözleşmeler ondan ayrı kapsamda. bu sebeple çerçeve nitelik gösterir ancak doğrudan yükümlülükler içerdiğinden tipik bir çerçeve sözleşme değildir. Kredi açma sözleşmesi kredi alana bir tür düzenleme hakkı verir ve kredi alan bu hakkı kullanarak münferit kredi sözleşmelerinin kurulmasını sağlar. s. Otto. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi bir sui generis sözleşme veya bir tür isimsiz sözleşmedir. Kredi açma sözleşmesini bir tür çerçeve sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre. Kredi açma sözleşmesinin. Günümüz kredi açma sözleşmesinin teorik temelleri bu şekilde Aeschlimann tarafından kurulmuştur. ( STAUDER. Der Krediteröffnungsvertrag nach schweizerischem Recht. Kredi açma sözleşmesi bir temel ve sebep sözleşmedir. kurulması düşünülen. para ödüncü. s. Öğretide bu görüşün ilk savunucuları Aeschlimann ve Klausing’dir193.73 işlemlerinden önce gelir ve onların temel unsurlarını belirler. bir isimsiz sebep sözleşme olarak tanımladığı kredi açma 193 194 STAUDER. Teorinin temelinde Aeschlimann. geniş kapsamlı bir sebep ve çerçevedir. hukuki ve ekonomik alt yapısını oluşturan. kendilerine göre farklı hukuki nitelikleri olan. 1925.

78 ( Stauder. Friedrich. in: Zeitschrift für Ausländisches und Internationales Privatrecht 1932. Der Krediteröffnungsvertrag. münferit işlemleri ise verilen kredi türüne göre farklı edimler içermekte ve hukuki nitelikler göstermektedir. Kredi talebi. müşterinin talebine bağlı olarak. bu bedel sürekli borç ilişkisi niteliğindeki kredi açma sözleşmesinde sözleşmenin Klausing. aynı zamanda. s. belli bir zaman içinde. süreklilik. bankanın. kredi açılması ve önceden belirlenen unsurlar ile sonraki münferit işlemlerin yapılmasının sebebidir ve kredi açma sözleşmesinde verilen bu imkânlar kredi alan tarafından. Kredi açma sözleşmesi. müşterinin iradesine bağlı ve münferit ödünç sözleşmesinin kurulmasını sağlayan teklif niteliğindedir. Kredi açma sözleşmesinin kapsamı. münferit sözleşmeleri kurma borcu kredi açma sözleşmesinin içeriğinde mevcuttur. onların kapsam ve standartlarını önceden belirleyen çerçeve nitelik. Klausing’de Aeschlimann gibi kredi açma sözleşmesinin asli özellikleri olan. münferit kredi sözleşmesi kurma veya cari hesap şeklinde işleyen bir kredi hesabı ile kredi vermeye yönelik borcudur. alınmıştır ) 195 . süreklilik gösteren ve münferit sözleşmelerin temel özelliklerini belirleyen çerçeve niteliğine de sahiptir.74 sözleşmesini onu takip eden münferit kredi sözleşmelerinden tam olarak ayırt etmektedir. kredi açma sözleşmesi temel sözleşme olarak onu takip eden münferit işlemlerin temellerini oluşturmaktadır. Sözleşme temelde bir ödünç sözleşmesi yapma vaadi içerir. s. iki taraflı ve sürekli borç ilişkisi kuran atipik bir sözleşmedir195. Bankanın borcu. kendi isteğine bağlı. kredi vaadi. tek taraflı bir düzenleme hakkı ile kullanılacaktır. Klausing. tekrar eden talep imkanı gibi unsurları tespit etmiştir. N. Canaris. Bu sebeple kredi açma fiili anlamda bir kredi verme işlemi değildir. sürekli ve tekrar eder şekilde kredi vermektir. 618 vd. genel anlamda bir önsözleşmeden çok daha geniştir. Kredi açma sözleşmesi ona bağlı olarak açılan münferit krediler birbirinden ayrıdır. 68. talebe bağlı olarak kredi sözleşmeleri kurma borcu içerirken. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma şeklinde tanımlanan kredi vaadi. kredi açma sözleşmesi münferit sözleşmelerin öncesinde var olan ve onların şartlarını belirleyen temel çerçeve sözleşmedir. münferit sözleşmelerin temelini oluşturma. banka tarafından kredinin hazır bulundurulması karşılığı alınan hazır bulundurma komisyonunun bir tür tazminat niteliğinde olduğunu belirlemiştir.

822.75 devamı süresince hazır tutulan kredinin kullanılmaması nedeniyle bankanın uğradığı zararları tazmine yöneliktir196. Prof. s. Genel çerçeve sözleşme fikrini kabul eden görüşler kredi açma sözleşmesini sonradan kurulacak sözleşmelerin çerçevesi olarak kabul etmiş ve temelde çerçeve sözleşme kapsamında. Banka. Kredi açma sözleşmesi sonraki kredi işlemlerinin sebebini oluşturan ilk aşama değildir. Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Çerçeve Sözleşmelerin Özellikleri. krediyi hazır bulundurma ve istenildiğinde kullandırma borcu altına girdiği görülür. Kredi açma sözleşmesini bir sözleşme hazırlığı kabul etmek ve önsözleşme esasları ile açıklamak pratik ve sade bir yol olarak görünse de günümüz bankacılık uygulamaları ve kredi açma sözleşmesinin kuruluşu sırasındaki taraf iradeleri dikkate alındığında onu tam olarak açıklayamaması nedeniyle yazarların bu yöndeki görüşleri kabul görmemiştir. ( Yazar. ileride kurulacak sözleşmede yer alacak hak ve borçlarla ilgili düzenlemelerin olabileceğini. önsözleşme unsurlarıyla bağlantılı olarak münferit kredileri kurma borcunu açıklamaya çalışmışlardır. belli bir para ödüncü 196 197 STAUDER. ) . Nami. taraflar bir çerçeve sözleşmede. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen para limiti ve süreyi. çerçeve sözleşme görünümünde olsa da bir ön akid vardır ve bu karakter baskın durumdadır. ön sözleşmelerde olduğu gibi. Erdoğan Moroğlu'na Armağan. sözleşmenin kurulması ile birlikte bankanın. Kredi alanın talep konusundaki serbestliğini de bu şekilde kolaylıkla açıklamışlardır. kredi açma sözleşmesinin kapsamında unsurları belirlenen kredi işlemleri ile kredi kullandırma borcu altındadır. açıkça bir münferit sözleşme kurma borcu altına girmişlerse burada bir önsözleşme vardır ve bu unsur baskın durumdadır197. onların kurulması vaadi ve hazırlığıdır. 69 BARLAS. Bu yönüyle kredi açma sözleşmesi sonradan kurulacak çok sayıda ve farklı türde kredi sözleşmelerinin esaslarını belirlediği gibi. s. onlardan farklı olarak. çerçeve sözleşmelerde de. Kredi açma sözleşmesindeki taraf iradeleri dikkate alındığında. çerçeve sözleşmede taraflar için ileride kurmayı düşündükleri münferit sözleşmeleri kurma konusunda bir yükümlülük olmadığını ve bunun da çerçeve sözleşme ve ön sözleşme kavramı arasındaki farkı oluşturduğunu belirtmektedir. kredi kullandırma kapsamlı sözleşmeleri kurma değil. Ancak bununla birlikte. Dr. Böyle bir yükümlülük varsa. İstanbul 1999. Bu yönüyle sözleşmenin tamamlanması ve ifası borcunun doğrudan çerçeve nitelikli kredi açma sözleşmesinden doğmasının ya da bir önsözleşme olarak kabulünün önemi yoktur.

. s. açıklayan sözleşmeler ise. Bu durum da banka uygulaması ile uyumlu değildir. taraflara borçlar yükleyen niteliktedir ve bağlayıcıdır. 86. Normenverträge. N. Berlin. etki bakımından farklı. genel standart sözleşme yapısının bir uygulaması şeklindedir. HUECK. 1923. sonradan kurulacak sözleşmelerin temelini oluşturan. rehber nitelikli. çerçeve nitelikli ilke. 616. Kredi açma sözleşmesini sözleşme vaadi ve hazırlığı gören iki aşamalılık görüşü aynı zamanda münferit kredi sözleşmelerinin bir genel kredi sözleşmesini takip edeceğini. kredi işlemini kredi verme borcunun ifası ve kredi açma sözleşmesini de ifa sebebi sayan banka uygulaması ve bu kapsamdaki kredi açma sözleşmesi kavramına da uygun değildir198. Alfred. esaslarını belirleyen. herhangi bir ön aşama şartı veya ihtiyacı yoktur. Yapısı standart sözleşmeye benzemekle beraber. taraflar için bağlayıcı nitelikte edim yükümlülükleri meydana getirmeyen. s. 33. Standart sözleşme. Standart sözleşme fikri ilk olarak İş Hukuku sözleşmeleri alanında Hueck tarafından ileri sürülmüş ve geliştirilmiştir. ancak aynı şekil ve tipteki hukuki işlemleri düzenlemektedirler.615. SCHOEN. günümüz banka uygulamasında az rastlansa da kredi açma sözleşmesi yapılmadan münferit krediler verilebilmektedir.69. Banka sözleşmeleri. s. Bu yönde çok aşamalılık durumu taraf iradelerine ve bankacılık uygulamalarına uymamaktadır. Bankalar da müşterileri ile ilişkilerinde önceden soyut olarak formüle edilmiş şartlar hazırlamakta ve bu şekilde gelecekte kurulacak belirsiz sayıda. bu şekilde oluşan kitle veya formüler sözleşme içeriğini kısmen veya tamamen genel işlem şartlarının oluşturduğu bir sözleşme türü olarak ortaya çıkmaktadır. taraflar bu sözleşmede sonraki sözleşmeleri yapmayı ve belirledikleri esasları bu şekilde sonradan kurulacak sözleşmelerin içeriğine dâhil ederek ifa etmeyi taahhüt ederler. Önceden 198 199 CANARİS. STAUDER.76 sözleşmesinin yapılması hazırlığı ve vaadi gören iki aşamalılık görüşü. rehber ya da norm sözleşmesi olarak tanımlanmışlardır199. ondan sonra ve ona bağlı olarak kurulabileceğini de kabul etmektedir.

Ünal Tekinalp’e Armağan. N. bir defada belirlenmekte ve temel olarak kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. bu yönde hukuken bağlanma iradesinin olmadığı hallerde kredi açma sözleşmesinden ileride münferit kredi kredileri ifa etme ve bu şekilde kredi kullandırma borcu doğmayacaktır. Kredi açma sözleşmesini opsiyon sözleşmesi olarak kabul eden yazarlara göre de. Kredi açma sözleşmesi sonradan ifa edilecek münferit kredilerin esaslarını belirlediği için bu yönüyle çerçeve nitelikli standart sözleşmeye benzer201.1. C. s. Arif B.: Bankaların Tacir ve Sanayiciler İle Yapmış Oldukları Genel Kredi Sözleşmelerindeki Genel İşlem Şartlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi ve Çözüm Önerileri. III) Tek Aşamalı Sözleşme Görüşü Bu görüşe göre. 620 AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. s. banka kredi verme konusunda bir yükümlülük altına girmemiş ve bu şartlar sadece ileride yapılacak kredi işlemlerinin içeriğini belirleme yönünde bir irade ile belirlenmiş ise ortada bir norm kararlaştırma sözleşmesi bulunmaktadır203. taraflar açısından bağlayıcı nitelikte borçlar içerdiğinden çerçeve nitelikli standart norm sözleşmesi değildir. kredi açma sözleşmesi sadece bir sözleşme hazırlığı veya sonradan kurulacak münferit kredi sözleşmelerinin çerçevesini belirleyen bir KOCAMAN. içerik ve sözleşme yapma borcu içermeyip. 1086. İstanbul 2003. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. 155. bu kayıtları içeren sözleşmeler formüler veya standart sözleşme olarak adlandırılmaktadır200. s. esasları tek aşamada. Borçlar Hukuku. Kredi açma sözleşmesi sadece ilke. CANARIS. bankanın doğrudan kredi kullandırma borcu altına girmediği. Kredi limiti ve türü gibi kredi açma sözleşmesinin tipik unsurları kararlaştırılmış olmasına rağmen.77 hazırlanan tipik kayıtlar genel işlem şartları olarak adlandırılmaktadır. Takip eden kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin kapsamında düzenlenmekte.1/76 . 201 202 203 200 KLAUSING. Bu şekilde bir belirsiz çerçeve sözleşme yapısının oluştuğu durumlarda bir çerçeve norm kararlaştırma sözleşmesi mevcuttur202.85.

N. iskonto. bu sözleşme için. A) Tek Aşamalı Şartlı Sözleşme Görüşü Kredi alanın kullanmaya yönelik iradesi kredi talebinin olumlu niteliğidir ve bankanın borçlarının güncellenmesini sağlar205. bankanın asli borcudur. Bu farklılıklar temelde iki görüşün ortaya çıkmasına sebep olmuştur.78 temel sözleşme olarak tanımlanamaz.271. Falloise’e göre sözleşme sui generis nitelikli. SCHOEN. karşılıklı borçlar içeren ve ifa safhasının kredi alanca kredi talebi yapılmasına bağlı olduğu şartlı bir sözleşmedir. 204 205 206 STAUDER. bu etki bazı yazarlarca bir tür şart kabul edilmiş kredi talebi veya müşterinin kredi ihtiyacının. kredi talebine yönelik serbest iradesinin niteliği ve ona verilecek anlama göre bu hukuki tanımlama farklılıklar gösterebilir. ( Falloise. Kredi açma sözleşmesi. aval ve banka garantisi gibi kredi işlemlerinden ayrı nitelikte. kredi alan bu krediyi kullandıktan bir süre sonra iade edecektir. kredi açma sözleşmesinin icra safhasını başlatan bir etkiye sahip olduğu kabul edilmiştir. STAUDER. 17 ) . Kredi verme taahhüdü sonradan ve buna bağlı olarak gerçekleşen. s. bankanın. Kredi alanın. s. 616. CANARİS. müşteriye karşı bir fon temini borcunu içerir. Bu kesin ve kendi başına varlık ifade eden bir sözleşmedir ve sözleşmede asli olarak tek aşamalı akdi bir kredi kullandırma borcu bulunmaktadır204. para ödüncü. Falloise ve Dieryk tarafından ortaya atılmıştır206 . s. kredi talebi veya ihtiyacı bir geciktirici şart etkisi yaratır ve bazı hallerde hukuki nitelik gösteren talebin bazı hallerde ise ekonomik kavram olan kredi ihtiyacının ortaya çıkması anını dikkate alan yaklaşımlarla sonuçları açısından farklılıklar gösterir. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi tek aşamalı bir sözleşmedir. ancak bu borç müşterinin kredi verilmesine yönelik talebine kadar askıdadır. taleple birlikte bu bekleme durumu sona erecek ve ifa aşaması başlayacaktır. Bu görüş ilk olarak Belçikalı araştırmacılar. 70. tarafların iradeleri incelendiğinde buradaki taraf yükümlülüklerinin sadece sonraki bir sözleşme ilişkisi kurmaya yönelmediği asli yükümlülüğün bir kredi açma ve kullandırma taahhüdü olduğu ortaya çıkar. 70.

89. çünkü kredi açma sözleşmesi tarafların anlaşması ile kurulmuş ve asli edim olan kredi banka tarafından açılmış kullandırma borcu doğmuştur. ancak edimin güncellenmesini sağlayıcı ve münferit kredi işlemlerinin belirlenmesi. şart olmaya daha uygundur. Müşterinin hiç talepte bulunmaması halinde dahi kredi açma sözleşmesi mevcuttur. Yazara göre kredi ihtiyacı. s..79 Yazarın görüşleri bir çok noktada kredi açma sözleşmesi’nin yapısı ile uyuşmamaktadır. Bu durumda kredi alan teorik olarak sadece kredi ihtiyacının 207 208 STAUDER. Ayrıca kredinin belli zaman aralıkları ile ve kısmi olarak kullanılması mümkündür. sözleşme şartlı niteliktedir. tarafların uyuşması ile birlikte kurulmuştur ve kredinin açılması sebebiyle kredi açma hizmet edimi niteliğindeki hükümlerini zaten meydana getirmektedir. bu talep ise müşterinin ihtiyacına bağlı durumdadır. sui generis ödünç sözleşmesi kavramından etkilenmiştir. çünkü kredi açma sözleşmesindeki asli edim bir kredinin açılmasıdır. sözleşmedeki borçların güncellenmesini sağlayan etkiye sahip olmakla beraber. hükümlerini meydana getirmeye başlamıştır. bir anlamda sözleşmenin kuruluşunu ödünç verilmesine bağlayan ayni nitelikli. onun izlerini taşır207. . 27 vd. Kredi ihtiyacını şart olarak kabul eden görüş ise ilk olarak Belçikalı araştırmacı Diéryk tarafından savunulmuştur208. sözleşme hüküm ve sonuçlarını meydana getirmeye başlamıştır. banka kredi açma taahhüdü altındadır. yoksa münferit işlemlerin yapılması veya belli bir miktar paranın verilmesi değildir. Kredi alan talep hakkında serbesttir ve kredi ihtiyacının doğması halinde bu talebi yapacak ve sözleşmenin ifa aşaması için beklenen şart gerçekleşecektir. geciktirici şart niteliğinde değildir. Bu sebeplerle müşterinin talebi geciktirici bir şart kabul edilemez. kredi alansa bu krediyi kullanması halinde iade borcu altına girecektir. sözleşme. s. Genel kabul gören ayrım prensibine de aykırı görüş. kredi talebi. başlamasını bekletici etkisi vardır. Talep borcun güncellenmesini ve münferit kredi işlemlerinin ifa aşamalarına girmelerini sağlayacaktır. kredi talebinden bağımsız ve objektif niteliktedir.71. halbuki şart kısımlara veya belli zaman aralıklarına bölünemez. Kredi açma sözleşmesi bir önsözleşme değil. kredi talebi ile şart gerçekleşecektir. taraflara doğrudan borçlar yükleyen yeknesak bir sözleşmedir. DIERYK.

HOPT/MÜLBERT. SCHOEN. asli edim yani kredi açılmış krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu doğmuştur. kredi alan kararlarında tamamen serbesttir. kademeli olarak ifa edilen münferit kredi işlemleri ise. s. N. sözleşmenin çok aşamalı olmadığı görülür. bu durum ise kredi açma sözleşmesinin hukuki yapısına aykırıdır. talep ise güncellemeyi sağlayacak ve kredi açılmasına bağlı olarak.73. sözleşmeye hüküm konması halinde kredi ihtiyacının doğumu halinde. kredi ihtiyacı şartının aşamalı olması. Falloise için getirilen eleştiriler burada da tekrarlanabilir. Ayrıca uygulamada. kredi açma sözleşmesinde tarafların sözleşmenin esaslı unsurlarında karşılıklı anlaşması ile sözleşme ilişkisi kurulmuştur. kademeli olarak ifası niteliğindedir210. 242. kredi ilişkisinde taraf iradeleri ve sözleşme şartları incelendiğinde.80 doğmasından sonra.90. bunun kredi alan için bir borç olarak düzenlenebileceğini belirtir. bu ihtiyacına bağlı olarak kredi talebinde bulunacaktır. s. B) Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesinin hukuki niteliği tespit edilirken taraf iradeleri de dikkate alınmalıdır. sonraki kredi işlemlerinin kurulmasını sağlayacak bir yenilik doğuran haktır. Bu görüş kredi ifasının kısmi ve aşamalı olabileceği ihtimalini de ihmal etmektedir. . banka uygulamasına yönelik pratik yararlar sağlayabilecek bir görüş olarak uygulamada kısmen kabul görmüştür. Kreditrecht. kredi açma sözleşmesinin birbiri ardınca gerçekleşen zamana yayılmış. şart kavramına aykırıdır. s. ifa aşaması herhangi bir geciktirici şartın gerçekleşmesine bağlı değildir. sözleşme hükümlerini meydana getirmektedir. Yazar. 209 210 STAUDER. kredi ihtiyacının doğmamış olmasına rağmen kredi alabilmekte veya böyle bir ihtiyacı olmasına rağmen talepte bulunmayabilmektedir. kredi talebinin kredi alana bağlı olduğunu kabul eder ancak. ayrıca kredi ihtiyacı hukuki değil ekonomik bir durumdur209.73. HEFERMEHL. s. 92. STAUDER.

Talep hakkı ayrıca düzenlenmiş ve taraflarca sözleşme unsuru olarak açıkça belirlenmiş olmasa bile sözleşmenin esaslı karakteristik özelliğidir. Çerçeve sözleşme esas olarak sonraki sözleşmeleri düzenleme ve içeriğini belirleme amaçlıdır ve bu sebeple ilk aşama özelliği gösterir. tam olarak tamamlanmış. müşterinin ise kredi ilişkisi devam ettiği sürece istediği zaman kredi talep hakkı bulunmaktadır. s. 242 . HOPT/MÜLBERT. 617. kredi açma ve hazır bulundurma borcu. 88. tamamlanmış bir sözleşmedir. bağımsız nitelikte sözleşmeler kurma veya ifa borcu meydana getirebileceği kabul edilmektedir ve kurulacak sözleşmelerin temel nitelik ve unsurları çerçeve sözleşmede genel olarak belirlenmektedir. s. Banka bakımından yükümlülük içermesi ve talep hakkının kullanılması ile ifa niteliğinde kredi verme işlemlerinin yapılması tipik çerçeve sözleşme hukuksal kurum ve yapısından farklıdır. İlk aşama veya sözleşme hazırlığı değildir ve tamamlanmış bir sözleşme olarak kredi kullandırma ve hazır bulundurma asli borcu ile bağımsız ifa yükümlülükleri içerir.81 Kredi açma sözleşmesinde bankanın. bu yönüyle tüm kredi ilişkisindeki taraf yükümlülüklerine etkili bir işlemdir. borçlandırıcı çerçeve sözleşme olarak tanımlanabilir211. N. Kredi açma sözleşmesi. N. bütünlük gösteren. STAUDER. bir sözleşme niteliğindedir ancak münferit kredi işlemlerinin unsurlarını belirlemesi sebebiyle çerçeve nitelikli bir sözleşme olarak tanımlanabilir. SCHOEN. Kreditrecht. Tam olarak tanım ve unsurları belirlenmiş olmasa da genel olarak çerçeve nitelikli sözleşmenin taraflardan biri veya her ikisi için gelecekte. Kredi açma sözleşmesinin doğrudan kredi kullandırma borcu içermesi ve bağlayıcı niteliği onun bir ön sözleşme olarak tanımlanmasına imkan vermez. bu yönüyle karşılaştırıldığında normal bir çerçeve sözleşmenin hukuki yapı ve kavramından farklı olarak. 77. ifa yükümü içeren. Bir çerçeve sözleşme de yükümlülükler içeren standart sözleşme niteliği gösterebilir212. münferit 211 212 CANARIS. borçlandırıcı nitelikteki münferit sözleşmeler ise çerçeve sözleşmeden sonraki aşamayı oluşturur. Kredi açma sözleşmesinde bir kredi açma vaat edilir ve sonraki kredi işlemlerinin nitelikleri önceden belirlenir. Kredi açma sözleşmesi taraf iradeleri ve unsurları dikkate alındığında. bu ise kredi açma sözleşmesinin temel özelliklerine aykırıdır.

73. onlarla ilgili hukuksal sorunlarda benzer çözümler getirmeye imkan verir. kredi açma sözleşmesi ile BGB § 675’te düzenlenen. .82 kredi işlemlerinden önce gelir ve onların temel unsurlarını belirler. Kredi açma sözleşmelerinde bulunan ortak ve özel nitelikteki hükümler. s. Kredi açma sözleşmesini tam olarak bir sui generis sözleşme şeklinde tanımlamak şart değildir. bu sebeple çerçeve nitelik gösterir. taraflar iradeleri kredi açma sözleşmesinin içeriğini oluşturan. s. bu sözleşme de hizmet veya iş görme şeklinde bir içeriğe ihtiyaç duymakta ve tam anlamıyla bağımsız bir ifa yükümü içermemektedir. onun konusunu oluşturan ve kanunda unsurları önceden belli şekilde düzenlenmiş bulunan. kendi yapısında şartları ve türü önceden belirlenmiş bir münferit kredi işleminin konu olarak belirlenmesi ile oluşur Stauder’e göre. ödünç. Bu durumda hukuki niteliği ve hükümleri. kredi açma sözleşmesi kredi talebine bağlı olarak çok sayıda münferit kredi işleminin ifa yükümünü içeren. sebebini oluşturur. bir çerçeve sözleşme olarak. Her iki sözleşme de 213 STAUDER. onu belirli bir sözleşme sınıfına dahil etme imkanı.90 vd. genel yönetim veya iş idaresi olarak adlandırılabilecek sözleşme arasında paralellik vardır. nakdi veya sorumluluk üstlenilmesi şeklinde nakdi olmayan kredi işlemleridir. sözleşmede şartları ve türü belirlenen. Kredi açma sözleşmesinden kaynaklanan ve onun konusunu oluşturan kredi kullandırma işlemleri. kanunlarda düzenlenmiş tipik sözleşmelerde değişiklikler meydana getirebilir ve bu durum onun çerçeve niteliğinden kaynaklanmaktadır213. a) Niteliği Kredi İşlemine Bağlı Çerçeve Sözleşme Bu görüşü göre. Kredi açma sözleşmesi kendi başına bir hukuki niteliğe sahip değildir. satım veya iş yönetimi niteliğindeki sözleşmelere göre belirlenecek ve kendi yapısında ifa edilen bu işlemlerin esaslarına tabi olacaktır. ön sözleşmelerde olduğu gibi niteliğini onun yapısında düzenlenip ifa edilen münferit kredi işlemleri belirler. borçlandırıcı nitelikli bir çerçeve sözleşmedir. SCHOEN. Genelde ortak hükümler içermekle beraber.

Kredi açma sözleşmesinin karakteri onun çerçevesinde belirlenen münferit kredilere bağlıdır ve sözleşmeye uygulanacak hukuk. iş idaresi sözleşmesi ve benzeri hukuki ilişkilerdir. içeriğinin ve konusunun belirlenmesiyle yani kredi talebi sonucu ifa aşamasını oluşturan münferit krediler ile ortaya çıkacak ve kredi açma sözleşmesi ile birlikte. Kredi açma sözleşmesi hakkında düzenleme olmaması ona sui generis bir sözleşme niteliği vermez. 73 vd . kanunda düzenlenmiş bulunan tiplerinden farklı özellikler taşıyabileceklerdir. STAUDER. içerik açısından değişikliklere uğrayabilecekler.84. kredi açma sözleşmesi ön sözleşmelerde olduğu gibi konusunu oluşturan ve sonradan ifa aşamasına giren münferit kredilerin karakterini alacaktır. bütün kredi ilişkisinin karakterini belirleyecektir215. Kredi açma sözleşmesi çerçeve nitelikli bir sözleşme olduğundun. önceden belirleniş şartlara uygun olarak. SCHOEN.91.90 vd.73. garanti sözleşmesi veya genel anlamıyla iş idaresi sözleşmeleri olarak adlandırılırlar216. açılın bu münferit kredi işlemleri artık kredi açma sözleşmesi ödüncü. s. . STAUDER. 214 215 216 STAUDER. kredi talebi ile içeriği ortaya çıkan ve ifasına başlanan belirli kredi işlemleri onun hukuki niteliğini belirler. iskontosu. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi renksizdir. Kredi açma sözleşmesine bağlı olarak.84. hukuki niteliği belirsiz bir sözleşmedir. s. s. avali. onda önceden belirlenen şartlara göre uğradıkları değişikliklerle. Bunun sonucu olarak ta kredi açma sözleşmesi sadece bir para ödüncü değil. tipik münferit kredi işleminin hukuki niteliği dikkate alınarak belirlenecektir. konusunu kredi vermenin oluşturduğu satım sözleşmesi. kanunda düzenlenmiş. s. Bununla birlikte sözleşme serbestliğinin sonucu olarak tüm bu münferit krediler çerçeve sözleşmenin kapsamında. hukuki nitelik. s. SCHOEN.83 ifa bakımından sonraki münferit işlemlere dayanmaktadır ve bu sözleşmelere hukuki niteliklerini veren konusunu oluşturan sonraki işlemlerdir214.

HATEMİ. ödünç. CANARIS. Hüseyin/SEROZAN. s. teminat veya satım sözleşmesine ilişkin unsurlar asli değildir. Rona/ARPACI. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma ve kullandırma yani kredi işlemi hukuki temeli oluşturur ve bu tüm kredi açma sözleşmelerinde ortak yöndür. hazır bulundurma ve kullandırma borcunu içerir. Kredi açma sözleşmesi temel sözleşme olduğu için ön sözleşmeye benzer ve bu yönüyle onun temelini oluşturan prensip burada da uygulanabilir. bu durum ortak değer ve hükümler oluşturmaya imkan sağlar. Bunun ötesinde kredi açma sözleşmesi kredi sebebini. N. 100. Bu ortak yön ve değerler kredi açma sözleşmeleri arası farklılıklardan çoktur. Murat/PETEK. 53. Ankara 1998. s. s. N. kredi işlemi. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. Kredi açma sözleşmesi temelde bir kredi kullandırma taahhüdüdür ve bu yönüyle temelde para ödüncüne dayanır. tahsisi sözleşmenin temelinde hatta sözleşme öncesi yapıda vardır. 618. 217 218 219 CANARIS. I/2 s. Hasan. İstanbul 1992. Borçlar Hukuku Özel Bölüm. FEYZİOĞLU. Aydın /AYDOĞDU. onun bünyesinde kurulup ifa edilen münferit sözleşmelerdir. hedef sözleşmenin hukuki niteliğini taşır. münferit işlemlerin farklılığı ikinci plandadır ve kredi açma sözleşmesi Borçlar Hukukunda düzenlenen tüm sözleşmelerin dışında bir sui generis sözleşmedir219. 617. ALICI. . Şüphesiz yeknesak. TANDOĞAN.210. 67. 280. borçlar hukuku anlamında sözleşme tipleriyle ilişkiyi münferit kredi işlemi belirler217. alacak satın alım sözleşmesi gibi münferit işlem sözleşme tipinin belirlenmesinde etkilidir fakat bu kural mutlak olarak uygulanamaz. ZEVKLİLER. iş idaresi.84 b) Çerçeve Nitelikli Sui Generis Sözleşme Çerçeve nitelikli bir sözleşmede sözleşme tipinin belirlenmesinde temel nokta bu çerçeve sözleşmeye bağlı olarak. Ön sözleşmede temel olarak asıl. NUISSL. hükümleri tam olarak belirli ve tüm bankacılık uygulamalarında geçerli bir kredi açma sözleşmesi yoktur fakat bununla birlikte tüm kredi açma sözleşmelerine uygulanan ortak hükümler ve kurallar vardır218. GUGGENHEIM. hizmet alımı. teminat. kredi açma sözleşmesinde ise bu münferit kredi işlemleri olarak ortaya çıkar. s. Abdülkadir. s. iş yönetimi. N. 333. çerçeve nitelikli kredi açma sözleşmesinde de bu şekilde ön sözleşmelerde görülen sözleşme öncesi yapıya benzeşmeyle.

YAVUZ. TUNÇOMAĞ. Vorrechtsvertrag. 808. s. Buna karşılık bazı yazarlar. GUGGENHEIM. Bd. 618. N. Eray. s. s. iş birliği anlaşması veya manto sözleşme olarak ta adlandırılmaktadır222. 106. Schuldrecht I. taraflara münferit sözleşmeler kurma borcu yüklememesi yönünden bu sözleşmelerden ayrılır223. s. Band 1. N. 609. s. s. 809. SCHMIDT Karsten : Handelsrecht. Handbuch des Kreditrechts. ABD. (BARLAS. s. CANARIS. belirli bir takım şartların kısmen veya tamamen bu sözleşmelerde yer alması konusunda önceden anlaşmaya varmalarıdır220. KRAMER. Berlin 1997. WEBER Rolf H. BARLAS. 221 222 220 HENRICH. KOCAYUSUFPAŞAOĞLU Necip: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. N. 785. München 1991. Çerçeve sözleşme de ön sözleşme ve opsiyon sözleşmesi gibi ileride kurulacak münferit sözleşmelerde yer alacak bazı hükümleri önceden düzenleyen onlara hazırlık oluşturan sözleşmelere benzemekle birlikte. öğretide temel sözleşme221. WEBER Martin.REIFNER. München 1994. 49. 76. 24. çerçeve sözleşmede taraflardan birinin münferit sözleşmeyi kurmaya yanaşmaması halinde bunun çerçeve sözleşmeye yönelik bir 565. München 1987. Optionsvertrag. 106. SCHMIDT. KARINCA. Türk Borçlar Kanunlarında ve Alman Medeni Kanununda yer almamıştır. s. s. 88. İsviçre. Schweizerisches Obligationenrecht. 100. 117. s. çerçeve sözleşme kavramı. 814 vd.85 § 4) DEĞERLENDİRME VE UYGULANACAK HUKUK KURALLARI I) Genel Değerlendirme A) Tek Aşamalı Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme Çerçeve sözleşme. I. ileride aynı türden birden fazla sözleşme kurmayı amaçlayan kişilerin. 403. s. İstanbul. s. s. Dieter: Vorvertrag. LARENZ Karl: Lehrbuch des Schuldrechts. KAPLAN. BARLAS. Allgemeiner Teil. GAUCH/SCHLUEP. Udo. 1099. ancak sözleşme özgürlüğü ilkesi çerçeve sözleşme kurulmasına imkan vermektedir.88. FIKENTSCHER Wolfgang: Schuldrecht. ) Geschäftsbeziehungen. her bir sözleşmenin kuruluşu sırasında ayrıca kararlaştırılmasına gerek kalmaksızın. s.. 223 . 2001/3. s.79. LARENZ. Çerçeve sözleşme. s. Banka Kredi Sözleşmeleri. 111. s.252 . 609. Tübingen 1965. N.: Rahmenverträge als Mittel zur rechtlichen Ordnung langfristiger . ZSR 106 I (1987).

Ileride asıl sözleşmeyi kurma borcu doğuran çerçeve sözleşme ön sözleşme niteliğindedir. German Banking. s. s 159. 467. kredi açma LARENZ/WOLF. ) LARENZ Karl/WOLF Manfred: Allgemeiner Teil des bürgerlichen Rechts. Çerçeve sözleşme esas olarak ileride kurulacak ve nitelikli münferit sözleşmelerin bağlayıcı çerçevesini belirlemekte ve sürekli borç ilişkisi meydana getirmektedir. Joachim: Das Schuldverhältnis: Begründung und Änderung -Pflichten und Strukturen — Drittwirkungen. TEKİNALP. çerçeve sözleşmede genellikle ileride kurulacak münferit sözleşmelere yönelik olarak. önceden çerçeve sözleşme ile saptanmış bir içeriğe sahiptirler. istikrar sağlamaya yönelik yükümler. uygulanacak hukuk gibi konular düzenlenebilir. yapılacak değişikliklere ilişkin kayıtlar.90. yazar çerçeve sözleşmeyi ileride münferit sözleşmeler kurma borcu doğuran ve doğurmayan olarak ikiye ayırmaktadır.Banka Hukukunun Esasları. Kreditrecht. bu deyim Alman hukukunda yer alan Genel Banka Sözleşmesi kavramından farklıdır.86 olumlu sözleşme ihlali oluşturacağını ve tazminat sorumluluğuna yol açacağını savunmaktadırlar224. KAPLAN. N. GERNHUBER. Bir banka sözleşmesi olarak. s.811 . s. 228 SCHOEN. vergi düzenlemeleri. Bazı yazarlara göre ise çerçeve sözleşme ileride münferit sözleşmeler kurma yönünde taraflardan en az birine bir kök yükümlülük yüklemektedir. s. 2. asıl olarak münferit sözleşmeye eşlik eder ve onun içindeki boşlukları doldurur225. 22. s 467. München 1997. genel Banka Sözleşmesi belirli hizmetlerden yararlanmak için banka ile işlem ilişkisine giren müşteriyle banka arasındaki bağı açıklamak için kullanılan bir kavramdır. değişen koşullara ilişkin uyarlama kayıtları. sonradan kurulması ihtimal dahilinde olan asıl sözleşmeler. ( WEBER Rolf.410. 241 . borca aykırılığın sonuçları. s.250 ) HUBNER. 19 ( BARLAS.. ( CANARIS.. PALANDT/HEINRICHS. N. Çerçeve sözleşme esas olarak ileride ilerde kurulacak münferit sözleşmelerin içeriğinin önemli bir kısmını düzenler. Kreditrecht. N. HOPT/MÜLBERT. Tübingen 1989. 810 ) 226 227 225 224 BARLAS. içerik ve ifa yükümlülüklerini sonradan gerçekleşecek kredi işlemlerine etkili şekilde önceden düzenlemiş olması. N. s. s. ( BARLAS. Çerçeve sözleşmenin içeriğinin belirlenmesi sırasında önceden belirlenmiş genel işlem şartlarından yararlanılması ve bu şartların çerçeve sözleşmenin içeriğini teşkil etmesi mümkündür ancak genel işlem şartları tek taraflı belirlenmiş özel kurallar topluluğu olduğu halde çerçeve sözleşme gerçek anlamda bir sözleşme niteliğindedir226. s. HOPT/MÜLBERT. 379. yetkili yargı yeri. Çerçeve sözleşme mutlak anlamda ve sadece sonradan kurulacak asıl münferit sözleşmelerin hazırlık aşaması değildir. s. yaptırımlar. s. Banka sözleşmeleri de çoğunlukla genel işlem şartlarına dayalı bir çerçeve sözleşme olarak kurulmaktadır227. LARENZ/WOLF. Bu şekilde bir tanımlama.867. 414. değer koruma kayıtları. 815). kredi açma sözleşmesinin çerçeve nitelikli bir sözleşme olarak kabul edilmesine imkan verir228. 241 Buradaki banka sözleşmesi deyimi bankaların genel işlem şartlarına dayalı olarak müşteri ile fiilen kurmuş olduğu sözleşmelerdir.

satım garanti ve kefalet gibi bir sözleşme yapma değil doğrudan kredi açılması ve kullandırılması için anlaşmışlardır230. gelişen yapısını ve içerdiği farklılıkları açıklama ve bankacılık uygulamasının kredi açma sözleşmelerinde ihtiyaç duyduğu dinamik yapıyı sağlama açısından da faydalıdır. HOPT/MÜLBERT. Banka. 86. Nakdi olmayan. Kreditrecht. s.615. ALICA. Kredi açma sözleşmesinin asli amacı üçüncü şahısla banka arasında teminat amaçlı bir sözleşme kurulması değil nakdi olmayan şekilde kredi kullandırılmasıdır. 771.69. s. münferit kredi işlemini kredi verme borcunun 229 TANDOĞAN. SCHOEN. STAUDER. N. 230 . Bazı hallerde talep olmadan doğrudan cari hesaba para aktarılmakta bu ödeme kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. CANARİS. 616. kredi kullandırmanın sonucudur. s. 73.332. s. 73. Kredi kullandırma borcunun ifası ayrı bir sözleşmenin kurulmasına sebep olabilir ancak bu sözleşmenin amacı değil. 241. Sözleşmenin amacı kredi sözleşmelerinin kurulması değil para verme veya garanti sağlama konulu münferit kredilerin ifası yoluyla kendi asli edimi olan kredi kullandırma borcunun ifasını sağlamaktır. kredi açma sözleşmesi kapsamında krediyi hazır bulundurma ve asli unsurları belirlenen nakdi ödeme veya sorumluluk üstlenme şeklindeki yapma borçlarının ifasını sağlayan münferit kredi işlemleri yoluyla kredi kullandırma borcu altındadır ve sözleşme kredi alana doğrudan alacak hakkı sağlar229. s.87 sözleşmesinin banka uygulaması ve ekonomik hayatın ihtiyaçları ile değişen. Kredi açma sözleşmesi kuruluş anında hazır bulundurma ve doğrudan kredi kullandırma borcu içerdiğinden sonraki kredi işlemlerinin sadece sebebini ve çerçevesini oluşturmak amaçlı kurulmuş bir ilk aşama değildir.242 ALICA. bankanın üçüncü şahsa karşı sorumluluk altına girdiği krediler üçüncü şahısla banka arasında ayrı bir akdi ilişki oluşturur ancak bu durumda da banka tarafından sorumluluk üstlenme şeklinde kredi kullandırılmıştır. N. s. Taraflar kredi açma sözleşmesi ile kullanılacak kredi türüne göre ileride karz. I/2. FEYZİOĞLU. Kredi açma sözleşmesini belli bir para ödüncü sözleşmesinin yapılması hazırlığı ve vaadi gören iki aşamalılık görüşü.

Kredi açma sözleşmesinin asli unsurlarından biri olan kredi talebi. N. 1810. Alman Federal Mahkemesi BGH 83. içeriğini belirleme amaçlıdır. sözleşmede unsurları. s. 616. N. 241. BGH NJW 1982. HEERMANN. Kullandırma borcunun ifasına hizmet eden münferit işlemler kredi açma sözleşmesi kapsamında. kullandırma borcunun zamanını. s. İki aşamalılık görüşü aynı zamanda münferit kredi sözleşmelerinin ancak kredi açma sözleşmesine bağlı olarak ve ondan sonra kurulabileceğini de kabul etmektedir. nitelikleri ve ifa zamanları açıkça belirtilmese de genel şartlarıyla düzenlenmiş durumdadırlar. 616. STAUDER. GUGGENHEIM. s. Banka uygulamaları ve benzer bankacılık sözleşmeleri dikkate alındığında kredi açma sözleşmesi doğrudan kredi hazırlığı. STAUDER. 323. Banka uygulamasında az rastlansa da kredi açma sözleşmesi yapılmadan münferit krediler verilebilmektedir. 1811 kararları da bu yöndedir. kurucu nitelikte bir düzenleme hakkı değildir. Kreditrecht. N. s. aslında sözleşmenin kapsamında şartları belirlenmiş ve kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit kredilerin ifa zamanını ve türünü belirleyen bir işlemdir.242. SCHOEN.69. 86. . tahsisi bazen doğrudan hesaba para aktarma yoluyla bazense vadeye bağlı kullandırma borçlarını içerir ve banka bu kredi tahsisi sebebiyle hazır bulundurma komisyonu talep edebilir. 76. Kredi alanın talebi münferit kredi sözleşmeleri kurma amaçlı değil. Bu sebeplerle çok aşamalılık durumu taraf iradelerine ve bankacılık uygulamalarına uymamaktadır. genel özellikleri düzenlenmiş ancak çoğu zaman ifa bakımından şekli ve türü belirlenmemiş münferit kredilerin niteliklerini ve ifa zamanlarını belirler ve bu işlemleri güncelleyerek kredi kullandırma borcunun ifa şeklini ve içeriğini oluşturur232.83. Kredi ilişkisinde genel sözleşme şartları incelendiğinde kredi açma sözleşmesine göre ifa edilen münferit krediler kredi açma sözleşmesinin asli unsuru olan kredi kullandırma borcunun birbiri ardınca gerçekleşen zamana 231 232 CANARİS.615. herhangi bir ön aşama şartı veya ihtiyacı yoktur. 100. s.88 ifası ve kredi açma sözleşmesini de ifa sebebi sayan banka uygulaması ve taraf iradelerine uygun bir yaklaşım değildir231. Kredi talebi yeni sözleşmeler kurma amaçlı değildir. CANARIS.HOPT/MÜLBERT. bir yenilik doğuran hak olarak.

hazır bulundurma ve kullandırma şeklinde yükümlülük içerir ve hazır bulundurmanın ifası kuruluşla. kredi açma sözleşmesi kapsamında kredi açma taahhüdünde bulunulması ile bunun fiilen kullanılmasını sağlayacak işlemlerin yapılmasını ayrı aşamalar olarak kabul etmektedir. s. s. kredi müşterisinin ise sözleşme de açıkça belirlenmiş olmasa bile sözleşmenin esaslı karakteristik özelliği olarak sözleşme süresince kredi talep hakkı vardır ve bunlar tüm kredi ilişkisindeki ücret ve iade borcu ile ilgili taraf yükümlülüklerine etkilidir. taraflar ileride bir karz. Çok aşamalı sözleşme kavramına dayanan görüşler. 88. s.73 CANARIS. kredi açma sözleşmesinin ifası niteliğindedir. HUBNER. Kredi açma sözleşmesinde taraflar kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit kredi işlemlerinin kuruluşu için ayrıca anlaşma yapmazlar. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu. N. kefalet veya satım sözleşmesi yapma konularında değil doğrudan kredi açılması. bu görüş kredi açma sözleşmesinin niteliğine aykırıdır. bu sebeple kredi açma sözleşmesi tipik bir çerçeve sözleşmenin hukuki yapısından farklı nitelikte yükümlülük içeren borçlandırıcı nitelikli çerçeve sözleşmedir234.89 yayılmış. .STAUDER.. 158. bu durumda kredi açma sözleşmesi kredi kullanımını sağlayacak sonraki sözleşmeyi hazırlayan bir sözleşmedir. German Banking Law. 233 234 SCHOEN. Münferit işlemlere göre kredi kullandırılacağı zaman. kullandırılması konusunda anlaşmışlardır. kademeli ifası niteliğindedir. Kredi açma sözleşmesi çok aşamalı sözleşme türleri olan karz vaadi veya genel ön sözleşme yapılarıyla açıklanamaz. Bankanın. 91. bu durum ise ona çok aşamalı sözleşme özelliği vermez. kullandırma borcunun ifası bazen kuruluşla birlikte ifa aşamasına giren nakdi ödemeyle bazen de talep hakkının kullanılması ile gerçekleşmektedir. HEFERMEHL. Doğrudan ifa yükümü ve kullandırma amaçlı kredi verme işlemlerinin ifası borcu tipik çerçeve sözleşme hukuksal kurum ve yapısından farklıdır. 100. kredi açma sözleşmesinin sonraki aşamaları niteliğinde değildir233. N. Kredi açma sözleşmesi banka bakımından kredi açma. s. sözleşmenin kurulması ile kullandırma borcunun ifası farklı zamanlarda olmaktadır. s. Doğrudan nakdi ödeme veya sorumluluk üstlenme amaçlı kredi işlemleri olarak isimlendirilen farklı türdeki kredilere göre kredi kullanılması. 615. GUGGENHEIM. 242.90. Kreditrecht. s. SCHOEN. HOPT/MÜLBERT.

Kredi alan farklı türlerde kredi kullanma talebinde bulunabilirken. 323. s. bir kredi işleminin ifa aşamasına girmesi kredi açma sözleşmesini sona erdirmeyecek ve ona dayanarak daha fazla münferit işlem yapılabilecektir. Kredi açma sözleşmesi ise kendi içinde taahhüt içermektedir ve buna uygun olarak bankanın münferit krediler yoluyla kredi kullandırma borcunu ifa etmemesi doğrudan borca aykırılık durumu oluşturacak ve onun hükümlerine tabi olacaktır ( BK. 242-243. Kredi açma sözleşmesinin amacı da başka sözleşmeler kurmak değil zaten asli edimi olan kredi kullandırma borcunu nakdi veya nakdi olmayan kredi işlemleri ile ifa etmektir. Bu sebeple GUGGENHEIM. N. banka hazır bulundurma komisyonu konusunda doğrudan bir alacak hakkına sahiptir. 235 . s. Kreditrecht. ancak ifa zamanı ve şekli kredi talebi ile belirli hale gelecektir. 74. Kredi açma sözleşmesi taraflardan birine ileride bir sözleşme kurma hakkı tanımayı değil doğrudan karşılıklı hak ve borçlar meydana getirmeyi amaçlar ve bu sebeple opsiyon sözleşme olarak ta kabul edilemez. Genelde bir yatırımcı veya tacir olan müşterinin ihtiyaçları farklı olabilmektedir. münferit işlemlerin şartları ise kredi kullandırma borcuna bağlı olarak sözleşme kapsamında zaten düzenlenmiştir. ALICA. borçlandırıcı nitelikteki işlemin yapılması konusunda talep hakkı verir.90 hatta nakdi olmayan kredilerde bazen kredi alan münferit işlemde taraf değildir. m. HEERMANN. Kredi kullandırma borcu ve tarafların iradelerine göre kredi işlemleri nitelikleri belirginleşmese de kredi açma sözleşmesi kapsamında düzenlenmiş durumdadır. müşteri ihtiyaçlarına göre ne tür bir kredi kullanacağını kendisi belirleyecektir veya bu belirlemeyi ileri bir tarihe erteleyecektir. Kredi açma sözleşmesinde kullandırılacak olan kredinin türü genelde kesin olarak belirlenmez. HOPT/MÜLBERT. Ön sözleşme taraflara asıl sözleşmenin. talep yerine getirilmezse lehine sözleşme yapma vaadinde bulunulan kişi karşı tarafa karşı vaat olunan sözleşmeyi kurmaya zorlama amacıyla dava açabilir. bu belirsizliğin sebebi sözleşmenin çok aşamalı olması değildir. 100. banka sorumluluk üstlenerek kullandırma borcunu ifa etmiştir. 96 vd )235. alacak haklarının doğumu bir başka sözleşmenin kurulmasına bağlı değildir. s.

s. 75. Kredi açma sözleşmesi krediyi hazır bulundurma borcu.91 standart kredi açma sözleşmelerinde kredinin belli kullanım şekilleri belirtildikten sonra bunlarla sınırlı olmaksızın bankanın krediyi her türlü bankacılık ve kredi işlemlerinde kullandırmaya yetkili olduğu konusunda kayıtlara yer verilmektedir. Kredi açma sözleşmesinin dönerlik unsuru sebebiyle kredinin iadesinden sonra müşterinin yeni seçim hakkı doğar239. Kredi açma sözleşmesinde bankanın borcu seçimlik borç. Seçim hakkı değiştirici ve kredi açma sözleşmesine özgü yapısıyla içerik belirleyici yenilik doğuran işlemdir ve kullanılması ile mevcut hukuki durum değişir. 100. 616. Kredi açma sözleşmenin kurulması ile banka kredi kullandırma taahhüdü altına girmiştir. 615. Genel kuraldan farklı olarak kredi açma sözleşmesinde seçim hakkı işin niteliği sonucu kredi alana aittir. 616. Kreditrecht. STAUDER. s. özellikle 236 237 238 239 240 CANARIS. N.83. CANARIS. s. satım. HOPT/MÜLBERT. bu sebeple sadece bir ödünç veya garanti sözleşmesi olarak kabul edilemez240. eğer doğrudan nakdi ödeme yoksa. 242. Kredi açma sözleşmesi bir temel çerçeve sözleşme olarak iş idaresi. STAUDER. 616 CANARIS. 71 hükmünce seçim hakkı borçluya aittir. ALICA. N. CANARIS. alacak satışı gibi çeşitli bankacılık işlemlerini konu olarak içermektedir. GUGGENHEIM. teminat verme. Seçimlik borçlarda taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa BK m. 75. s. kullanacağı kredinin türünü kredi alan kendisi tespit eder. N. müşterinin kredi talebi ise içerik ve ifa zamanını belirleyen yenilik doğurucu haktır. 81. ALICA. N. Sözleşmeden doğan kredi kullandırma borcu seçim hakkının kullanılması ile belli bir kredi işlemi ile ifa edilen kredi türüne dönüşür. bu durum münferit işlemlerin varlığını sağlayan unsurları oluşturur236. kredi kullandırma olarak isimlendirilen bu borcun ifa zamanı ve ne tür bir kredi edimini içereceği müşterinin seçim hakkını kullanması ile belirlenecektir238. Kredi açma sözleşmesinde tarafların kredi işlemlerine ilişkin iradeleri mevcuttur ve bunlar talep hakkının kullanılması ile tamamen belirli hale gelir. . bu düzenleme hakkı banka için kural olarak bağlayıcı sonuçlar meydana getiren bir tür seçim hakkı niteliğindedir237. N.

bu durumda karşı tarafın tazminat talebi ve dönme hakkı oluşur. Taraflar arasında talepler esas olarak kredi açma sözleşmesine dayanarak ileri sürülecektir. Kredi açma sözleşmesinde tarafların ifa yükümü içeren bir çerçeve oluşturmaktaki amaçları nitelikleri belirginleşip. kredi açma sözleşmesi sadece genel işlem şartlarından oluşan standart sözleşme değildir. kredi kullandırma şeklinde borç içerdiğinden. Bir çerçeve sözleşme yapısında da sonraki aşamada münferit sözleşmeler kurulduğunda taraflar bu sözleşmelerin içeriğinin çerçeve sözleşmeye uygun olmasını kabul etmek zorundadırlar. Kreditrecht. bu aynı zamanda ayırım prensibinin temelini oluşturur. ifa aşamasında yapısal bir bölünme söz konusudur. s. Taraflar arasında doğrudan genel sözleşmeyle kredi kullandırma veya ona dayanan münferit kredi işlemleri ile ifayı gerçekleştirme iradesi vardır. Talep hakkının kullanılması yani kredi isteği ile bankanın borcu güncellenmekte ve kredinin kapsamı münferit işlemin niteliği belirlenmektedir. s. HOPT/MÜLBERT. genel kabul çerçeve sözleşmeden doğrudan ifa veya ileride yeni sözleşmeler kurma yükümlülüğünün meydana gelmeyeceği yönündedir. doğrudan ifayı talep hakkı verir. 243. kredinin hazır bulundurulması ve kullandırma borcu doğrudan ona dayanır ve münferit işlemlerin varlığından bağımsız serbest kredi talebi hakkı verir242. bir edim. buna muhalefet ve edimini yerine getirmeme sözleşmeye aykırılık oluşturur.92 derhal sağladığı nakdi kredi imkanı veya ifası kredi talebine bağlı kredi kullandırma borcu yönüyle de tipik bir çerçeve sözleşme yapısından ayrılır. isteğe göre ifa edilecek kredi işlemlerinin temelini oluşturma ve onları bir ayrıma tabi tutmaktır. N. Kreditrecht. müşterinin sözleşmede belirlenen şekilde kullanacağı talep ile bankanın ifa borcu hemen muaccel olacak ve münferit kredi işlemi yoluyla ifa edilecektir243. HOPT/MÜLBERT. burada ihlal edilen çerçeve sözleşme değil içeriği çerçeve sözleşmeye göre belirlenmiş münferit sözleşmedir241. Kredi açma sözleşmesi. GUGGENHEIM. Kredi talep edilene kadar olan aşamada sözleşme tamamlanmış durumdadır ancak kuruluşla birlikte doğrudan bir kredi kullanımı gerçekleşmemiş veya sözleşme 241 242 243 BARLAS. 817. N. 242. 100. .

245 246 247 244 UYAN.620.93 kapsamında açıkça kullanım şekli belirlenmemişse asli edim olan kredi kullandırma türü belirsizdir. Kredi açma sözleşmesi ile münferit işlem arasına talep şeklinde bir işlem girdiğine göre çok aşamalılık çekirdeği. Kredi için talepte bulunan müşteri. N. 616. s. Kredi limiti ve türü gibi tüm tipik kredi açma sözleşmesi hükümleri kararlaştırılmış olsa bile bankanın kredi verme yönünde borç altına girmediği bu yönde iradesinin olmadığı hallerde kredi açma sözleşmesinden ileride münferit kredi sözleşmesi yapma borcunun doğmaması söz konusudur. ifa zamanının belirlenmesi kredi talebi şeklindeki taraf iradesi ile mümkün olmaktadır244. CANARIS. s. Bu yönüyle kredi açma sözleşmesi tipik bir çerçeve sözleşme yapısına yaklaşmaktadır. 100. N. aslında münferit işlemleri de içeren iradeler kredi açma sözleşmesinde belirlidir ve kredi kullanım şeklini belirleyen iradelerin somut hale gelmesi. . Kreditrecht. 1/76. N. kullandırma borcunun münferit işlemler yoluyla ifası taleple gerçekleşmekte. sözleşme ile sadece ileride kurulacak olan münferit işlemlerin içeriği belirlenmektedir. N. ifa zamanı ve türü belirlenmektedir. 243. GUGGENHEIM. HOPT/MÜLBERT. NUISSL. yapısının varlığı şeklen görülse de burada kredi açma sözleşmesindeki borçların doğumu veya ifayı sağlayan münferit sözleşmelerin kuruluşu değil. Bu durumda bir tür çerçeve sözleşme yapısı olan standart norm kararlaştırma sözleşmesi niteliği ortaya çıkacaktır247. 1141. isteğini tek taraflı olarak bildirmekte ve bu istek yeni bir sözleşme kurulmasını değil mevcut kullandırma borcunun ifasını ve bunun ifasını sağlayan münferit işlemlerin belirlenmesini sağlamaktadır. Kredi açma sözleşmelerinde bankalar bazen genel işlem şartları yoluyla kredi verme yönünde borç altına girmediklerini beyan etmekte. 217. tarafların iradesi içerik belirleme yönündedir246. CANARIS. HUBNER. 323. s. German Banking Law. N. serbest dönme hakkını saklı tutabilmekte veya kredi verme borcunun ifasını ilerde isterlerse kuracakları bir kredi sözleşmesine bırakmaktadırlar245. düzenlenmiş taraf iradelerini açığa çıkartan bir hukuki işlemdir. 158. HEERMANN. AVANCINI/lRO/KOZIOL. s. Kredi talebi sözleşmede belirlenmiş.

ifa yükümlülükleri içeren. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Kredi talebinin bankanın onayına. açılan krediyi ihtiyacı olduğu türde ve zamanda kullanma konusunda alacak hakkı vermektedir ve haklı bir sebep olmaksızın talep edilen kredinin verilmemesi sözleşmeye aykırılık oluşturacaktır. Genel işlem şartlarında yer alan bu unsurlar kredi açma sözleşmesinin borçlandırıcı çerçeve anlaşma olma niteliğinin değerlendirilmesinde dikkate alınmamalıdır. Kredi açma sözleşmesi. kurulması ile doğrudan. Kullandırmadan kaçınmaya imkan veren kayıtlara rağmen sözleşmenin borç içeren yapısı ortadan kalkmaz ve bu yapısıyla kredi açma sözleşmesi tipik bir çerçeve sözleşme olmamakta içeriğinde kredi kullandırmaya yönelik edim yükümlülükleri taşıması sebebiyle çerçeve sözleşme kavramı ile önemli bir farkı taşımaktadır. s.94 Bankacılık uygulamasında. Kerem. 2/2 ( ZGB 2/2 ) hükmünce hakkın kötüye kullanılması halidir ve kanun tarafından korunmaz248. N. 1681. S. AKYOL. s. kredi açma sözleşmesi içeriğinde genel olarak bankalar kredi kullandırma borcu altına girmekle birlikte sözleşmeye. Banka Sözleşmeleri. tek aşamalı. ERTAN. Legal Hukuk Dergisi. bu tür hükümlerin geçerliliği sözleşme serbestliği ve iyiniyet kuralları kapsamında değerlendirilecek bir konudur. 217.1/87. CANARIS. 262 248 . İstanbul 2003. Bölüm 2. uygun görüşüne bırakılması standart sözleşmeleri bankaların düzenlemiş olmasından kaynaklanmaktadır. NUISSL. asli. müşterinin kredi talebi anında yapacakları şeklinde değerlendirmelere hükümler göre krediyi bu hiç kullandırmayabilecekleri koymaktadır. GUGGENHEIM. Kreditrecht. Banka Kredi Açma Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Özellikle Çerçeve Anlaşma Olma Özelliği. bu genel işlem şartlarına rağmen kredi açma sözleşmesi kredi alana. Kredinin istendiği zaman kesilmesi ve sözleşmenin feshi imkanının haklı bir sebep olmadan banka tarafından kötüye kullanılması genel işlem şartları ve sözleşme hükümlerinin değerlendirilmesine ilişkin bölümde ayrıntılı şekilde inceleneceği üzere TMK m.HOPT/MÜLBERT. başka bir işleme ihtiyaç olmaksızın borçlar tesis eden ve kredinin hazır bulundurulması asli borcunun da hemen ifa aşamasına geldiği bir Bkz. hükümler kanaatimce bankanın kredi hazırlığı ve kullandırma şeklindeki asli borçlarını ortadan kaldırmamakla birlikte onun açısından sözleşmeden serbest dönmeye yönelik imkanlar olarak kabul edilmelidir. N. 105. KOSTAKOĞLU. 644. N. 9. I. N. 102. 146.

sadece bir kredi açma iradesi yani kredi kullandırma borcunun banka tarafından yüklenilmesi asli edim olarak sözleşmenin kurulması için yeterlidir bunun dışında ayrıca münferit kredi işlemler üzerinde anlaşılması bunların açıkça belirlenmesi şart değildir. HEERMANN. N. 617 250 251 249 EREN. CANARIS. 619. s. s.95 sözleşmedir bu yönüyle tipik bir çerçeve sözleşme değildir. AKYOL. YÜKSEL. Banka Sözleşmeleri. Tarafların açık veya zımni irade açıklamaları ile kredi açma sözleşmesi kurulabilir. Kredi açma sözleşmesi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit işlemlere eşlik etmesi ve onların boşluklarını doldurması yönüyle çerçeve nitelik gösteren bir sözleşmedir. s. Kredi açma sözleşmesinin kurulması için tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradelerinin bulunması yeterlidir. Sözleşmenin konusu olan kredinin verilmesine lüzum yoktur. . 356. 620. TANDOĞAN. 323. TEKİNALP. N. belli bir limit üzerinden birbirini takip eder şekilde kredi taleplerinin karşılanması somut ilişkiye göre değişebilecek diğer şartların değerlendirilmesi ile sözleşmenin varlığını gösterebilir251. 1/73. Bankacılık. 522. Kredi alana verilen talep hakkı içerik belirleyen yenilik doğurucu haktır ve sözleşmede belirlenen sınıra kadar bu içerik belirleyen ve borcu güncelleyen yenilik doğurucu hakkı kullanmak müşterinin takdirine bırakılmıştır249. Türk Hukukunda sözleşmeler kural olarak rızai niteliktedir. B) Rızai Sözleşme Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradeleri bir sözleşmenin kurulması için yeterli olduğunda bu sözleşme rızai sözleşme niteliğindedir250. 93. 333. CANARIS. s. s. 281. Kredi açma sözleşmesi bu genel kurala bağlı olarak rızai niteliktedir ve kurulması için banka ve müşterinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları yeterlidir. AVANCINI/lRO/KOZIOL. Banka Hukukunun Esasları. N.I/2 s. mesela bir miktar kredi kullanılması.

1/73. tek tarafa borç yükleyen. edim birliği sebebiyle kredi açma sözleşmesinin karşı edimi olurlar253. 252 253 STAUDER. sözleşmede kararlaştırılmışsa teminat sağlama. SCHOEN. s. kredi alan ise faiz. . STAUDER. s.616.114.115. Kredi alan tarafından kullanım zamanı serbestçe belirlenecek düzenleme hakkı olan kredi kullanma talebinin sözleşmedeki karşılıklı borçların varlığına etkisi yoktur. AVANCINI/lRO/KOZIOL. kredi işlemleri yoluyla ifa aşamasının başlamasıyla güncellenir. Müşteri talep hakkını kullanmadığı sürece hazır bulundurma komisyonu dışındaki kredi açma sözleşmesine özgü ve sözleşmede belirlenmiş olan münferit sözleşmelerin ifası ile güncellenecek diğer karşılıklı borçlar muaccel olmaz ancak bu borçlar sözleşmenin bünyesinde mevcuttur. N. 134.96 C) İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme Kredi açma sözleşmesinin iki tarafı da ifa yükümlülüğü altındadır. belirli hale gelirler ve edimler arası bağlantı. esasen bu borçlar sözleşmenin yapısında kurulma anından itibaren mevcuttur ancak talep anından itibaren tam olarak açığa çıkarlar. s. kredi kullanılmasa bile müşteri tarafından ödenecek bir karşılık bedeldir. banka krediyi hazır bulundurma ve kullandırma. Kredi alanın yükümlülükleri bakımından özellikle değişiklik gösteren bu şartlar kredi açma sözleşmesinin. Kredi açma sözleşmesinde banka lehine bir hazır bulundurma komisyonu kararlaştırılmışsa bu tutar. krediyi iade etme ve istisnai hallerde krediyi kullanma gibi yan borçlar altındadır. komisyon gibi karşılık bedeller ödeme. N. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma ve kullandırma borcu ile münferit işlemlere göre belirlenecek kredi bedelleri edimler arası bağlantı sebebiyle karşılıklılık içindedir. eksik iki tarafa borç yükleyen veya tam iki tarafa borç yükleyen sözleşme türlerinden hangisine dahil edileceği konusunda güçlüklere sebep olmaktadır252. CANARIS. Sözleşmenin bünyesinde mevcut olan ancak talep hakkı kullanılmadığı için gizli durumda bulunan bu borçlar kredi alan tarafından kredi talebinin yapılması. Kredi açma sözleşmesinde tarafların borçları aralarında kararlaştırdıkları şartlara göre de değişiklik gösterebilmektedir.

81 hükmü kapsamında gerçekleşen bağlılıktır. 134. Kredi kullanma borcu şeklinde bir düzenlemenin sözleşmede yer alması halinde kredi kullanmaya ilişkin diğer ücretler gibi bu borç ta sözleşmede karşılık ilişki içerisinde yer alacak ve yerine getirmeme sözleşmenin devamı açısından diğer borçlar gibi doğrudan etkili şekilde yapısal ve fonksiyonel karşılıklılık ilişkisine dahil olacaktır. bu BK m. Taraflardan birinin borç altına girmesi diğer tarafın açık veya zımni şekilde yapacağı borçlanma beyanının geçerliliğine bağlı tutulmuştur. Kredi açma sözleşmesinde kapsam ve münferit işlemlerle edim bağlantısı sebebiyle tarafların edimleri arasında doğuş yönünden karşılıklılık vardır. 140. Taraflardan biri karşı tarafın kendi yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya buna hazır olduğunu beyan etmemesi halinde borçlanmış olduğu edimi yerine getirmekten kaçınabilir. BAUMBACH/DUDEN. CANARIS.116. s. kredinin iadesini güvence altına alma amaçlı olarak sözleşmeye dahil edilen bu borçlar iade ve tazmin gibi sonraki aşamalarda gerçekleşebilecek riskleri teminat altına alma amaçlıdır fakat ifa aşamasında karşılık ilişkiye dahil olmadıklarından yan borç niteliğindedirler. 406. N. Genel olarak kredi açma sözleşmelerinde faiz ödeme borcu ve diğer karşılıklar münferit sözleşmelerle kredi kullanımı olmadan ortaya çıkmasa bile uygulamada nakdi kredilerde kredi açma sözleşmesinin kurulması ile nakdi kredilerde tutar bir cari hesaba aktarılmakta ve buna faiz işletilmektedir. N. s.613-616. Kredi açma sözleşmelerinde kredi alan için kredi kullanma borcu nadiren düzenlenir ancak banka lehine bu yönde bir düzenleme yapılması ve sözleşmenin genel yapısında değişikliğe gidilmesi mümkündür. SCHOEN.5. s. Kredi açma sözleşmesinde bankanın krediyi hazır bulundurma karşılığında hazır bulundurma komisyonu kararlaştırılır ve bu komisyonun ifası müşterinin kredi kullanma konusundaki beyanına bağlı tutulur. N. Kredi alan için sözleşmede teminat sağlama borçları kararlaştırılabilir. faiz ve komisyonlar münferit kredilerle birlikte kredi açma sözleşmesinin de karşı edimi durumundadır ve edimler arasında ifa ve devam yönünden bağlılık vardır. STAUDER. 254 .97 talep hakkının kullanılması ve ifanın başlaması ikincil bir konudur ve bu borçların varlığını etkilemez ancak içerik belirleme yönünden etkisi vardır254. SCHINNERER.

II. 255 256 257 STAUDER. 49. sözleşmedeki karşılık ilişkiyi oluşturur. CANARIS. 7.s. Basel/Frankfurt 1988. 3. Bd. 3.EREN. Schuldrecht. aval. çerçeve niteliği ile ileride münferit krediler ifa edildikçe doğrudan. Die Wirkung der Obligationen. s. sürekli nitelikte kredi hazır bulundurma ve kullandırma borcu içermekte. 626 TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. D) Sürekli Borç İlişkisi Oluşturan Sözleşme Kredi açma sözleşmesi. Christian. Allgemeiner Teil.. 258 . N. I. s. ESSER/SCHMIDT. Çerçeve sözleşmede de önceden belirlenen koşullar münferit sözleşmeye yansıyarak taraflar için bağlayıcı hale gelmektedir258. Sözleşmedeki temel karşılık ilişki özellikle bir miktar para verilmesi konulu nakdi kredilerde münferit işlemle kredi kullandırma ve bunun karşılığını oluşturan faiz. Edimin zaman içerisinde sürekli olarak yerine getirilmesi sürekli edim olarak tanımlanmakta ve bu tür bir edimi içeren borç ilişkileri sürekli borç ilişkisi olarak tanımlanmaktadır257. 115. s. ayrıca kararlaştırılmasına lüzum kalmadan bu sözleşmelerin içeriğini oluşturmaktadır. s. garanti verilmesi konulu kredi açma sözleşmelerinde bu hizmetin ifası ve bunun karşılığı bir miktar iş görme bedeli olarak komisyon. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcuna karşılık müşterinin faiz. BGH BB 1962 116.14. 120 WEBER Rolf. BARLAS. Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrecht. s. Bunun yanında sözleşme kapsamına göre ifa şekli münferit işlemlerle. Zürcher Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht. Bd. Hans.98 Kredi açma sözleşmesinde bankanın. Max/SCHÖBİ. bu sebeple ani edimli bir borç ilişkisi değildir. s. Aufl. SCHOEN. SCHÖNENBERGER/JAEGGİ. Bd.. 35. Andreas/Peter. Das Schweizerische Schuldrecht. 305. Zürich 1974. Allgemeinen Lehren des Vertragsrechts. 412. Aufl. I. komisyon kredi ücretlerinin ödenmesi arasındadır. s. komisyon ödeme ve bazı hallerde kredi kullanma borcu karşılık ilişki içerisindedir ve tüm bu yönleriyle sözleşme tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme niteliğindedir255. s. OĞUZMAN/ÖZ. von Tuhr. 224. KELLER. N.I . 104. s. 817. bu yönüyle münferit işlemin karşılığı aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin karşılığını oluşturmaktadır. sürekli borç ilişkisi oluşturur256. Heidelberg 1984.

BGH NJW 55. 57. SELİÇİ. SEROZAN. Kredi Açma Sözleşmesi. 76. s.322. 261 262 263 260 259 SELİÇİ. Schuldrecht I. s. s.. güven ön plana çıkacaktır. YÜKSEL.82.615. kredinin açılması. OĞUZMAN/ÖZ.99 Sözleşmenin çerçevesinde belirlenen şartlara göre. s. 39. 415. s. Kesin geçersizlik ( BK m. N. SELİÇİ. kredi alana. 32 vd. 1228. Kredi açma sözleşmesinin ifası genelde kısmi ve tek bir ifa şeklinde gerçekleşmez. Özer. SEROZAN. STAUDER. Sürekli borç ilişkisi niteliği taşıması sonucunda kredi açma sözleşmesi taraflar arasında istikrarlı bir hukuksal bağ ve sıkı kişisel ilişki oluşturacaktır. kredi açma sözleşmesindeki asli ve sürekli nitelikteki kredi kullandırma borcudur. s. Borçlar Kanununa Göre Sözleşmeden Doğan Sürekli Borç İlişkilerinin Sona Ermesi. 1229. . BGH NJW 55. 411. Alman Federal Mahkemesinin kredinin çek çekilmesi şeklinde kullanımı şartıyla yapılması durumunda sözleşmenin devamlı nitelik göstereceği şeklindeki kararı hk. Bu durumda çerçeve nitelikli sürekli borç ilişkisi oluşturan bir SCHOEN. BGH NJW 1978. Sözleşmeden Dönme. bu sebeple rahatlıkla uygulanma imkanı yoktur262. 175 vd. HEERMANN. sözleşme süresine yayılmış bir ifa yükümü sözleşme kapsamında düzenlenir. Sözleşmeden Dönme. İstanbul 1997. iskonto sonucu karşılık bedelin ödenmesi. 172. 819. LARENZ. BGH 83. Sözleşmede kısmi ve sürekli kredi kullanımları ile ifa sürekli niteliktedir ve bu özelliği ile de sürekli borç ilişkisi niteliğindedir259. s. garanti verme. WEBER Rolf. 19-20 ) veya taraflardan birince iptal halinde sözleşmenin başlangıçtan itibaren hükümsüz sayılması kuralı ve buna bağlı olarak tasfiye şekilleri sürekli borç ilişkisinin yapısına uymamaktadır261. s. CANARIS. banka tarafından sözleşme süresince hazır bulundurulması ve münferit kredi işlemleri yoluyla kullandırılması şeklinde ifaları kapsayan uzun bir döneme. Bu asli borç çeşitli kredi verme işlemleri ile ifa edilir ve sona erdirilir. BARLAS. dürüstlük kuralının özel olarak önemli hale gelmesi ve işleyen zaman süresince ortaya çıkan sonuçların ortadan kaldırılamaması gibi sonuçlar ortaya çıkacaktır260. s. kredi kullandırma borcunun ifası amaçlı münferit kredi işlemleridir. s. limit dahilinde çok sayıda kredi talebi yapma ve birbiri ardınca ifa talep etme hakkı verebilir ve tüm bu ifa fiillerinin dayanağı. 947. bu sebeple sözleşmeden ileriye etkili olarak kurtulma menfaatler dengesine uygun olacaktır263. 22. Belli bir miktar nakit para verilmesi şeklinde gerçekleşen para ödüncü. 81.84. 368. 948 (HEERMANN’den naklen ) . üçüncü kişilere karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde gerçekleşen aval. s. s.

bu sözleşme tipinde. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. München 1976. kanunda öngörülmeyen şekilde bir araya getirilmesi şeklinde ifade edilmektedir. s. s. 14. İfa bozuklukları ve ihbarla fesih gibi imkanlar sürekli borç ilişkisi olması sebebiyle kredi açma sözleşmesinde uygulama alanı bulacaktır265. s. 431 CANARIS. Borçlar Kanunu’nun özel kısmında veya özel bir kanunda düzenlenmemiştir bu sebeple isimsiz sözleşme niteliğindedir. KUNTALP. s. TANDOĞAN. s. Doktrinde karma sözleşmeler dar anlamda ve geniş anlamda karma sözleşme olarak ikiye ayrılmaktadır. N. FEYZİOĞLU. 102. bir sözleşmenin unsurlarını kısmen veya tamamen 264 265 266 BARLAS. I/1. AKİPEK. 1987. birleşik sözleşmeler. geniş anlamda karma sözleşme ise kanunda düzenlenmeyen sözleşme unsurlarını içerecek şekilde genişletilerek. 24 vd.. ZEVKLİLER.Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. 12. C. 10 vd. Ankara 1971. birbirinden ayrı ve bağımsız nitelikte olan sözleşmelerin. 615. Aufl. YAVUZ. s. Besondere Teil. 11. 252. TANDOĞAN. 820. 52. s. ARAL. ARAL. Karma sözleşme farklı sözleşmelere ait unsurların bir sözleşme oluşturmak üzere bir araya getirilmesidir. Necmettin. Bu tür sözleşmeleri oluşturan sözleşme tipleri kendilerine özgü yapılarını kaybetmeden bir araya getirilmişlerdir. Birleşik sözleşmeler. Dar anlamda karma sözleşme. s. II. Ankara 2002. LARENZ. Lehrbuch des Schuldrechts. ARAL. s. F. kanunda düzenlensin veya düzenlenmesin her türlü sözleşme unsurunun. 24. N. EREN. E) Kendine Özgü Yapısı Olan ( Sui Generis ) Sözleşme Kredi açma sözleşmesi.. s. I/1.100 sözleşmede ifa olunan kısım bakımından taraf menfaatleri dikkate alınarak geçmişe etkinin uygulanmaması uygun olacaktır264. İstanbul 1985. Karl . Karışık Muhtevalı Akit. tarafların isteği ile edim ve karşı edim ilişkisi şeklinde birbirleriyle bağlanmaları halinde söz konusu olur. WEBER Rolf. s.10 vd. 371. karma ve sui generis ( kendine özgü ) sözleşme olarak üçe ayrılırlar266. Bd. kanunda düzenlenen sözleşme unsurlarının kanunda öngörülmeyen tarzda bir araya getirilmesini ifade eder. İsimsiz sözleşmeler. 49. 52 ).. 267 . Ş/KÜÇÜKGÜNGÖR. AT. E. s.1. GAUCH/SCHLUEP. İstanbul. Sözleşmeler Rehberi. E. s.196 vd. 49. 423. Kendine özgü sözleşmede ise taraflar sözleşme tipini belirleme serbestliğine dayanarak. s. s. kanunda düzenlenen sözleşme tiplerine ait unsurlar kanunda düzenlenmeyen bir tarzda bir araya getirilmektedir267. (ARAL. BUCHER.

Schweizerisches Privatrecht. Kendine özgü sözleşmede asli olarak aranacak nitelik onun iç bütünlüğe sahip olmasıdır269. HATEMİ/SEROZAN/ARPACI.776. s. 13.: Berner Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. I/1. Kommentar zu Art. s. VII. Bir sözleşmeden kanun maddeleri içinde sadece isim olarak söz edilmesi onu isimli bir sözleşme haline getirmez. 3. BGE 120 V 304. Kanunda düzenlenen sözleşme unsurlarından kısmen veya tamamen farklı şekilde yeni bir sözleşme kurarlar. SCHLUEP. 25. s. Bu anlamı ile incelenecek olursa.13. N. Kanunda düzenlenme durumunun somut olarak belirlenmesi. BUCHER. KRAMER Ernst A. BUCHER. kendine özgü (sui generis) sözleşme ismini alırlar268. 97. s. N. 776. BGE 119 II 394. Besondere Vertragsverhältnisse. Abteilung. Bd. 19-22 OR.101 kanunda bağımsız olarak düzenlenmiş bir sözleşmenin içeriğinde yer almayan unsurlardan bir araya getirirler. s. s. I/1.24.. Bir sözleşmenin esaslı unsurları kanunda düzenlenmiş ise isimli bir sözleşme. Bern 1991. s. 21. YAVUZ. YAVUZ. sözleşmenin isimli olup olmadığı onun kanunda düzenlenmiş olmasına göre belirlenir270. Obligationenrecht. Türk Hukukunda genel olarak kabul edilen tanımlamaya göre sui generis sözleşme. Türk Hukukunda verilen tanım geniş anlamda sui generis sözleşmeleri ifade ederken. SCHLUEP. SCHLUEP. düzenlenmemiş ise isimsiz 268 ARAL. I. SCHLUEP. 770. 119 V 134. 77. Obligationenrecht. s. s. s. KELLER/SCHÖBI. Band VI. 1979. Eugen . s. 56. 2. Basel. s. 52. 269 270 271 272 . s. Allgemeine Bestimmungen. Besondere Teil. 776. Das Obligationenrecht. s. AT. BUCHER. bu tür sözleşmeler karma sözleşme olarak tanımlanamaz. 102.50. 65. bir sözleşme hem karma hem de sui generis sözleşme olarak nitelendirilebilir. kendisini oluşturan unsurların bir kısmı veya tamamı kanunen düzenlenmiş bulunan sözleşme tiplerinin hiçbirinde mevcut olmayan sözleşmelerdir271. bu durumun tespiti bazen zorluklar gösterebilir. dar anlamı ile sui generis sözleşmeler kanunen düzenlenmiş hiçbir sözleşme tipinde mevcut olmayan unsurları içeren sözleşmelerdir272. Aufl. TANDOĞAN. Bir başka ayrım sui generis sözleşmeleri dar ve geniş olarak iki tipte tanımlar. TANDOĞAN. Walter. 25. Teilband Unterteiband Inhalt des Vertrages. BT. KRAMER. bu konuda temel ölçü sözleşmenin esaslı unsurlarının kanunda düzenlenip düzenlenmediğidir. Zürich 1988.

N. ancak kredi kullandırma sadece para vermeyi kapsamaz. s. 1991. German Banking Law. 14. C. Kredi açma sözleşmesinin ifası aşamasında. 4. I. N. bu yönüyle geniş anlamda bir iş görme sözleşmesidir278. H. Karz sözleşmesinde ödünç veren para veya misli bir şeyi ödünç alana geçici olarak verme borcu altına girmektedir. Bası. Kredi Açma Sözleşmesi. TANDOĞAN. Ergun. HUBNER. KURU. MARTINEK. ÖNEN. sözleşmenin konusu asli olarak kredinin açılması ve müşterinin talebine kadar hazır bulundurulması talep halinde kullandırılması borcudur. 27. Tek Satıcılık Sözleşmesi. BGE 95 II 615. BGE 93 II 185. 278 YÜKSEL. Leasing und Factoring. Ankara 1972. s. s. İfa aşamasında tüm kredi türleri için kararlaştırılan dönerlik unsuru ve müşterinin asli edimi olan hazır bulundurma komisyonu kanunda düzenlenmiş hiçbir sözleşmede yer almayan unsurladır. s. münferit kredi yoluyla nakdi anlamda bir miktar para verme borcu karz sözleşmesinin unsurudur. Bd. 95. 332. 275 276 277 274 İŞGÜZAR. Kredi açma sözleşmesinde tarafların edimleri dikkate alındığında değişik sözleşmelere ait unsurlar sözleşmenin kapsamında yer alabilmektedir. CANARIS.III.. München. s. TANDOĞAN.. Kredi açma sözleşmesi sadece bir miktar paranın verilmesi borcunu içeren bir sözleşme değildir. s. I/2 s. Kredi açma sözleşmesi konu olarak alacak satışı şeklinde işlemlerini yada kredi alana bir miktar para verilmesini kapsamayan ve banka tarafından kredi alan lehine üçüncü kişilere karşı garanti verilmesi borçlarını içeren. BGE 97 II 55. TANDOĞAN. ancak sözleşmenin esaslı unsuru olan kredi açma. I/1. kendine özgü sözleşmelerin başlıca örnekleridir. 2660 vd. Ankara 1989. Kreditrecht. Medeni Yargılama Hukukunda Sulh.. § 488 N. tek satıcılık275 ve satış için bırakma sözleşmeleri276. I/1. I/1. TANDOĞAN. s. Moderne Vertragstypen. Sulh Sözleşmesi274. alacak satımı ve banka teminatı gibi kredi işlemlerinin de sözleşmesinin konusunu oluşturması ve müşterinin kendisine tahsis edilen krediyi kullanmak zorunda olmaması kredi açma sözleşmesi karz sözleşmesi olarak tanımlamaya imkan vermez. 24.102 bir sözleşme mevcuttur273.. 244 PALANDT/PUTZO. ancak bir kredi açma sözleşmesinde tarafların yükümlülükleri bu şekilde kısıtlanmamıştır daha farklı yükümlülükler bulunmaktadır277. HOPT/MÜLBERT. Ankara 1982. 23 vd. Hukuk Muhakemeleri Usulü. 618. sorumluluk üstlenilmesi konulu nakdi olmayan kredi işlemlerini birer ifa şekli olarak içermektedir. hazır bulundurma ve kullandırma borcudur. Baki. 273 KELLER/SCHÖBI. Michael . s.2. 157. . 19.

HUBNER. sadece vermeye “dare” yönelik değil yapmaya “facere” yöneliktir279. Sözleşme farklı münferit kredi işlemlerine ait unsurları içerir ve kredi kullandırma borcunun ifası amacıyla sözleşmede belirtilen sürede ve belli bir limit dahilinde çok sayıda münferit kredinin kullandırılmasına imkan verir. 157. Kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılan kredi kullanıma hazır bulundurulmakta ve hazır bulundurma. Kreditrecht. karz sözleşmesinin konusunu oluşturmayan. AESCHLİMANN. 99. s. 60. HOPT/MÜLBERT. iş görme ve teminat edimlerini de içeren kredi kullanımları da gerçekleşmektedir. Kreditrecht. CANARİS. 614. 614. I/2 s. iş görme ve garanti sözleşmelerine ilişkin unsurları içerir ve kredi ilişkisinin genel çerçevesini oluşturur. kullandırma borçlarının yanında çeşitli hizmet edimleri de yer almaktadır. değişik kredi ilişkilerinde farklı sözleşme tiplerine ait unsurların ortaya çıkmasına imkan vermektedir. 239-244 vd. 24. TANDOĞAN.24. kefalet. 240 280 279 . ayrıca kredi açma sözleşmesindeki nakdi kredilerin konusu misli eşyaları içeren karzdan farklı olarak sadece para verilmesine ilişkindir bu sebeple de sözleşme bir tür karz sözleşmesi olamayacağı gibi karz vaadi de değildir280. German Banking Law.. YÜKSEL. HOPT/MÜLBERT. alacak satımı. Kredi açma sözleşmesinin bankaların uygulamalarına göre çok değişken yapısı. CANARİS. s.103 Kredi açma sözleşmesi. kredi alan tarafından kullanılan para geri verilince sözleşme sona ermemekte. ancak sözleşmeyi tarafların belirleyecekleri edimlere göre tamamen farklı değerlendirmek hukuk güvenliğine uygun bir çözüm yolu değildir bu sebeple kredi açma sözleşmesi tek tip bir sözleşme olarak nitelendirilemez. kanunda belirlenen sözleşme tiplerinin hiçbirine dahil edilemez. s. garanti sözleşmelerine ilişkin edimlerin ifası borçları aynı anda bulunabilir. N. N. N. 332. Kredi açma sözleşmesinin birleşik sözleşme olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir. bu sebeple sözleşmesinin konusunu oluşturan edimler. s. limit dahilinde paranın yeniden bir çok defa çekilip yatırılma imkanı kararlaştırılabilmektedir. Kredi açma sözleşmesinde bir miktar paranın kullandırılması borcuyla birlikte. Kredi Açma Sözleşmesi. Kredinin kullanımı her zaman bir nakdi tutarın devri şeklinde gerçekleşmemekte. N. burada iki ayrı tip sözleşmenin bir araya gelmesi söz konusu GUGENHEIM. STAUDER. s.

garanti. Çerçeve nitelikli sözleşmelerin de ön sözleşmelerde olduğu gibi ona bağlı olarak sonradan kurulan sözleşmelerin karakterini alacağını ve kredi açma sözleşmesi çerçeve nitelikli bir sözleşme olduğundun. 73 vd . Bu sebeple kredi açma sözleşmesi renksiz şekilde tanımladıkları. temel farklılıklar değildir. Sözleşme alacak satımı. Kredi açma sözleşmesi isminden de anlaşıldığı gibi bir kredi kullandırma taahhüdüdür ve bu durum bütün kredi açma sözleşmelerinde ortak 281 SCHOEN. s. s. hukuki niteliği belirsiz bir sözleşmedir. .104 değildir. ona tam anlamıyla sui generis bir sözleşme niteliği vermeyeceğini kabul etmektedir. Kredi açma sözleşmesinde kanunda belirlenen sözleşmelerin esaslı unsurlarının kanunun öngörmediği şekilde bir araya getirilmesi söz konusu olmadığından sözleşmenin karma sözleşme olarak tanımlanması da mümkün değildir. Asli edimler olan kredi açma. Kredi açma sözleşmesi bir nakdi krediyi içerdiği ve karz sözleşmesinin unsurlarını taşıdığı durumlarda bile müşterinin kredi kullanma zorunluluğu yoktur. değişkenlik gösteren yapısı ve kendine has asli edimi ile kredi açma sözleşmesi kanunda belirlenen sözleşmelerden hiçbirinin esaslı unsurunu taşımamaktadır.84. hukuki nitelik. hazır bulundurma ve kullandırma borcunun kanunda düzenlenmiş bulunan hiçbir sözleşmede bulunmaması.90 vd. STAUDER. Bir kısım yazar. kredi açma sözleşmesinin kanunlarda düzenlenmemiş olmasının. Kredi açma sözleşmeleri arasında çerçevelerini oluşturdukları münferit kredi işlemleri sebebiyle farklılıkların doğduğu açıktır ancak bunlar asli. hizmet ve vekalet sözleşmesi gibi tip sözleşmelerin unsurlarını bazı hallerde kısmen taşımakta bazen de bu sözleşmelere ait unsurlar hiç bulunmamaktadır. kredi talebi ile içeriği ortaya çıkan belirli kredi sözleşmelerinin onun hukuki niteliğini belirleyeceğini kabul etmektedirler. içeriğinin ve konusunun belirlenmesiyle yani kredi talebi sonucu ifa aşamasını oluşturan münferit kredi işlemi ile ortaya çıkacak ve bütün kredi ilişkisinin karakterini belirleyecektir281. karşı edim olan komisyon ve tekrar edebilen talep imkanı gibi unsurlar kredi açma sözleşmesinin sui generis bir sözleşme olarak kabul edilmesine imkan verir.

HATEMİ/SEROZAN/ARPACI s. 526 N. tüm kredi açma sözleşmeleri için ortak olan bu unsurlar. hazır bulundurma ve kullandırma şeklindeki banka işlemleri hukuki temeli oluşturmaktadır. şartlarında düzenlenmiş olması halinde. teminat veya alacak satımı şeklindeki münferit işlemlere ait unsurlar kredi açma sözleşmesinin asli unsurları değildir. bağımsız bir sözleşme olarak kredi açma sözleşmesinin kendine has belirli özellikleri vardır. LOMBARDINI. Kredi Sözleşmelerinde Bankaya Tek Yanlı Faiz Artırma Yetkisi Veren Hükümlerin Geçerliliği ve Uygulaması. KOSTAKOĞLU.TANDOĞAN. ALICA. kendine özgü yapısı olan bir sözleşme niteliği verir. 1997. maddelerinde ifade edilen. N. Kredi açma sözleşmesi. tüm bu sebeplerle kredi açma sözleşmesi kendine özgü yapısı olan ( sui generis ) bir sözleşmedir282. ortak değer ve hükümler oluşturmaya imkan sağlar. yapısında sıklıkla ve benzer şekilde düzenlenen. ifa şekilleri ile içerdiği münferit kredi türlerinin yapısında değişiklikler yapabilmekte. 282 . ayrıca farklı türde kredi işlemlerini kapsayan bir sözleşmeyi kapsamında yer alan bir münferit işlemin hükümlerine tabi tutmak mümkün değildir. 83. kredi açma vadinin ifasında ihtiyarına bırakılan irade sorumsuzluğunun karşılıklı taahhütlerdeki dengeyi ortadan kaldırması bakımından. bu şart ve değişiklikler kredi açma sözleşmelerine konu benzer tüm kredi işlemlerine uygulanmaktadır. 280. Konusunu oluşturan kredi işlemlerine yaptığı etki dışında. 81. İsmail. S. 53. Borçlar Hukukunda düzenlenen tüm sözleşmelerin dışında.TUNÇOMAĞ. GÜHFD.I/2. iş idaresi. karşılıklı taahhütleri içeren bir nitelikte bulunamayacağını ve bu nedenle de kredi açma sözleşmesinin kendine özel koşulları içinde bir borçlar hukuku sözleşmesi olarak kabul edilmesinin uygun olacağını savunmaktadır. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma.s. C.2.79.s. birbirini takip eder şekilde kredi verilmesine imkan verir. Bankanın. Cengiz . zaman sürecine yayılmış çeşitli nitelikteki ifaları tek bir borç olan kredi kullandırma borcundan doğmuştur. bu işlemlere kendi düzenlemeleri de kıyasen CANARIS. KAYAR. s. sözleşmenin BK m. belirlenen özel şartlar. Banka Kredi Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ve Akreditif. s.1. 82. sözleşmenin tarafı olan bankanın. s.565. fazla sayı ve farklı nitelikte kredi verme amaçlı ifa fiillerine sebep oluşturur.ZEVKLİLER/AYDOĞDU/PETEK.s333. 618. Kredi açma sözleşmesinin kendine has özellikleri sonuçta münferit işleme uygulanacak hukuku tamamen değiştirmez.785. FEYZİOĞLU. sözleşmedeki yükümlülüğünü. 2001. s.14 . münferit işlemlerin farklılığı ikinci planda kalır ve bu durum kredi açma sözleşmesine. Ankara. 145 ( Yazar.105 yöndür ve bu yönüyle kullandırma borcunun ifa aşamasını oluşturan para ödüncü.

iş görme. s.HOPT/MÜLBERT. 239. hizmet vaatlerini içermesi karz sözleşmesinin uygulanma imkanını da ortadan kaldırmaktadır. Sözleşme serbestliğinin sınırlarını belirleyen özellikle Borçlar Kanunun 19. Sözleşmenin esaslı unsuru olan kredi kullandırma borcunun ifası eğer nakdi bir münferit kredi ile gerçekleşecek ise karz sözleşmesinin bir unsuru olarak kabul edilebilir. kredi açma CANARIS. Münferit uygulamalar sözleşmenin kuruluşu ve unsurları bakımından temel noktadır. kredi açma sözleşmesindeki hak ve borçlarını. II ) Uygulanacak Hukuk Kurallarının Tespiti Kredi açma sözleşmesi hukukumuzda bağımsız ve tipik bir sözleşme olarak düzenlenmemiştir. Kredi alan ve banka borçlar hukukunda düzenlenen sözleşme serbestliği ilkesinin emredici kurallar ve genel ahlak kuralları gibi sınırlamalarına uygun olmak şartıyla. 284 283 ALICA. 526 N. 618. HUBNER. münferit işlem şekillerini ve ek anlaşmaları istedikleri şekilde düzenleyebilirler. bunun yanında kredi açma sözleşmelerinde ortak olan diğer hükümler kredi ilişkisi bakımından temel ölçü olarak hala geçerlidir283. ancak kredinin nakdi olmayan şekillerinin kredi kullandırma kapsamına girmesi ve bu edimin aynı zamanda banka için hazır bulundurma. tarafların edimleri ve sözleşmenin kuruluş şekline göre değişik sözleşme tiplerine ait unsurlar kredi açma sözleşmesinde ortaya çıkabilmektedir. 157. Özellikle iş hayatında önemli yeri olan ve kanunlarda açıkça düzenlenmemiş tüm hukuki işlem türlerinde taraf iradelerinin önemi daha da artar bu durum kredi açma sözleşmesi için de geçerlidir. Tüm bankacılık işlemleri gibi kredi açma sözleşmesi de geniş ölçüde genel işlem şartlarına tabi olmaktadır ancak yukarıda açıklandığı gibi. s. LOMBARDINI. N. 81 . ancak asli edim olan kredi kullandırma ve hazır bulundurma edimi kanunda düzenlenmiş sözleşmelerin hiçbirinde açıkça düzenlenmemiştir. vd.15. German Banking Law. Kreditrecht. N.106 uygulanır. maddelerinde düzenlenen emredici nitelikteki hükümler kredi açma sözleşmesinde ekonomik olarak zayıf olan kredi müşterisini koruyucu nitelikte olacaktır284. Taraf iradeleri sözleşmeler için ayırt edici bir unsurdur.

. s.37. Kredi işlemlerine ilişkin sözleşmelerde genelde bu konudaki genel işlem şartları sözleşmeye dahil edilebileceği gibi sözleşmedeki vaatlere bağlı olarak ilgili işlem şartlarına atıfta da bulunulabilir. GUGGENHEIM. 87. Bu tür boşluklar sözleşmenin sistematiğinden doğarlar ve hemen 285 286 287 STAUDER. 87. daha özel ve öncelikli şartlar bütünü olarak. özel hukuka ait kanun hükümlerine. banka genel işlem şartlarına atıf yoksa veya sözleşme kurulduktan sonra taraflar anlaşarak ek kurallar koymamışlarsa bu durumda tamamlanması gereken bir sözleşme mevcuttur287. Söz konusu şartlar sözleşmeye dahil etme veya atıf yoluyla sözleşme hukuku haline gelir ve etkinlik kazanır. KAPLAN. yani taraflar sözleşmenin önemli bir unsurunu açık ve zımni olarak sözleşme içi bir kuralla düzenlememişlerse. STAUDER. bu tür bağlantı olmadığı hallerde bile konu ile ilgili genel işlem şartları yorumda etkin olabilmektedir. 102. teamüle. Genel işlem şartları ve taraf iradelerinin yorumu kredi açma sözleşmesinin hükümlerini belirleme bakımından yeterli olmazsa. s.107 sözleşmesinde tarafların karşılıklı olarak özel şekilde düzenledikleri unsurlar. tarafların düzenledikleri konular üzerinde etkili olurlar285. Kredi açma sözleşmesinin yorumunda genel işlem şartlarının içeriği dikkate alınacaktır. genel banka örf ve adetine. teknik kurallara. Kredi verenin tek taraflı takdiri ile düzenlenmiş ve sözleşmeye dahil edilmiş olmalarına rağmen genel işlem şartları sözleşmenin yorumunda ve uygulanmasında. borçlar hukukunun taraf iradeleri ile ilgili kısıtlamaları dikkate alınmak şartı ile genel yorum kurallarından öncelikli olarak uygulanacaktır286. banka tarafından tek taraflı olarak belirlenmiş ve sözleşmeye dahil edilmiş genel işlem şartlarından öncelikli olarak dikkate alınacaktır. tarafların aralarındaki eski uygulamalara. s. s. Önceden belirlenen ve sözleşmeye dahil edilen genel işlem şartları sözleşme hukukunun parçasını oluşturur ve içeriğini belirlerler. Tarafların sözleşmede belli bir hukuki sorunu isteyerek ve istemeyerek hiç düzenlememiş olmaları halinde gerçek bir sözleşme boşluğu vardır.

I/1 s.37. s. Aufl. s. sözleşmenin kendine özgü yapısına uygun olarak belli şekillerde değişim geçirmiş. s. JAEGGI/GAUCH. özellikle nakdi kredilerde karz sözleşmesine ait hükümler kıyas yoluyla Bu tür boşluklar genel soyut hükümler içeren sözleşmelerde bir hukuki sorun hakkında tatmin edici JAEGGI/GAUCH. Teilband VI Art. Soyut hükümlerin somut duruma uygulanabilmesi somut değerlendirme yapılmasına bağlıdır. ( KAPLAN. 785. önemli olan isimsiz sözleşmeye ilişkin ortaya çıkan soruna belirli bir sözleşmedeki hükümlerin uygulanıp uygulanamayacağıdır. Hakim banka sözleşmelerindeki boşluğu mevcudiyeti ispatlanmış bir banka teamülü ile doldurmaya çalışabilir. s. karz sözleşmesi. TANDOĞAN. ancak bunlar kıyas yoluyla ve sözleşmenin yapısıyla bağdaştığı oranda uygulanabilirler. ZEVKLİLER. s. münferit kredi işleminin niteliğine göre. bu imkan da yoksa somut sözleşmenin kanunda düzenlenmiş somut bir sözleşme tipine dahil edilmesine çalışılır290. Özel Borç İlişkileri. Tarafların bir hukuki sorunu genel hatlarıyla düzenlemeleri halinde gerçek olmayan boşluklar ortaya çıkabilir.36’ dan naklen ) 289 290 291 288 KAPLAN. V Obligationenrecht. İsimsiz bir sözleşmenin tamamlanması gerekiyorsa onun mutlak anlamda bir isimli sözleşme kapsamına sokulması şart değildir. 497 KAPLAN. 493. Zürich 1980. kefalet. . s. satım. FEYZİOĞLU. Kanunlarda yer alan sözleşmelere ait unsurlar kendine özgü bir sözleşmeye doğrudan uygulanamaz. GUGGENHEIM. s. garanti. 18 OR. s. 381. Kredi açma sözleşmesi ilişkin ihtilafların çözümünde. iş görme ve cari hesaba ilişkin hukuki düzenlemelerden yararlanılabilecektir.108 anlaşılabilir niteliktedirler. Zürcher Kommentar Bd. cevap bulunamadığı hallerde görülür289. genel yapıya uydurulmuş şekilde ve somut sözleşmenin niteliğine uygun düştüğü hallerde kıyasen uygulanır291. nitelikleri izin verdiği oranda benzedikleri sözleşme tiplerine ilişkin kanun hükümleri uygulanır. bu düzenlemeler kanunda belirtilen tanımlama ve hükümlere mutlak olarak bağlı kalmadan. 102.37. tarafların hiç dikkate almadıkları veya yanlışlıkla düzenlemedikleri hukuki konularla ilgilidirler288. Bu sözleşmelere. 9. mantıksaldırlar. 3. 13. s. TUNÇOMAĞ..

S. FEYZİOĞLU. s. Açılan kredi türüne göre ilişkiye teminat mektuplarında olduğu gibi bir üçüncü şahıs girmiş ise kredi alan. N. GUGGENHEIM. s. 333. 68. Borçlar Hukuku.24. Bankacılık. GUGGENHEIM. SCHOEN. . 80. TANDOĞAN.38. LV. I/2 s. I/2. 275.16. s. bu konuda iş hayatında geçerli olan örf ve teamülleri. ALICI. s. YAVUZ. SCHLUEP. 293 294 295 292 ALICA. s. 1. iyiniyet kurallarına ve işlerde yaygın teamüllere göre dolduracak ve tamamlayacaktır. CANARIS. AKYOL. İÜHFM C. TANDOĞAN. Hakim.1 anlamında genel. İstanbul 1984 s 10. ALICA. Saibe. 102. 803. N. s. tarafların menfaat durumu. 614. TMK. GUGGENHEIM. s. 797. YÜKSEL. 102. m. s. KAPLAN. GUGGENHEIM. Kıyas imkanı kullanılırken münferit kredinin niteliğine göre en yakın sözleşmenin hükümleri kıyasen uygulanacaktır. CANARIS. s.109 uygulanabilecektir292. mahkeme içtihatlarıyla tespit edilmiş âdet hukukunu dikkate alarak karar verecektir296. fasikül. teminat mektubu kredisinde mektubun niteliğine göre kefalet ve iskonto ve iştira kredisinde satım sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanabilir.13.84. 1995. s.39. 38. OKTAY. 244 vd. s. 210.7.86. 1-2. Kreditrecht. Boşluklarının Tamamlanması ve Yorumlanması. Hakimin tamamladığı boşluk somut bir sözleşme boşluğudur ancak bu boşluk doldurma genelleştirildiğinde bu şekilde oluşturulan hüküm TMK m. işin niteliği. İsimsiz sözleşme niteliğindeki kredi açma sözleşmesinde sorunlar Borçlar Kanununun genel hükümleri kullanılarak ta çözülebilir. s. STAUDER. Şener. NUISSL. İsimsiz Sözleşmelerin Geçerliliği. Özel Borç İlişkileri. SCHLUEP. soyut ve olaya uygun olacaktır297. TUNÇOMAĞ. N. s. 296 297 KAPLAN.15. 1'in kendisine tanıdığı yetkiye dayanarak kendisi kanun koyucuymuş gibi hareket edecek ve hukuk kuralı oluşturarak karşılaştığı sorunları çözecektir295. Hakim sözleşmedeki boşluğu tarafların farazi iradelerini dikkate alarak. banka ve üçüncü şahıs arasındaki ilişkinin hukuki niteliğine göre ilgili sözleşme tipine ait hükümler kıyasen uygulanabilecektir293. N. Bu durumda boşluk genel hükümler uygulanarak dolduracak ve tamamlanacaktır. Cari hesap şeklinde kullanılan kredide cari hesap sözleşmesine ilişkin. 618. Bu imkan da kullanılamazsa hakim sözleşmeyi kendisi kural koyarak tamamlayacaktır294.38. s. KAPLAN. HOPT/MÜLBERT. 522. s. s. s. s. 80. s. s.

s. 298 ALICA.81. Bankacılık Kanunları yoluyla düzenlenen kredi miktarı. Kredi açma edimi. Kredi açma sözleşmesi ifa şekli sebebiyle sürekli borç ilişkisi meydana getirmektedir ve bu tür borç ilişkilerine uygulanan kurallarda da sözleşmeye uygulanacaktır. . sözleşmenin kendine özgü ifa şekli ve yapısı onunla ilgili genel uygulama ve kuralların ortaya çıkmasına neden olmuş.110 Genel yorum ilkeleri dikkate alındığında hakim sözleşmeyi düzenleyenin aleyhine yorumlayacak ve sözleşmeyi geçersiz kılan yorum yerine geçerli kılacak yorumu benimseyecektir298. kişi ve yetki sınırlamalarına ilişkin kurallar kredi açma sözleşmesine de uygulanabilecektir. Kredi işlemlerinin yaygınlığı ve toplumsal alandaki önemi özellikle banka kaynaklı kredi sözleşmelerine uygulanmak üzere kamusal nitelikli düzenlemelerin yapılmasına sebep olmuştur. KAPLAN. içeriğini oluşturan sözleşmelerde de farklılaşma ve değişimlere neden olmuştur. 38.

TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. dürüst davranma. 41. 979. KAPLAN. EREN. s. 2 gereği sözleşmenin kurulmasına etki edecek konularda dürüst davranma. s. 252. s. Kredi açma sözleşmesi sürekli bir borç ilişkisi kurduğu ve sözleşenlerin kişilikleri birbirleri için önem taşıdığından. birbirlerine hiçbir şekilde zarar vermeme gibi koruma yükümlülükleri altına girerler. 40. koruyup gözetme borçları olduğu kabul edilmektedir300. birbirlerine. Kredi açma sözleşmesinde tarafların sözleşme görüşmeleri sırasında ortaya çıkan koruma borçlarının kapsamı. görüşmeler başladığında taraflar arasında güven ilişkisi oluşur ve bu ilişkiden M.’nun 2/1’deki dürüstlük kuralı esaslarına göre özen yükümlülükleri doğar. gerekli bilgileri vermekle yükümlüdürler. LOMBARDINI. HOPT/MÜLBERT. MK md. .111 İKİNCİ BÖLÜM KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ VE SONA ERMESİ § 5) MÜZAKERE AŞAMASINDA TARAFLARIN BORÇLARI Kredi açma sözleşmesinde sözleşme görüşmelerinin başlamasıyla birlikte taraflar birbirlerine karşı. GUGGENHEIM. Bu yükümlülükler sözleşmeden doğan edim yükümlülüklerinden farklı olarak davranış yükümlülükleri ismini alırlar ve kanundan doğarlar299.K. N. 525 N. 621.13. Kredi açma sözleşmelerinde genel olarak tarafların birbirlerine karşı açıklamada bulunma. I. Açıklama borcu çerçevesinde banka ve müşteri. sözleşmenin müzakereleri sırasında tarafların bilgi verme ve açıklama yapma yükümlülükleri çok daha fazla anlam ve önem taşımaktadır. 550. her bir somut sözleşme bakımından farklı olabilir. sözleşmenin kurulması ve işlemesi bakımından önem taşıyan hususları açıklamak. bilgi verme. N. s. s. gerekli açıklamalarda bulunma. doğru bilgi verme. Sözleşme görüşmelerine başlanmasıyla taraflar arasında oluşan borç ilişkisinin asli edimden bağımsız olduğu kabul edilmektedir. 300 299 CANARIS.

HOPT/MÜLBERT. kredi yoluyla desteklenecek söz konusu faaliyet bakımından maddi imkânlarının ne olduğunu. genel olarak kredi alana sözleşmenin kurulması ve işleyişi bakımından hatalı varsayımların oluşmasına engel olacak şekilde her türlü açıklamaları. Bankaların Hukuki Sorumluluğu . doğru ve yeterli olarak yapması gerekmektedir. 130. 301 . Sözleşme müzakereleri neticesinde kredi açma sözleşmesi kurulmamış olsa bile taraflar müzakere sırasındaki kusurlarından – culpa in contrahendosorumludurlar. Sözleşme özgürlüğü kuralına göre her vazgeçme sorumluluğa yol açmaz. s. Açıklama. bilge verme borcunun yanı sıra tarafların sadakat borcundan doğan sır saklama yükümlülükleri gereği sözleşme görüşmeleri sırasında birbirlerine açıkladıkları ve üçüncü kişilere açıklanmasında sakıncalı olabilecek kredi konusu iş ve mesleki bilgileri açıklamamaları. s. SEROZAN. Sözleşme görüşmeleri sırasında tarafların birbirlerine karşı açık ve dürüst davranmaları. sadece genel bir kredi vaadi sorumluluğun oluşumu için yeterli değildir. 110.112 Kredi açma sözleşmesi alım gücünün devri amaçlı bir sözleşmedir ve banka. halen başka bir kredi kuruluşu ile kredi ilişkisi içinde olup olmadığı başkaca taahhütleri. kredi müşterisine onun kendisiyle kredi açma sözleşmesi kurmasında etkili olacak noktalarda gereken bilgileri vermesi. Banka da. kredi verilen faaliyet ile ilgili olarak gelecekle ilgili plânlarını açık ve doğru olarak açıklamakla yükümlü olacaktır. müşterinin bu krediyi uygun şekilde kullanıp iade edecek mali güç ve imkânları olup olmadığını ve lüzumlu nitelikleri taşıyıp taşımadığını araştıracaktır. Bu araştırma sırasında da kredi alan kendisine. 252. yanlış anlaşılmaya meydan verecek davranış ve ifadelerden kaçınmaları gereklidir. N. Ankara 2001. Hukuki işlemin geçersizliğine yol açarak karşı tarafı zarara uğratan kişinin sorumluluğu söz konusu fiil mutlak anlamda bir hukuka aykırılık oluşturmadığından doğrudan haksız fiil sorumluluğuna yol açmaz ve geçerli bir sözleşme de bulunmadığından sözleşmeye aykırılığın genel hükümlerinden de doğrudan faydalanılamaz301.. Banka tarafından oluşturulmuş kredi verileceğine dair ciddi bir BATTAL. kuruluş aşamasında sözleşme görüşmeleri hakkında basına bilgi vermemeleri gerekmektedir.

s. 432. 350. Müzakere aşamasındaki kusurdan sorumluluğun temelinde güven ilkesi yer almaktadır. haksız fiil hükümlerinin mi yoksa BK. yokluğunu zarar veren ispat edecektir. N. Bankanın sorumlu tutulacağı hallerde.. Sorumluluğun sonucunda banka menfi zararları tazmin etmekle yükümlü olacak ancak sınırlı hallerde bankanın benzer şartlardaki davranışlarına bağlılık bulunmaması ve tutarsızlığının bulunması durumunda müspet zararların tazmini ile sorumlu tutulabilecektir306. EREN. ihmal derecesi. 252. s. CANARIS. doktrinde çoğunluk sözleşme içi sorumluluk hükümlerinin uygulanmasından yanadır303.. 433. CANARIS. 433. HOPT/MÜLBERT. BATTAL. Menfi zararlar için yapılan tazminatın hesabında banka eğer bu sözleşmeyi yapmasaydı oluşacak menfaat ve taraf getirileri hesap edilecek. 1960. 252. Türk Mesuliyet Hukuku. 96 vd. tazminatın zamanaşımı süresi on yıl olacak ve yardımcı şahısların verdiği zararlar için BK. 55 değil BK. GUGGENHEIM. 621. düzenlenmiş sözleşme içi sorumluluk kurallarının mı uygulanacağı tartışma konusudur.113 güven. 131. 979. 217. HOPT/MÜLBERT. 347. bankalar özel güvene dayanarak faaliyet gösteren kuruluşlardır ve bu sebeple bankacılık işlemleri için bu sonuç öncelikle geçerli olmalıdır305. 220. 403. 41 vd. I. TANDOĞAN. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. bu durumda kusurun varlığını zarar gören değil. 62. N. Sözleşme içi sorumluluk hükümlerinin uygulanması halinde tazminat alacaklısı lehinedir. güvenin özel ağırlığı ve önemi bu sorumluluğun kapsamını ve sınırlarını genişletir. mali durumu konusunda bankayı eksik bilgilendirmesi gibi unsurların varlığı halinde tazminat hakkı düşecektir307. Ankara 1961. Haluk. N. müşterinin güveni ve bu güven sebebiyle başka yerden alabileceği kredilerin kaybı dikkate alınacaktır. tutarsız davranışlarda bulunma gibi durumlar kusurun oluşumuna neden olur302. BGH WM 56. 100 hükümleri uygulanacaktır304. N. 40. 302 303 CANARIS. müşterinin ihmali. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. s. Bu sorumluluğa BK. N. 252. HOPT/MÜLBERT. s. 621. BGH WM 60. 304 305 306 307 . 621. N.

. Hatır için senet kabulleri veya bedelsiz para ödünçleri kredi açma sözleşmesinin konusuna girmez. kredi açma ve kullandırma ediminin karşılığını oluştururlar308. bu konuda anlaşma olmasa bile ticari iş ve ticari karz hükümlerine göre kendilerine ücret ödenir. 307/2 ). Özellikle bankaların taraf olduğu nakdi kredi konulu kredi açma sözleşmelerinde kararlaştırılmasa bile para ödüncüne ilişkin genel hükümlere göre faiz verilmesi lazımdır ( BK. Kreditrecht. s. Kredi açma sözleşmesinde faiz ve komisyon şeklinde belirlenen bu ücretler. NUISSL. 322. HEERMANN. 103. 3.114 § 6) SÖZLEŞME SÜRESİNCE TARAFLARIN BORÇLARI I) Kredi Alanın Borçları A) Faiz Ödeme Borcu Kredi açma sözleşmesinde bankanın sözleşmede belirlenen şekilde kredi kullandırma borcuna karşılık kredi alanda kredi bedellerini ödeme borcu altındadır. Kredi işlemleri bankaların ve diğer kredi kuruluşlarının asli faaliyet konusudur ve kredi açma sözleşmesine taraf olan kredi kuruluşları bu işlemi her zaman için bir ücret karşılığında yaparlar. N. 631. İskonto ve iştira kredisinde kredi alana ödenecek bedelden düşülen. N. hukuken müşteriden alınmış faiz niteliğinde değildir. German Banking Law. 254. 178. N. BECKER. 159. bu işlemler alacak hakkının satışı niteliğindedir. devredenin devralan 308 CANARIS. s. HUBNER. s. STAUDER. müşteri eğer doğrudan bir nakdi ödeme veya cari hesaba para aktarımı şeklinde kredi kullanmamışsa ancak talep hakkının kullanılması ve kredinin çekilmesi ile karşılık bedeller ödeme ve iade gibi borçlar altına girer. senedin ciro günü ile vade tarihi arasında işleyecek faiz. Kredi kuruluşları tacir niteliğindedirler ve yaptıkları ticari işler neticesi olarak ücrete hak kazanırlar. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinde tarafların borçları kredi talebi ile güncel hale gelir. s. 314 N. 212. BARCHEWITZ. Kredi açma sözleşmelerinde kredi alandan istenen karşı edimlerin çoğu faiz olarak adlandırılmaktadır ancak faiz niteliği göstermezler. m.

148. 31 vd. bu bağlılık mutlak değildir bazı hallerde alacaklı faiz alacağını asıl alacaktan bağımsız olarak talep edebilir veya üçüncü kişiye temlik edebilir. asıl alacak sona erdiğinde faiz de sona erer. üstlenilen rizikonun karşılığıdır. Para ödüncüne ilişkin kredi açma sözleşmelerinde faiz kredinin talebi ve kullanılmasını takiben ödenmeye başlanır. 309 310 ALICA. s.115 karşı bir para borcu olmadığı için faiz ödemesi de söz konu olmaz burada bir satış bedeli söz konusudur309. yoksa senet bedeli ödenmedikçe bankanın sermayenin kullanılmasından vazgeçme sebebiyle aldığı bir karşılık söz konusu olmaz. Kredi açma sözleşmesi kapsamında kararlaştırılan bedeller uygulamada çeşitlilik göstermektedir. sözleşme bünyesinde farklı türde bedellerin kararlaştırılmasına engel yoktur. YÜKSEL. ödeme şekilleri farklılıklar gösterebilir. fer’i hak niteliğindedir. ( Eski Bankalar Kanunu. 178. m. . asıl alacağın varlık ve devamına bağlıdır. s. garanti taahhüdüne karşı bir ücret niteliğindedir. Teminat mektubu kredilerinde mektup bedeli üzerinden alının bedeller. 101. “Bakanlar Kurulu. Faiz belli bir para tutarının belli bir zaman için kullandırılmasının bedelidir ve kullanımı takip eden sürede bazen tüm olarak bazen ise kısmi olarak ödenir. bunlarla birlikte başkaca ek ücretlerde kararlaştırılabilmektedir. Uygulamada en yaygın olarak kararlaştırılan bedeller faiz ve komisyonlardır. s. BARCHEWITZ. 40/1 ) maddesindeki sınırlamaya uymak zorundadırlar. buna göre. s. Faiz ödenmesi kredi kullanımına bağlı ise de uygulamada bankalar müşterinin cari hesabına nakdi kredi aktarımı yapmakta ve buna faiz işletebilmektedirler. Sözleşmedeki şartlara göre faiz ve komisyonların oranı. Kredi Açma Sözleşmesi. Faiz oranı kredi açma sözleşmesi kapsamında serbestçe belirlenir ancak taraflar Bankacılık Kanunu’nun 144. LOMBARDINI. Kabul kredilerinde de poliçe bedelinin belirli bir oranı üzerinden alınan meblağlar. 530 N. Faiz. Faiz ve komisyonlar bazı hallerde kredinin üst limitinin tamamı üzerinden kararlaştırılabilirken bazı hallerde kullanılan kredi ve yapılan her bir münferit kredi işlemindeki kısmi tutara göre hesaplanabilmektedir310.

Bu madde uyarınca alınan kararlara ve yapılan düzenlemelere uyulmaması hâlinde yirmi bin Yeni Türk Lirası. NUISSL. dürüstlük kuralına ve ahlaka aykırı. Merkez Bankası ise yayınladığı bir tebliğ ile bankaların reeskont kaynaklı krediler dışındaki kredilere uygulayacakları azami faiz oranlarını ve bunların yürürlük tarihlerini serbestçe tayin etmelerini kararlaştırmıştır311.116 bankaların ödünç para verme işlemleri ve mevduat kabulünde uygulanacak azami faiz oranlarını. katılma hesaplarında kâr ve zarara katılma oranlarını. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. özel cari hesaplar dâhil bu maddede belirtilen işlemlerde sağlanacak diğer menfaatlerin nitelikleri ile azami miktar ya da oranlarını tespit etmeye. Faiz oranlarının serbest bırakılmış olması faiz sınırlaması ile ilgili hükmü işlevsiz bırakmaz. 2002/27 sayılı duyuru. N. 92. sağlanan menfaat tutarı kadar. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen faiz oranı. bu yetkilerini Merkez Bankasına devredebilir. Kredi açma sözleşmesinde akdi faizin tespit edilmemiş olduğu hallerde bankanın aynı türden krediye uyguladığı cari kredi faizi oranı uygulanacaktır. Bu karara göre bankalar tespit ettikleri faiz oranlarını halkın görebileceği şekilde ilan ederler ve ilan ettikleri faiz oranlarını Merkez Bankasına bildirirler. ayrıca Bakanlar Kurulu veya Merkez Bankası tarafından miktar ya da oranların tespit edildiği durumlarda. 221. bankalar söz konusu karar ile tespit ettikleri faiz oranını ilan etme ve Merkez Bankasına bildirme yükümlülüğü altındadır ve kredi açma sözleşmesinin kurulması sırasında belirli bir faiz oranı mevcuttur. s. s.03. HEERMANN. bankaca belirlenip ilan edilen oranda olmalı. Bakanlar Kurulu. idarî para cezası uygulanır.2002 t. STAUDER.” Bakanlar Kurulu faizleri serbest bırakma yetkisini 2002/3707 sayılı kararıyla Merkez Bankası’na devretmiştir. 28. söz konusu miktar ve oranlara aykırı şekilde faiz alınması veya verilmesi ya da menfaat sağlanması hâlinde. gabin oluşturabilecek kadar yüksek olmamalıdır. Bu hükmün sınırları dahilinde tarafların serbest iradeleri kural olarak geçerlidir. . aksi durum kredi açma sözleşmesinin faiz ile ilgili hükmünün geçersizliğine sebep olabilir312. 322. Kredinin kullanım dönemi içinde yetkili mercilerce faiz oranının arttırılması 311 312 29. bunları kısmen veya tamamen serbest bırakmaya yetkilidir.

H.kazanci. 11. H. 104.1999 t. 1993/9674-1994/9893 sayılı kararı.tr ). Alman Merkez Bankasının kabul ettiği oran ortalama % 5 civarındadır.com. ( www. 99/8010-2000/1603 sayılı kararı ( www. işletmelerinin devamı verdikleri paraların faizleriyle tahsiline bağlıdır.01.149 ) BATTAL. N. bu şekilde yapılan uygulamadaki oranın ekonomik ve sosyal koşullara ve objektif iyiniyet kurallarına uygun olup olmadığının denetlenmesi yargının görev ve yetkisindedir.11. 92. Bankalar münhasıran para alıp verme işleriyle uğraşan kuruluşlardır.1991 t. Bu konuda sözleşmede hüküm olmasına da ihtiyaç yoktur.) STAUDER. Yarg. . 212. 28. kredi açma sözleşmesinde faiz oranı belirlenmeyip. 19..k. ( KOSTAKOĞLU. banka tarafından karşılıksız çeklerin ödenmesi ve diğer sebeplerle borçlu bakiye veren ticari mevduat hesaplarının ticari kredi hesabına dönüşeceğine ve bankanın bu tür kredilere uygulanan oranda faiz istemek hakkına sahip olduğunu kabul etmiştir314. 249.tr. bu hak öncelikle TTK. eğer kredi alan tacir değilse % 4 gibi daha düşük oranlar sözleşmeye uygulanmaktadır. Yarg. 24. NUISSL. 89/8083 91/206 sayılı kararı. Faiz oranının kararlaştırılmadığı hallerde Merkez Bankalarının kredilere uyguladığı faiz oranının kredi açma sözleşmelerine uygulanabileceği de uygulama ve doktrinde kabul edilmektedir ancak bu oran iyiniyet kurallarına aykırı olmamalı ve müşteri için gabin teşkil edecek şekilde yüksek belirlenmemelidir315. (www. s.tr ). 22/2‘den kaynaklanır. s.yargitay. STAUDER. H.D. 24. HEERMANN. 19.D. s. Yargıtay verdiği kararlarda.com. arttırılan faiz oranının kullanılan 313 314 krediye uygulanacağının borçluya duyurulmasının gereksizliği Yarg. s. Faiz artışına ilişkin karar kredi alana ihbar edilecektir.3.Bankaların Hukuki Sorumluluğu . Banka tarafından tek taraflı olarak faiz oranlarında yapılacak değişikliklerin ihtara gerek kalmaksızın uygulanmasına ilişkin hükümler serbest irade ile kabul edilmiş olduğundan geçerlidir ancak bankanın bu yetkisini kullanırken fahiş kazanç amacı ile faizi haklı görülmeyecek bir orana yükseltmesi dürüstlük kuralları ile bağdaşmaz sözleşmenin feshine veya hükmün geçersizliğine neden olur316. 99/6854–99/6951 s. 221.2000 t.117 halinde bu artışında krediye uygulanacak faiz oranına yansıtılacağına dair sözleşme hükmünün uygulanmasında faiz artışına dair çıkarılan kararın tarihinden sonraki kredi dönemine uygulanması gerektiği kabul edilmektedir313. www. miktarın belirlenmesinde bankacılık örf ve adetleri etkili olur. NUISSL. 19. bankanın cari faiz uygulamasına yollama yapıldığında.. 322 316 315 . PALANDT/HEINRICHS § 138 N.D.1993 t.kazanci. 3. s.gov. HD.com. 19.tr . ihbar yapılmaksızın faiz artışına gidilebileceğine dair sözleşme hükmü.10.kazanci. Yarg. N.

93/9676-94/9893 ( www. 113/1 hükmünce bu hakkını kaybetmez. fıkrasında tarafların üç aydan aşağı olmamak üzere diledikleri zaman faizlerin ana paraya eklenmesini kararlaştırabilecekleri. faiz ve komisyon miktarlarını sözleşme ile tayin edebilecekleri düzenlenmiştir. hesap devrelerini. 212. 2. 19. fıkrada ise TTK.D. maddesi saklı tutulmuştur. Görüldüğü gibi cari hesaplarda ve borçlu bakımından ticari iş niteliğinde olan karz akidlerinde devre sonları faizinin ana paraya eklenerek tekrar faiz (mürekkep faiz) yürütülmesi anılan Yasa hükümleri uyarınca mümkündür…. 16. borçlu bakımından ticari iş niteliğini haiz bulunan karz sözleşmelerinde geçerlidir. 19.gov.D. H. Kredi sözleşmesinde üçer aylık devre faizlerinin anaparaya ilave edilerek tekrar faiz yürütülebileceği kabul edilmiştir. 250. H.96/6-96/2976. borçlu bakımından ticari iş niteliğini haiz bulunan karz sözleşmelerinde geçerlidir. 113/2 hükmünce halin icabından dolayı bu hakkını saklı tutmuş olduğu kabul edilmelidir319. 24. 19. yalnız cari hesaplarla. 92/6388 93/5533 sayalı kararı. NUISSL. Yarg.tr ) 319 BATTAL. s. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.'nun 8.kazanci. maddesi saklı tutulmuştur. maddesindeki emredici hüküm göz ardı edilemez317. Sözleşme hükümlerinin ağırlaştırılıp borcun artmasına neden olacak bir uygulamanın kredi alana ihbar edilmesi iyiniyet kurallarının bir gereğidir. faiz ve komisyon miktarlarını dahi mukavele ile tayin edebilecekleri hükme bağlanmış.'nun 8.1993 t.09. söz konusu maddenin 1. MK’nun 2. üç aydan aşağı olmamak üzere faizin ana paraya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı. 20.02. maddesine uygundur.'nun 94. Taraflar arasındaki ticari ilişki kredi sözleşmesinden kaynaklandığından uyuşmazlığın bu sözleşme hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi gerekir.1994. s. yalnız cari hesaplarla.'nun 94. Bu durumda kredi açma sözleşmesine bağlı cari hesaplar ve borçlu bakımından ticari iş niteliğinde olan karz sözleşmelerinde devre sonları faizinin anaparaya eklenerek tekrar faiz (mürekkep faiz) yürütülmesi söz konusu kanun hükümlerine göre kararlaştırılabilir318.D.” ( www. TTK. bu hüküm TTK..tr ) Yarg.com. Banka kredinin aslını tahsil ederken faizini istememiş veya bu hakkını saklı tutmamış olsa dahi BK.118 anlamında yorumlanmaz. YKD. fıkrasında TTK. BK. hesap devrelerini. maddesinin 1. üç aydan aşağı olmamak üzere faizin anaparaya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı.10. 2. . Saklı tutulan bu hükme göre. Bazı istisnai hallerde sözleşmede faiz yerine belli miktarda paranın 317 318 Yarg. 263.1994 t. Kredi sözleşmesinde üçer aylık devre faizlerinin ana paraya ilave edilerek tekrar faiz yürütülebileceği kararlaştırılabilir. fıkrasında tarafların üç aydan aşağı olmamak üzere diledikleri zaman faizlerin ana paraya eklenmesini kararlaştırabilecekleri gibi. bu hükme göre.yargitay. N. H.

D.119 ödenmesi kararlaştırılabilmektedir ancak belirsizlik halinde faiz ödeneceği kabul edilmelidir320. YÜKSEL. B) Komisyon Ödeme Borcu Kredi açma sözleşmesinde kredinin hazır bulundurulmasının ve kullandırılmasının karşılığı sözleşmenin asli edimlerinden biri de müşterinin komisyon ödeme borcudur321. 530 N. s. s. kredi açma sözleşmesi . 178. Bu bedel genelde kredi kullanma talebinin yapılması ve kredinin çekilmesi sırasında kredi alandan tahsil edilir. yaptığı masrafların karşılığıdır322. LOMBARDINI. s. 632. 110 STAUDER. Komisyon belli bir hizmet veya riskin karşılığını oluşturmalıdır. 146. 29. bu tutar talep edilemez. 104 vd. Kredi açma sözleşmesinin kurulması ile kredi alan için sonraki taleplerden bağımsız olarak hazır bulundurma komisyonu ödeme borcu doğar. s. bozulması gibi sebeplerle kullandırılmaması halinde dahi 320 321 322 323 324 325 STAUDER. s. . s. N. eğer komisyon hiçbir hizmet veya riski karşılamıyorsa yani banka kredi tahsisiyle ilgili hiçbir işlem yapmamışsa. HOPT/MÜLBERT. 111 YÜKSEL. Kreditrecht. N. Bankanın komisyona hak kazanabilmesi için gerçek anlamda hukuki ilişkiye girmiş ve sözleşmeyle bağlı şekilde krediyi hazır bulundurmuş olması lazımdır324. Banka. 104. s. 631. N. ancak faiz ödemeleri ile birlikte de tahsil edilebilmektedir. 104 CANARIS. STAUDER. Kredi Açma Sözleşmesi. Kredinin. CANARIS. BARCHEWITZ.323. T. Uygulamada hazır bulundurma komisyonu kredinin kullanılmaması veya az miktarda kullanımı halinde bankanın asgari getirisini garanti etmeyi amaçlar bu sebeple müşterinin komisyon borcunun doğumu için krediyi fiilen kullanması şart değildir. N. 254. 1958/2546-1959/117. 254. ödenmişse bile sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi talep edilebilir325. Kreditrecht. YÜKSEL. Yarg. HOPT/MÜLBERT. bankanın kredi açma sebebiyle girdiği teşebbüs ve üstlendiği risklerin. s. müşterinin mali durumunun yetersizliği. Komisyon.

Kredi Açma Sözleşmesi.120 bankanın bu tahsis sebebiyle ücrete hak kazanacağı hatta yanıltılmışsa ek tazminat talebinde bulunabileceği kabul edilmektedir326. İskonto ücreti ile birlikte. Kredi açma sözleşmesinde taraflar arasında açıkça bir iskonto ücreti kararlaştırılmamışsa bu oran ticari işlerdeki ortalama faize göre belirlenir329. Kreditrecht. Aval kredilerinde de tarafların iradelerine göre komisyon belirlenir. yapılan hizmet ve üstlenilen riske oranla yüksek tutarlarda belirlenmiş olan faiz oranlarını kredi alan sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri alabilecektir328. kabul işlemleri nitelik olarak geniş anlamda iş görme sözleşmesi olarak kabul edilmektedir. Kredi işlemlerine ilişkin komisyon oranı da faiz oranını düzenleyen Bankacılık Kanunundaki sınırlamalara tabidir. Aşırı yüksek faiz oranları ile ilgili esaslar komisyon oranları için de geçerlidir. Kredi açma sözleşmesinde bu konuda herhangi bir düzenleme yoksa burada da ticari işlerdeki ücret esasları uygulanır. 348. s. 346. HOPT/MÜLBERT. s. ALICA. 111. aşırı yüksek bir oran kararlaştırılamaz. Komisyon oranı taraflar arasında serbestçe kararlaştırılabilmekle birlikte dürüstlük kurallarına aykırı. s. . hazır bulundurma komisyonunun ödenmesi de kararlaştırılabilir. teminat konulu nakdi olmayan krediler. Banka garantileri. ücret ve masrafları üst sınırları belirlenmektedir327. ancak Türkiye Bankalar Birliği’nin kararları ile de bankaların müşteri hesabına yaptıkları hizmetler karşılığında faiz dışında tahsil edecekleri komisyon. 107. BGH WM 68. İskonto ücreti faiz niteliğinde olmasa da faiz olarak adlandırılmaktadır. 157. Genel olarak tüm sorumluluk kredilerinde banka kredinin türüne göre komisyon almaya hak 326 327 328 329 CANARIS. STAUDER. bu komisyon kabul edilen tutarın tamamı üzerinden belli bir oran uygulanarak tahsil edilir. s. STAUDER. YÜKSEL. İskonto işlemlerinde kredi alan bir miktar iskonto ücreti ödeme borcu altındadır. N. 105. 254. N. sözleşmede ücret kararlaştırılmış olmasa bile tacir yaptığı işler sebebiyle her zaman ücrete hak kazanacağı için yapılan işin değerine göre ücret hesaplanacaktır. Kabul kredilerinde hazır bulundurma komisyonu yanında kabul işlemlerine özgü kabul komisyonu belirlenmektedir.. 631.

HOPT/MÜLBERT. s. 254. HOPT/MÜLBERT. STAUDER. N.CANARIS. Kreditrecht. N. 111. Para ödüncü konulu kredi açma sözleşmelerinde karz sözleşmesine ait taraf yükümlülükleri ve iadeye ilişkin hükümler dikkate alınacak ve iadenin niteliğinin tespitinde etkili olacaktır ( BK. m. 111. Kreditrecht. müşteri her iki halde de aldığı bu krediyi işlemin niteliğine uygun şekilde iade etmek zorundadır. N. 95. .CANARIS. Kredi açma sözleşmesini ön sözleşme veya genel çerçeve sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre bu iade borcu ve şartları sonraki aşamada gerçekleştirilen münferit kredi işlemlerine bağlı ve onların tasfiyesi niteliğindedir. şartın gerçekleşmesi yani kredinin kullanılması ile birlikte bu yükümlülük geçmişe etkili olarak varlık kazanır. s. İskonto işlemlerinde iade ise özellikle kredi açma 330 331 332 CANARIS. BGB § 488 ). Karz sözleşmesindeki asli edim bir miktar para veya misli şeyin kullanılmasının sağlanmasıdır ve alınan bedelin iadesi tasfiye aşamasında bir yan borç niteliğinde kabul edilmektedir333. 633. 106 vd. 306. N. 633. N. s. N. 254. ) 333 STAUDER. s. YÜKSEL. STAUDER. kredi sebebiyle üçüncü şahıslara belli bir bedel ödemesi halinde komisyon yanında faiz talep etme hakkı da doğar330.121 kazanır. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesini tek aşamalı ve asli sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre ise iade borcu doğrudan kredi açma sözleşmesinin bünyesinden doğar ve onun tasfiyesi aşamasında bir yan borç niteliğindedir331. 110. CANARIS. bunun yanında. 632. 633. s. 254. ( Yazara göre İade yükümlülüğü kredi açma sözleşmesinin yapılması ile birlikte doğar ancak müşterinin bu krediyi kullanması şartına bağlıdır. N. Kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit işlemle kredi açma sözleşmesi arasındaki edim bağlılığı nedeniyle her iki ihtimalde de münferit kredi işleminin türü iade ve tasfiye ilişkisi bakımından dikkate alınacaktır332. C) Kredinin İadesi ve Tazmin Yükümü Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde gerçekleştirilen münferit kredi işlemlerinin türüne göre banka bazı hallerde bir miktar nakdi tutarı müşteriye devreder bazı hallerde ise sorumluluk üstlenerek kredi kullandırma borcunu yerine getirir. Kredi Açma Sözleşmesi. STAUDER. HOPT/MÜLBERT.

Bu senetlerin kısmen ve tamamen tahsil edilememesi halinde ise müşteriden iade talebi ancak kredi açma sözleşmesinde onun tarafından verilmiş bir garantiye dayanır ve karşılığı tahsil edilemeyen senetlerin bedelleri bir yan borç olarak kredi alandan talep edilebilir. esasen bu borcun sözleşmenin niteliğinden doğan bir borç olduğu genel olarak kabul edilmektedir. s. alıcıya karşı borçlunun ödeme gücünü de taahhüt edebilir ( BK. Bu tür kredilerde kredi alan. s. iskonto işlemi alacakların satın alınması işlemi olarak kabul edilmektedir ve alacak satım bedelinin banka tarafından ödenmesi ile sözleşme sona erer. 633. 111. Bu tür kredi işlemlerinde bankanın müşterisi lehine üçüncü şahıslara yaptığı ödemelerin geri alınması genelde kredi açma sözleşmesinde iade konusunda verilmiş olan garantiye dayanır ve sözleşmeye dayanan karşılığın iadesi. kabul ve banka garantileri gibi bankanın sorumluluk üstlendiği kredi işlemlerinde. kabul kredilerinde Ticaret Hukuku’nun kıymetli evrakla ilgili hükümleri uygulanır336. aval. defter ve kayıtlarının incelenmesi konusunda izin vermek zorundadır. tazmin niteliğinde yan borçtur335. 145. bu genel bir borç olarak kredi açma sözleşmesinde düzenlenebilir.122 sözleşmesinin şartlarına bağımlıdır. alacağın satımında satıcı. bankayı üçüncü şahsa karşı üstlendiği borçtan kurtarma yoluyla iade borcunu yerine getirir. m. banka bu sözleşmeler sebebiyle bir ödemede bulunabilmektedir. Kredinin boyutuna ve niteliğine göre kredi alan. 169/2)334. 144.CANARIS. Aval. Bu tür kredilerde satım ve kıymetli evraka ilişkin hükümler iade borcuna uygulanacaktır. . Standart kredi açma sözleşmelerinde bu konuda açık hükümler yer almaktadır. N. 496. STAUDER. ALICA. s. kefalet niteliğindeki teminat mektubu kredilerinde BK. Müşterinin ödeme gücü ve ekonomik durumu hakkında yapacağı açıklamalar aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin kurulmasına ilişkin 334 335 336 ALICA. D) Denetim izni ve Bilgi Verme Banka kredi vaadini müşterinin ekonomik gücü ve finans yapısı hakkında yapacağı incelemelere bağlı olarak gerçekleştirir.

kredi riskinin önlenmesi bakımından kredi alanı denetime yönelik sözleşmeye konulan hükümleri geçerli kabul etmiş ve bu hükümlerin banka aleyhine yorumlanarak bankanın sorumluluğu sonucuna varılamayacağına karar vermiştir338. güvenilir açıklamalarda bulunma. 159. s. Yargıtay benzer bir kararında.D. Banka tarafından kredinin talebi ve kullanılmasına ilişkin borç sözleşme serbestliği prensibinin bir sonucu olarak kredi açma sözleşmesinde düzenlenebilir. Yargıtay’da banka tarafından. 13.123 unsurlardan kabul edilmektedir. CANARIS.12.1993 t. Kredi alan aynı zamanda doğru. banka hakkındaki bilgileri saklama. 535 N. 19. s. 214. HEERMANN. 93/8640 sayılı kararı ( KOSTAKOĞLU. Kredi açma sözleşmesinde. s.147 ) NUISSL. sözleşmeler ve bu konudaki teklifler hakkında bilgi verme borcu altında değildir340. LOMBARDINI. H. N. LOMBARDINI. projeye uygun harcanmaması ve iadesindeki riskin önlenmesi bakımından kredi alan kuruluşu denetime yetkili bulunduğunun sözleşmede kabul edilebileceğini ve bu yönde bir zarardan bankanın sorumlu tutulamayacağına karar vermiştir339. . ancak aksi kararlaştırılmamışsa başka kişilerle girdiği kredi ilişkileri. kredi alan sözleşme süresinin tamamında ekonomik durumu hakkında denetime izin verme borcu altına da girebilir. H.12. sır saklama borcu altındadır. s. 144 ) Yarg. 338 339 340 341 337 Yarg. s. 92/10657 K. NUISSL. 535 N. s. E) Krediyi Kullanma Borcu Kredi alanın kredi talebini istediği veya ihtiyaç duyduğu zaman serbest iradesiyle yapabilme hakkı kredi açma sözleşmesinin karakteristik bir unsurudur. STAUDER. Kredi talebi ifanın içeriğini belirleyen bir yenilik doğuran haktır. 13. 19. E. bu denetim sözleşme kapsamında açıkça düzenlenmişse sürekli bir borç niteliğindedir337. N. 324. 214. bankanın kredinin yerine harcanmakta olup olmadığı ve amaç dışı kullanılması. German Banking Law. 113. German Banking Law.1993 t. 159.D. HUBNER. 44. bu hakkın kullanılmaması sonucu banka için bir zarar doğmuşsa bile bunun kredi müşterisinden tazmini talep edilemez341. 44. HUBNER. 635. 1992/10657-1993/8640 sayılı kararı ( KOSTAKOĞLU. s. s. N.

). taraf iradelerine aykırı kullanılması. AKYOL. CANARIS. s.124 Bu yönde bir borcun istisnai olması ve sözleşmenin genel karakteristik niteliğine dahil olmaması sebebiyle ancak açık bir unsur. sözleşme şartı olarak düzenlenmesi halinde varlığı kabul edilebilir. 65. F) Krediyi Kararlaştırılan Alanda Kullanma Borcu Kredi açma sözleşmesinde belirlenen türde kredinin belirli alanlarda kullanılması kararlaştırılabilir. Hazır bulundurma komisyonu kararlaştırılan hallerde aynı zamanda krediyi kullanma borcunun bulunması irade özgürlüğünün aşırı sınırlandırılması sebebiyle geçersiz sayılabilir342. Alman Yüksek Mahkemesi kredi kullanma borcu ve menfaat konusunu incelediği kararlarında bankanın kredinin kullanılması sonucu önemli derecede bir yararının olması veya bu krediyi hazır bulundurmanın maliyetli olması. 635. s. bu hallerde dahi talep borcu ancak yan borç niteliğindedir. 108. kredinin tahsis amacına. BGH WM 62. . üçüncü kişilere kullandırılma imkânının bulunması ve bunun gerçekleştirilememiş olması sebebiyle zarar doğmuş olması hallerinde bu borcun varlığını kabul etmektedir344. 324 ALICA. iyiniyet ve dürüstlük ilkelerine aykırı kullanılması kredi açma sözleşmesinin feshine veya 342 343 344 AKYOL. HEERMANN. 115. 114. 635. ( STAUDER. 143. 1962 116. Sözleşmenin yorumu ve unsurlarının genel olarak değerlendirilmesi yoluyla kredi kullanma borcunun varlığı ancak istisnai hallerde ve bankanın önemli menfaatlerinin bulunması durumunda söz konusu olabilir. s. Uygulamada genelde kredi kullanmama halinde hazır bulundurma komisyonu ödenmesi kararlaştırılmaktadır. hukuken yasak işlemlerde kullanılması. N. Sözleşme şartlarının genel olarak değerlendirilmesi sonucu da böyle bir borcun varlığı kabul edilebilir. 324. s. HEERMANN. N. Bu yükümlülüğün dürüstlük kuralı çerçevesinde irade özgürlüğünü ve kişilik haklarını aşırı sınırlandırmadığı sonucuna varılırsa müşterinin bu yönde borcunun varlığı kabul edilecektir343. s. CANARIS. 66 BGH JW 1937 2765. s.

bu fonlardan verilmiş kredileri müşteri belirli alanlarda kullanmayı taahhüt etmiştir. s. s. ( yazara göre. 158. kredinin kararlaştırılan alandan başka yerde kullanılmasını bozucu şart olarak belirlemişlerdir ) ALICA. şartname. G) Teminat Verme Borcu Kredi işlemleri karşılıklı güven esasına göre yürütülen işlemlerdir. 147. . 44. Tarımsal krediler. serbest meslek kredileri belirli bankalarca üstlenilir ve standart sözleşmelerde bu kredilerin belirlenmiş alanlarda kullanılması şartına yer verilir. keşif. kredi veren özellikle nakdi kredilerde talep halinde belli bir miktar parayı müşterinin mal varlığına nakletmektedir. Bu tür kredi açma sözleşmelerinde taraflar zımnen. konut kredileri. Kredi açma sözleşmesinde ihtiyaçtan fazla teminat kararlaştırılması halinde bu durum kredi alanın ekonomik faaliyetlerini aşırı derecede kısıtlar nitelikte ise söz konusu hüküm geçersiz olur. 219. kredinin geri iade edilmemesi kredi veren açısından risk oluşturmaktadır ve bu riskin mümkün olduğunca düşük tutulması şarttır. s. İşletme. s. kredi alan bunlara ilişkin proje. LOMBARDINI. 345 STAUDER. 346 347 SCHOEN. Teminat konusunda düzenleme kredi açma sözleşmesi bakımından yan borç niteliğindedir ancak günümüz bankacılık uygulamasında genel olarak talep edilmekte ve yerine getirilmemesi kredi veren banka açısından haklı nedenle fesih sebebi oluşturabilmektedir. yatırım donatım kredileri de belli amaç için verilmiş kredilerdir. ancak bu konunun taraflarca sözleşmede bir kuruluş şartı olarak kararlaştırılması mümkündür347. HUBNER. Kredi açma sözleşmesi genel yapısı ve unsurları bakımından kredi alana herhangi bir şekilde teminat verme borcu yüklemez. 535 N. German Banking Law. Uygulamada bankalar. s. resmi izin ve yeterlilik belgelerini bankaya vermeyi taahhüt eder. İfa aksaklıkları.125 hükümsüzlüğüne sebep olur345. aynı zamanda kredinin verilmesi halinde bankanın denetim ve gözetimini sağlamayı ve bu konularda bilgi vermeyi de taahhüt edebilir346. 91. YÜKSEL. STAUDER. 118. 98. kanun ve kendi statülerinde belirlenmiş alanlarda kredi verilmek üzere fonlar tahsis ederler. Kredi Açma Sözleşmesi. 112. NUISSL. N. bu tür sözleşmeler bozucu şarta bağlı sözleşmelerdir.

213. münferit sözleşmelerin türü kredi açma sözleşmesinin asli unsuru değildir. bu durumda kredi alan sadece ifa zamanı ve miktarını değil kullanacağı kredi türünü de seçecektir. Bu aktarım doğrudan nakit verilmesi şeklinde olabileceği gibi üçüncü kişiye karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde de olabilir. 95. . iskonto bedelinin ödenmesi. Banka münferit kredi işlemleri için krediyi hazır bulundurma ve talep halinde kullandırma yükümlülüğü altındadır ve bu yükümlülüklerini sonradan tek yanlı olarak kendi takdiri ile değiştiremez. kabul işlemleri. bu limit sözleşme şartlarında belirlenir ve kredi alan belli limite 348 CANARIS. Senet müşterinin kredi açma sözleşmesinden doğan borçlarının varlığını gösteren bir ispat vasıtası niteliğindedir. ekonomik gücü geçici olarak aktarır. verilmesi.STAUDER. s. Banka tarafından gerçekleştirilen kredi kullandırma kredi açma sözleşmesinde belirlenen şekilde münferit işlemler yoluyla bir miktar paranın ödünç. Münferit kredi türleri açıkça belirtilmemişse bile temel unsur ve şartlar mevcuttur. Bu şekilde banka kredi alana bir miktar satın alma gücünü. 626. N. Kredi açma sözleşmesinde bankanın sorumluluğu belli bir limite kadar kredi kullandırmadır. Kredi açma sözleşmesinde kredi türü kararlaştırılmayabilir veya farklı türde çok sayıda münferit kredi işlemi kararlaştırılabilir. II) Bankanın Borçları A) Krediyi Hazır Bulundurma ve Kullandırma Borcu Bankanın asli borcu kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılan şekilde kredinin hazır bulundurulması ve kullandırılmasıdır.126 Özellikle nakdi kredilere ilişkin kredi açma sözleşmelerinde kredi alan için senet verme borcu kararlaştırılabilir. NUISSL. Bu borç kredi talebi ve bunun banka tarafından yerine getirilmesiyle muaccel hale gelirse de uygulamada genelde kredi tahsisinden önce bankalara borç senetleri teslim edilmektedir. garanti işlemleri şeklinde gerçekleştirir348. N.

HEERMANN. STAUDER. CANARIS. 213. Bu yönüyle kredi açma sözleşmesi bankayı sürekli olarak ekonomik kapsamlı bir ifa borcu altında tutar353. süreklilik gösteren işlemlerden de çıkabilir350. N. N. Kredi açma sözleşmesinde dönerli kredi olarak adlandırılan tekrar eden talep imkânı kararlaştırılmışsa. s. 213. N. tarafların örtülü iradelerinden. s. 627. Kredi kullandırma borcunun belli bir amaca bağlı olup olmadığı veya sürenin belirli olmadığı hallerde amaca göre belirlenecek sözleşme süresi. s. Bazı yazarlarca bankanın mutlak anlamda bir hazır bulundurma borcu olmadığı hatta nakdi kredilerde dahi kredi açmanın bir para taahhüdü değil yapma borcu olduğu savunulsa da352. bu tür bir imkân kredinin tahsis gayesinden. 97.127 kadar krediyi kullanma hakkına sahiptir. müşterinin geri ödemeleri de dikkate alınarak kısım kısım yeni kredi ödemelerinde bulunulabilir. CANARIS. 627. 164. s. tarafların anlaşması ve kredi limitinin arttırılması mümkündür. 352 353 CANARIS. . 97. SCHOEN. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen sürenin dolmasıyla kredi kullandırma borcu da sona erer ancak taraflarca sözleşme süresinin açık 349 350 351 CANARIS. 100. bu belirli limitle borçluluk kredi açma sözleşmesinin esaslı unsurudur349. banka sözleşme süresince krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu altındadır351. 100. N. 97. yazara göre her an ifaya hazır olma ve nakit bekletme değil talep anında ifayı gerçekleştirebilme. STAUDER. bu konuda bankanın imkanlarının olması yeterlidir.. limit aşımı hallerinde ek bir ödeme yükümünün varlığı taraf iradelerinin yorumu yoluyla belirlenecektir. N. s. NUISSL. Kredi açma sözleşmesinde eğer bir süre belirlenmişse. s. STAUDER. Kredi limitini aşan talepler hukuki sonuç oluşturmaz ancak bankanın sonradan vereceği açık veya limit üstü ödemeleri kabul şeklindeki zımni onayla. s. 100. banka her zaman için ifaya hazır olmak zorundadır ancak krediyi kullandırma borcu müşterinin talebi ile belirli ve muaccel hale gelir. s. NUISSL. Aksi görüşte. 325 STAUDER. SCHOEN. Bu tür dönerlik unsuru kredi açma sözleşmesinin tabii bir unsuru olmamakla birlikte ek bir anlaşma yoluyla kredi açma sözleşmesinin şartlarına dâhil edilmesi mümkündür. 626. SCHOEN. 627. genel görüşe göre. N.

98. s. Belirlenen kredi türüne göre bankanın edimi yapma veya verme edimi olabilir. Banka tarafından gerçekleştirilen her ifa kredi limitinin belli bir kısmına denk gelse dahi tüm kredi verme borcunun kısmen ifası niteliğinde değil tek bir kredi kullandırma borcundan doğan ve kredi alan tarafından açık ve zımni şekilde yapılan kredi taleplerinin ifası yani sürekli ifa aşaması sürecinde kredi taleplerinin karşılığıdır. BGB § 488 )356.128 iradelerle veya kredi kullanıma devam gibi zımni iradelerle uzatılması mümkündür354. İskonto işlemlerinde kredi verme borcunun ifası senetlerin iskontosu ve belli bir faiz oranı ile kesinti yapıldıktan sonra iskonto bedellerinin kredi alana ödenmesi ile gerçekleşir. Aval ve kabul kredilerinde bankanın borcu müşteri tarafından kendisine ibraz edilen senetlere aval verilmesi veya senetlerin kabul edilmesidir. s. Tüm bu durumlarda kredi verme borcu müşterinin veya onun belirttiği üçüncü şahsın talebi ile doğmaktadır. kredi alan tarafından belirlenen üçüncü şahıslara ödeme yapılması gibi farklı şekillerde nakdi krediler kullandırılmaktadır. SCHOEN. 212. Kredi açma sözleşmesinde ifa aşamasında belirlenen münferit kredi türlerine göre bankanın borcu çeşitlilik gösterir. 626 STAUDER. Gayri nakdi kredilerde ifa kredinin türüne göre üçüncü şahıs tarafından istenen işlemin tamamlanması ile gerçekleştirilir357. 627 CANARIS. Kredi müşterisinin çeklerinin ödenmesi. NUISSL. 100. Günümüz bankacılık uygulamasında para teslimi farklı şekillerde gerçekleştirilebilmektedir. 130 . 354 355 356 357 CANARIS. Kredi açma sözleşmesinde bankanın kullandırma borcunun ifası. N. müşterinin krediyi talep etme hakkını kullanması ile başlar. Para ödünçlerinde bankanın borcu bir miktar nakit meblağı hazır bulundurma ve talep halinde kredi alana teslim etme. 306. N. ödünç sözleşmesi kapsamında düzenlenen haliyle bir miktar paranın kullandırılmasıdır ( BK. CANARIS. 628. ALICA. Banka senetleri kabul eder ve senet bedellerinin ödenmesi konusunda üçüncü kişilere karşı borç altına girer. N. Bu içerik belirleyici düzenleme hakkı kredi kullandırma borcunun ifa zamanını ve şeklini belirleyen bir işlemdir355. N. s.

69. s. Kredi verenin. 101.129 B) Kredi Alana İşlemlerinde Destek Olma Kredi açma sözleşmesinde bankalar tarafından gerçekleştirilen nakdi kredi işlemleri doğrudan belli bir meblağın ödenmesi veya bir cari hesap üzerinden müşteriye kısmi kredi kullandırılması şeklinde yürütülür ve bu hesap kredilendirilir.. bankacılık işlemlerinde geçerli olan adetlere uygun olarak yürütülür358. 360 359 STAUDER. HUBNER. 159. 2000. David/ELLIOT. WARNE. 4/57. hakkı koruyucu beyanlarda bulunma ve lüzumlu hallerde dava açma. 62. German Banking Law. Senetler 358 STAUDER. 159. Kreditrecht. 258. 65 . Bankaların hizmet ve koruma yükümlülüklerini ihlali tazminat sorumluluğuna yol açacaktır359. s. C) Alınan Senetlerin İadesi Banka. HUBNER. Banking Litigation. N. N. Sorumluluk üstlenilmesi şeklindeki kredilerde banka üçüncü kişilerle girişilen ilişkiler ve bunlarla ilgili değişiklikleri kredi alana haber verme. 258. 2/52. BGHZ 40. WARNE/ELLIOT. N. London. kredinin geri ödenmesi sırasında iade etmekle yükümlüdür360. N. HOPT/MÜLBERT.1036. Tüm bu yönleriyle kredi açma sözleşmesi hizmet ve destek vermeye ilişkin çeşitli yan borçlar içerebilmektedir. Nicholas. Kredi açma sözleşmesi güven temeline dayanan ve süreklilik gösteren bir borç ilişkisi oluşturur. Yan borçların temeli bankanın koruma yükümlülükleri. s. 1022. bu hesabın yürütülmesi ile ilgili işlemler bankanın bir hizmetidir ve onun sorumluluğu altındadır. BGH NJW 1967. zarar oluşmasını önleyici işlemleri yapma yükümlülüğü altındadır. s. German Banking Law. kredi işlemleri sırasında kusurlu davranışlarının bulunması halinde sorumlu olacağına dair kararlar. 103 . özellikle nakdi kredilerin çekilmesi sırasında kredi alan tarafından kendisine verilmiş bulunan borç senetlerini ve teminat amaçlı diğer kıymetli evrakı. HOPT/MÜLBERT. Bunun dışında banka üçüncü şahıslar tarafından getirilen müşteri çeklerini kredi sınırları içerisinde ödeme yükümlülüğü altına girebilir. Kreditrecht. işlemler dürüstlük ve güven ilkesine. dürüstlük ve güven ilkesine dayanmaktadır.

s. sır saklama yükümünün ihlali kapsamında sayılmamaktadır. Bankaların makul sınırlar içerisinde birbirlerine müşterileri hakkında bilgi vermeleri. . LOMBARDINI. WARNE/ELLIOT. karşılıklı güven ve banka gizliliği ilkesinin bir sonucu olarak kredi açma sözleşmelerinde bu yönde bir yan borcun varlığı genel olarak kabul edilmektedir. 2/02. sözleşme süresinin dolması ve herhangi bir şekilde sözleşmenin sona ermesi halinde kredi alana iade edilmesi bir yan borç niteliğindedir.s. eğer kısmi ödeme varsa kredi alan bu kısmi ödeme için makbuz verilmesini ve ödenen tutarın senet üzerine yazılmasını talep edebilir ( BK. Kredi alan tarafından borcun tamamının ödenmesi halinde senetler bir makbuzla birlikte iade edilecektir. Yıllık bütçe. 87/2 ). D) Sır Saklama Borcu Banka tarafından yapılacak kredi değerlendirmesi ve kullanım konusundaki incelemeleri sırasında müşterinin mali durumu ve ödeme gücü hakkında kesin bilgiler elde edebilmektedir. 301. 535 N. 62. taraflar arasında sözleşme ilişkisi varsa öncelikle bu sözleşmenin yan yükümlülüklerinden biridir. ancak tarafların bu yönde örtülü iradeleri. bunlardan birincisi bankanın kendisi ile ilgili bilgiler. s. Kredi alan kendisi ve işletmesi hakkında sağladığı bu açık ve kesin bilgilerin korunması ve başkalarına açıklanmamasını bekleme hakkına sahiptir. ticari uygulamalar. 287. TEKİNALP. Sır saklama yükümlülüğü. Banka. Bankalar iki türde sır saklamaktadırlar. Banka. Kredi açma sözleşmesi genelde açık şekilde sır saklama yükümüne ilişkin bir hüküm içermez. 48. defterler ve diğer kayıtlar genelde kredi alana düzenli olarak gösterilmektedir. Sözleşmede bu konuda 361 362 TEKİNALP. ikincisi ise müşterileri ile ilgili bilgilerdir. Müşteri ve yakınları hakkında iradi ve gayri iradi olarak edinilen bilgiler müşteri sırrı kapsamındadır361. Bankacılık sistemi dışına çıkarılmamak şartıyla bir sırrın başka bir bankada bulunmasında sakınca görülmemektedir362. dürüstlük ve güven ilkeleri. N.130 kredinin verilmesi sırasında alınabileceği gibi kredi açma sözleşmesinin kuruluşu aşamasında da alınabilir ve bunların kredinin iadesi.

Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 535 N. 64. GUGGENHEIM. 2/1 dir364. N. N. 139. Kredi Açma Sözleşmesi. s. 4/57. Banka. burada kural olarak idari cezai sorumluluklar düzenlenmişse de özel hukuk bakamından bankanın sorumluluğunu düzenleyen dolaylı bir kaynak niteliğindedir366. 297. 48. 2/62. Sır saklama yükümüne aykırı hareket kredi açma sözleşmesinin kredi açma sözleşmesinin müspet ihlali niteliğindedir ve kredi veren banka bir kusuru olmadığını ispat etmedikçe BK. s. 296. Ayrıca Bankacılık Kanunu’nun 73. YÜKSEL. s. BATTAL. s. s. 45 BATTAL. s. 23. BATTAL. 299. 2/1 de düzenlenmiş bulunan dürüstlük kuralıdır ve edim yükümlerinden bağımsız niteliktedirler. Banka. WARNE/ELLIOT. 211. m. YÜKSEL. s. WARNE/ELLIOT.131 hüküm bulunmasa bile sır saklama yükümü her sözleşmede bulunan ve nitelik olarak yan yüküm olan koruma yükümlülüğünden kaynaklanır363. Sözleşmeden doğan sorumluluğun kapsamı belirlenirken iş görme sözleşmelerinin temel türü olan vekâlet sözleşmesinin hükümlerine başvurulacaktır ve bankanın özen borcu buna göre belirlenecektir367. 96 hükmünce müşterinin bu sebeple uğradığı zararı tazmin etmek zorundadır368. 2/62 YÜKSEL. s. Sözleşmeden doğan sır saklama borcunun yasal dayanağı TMK. s. Şerh. Sır saklama borcunun ihlali ikinci olarak maddelerinde ifade edilen kişilik haklarının ihlali niteliğinde olabilir. 563. Banka. Kredi açma sözleşmesinin güvene dayalı sürekli borç ilişkisi oluşturması 363 364 365 TEKİNALP. s. TEKİNALP. GUGGENHEIM. REİSOĞLU. . 212. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Bankanın tazminat sorumluluğunun doğumu için müşterinin sırrının açıklandığını ve zararının doğduğunu ispat etmesi yeterlidir. Sır saklama yükümlülüğünün ihlali hallerinde sorumluluğun kapsamı haksız fiilden çok sözleşmeden doğan sorumluluk kapsamında değerlendirilmektedir. LOMBARDINI. maddesi banka yönetimi ve çalışanlarına sır saklama yükümlülüğü getirmiştir. Banka. 24 ) bu durumda ihlalin yaptırımı haksız fiil hükümlerine göre tespit edilir365. ( TMK. Ayrıca şahsiyet haklarına tecavüz devam ediyorsa bunun durdurulması da istenebilir369. 212. 94. s. 44. 366 367 368 369 TEKİNALP. ALICA. 64. s. s. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Koruma yükümlerinin kaynağı TMK.

370 371 TEKİNALP. kredi kullandırma borcunun ifası ise müşterinin kredi talebi ile başlar. 74 hükmünce sözleşmede bu konuya ilişkin unsurlara veya işin niteliğine. kalıcı şekilde ifaya hazır olma borcu altındadır. III) Sözleşmenin İfa Zamanı ve Yeri A) İfa Zamanı Kredi açma sözleşmesinde taraf yükümlülüklerinin ifa zamanı BK. kredi talebine kadar hazır bulundurma komisyonu dışında bir yükümlülük doğmaz. 2/62 STAUDER. 118. onun tarafından içerik belirleyen yenilik doğuran hakkın kullanılmasıyla yani kredi talebinin yapılmasıyla borç güncellenecek. Kredi açma sözleşmeleri genelde kredi ilişkisinde ifa zamanı hakkında açık hükümler içermektedir. WARNE/ELLIOT. Aval provizyonu. m. s. Özellikle sır saklamanın asli edim niteliğinde olduğu hallerde güven ihlali nedeniyle fesih yetkisi tanınmalıdır370. Banka. s. ( BGB § 488 ). 299. 308. bu sürekli borç sözleşmenin kurulması ile birlikte ifa edilir. para ödünçlerinde kıyasen uygulanabilir. Kredi açma sözleşmesinde banka sözleşme süresince krediyi hazır bulundurma. buna göre faiz ilk bir yılda ya da geri iade anında muaccel olur. Eğer bu konularda özel hüküm yoksa BK. kendine özgü şartlarına göre belirlenir. banka garantisi gibi nakdi olmayan kredilere ilişkin ücretler ise kredi verenin üçüncü şahsa karşı bu yönde sorumluluk üstlenmesine ilişkin münferit kredi işleminin yapılmasıyla muaccel olur. Banka için kredi kullandırma borcunun ifa zamanı kredi alanın talebine göre belirlenirken kredi alan için hazır bulundurma komisyonu veya bu nitelikte bir kredi ücreti şart koşulmuşsa bu gibi ücretlerin ifa zamanı genelde sözleşmenin kurulduğu zamandır371.125. . m. STAUDER. Faiz ve kredi çeşidine göre kullanım ücreti şeklindeki komisyonlar ise münferit kredilerin kullanım zamanına göre belirlenirler. Kredi alan için ise kredi kullanma yükümlülüğünün düzenlendiği istisnai durumlar hariç. ifa zamanı gelecektir.132 sebebiyle sırrın ihlali halinde müşterinin sözleşmeyi feshedebileceği kabul edilmektedir. N. s. Kredi kullandırma borcunun muaccel olması kredi alanın katılımıyla gerçekleşecek.

sorumluluktan kurtarma sorumluluğa ilişkin vadeden önce ve nakdi kredilerde iade burada belirlenen zamanda genelde sözleşme süresinin bitim tarihinde yapılır372. 68/1 ). Bankanın üçüncü şahıslara yaptığı ödemeleri tazmin için genellikle sözleşmenin bitim tarihi ödeme zamanı olarak kararlaştırılır.133 Kredinin geri iadesi veya bankanın sorumluluktan kurtarılması hakkında sözleşmelerde açık hükümler yer almaktadır. Kredi açma sözleşmesinde banka bir ücret karşılığında kredi kullandırmaktadır ve bu sebeple verdiği krediyi vadesinden önce talep edemez ve ücrette iade ile birlikte ödenir. 119. . s. Kredi alanın teminat verme gibi yan borçları ve diğer borçlarının ifa tarihi kredi açma sözleşmesinin kuruluş tarihidir. Müşterinin aldığı kredi tutarına göre değişen faiz ödeme borcu. 80/2 )373. Banka miktarı belirli ve tamamı muaccel olan iade borcunun kısmen ödenmesini kabul etmeyebilir ( BK: m. sözleşmenin son aşamasında yerine getirilecek borçlardandır ve aksi kararlaştırılmamışsa iade tarihinde muaccel olur. özellikle bozulma gibi haller veya iskonto edilen senetlerin ifasına ilişkin bankaya fesih hakkı veren sorunlarda fesih ile birlikte kredi alanın borçlarını ifa zamanı gelir. 372 373 374 STAUDER. s. derhal muaccel olur. ancak cari hesap şeklinde işleyen ve dönerli şekilde kullandırılan kredilerde ise müşterinin aldığı tutarı iade edip sonra tekrar kullanma imkanı olduğu için sözleşme süresinin bitiminden önce kısmen iade imkanı işin niteliğinden doğar çünkü açılan kredi geri ödemelerle kendisini yenilemektedir374. ALICA. ancak vade belirlenmemişse dilediği zaman krediyi iade edebilir. Kredi alan aldığı krediyi vadesinden önce iade ederse bu sebeple faiz ve komisyon ödeme borcundan indirim isteyemez ( BK: m. Bankalarca açılan kredilerde faiz uygulandığı için vadenin belirli olduğu hallerde banka kabul etmedikçe kredi alan vadeden önce iade borcunu ifa edemez. Kredi verenin mali durumunda değişiklik. STAUDER. 118. 146. s.

Özellikle banka uygulamasında geleneksel olarak tarafları bu konuda zımnen anlaştıkları kabul olunur. ifa yeri nakdi kredilerde olduğu gibi kredi verenin iş yeridir375. ifa yeri açıkça kararlaştırılmamışsa bankalarca verilen krediler için işin niteliği gereği kredi veren bankanın şubesidir. ALICA. Özellikle nakdi para ödüncü ve iskonto gibi kredilerde borçlunun işyeri yani bankanın bir şubesidir. m. komisyon ve krediyi iade borçlarının ifa yeri de aynı şekilde kredi verenin iş yeridir.134 B) İfa Yeri Kredi açma sözleşmesinde ifa yeri taraflar arasında serbestçe kararlaştırılabilir. 145. s. s. Aynı zamanda kredi verenin borcu olan krediyi hazır bulundurma borcunun ifası da burada olacaktır. . Bu durum BK. ücret. Kredi işlemi banka garantisi veya aval gibi üçüncü şahsa karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde ifa edilecekse. 120. 375 376 STAUDER. Banka uygulamasında da adet gereği tarafların örtülü anlaşmalarıyla kredi kullandırma borcunun ifa yeri banka şubesi olarak kabul edilmektedir. Kredi açma sözleşmesi genelde düzenli şekilde bir kredi hesabı üzerinden işletilir ve kredi için işleyen hesabın bulunduğu banka şubesi ifa yeridir. 73/1 hükmünden de çıkarılabilir. Müşterinin. Bu durumda müşterinin krediyi aldığı şubeden başka bir şubede iade etmesi halinde havale masrafları kendisine ait olacaktır376.

133. ALICA. I) Bankanın Temerrüdü ve Sonuçları Kredi alanın talebi ile güncellenen kredi kullandırma borcunun banka tarafından zamanında yerine getirilmemesi. GUGGENHEIM. 105. Sözleşmenin konusu bir miktar paranın kullandırılması ise müşterinin aynen ifa talebi her zaman için mümkündür.124. AVANCINI/IRO/KOZIOL. STAUDER.128. LOMBARDINI. 40. temerrüt durumu kredi alanın alacağını ve talep hakkını ortadan kaldırmaz. 105.1/78. s. 117 hükümleri kredi açma sözleşmesinde uygulama alanı bulur377. ödemezlik define ilişkin BK 81 ve ifa imkansızlığının sonuçlarını düzenleyen BK. 106. iskonto. Kreditrecht. 106 )379. GUGGENHEIM. 533 N. HOPT/MÜLBERT. 262. bankanın karşılık ilişkide yer alan asli borcu kredi kullandırmadır ve borcunu yerine getirmemesi halinde müşteri iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdeki temerrüt şartlarının kendisine sağladığı imkânlardan yararlanabilecektir.135 § 7) BORCA AYKIRILIK HALLERİ VE SONUÇLARI Kredi açma sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir. 377 378 379 ALICA. s. kredi alanın kredinin kullandırılması konusunda alacak hakkı vardır ve gecikmeye rağmen bu hak varlığını sürdürür378. s. kredi alan ve veren tarafın yükümlülükleri birbirine bağlı ve değişim ilişkisi içindedir. . s. Müşteri aynen ifa talebi yanında gecikme faizi ve ek zararlarının tazminini talep edebileceği gibi sözleşmeyi bu sebeple feshetmek imkânına da sahiptir ( BK. aval ve banka teminatları gibi şahsi edimleri kapsayan bir kredi türü ise bankanın ifa etmemesi halinde aynen ifa imkânsız hale gelir. Tam iki taraflı sözleşmelerde temerrüdün sonuçlarını düzenleyen BK. s. Kredi açma sözleşmesi karşılıklı edimleri içeren bir sözleşmedir. N.. N. s. Münferit işlem.

Kredi talebi bu anlamda ifa gününü belirleyen ihbar niteliğindedir. kredi kullanılmadığı sürece ortada para borcu olmayacağından temerrüt faizinin de olamayacağını ancak aynen ifa talebiyle birlikte sözleşmeye aykırılık sebebiyle doğan zararların tazmin edilebileceği380. 103’e göre gecikme faizi ödemek zorundadır ve bu faizden parayı vaktinde verseydi müşteriden alacağı akdi faizi indirmeye hakkı yoktur383. taraflardan birine ifa gününü ihbar ile belirleme yetkisi verilmişse ayrıca ihtara lüzum yoktur ( BK. CANARIS. bu görüşe göre krediyi kullandırma borcu özellikle talep anına kadar yapma borcudur ve ifa edilmemesi halinde aynen ifa yerine tazminat talebi uygun olacaktır381. 265. s. 101 hükmünce müşterinin ihtarına ihtiyaç vardır. s. 655. GUGGENHEIM. 312 N. hatta kredi açmanın bir yapma borcu olması sebebiyle aynen ifasının talep edilemeyeceği ancak ifa edilmemesi halinde tazminat talep edilebileceği de savunulmaktadır. m. Banka. 262. 325 ALICA. 93. STAUDER. Kredi Açma Sözleşmesi. Banka gecikme faizinin yanında müşterinin uğradığı tüm mali kayıpları tazmine mecburdur. I/2 s.136 Bankanın kredi açma sözleşmesinden doğan borcunun bir miktar paranın verilmesi değil sözleşme şartları belirlenen şekilde kredinin hazır bulundurulması ve kullandırılması olduğunu. 102. 13. GUGGENHEIM. 626. 626. N. . 380. tazminatın kapsamı kredi kullandırma borcunun ihlali sebebiyle oluşan kar kayıpları işlerin. 101/2 ). HOPT/MÜLBERT. HEERMANN. kural olarak temerrüdün varlığı için BK m. Kredi açma sözleşmesinde bankanın borcunun kredi müşterisinin nakdi kredi türlerinden birini seçmesi ile başlangıçtan itibaren para borcu olarak belirleneceği genel olarak kabul edilmektedir382. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. s. 652 vd. Müşterinin talepte bulunması ve seçim hakkını kullanması ile bankanın edimi belirli hale gelir. Taraflar ifa gününü açıkça kararlaştırmışlarsa. TANDOĞAN. CANARIS. m.124. Müşterinin uğradığı ek zararların tazmini için bunların geçmiş günler faizinden fazla olması ve bankanın kendisine hiçbir kusurun isnat 380 381 382 383 384 YÜKSEL. s. BECKER. N. 102. s. projelerin yürütülememesi sebebiyle oluşan tüm zararlardır384. 133. N. s. müşterinin talebine rağmen krediyi kullandırma borcunu ifa etmez veya sözleşmeyi haksız şekilde sona erdirirse BK. N.

s. 533 N. YÜKSEL. bu durumda kredi alan kredi bedelini ödemesine karşılık yerine getirilmeyen kredi verme ediminin tam karşılığını gecikme faiziyle birlikte talep edebilecektir. N. s. I/2 s. 40. N. GUGGENHEIM. CANARIS. 135. s. YÜKSEL. Kredi Açma Sözleşmesi. CANARIS. 533 N. s. m. 386 387 388 389 390 385 BECKER. TANDOĞAN. m. s. s. GUGGENHEIM. Kreditrecht. 652. 105. CANARIS. zarara kredi alanın idaresinin yol açıp açmadığı incelenecek CANARIS. ancak edimler belli oranda yerine getirilmişse bu durumda dönme yerine ileriye etkili olarak fesih yoluyla sözleşme sona erdirilebilecektir389. 312 N.124. 105. ALICA. STAUDER. N. Kredi kullandırılmaması ve bu sebeple oluşan zararlı sonuç arasındaki bağlantıyı ispat yükü ise kredi alana aittir390. CANARIS. 262. Temerrüt sebebiyle kredi alınmasının anlamı kalmadığı veya kredi alanın başka yerden kredi temin ettiği hallerde aynen ifa faydasız olacak bu durumda kredi alan sözleşmeyi sona erdirerek zararlarının tazminini talep edebilecektir388. BECKER. GUGGENHEIM. Gecikme faizinden farklı olarak ek zararların tespitinde müşterinin krediyi zamanında ve tam olarak kullanması halinde ödeyeceği ödünç faizi ve kullanmama sebebiyle yaptığı tasarruf tazminatın hesabında dikkate alınabilecek ve bu tutar hesaplanan tazminattan düşülecektir386. Nakdi kredinin verilmemesi. 652. N. s. 639. 639. STAUDER. 105. s. ticari faaliyetlerde bozulmalar. STAUDER. 265. haksız şekilde kabul ve avalden kaçınılması gibi durumlarda müşterinin talep kapsamı münferit olaya göre belirlenecektir.124’ den naklen ) . kredi açma sözleşmesi. Kreditrecht.. LOMBARDINI. Tazminat tespit edilirken müşterinin işlerinin aksamasının objektif nedenlerinin neler olduğu. 93. N. 13. HOPT/MÜLBERT. STAUDER. s. N. 350. Kredi açma sözleşmesi kısmen ifa edilmişse tazminat ifa edilmeyen kısımlar sebebiyle oluşan zararları kapsar. 13. s. 253. banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. Burada sözleşmeden dönme ve menfi zararların tazmini söz konusudur. LOMBARDINI. HOPT/MÜLBERT. 262265. 105. s. N. 261-262. nakit sıkışıklığı sebebiyle kurulmuş veya işletilmekte olan yatırımlarda oluşan zararlar tazminatın hesabında dikkate alınacaktır. 312 N. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT.124.125. N. 639.105)385.40. Kredinin zamanında ödenmemesi sonucu gecikmelerden doğan her türlü zarar. s.639. 92 vd. münferit işleme ilişkin gecikme hesaba katılır387. s. (Müşterinin zararını tespitte değişim teorisinin uygun ve kredi alan lehinde olacağı genel olarak kabul edilmektedir. N. GUGGENHEIM.137 edilemeyeceğini ispat edememesi lazımdır (BK.

Kreditrecht.138 ve bu şekilde müşterinin kredi açma sözleşmesinin feshine bağlı zararı tespit edilecek. 652. German Banking Law.” Şeklinde karar vermiştir ( www.00 ) TL. eğer davalı bankanın hesapları kat'ına bağlı bir zarar varsa bunun somut kalemleri ve miktarlarının neler olduğuna. davacının iş yaptığı kurum ve kuruluşlara yönelik İİK. manevi tazminatın yerel faiziyle birlikte davalıdan alınması….514. HD.davacının üstlenildiği taahhüt işlerinin aksaması veya bir kısmının ihale makamlarınca feshinin objektif nedenlerinin neler olduğu. N. maddi zararın dava tarihinde ( 36. müşterinin aleyhinde girişilen icra takiplerinin niteliği. 262. HOPT/MÜLBERT. N. bankanın kusuru ve kötü niyeti varsa bu zararlar tazmin edilecektir391. HOPT/MÜLBERT. E. konularında uzman bilirkişilerden alınacak raporlar doğrultusunda karar vermek gerekir…. fesih objektif iyiniyet kurallarına uygun olmalıdır.554.com. s. GUGGENHEIM. Yarg.kazanci. Kreditrecht. GUGGENHEIM. 3. davalı banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. Fesih sebebinin geçerliliği tespit edilirken.2003“…kredi hesaplarının gereksiz kat'ı ve haksız icra takipleriyle. HOPT/MÜLBERT.594 ) TL.”: …..358. 105 vd. 253.nun 89/1 maddesine göre yapılan hacizlerin ve haciz ihbarnamelerinin bankacılık usul ve teamülleri ile etiğine aykırı olduğu.ye ulaştığı. N. 158 394 . 105. kredi ilişkisi sırasındaki genel ekonomik durum gibi tüm veriler dikkate alınacaktır.” şeklindeki davada. bu duruma davacı şirketin doğru yönetilip yönetilmemesinin yol açıp açmadığı. Hakim zararı tespit ederken haksız fiile ilişkin indirim sebeplerini de dikkate alacak.7. N. müşteri zararın oluşumu veya artmasına sebep olmuşsa tazminatta indirim yapabileceği gibi tazminat verilmemesine de karar verebilecektir ( BK m. davalının sözleşmeye aykırı davranmasından dolayı manevi tazminat istenemeyeceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile ( 10 ) milyar TL. objektif iyiniyet kurallarına aykırılık olmaması şartıyla sorumluluğu olmaz. feshin gerçek sebebi araştırılır ve uygunluğu denetlenir394. karar sonucu davacının birkaç önemli ihaleyi kaybettiği. 2003/7237 T. 2003/1472K. Banka sözleşmenin kuruluşu aşamasında araştırma ve değerlendirme yaparken hataya düşerse bu durum da kural olarak onun 391 392 393 CANARIS. 44/1)392.. Kredi açma sözleşmesinin feshi müşterinin mali durumunun kötüleşmesi sebebine dayanabilir ancak banka bu durumda da tamamen takdiri şekilde fesih uygulayamaz. bu kalemlerden oluşan ( 25.tr ) CANARIS. 261. s. 652. HUBNER. davacının kredibilitesinin ortadan kalktığı gibi yeni iş ve ihaleler alamadığı. Olağanüstü fesih hallerinde önemli olan sebebin haklılığıdır. Yargıtay. N. Bankanın kredi sözleşmelerini tek yanlı feshi ve hesabı kapatmasının hakkın kötüye kullanılması bakımından ve bankacılık teamüllerine uygunluk taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gereklidir aksi takdirde bankanın bu durumda da tazminat yükümü doğacaktır393. Bankanın gerçek anlamda haklı nedene dayandığı veya müşterinin mali durumunu ciddi şekilde araştırmasına rağmen belli oranda hataya düşerek sözleşmeyi feshettiği hallerde. 11.331. s.

bu durumda da kredi açma sözleşmesinin feshi ileriye etkili olarak kredi işlemlerini sona erdirecektir397. teminat verme sözleşmenin tamamlanması için sadece bir ön şart değil aynı zamanda müşterinin ön ifada bulunmak zorunda olduğu bir borç 395 396 397 CANARIS. Ancak ciddi sebepler. HOPT/MÜLBERT. ayrılık prensibine göre bu işlemlerin kendilerine ait sona erme süreleri beklenir. . Kredi açma sözleşmesinde kredi alan genellikle teminat vermekle yükümlü olmaktadır. bu ve benzeri şekildeki ifa imkânsızlığı hallerinde kredi kullandırma borcundan kurtulur ancak hazır bulundurma komisyonu dışındaki kredi bedellerini talep hakkını da kaybeder. Banka.139 sorumluluğuna yol açmaz çünkü araştırma bankanın kendi lehine yaptığı faaliyettir ve müşteriye karşı bir borç ifası değildir395. Kreditrecht. 253. örneğin üçüncü kişileri karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklindeki kredilerde üçüncü kişinin bu yönde talebinin olmaması da ifa imkânsızlığına yol açabilir. HOPT/MÜLBERT. N. kredi açma sözleşmesinin ifa amacı sarsacak nitelikteyse münferit kredi işlemlerinin de feshi ve iadesi sağlanabilir. N. N. 262 CANARIS. Kreditrecht. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Banka hiç bir kusuru olmadan kredi kullandırma borcunu yerine getiremeyebilir. Bankanın bağımsız yan borçlarını kusurlu olarak ifa etmemesi sorumluluğuna sebep olur. 262. kredi alana karşı kredi ile ilgili işlerde yardım ve destek konusunda borç altına girebilir. 253 CANARIS. Bu durumda bir yapma borcunun ifasında temerrüt durumu vardır ve yükümlülüğün yerine getirilmemesi sebebiyle ifa imkansızlığı oluştuğundan kredi alan tazminat talep edebileceği gibi. N. Kredi açma sözleşmesinde bankanın kredi kullandırma borcunu ifa etmemesi aynı zamanda müşteriye sözleşmeyi olağanüstü fesih yetkisi verir. 652 . ifada gecikme sebebiyle oluşan ek zararlarını da talep edebilir. kusurun varlığı her sözleşme ihlalinde ayrı olarak incelenecektir. N. Bu durumun kural olarak diğer kredi işlemlerine doğrudan etkisi yoktur. 1/88. 639. bunlar bağımsız yan borç niteliğindedir. 639. Sorumluluğun temeli bankanın kusurudur. bunun sonucu olarak müşterinin karşılık ödeme borcu da ortadan kalkar396. HOPT/MÜLBERT. N. N. Kreditrecht.

komisyon krediyi hazır bulundurma ve faiz ise kullandırma borcunun karşılığını oluşturur. bankanın ekonomik durumunda önemli derecede bozulmalar ve kayıpların bulunması hallerinde teminat verme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir ( BK. HOPT/MÜLBERT. 652 STAUDER. N. s. Kredi alanın. Banka veya yanında çalıştırdığı kişiler sır saklama borcunu ihlal ederler ve müşteri aleyhine üçüncü şahıslara yardımda bulunurlarsa. bankaya karşılık bedelleri aynen ifa talebi yanında gecikmeden dolayı temerrüt faizi ve tazminat talep edebilme hakkı verir (B. CANARIS. 96. 638.K m. s. N. . Kredi ücretlerinden ilk aşamada verilecek karşılık bedellerin 398 399 400 401 402 STAUDER. N. Kredi alanın temerrüdü.125. BGB § 288 )402. faiz ve komisyon gibi karşılık kredi bedellerini ödememesi ve iade borcunu yerine getirmemesi kredi açma sözleşmesinin ihlalidir. karşılık ilişki içinde yer alır ve müşteri krediyi kullanmasa da eğer bankanın kredi tahsisi işlemi varsa hazır bulundurma sebebiyle komisyon ödemekle yükümlüdür401. 254 Doktrinde hakim olan görüşü göre mürekkep faiz yasağı komisyon ödeme borçlarına uygulanamaz çünkü komisyon faiz niteliğinde değildir. Bankanın sır saklama borcunu ihlal etmesi ile kredi açma sözleşmesinin tarafları arasında güven ilişkisi ağır derecede sarsılır ve müşteri sözleşme ile bağlı olmaya devam etmeksizin olağanüstü fesih imkânını kullanabilir400.125 CANARIS. güven ilişkisi ve banka gizliliği kusurlu olarak ihlal edildiği için sözleşmenin olumlu ihlali söz konusudur ve banka. HEERMANN. s. II) Kredi Alanın Temerrüdü ve Sonuçları Kredi açma sözleşmesinde krediyi hazır bulundurma ve kullandırma karşılığı faiz ve çeşitli komisyonlar kararlaştırılmaktadır. 103.140 niteliğinde ise kredi alan. Kreditrecht. BGB § 321 )398. N. 102. 324. Kredi açma sözleşmesi kapsamında genel olarak bankaların sır saklama ve kredi alan aleyhine bilgi vermeme üçüncü kişilere müşteri aleyhine yardım etmeme borcunun bulunduğu kabul edilmektedir399. müşterinin zararlarını ispat etmesi halinde tazminat ödemekle yükümlü olur. 81. 652 CANARIS.

N. 156 406 407 . 1/88. CANARIS. LARENZ. m. 638. Kreditrecht. N. başka yerde kullanması halinde ek kazançları. HEERMANN.. 324. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 106-108 ( BGB § 326 ) hükümlerinden yararlanıp. 261. talep yapılana kadar faize faiz yürütülemez ancak faize faiz hesaplanmasının geçerli olduğu cari hesap ilişkisi bunun istisnasını oluşturur406. Münferit kredi işlemlerinin yapılması ve kredinin kısmen dahi kullandırılması halinde kredi açma sözleşmesi ifa aşamasına girer. N. temerrüt sebebiyle dönme hakkının yerine ileriye etkili fesih imkanı kullanılabilir407. N. N. CANARIS. 158.141 ödenmesinde temerrüt halinde banka henüz krediyi kullandırmamış ise ödemezlik defi yoluyla ifadan kaçınabileceği gibi. HUBNER. iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdeki temerrüt şartlarını düzenleyen BK. N. s. s. yapabileceği karlı CANARIS. 638 CANARIS. HOPT/MÜLBERT. parayı temin etme maliyetleri. 314 N. Kredi açma sözleşmesinin temerrüt sebebiyle sona ermesi halinde bankanın kredi kullandırma borcu sona erer ve karşılık bedeller için ifa talebini kaybeder bunun yerine tazminat talep edebilir404. Banka bedel ve iadeye ilişkin tüm alacakları için gecikme faizi yanında ek bir zararı ve müşterinin kusuru varsa ispat etme şartıyla bunun tazminini de talep edebilir. s. CANARIS. borçlu temerrüdü sebebiyle sözleşmeden dönebilir403. German Banking Law. 404 405 403 STAUDER. 6. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HOPT/MÜLBERT. s.129. BECKER. bu durumda sürekli borç ilişkisi niteliğindeki sözleşme ileriye etkili şekilde bozulur. HEERMANN. 1/88. s. AT. 261. N. 26. 533 N. Bankanın ispat etmesi gereken ek zararları. 324. LOMBARDINI. m. Kreditrecht. N. Müşteri anapara faizinin ödenmesinde temerrüde düşmüş ise bu tutar için geçmiş günler faizi ancak icraya veya mahkemeye müracaat gününden itibaren istenebilecektir ( BK. 38. Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde çok sayıda kredi işlemlerinin yapıldığı bir ilişkide genel kabule göre edim bağlantısı sebebiyle faiz münferit kredilerle birlikte kredi açma sözleşmesi kapsamında karşılık ilişki içerisindedir.ALICA. 639. N. Müşteri tarafından faiz ödeme borcunun yerine getirilmemesi halinde banka kredi açma sözleşmesini temerrüt sebebiyle mutlak olarak fesih imkanına ve haklı nedenle fesih imkanı sahip olur405. N. 626. 638. 104/1 ).

39. 408 409 LOMBARDINI.K. Ek zararlar hesap edilirken. 1995/253 T. HOPT/MÜLBERT. 639.04..”: söz konusu kararda Hukuk Genel Kurulu. Kredinin iadesi ve üçüncü şahıslara yapılan ödemeleri tazmin amaçlı garanti borcu kredi açma sözleşmesinin karşı edimi niteliğinde değil.3. B. tarafından ithal edilen mal bedeline karşılık bu şirkete keşide edilmiş ve kabul gören poliçelere.1992 t. Bu durumda temerrüde konu ve faize hak veren yasal bir alacağın varlığı yeterlidir.mütemerrit olan borçlu borcunun gecikmeyle ifasından dolayı zarardan sorumludur. 261. Bu ölçüler içinde değerlendirme yapılarak.kazanci. İlk derece mahkemesinin. 105. Kreditrecht. “:. s. H..D. 28. banka kredi açma sözleşmesine dayanarak aynen ifa yanında gecikme faizi ve ek zararların tazminini ve haklı nedenle sözleşmenin feshini talep edebilir 411. borçlu kendisine hiç bir kusur isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe bu zararı da tazminle sorumludur. N. temerrüdün sonuçları kredi açma sözleşmesinin üzerinde doğrudan kendisini gösterir. 332. 1995/19-48 K. E. s. borçlu mütemerrit olmasaydı ve borcunu zamanında ödeseydi alacaklının varlığı ne duruma gelecek idi ise o durum sağlanmalıdır. münferit kredilerin ve kredi açma sözleşmesinin tasfiyesi amaçlı yan borç niteliğindedir. maddesine göre. 261 Yarg. alacaklının zararını talep edebileceği geçmiş günler faizinden fazla olması halinde. Kredi komisyonlarının ödenmemesi bankaya temerrüt sebebiyle kredi açma sözleşmesini fesih hakkı verirse de bu durum ifası gerçekleşmiş münferit kredi işlemlerini doğrudan etkilemez.G. sözleşmelerden doğan veya haksız fiile dayalı alacakların tamamı dahildir.Ş. faizle karşılanamayan alacaklı zararı tazmin edilecektir….102. N. 29. kabul kredisini kapatmaması. Yarg.. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. HEERMANN.nun 105. A.tr ) 410 411 CANARIS. N.. 533 N. maddesindeki zarara dayanak alınan alacak kavramına. 92/1819–1772 sayılı kararı “. komisyon benzeri ücretler karşılık ilişkide kredi açma sözleşmesinin edimleridir410.K.. Kredi alanın iadeye ilişkin borçlarını yerine getirmemesi. taraflar arasındaki banka kredi sözleşmesine dayanarak aval veren davalı bankanın avalist olarak yaptığı ödeme sonucu doğan borçtan davacıların sorumluluğunu kaldıran hukuki bir neden bulunmadığı ve bu yoldaki . K.’nun 96. davalı bankanın döviz yükümlülüklerini göz önünde tutarak gerekli olan tutarda döviz bulundurmak zorunda olduğu…” şeklindeki kararında ısrar etmesi üzerine yukarıda belirtilen kararı vermiştir. maddeleri hükümleri gereği kendisine hiçbir kusurun isnat edilemeyeceğini ispat edemedikçe bundan doğan zararı tazmine mecburdur 409. “kredi veren hakkında bankalar arası serbest piyasada serbest kur üzerinden döviz satın alarak döviz pozisyonundaki açığını kapatmasının davacının sorumluluğunda olmayacağı.142 işlemlerdir ve bunlara dayanarak tazminat talebinde bulunabilecektir408. ( www. para ödüncünü ödememesi halinde banka iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüdüne ilişkin ek imkanları kullanamaz ancak bu durumda genel anlamda sözleşmeye aykırılık ve borçlu temerrüdü söz konusudur.com.1995. H. Alacaklının hakkını kısmen veya tamamen elde edememesi halinde borçlu B. 19. Borçlar Kanununun 105.

BGB § 321 )413. ihtarın çekildiği tarihte değil.tr ) CANARIS. Münferit işleme ait ifa bozukluğu. Kreditrecht. 329. banka bu durumda kredi açma sözleşmesini haklı nedenle. STAUDER. Münferit kredi işlemlerine ait kısmi ifa bozukluklarından kredi açma sözleşmesi doğrudan davacılar İddiasının usulüne uygun kanıtlarla ispatlanamadığı nedeniyle davayı reddetmesi gerekirken. STAUDER.3. iadenin karşılık ilişkide yer almaması yanında münferit kredilerle ayrılık prensibi geçerlidir ancak bu durumda banka için kredi açma sözleşmesini haklı sebeple fesih imkanı vardır. tebliği ile ihtarda ödeme için tanınmış bir süre varsa bu sürenin sonunda oluşacaktır414. 261 . İfa etmeme kredi alanın kusuru veya mali durumunda bozulmalara dayanabilir.tr ) CANARIS. BGB § 490 ). N. HEERMANN. N. N. Faiz veya kısmi ödemelerde bu şekilde tüm sözleşmeyi etkileyecek ihlal ancak süreklilik gösteren ifa aksaklıklarıdır. sözleşme amacının gerçekleştirilmesini tehlikeye sokmuş olması lazımdır.1994 t. ancak bu durumlarda olaydaki şartlara göre fesih imkanı incelenmelidir415. İadeye ilişkin borçlar karşılık ilişkide yer almadığı ve münferit işlemlerin tasfiyesine yönelik olduğu için ayrılık prensibine göre genel ve mutlak bir fesih sebebi oluşturmazlar. 1.D.128. N. tazminat talebinin aksine haklı nedenle fesih için müşterinin kusuru bulunması da şart değildir412. bedel veya iadeye ilişkin kısmi aksamaların çerçeve nitelikli kredi açma sözleşmesine doğrudan etkisinin söz konusu olabilmesi için tüm sözleşme ilişkisinin ifasını. N. Faiz ödemede kısa süreli gecikme fesih imkanı vermez. 261 Yarg. s. Kredi cari hesabının sona ermesi üzerine oluşan banka alacağı yönünden temerrüt.128. 93/1710-94/185 sayılı kararı ( www. 261.com. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht.kazanci. kredinin kullanılması ve bu şekilde iade borcunun muacceliyet anının sözleşmede belirlenen şekilde gelmiş olması lazımdır. Kredinin iadesi. genel anlamda aciz haline dayanarak ifadan kaçınabilir (BK 82. HOPT/MÜLBERT.kazanci.com. s. 413 414 415 412 CANARIS. H. kredi alanın aczi sebebiyle fesih yetkisine sahip olduğu gibi ( BK. s. 310. 639. garanti ve tazmin borçları konusunda ifa bozukluğunun oluşumu için öncelikle. 639. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. yazılı şekilde kabulü usul ve yasaya aykırıdır. ( www. 19.143 Bankanın iade ve tazmin konusundaki alacakları kredi açma sözleşmesinin temerrüt sebebiyle mutlak anlamda feshine imkan vermez. N. 639 .

01. 2003/1472 K. 11. 19. 19.kazanci. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin ( 10.4.3. Yarg. 639. Yarg. 3. bu şekilde kesin 416 417 CANARIS. 99/7929 K. 2001/4137-466 sayalı kararı.D.2002 t. s.döviz ve prefinans kredisini zamanında Kapatmaması sebebiyle davalı bankanın ödediği cezalar için müşteriye rücu su kötü niyet sayılamaz. Faizin arttırılmasının bankanın tek taraflı iradesine bırakıldığı hallerde. Yarg. 99/8001 K.1994 t. 2000/883 K. ( STAUDINGER/RIEDEL. HD 26.com.2000 t. H. § 609 ) Yarg. haksız bir davranışın olup olmadığı bilirkişi ile saptanması gerekir. 1993/101471994/10028 .tr ) 418 .D. 17. E.10. BGH WM 59.2000 t.7. kısa vadeli ticari kredilere uygulamakta olduğu kredi faizi belirlenip bunun %50 fazlası oranında temerrüt faizine uygulanması gerekirken bilirkişi raporunda bu araştırmanın diğer bankaların uygulamakta oldukları temerrüt faizi dikkate alınmak suretiyle belirlenmeye çalışıldığı gözetilmeden faiz oranı yönünden bilirkişi raporunda belirtilen seçenekli görüş ve icra takip talebinde yer alan faiz oranı esas alınmak suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması isabetli değildir…” ( www. 1119. “Davalıların temyizi. E. tüm bu durumlarda genelde kredi açma sözleşmesinin temelini oluşturan karşılıklı güven ilişkisi bozulur ve kredi açma sözleşmesinin feshi için ön şartlar oluşmaya başlar416.2003 “….4. KOCAMAN. H. 626. 2000/2904. Yargıtay bu şekildeki hükümleri geçerli kabul etmektedir.D. Kredi alanın üçüncü kişilere karşı yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi sebebiyle banka üçüncü kişilere bir ceza veya tazminat ödemişse bu ödediği cezalar için kredi alana rücu edebilir böyle bir durum kötü niyet sayılamaz417 Kredi açma sözleşmelerinde temerrüt faizi akdi faizin belli oranda fazlası olarak kararlaştırılabilir. 2003/7237 T. sayılı kararları.2000 t. Kredi açma sözleşmesinde açık bir şekilde temerrüt faiz oranı belirlenmişse. İcra Takip Talepnamesinde yer alan geçmiş günler faizi olarak talep edilen miktar ve faiz oranına ilişkindir. Münferit ilişkideki bozukluk ayrılık prensibine göre diğer işlemleri doğrudan etkilemez. H. Kredi sözleşmelerinde temerrüt faizinin. bankanın kısa vadeli ticari kredilere uyguladığı cari kredi faizinin %50 fazlası oranında temerrüt faizi uygulanacağı öngörülmüş bulunduğundan mahkemece bu yön dikkate alınarak. 19. kredi alanın itirazının olması halinde bu konu incelenecek ve temerrüt faiz oranının makul ölçülerde bulunup bulunmadığı saptanacaktır418. 6. bankaca yapılacak arttırmanın iyi niyet kurallarına uygun olması lazımdır.maddesinde ) temerrüt halinde. ( www. 2000/1771.tr ). 23. 6.144 etkilenmeyeceği gibi bu durum diğer münferit kredileri de etkilenmez. 629.kazanci. E. 13. temerrüt tarihinde bankaca uygulanan en yüksek cari kredi faizinin belli oranda fazlası olarak serbest irade ile kararlaştırılmış olması hukuken geçerli ise de temerrüt tarihindeki bankanın tek taraflı olarak saptayıp uyguladığı cari faizin objektif iyiniyet içinde oluşturulduğunun ve aynı tür kredilere aynı cari faiz oranının uygulanıp uygulanmadığı. N. bankanın temerrüt tarihinde. 2000/2791. E.com.

teminat verme sözleşmenin tamamlanması için sadece bir ön şart değil aynı zamanda müşterinin ön ifada bulunmak zorunda olduğu bir yan borç niteliğinde kabul edilmektedir421. s. ifa bozukluğu oluşturmaz.128. H. sözleşmenin güvene dayalı nitelik göstermesi sebebiyle kredi açma sözleşmesinin unsurlarından biri sayılmaktadır. 93/423-94/719 sayılı kararı. 326. bu bağımsız nitelikte yan edim yükümlülüğüdür ve kredi müşterisi bu denetime izin vermezse yan edim yükümlülüğünün ihlali sebebiyle tazminat ödemekle yükümlü olur. m. HEERMANN. 106 uyarınca süre vermek ve bu sürenin sonunda borç yerine getirilmezse sözleşmeyi feshetmek yoluyla menfi zararlarının tazminini talep edebilir422.1994 t. HEERMANN. s. . Kredi açma sözleşmesinde müşterinin. Kredi alanın talebi üzerine. Kredinin verilmesinden sonra teminat göstermekten kaçınma halinde banka BK. Aynı zamanda bu durum kredi açma sözleşmelerinde bir fesih sebebi olarak düzenlenmektedir.2.145 olarak belirlenen temerrüt faizi oranından fazla talepte bulunulması haklı kabul edilemez419. 19. Kredi açma sözleşmesinde kredi alanın kendisine tahsis edilen krediyi kullanmaması. s. ( KOSTAKOĞLU. Örneğin yabancı para verilmesi şeklindeki kredilerde para değerinin düşmesi hallerinde edim tehlikesi kredi alanın üzerindedir420. eğer sözleşmede müşteri için kullanma yükümlülüğü açıkça düzenlenmemişse sözleşmeye aykırılık. 328 STAUDER. 81 hükmünce ifadan kaçınabilir. 158. 1.125 ALICA.201 ) STAUDER. banka tarafından mali durumu hakkında yapılacak denetimlere rıza göstermesi kararlaştırılabilir. s. aynı zamanda kredi alan karşılık bedelleri de ödemek zorunda kalır. Müşterinin teminat vermeden kaçınması halinde banka BK m. ifa aşamasında müşteri ifayı kabul etmezse alacaklı temerrüdüne düşer. s. 419 420 421 422 Yarg. s. Kredi açma sözleşmesinde müşteri genellikle teminat vermekle yükümlü olmaktadır. Müşteri tarafından yerine getirilecek olan teminat gösterme borcu.D. bankanın krediyi kullandırma borcunun ifası başlayacaktır. Alacaklı temerrüdünün oluşumunda bankanın kusurunun bulunmaması halinde edim tehlikesi kredi alanın üzerindedir.

Kreditrecht. Banka. N.. GUGGENHEIM. ödeme gücüne sahip olmayan bir kişiye kredi açabilir ve bu şekilde üçüncü kişiler karşısında yanlış kanaat uyandırabilir.. ticari itibarın devri bazı hallerde buna güvenip kredi alanla iş ilişkisine giren üçüncü kişilerin zararlarına yol açabilir. TEKİNALP. s. Banka. Mali durumu bozuk olan bir kişiye bilerek ve üçüncü kişileri aldatma amacıyla kredi açan ve üçüncü kişilerde hatalı güven duygusu uyandıran banka. HOPT/MÜLBERT. bundan doğan zararı tazmin etmek zorundadır426. s. Güven aktarması. s. GUGGENHEIM. ancak banka aynı zamanda söz konusu kredinin kullanımını denetlemeden de sorumlu ise asli edimi bulunmayan kanuni borç ilişkisi teorisine göre sözleşme içi sorumluluğa tabi olabilecektir425. Bankaların Hukuki Sorumluluğu . GUGGENHEIM. 108. TEKİNALP. Bu sözleşme kapsamında banka tarafından kredi alana güven aktarması gerçekleşir423. kendi itibarını kredi alanın itibarı yerine geçirerek ona satın alma gücü temin eder. s. . kötü durumu gizlemeye yönelik bir amaç varsa bu da bir sorumluluk sebebidir. ancak taraflar arasındaki hukuki ilişki böyle bir hakkı yorum yapana verebilir424. Tüm bu durumlarda ispat yükü zarar gören 423 424 425 426 BATTAL. 103. 407. Banka tarafından yapılan değerlendirme başkası tarafından yorumlanmış ve yorum yapan kişi zarar görmüşse banka bu zarardan sorumlu tutulamaz. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. Her gerçek veya tüzel kişi gibi banka da bir kimse ile ilişkiye girer veya ilişkisini devam ettirirken. Müşteri tarafından kredinin kötüye kullanılması halinde bankanın üçüncü kişilere karşı sorumluluğu yoktur. 107. Banka zarar verme kastı olmamasına rağmen. s. Ticari itibarın varlığına yönelik olarak banka kredisinden kaynaklanan zarar nedeniyle zarar eden üçüncü kişilere karşı bankanın kural olarak sorumlu olmadığı kabul edilmektedir. 407. 258 BATTAL. zarar vermeye yönelik bir kast olmamakla birlikte. kural olarak durumu kendi menfaatlerine uygun değerlendirmek hakkına sahiptir.146 III) Üçüncü Şahısların Zararlarından Sorumluluk Kredi açma sözleşmesinde kredi veren banka. 255. s. 251.

Kredi alanın ekonomik durumu konusunda sadece üçüncü şahısları aldatmayı amaçlayan kredi açma sözleşmelerinin sonuç olarak hükümsüz olduğu ancak bankanın sorumluluğuna yol açacağı kabul edilmektedir429. 429 430 STAUDER. örneğin banka iflas etmesi muhtemel bir tacire iflası geciktirmek amacıyla kredi vermişse sorumlu tutulabilir ancak bunun için zarar mevcut olmalı ve bankanın bu kötü durumu bildiği yada bilmesi gerektiği ispatlanmalıdır 428 . Stoufflet. önceden alacaklı durumuna geçmiş kişilerin paylaşacakları öz varlık kötü idare nedeniyle azalacaktır bu durum da haklı görülemez. s. s. GUGGENHEIM. s. bu durumda sorumluluğa haksız fiil hükümleri uygulanabilecektir. Vasseur. 24. Bankanın sorumluluğu için zarar görenin kusuru. Kredi işleminden sonra.Bankaların Hukuki Sorumluluğu. bu durumda banka. 2' den kaynaklanan güven ilişkisi bulunduğu ve asli edimi bulunmayan kanuni borç ilişkisi teorisine göre sözleşme içi sorumluluk hükümlerinin de banka aleyhine uygulanabileceği de kabul edilmektedir430. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. GUGGENHEIM. üçüncü kişi ile arasında bir sözleşme ilişkisi yoktur. zararı ve illiyet bağını ispatlaması gerekir. BATTAL. s. Bankalar genelde belirli bir tutarın üzerinde teminatsız kredi kullandırmamaktadırlar ve teminatlı kredilerde ise kredi alanın mali durumuna baştan güvendikleri kabul edilmemektedir. Bankanın sorumluluğunun teminatsız kredide gündeme geleceği. s. 109. bu tür işlemlerin üçüncü kişiler için gerçek anlamda güven uyanmasına sebep olduğu kabul edilmektedir427. s. 427 428 BATTAL. ( Fransız doktrini. Kredinin kamu hizmeti niteliği ve ekonomik önemi dikkate alınarak bankanın sorumluluğunun ağırlaştırılmasını önerilmektedir. s. 85. 252. Responsabilite. 92. Ribert. Sorumluluğun tespitinde temel ölçü bankanın kredi verirken müşteriyi zor durumdan kurtarmayı amaçlamış olup olmadığıdır. bazı hallerde iyiniyet sorumluluktan kurtulmaya yetmeyecektir. 255.. 107. Bankanın.. banka bu krediden olağan karı sağlamayı amaçladığını ispatlarsa sorumlu tutulamaz. . BATTAL.147 kişiye aittir. ( Roblot ) s. 109. GUGGENHEIM. 68. 253’ten naklen ). Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. teminatlı kredi nedeniyle başkalarının güvenip zarar görmesinden sorumlu tutulamaz.. Zarar gören müşteri olmasa da onunla kredi veren banka arasında MK. s.

493. Bankaların Tacir ve Sanayiciler İle Yapmış Oldukları Genel Kredi Sözleşmelerindeki Genel İşlem Şartlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi ve Çözüm Önerileri. 155. 1086. s. ahlaka ve adaba uygunluk ilkeleri genel sınırları oluşturur. Sözleşme özgürlüğü ilkesi bankaların taraf olduğu hukuki işlemlerde temelde üç yönden sınırlanmıştır. 104. KOCAMAN. 100. Genel işlem şartlarının bağlayıcılıklarının denetlenmesi ikinci sınırlamadır. 2’den kaynaklanan dürüstlük kuralı. I. . s. TUNÇOMAĞ. C. 161 ve benzeri maddelerdeki emredici hükümlerin belirlediği sınırların dışına çıkamazlar432. Bankalar müşterilerle ilişkilerinde önceden soyut olarak formüle edilmiş şartlar hazırlamakta ve bunlarla gelecekte kurulacak belirsiz sayıda ancak aynı türde hukuki işlemleri düzenlemekte ve içeriğini kısmen veya tamamen genel işlem şartlarının oluşturduğu kitle veya formüler sözleşme ortaya çıkmaktadır433. 431 432 433 434 BATTAL. 157. Bu denetleme yoluyla güçlü taraf durumundaki bankanın dayatmaları önlenmeye çalışılır. Öncelikle kanunun emredici hükümleri ve MK. Ünal Tekinalp’e Armağan. s. s. Bu sınırlandırma ihtiyacı özellikle eşit olmayan imkanların yoğun şekilde yaşandığı banka ilişkilerinde ortaya çıkmaktadır. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Taraflar sözleşme özgürlüğü ilkesinin sonucu olarak özen borcunun ve sorumluluğun ölçüsünü genişletebilir ve daraltabilirler ancak BK. Arif. hukuki durumları veya sosyal şartları nedeniyle eşit olmayan taraflar arasındaki ilişkilerde zayıf taraf lehine sınırlandırılabilmektedir. 99.148 § 8) GENEL İŞLEM ŞARTLARININ VE HÜKÜMLERİN DENETİMİ I) Yürürlük Denetimi Sözleşme özgürlüğü ilkesi. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. bu şekilde tarafların güçleri de eşitlenmiş olmaktadır431. Bu şekilde önceden hazırlanan tipik kayıtlar için genel işlem şartları deyimi kullanılmaktadır434. İstanbul 2003.

Türk Hukuku bakımından ise TTK m. Genel işlem şartları kullanan tarafın bunları sözleşmeye dahil etmek amacıyla açık bir beyanda bulunması ve bu beyanının karşı tarafça kabulü en güvenli ve tartışma oluşturmayacak yoldur. Yeşim.. 271. s. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda bir genel işlem şartının müzakere edilip edilmediği konusunda ihtilaf olması durumunda ispat yükü düzenlenmiştir. Kocayusufpaşaoğlu Armağanı. s. Genel İşlem Şartlarının Denetiminde Yeni Açılımlar. İstanbul 2001. 102. 6/5 Yönetmelik m. Yasa hayatın doğal akışına uygun bir düzenleme ile genel işlem şartının pazarlık konusu edilmeyeceğinden yola çıkmış ve ispat yükü dağılımı getirmiştir. Bu durumda Genel işlem şartları içinde yer alan sözleşme hükümlerinin pazarlık konusu edildiğini bu şartları kullanan ispat edecektir ( TKHK m. bunun aksini iddia edenin ispat etmesi gerekir. Müşteri çoğu zaman kendisine sunulan metni değiştirme ümidi olmadığı ve anlayamadığı için okumadan imzalamaktadır bu durum global kabul olarak adlandırılmaktadır435. 299 ( 291–331 ) 436 . Yeşim M. Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi. ATAMER. TKHK m. 6/3 hükmünce bir sözleşme hükmü önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer alması sebebiyle tüketici içeriğine etki edememişse o sözleşme hükmünün tüketici ile müzakere edilmediği kabul edilmektedir.149 Genel işlem şartlarının sözleşmenin içeriği haline gelmesi için bunların müşterinin okuyup anlayabileceği tarzda kaleme alınmış olması lazımdır. Alman ve İsviçre Hukukunda tüketici ve tacir ayrımı istisnasız olarak kabul edilmekte ve genel işlem şartı kullanımı konusunda tacire açık uyarı yapılmasa dahi bunlarla bağlı olacakları kabul edilmektedir. TEKİNALP. Banka. Ancak uygulamada müşteri kendisine sunulan metni açık ve örtülü olarak kabul edebilir. 2 hükmü 435 ATAMER. Kredi açma sözleşmesinde ise kredi alan taraf tacir olmaktadır ve genel işlem şartlarının güven kuramı esaslarına göre sözleşme içeriği olmasında tacirlerin tüketicilere nazaran daha az korunacağı kabul edilmektedir. Genel işlem şartı kullanımının ticari teamül haline geldiği branşlarda açık ve zımni bir atıf olmasa dahi tacir sözleşmenin kurulması yönündeki kabul beyanı ile genel işlem şartlarının sözleşme içeriği olduğunu kabul etmiş olacaktır. 5/3 )436. s.

Kural olarak sadece zayıf ve deneyimsiz olan taraf beklenmezlik kuralına dayanabilirse de bu kişinin mutlak anlamda tüketici olması gerekmez. TEKİNALP. Alışılmamış kayıtlar geçersiz sayılırken. Kredi açma sözleşmesinin tarafı olan tacir için dahi bazı hükümlerin beklenemez ve şaşırtıcı olarak kabul edilmesi mümkündür. Uyuşmazlık halinde hakim açık olmayan şartları metni kaleme alan aleyhine yorumlayacaktır. s. . beklenmez ve şaşırtıcı olma ile kastedilen ise bir hükmün somut olayda müşteri ve işletme arasında kurulan sözleşme bakımından ilgili çevrede beklenmez olmasıdır. Standart banka sözleşmelerinde müşteri için şaşırtıcı. 221. NUISSL. Alman hukukunda da beklenmeyen hükümlerin sözleşme içeriği olamayacağına ilişkin esasların tacirlere uygulanacağı ve onların da beklenmez hükümlere karşı korunacağı kabul edilmektedir440. 22. 278. Kişilik haklarına aykırı. BGE 109 II 452. beklenemez hükümlerin özellikle global kabul halinde sözleşme içeriğine dahil olmaması sağlanmaktadır. 457 ATAMER. işleme yabancı bir hüküm söz konusudur438. Tacirlerin de kurdukları sözleşmelerde deneyimsiz olma ihtimalleri vardır ve bu durumda tacirlik sıfatı teknik bir sıfata değil somut olayda şahsın beklenmeyen bir hükmün etkilerini değerlendirebilecek kadar deneyime sahip olup olmadığına göre değerlendirilecektir. N. 21. ATAMER. İTO Yayın No: 2001/08. AT. onları ATAMER. 439 440 438 437 ATAMER. Sözleşmenin tümü dikkate alındığında işlem hayatı bakımından normal sayılandan farklı. Bankaların Kredi Sözleşmelerinden Kaynaklanan Sorunlar ve Hukuki Çözüm Yolları. s. Yeşim.150 esas alındığında tarafların irade beyanlarının yorumunda ticari teamüller dikkate alınacaktır437. Kredi Sözleşmeleri. 22. Alman ve İsviçre Mahkemeleri ve doktrin bu tür şartların uyuşmazlık halinde hakim tarafından inceleneceğini kabul etmektedir. İstanbul 2001. Türk. s. s. Bir tacirin genel işlem şartları çerçevesinde sözleşme kurmaktan başka imkânı olmaması halinde onun da zayıf taraf olarak kabul edilmesi mümkündür439. Kredi Sözleşmeleri. Kredi Sözleşmeleri. 793. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. 22. 28. sözleşme çekirdeğini mantıklı ve anlamlı bir şekilde tamamlamayan. s. s. iki tarafında üzerinde uzlaştığı. LARENZ/WOLF. Banka. şaşırtıcı kayıtlar sözleşme içeriğine dahil edilmeyeceklerdir.

NUISSL. 2/2 ve gabin sebebiyle sözleşmeyi iptal KOCAMAN. Bunlarla birlikte hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenleyen TMK m. maddelerden çıkmaktadır. ( s. Ünal. s. 221. N. s. BGE 109 II 213. Hirsch’in Hatırasına Armağan.151 sınırlayan kayıtlar hükümsüz olacaktır441. ahlaka. 1141. Genel İşlem Şartları. Sözleşme görüşmelerinde genel işlem şartları kullanımının ve içeriğinin özellikle vurgulanmış olması. Okunmadan veya açık atıf yapılmadan kabul edilmiş hükümlerin sözleşmenin içeriğine dahil olmayacağı kuralı. s. hükümlerin açık şekilde kaleme alınmış olması hallerinde hakimin sözleşmeye müdahale imkanı kalmamaktadır. 115.6. 3. Bu durumda son çare olarak içerik denetimi yapılabilecektir. 1998. bu durum global kabul hallerinde de geçerlidir442. 1100. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Borçlar Kanunu Komisyonu tarafından hazırlanan Borçlar Kanunu taslağında. anlaşılmaz koşulların düzenleyenin aleyhine karşı tarafın lehine yorumlanacağı ( BKT m. ATAMER. Bu hükümlere göre sözleşme hükümleri emredici hükümlere. İstanbul 1986. 2. GİŞ. 4263/6098 sayılı kararı YKD. kamu düzenine aykırı ve imkansız olamaz. 125-147 ). Ernst E. TEKİNALP. 21 ) açıkça düzenlenmiştir. Okunmadan kabul edilmiş bir sözleşmenin kısmen veya tamamen güven ilkesinin sınırları dışına çıkması ve işletmenin dikkat çekmemesi halinde müşteri o hükmü hesaba katmayacaksa. 23 ). s. kredi alan tarafın tacir olduğu kredi açma sözleşmelerinde.D. 442 441 . II) İçerik Denetimi Yürürlük denetimi ve yorum kuralları yoluyla müşteriler genel işlem şartlarına karşı korunabiliyorsa da bu imkanlar ancak kısmi bir koruma sağlayabilmektedir. genel işlem koşullarında yer alan açık olmayan. H. özellikle genel işlem şartlarının ticari teamül olduğu konularda sınırlı olarak uygulanabilecektir. Borçlar kanununun sözleşme içeriği hakkında getirdiği temel kısıtlamalar 19 ve 20. Yarg. sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı olan genel işlem şartlarının yazılmamış sayılacağı ( BKT m. 142.1998 t. beklemediği bir sonuç meydana getiriyorsa söz konusu hüküm geçersizdir.

Özellikle sorumsuzluk anlaşmaları hakkında sınırlamalar ( BK. 1105. Örneğin kredi açma sözleşmesinde dönem faizlerinin ikişer aylık sürelerde hesaplanıp anaparaya ilave edileceğine dair hüküm TTK’nun 8/2 maddesine aykırı olduğundan geçersiz sayılacaktır. Bu durumda kredi açma sözleşmesine dayanılarak kullandırılan kredinin faiz tahakkuk süresi yönünden sözleşmede oluşan boşluk. s. 99. halin icabı olan bankaların benzer işlemlerdeki uygulamaları TEKİNALP. 126–127. bu durumda bir sınırlama oluşturmaktadır. s. şeref ve itibarının zedelenmesi kabul edilemez446. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Genel işlem şartları içinde bu hükümlere aykırılık olması BK m. 156. mürekkep faiz yasağı ile ilgili TTK m. 1106. ATAMER. 8/2 ve kişilik haklarını ihlal eden hükümlerin TMK m. Kamu düzeninin sağlanması amacıyla konulmuş bulunan kamu hukuku hükümlerinin de özel hukuka doğrudan ve dolaylı olarak etkileri olmaktadır. 114 vd. KOCAMAN. Banka. ATAMER. A) Emredici Hukuk Kurallarına ve Kişilik Haklarına Aykırılık Genel işlem şartı içeren sözleşmeler diğer tüm sözleşmelerde olduğu gibi kanunda belirlenmiş emredici hükümlere uygun olmak zorundadır. satıcının tekeffülü konusunda BK. 21’de bazı hallerde sözleşme içeriğine müdahale imkanı vermektedir443. GİŞ. s. sözleşmenin güçlü tarafının dayatması ile zayıf tarafın kişiliğini. 230 hükümleri. kefalet sınırı ve yazılı şekil konusunda BK m 484/1. Banka Sözleşmeleri. 20 uyarınca şartları batıl olmasına sebep olur. Kredi Sözleşmeleri. AKYOL. m. s. 23 hükmünce batıl sayılması bu sınırlamalara örnek oluşturmaktadır445. 189. 147.25. 100 ). ekonomik varlığını. 139/1. Örneğin kredi açma sözleşmelerine getirilen kredi kullanma sınırları ve şartları sözleşme özgürlüğüne doğrudan etki yapmaktadır444. . Aşağıda içerik denetimine ilişkin imkânlar kısaca açıklanacaktır. Sözleşme eşitliğinin ve adaletinin hedefi zayıf olanı korumaktır. m. s. 196. 275. KOCAMAN. 26. TEKİNALP. m.152 imkanı veren BK. zamanaşımı sürelerinin kısaltılamayacağı ile ilgili BK m. s. 444 445 446 443 BATTAL. Kredi Sözleşmeleri. s.

33. Sosyal hukuk devleti ilkesi ( AY m. 25 ). bu hususlar sözleşmenin kuruluş şartı niteliğinde ise eksiklikleri sözleşmenin tamamlanmasına engel olur. eşitlik ilkesi. toplumda var olan temel değer yargıları dikkate alınmalıdır. Kredi alanın sınırlı ehliyetsiz olması halinde kredi açma sözleşmesi ancak kanuni temsilcinin onayı ile geçerli hale gelebilir. BK m. Ehliyete ilişkin hükümler emredici nitelikte olduğu için aksi genel işlem şartlarıyla kararlaştırılamaz. Emredici hukuk kurallarına aykırılığın yanı sıra bazı hallerde yedek hukuk kurallarına aykırılık ta kamu düzeni ihlallerine sebep olabilir. Anayasa kuralları da kamu düzeni kavramı yoluyla dolaylı olarak özel hukuk alanına uygulanabilir.kazanci.153 dikkate alınarak. 172 ) gibi ilkeler bu yoldan sözleşme içeriğinin sınırını oluşturabilir448. 19.96/6-96/2976 ( www. s. 19 ahlaka aykırılığı da sözleşme içeriğine ilişkin sınırlamalar içerisinde saymıştır. yasaya. Eğer teminat anlaşması kredi açma sözleşmesinin içeriğine dahil edilmişse bunun geçersiz olması veya belirsizliği tüm kredi açma sözleşmesinin geçersizliğine sebep olabilir çünkü banka bu teminatlar karşılığı kredi ilişkisine girmeye razı olmuştur. B) Kamu Düzenine ve Ahlaka Aykırılık Kamu düzenine aykırılık BK m.tr ) ATAMER. hukuki işlem ehliyetine sahip olmayan kişiler tarafından yapılan tüm kredi işlemleri hükümsüzdür. H. üçer aylık dönem sonlarında faizin tahakkuk ettirilmesi gerektiği şeklinde yorumlanarak doldurulması. Kişiler arsındaki sosyal ilişkileri düzenleyen. bu onay verilene kadar sözleşmenin geçerliliği askıdadır. . Türk hukukunda özellikle faiz 447 448 Yarg.D. tüketicilerin korunması ( AY m.com. Teminatlara ilişkin anlaşmaların şekil eksikliği veya irade bozukluğu gibi sebeplerle hükümsüz olması hallerinde de kredi açma sözleşmesinin hükümsüzlüğü veya feshi mümkündür. Yazılı olmayan hukuk normları ve hukuk düzeninin temel yargıları da bu kavramın içeriğine dahildir. hak ve nesafete uygun olur447. 19 da düzenlenmiş bir sözleşme içeriği sınırıdır. Kredi açma sözleşmesinin hükümsüzlük sebeplerinden biri kredi alanın ehliyetsizliğidir. Kredi Sözleşmeleri.

Kredi ilişkisini sebepsiz olarak bitirme. STAUDER. 92. s. 193. bu durum bazı hallerde karşılıklı edimler arasında uygunluk ve denge bulunması kuralına aykırılık oluşturabilmektedir452. bu durum ise gabinin sübjektif koşulu olan tecrübesizlik koşulu olarak nitelenebilir450. BGH WM 1959. hafiflik veya tecrübesizliğinden ileri gelmiş olması durumudur. Genel işlem şartları kullanan taraf bunu büyük bir özen ve dikkatle. 114. N. 1955. 1962. § 138 N. BK m. sözleşmenin kuruluşu sırasında genel işlem şartlarıyla karşılaşan taraf kısıtlı bir zamanda. KOCAMAN. gabine uğrayana sözleşmeyi iptal hakkı vermiştir. Burada faiz kredi kullandırma karşılığında alınan edim niteliğindedir. 1884. faiz oranlarını sonradan tek yanlı arttırma ve bu durumda ödeme yapılmazsa vadeden önce asıl alacakların muaccel olması gibi hükümlerin ahlaka aykırılık sebebiyle batıl olacağı savunulmaktadır. NUISSL. 221. 962. Banka sözleşmeleri. 1032. N. 671. 1966. karşılıklı edimler arasında açık bir nispetsizlik bulunması ve bu durumun. 1388. s. Kredi açma sözleşmesinde para ödüncü şeklinde kredi kullandırılması halinde müşteri komisyon yanında kullandığı nakit karşılığı belli oranda anapara faizi verme borcu altına girmektedir. 179.154 konusunda ahlaka aykırılık denetiminin uygulanmasının yerinde olacağı belirtilmektedir. C) Gabin Gabin. 1580. 5. N. PALANDT. uzmanların yardımıyla hazırlarken. Borçlar. gabine uğrayanın müzayaka. 21. . Borçlar. AKYOL. 221 AKYOL. 1964. 1109. kredi alanı aşırı derecede yüksek faiz oranlarına razı edebilmektedir. 622. CANARIS. kredi açma sözleşmesinde ekonomik bakımdan güçlü durumdaki banka. Kredi alanın ekonomik 449 450 451 452 AKYOL. s. anlam ve önemini tam kavrayamadan kabul etmektedir. 686. NUISSL. Örneğin yüksek ve aşırı faize karşı gabin hükümlerine dayanılabilecektir451. Üstün bir durumda hatta fiili bir tekel durumunda olan bankaların kredi açma sözleşmelerine koydukları. s. edimler arası dengeyi bozan bir durumun varlığı ekonomik olarak incelenecektir ( BGH 1951. banka kayıtlarının tek delil olacağı gibi hükümler ahlaken kabul edilebilir bulunmamaktadır449. s.).

1959. .. 92. 1401. NUISSL. kredi işlemlerindeki genel durum. 30. N. Sözleşmenin kuruluşu ve devamı sırasında oluşan ücretler. amacı ve sözleşme şartlarına göre objektif olarak tespit edilecektir. 225. NUISSL. bulunması halinde gabin sebebiyle sözleşme geçersiz olabilecektir455. BGH NJW 1959. Tarafların edimleri arasındaki dengesizlik tespit edilirken sadece asli edimler değil. Edim kavramı geniş yorumlansa da genel işlem şartları ve sözleşme koşullar.155 imkanlarını ve faaliyetlerini aşırı derecede kısıtlayan yüksek miktarlı teminatların kararlaştırılması da kredi açma sözleşmesinin iptaline sebep olabilir453. s. Söz konusu Alman Federal Mahkeme kararında kredi açma sözleşmesinde % 90 oranında faiz kararlaştırılması. s. N. Kredi sözleşmesi. 518. 1379. s. bu durumda dengesizliğin açık olması halinde objektif şart gerçekleşmiş sayılacaktır. 190. 221. Gabini ileri sürmenin bir yıllık süreye bağlı olması ve geçersizlik durumunu hâkimin resen dikkate alamaması bu yolla denetim imkânını önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. eğer taraflar arasında kara ve zarara katılma şeklinde bir gizli şirket anlaşması yoksa sözleşmenin hükümsüzlüğüne sebep olacak bir hüküm olarak tespit edilmiştir. 28. parasal durum. 221. N. münferit sözleşmedeki riskin normal şartlara göre yüksek olması sebebiyle bu yüksek faiz oranı bu özel şartlar sebebiyle uygun sayılabilir454. 453 454 455 STAUDER. Edimler arasındaki nispetsizlik işin niteliği. BGH 1967. 73. ifa etmemenin sonuçlarını. kredinin getirisi. münferit kredi ilişkisinin niteliği ve bu ilişki ile ilgili bankanın aldığı risk dikkate alınacaktır. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. N. 221. NUISSL. Kredi açma sözleşmesinde talep edilen faiz tutarı ve komisyonlar bazı hallerde aşırı derecede yüksek kararlaştırılabilir ancak normal şartlara göre piyasada aşırı nakit sıkıntısının olması. 1966. 1725. Taraflardan birinin genel işlem şartı kullanma yoluyla yararlar edim kavramı içinde alınabilecektir. Nispetsizliğin tespitinde temel alınacak kıstaslar ekonomiktir. 1377. Bazı hallerde özellikle enflasyonun düşük olduğu şartlarda uzun vadeli kredilerde % 6 faiz oranı yüksek kabul edilmiş. gabin hükümlerinin aşırılık ve nispetsizlik gibi şartlar aranmadan sözleşme hükümsüz sayılmıştır. ( naklen. 74. CANARIS. 622. 93 ) 456 ATAMER. 519. STAUDER. ispat kurallarını düzenleyen çok sayıda hüküm içerir ve bunların değerlendirilmesinde edimler arası dengesizliği tespit etmek güç olabilecektir456. BGH WM 73. imkânlar ve riskler her olayın özelliklerine göre dikkate alınacaktır. diğer bütün sözleşme koşulları ve yan edimler dikkate alınacaktır. 349.

2’ye dayanan kararlar vermiştir. Kredi sözleşmeleri. bunun zorunlu şart olmadığı kabul edilebilmelidir. Örneğin faizi dilediği gibi arttırma veya dilediği zaman ifa etme hakkının tanındığı hallerde bu hak işletme tarafından ancak MK m. s. özellikle kredi alanın menfaatinin bulunması halinde sözleşmenin devam edeceği kabul edilmektedir. s. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Borçlar Kanunu Komisyonu tarafından hazırlanan taslakta da genel işlem koşullarında yer alan hükümlerden. bu konu aşağıda tek taraflı faiz artırma kararlarının geçerliliği bölümünde ayrıca incelenmiştir.D’de genel işlem şartlarına dayanarak bankanın faiz oranını tek taraflı olarak artırması durumunda MK m. III) Genel İşlem Şartlarında Geçersizliğin Sonuçları Kredi açma sözleşmesinin hükümlerinden sadece bir tanesi iyiniyet kurallarına. KOCAMAN. karşı tarafa dürüstlük kurallarına aykırı olarak zarar verici veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte olanların geçersiz olacağı hükme bağlanmıştır ( BKT m. 25 ). ikinci fıkrası ise hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenlemektedir. 2/2 çerçevesinde kullanılabilecektir. ancak taraf iradeleri ve işin niteliğine göre bu şart olmaksızın da sözleşmenin gerçekleşebileceği. İşletmeye takdir hakkı tanıyan birçok Genel işlem şartına bu hüküm uygulanabilecektir.156 D) Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağına Aykırılık Medeni Kanunun 2’nin birinci fıkrası dürüstlük kuralını. 457 ATAMER. H. burada mevcut bir hakkın sınırları belirlenmektedir457. 19. kamu düzenine aykırı ise bu durum sözleşmenin tamamının hükümsüz hale gelmesine sebep olmaz. Kredi açma sözleşmesi içeriğinde hükümsüz şart sözleşme ilişkisinin devamı için hayati ve asli nitelikte olmamalıdır. . söz konusu hüküm hakların açıkça kötüye kullanılmasının hukuken himaye edilmeyeceğini ifade etmektedir. 30. Kredi açma sözleşmeleri için Yarg. 1109.

.’nun 20/1. 625. STAUDER. Bu hükme göre “sözleşmenin yazılmamış sayılan genel işlem koşulları dışındaki hükümleri geçerliliğini korur. maddesi hükmünce sözleşmenin tümünün geçersizliği söz konusu edilemez. Tasarıda bu konu yazılmamış sayılmanın sözleşmeye etkisi başlığı ile düzenlenmiştir ( BKT m. 222. maddesinde düzenlenen kurallara göre sözleşmenin oluşumunda tarafların gerçek iradesini araştıracak. N. 20/2 hükmünden farklı bir düzenleme getirmiştir462. sözleşme hükümlerinin bütünlüğü içinde. 22 ). Bu durumda. PALANDT/THOMAS § 817 KOSTAKOĞLU. Taraflar iade için sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanırlarsa da tasfiye şartları asıl sözleşme olan kredi açma sözleşmesi hükümlerine ve genel işlem şartlarına tabi olacaktır460. 167 CANARIS. N. BK. sözleşme tümüyle hükümsüz olmayacak. NUISSL. maddeleri ile M. banka ödediği krediler için faize ve ücrete hak kazanır459. Bu durumda düzenleyen. 146.’nun 4. N. 2/2 ve 18. kredi açma sözleşmelerinde kanunun tanıdığı sözleşme özgürlüğü sınırını aşan hükümlerin varlığı halinde.” Taslak BK m. halin icabına. hak ve nesafete uygun bir yorumla sözleşme boşluğunu dolduracaktır. NUISSL. icabı hal benzer işlemlerdeki uygulamalara göre belirlenecektir. 222. yazılmamış sayılan koşullar olmasaydı diğer hükümlerle sözleşmeyi yapmayacak olduğunu ileri süremez. Kredi sözleşmeleri konusu yönünden normal şartlarda kanuna. N. s. Kredi açma sözleşmesinin tamamının geçersizliği söz konusu olursa sürekli borç ilişkilerine ait sonuçlar gerçekleşir. ahlak ve adaba aykırı olmadığından kural olarak. Taraflar arası uyuşma gerçekleşmezse hâkim BK m. 187 KOCAMAN. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Borçlar Kanunu Komisyonu tarafından hazırlanan taslakta da kısmi hükümsüzlük yönünde çözüm benimsenmiştir. yok sayılan bu hükümle sözleşmede oluşan boşluğun tarafların ittifakı ile doldurulması mümkündür. 1113. kural olarak burada da ileriye etkili olarak sözleşme sona erdirilir.157 bu durumda kısmi hükümsüzlük söz konusudur458. SCHOEN. 626.K. 458 459 460 461 462 CANARIS. s. özgürlük sınırını aşan sözleşme hükümleri yok farz edilecektir461.

158 § 9) SÖZLEŞMEDEKİ HÜKÜMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ I) Bankanın Tek Taraflı Fesih Yetkisi Kredi açma sözleşmelerinde kredi veren durumundaki bankaların sözleşmeyi tek yanlı olarak feshetme yetkisi genel işlem şartlarında düzenlenmektedir. s. 158. Kreditrecht. NUISSL. . Belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde taraflar fesih için uygun bir mehil vererek sözleşmeye sona erdirme imkânına sahiptirler. sürekli borç ilişkilerinde taraflar sözleşmenin sona erme tarihini kuruluş sırasında belirleyebilirler veya sözleşmeyi belirsiz süreli olarak kurabilirler. HOPT/MÜLBERT. 217.’nun 19. GUGGENHEIM. HUBNER. BATTAL. Kredi alana güvenin azaldığı. bu durum olağan fesih olarak tanımlanmaktadır. 226. German Banking Law. 526 N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 132-156 vd. N. LOMBARDINI. Serbest fesih yetkisinin B. s.K. maddelerine aykırı olduğu. belirli ya da belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde sözleşmeyi süresinden önce mehil vermeden. N. s.130. KOSTAKOĞLU. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. s. taraflar haklı bir sebebin varlığı halinde bir fesih süresine bağlı kalmaksızın sözleşmeyi feshedebilirler bu ise olağanüstü fesih imkânıdır463. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturan bir sözleşmedir. 262. 145. Fesih düzenlemesinde söz konusu olan. kredi açma sözleşmelerinde serbest fesih imkanı veren hükümler yoluyla tedbir alarak batık krediler sebebiyle zarara uğramamaya çalışmaktadırlar. 17. Bankalar. s. kredinin açılmasına sebep olan şartların kaybedildiği ve kredi alanın mali durumunun bozulduğu hallerde bankaların kredi açma sözleşmesini derhal feshedebileceği ve bu sebeple sorumlu olmayacakları genel olarak kabul edilmektedir464. ve 82. 243. Bunun yanında. bu tür sözleşme koşullarının kredi alanı çok zor durumda bıraktığı ve işlemin iyiniyet kurallarına aykırı olduğu da bazı yazarlarca 463 464 SELİÇİ. N.1/87. s. sebep göstermeksizin ve ileriye etkili olarak sona erdirebilme imkânıdır.

NUISSL. AKYOL. Hasan. LARENZ. SELİÇİ. ( s. 415. SELİÇİ. 146. 2. s. WEBER s. Bankaların Genel İşlem Şartları Şeklinde Düzenledikleri Kredi Sözleşmelerinin Özellikleri ve Hükümleri. 470 471 . s. Sürekli borç ilişkilerinde sözleşme tarafları. ileride doğacak kredi ihtiyaçlarının da sağlanacağına ve iadenin de şartlara uygun şekilde isteneceğine duyulan güvendir470. N. 104. dürüstlük kuralı özel olarak önemli hale gelir ve ilişki süresince ortaya çıkan sonuçların ortadan kaldırılamaması gibi sonuçlar doğar469. Yargıtay ve doktrin genel olarak bankaya tek taraflı fesih yetkisi veren hükümlerin objektif iyiniyet kurallarına uygun şekilde kullanılması halinde geçerli olacağını kabul etmektedir ( TMK m. sözleşmenin istikrarlı şekilde devam edeceği inancıyla sözleşme yaparlar468. İstanbul 1993. banka açısından bir süre tayin etmeden fesih imkanının genel işlem şartları içinde yer verilmesi. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturan bir sözleşmedir ve sona erme şekilleri bu niteliği sebebiyle özellikler gösterir. GUGGENHEIM. Sürekli borç ilişkileri ani edimli olanlardan daha sıkı ve daha güçlü bir güven ilişkisi kurmaktadır471. SEROZAN. Banka ile müşteri arasındaki ilişki belirsiz süreli ise iki tarafta uygun bir süre vererek sözleşmenin feshini ihbar edebilir. s. Sözleşme serbestliğinin bir sonucu olarak belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde taraflar herhangi bir sebebe bağlı olmadan sözleşmeyi sona NERAD. 116.. maddelerinin sağladığı çözümler ve haklı sebeple fesih imkânı varken bankalara diledikleri anda. yasanın temel ilkelerine ve kamu düzenine aykırı kabul edilmelidir. I. 32. 368. AVANCINI/IRO/KOZIOL.1/87. Sürekli borç ilişkileri taraflar arasında güven ön plana çıktığı için istikrarlı bir hukuksal bağ ve sıkı kişisel ilişki oluşturur. Atamer’e göre ise. s. s. 1121. Kredi Sözleşmeleri. KOSTAKOĞLU. s. N. bu güven sadece bir kez talep ettiği kredinin sağlanmasına yönelik değil.159 belirtilmektedir465. ZGB Art. N. s. 102. 34. bir süre tayin etmeden fesih imkânı sağlayan bu tür hükümlerin geçerli sayılması bankanın haksız yere korunması anlamındadır466. 172. 2/2 ) 467. İşletmelerin Ödeme Güçlüğü Sorunları ve Banka İlişkileri Sempozyumu. 176. s. İSO Yayını. ( ATAMER. OĞUZMAN/ÖZ. 32 vd. ALICA. s. s. 466 467 465 KOCAMAN. 170-183 ) . Borçlar Kanununun 106. 44 ) 468 469 SELİÇİ. s. 217. ve 82. 411. 644. Banka sözleşmeleri. CANARIS. Kredi açma sözleşmesinde müşteri borçların sözleşmeye uygun şekilde yerine getirileceğine güvenerek bu ilişkiye girmektedir.

cari hesap bakiyesinin iadesini talep etmek yetkisinin bankaya tanınmasına ilişkin hükmü ekonomik faaliyet hürriyetini kısıtlayıcı olarak kabul etmemiştir. kredi limitini azaltma veya kredinin tamamını her an kesme hakkına kayıtsız şartsız sahip olacaklarını düzenlemektedirler. 226. NUISSL. kısa bir süre sonra feshedildiğini beyanla iade istemesi halinde bankanın sözleşmede kendisine tanınan hakkı M. Bütün sürekli borç ilişkilerinin sona erdirilmesi dürüstlük kuralı ile sınırlandırılmıştır472..D. CANARIS. Bazı sözleşmelerde bankalar kredi açma sözleşmelerine ekledikleri kayıtlarla fesih yetkisinden dahi söz etmeden.K. 157. Kreditrecht. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 25. maddesindeki hakkın kullanılmasının suiistimal . 102. 217. maddesindeki objektif iyi niyet ve 2/2.1/87. kredi veren bankanın da aynı haklara aynı hakları sözleşme ile sağlamasında yararlar dengesi yönünden bir sakınca görülemez. Vadesiz kredi sözleşmelerine dayanılarak açılan ve cari hesap şeklinde işletilen vadesiz krediyi kullanan kredi müşterisinin kullandığı kredinin bir kısmını veya tamamını dilediği zamanda bankaya iade edip tekrar limit içinde kullanması ve cari hesabı sıfırlaması veya kapatması hakkına sahip olması karşısında. N. sözleşmenin kurulması ile kredi açılacağına güvenmekte. bankanın krediyi hiç kullandırmaması halinde müşteri önemli zararlara uğrayabilecektir473. 1994/6472-11467 sayılı karar ( Yargıtay bu kararında. 526 N. Banka Sözleşmeleri. N. 108. bankaya teminatlarını teslim etmektedir. s. vadesiz kredi sözleşmelerinde bankanın dilediği zaman kredileri azaltmak ve kullanımını durdurmak veya kesmek . keyfi olmamak üzere önelsiz kullanılabilir. s. H. 262. 652. NUISSL. 217. HOPT/MÜLBERT. 472 CANARIS. banka tarafından bu hakkın kullanılmasında MK’nun 2. N. N. 17. s. açılmış bulunan krediyi tamamen veya kısmen kullandırmama. N. 473 474 AKYOL. Sürekli borç ilişkisinin istikrar ve güven unsurları keyfi bir fesihle karşılaşan tarafın menfaatlerini korur. Kredi kullandırmaktan serbest şekilde vazgeçmeye yönelik banka lehindeki kayıtlar geçersiz olacağı gibi müşteri kredinin verilmemesi sebebiyle uğradığı zararlarının tazminini bankadan talep edebilir474. 652. s. kural olarak belli bir önel verme şartıyla kullanılabilecek bu yetki haklı sebeplerin varlığı halinde.1994 t.11.’nun 2. N. German Banking Law. . Süresiz bir kredi açma sözleşmesine dayanarak kullandırılan bir kredinin haklı bir neden olmaksızın. Yarg. Banka tek taraflı fesih yetkisini kullanırken bu hükmün uygulanmasında objektif iyiniyet kurallarına uygun davranmalıdır. 19. meğer ki. Kredi müşterisi. Banka tarafından kullandırılan kredinin tehlikede olması veya kredi alanın ödeme zaafına yaklaşması hallerinde fesih yetkisinin kullanılması hukukun emredici kurallarına aykırılık oluşturmaz. maddesindeki iyiniyet kurallarına uygun kullandığı kabul edilemez ve yapılan fesih de geçersiz olur.160 erdirme hakkına sahiptirler. HUBNER.GUGGENHEIM. LOMBARDINI.

davacının iş yaptığı kurum ve kuruluşlara yönelik İİK.”: …. Fesih durumunda kredi alanın işlerinin aksamasının objektif nedenlerinin neler olduğu. zararın oluşumuna kredi alan kuruluşun idaresinin yol açıp açmadığı tespit edilecektir. s. maddi zararın dava tarihinde ( 36. genel ekonomik durum gibi tüm veri ve olgular göz önüne alınarak. Yargıtay. s. 1122 475 476 477 TEKİNALP.. eğer davalı bankanın hesapları kat'ına bağlı bir zarar varsa bunun somut kalemleri ve miktarlarının neler olduğuna. 149.davacının üstlenildiği taahhüt işlerinin aksaması veya bir kısmının ihale makamlarınca feshinin objektif nedenlerinin neler olduğu. CANARIS. manevi tazminatın yerel faiziyle birlikte davalıdan alınması…. 11.161 Fesih hakkının kötüye kullanılması konusunda çeşitli ölçüler belirlenmiştir. s. NUISSL. bu kalemlerden oluşan ( 25. Kredi alanın mali durumunun ciddi şekilde bozulması sebebiyle sözleşme tek yanlı olarak feshedilebilecektir.” şeklindeki davada. 2003/1472K. GUGGENHEIM.594 ) TL. konularında uzman bilirkişilerden 478 .nun 89/1 maddesine göre yapılan hacizlerin ve haciz ihbarnamelerinin bankacılık usul ve teamülleri ile etiğine aykırı olduğu. bu duruma davacı şirketin doğru yönetilip yönetilmemesinin yol açıp açmadığı. edilmemesi kurallarına aykırı davranılmamış olsun. Kusur esasından hareketle kaçınılması gerekli bir hafiflik ve ihmalle fesih hakkının kullanılması ölçütü kusur kavramı ve derecelerinde belirsizlik sebebiyle eleştirilmiştir475.7. bununla birlikte fesih hakkının amaç dışı kullanılması ve saptırılması kriteri de kullanılmaktadır476.tr ). karar sonucu davacının birkaç önemli ihaleyi kaybettiği. Kredi alanın kredi açma sözleşmesinin feshi. 655. bankacılık teamüllerine uygunluk taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gereklidir477.1/87.2003“…kredi hesaplarının gereksiz kat'ı ve haksız icra takipleriyle. Yarg. N. HD. s. Bozulma durumunda kredi alanın aleyhinde girişilen icra takiplerinin niteliği. hesapları kat'ına bağlı bir zararı varsa bunlar tespit edilecek bankanın kusuru ve kötü niyeti varsa zarar tazmin edilecektir478. 217. davacının kredibilitesinin ortadan kalktığı gibi yeni iş ve ihaleler alamadığı. 2003/7237 T. E. 3.00 ) TL.514. 358. davalı banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. SELİÇİ. SELİÇİ.331. N. davalının sözleşmeye aykırı davranmasından dolayı manevi tazminat istenemeyeceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile ( 10 ) milyar TL. davalı banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. Fesih hakkının kullanılmasında taraf menfaatlerinin karşılaştırılması haklı fesih durumunun belirlenmesinde genel olarak benimsenen bir yöntemdir.358. ( yargitay.554. KOCAMAN.gov. AVANCINI/IRO/KOZIOL. kredi veren bankanın kredi sözleşmelerini tek yanlı feshi ve hesabı kat'ının hakkın kötüye kullanılması olup olmadığı. s.ye ulaştığı. 102. N.. 149.

. Ekonomik yapıda genel bozulmalar. German Banking Law. CANARIS.Bankaların Hukuki Sorumluluğu. alınacak raporlar doğrultusunda ( www. 146. bu haller banka için fesih sebebi olarak kabul edilemez480.1/87. 245. s. 649. bazı hallerde bunu faiz ve masraf taleplerine itiraz eden kredi alana karşı kullanabilecektir479.tr ) 479 480 karar vermek gerekir” Şeklinde karar vermiştir. s. Kredi alanın krediyi kullanma ve ödeme koşullarını ihlal halleri bu konunun kapsamı dışındadır. German Banking Law. N. N. 243. aksi durumda banka tamamen keyfi olarak hiçbir haklı sebep olmadan sözleşmeyi feshedebilecektir. 158. s. s. German Banking Law. Bankanın teminatsız kredi kullandırdığı hallerde dürüstlük kuralına uygun şekilde serbest fesih yetkisinin olacağı genel olarak kabul edilmektedir. bu konuda tedbir almalıdır. HUBNER. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 158. krizler ve kredi ile ilgili yasaklar kredi alanın davranışları ile ilgili değildir ve bankanın güvenini sarstığı kabul edilemez. HUBNER. 655. 481 HUBNER. 482 . Önceden hiçbir şekilde belirlenemeyen gelişmeler için ise banka vadeden önce fesih hakkına sahip olamayacaktır. BATTAL. N.com. CANARIS. bu hakkın keyfi kullanılması hukuken korunmaz. AKYOL. Teminatlı kredilerde kredi alanın borcunu karşılamaya yeterli teminatının bulunması halinde mali durumundaki bozulmaların risk oluşturmayacağı kabul edilebilir ancak bu durumda taraflar arasındaki güven ilişkisi de bozulmuş olacağından bankanın fesih yetkisinin bulunacağı kabul edilmektedir481.162 Kredi açma sözleşmelerinde fesih hakkı temelde dürüstlük kuralları ile sınırlandırılmıştır. Vadesiz ve cari hesap şeklinde işletilen kredilerde uygulama olanağı bulan derhal fesih imkanı senet iskontosu ve tüketici kredileri gibi vadeleri belirli olarak kullandırılmış kredilerin vadenin dolmasından önce feshine imkan sağlamaz. Vadeli kredi sözleşmelerinde kredi veren banka basiretli bir tacir gibi davranmalı ve vade süresince olabilecek değişimleri öngörmelidir. vadesi belirli bir kredi borcunu kredi alanın ihlal etmediği hallerde bankaya fesih imkanı verilemez482. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. N. BATTAL. KOSTAKOĞLU. CANARIS. 158. 71. s.kazanci. 655.

19.163 Bankanın fesih hakkını mehilsiz olarak kullanması çoğu zaman bir ölçüde hakkın ihlalidir. H. 25. Kredi alanın menfaatlerini korumanın yolu güven ilkesi esaslarına uygun olarak bankanın fesih hakkının etkisiz hale geldiğini kabul etmektir. 94/11467 sayılı kararı. YKD. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. HD.D. Yarg.11. ancak hakkın kötüye kullanılması halinin varlığını kredi alanın ispatlayacağı kabul edilmektedir.01. 3134/6159 sayılı kararı ( BATTAL. 21. Haklı sebeple fesih imkânının kullanılması da 483 484 BATTAL. müşterinin mali durumunda veya ödemelerinde aksama olmaması veya fesih hakkının kullanılmayacağına ilişkin bir güvenin oluştuğu durumlarda korunmaya layık güvenin varlığı kabul edilmelidir. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.1994 t.1995. E. s. 94/6472 K. Objektif anlamda geçerli bir imkan olmadığında ise fesih haksız olacaktır. Haklı sebeplerin bulunduğu haller özetle. bu durumda objektif iyiniyet kurallarına aykırı olmayan bir fesihle varılan sonuç genel anlamda fesih için haklı sebebin bulunması halidir. Yargıtay bir kararında bankanın. 146. Belirli ve belirsiz süreli kredi açma sözleşmelerinde haklı sebeplerin bulunduğu hallerde esasen her zaman için tarafların haklı sebeple fesih imkanı vardır ve banka bir fesih öneli vermeden sözleşmeyi fesih beyanı ile sona erdirebilecektir. borçlunun maddi durumunun kötüleşmesi. 245.10. bankanın haklı teminat taleplerini reddetme ve ifa aksaklıklarıdır. Süreli veya süresiz kredi açma sözleşmelerinde güvenin kaybolması ve fesih yetkisinin oluşması belli ölçülerle kabul edilebilecektir. maddi durumu hakkında yanlış bilgiler verme. Yarg.1988 t. Ancak bankanın ekonomik menfaatlerinin olduğu hallerde veya fesih hakkını kullanmayacağına güvenmesinin haklı görülmeyeceği hallerde bankaya fesih hakkının tanınması uygun bir çözüm olacaktır483. KOSTAKOĞLU. kredi alanın mali durumunun kötüleştiği şeklindeki gazete haberlerine dayanarak girdiği kredi ilişkisinden doğan borçlarını ifadan kaçınamayacağına karar vermiştir485. 11.. Yargıtay çeşitli kararlarında. cari hesap şeklinde işleyen belirsiz süreli kredi sözleşmelerinde fesih hakkının saklı tutulmasının uygun olacağına karar vermiştir484. Fesih hakkının kullanılması ile ilgili belirsizlik hallerinde. 25. 86. s. 246’dan naklen ) 485 .

bu durumda banka kredi kullandırma borcunu ihlal ettiği için BK m 96 vd. bu sonuç özellikle hizmet sözleşmeleri için kabul edilmektedir489. 924. s. Kredi Sözleşmeleri. HOPT/MÜLBERT. N. borcun büyük kısmının tasfiyesi amacıyla düzenlenen 2.CANARIS. ATAMER. 488 489 490 SELİÇİ. Fesih hakkının kötüye kullanılması halinde bu hak hukuken korunmaz. Müşteri için vaktinde kullanamadığı bir kredinin genelde önemi kalmaz. 150. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 11. 97 ) hükümlerine göre kredi alanın zararlarına tazmin edecektir490. 626. ilgili dönemlerdeki genel ekonomik konjonktür gibi tüm veri ve olgular göz önüne alınarak. 2003/7237 T. 150. H. 262 Yarg.7. German Banking Law. 102. YÜKSEL. 45. s. 262. 358.487 Kredi açma sözleşmesi belirli süreli ise sürenin sonuna kadar beklenecek eğer belirsiz süreli ise bu konuda hâkim takdir yetkisini kullanacaktır. Kredi açma sözleşmesi için aynen ifa yerine tazminat imkânının uygun olacağı genel olarak kabul edilmektedir. kredi alanın mali durumunun zayıflığı zararın doğumuna etki etmiş veya yardımcı olmuşsa bankanın tazminat sorumluluğu bu ölçüde azalacaktır491. Taraflar arasındaki güven de sarsıldığından devam sürekli borç ilişkisinin yapısına uygun olmayabilir. II. davalı bankanın kredi sözleşmelerini tek 491 . Kreditrecht. s. 486 487 SELİÇİ. Bankanın fesih sebebiyle sorumluluğunun bulunduğu hallerde. GUGGENHEIM. s. ALICA. Diğer görüşe göre ise haksız fesih durumunda fesih geçerlidir ancak bu hakkı kötüye kullanan taraf karşı tarafın bu sebeple uğradığı zararı tazminle mükelleftir. bu sözleşmelerle verilen taşınmaz ipoteği güvencesinin borcu karşılama oranı. NUISSL. SELİÇİ. N. D. davacı aleyhinde girişilen icra takiplerinin niteliği ve niceliği. s. bu durumda fesih geçersiz olur ve borç ilişkisi devam eder488. dava yoluyla aynen ifa mümkün olsa da aradan geçecek zaman sebebiyle bunun yararı olmayacaktır. 217. taraflar arasındaki kredi sözleşmelerinin seyrine nazaran ödenmeyen borç tutarları. 655. NUISSL. TUNÇOMAĞ. E. s. 148. s. TEKİNALP. ( OR m. s. 3. 158. HOPT/MÜLBERT. 119.1992 tarihli protokol hükümlerinin içeriği ve ne şekilde uygulandığı.2003 “….. s.bankaca kredi hesapları kat edilmezden önceki dönemde davacı şirketin içinde bulunduğu mali ve özkaynak durumu.1/87. Almanya’da bankacılık işlemlerinde kullanılan genel işlem şartlarında bu süre makul bir süre olarak tanımlanmış fakat açıkça belirlenmemiştir. 217. Kreditrecht. Haklı ve iyiniyet kurallarına göre uygun bir sebebin bulunmaması halinde ise sözleşmenin feshi için tanınacak süre somut olaya göre belirlenecektir. N. ATAMER. Kredi Açma Sözleşmesi. s.7. N. 2003/1472K. 45. N. Kredi Sözleşmeleri. s. HUBNER.164 hakkın kötüye kullanılması yasağının sınırları içerisindedir486. 98. N.

25. H. s. Bankalar Kanunu Şerhi.Bankaların Hukuki Sorumluluğu. bu durum belirsiz süreli sözleşmelerde mevcut olan belirsizlik nedeniyle adaletsizliğe sebep olur ve bankanın zararına yol açabilir ancak bu yetkinin objektif iyiniyet kuralları doğrultusunda kullanılması lazımdır492. 246. Akın/TANDOĞAN. Bankaların faiz artırma yetkisinin geçerli olmaması ve şartların değişmesine rağmen faiz oranının değiştirilememesi halinde doğacak zarar bankaya yüklenecektir. Fransız Hukuku’nda uzun vadeli kredilerde kullanılan bu tür kayıtlar 1958’de genel olarak yasaklanmakla beraber önemli.165 II) Faiz Oranlarını Belirlenme ve Değiştirme Yetkileri Kredi açma sözleşmesinde vadenin belirlenmediği hallerde bankanın tek yanlı olarak faiz artırma yetkisinin geçerli olduğu ve baştan sözleşmeye konacak hükümle kararlaştırılabileceği genel olarak kabul edilmektedir. BATTAL. 2. 492 KOSTAKOĞLU. YKD. Yarg. Vadesiz kredi açma sözleşmesi sürekli niteliktedir ve her iki tarafın sözleşmeyi fesih yetkisi vardır. German Banking Law. s. 215. kanuni sınırlar içinde kalmak şartıyla faiz artışı yapabilme yetkisinin baştan sözleşmeye konacak hükümle kararlaştırılmasının mümkün olduğu doktrinde kabul edilmektedir. ( www. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 21. BATTAL. şartları değişen sözleşme kredi alanın yeni oranları kabul etmemesi halinde fesih yoluyla sona erdirilebilecektir. s. İstanbul 1988. 41. 281. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. kapsamlı ve istisnai . NUISSL. HUBNER. Kredi Sözleşmelerinde Bankaya Tek Yanlı Faiz Artırma Yetkisi Veren Hükümlerin Geçerliliği ve Uygulanması. 159. Böyle bir düzenleme basiretli bir tacirin gelecekte meydana gelebilecek olaylara karşı tedbiri niteliğinde görülmektedir493. S.11. yanlı feshi ve hesabı kat'ının hakkın kötüye kullanılması veya bankacılık teamüllerine uygunluk taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi ve şayet bir zarar varsa salt davalı eyleminden kaynaklanıp kaynaklanmadığının saptanması gereklidir…. 86. Hayri. s. NERAD. 1. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Ankara 1989. 494 493 BATTAL. 112.com. 148 vd. 82–93 ). 1997. s. 246. Vadeli kredi açma sözleşmelerinde de faiz oranlarının bankaca tek taraflı olarak artırılabileceği. 173. Haluk. Butlan sebepleri dışında kalmak kaydıyla bu yetkinin geçerli olabileceği kabul edilmektedir494. KAPLAN. s. EREM.1994 t ve 94/6472-11467 sayılı kararı. Resmi Mevduata Düşük Faiz Uygulamasında Hatalar. Kredi Sözleşmesi. Faruk/ALTINOK. 19.1995. 115.. Oğuz İmregün’e Armağan. DOMANİÇ.D. KAYAR. ATAMER. s. ( s.tr ) .kazanci.01. İsmail. 87. s. 248. N.

2’nin koruması altındadır. s. 21.11. Bankanın iradesine bırakılan faiz oranını arttırma yetkisi kullanılırken doğruluk ve dürüstlük kurallarına uyulması gerekir.12. Yaklaşım.1996 t. banka kendisine duyulan güvene aykırı davranışta bulunmamalıdır497. 2). daha fazlasını isteyemez ve bankanın aksine uygulama yaparak müşteri aleyhine tek yanlı faiz artırması işlemi geçersizdir496. 308 hükmüne aykırı olacağını kabul etmektedir. ( YKD C. 23.com.K. ( BATTAL. 4. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. karşı taraftan aşırı çıkarlar sağlama imkanı verebilir ve iktisadi faaliyet hürriyetini felce uğratacak niteliktedir. SUNGURBEY. 13 vd.D. kamu düzenine yahut ahlaka aykırı batıl bir hüküm niteliği taşımadığı. hakkın suiistimalini oluşturacağından. H. Bankaların Genel Kredi Sözleşmelerindeki Faiz Oranlarını Geçmişe Dönük Olarak Diledikleri Oranda Artırma Yetkisi Veren Maddelerin. faiz oranını sonradan artırma yetkisi bankaya. Yarg. s. Alman hukukunda da hallerde geçerliliği kabul edilmiş ancak borcun taksitlere bölündüğü işlemlerde bu tür kayıtların geçersiz olacağı kabul edilmiştir. 19. 6. DOĞANAY. 1994/6472–11467 sayılı kararı. Kredi veren banka kredi açma sözleşmelerinin tümünde faiz artırma yetkisinin tanındığı hallerde bu yetkisini kullanırken kredi alanın gösterdiği güveni kötüye kullanmamalıdır.2. s. S. S. 963 ).kazanci. Kredi açma sözleşmesini tipik bir karz sözleşmesi kabul eden görüş ise faiz artışının BK m. 1628/10946 sayılı kararı. 96/3416 K. Bu hükme göre kredi açıp ödünç veren banka o müşteriden ancak parayı verdiği tarihte kararlaştırılan faiz oranı ile sınırlı faiz isteyebilir. 23. 19. 25. sözleşmede anılan bu hükmün 498 497 496 495 . 97/831 ( YKD.D. 6. S. tacirler arasında sözleşme faizi ile temerrüt faizinin sözleşme serbestisi içinde belirlenmesinin BK’nun 19/1 maddesine uygun olacağı. faiz oranının haklı görülmeyecek bir oranda yükseltilmesi hakkın kötüye kullanılması niteliğini taşır498. 89 ). 91 vd. Bankalar Müşterileri Aleyhine tek Taraflı Olarak Değiştirebilirler mi ?. s.1996 t.1997 t E. Bankaların kredi açma sözleşmelerinde tek yanlı faiz artırma yetkileri hakkındaki hükümler Yargıtay kararlarında ve doktrinde çoğunlukla geçerli kabul edilmektedir. Yarg. müşteri MK m. Haziran 1997. s. İsmet.248 ) ( www. İsmail.tr ). İstanbul 1994. 1994.166 Bankanın faiz artırma yetkisinin bulunmadığını kabul eden görüşlere göre. Ocak 1995. Ancak bir tarafın iradesine bırakılan yetkinin kullanılmasında doğruluk ve dürüstlük kuralları içinde davranılması da uyulması gereken yasanın bir emredici hükmüdür ( M. Ahlaka Aykırılıktan Dolayı Batıl Olduğu Konusunda Etüd. Bankalar ile Kredi Müşterileri Arasında Düzenlenen Kredi Sözleşmesindeki Faiz Oranı Miktarını. Bu kuralın sonucu olarak bankanın fahiş bir kazanç amacı ile faiz oranını tek taraflı arttırma yetkisine dayanarak haklı görülemeyecek bir orana yükseltmesi. söz konusu kayıtlar TMK m 23/2 ve BK m. C. Yargıtay söz konusu kararlarında. 19 ve 20 hükümlerince kişilik haklarına ve ahlaka aykırı ve batıldır495. H. 1. 88.

cari giderleri ve uygun bir karın da ilavesi ile bulunacak oranda saptayacaktır. sözleşmedeki anılan bu hükmün uygulanmasında kredi müşterisinin M. BGH NJW 1986 1803.K. s. 70 ). Bulunacak bu oranın bir veya birkaç misli fazlası ile faizin tespit edilmesi ve uygulanması haklı görülemez.167 BGB § 315’den faydalanarak aynı sonuca varılmaktadır.K. 29. 22.'nun 19. H. Yarg. Faiz oranını belirleme yetkisini kullanırken banka. s. kredi sözleşmesi.gov. 963 ). 23.kazanci.D. kredi müşterisinin. s. s. 19. Kredi açma sözleşmesine dayanarak bankanın hak etmediği bir yararı sağlaması hukuken himaye edilemez.D. 147/432 sayılı kararı ( REİSOĞLU. artan faiz oranlarının uygulanacağı davacının kabulünde olduğundan bu durum B. s. Bu kuralın sonucu olarak bankanın fahiş kazanç amacı ile faiz oranını tek yanlı artırma yetkisine dayanarak haklı görülmeyecek bir orana yükseltmesi. HUBNER. bununla birlikte faiz artırımı halinde müşteriye sözleşmeyi fesih imkanı da tanınmalıdır499. Bu artış borcun artmasına yol açacak bir uygulamadır. German Banking Law. Kredi açma sözleşmelerinde tek yanlı faiz artırma yetkisi kural olarak hukuka uygun olmakla birlikte bu durumun kredi alana ihbar edilmesine lüzum olmadığına dair kayıtlar objektif iyiniyet kurallarına aykırıdır.yargitay. maddesine göre.96/2976.'nun 2.K. 96/3416 K. 97/831 ( YKD. maddelerine aykırılık teşkil etmez. maddesinin uyulması gereken emredici bir hükmüdür. ATAMER. 1114 ) Davacı. kredi alanın durumu değerlendirmesini ve şartlar uygun değilse sözleşmeyi sona erdirmesini sağlar500. 4. 19.1804. 93/10147 94/10028 sayılı kararı ( KOSTAKOĞLU. H. M. Yarg. maddelerinin korunmasında bulunduğunun kabulü gerekir. 41. uygulanmasında.” ( www. yeni oranın kredi borçlusuna duyurulmasının gereksizliği anlamında yorumlanamaz. Haziran 1997. S. hakkın suiistimalini oluşturacağından. 7 Temmuz 1996. 26.D. s. C. maddesinin korumasında bulunduğunun kabulü gerekir. Yargıtay başka bir kararında ise faiz artışının kredi alana tebliğ edilmeksizin geçerli olacağını kabul etmiştir. Yarg. Şerh.1997 t E. İhbar. s.2. M.1994 t. Ancak Sözleşmenin bu maddesi ile davalı bankanın iradesine bırakılan faiz oranını artırma ile ilgili yetkinin kullanılmasında doğruluk ve dürüstlük kuralları içinde davranılması. 249. S. Taraflardan birini edimi tek taraflı olarak belirleme yetkisinin olması halinde bunu ancak hakkaniyete uygun olarak kullanabileceğini ifade eden bu hüküm uyarınca mahkemeler faiz intibak hükümlerinin uygulanmasını denetlemektedirler. H. ve 20. 215. H. 159.K.com. N. 6. 778 ) 500 499 .tr ) Yarg.D. C. 96/6 . kısa sürelerle faiz oranının artırılarak 250'ye çıkarıldığını bu oranın fahiş olduğunu bu nedenle uygulanamayacağını da ileri sürmüştür.’nun 2. Bir başka deyişle. Bankanın ihbarda bulunmaksızın faiz oranını arttırabileceğine ilişkin sözleşme hükmü.10. 11. 19. BATTAL.1996 t. ( YKD.01. ve 3.'nun 2. bankanın kendisine duyulan güvene aykırı davranışı bulunup bulunmadığının saptanması gerekir. Davacı ile davalı banka arasında imzalanan kredi sözleşmesinin 6. ( www. kredi olarak verdiği paranın bankaya olan maliyetini.tr ) NUISSL. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.

KAYAR. KOSTAKOĞLU.1993 t. Faiz artışı geçmişe dönük olarak uygulanamaz. Önceden kredi almış kişilerin. 24. 150. 11. 18.1994 t. 501 KOSTAKOĞLU. Yarg. H. Kullandırılan kredi dönemi içinde arttırılan faiz oranlarının artış kararından ileriye yönelik olarak uygulanması lazımdır. H.10. Kredinin söz konusu ilandan önce açıldığı kişilere genel tebligat hükümlerine göre bildirim yapılacaktır. 502 503 504 505 506 .12.kazanci. 9676/9893 sayılı kararı ( REİSOĞLU.tr ).com. H. 215. Faiz oranının geçmişe etkili olarak artırılmasına imkân sağlayan yetki şartının geçerliliği doktrinde haklı olarak eleştirilmiştir. Yargıtay bir kararında faiz oranının geçmişe etkili olarak artırılmasını ve ödenmiş taksitlerin faizlerinin yükseltilmesini sağlayan hükmü geçerli saymış503. Mevduat ve Kredi Faiz Oranları Hakkında 2002/3707 sayılı Bakanlar Kurulu kararında belirlenecek faiz oranlarının banka şubelerinde halkın göreceği şekilde ilan edileceği öngörülmektedir ( m. Bunun aksine olarak faiz artışına dair kararın tarihinden önceki kredi kullanım dönemine uygulanması sözleşmedeki yetkiye dayanmış olsa dahi iyiniyet kuralları ile bağdaşmaz506.D 28. 11. ) BATTAL. 779. Yarg.D. artan faiz oranlarını banka panolarından öğrenmesini istemek pratik olmadığı gibi hukuka da aykırıdır502.D. 86/2945–3631 sayılı kararı (www.1994 t. s. N.1994/9893 sayılı karar. 1993/9674. H. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. s. s.1986 t. bu karar bankaların iç işleyişi ile ilgilidir. Kullandırılan krediye yeni faiz oranının uygulanması ile artan borca tahammül edemeyecek olan borçlunun hesabını kapatmasına imkân verilmesi iyi niyetli bir ticari işletmeden beklenen davranıştır. NUISSL.. Şerh.149. 249. s. 24. 90. 19. ihbar edilmeksizin artan kredi faizinin borca uzun bir süre uygulanması haklı görülemez501.D.6. 19. Kredi borçlusunun haberdar edilmesi iyiniyet kurallarının bir gereğidir. başka bir kararında ise bu şekildeki hükmü geçerli olarak kabul etmemiştir504.10. s. 93/4382 94/1549 Yarg.168 sözleşme koşullarını ağırlaşmasına neden olacaktır. 4 ). ancak ödenmiş bir taksit için yeni durum ve uyarlama ihtiyacı söz konusu olamaz505. bu yetki kredi alanın öngörmediği ve bekleyemeyeceği sonuçların oluşmasına yol açabilecek sözleşmeyi yeni duruma uyarlama yetkisi olarak görülmektedir. Yarg.

Temerrüt faizinin tespitine yönelik olarak akdi faize benzer hükümler için objektif iyiniyet kurallarına uygun bir artış hukuken geçerli olacaktır509.3. 97/5982–9028. 99/7929 K.kazanci. Bu durumda da MK m. s. Ancak bu yetki MK m.tr ) Yarg. bankalara kredi açma sözleşmeleri kapsamında tek taraflı faiz artırımı yetkisi veren hükümler geçerlidir.12. Ancak ihbar ile hesap kapatma tarihi arasında yeni faiz oranı uygulanabilecektir507.2. ( www.12. HD 26.4. 2000/1771. 97/8216–98/1137. 99/3468–99/4115. Kredi açma sözleşmelerinde temerrüt faizinin.com. German Banking Law. 6.1997 t. 20. 19. 15. 4. III) Banka Kayıtlarının Geçerliliği ile İlgili Hükümler Müşteri ile banka arasında çıkan ihtilaflarda banka kayıtlarının kesin delil olacağına ilişkin genel işlem şartları arasında yer alan hükümler sınırlandırıcı delil sözleşmesi niteliğindedir.1999 t. 17.11. N.2000 t. s.3. 358. H. 11.4.tr ).10. 13. banka fahiş kazanç amacı ile faizi haklı görülemeyecek derecede aşırı bir orana yükseltemez.2000 t. 2000/2904. 97/4228–9181 sayılı kararları ( www. KOCAMAN. HD. E. 19.1998 t. 23. 1119.5. 99/8001 K. s. 24. 159.com. kredi açma sözleşmesi sözleşmelerinde de bu tür sınırlandırıcı hükümler yer alabilir510.10. HUBNER. Yarg. Yargıtay ve doktrin tarafından genel olarak benimsenen görüşe göre. E. 23.169 Sonuç olarak. E.6.2000 t. NUISSL. 19.1994 t. 98/1073–3465. İkinci sonuç olarak.1997 t. kredi faizine belli bir oran eklenerek tespitine dair hükümler yer almaktadır. 217. 1993/10147-1994/10028 . 97/7790–98/2182. 1118. 2000/883 K.1997 t. 23.kazanci. Bankanın faiz artış yetkisine dayanarak uyguladığı temerrüt faizi oranının da haksız ve fahiş kazanç amaçlı olmaması lazımdır508. 2 hükmünce dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağının sınırları ve denetimi içinde kullanılabilecektir. 2’deki dürüstlük kuralının ve hakkın kötüye kullanılması yasağının sağladığı denetim geçerli olacaktır. .1998 t. Hakkın kötüye kullanılması yasağının denetimi sonucu. 97/8187–10988.D.1997 t. 97/6740/-10954. s. Yarg. kredi veren banka faiz artırımını kredi alana ihbar ederek onun bu artırımı kabul etmemesi halinde hesabı kapatmasına imkân tanımak zorundadır.1998 t. 2000/2791. 510 509 TEKİNALP. Delil sözleşmelerine ait hükümler HUMK 507 508 KOCAMAN.

Delil sözleşmeleriyle sadece banka kayıtlarının geçerliliğinin kararlaştırılmış olması halinde bu sözleşme hükmünün hesap yada kredi alacaklısının elindeki makbuz ve diğer belgelerin ispat fonksiyonu görmesini engelleyecek nitelikte olmadığı yani sınırlandırıcı delil sözleşmesi niteliğinde olmadığı ancak iddianın karşı taraftan sadır olan belgeyle ispatlanması kuralına istisna oluşturmaya yönelik genişletici ve kolaylaştırıcı bir delil sözleşmesi olarak geçerliliğini koruyacağı yönündedir. 83/1021–1228 sayılı kararı. KURU. Banka kayıtlarının tek yanlı delil olacağına ilişkin hüküm ancak kayıtların doğru ve isabetli tutulması halinde mümkündür513. Delil sözleşmesi yardımıyla ispat yükü ağırlaştırılabileceği gibi kolaylaştırılabilir de. Yarg. bu imkanlar içinde bankalar tarafından en çok kullanılan şekil sınırlandırıcı delil sözleşmeleridir. s. Münhasır delil sözleşmeleri de denilen şekildir ve bir hususun yalnızca belli bir delille ispat edileceği kararlaştırılabilir511. Bankalar ticari defterlerini bilgisayar yardımı ile tutmaktadırlar.D. tüm şartlar gerçekleşmiş olmasına rağmen sadece banka kayıtlarının delil olarak kullanılması kötüye kullanılabilir. Bankanın kendi kayıtları ile kendi alacağını ispat etmesi Yargıtay tarafından mümkün görülmektedir. Banka kayıtlarının tek yanlı delil olarak kullanılması bankaların güven kuruluşu olmalarının sonucudur 511 512 513 BATTAL.1981 t 799/2280. bu durum ticari defterlerle ispat sistemine yakındır. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. ( BATTAL.5. H. bu kayıtların delil olarak kullanılabilmesi için ise kanuni tasdik şartlarına uygun defterlere ve yetkililerce imzalanmış belgelere aktarılması lazımdır. s.170 287/2 maddesine göre genellikle geçerli olarak kabul edilmektedir.02. 1979. s. Yarg. Yargıtay. 21. sözleşmede sadece banka kayıtlarının delil olarak geçerli olacağının kararlaştırılmış olmasının usul hukukunun delillere ilişkin hükümlerini ortadan kaldırmayacağını kabul etmektedir512. s.D. 8. H. . 4109/3982. 11. 11.1981 t. Delil sözleşmelerinin hangi hukuki ilişki için geçerli olduğu ve ne tür delillerin kullanılabileceği belirtilmelidir.9. Kayıtlarla ilgili tüm bu tedbirlere rağmen müşterileri suiistimallerden tam olarak korumak mümkün değildir.91. 89 ) BATTAL.1983 t. 88. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 25.

93.1994 t. 15. 99/1 maddesine aykırı ve hukuken geçersizdir. bu durumda dahi alacaklı. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. H. Bankaların faaliyetleri B. Bu ihtimalde ise hâkimin bu anlaşmayı geçersiz sayma ihtimali yoktur.K.K’nun 100/3 maddesi hükmünce hafif kusur hali için geçerli olacaktır.K.6. hâkimin müdahalesini sağlayarak bankayı hafif kusurdan da sorumlu tutabilir.G. 4625/5043.’nun 99/2 ve 100/3 maddelerinde sayılan hükümet tarafından imtiyaz suretiyle verilen bir sanatın icrası kapsamında sayılmakta ve bu hükümlerin bankalara uygulanacağı kabul edilmektedir. 11.171 ve bunun sonucu olarak müşterinin de banka kayıtlarına dayanması imkânı oluşmaktadır514.D. IV) Sorumsuzluk Kayıtları. banka görevlilerinin. Kredi açma sözleşmesinde banka. TTK’nun 20/2 maddesince tüm işlemlerinde basiretli tacir gibi hareket etmek zorundadırlar bu sebeple B. Bankaların Hukuki Sorumluluğu 162 ) .’nun 99/2 hükmünce ancak bankanın hafif kusuru için geçerli olacaktır. bu anlaşma da B. Yargıtay’a göre de bankalar özel yasaları uyarınca kuruluşları Bakanlar Kurulunun iznine tabi ve imtiyaz suretiyle verilen bir işi yapan kuruluşlardır.K. yöneticilerinin. hile ve ağır kusurları sonucu kredi alana verilecek zararlardan bankanın sorumlu tutulamayacağına ilişkin sözleşmede yer alan hüküm BK. müstahdemlerinin borcu ifa sırasında verdikleri zararlardan sorumlu olmayacağını kararlaştırabilir. Bankaların hafif kusur sebebiyle doğacak sorumluluktan kurtulmalarını sağlayan hükümleri 99/1 maddesine göre geçersiz saymakta ve hâkimin takdir yetkisini bankalar yönünden 514 515 BATTAL. 26. H.11. Taraflar arasındaki dengesizliğin süreklilik göstermesi sebebiyle Yargıtay geçersizliği genel bir kural haline getirme eğilimi içindedir. 11–178/398 sayılı kararları ( BATTAL.1981 t. s. Yarg.’nun 99/2 hükmünce hafif kusurlarından bile sorumlu olabilirler515. sözleşmenin ifası sırasında verdiği zararlardan sorumlu olmayacağını kararlaştırmışsa bu anlaşma B. Kredi açma sözleşmesinde. Yarg. Banka kendisinin ve dolayısıyla temsil organının.K.

Gayrimenkul rehnine ilişkin sözleşme ancak resmi şekilde yapılırsa geçerli olur. Yarg. 163. Kredi açma sözleşmesine kefalet ile ilgili konulacak kanunun yukarıda belirtilen emredici kurallarına aykırı hükümler ve kefilin bu konudaki itiraz imkânlarını sınırlayan hükümler geçersizdir. 821/9243 sayılı kararı. s. Yasanın belirlediği şekil dışında ipotek sözleşmeleri yapılmasını öngören sözleşme hükümleri hukuken geçersizdir. V) Teminatlar Hakkındaki Kayıtlar. . Bir alacaklı lehine borçlunun ileride doğabilecek bütün alacakları için rehin hakkı kurulması irade özgürlüğünün aşırı derecede BATTAL.’nun 771.D.1996 t. 517 518 516 KOSTAKOĞLU. maddesi hükmünce belirlenmiştir. Eğer kefalet kredi açma sözleşmesinden ayrı bir şekilde yapılmamışsa aynı sözleşme içerisinde yer alıyorsa kredi açma sözleşmesi kefil tarafından da imzalanmalıdır. bu hükme göre gayrimenkul rehni tapu siciline kayıt ile tesis olunur. KOSTAKOĞLU.10. H. s. Kredi açma sözleşmesinde kredi miktarının ve veya bir limitin bulunmadığı hallerde kefalet sorumluluğu oluşmaz518. Kredi açma sözleşmesi ile kefaletin ayrı bir sözleşme ile yapılması halinde kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalıdır ( B. s.12. Kredi sözleşmelerinin teminatı olarak verilen gayrimenkul ipoteğinin şekli TMK. 189. 484/1 ). 45. 19. Bu durumda kefil için ayrıca sorumluluk limiti kararlaştırılmamışsa. Bu sözleşmede kefilin sorumluluğu bir limit içerisinde gösterilmelidir. 1992/8306. Teminatın menkul rehni olması halinde şarta bağlı ve ileride doğacak alacakların bu şekilde teminat altına alınması mümkünse de bu alacakların belirlenebilir olması lazımdır. 189. kefalet sorumluluğu kredi sözleşmesinde yazılı olan miktarla sınırlıdır517. s.172 sınırlamakta ve bankaların hafif kusurdan sorumsuzluk kayıtlarının geçersizliğini kural haline getirmeyi benimsemektedir516. Kredi açma sözleşmelerinde ipotek sözleşmesinin veya kefalet sözleşmesinin şekli ve şartları ile ilgili hükümler yer almaktadır. 18. KAPLAN.D. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.1993 t. H. 6. 19.K. Yarg.

Takip hukuku ile ilgili olarak kararlaştırılan vekalet ücretine bakılmaksızın. Yarg.gov. H. mevduat ve bloke hesapları. Ancak uyuşmazlığın mahkemeye intikal etmesi üzerine vekille temsil edilecek olan banka yararına hükmedilecek vekalet ücretinin miktar ve oranına ilişkin sözleşmeye konulacak hükümlerin geçersiz sayılması gerekmez. 19. icra memuru tarafından avukatlık ücret tarifesine göre hesaplama yapılır.D. icra müdürlüğünce cezaevi harcı yükümlüsünün alacaklı olduğu resen dikkate 519 520 521 522 523 OĞUZMAN/SELİÇİ. 26. s. 751 ALICA. rehin olarak gösterilmiş malları İcra İflas Kanunu hükümleri dışında kendisinin belirleyeceği şekil ve şartlarda özel olarak satma yetkisi verilmektedir. teminat mektupları için rehin hakkına sahip olduğu şeklindeki hükümler de diğer teminatlar için söz konusu olan sınırlama ve belirlilik gibi yönlerden geçersizliğe tabi olabilecektir520.yargitay.tr ) Yarg.D. İcra takiplerinde alacaklı yararına yapılan tahsilâtlardan alının cezaevi harcı alacaklının yükümlülüğündedir.1994 t. kredi veren bankada mevcut veya olabilecek alacakları.173 sınırlandırdığı ve kişilik haklarını ihlal ettiği kabul edilerek geçersiz kabul edilmektedir519. mahkemece sözleşmedeki taraf iradelerine uygun miktar ve oranda vekalet ücretine hükmedilmelidir523.1. aksine bir yasal düzenleme olmadığından.522. 293. sayılı kararı ( www. . İstanbul 2002. 1992/4340–1993/384. 1992/11451–1993/5697 sayılı kararı. 19. s. Bu harcın taraflarca sözleşmeye konulacak bir hükümle yükümlüsü değiştirilemez. TEKİNALP. Kredi açma sözleşmelerinde bankaya.9. 22. Sözleşmede avukatlık ücret tarifesinin altında veya üzerinde kararlaştırılmış vekalet ücreti taraflardan birinin yararı düşünülmeksizin geçersizdir. H. Bu tür hükümler genel olarak geçerli kabul edilmektedir521. VI) Takip Hukuku ve Zamanaşımı Kayıtları.1993 t. 126. icra müdürlüğünce dikkate alınamaz. Eşya Hukuku. Kredi açma sözleşmelerinde bankanın yapacağı icra takiplerinde uygulanacak vekâlet ücreti oranlarının avukatlık asgari ücret tarifesindeki oranları aşan miktarı geçersizdir. Kredi alanın. s.

D.K.10. ve 126. s . 19. B. B. maddelerinde tespit edilen zamanaşımı süreleri sözleşme ile uzatılamaz. 13. bu konuda aksine sözleşme hükümlerine dayanan takip taleplerinin dikkate alınmaması lazımdır524.’nun 139/1 maddesine göre önceden zamanaşımından feragat geçersizdir. maddesine göre aynı kanunun 125.3.1992 t. Bu emredici hükümler sebebiyle kredi sözleşmelerine bu yönde konulacak hükümler geçersiz ve yok sayılacaktır525. . 1. Kredi açma sözleşmelerinde banka alacağı yönünden zamanaşımının işlemeyeceğine veya kredi borçlusunun zamanaşımı definde bulunmayacağına ilişkin hükümler konulmaktadır.188 ) 525 524 KOSTAKOĞLU. kısaltılamaz veya ortadan kaldırılamaz. 1993/1710-1994/1851. Yarg. s. H.K’nun 127. 1992/13327-5011 sayılı kararları ( KOSTAKOĞLU.1994 t. 189.174 alınmalıdır.

N. Kreditrecht. dönme beyanı gibi tek taraflı yenilik doğurucu işlemleriyle sona erdirilir526. Müşteri. bankaya olan iade ve tazmin borcu ile bankadan alacaklı olduğu tutarların takas edilmesini talep edebilir. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturmaktadır ve sözleşme kapsamındaki borçların ifasına başlanmışsa. 333. HEERMANN. Kredi açma sözleşmesi sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona ererse de müşterinin kredi kullanmaya devam etmesi bankanın bunu kabul etmesi ve yeni teminatlar alması zımni olarak sürenin uzatılmış olduğu anlamına gelir ve bankaya feshi ihbar konusunda ek yükümlülükler getirebilir527. II) Sözleşme Süresinin Dolması Kredi açma sözleşmesi kapsamında münferit kredi işlemlerine dayanarak verilen krediler için iade zamanı sözleşme kuruluşunda veya bu işlemler yapılırken belirlenebilir. 526 527 STAUDER. s. bu durumda eğer kredi alanın karşı alacağı yeterli ise borçlar ve kredi ilişkisi sona erer. HOPT/MÜLBERT. fesih. 256 . Taraflar arasında kredinin iadesi konusunda vade açıkça kararlaştırılmış ise sözleşmenin feshi ve iade için ayrıca bir ihbara ve süre verilmesine lüzum yoktur. tarafların anlaşması akdi ilişkiyi ileriye etkili olarak “ex nunc” sona erdirir.175 § 10) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ I) Tarafların Anlaşması Kredi açma sözleşmesi tarafların karşılıklı anlaşması yoluyla sona erdirilebilir. s. 145. Kredi açma sözleşmesinin iki tarafın karşılıklı rızası ile sona erdirilmesi istisnai bir durumdur. güven temeline dayanan kredi açma sözleşmesi genelde bu güvenin sarsılması hallerinde tarafların.

banka ile müşteri arasındaki temel ilişkinin süre bitimiyle ortadan kalkmasından etkilenmezler529. bu tür münferit krediler banka ile üçüncü şahıs arasındadır. 224. bunun sonucu olarak ta kredi açma sözleşmesinin süresinin bitmiş olması. N. Bununla birlikte sonradan şartların değişmesi. 224. faiz oranlarının artması gibi sebeplerle banka yeniden kredi vermekten kaçınabilir. münferit işlem sırasında da belirlenebilir. 637. s. N. Münferit işlem için süre belirlenmemişse nakdi kredilerde karz sözleşmesinin sona ermesine ilişkin hükümler münferit işleme uygulanır ve kredi açma sözleşmesi ile karışması önlenmiş olur. CANARIS. age. bu prensibe göre özellikle sona erme bakımından ifa aşamasına girmiş münferit işlem ile kredi açma sözleşmesi temel olarak birbirinden ayrılmıştır. 332. Kredi açma sözleşmesine bağlı sona erme yerine münferit işleme tercihen kendi yürürlük süresi uygulanacaktır. N. vadelerin uzun olması. 253. N. Bazı hallerde münferit işlemin süresi biterken kredi açma sözleşmesi devam edebilir. aksi kararlaştırılmamışsa mevcut kredi işlemleri bundan etkilenmez528. Ayrılık prensibi para ödünçleri için de uygulanır. 528 529 530 531 CANARIS. CANARIS. N. .176 Kredi açma sözleşmesinin süre bitimi sebebiyle sona ermesi ileriye etkilidir ve bankanın gelecekteki kredi temin borcunu ortadan kaldırır. N. 637. bu durumlarda kredi açma sözleşmesi sona ermesine rağmen münferit işlemler kendi sürelerine bağlı olarak devam edeceklerdir531. HEERMANN. 636. 332. 253. NUISSL. Kreditrecht. İleriye etkili sona erme özellikle aval. N. N. HEERMANN. vade tarihi kredinin belirli bir işte. kabul ve banka garantileri gibi teminat içeren kredi işlemlerinde tam olarak geçerlidir. bu durumda müşteri krediyi geri öder ve ihtiyacı varsa tekrar çekebilir. dönerli kredi imkanının düzenlenmemiş olması. HOPT/MÜLBERT. Ayrılık prensibinin uygulama alanı bulacağı bu tür işlemlerde bu krediler. Bazı hallerde kredi açma sözleşmesi sona ermesine rağmen münferit krediler devam edebilir. Yürürlük süresi sözleşmede kararlaştırılmış olabileceği gibi. NUISSL. belirli bir amaç için kullanılmasına göre belirlenmiş olabilir. 637. münferit ilişkinin aniden sonlandırılması gibi bir ihtimali ortadan kaldırır530. CANARIS. s. HOPT/MÜLBERT.

284. s. Kredi açma sözleşmesinde karşılıklı güven ilişkisi ve tarafların kişisel özellikleri önem taşır. 371). . Bu durumda kredi alanın ölümü ve fiil ehliyetini kaybı halinde sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kredi açma sözleşmesinin sona ereceği kabul edilmelidir. 143 ve orada anılan yazarlar. CANARIS. kredinin birden fazla kişinin lehine açılması halinde ise bunlardan birinin ölümü halinde hayatta kalanların krediyi alacağı sözleşmede kararlaştırılabilir. kredi alanın şahsını ve kişisel özelliklerini dikkate alarak onunla kredi ilişkisine girer. s. bu tüzel kişiliğin sona ermesi de gerçek kişinin ölümü gibi kredi açma sözleşmesinin sona ermesine sebep olacaktır. 82 ). 347/1-2). HEERMANN. Kredi alanın ölümü ve fiil ehliyetini kaybetmesi sonucu kredi sözleşmesinin kural olarak sona ereceği kabul edilmektedir532. adi şirket sözleşmesinde ortaklardan birinin ölümü (BK m. Kredi Açma Sözleşmesi. Kreditrecht. 147. ALICA. HOPT/MÜLBERT. sözleşme iş görme edimlerini içermektedir. iflas kredi açma sözleşmesinin kendiliğinden sona ermesine sebep olmaz ancak bu durumda güven ilişkisi bozulacağından bankanın kredi kullandırmaktan kaçınma ve sözleşmeyi haklı sebeple fesih imkânı vardır534. Kredi alanın iflası durumda hakkı tehlikeye giren banka borcunu genel hükümlere göre yerine getirmekten kaçınabilir ve sözleşmenin feshini isteyebilir ( BK m. vekalet sözleşmesinde taraflardan birinin ölümü. fiil ehliyetini kaybı veya iflası halinde sözleşmenin sona ereceği kabul edilmiştir. 310 ( BGB § 490 ) YÜKSEL. Kredi alanın tüzel kişilik olması halinde. Borçlar Kanunu’nda.177 III) Kredi Alanın Ölümü ve Tarafların İflası Kredi açma sözleşmesinde banka. hizmet sözleşmesinde işçinin ölümü ve işverenin şahsının önemli olduğu hallerde onun ölümü (BK m. 331. istisna sözleşmesinde müteahhidin ölüm ve aciz hali (BK m. bu sebeple vekalet sözleşmesindeki hükümler kıyasen uygulanabilir. s. 657. 165. aynı esas kredi açma sözleşmesine kıyasen daha geniş bir koruma sağlayarak BK m. N. Kredi alanın iflasını kendiliğinden sona erme sebebi sayan yazarlar varsa da533. s. 533 534 532 STAUDER. N. Bununla birlikte kredi alanın ölümü halinde kredinin mirasçılara ödenebileceği. 283. 535/2-3).

Kreditrecht. Bu durumda banka yerine iflas idaresi İİK m. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. Kredi Açma Sözleşmesi. N. GUGGENHEIM. s. CANARIS. HEERMANN. Bu zaten işlemin amacından ve konusundan da ortaya çıkan ve kredi müşterisini sözleşme süresince güvenceye alan açık bir durumdur537. 535 536 537 YÜKSEL. . N. 644. 285. 103. s. 143. HOPT/MÜLBERT. İflastan önce gerçekleşmiş münferit kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin iflas sebebi ile sona erdirilmesinden etkilenmezler. IV) Belirsiz Süreli Sözleşmenin Olağan Feshi Kredi açma sözleşmesinde taraflar sözleşmenin sona erme zamanını belirlememişlerse veya kredi belli bir proje veya faaliyetin finansmanı için verilip onun süresi ile sınırlı kurulmamışsa sözleşme belirsiz sürelidir. kendiliğinden kredi açma sözleşmesinin sona ermesine sebep olmaz. 284. Kreditrecht. kredi kullandırma borcunun ifasını imkânsızlaştırmadığı sürece. ayrılık prensibine göre devam ederler ancak kredi açma sözleşmesinin feshi daha fazla kredi temini borcunu ortadan kaldırır536. 333.178 hükmünde karz sebebiyle tekrar edilmiştir535.1/87. HOPT/MÜLBERT. 198 hükmünce sözleşmeye devam ettiği müddetçe kredi açma sözleşmesine dayanan kredi ilişkisi de devam edecektir. s. N. Belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde taraflardan her birine. Kredi açma sözleşmesinin belirsiz süreli olarak kurulmuşsa sözleşmede borca aykırılık veya sona erdirme için başka bir haklı sebebin bulunmaması halinde taraflar ancak olağan fesih yoluyla sözleşmeyi sona erdirebileceklerdir. Açık vade veya belli şartların gerçekleşmesine bağlı olarak iade zamanının tespit edilmiş olduğu hallerde bu özel düzenlemelerin şartları gerçekleşmeden olağan fesih mümkün olmaz. tek taraflı irade beyanıyla uygun süre vererek bu ilişkiyi ileriye etkili sona erdirme imkanı tanınmıştır538. Kredi veren bankanın iflası. bu durumda sözleşmenin kendi bitim süresi vardır ve olağan fesih imkânı kredi açma sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa ortadan kalkar. 111 vd. 538 SELİÇİ.

44. Söz konusu madde uyarınca taraflar iade borcunun istenildiği zamanda muacceliyet zamanının geleceğini kararlaştırabilirler ancak bu hüküm genel işlem şartları içinde değil bireysel anlaşma konusu olmuşsa geçerli sayılabilecektir540. Kredi Sözleşmeleri. fesih sürelerinin amacının karşı tarafın kendisini sözleşmenin bitimine hazırlaması olduğundan her zaman için makul bir sürenin verilmesinin uygun olacağını belirtmektedir542. sözleşme güven ilişkisinin bozulduğu hallerde mehil dahi vermeden sözleşmeyi feshedebileceklerdir543.179 Bir kısım yazar. 348 542 543 ARSLANLI. Ölüm ve fiil ehliyetinin kaybı haklı sebeptir TTK m. s. Para ödüncü. bu durumda BGB § 489 üç aylık süre geçerli olacaktır. 96/2 hükmünce fesih hakkını kullanacak bu durumda bir kısım yazara göre ihbarın karşı tarafa ulaştığı anda fesih hüküm ifade edecektir541.97 hükmünce bu durumda on gün önceden feshin ihbarı gereklidir. STAUDER. Kredi Sözleşmeleri. Açık ve örtülü şekilde bir süre sözleşmeden tespit edilemiyorsa veya önümüzdeki hafta veya aylarda şeklinde belirsiz bir iade süresi varsa. 147. s. Belirli süreli bir cari hesap sözleşmesinin varlığı halinde ise ancak haklı nedenle fesih mümkün olacaktır. Kredi Açma Sözleşmesi. ifası nakdi kredi verilmesi şeklinde gerçekleşen kredi açma sözleşmelerinde açık şekilde bir iade zamanı belirlenmemiş veya en kısa zamanda iade şart edilmiş ise karz sözleşmelerindeki iade ile ilgili şartlar ve sürenin uygulama alanı bulabileceğini belirtmektedir 539 . 43 540 541 539 ATAMER. Taraflar arasındaki ilişkiye karz sözleşmesinin hükümlerinin kıyasen uygulanabileceği hallerde BK m. ARKAN. s. Yaşar. 1998. 312 uyarınca 6 haftalık bir fesih öneline bağlı kalınarak fesih imkânı kullanılabilecektir. . cari hesap sözleşmesi ise ifa şeklini belirleyen ek bir sözleşme olarak kredi açma sözleşmesinin içeriğine dahil edilebilmektedir. s. Arslanlı ise. s. s. Ticaret Hukuku. ATAMER. Banka ile müşteri arasında cari hesap sözleşmesinin varlığı kabul edilebilirse bu durumda iki tarafta TTK m. 1968. Ticari İşletme Hukuku. s. 590 ( ATAMER. KARAYALÇIN. teminat veya hizmet edimi içeren sözleşmelerin edimleri kredi açma sözleşmesinin konusunu ve ifa şeklini oluşturabilmekte. Sabih. 43 . ancak tüm bu sözleşmeler kredi YÜKSEL. s. 157. Taraflar arasındaki ilişkiye vekalet sözleşmesinin hükümleri uygulanırsa. 240 ATAMER. Kredi Sözleşmeleri. Kredi Sözleşmeleri. Ankara.43 ten naklen).

N. s. ifa şekilleri. 312 ye göre belirlenebilir. HOPT/MÜLBERT. s. Kredi açma sözleşmesi bağlı olarak kullandırılmış para ödünçlerinin durumu öncelikle çerçeve sözleşmenin unsurlarına ve eğer kredi açma sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa BK m. GUGGENHEIM. Bu nedenle sözleşmenin sona erdirilmesi kredi alana başka şekilde ekonomik imkan sağlamaya imkan verecek bir feshi ihbar süresine bağlı tutulmalıdır. Kreditrecht. 17. 102. 526 N. bunların sona ermeleri hakkındaki şartların sözleşmeye doğrudan uygulanabilmesine imkan vermez. Feshi ihbar süresinin hakkaniyete uygun olup olmadığı her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.180 açma sözleşmesinin yapısından. Kredi açma sözleşmesindeki sorun ödüncün feshi ve iadesi değil. Münferit kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet ederler ve edim bağlılığı sebebiyle ona bağlılıkları devam eder. N. Kredi açma sözleşmesinin sona erdirilmesi için lüzumlu ihbar süresi her somut sözleşme ilişkisinde farklı uzunlukta olabilir. s. Para ödüncünün olağan fesihle sona ermesine ilişkin BK m. garanti ve vekalet sözleşmesi niteliği gösterebilen münferit işlemlerin kredi açma sözleşmesi kapsamında varlığı. 544 . kredinin amacı. 333. ilişkinin süresi. çerçeve ilişkinin durumu ve ona dayanarak daha sonra münferit kredi işlemleri yapma yükümünden kurtulma imkanıdır544. niteliği farklıdır ve sona erme ile ilgili açık kalan hususlar ödünçle örtüşmemektedir. Feshi ihbar süreleri saptanırken. Yan sözleşme niteliğindeki cari hesap sözleşmesinin ve belli şekillerde ödünç. yükümlülüklerin kapsamı. Kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturan münferit işlem genelde para ödüncüdür ancak çerçeve nitelikli sözleşmenin içeriği. taahhütlere girilmiş olabilir. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliğini. Kredi açma sözleşmesine güvenerek önemli yatırımlar yapılmış. sözleşmeye dayanarak yapılan işlerin. 312 ( BGB § 489 ) hükmü kredi açma sözleşmesi kapsamındaki münferit ödünç işleminin feshi için ancak kıyasen uygulanabilir. HEERMANN. 645. 264. kullanım alanı her ilişkide farklı özellikler gösterebilir. hukuki niteliğinden ayrıdır. Feshi ihbar süreleri konusunda taraflar anlaşamazlarsa bu süreleri hakim hakkaniyete göre belirleyecektir. amacı. LOMBARDINI. sona ermeleri farklılık gösterir. kredi alanın yaptığı yatırımların büyüklüğü ve yeni kredi CANARIS.

fesih beyanında bulunan YÜKSEL. 147. Bütün bunlara rağmen müşteri kredi açma sözleşmesinde özel yükümlülük altına girdiği hallerde olağan fesih imkânından yararlanabilecektir547. 546 547 548 549 545 SELİÇİ. Haklı sebep. 158. s. Kredi açma sözleşmesinde de taraflardan biri haklı nedenlerin ortaya çıkması halinde belirli veya belirsiz sözleşmeyi önelsiz olarak derhal feshedebilir. s. Haklı nedenle fesih imkânı kanunda düzenlenmiş olan sürekli borç ilişkisi oluşturan sözleşmeler yanında atipik nitelikteki sürekli borç ilişkileri bakımından da MK m. 344 bu düzenlemelere örnek oluşturmaktadır. . 150. CANARIS. Hazır bulundurma ücreti ise genelde sözleşmenin sona ermesi sırasında tahsil edilmektedir. LOMBARDINI.181 bulmak için ihtiyacı olan süre gibi unsurlar dikkate alınacaktır545. 264. N. bu sadece bir haktır. 159. 550 SELİÇİ. s.1/87. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HUBNER. N. NUISSL. HUBNER. 531 N. Borçlar Kanunu’nda bazı sözleşmeler için önemli ve haklı nedenle fesih imkânı düzenlenmiştir. 333. N. 2 dürüstlük kuralı hükmünce var olan bir imkândır550. CANARIS. V) Haklı Nedenle Fesih Olağanüstü fesih. 35. s. İstanbul 1989. Kredi Açma Sözleşmesi. ÖZ. HOPT/MÜLBERT. 150 vd. s. Bu imkan doğrudan kredi açma sözleşmesinin tabiatından doğar ve bu konuda sözleşmeye ayrı bir hüküm konmasına dahi gerek yoktur549. 649. belirli veya belirsiz süreli sürekli borç ilişkisinin. Turgut. Kreditrecht. N. N. 203. N. s.. hasılat kirasında m. s. CANARIS. İş Sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi. Kreditrecht. 645. German Banking Law. N. s. Müşteri tarafından olağan fesih kurumuna esasen ihtiyaç yoktur. hizmet sözleşmesinde m. German Banking Law. AVANCINI/IRO/KOZIOL. s. HOPT/MÜLBERT. 264. adi kirada BK m. Olağan fesih hakkının kötüye kullanılması halinde. 264. 27 vd. haklı nedenlerin varlığı halinde süresinden önce ve ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir548. 226. GUGGENHEIM. çünkü kredi müşterisinin talep borcu genel olarak yoktur. 286. SELİÇİ. N. s. fesih geçersiz sayılacak ve borç ilişkisi devam edecektir546. HEERMANN. 648. 103.1/87.

HOPT/MÜLBERT. LOMBARDINI. kusurlu ifa imkânsızlığı gibi sözleşmeye aykırı davranışından kaynaklanabileceği gibi. 263. 78. NUISSL. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Ankara 2003.1/88 553 552 551 N. 226. s. ayıplı ifa. işlem temelinin çökmesi gibi durumlardan da kaynaklanabilir. Kredi açma sözleşmesinde düzenlendiği hallerde olağanüstü fesih şartları ve kullanılış şekli sözleşmenin yorumu ile belirlenecektir. Kredi ilişkisine ait sorunun şartları. N. 173 vd ( Grassinger. Genel olarak dürüstlük kuralı çerçevesinde sözleşme ile bağlı kalmayı tahammül edilmez hale sokan sebepler sözleşmeyi haklı nedenle feshe imkân verirler551. s. AVANCINI/IRO/KOZIOL. taraf menfaatleri dikkate alındığında şartlar uygunsa. N. 1968. N. 649. GUGGENHEIM. Kreditrecht. 531 N. N. Kreditrecht. Gülçin. Sponsorluk Sözleşmesi. 17 den naklen ) SELİÇİ. N. s. edim karşı edim arasındaki dengenin bozulması veya sözleşmenin amacına ulaşma imkânının sürekli olarak ortadan kalkması. . Freiburg.35.. Bu engel taraflardan birinin kötü ifası. ifa engeli olarak ortaya çıkan bir durumun ne zaman sözleşme ile bağlı kalmayı bu engelden zarar gören taraf için tahammül edilmez hale soktuğu her somut ilişkide. Sözleşmede fesih imkânının kullanılması için ayrıca ihbar ve ihbarla birlikte uygun süre verilmesi kararlaştırılabilir.182 taraf için sözleşme ile bağlı kalmayı çekilmez hale sokan bir ifa engelinin ortaya çıkması durumudur. s. Çekilmezlik durumunun ortaya çıkıp çıkmadığı. tarafların dışındaki bir takım olgular sebebiyle. s. s. Olağanüstü fesih imkânı kredi açma sözleşmesinin şartlarında düzenlenebilir.1/77. güven ilişkisinin bozulması gibi taraflar arasındaki iş ilişkisini etkileyecek durumlar. 186 vd. 171 dn. sözleşmede belirlenen veya ihbarla belirlenecek bir sürenin beklenmesine lüzum kalmadan kredi açma sözleşmesi olağanüstü fesih yoluyla sona erdirilebilir553. CANARIS. Peter. bu durumda fesih şartları ve sebepleri sözleşmeye göre belirlenecektir. GRASSINGER. sözleşmeden beklenen faydanın gerçekleşmesine engel olabilecek şekilde ifa engelleri ilişkiyi çekilmez hale getirebilecektir. bu ilişkinin niteliğine göre ve objektif olarak değerlendirilecek bir durumdur552. 196. System der Beendigung von Dauervertragen. 264. HOPT/MÜLBERT. CANARIS. 171. N. s. GAUCH. SELİÇİ. Kredi açma sözleşmesi özellikle kredi alanın kişiliği ve ekonomik durumu dikkate alınarak kurulan ve karşılıklı olarak sıkı bir güven ilişkisinin varlığı ile devam eden bir sözleşmedir. 103. 649.

158. s.. güven ilişkisini ortadan kaldıran borca aykırılık hali asli edimlere ait olabileceği gibi yan edim borcuna da aykırı olabilir555. haklı sebeplerin neler olduğunu belerlerken MK m. 227. STAUDINGER. 735. . GUGGENHEIM. ancak sürekli sonraki borç ilişkisinde direnime ve düşenin gereği tutum gibi ve davranışlarından edimlerinde süresinde yerine getirilemeyeceği açıkça anlaşılıyorsa sözleşme önelsiz olarak feshedilebilir. NUISSL. 4 hükmü uyarınca her somut olayda hakkaniyete göre karar verecektir. sır saklama. German Banking Law.. kredinin amacına uygun kullanılması gibi yan yükümlülüklere aykırılık halleri. N. İfanın BGB § 242 de belirtilen dürüstlük ve güven ilkelerine uygun şekilde gerçekleştirilmediği ve taraflar bakımından sözleşmeye bağlılığın beklenemeyeceği hallerde olağanüstü fesih imkanı olacağı hk.183 Kredi açma sözleşmesinin olağanüstü fesih yoluyla sona erdirilebilmesi için bu konuda sözleşmede hüküm bulunması şart değildir.. STAUDER. 103. 227. İfa engeli olarak ortaya çıkan. 649. Kreditrecht. BGH NJW 1958. § 242 N. 1963 1451. 1531. Bu düzenlemede de haklı nedenin takdiri hakime bırakılmıştır. N. 555 556 554 SELİÇİ. HUBNER. 201. HOPT/MÜLBERT. Hakim. N. N. kredi alanın ekonomik durumu hakkında asılsız bilgi vermesi. ekonomik durumunda bozulmalar. CANARIS. kredi alanın faiz ve komisyon ödeme borcunda kısa süreli direnimi veya önemsiz bir tutarın ödenmemesi tek başına sözleşmenin haklı nedenle feshi için yeterli değildir. 264.1/88. s. İfa aksaklıkları ve borçların ifasında dürüstlük ve güven ilkelerine aykırılık hallerinde taraflar bakımından sözleşmeye bağlılığın beklenemeyeceği şartlar oluşmuşsa olağanüstü fesih yoluyla sürekli borç ilişkisi niteliğindeki sözleşmenin sona erdirilmesi imkanı doğar554. N. s. Tarafların birbirleri hakkında öğrendikleri bilgileri ve gizli kalması gereken konuları açıklamaları. s. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 344 hükmünden kıyas yoluyla yararlanılabilir. Kredi açma sözleşmesinin iş görme edimlerini de içermesi sebebiyle hizmet sözleşmesinin haklı nedenlerle feshini düzenleyen BK m. 158. NUISSL.. teminat verme veya bunları güçlendirme konusunda bankaca yapılan taleplerin değerlendirilmemesi olağanüstü fesih için haklı sebep olacaktır556. CANARIS. Türk Hukukunda kredi açma sözleşmesi tipik bir sözleşme olarak düzenlenmemiştir. N. ve orada belirtilen yazarlar. Kredi açma sözleşmesinde her borç ihlali önelsiz fesih imkânı vermez. 649. ancak sözleşmenin sürekli borç ilişkisi niteliğinde olması sebebiyle haklı nedenle fesih imkanının varlığı çıkarılabilir.

Kreditrecht. N. s. ancak sözleşmede faiz ödeme konusundaki aksaklıkların olağanüstü fesih sebebi olarak açıkça düzenlenmesi mümkündür. Banka. AVANCINI/IRO/KOZIOL. kredi alana kusur yüklenemediği hallerde olağanüstü fesih yoluyla sözleşme sona erdirilemeyecektir558. işlerini kötü idaresi veya teminatlarının değerinin düşmesi gibi durumlar olağanüstü fesih sebebi olarak kabul edilmektedir560. BGH BB 1956. 217. BGH WM 1956. 45 560 559 . GUGGENHEIM.. SCHOEN. STAUDER.184 Öncelikle ifa aksaklıkları müşteri ve veren tarafın kredi açma sözleşmesini olağanüstü fesih yoluyla sona erdirmesine imkânı verir. German Banking Law. Kredi alanın ekonomik durumundaki her türlü bozulma da olağanüstü fesih sebebi olarak kabul edilmektedir ancak bu bozulmaların kredi tutarının veya gerekli karşılıkların iadesini tehlikeye düşürecek ölçüde olması lazımdır559. Faiz ile ilgili feshe imkân veren örtülü Faiz düzenlemelerin.1/88. 264. müşteri tarafından faiz ödenmemesi halinde fesih hakkını uygun bir zamanda ve gecikmeden kullanabilecek aksi takdirde bu hakkını kaybedecektir. 736. CANARIS. Kredi Sözleşmeleri. aynı zamanda gecikme kredi alanın kusuruna dayanmalıdır.159. s. Kredi alanın iflası. 1958 1295. dürüstlük ve güven esaslarına göre ek süre verilmesi 557 558 BGH 1937 2765. HOPT/MÜLBERT. Bu imkân sözleşmenin ifa aşaması başlamadan önce de bazı yan borçların ihlali halinde de kullanılabilir. § 242 N. N.159 STAUDER. s. Kredi alana. 164. Kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılan karşı edim niteliğindeki faiz ödeme borcunun bir defa belli bir süre yerine getirilmemesi kural olarak olağanüstü fesih yoluyla sözleşmenin sona erdirilmesine imkân vermez. ödeme borcunun bir kereden fazla sayıda geciktirilmesi veya ödenmemesi halinde bu durumun olağanüstü fesih sebebi olacağı veya kredinin geri ödenmesi borcunun doğrudan muaccel hale geleceği şeklindeki düzenlemelerin geçerli olacağı kabul edilmektedir. bankanın bu türden kayıplarının kısa sürede karşılandığı ve buna rağmen acilen fesih yoluna gidildiği hallerde geçerli olamayacaktır557. 419. s. N. s.. s. iflas tehlikesinin oluşması. Alman Federal Mahkeme kararlarında da kredi alanın işlerindeki ciddi bozulmalar ve iflas tehlikesinin oluşması halinde kredi verenden sözleşmeyi uzatmasının veya daha fazla kredi vermesinin beklenemeyeceği belirtilmektedir. 649. ATAMER. 103. STAUDINGER. 158. BGH NJW 1951 836. HUBNER.

§ 242 N. s. s. s. 45. 264. 649. 45. N. German Banking Law. Kredi verilmesi konusunda bankalara getirilen kısıtlamalar. 103. Kredi Sözleşmeleri. HUBNER. durumun haklı gösterdiği bazı hallerde taraflardan hiçbirine kusur yüklenemese de olağanüstü fesih imkânı kullanılabilir ancak hakkın kötüye kullanılması yasağı haklı sebeple fesih imkânının sınırını oluşturacaktır565. N. HOPT/MÜLBERT. N. 836. Müşteri ise bu sebeplerle olağanüstü fesih imkânını kullanabileceği kabul edilmektedir563.. Fesih şartlarının iyiniyet ilkeleri ışığında değerlendirileceği hk. STAUDER. 649. 148. s.. 263.161. ATAMER. bankanın nakit darlığına düşmesi veya müşterinin satışlarında gerçekleşen düşmeler. Kreditrecht.160. Fesih şartlarının oluşumunda taraflardan birinin kusurlu olması aranmaz. 158. N. 565 CANARIS. 650. s. s.160. 564 SELİÇİ. s. § 242 N. RÄNTSCH. GUGGENHEIM. olağan fesih imkânının ise belli bir süre ile sınırlı olarak kaldırılabileceği kabul edilmektedir. s. s. STAUDINGER. 585 STAUDER. STAUDINGER.166. Kreditrecht.. N. 264. s. s. 1451. BGH NJW 1963. Olağanüstü fesih imkânının kredi açma sözleşmesine konacak bir hükümle ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığı. SCHOEN. ( BGB § 488–490) . s. . Olağanüstü feshin ciddi ve geri alınamaz sonuçları sebebiyle hangi hallerin tam bir fesih imkanı sağladığı ve sürekli borç ilişkisinin kısmen devam etmesinin mümkün olup olmadığı kredi ilişkisindeki şartlara göre değerlendirilecektir566. 650. 148. CANARIS. Olağanüstü fesih şartları dürüstlük ve güven esaslarına göre değerlendirilecektir564. s. § 609 N.160. GUGGENHEIM. genel ekonomik bozulmalar banka için olağanüstü fesih sebebi olarak kabul edilmemektedir562. Özellikle banka için fesih imkânının uzun bir süre ortadan kaldırılabileceği Alman doktrininde kabul edilmektedir567. 576.BGH NJW 1951. 567 566 STAUDER. Müşteri kredi açma sözleşmesinin zayıf tarafıdır ve sözleşmeyi fesih imkânının uzun bir süre için kaldırılması ekonomik özgürlüğüne aşırı kısıtlama getireceği için. SELİÇİ. ATAMER. 103. HOPT/MÜLBERT. ek teminat aranabileceği hallerde bunun oluşan riski karşılar yeterli miktarda olması lüzumludur. CANARIS. 729 . STAUDER. BGH WM 1960. 726. N. CANARIS. 8. Kredi Sözleşmeleri. STAUDINGER.185 veya teminatlarını arttırma imkânının tanınması kredi ilişkisindeki şartlara göre değerlendirilecektir561. 165. 1451. BGH NJW 1963. s. iyiniyet kurallarına aykırılık ve gabin hükümlerine 561 562 563 SCHOEN.

CANARIS. N. TANDOĞAN. Tüm bu durumlarda kaçınma. NUISSL. CANARIS. 2. s. 316 N. hukuken sözleşmeden dönme anlamındadır571. Ancak kredi alana fesih için belli veya uygun bir süre önceden ihbar yapma yükümü getiren hükümler geçerli olarak kabul edilmektedir. 212. (BGB § 488– 490). RÄNTSCH. N. 571 572 YÜKSEL.186 göre geçersiz kabul edilmelidir568. German Banking Law. NUISSL. I/2. 143. . 310 hükmünde karz sebebiyle tekrar edilmiştir. Aynı esas kredi açma sözleşmesine kıyasen daha geniş bir koruma sağlayarak BK m. 351. German Banking Law.. KÖNDGEN. 316 N. s.. Bu durumda hakkı tehlikeye giren banka borcunu genel hükümlere göre yerine getirmekten kaçınabilir ve sözleşmenin feshini isteyebilir ( BK m. 213. 82 ). 654. düzenleme BK m. 158. Kredi Açma Sözleşmesi. N. 1645. tecrübesiz ve bilgisiz durumdaki taraftan aşırı faydalanma amaçlı olarak yapılan işlemlerin hükümsüz olacağı kuralına göre kredi alanı süresiz olarak bağlayan hükümlerin geçersiz olacağını belirtmektedir. Müşterinin aczi. 569 570 568 CANARIS. VI) Sözleşmenin Kredi Alanın Aczi Sebebiyle Feshi Kredi alanın ekonomik durumunda kredi açma sözleşmesinin kuruluşu aşamasından sonra oluşan kötüleşmeler bankaya ön edim niteliğindeki yükümlülüklerini yerine getirmekten kaçınma ve sonuç olarak sözleşmeden çekilme imkânı verir569. NUISSL. Yazar BGB § 138 de belirtilen iyiniyet kurallarına aykırı işlemlerin geçersizliği ve zayıf. STAUDER. 654. s. s. s. m.. 351. 587. I/2. BECKER. N. 158. HOPT/MÜLBERT. 654. HUBNER. 143. Kreditrecht. 264. 82’den farklı olarak sadece teminat gösterilinceye kadar kaçınma imkânı değil ödünç konusunu ifadan kesin olarak kaçınma imkânı verir570. N. bankanın kredi kullandırmaktan kaçınma ve sözleşmeyi haklı sebeple fesih imkanı vardır. Kredi Açma Sözleşmesi. N. s. YÜKSEL. s. örneğin iflası veya aleyhindeki haczin neticesiz kalması sonucu güven ilişkisi bozulacağından. N. HUBNER. TANDOĞAN.161. Kredi alanın ekonomik durumunda ve malvarlığında kredinin iadesini tehlikeye düşürecek ölçüde ciddi bozulmalar. BECKER. ( BGB § 488–490) . 213. sözleşmesinin kuruluşundan sonra gerçekleşen kredinin iadesi konusundaki belirsizlikler de bankaya sözleşmeyi fesih yetkisi verir572. 1. m.

bu yönde yardım amaçlı iş ilişkisinin varlığı belli olmuyorsa. sözleşmeyi değil bir paranın teslimini ve diğer kredi kullandırma borçlarını yerine getirmekten kaçınmaktadır. 316 N. m. Banka kredi açma sözleşmesinin kurulduğu sırada kredi alanın ekonomik durumundaki bozulmaları biliyorsa. 351. özellikle Alman Hukuku’nda BGB § 490 hükmünün sona erme hakkındaki ayrıntılı düzenlemesinin benzer kredi işlemlerine de uygulanabileceği yönündedir576. diğer kredi işlemlerine ise kıyas yoluyla dahi uygulanamayacağı ve iki tarafa borç yükleyen BECKER. Bu şartlarda cayma ve ret halinde kredi alanın yeni teminatlar vermesi bile bankayı kredi vermeye zorlayamaz575. s. I/2. 1. s. PALANDT/PUTZO. bir hatanın varlığı kabul edilmeli ve kredi verenden bilmeme konusunda çok sıkı delil istenmemelidir573. s. 2. 11. onun aczi kredi açma sözleşmesinin kuruluşundan sonra meydana gelmemişse yani mali durumu ve kredi yeterliliği konusunda hata yapılmışsa bile ödemeden kaçınma imkânı vardır. 587 . borçlar hukuku anlamında sözleşmenin bağlayıcı olmadığının ileri sürülmesinden farklı bir durumdur. TANDOĞAN. 143. § 490. N. 351 . RÄNTSCH. Kredi Açma Sözleşmesi. CANARIS. Müşterinin ödeme gücünün tespitinde hataya düşen taraf. YÜKSEL. 654. BGB § 490) düzenlenen ifadan kaçınma imkânının tüm kredi açma sözleşmelerine kıyasen uygulanabilirliği tartışmalıdır. genel görüş bu hükmün uygulama yönünden sadece para ödünçleriyle sınırlı olmadığı. I/2. Söz konusu maddenin kapsamındaki hata. s. Bankanın para ödüncüne ilişkin sözleşmelerde BK. Müşterinin mali durumundaki bozukluğu düzeltme amacıyla kredi verilmemişse. BECKER. 4. Karz sözleşmesine ait bu düzenlemenin para ödünçlerine uygulanabilecek bir hüküm olduğu. 310 ’da (OR m. KÖNDGEN. s. RÄNTSCH. ( BGB § 488-490) . BECKER.187 Kredi açma sözleşmesi kredi alanın şahsi durumunun önemli olduğu bir sözleşmedir. 316. bu konuda hataya düşmemiş ve sözleşmenin kurulmasını kabul etmiş. 587. (BGB § 488-490). 316 N. esaslı hata sayılabilir ve ayrıca sözleşmenin de iptaline imkan verir. m. 1646 574 575 576 573 TANDOĞAN. ( BGB § 488-490) . ifaya başlamışsa artık bu sebebe dayanarak fesih imkânını kullanamaz574. 316 N. Müşterinin ödeme kabiliyetinde hata özellikle kredi açma sözleşmesi için ticari doğruluk gereği akdin lüzumlu vasıflarında hata niteliğindedir. m.. § 609 N. STAUDINGER.

kredi açma sözleşmesine bağlı olarak kurulan nakdi kredilere kıyasen uygulanabilirse de özellikle nakdi nitelik göstermeyen diğer münferit kredi işlemlerine uygulanamaz578. . kredi alacaklarının iadesinin tehlikeye düşmesi hallerinde çekilme imkanı veren bir hüküm niteliğindedir. (BGB § 488-490). s. Borçlar Kanununun 82. 310 ( İBK 316. § 610 N. 1647 PALANDT/PUTZO. s. Bu hüküm Alman Hukuku bakımından ayrıntılı bir risk belirlemesi ve dağıtımı sağlar. BK m. Bu özel düzenleme öncelikle para ödünçlerine uygulanacaksa da. 310 düzenlemesi iade borcunu da kapsayan özel bir düzenleme olarak sözleşmeyi aciz haline dayanarak fesih imkanı verir580. N. 82 ( BGB § 321 ) düzenlemesi ile katı bir şekilde iade borcunu dışlamadan tüm kredi sözleşmeleri için ifadan kaçınma imkanı verebilecek genel hüküm 577 578 579 580 STAUDER. kredi ile ilgili tüm iş ilişkilerine kıyas yoluyla uygulanabilecek bir hüküm ve kredi ile ilgili işlemlerin sonlandırılmasını sağlayacak genel şartları belirleyen bir düzenlemedir579. s.188 bir sözleşme olması sebebiyle kredi açma sözleşmesine dayanan diğer münferit kredilere aciz defi uygulanabileceği de belirtilmektedir577. m. 2. § 490. maddesi karşı edimin tehlikeye düştüğü tüm durumlarda uygulama alanı bulur ve ifadan kaçınma imkanı verirken. burada söz konusu olan fesih imkanı ve şartları karz sözleşmesine ve benzer içerik taşıyan sözleşmelere uygulanabilecek niteliktedir. 82 ( BGB § 321 ) hükmüne göre krediler için daha dar genellemeler getirir.129. Kredi alanın mali durumundaki bozulmalar sebebiyle iadenin tehlikeye girdiği hallerde BK m. STAUDINGER. 7. Aciz sebebiyle ifadan kaçınma konusundaki genel düzenlemenin de BK. KÖNDGEN. BECKER. Bu durum ayrılık prensibine göre kredi açma sözleşmesi bakımından genel ve mutlak bir fesih sebebi oluşturmaz. STAUDER. BGB § 490 ) da düzenlenen haliyle karz sözleşmesine özgü bir imkandır.128. 316 N. Bu görüşe göre ödünç alanın aczi sebebiyle ifadan kaçınma imkanı BK m. tüm iki tarafa borç yükleyen sözleşmelere uygulanan BK m. 4. 316 N. CANARIS. N. STAUDER. 654 CANARIS. sadece onunla sınırlı değildir. s. 310 ise özellikle para ödünçlerinde alınan paranın iadesi borcunu da kapsar şekilde.148. m. 639. BECKER. Kredi açma sözleşmesi bakımından alınan kredinin iadesi karşılık ilişkide yer almaz ve münferit işlemlerin tasfiyesine yöneliktir.

189

niteliğinde olduğu kabul edilmektedir. Bankanın önceden ifa konusunda borç altına girdiği tüm kredi sözleşmelerinde aciz defi ( BK. m 82 ) kredi alanın mali durumunun kötüleştiği ve bunun düzelmesinin zor olduğu, özellikle devamlı ödemelerin yer aldığı durumlarda genel olarak uygulanabilir ve kredi verene kredi açmaya ilişkin borçlarını ifadan kaçınma imkânı verir, bu sebeple kaçınma hakkı ve dönme hakkı birbirini tamamlar niteliktedir581. Ancak krediler için daha somut ve dar genellemeler getiren ve uygulama kolaylığı sağlayan BGB’nin aksine BK m. 310 düzenlemesi kapsamlı değildir, yine de kredi sözleşmeleri bakımından aciz durumunun ve iade borcunu da kapsar şekilde sonucunun tespiti edilmesi bu hükme göre daha kolaydır. Müşterinin ekonomik durumu ve mal varlığındaki azalmalar objektif esaslara göre değerlendirilecektir, burada kredi verenin şahsi düşünce ve yorumunun önemi yoktur. Herhangi bir ekonomik zorluk ve kapsamına göre sözleşmeyi etkilemeyecek nitelikteki azalmalar ciddi bozulma sayılamaz. Kredi alanın ekonomik durumundaki bozulmaların ciddi sayılabilmesi için bir iflas tehlikesinin doğumu veya iflası da şart değildir, iadeyi tehlikeye sokabilecek derecede görülebilen bozulmalar ciddi bozulma olarak kabul edilebilir, parasal imkan ve şartlarda temel bozulmalar kredinin iadesinin bu sebeple tehlikeye girmesi, ciddi gelir azalmaları, borçların artması, olası iflas durumu önemli ekonomik bozulma olarak kabul edilebilir582. Bankanın alacakları yeterli şekilde teminat altına alınmışsa fesih imkânının ortadan kalkacağı, bununla birlikte teminatların azalması ve güçlendirilmemesi halinde fesih imkanının olacağı kabul edilmektedir583. Gelir ve malvarlığı azalması genel anlamda bir bozulma ve zor durumsa da bu şart değildir, mali bozukluklar, iyi yapılandırılmış mali durum görünümünün devam ettirilememesi, kredi açma sözleşmesi sonucu oluşacak borç birikimi dahi aciz durumunun kabulü için yeterli kabul edilmektedir584. Ekonomik durumdaki genel bozulma ve krizler, savaş tehlikesi, banka kredilerine getirilen kısıtlamalar BK. m. 310 hükmüne dayanarak banka lehine
581 582 583 584

STAUDER, s. 149; CANARIS, N. 655; NUISSL, N. 213. CANARIS, N. 655. STAUDER, s.148. CANARIS, N. 655; NUISSL, N. 212.

190

fesih yetkisi vermez, genel olağanüstü durumlar sebebiyle kredi veren bankanın ekonomik durumu bozulmuş olsa bile fesih imkânının doğmayacağı genel olarak kabul edilmektedir585. Bankanın ekonomik durumundaki bozulmalar dürüstlük ilkesine göre ona fesih imkânı vermez ve kredi verme borcunu ifa etmemesi halinde sözleşmeye aykırı davranmış olur, akdin müspet ihlali sebebiyle tazminat ödeme borcu altına girebilir. Kredi alan dava yoluyla tazminat talebinin yanında taahhüt edilen kredinin kendisine verilmesini de talep edebilir586. Geçerli bir fesih para ödüncü konulu kredi açma sözleşmesini ve tarafların bu sözleşmeye dayanan hak ve yükümlülüklerini sona erdirir.

VII) Sözleşmenin İptali
Bankanın aciz sebebiyle kredi açma sözleşmesini sona erdirebilmesi için kredi alanın ekonomik sonraki durumundaki bozulmaların olması kredi sözleşmesinin sözleşme kuruluşundan aşamada gerçekleşmiş lazımdır,

kurulmadan önce mevcut olmasına rağmen varlığı sonradan ortaya çıkan bozulmalar bankaya ancak hata, hile gibi irade bozukluğu hallerine dayanarak sözleşmeyi fesih imkânı verir587. Kredi alanın bankaya mali durumu hakkında yanlış bilgi vermesi, verdiği teminatlarda yanıltması, hatalı bilgi vermesi, farklı ve yetersiz teminat getirmesi, mesela ipotek vaadine rağmen başka teminat göstermesi gibi durumlar hile sebebiyle fesih imkânı verir588. Kredi alanın mali durumu hakkında yapılan değerlendirmeler kredi açma sözleşmesinin kuruluşunda gizli ama sözleşmenin temelini oluşturan onu şekillendiren öğelerden biridir. Kredi alanın mali durumu ve ödeme gücü her

585 586 587

CANARIS, N. 655; SCHOEN, s. 157; STAUDINGER, § 609 N. 8.; STAUDER, s.148 STAUDER, s.150; STAUDINGER, § 609 N. 8; CANARIS, N. 655

CANARIS, N. 622; STAUDER, s.148; SCHOEN, s. 157, yazarlar kredi alanın ekonomik durumunda önceden var olan bozuklukların BGB § 119 da düzenlenen esaslı hata halleri, şahsın vasıflarında hata, BGB § 123 hükmünde düzenlenen hile ve BGB § 133, 157 hükümlerinde belirtilen dürüstlük ilkelerine göre fesih imkanı vereceğini kabul etmektedirler. Fesih imkanı veren ekonomik güçlüklerin sonradan ortaya çıkması lüzumu yönünde Alman Federal Mahkeme kararı BGH WM 1957, 949; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 143
588

CANARIS, N. 622; NUISSL, N. 220.

191

sözleşmenin kuruluş aşamasında detaylı olarak incelenen bir ön şart niteliğindedir ve uygulamada bu işlemler yapılmadan kredi açma sözleşmesi kurulmaz. Banka, kredi alanın ekonomik durumu, ödeme gücü ve iradesi konusunda hataya düşerse esaslı vasıf hatası sebebiyle sözleşmeyi fesih hakkına sahip olur589. Kredi alanın ekonomik durumu hakkında düşülecek bir hata aslında borçlar hukuku esaslarına göre bir tür saik hatasıdır ancak mali durum özellikle kredi açma sözleşmesi için ticari doğruluğun sözleşmenin lüzumlu vasıflarından olarak dikkate alınmasını gerektiren bir unsuru olduğu için esaslı hata niteliğinde kabul edilebilir. Banka her zaman inceleme yapma, bilgi edinme ve buna göre kredi verme yükümü altındadır. Banka yaptığı detaylı incelemelere rağmen yeterli bilgi edinememiş, hafif ihmali ile görünüşe göre işlem yaparak kredi alanın davranışları, teklifi, mal beyanı gibi hususlara dayanmış ve onun malvarlığı, ödeme gücü konusunda hataya düşmüşse bu sebeple iptal imkânı doğacaktır. Bankanın, kredi alanın şahsı veya sözleşmenin kurulmasına etkili önemli bir özelliği hakkında yaptığı hata esaslı hata sayılır ve sözleşmenin iptaline imkân verir ( BK m. 24 ). Kredi alanın ekonomik durumu konusunda düşülen hatanın iptal hakkı vermeyen saik hatası mı yoksa esaslı bir hatamı olduğu her olayda ayrıca incelenecek ve şartları dar yorumlanacaktır. Araştırma, denetim ve bilgi edinme yükümü sıkı yorumlanmalıdır, bankanın dikkatli ve sıkı araştırma yapma yükümü vardır, bu konuda ihmali bulunmamalıdır590. Müşteri, ödeme gücü, mali durumu veya getirdiği teminatların değerleri konusunda bankayı yanıltmışsa, kasıtlı olarak eksik bilgi vermişse, bankanın hile sebebiyle kredi açma sözleşmesini iptal etmeye ve oluşan zararları talep etmeye hakkı vardır591. Kredi alan kredi sözleşmesinin kuruluşu aşamasında iade ve ücret borcunu banka ile arasındaki uyuşmazlık konusu alacağına mahsup etme niyetinde ise yani kredi alma amaca değil de mahsup ödeşme amaçlı olarak sözleşme ilişkisine girmişse, teminatlar konusunda bankayı yanıltmışsa banka bu

589 590 591

STAUDER, s.147; NUISSL, N. 220; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 143. STAUDER, s. 94. CANARIS, N. 626; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 144

192

sebeple

hile

hükümlerine
592

dayanarak

sözleşmeyi

iptal

edebilir.

( BK 26; BGB § 123 )

.

Kredi açma sözleşmesinin iptali konusunda sözleşmelerin iptaline ilişkin genel kurallar geçerlidir. ( BK, 23 vd.; BGB § 119, 123 ). Taraflar irade bozukluğu hallerinin varlığı halinde kredi açma sözleşmesini geçmişe etkili bir şekilde sona erdirebilirler. Sözleşme ifa aşamasına gelmemişse geçmişe etkili olarak sona erme sorunsuz olarak gerçekleşir, ancak geçmişe etkili olarak sona erme durumu kısmen dahi olsa ifa aşamasına girmiş bulunan bir sürekli borç ilişkisinin yapısına aykırıdır593. İfa aşamasına girmiş olan kredi açma sözleşmesinde diğer sürekli borç ilişkilerinde olduğu gibi geçmişe etkili iptal yerine fesih imkanı kullanılabilecektir, sona erme ileriye etkili olacak banka o zamana kadar yapmış olduğu hizmetlerin bedelini ve kullandırdığı tutarın faizini talep edebilecektir, taraflar karşılıklı olarak verdiklerini sebepsiz zenginleşme esaslarına göre iade edeceklerdir594.

592 593 594

CANARIS, N. 626; STAUDER, s.148; NUISSL, N. 220. CANARIS, N. 622.; STAUDER, s.148 STAUDER, s.140; CANARIS, N. 625; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 144.

İfa bozukluklarının etkileri ve sona erme doğrudan münferit işlemleri etkilemez ancak bu kural özelikle ifa bozukluklarının varlığı halinde oluşan sonuçların hiçbir şekilde münferit sözleşmeleri etkilemeyeceği anlamına gelmemektedir. sona erme zamanına kadar devam eder ve banka feshi ihbar etse de kural olarak ihbarda belirtilen sürenin sonuna kadar kredi alanın taleplerini karşılamak zorundadır. ileriye etkili sona erme ve ayrılık prensibinin sonucu olarak o zamana kadar gerçekleşmiş ifa amaçlı münferit işlemleri etkilemez. Bu tür krediler esas olarak sorumluluk üstlenme şeklinde kredi kullandırma borcunun ifasına hizmet etseler de ayrı bir sözleşme niteliği gösterirler. Olağan fesih halinde ifasına başlanmış münferit kredilerin kullandırılması devam eder. Kredi açma sözleşmesi ile özellikle sorumluluk üstlenme şeklinde gerçekleşen ve bankanın üçüncü şahıslarla akdi ilişkiye girdiği ayrı sözleşme özelliği gösteren kredi işlemleri arasında yapı ve nitelik açısından ifa aşaması ile başlayan ayrılık söz konusudur ve bu durum ayrılık prensibi olarak adlandırılmaktadır. sürekli borç ilişkisi niteliğindeki kredi . münferit kredi işlemleri ise kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan. Kredi açma sözleşmesine dayanan kredi ilişkisi ve münferit kredi birbirinden bağımsız şekilde sona erdirilebilecektir. Kredi açma sözleşmesinin taraflara yüklediği tüm hak ve yükümlülükler borçlar hukukunun temel prensiplerine göre sözleşme süresince. genel unsurları kredi açma sözleşmesinde düzenlenmiş ve müşterinin talebi ile türü ve kapsamı belirlenen kredi işlemleridir.193 § 11) SONA ERMENİN MÜNFERİT KREDİ İŞLEMLERİNE ETKİSİ Kredi açma sözleşmesi önceden belirtildiği gibi kredi kullandırma borcu ve kredi ilişkisine ait genel şartları içeren çerçeve nitelikli bir sözleşme. Kredi açma sözleşmesine bağlı kredi ilişkisinin olağan fesih veya süre bitimi sebebiyle sona ermesi. Fesih nitelik olarak ileriye etkili şekilde gerçekleşecek ve belirtilen sürenin sonuna kadar kısmi olarak ifa gerçekleşmişse ifa edilmeyen kısımlar için fesih etkili olacaktır.

kuruluş. 647. bu şekilde tam bir birlik olduğu hallerde kredi açma sözleşmesinin olağanüstü feshi. HOPT. Münferit işlemlere etkisizlik durumu henüz ödenmemiş olmakla birlikte müşteri tarafından talep edilmiş krediler için de geçerlidir. s. s. 160. 263. s. 272. 263.194 açma sözleşmesinin feshi ileriye etkilidir. CANARIS. N. N. İleriye etkili fesih özelliği ve ayrılık prensibinin sonucu olarak kredi açma sözleşmesinin feshi ifasına başlanmış münferit krediler üzerinde doğrudan sona erme etkisi yapmaz.1/88. N. STAUDER. banka teminatları ve aval gibi bankanın üçüncü şahıslara karşı sorumluluk üstlendiği gayri nakdi krediler genellikle kredi açma sözleşmesinin süresini aşar ve ondan bağımsız olarak sona ererler 598. HOPT/MÜLBERT. Bu durum fesih öncesinde ortadan kaldırılamaz. Kreditrecht. 272. Kredi açma sözleşmesine bağlı olarak sona erme için münferit işlem doğrudan kredi açma sözleşmesine bağlı halde yapılmış. N. ZHR. Kreditrecht. 253. HOPT. s. N. 645. HOPT/MÜLBERT. 596 597 598 599 595 HOPT/MÜLBERT. . Kreditrecht. N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HEERMANN. amaç ve süre bakımından tam bağlılık gösteren nitelikte olmalıdır597. 253. olağan fesih ve süre dolması hallerinde olduğu gibi münferit işlemi sona erdirmeye yetecektir596. Ayrılık prensibinin istisnalarından birini oluşturan bu durum özellikle tek ödemeli para ödüncü şeklindeki kredilerde görülse de. Kredi açma sözleşmesinin müşteri tarafından olağan feshi halinde de münferit krediler geçerli CANARIS. 266. Fesih kullandırılmış kredileri etkilememekle birlikte yeni kredi talebi imkânını ortadan kaldırır ancak eğer lüzumluysa münferit işlemler de ayrıca feshin kapsamına dâhil edilebilecektir 595. konu. 330. 253. aksi halde bankalar kredi tahsisindeki gecikmelerden ve bundan doğan sorumluluklardan olağan fesih yoluyla rahatça kurtulabilme imkanına sahip olurlar ki bu da kredi açma sözleşmesinin amacına aykırıdır599. N. N. kredi tahsisi şart hale gelir çünkü fesih ileriye etkilidir. Bazı hallerde ise kredi açma sözleşmesi doğrudan tek bir para ödüncü şeklinde münferit işleme hizmet edebilir. taleple birlikte bankanın kredi kullandırma borcu mutlak olarak doğar. ZHR.1/88. Kreditrecht. 159 HOPT/MÜLBERT.162.

195 kalacak. HOPT. fesih beyanının kapsamı ve yorumuna göre belirlenir. 253. s.1/88. Kredi açma sözleşmesinin feshi edimlerin yerine getirilmemesi veya münferit işlemlerin bedel ve iadelerinde ciddi ifa bozuklukları. 648. CANARIS. N. s. 331. ZHR. N. 650. bu şekilde düzenleme bulunması halinde kredi açma sözleşmesinin feshi münferit işlemler üzerinde doğrudan etki yapacak ve sona erme yoluyla iadeyi sağlayacaktır603.1/88. STAUDER. Kredi açma sözleşmesinin taraflarca belirlenen hükümlerinde veya genel işlem şartlarında önemli nedenlerle fesih konusu ve bunun etkileri düzenlenmektedir. N. N. s. HEERMANN. Kredi açma sözleşmesi veya münferit işlem bakımından akde aykırılık ve irade bozukluğu hallerinde özellikle münferit kredinin konusu para ödüncü ise edim ve işlem bağlılığı sebebiyle ayrılık prensibi mutlak bir şekilde uygulama alanı bulamaz. 263. Fesih için ileri sürülen sebebin münferit kredilerin ifası 600 601 CANARIS. N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 650. HOPT/MÜLBERT.163. bankanın kredi temini borcunu sona erdirir. HEERMANN. Bu hükümlerde genel olarak sözleşmenin önemli nedenlerle feshinin açılmış bulunan kredileri derhal sona erdireceği ve iadesinin sağlanacağı taraflarca kabul edilmektedir. N. şüphe bulunması halinde sadece kredi açma sözleşmesinin sona erdirildiği kabul edilmelidir602. s. irade bozukluğu hallerine dayanıyorsa bu durumlar edim bağlılığı sebebiyle kredi işlemlerinde güven ilişkisini ortadan kaldıracak ve kredi açma sözleşmesi ile birlikte diğer münferit kredilerin iadesi için uygun sebep oluşturabilecektir 601. HOPT. N. 160. 331. fesih sebebin önemi. örneğin para ödüncünün feshi ve iade için karz sözleşmesinin olağan feshi ve iadesine ilişkin düzenleme kıyasen uygulama alanı bulabilecektir 600.1/88. 160. hâlihazırda verilmiş kredileri etkilemez. s. 650. N. Kredi açma sözleşmesinin olağanüstü fesih yoluyla süre verilmeden sona erdirilmesi de kural olarak ileriye etkilidir. Kredi açma sözleşmesinin veya münferit kredilerden birinin edimlerinde ilişkin ciddi ifa aksaklıklarının bulunması halinde banka tarafından yapılacak fesih beyanının diğer münferit işlemleri sona erdirme amacının varlığının tespiti. AVANCINI/IRO/KOZIOL. . CANARIS. 602 603 AVANCINI/IRO/KOZIOL. Kreditrecht. CANARIS. Kredi açma sözleşmesinin önemli nedenlerle feshi halinde yapılacak yorum ve beyanın değerlendirilmesinde işin niteliği ve beyanın kapsamına göre açık bir tespit yapılamaması. ZHR.

1/88 606 605 604 . ZHR. § 490. Kredi açma sözleşmesinin. 650-655. mesela ciddi ifa bozuklukları. BGH WM 69. s. N. 264. 160. çünkü banka burada üçüncü kişilerle bir borç ilişkisine girmiş onlara karşı taahhütte bulunmuştur. s. Kredi açma sözleşmesinin feshinden özellikle aval ve banka garantisi gibi gayri nakdi kredilerin etkilenmemesi asıldır. banka teminatları şeklindeki kredilerde sona erme anına kadar yapılmış bulunan işlemlerden banka sorumlu durumdadır ancak bundan sonraki aşamada teminat yükümlülüğü ortadan kalkar605. German Banking Law. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. müşterinin mali yetersizliği. N. STAUDER. s. N. CANARIS. 335.196 bakımından önemi incelenecek ve güven ilişkisinin bozulması halinde olağanüstü fesih şartlarına tabi olması mümkün olacaktır604. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N.163. 266. taraflar arası yardımlaşma ve sürekli STAUDER. 266. N.. PALANDT/PUTZO. Gayri nakdi kredilerde bazen münferit kredi üzerinde ani etkinin doğacağı kabul edilebilir. 253. 158. 336. HOPT. Özellikle senet kabulleri. Kredi açma sözleşmesinin teminatlarında ciddi azalmalar açılmış kredileri vadeye kadar temin edecek durumdan çıkmışsa münferit kredilerinde sona ermesine sebep olabilir. kredi talebinin uygun olmaması. Kredi açma sözleşmesinin sona ermesi kural olarak sözleşmenin tarafları arasındaki iç ilişkide etkilidir ve üçüncü şahısların bu sözleşme sonucu olarak doğmuş ve halen geçerli bulunan hakları korunur. 650. yeni teminat gösterilmemesi gibi sebeplerle feshi ifa edilmiş münferit kredi işlemlerini etkilemez.163. kişisel ilişkileri. AVANCINI/IRO/KOZIOL. ciddi ifa ihlalleri dışında. Sürekli borç ilişkisi niteliğindeki kredi açma sözleşmesinin feshi için mutlaka kredi alanın kusurunun bulunması şart değildir. HEERMANN.1/88. teminatların yetersizliği gibi durumlarda banka borçtan kurtarılma veya ek teminat verilmesi gibi talepler ileri sürebilir606. s. HUBNER. s. Kreditrecht. Para ödüncü de sürekli borç ilişkisi oluşturmakla birlikte. Kreditrecht. CANARIS. N. HOPT/MÜLBERT. HOPT/MÜLBERT. Kredi alanın kredi açma sözleşmesi veya münferit kredilerden birine ait bedel ve iadeye ilişkin yükümlülüklerini sürekli şekilde ve büyük ölçüde aksatması veya mali durumunda ciddi bozulmaların bulunması halinde banka kredi açma sözleşmesi ile birlikte münferit kredi işlemlerini ifa etmekten kaçınma ve onları sona erdirebilme imkânına sahip olur. 332. N.

ancak güven ilişkisinin sarsılması halinde fesih mümkündür. N. 261. Kredi açma sözleşmesinin olağanüstü feshine sebep olan şartlar genelde ondan temel alan borçlarında ortadan kalkmasına sebep olurlar608. 608 607 CANARIS. 159. Sürekli borç ilişkisinde tarafların yerine getirdikleri edimlerin geçmişe etkili olarak ters yönde tasfiyesi ve bu kurumun kredi açma sözleşmesinin yapısına uydurulması ancak kısıtlı hallerde mümkün olabilir. kredi ilişkisinin şartları. Bankanın kredi ilişkisine devamının adil olup olmadığı fesih sebebinin önemine göre belirlenir. Kreditrecht. s. HOPT/MÜLBERT. 331. 263 . HEERMANN. 1/88. hâlihazırda tamamlanmış olan ifalar iptal edilmez ve etkilenmezler. N. 651. ZHR.197 hizmeti gerektiren. Kredi açma sözleşmesinin kendine özgü ve süreklilik gösteren yapısı nedeniyle sözleşmenin sona erdirilmesi kural olarak geçmişe etkili olmayan fesih yoluyla gerçekleştirilir ve fesih sözleşmenin gelecekte gerçekleşecek ve gerçekleşme aşamasına gelmiş olan kısımlarına etkili olur. Olağanüstü feshin müşterinin talep ettiği ancak kullanmaya başlamadığı kredilere etkisi öncelikle feshin gerçekleştiği zaman ve feshe sebep olan şartlar dikkate alınarak tespit edilecektir. Kreditrecht. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. Kişisel ilişkilerden kaynaklanan. N. kredi açma sözleşmesini ortadan kaldırmaya yarayan sebepler para ödüncünde her zaman uygulama alanı bulamaz. Sözleşmeden dönme imkânı kredi açma sözleşmesinin süreklilik gösteren yapısına aykırıdır. Bunun dışında henüz kuruluş aşamasında kredi açma sözleşmesini geçersiz kılan sebeplerle sözleşmenin dönme yoluyla sona erdirilmesi de mümkündür. bunlara ihtiyaç gösteren sürekli borç ilişkisi değildir. Münferit işlemi sona erdiren haklı sebep kredi açma sözleşmesinin feshi için geçerli sebep olmayabilir aynı şekilde kredi açma sözleşmesinin feshi sebebi mutlak anlamda para ödüncünün iadesine de sebep oluşturmaz. 651. HOPT/MÜLBERT. münferit kredi işlemenin durumu. s. tarafların menfaatleri fesih sebebinin takdirinde etkilidir. N. HOPT. fesih sebebinin önemli olması münferit işlemlerin sona ermesine imkân verebilir ancak şüphe halinde açıklık yoksa sadece kredi açma sözleşmesinin sona erdiği kabul edilmelidir607. Bu durumun bir sonucu olarak kredi açma sözleşmesinin sona ermesi ile birlikte müşterinin münferit işlemlere ilişkin CANARIS.

HOPT/MÜLBERT. 263. bu sebeple geçmişe etkisi sınırlıdır. N. s. Kreditrecht.147. NUISSL. CANARIS.198 ücretleri ödeme borcu ortadan kalkar ancak sözleşmenin yürürlükte olduğu dönem için bankanın faiz ve komisyon alacağı mevcuttur609.1/88. Kredi açma sözleşmesinde münferit kredileri etkileyen olağanüstü fesih halleri dahi bankanın kredi kullandırma borcunu ortadan kaldırıp kredinin iadesini sağlayacak ancak kullandırma karşılığı faiz ve diğer kredi ücretlerine etkili olmayacaktır. N. 610 611 609 STAUDER. tarafların ifa fiillerine başlamadıkları sırada mümkün olabilir. 222. N. STAUDER. 253. taraf yükümlülükleri asıl sözleşme olan kredi açma sözleşmesi hükümlerine ve genel işlem şartlarına tabi olacaktır611.162. s. 657. Müşterinin teminat sağlama yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve tarafların karşılıklı güven ilkesine aykırı davranışları halinde sözleşmenin ilk aşamada dönme yoluyla tasfiyesi mümkündür610. . PALANDT/THOMAS § 817. Kredi açma sözleşmesinin ve ona bağlı münferit kredilerin sona ermesi halinde banka verdiği kredinin iadesi için sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanabilecek ancak tasfiye şartları. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Kredi açma sözleşmesinin mutlak anlamda geçmişe etkili sona erdirilebilmesi yani dönme durumu ancak sözleşmenin ilk aşamasında. N.

199

SONUÇ
Kredi açma sözleşmesi kredi verene, belli bir bedel karşılığı kredi hazır bulundurma ve kullandırma borcu yükleyen bir sözleşmedir. Kullanılacak kredinin miktarı ve zamanı ise müşterinin ihtiyaçlarına göre onun tarafından yapılacak taleple belirlenecektir. Kredi açma sözleşmesinin temel unsurları ve özellikleri banka uygulaması yoluyla ortaya çıkmıştır çünkü kredi açma sözleşmesi bankacılık uygulaması tarafından ortaya çıkartılmış ve kredi işlemlerinde kullanılmaya başlanmıştır, temeli bankacılık uygulamalarına dayanır. Banka kredi işlemlerinde kullanılan ve sözleşmenin konusunu oluşturan kredi işlemlerinin çeşitliliği sebebiyle, kredi açma sözleşmesi sadece para ödüncü veya konusunu para ödünçlerinin oluşturduğu bir sözleşme olarak tanımlanamaz. Kredi açma sözleşmesinin konusunu para ödüncü yanında aval, banka garantileri gibi nakdi olmayan, üçüncü şahıslara karşı teminat amaçlı krediler, iskonto gibi alacak satışı olarak tanımlanan işlemler de oluşturabilmektedir. Kredi açma sözleşmesini münferit kredi kullandırma işlemlerinin ön hazırlığı veya bir tür önsözleşme, çok aşamalı sözleşme olarak açıklamaya çalışan görüşler de bankacılık uygulaması ve sözleşmenin taraflarının iradeleriyle uyuşmamaktadır. Kredi açma sözleşmesinde tarafların amacı daha sonra kurulacak sözleşmelere bir ön hazırlık veya onların kurulmasına yönelik taahhüt altına girmek değildir, bankanın krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu eğer kararlaştırılmışsa müşterinin komisyon ödeme borcu sözleşmenin kuruluşu ile başlar. Sözleşmede tarafların borç altına girmeye yönelik iradeleri ilk kuruluş aşamasında belirgin niteliktedir, kredi açma sözleşmesi içeriğinde nitelik olarak belirginleşmese de münferit kredi işlemleri yoluyla çeşitli türlerde kredi kullandırma borcu içeren tek aşamalı bir sözleşmedir. Kredi açma sözleşmesini, ödünç, ödünç benzeri sözleşme yada hukuki niteliğini konusunu oluşturan münferit kredinin belirlediği bir sözleşme olarak kabul eden görüşler vardır. Kredi açma sözleşmesi genel kabule göre kendine has özellikleri olan yaygın uygulamalara göre ortak nitelikleri belirginleşmiş sui generis bir sözleşmedir. Konusunu oluşturan münferit kredi işlemlerinin çerçevesini belirlemekle birlikte tipik bir çerçeve sözleşme değildir sadece tüm

200

münferit kredilere uygulanacak ortak hükümleri belirlemekle kalmaz, aynı zamanda banka için kredi açma ve kullandırma borcunu, münferit sözleşmelerin kuruluşuna ilişkin iradeleri içerir bu sebeple borçlandırıcı nitelikli çerçeve sözleşmedir. Banka, sonraki münferit kredi sözleşmelerini kurma değil, kredi açma sözleşmesinin kapsamında veya kredi talebi ile niteliği belirlenen ifa aşamasını oluşturan münferit krediler ile kredi kullandırma borcu altındadır, yani kredi açma sözleşmesi sonraki kredilerin sebebini oluşturan ilk aşama değildir doğrudan kredi kullanma şeklinde alacak hakkı sağlar. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen para limiti ve süreyi, belli bir para ödüncü sözleşmesinin yapılması hazırlığı ve vaadi gören iki aşamalılık görüşü, kredi işlemini kredi verme borcunun ifası ve kredi açma sözleşmesini de ifa sebebi sayan banka uygulaması ve bu kapsamdaki kredi açma sözleşmesi kavramına da uygun değildir. Kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturan münferit kredi işlemleri çeşitlilik göstermekte ve zamanla değişik türde bankacılık işlemleri de sözleşmenin içeriğine dahil olmaktadır. İlk uygulamalarda para ödüncü, aval, iskonto ve teminat mektubu gibi banka garantileri sözleşmenin kapsamına girerken zamanla bankaların akreditif, faktoring gibi işlem ve hizmetlerinin kapsamı da kredi açma sözleşmesi dahilinde belirlenmeye başlamıştır. Münferit kredi işlemlerinin temelini kredi açma sözleşmesi oluşturmaktadır, bu sözleşmeler de kredi açma sözleşmesinin ifası niteliğindedir ve aralarında edim bağlılığı vardır. Kredi açma sözleşmesi ile münferit krediler arasında ifa aşamasında başlayan hukuki nitelik ve amaçlar, sona erme yönünden farklılık ve kısmi bağımsızlık söz konusudur, bu durum doktrinde ayrılık prensibi olarak adlandırılmaktadır. Kredi açma sözleşmesi hukuki nitelik ve amaç yönünden münferit işlemlerden farklı olduğu gibi sözleşmeye aykırılık ve sona erme durumu da münferit kredileri doğrudan etkilemeyecektir. Kredi açma sözleşmesi münferit kredilerdeki standartları, şartları önceden belirler yani kredi açma sözleşmesinde karşılıklı anlaşma yoluyla tarafların hak ve borçlarının sınırlarının ve kapsamının yeknesak olarak belirlenmektedir. Banka, kredi açma sözleşmesinde önceden belirlenen şartlara uymayan kredi taleplerini

201

kabulden kaçınabilme hakkına sahip olduğu gibi, müşteri de şartlara uygun kredi talebinin banka tarafından karşılanacağı güvencesi altındadır. Kredi açma sözleşmesinde bankanın, krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu şarta bağlı değildir, sözleşmenin kurulması ile birlikte hemen doğar ancak banka, kredi alan tarafından talep yapılana kadar bu borcu ifa etme yükümü altında değildir. Kredi talebi, kredi kullandırma ediminin vadesini ve içeriğini belirleyen bir işlemdir. Kredi açma sözleşmesinde mevcut taraf iradeleri eğer açıkça bir kredi türü kararlaştırılmamışsa talep hakkının kullanılması ile belirli hale gelir, bu düzenleme hakkı bir tür seçim hakkı niteliğindedir ve banka için kural olarak bağlayıcı sonuçlar meydana getiren bir işlemdir. Kredi açma sözleşmeleri farklı türde münferit kredi işlemlerinin çerçevesini oluşturabilmektedir ve bu durum uygulama yönünden farklılıklara sebep olmaktadır ancak bunlar asli, temel farklılıklar değildir. Kredi açma sözleşmesi bir kredi kullandırma taahhüdüdür, bu durum bütün kredi açma sözleşmelerinde ortak yöndür ve ifa aşamasını oluşturan para ödüncü, iş idaresi ve teminat, alacak satımı sözleşmesi ise kredi açma sözleşmesinin asli unsurları değildir. Kredi açma sözleşmesi ilişkin ihtilafların çözümünde özellikle nakdi kredilerde karz sözleşmesi, diğer işlemler için; satım, garanti, kefalet, iş görme ve cari hesaba ilişkin hukuki düzenlemelerden kıyas yoluyla ve sözleşmenin yapısıyla bağdaştığı oranda yararlanılabilecektir. Kredi açma sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir, banka ve müşterinin borçları birbirine bağlı ve değişim ilişkisi içindedir. Bu sebeple tam iki taraflı sözleşmelerde temerrüdün sonuçlarını düzenleyen BK. 106, ödemezlik define ilişkin BK 81 ve ifa imkansızlığının sonuçlarını düzenleyen BK. 117 hükümleri kredi açma sözleşmesinde uygulama alanı bulur. Kredi alanın talebi ile güncellenen kredi kullandırma borcunun banka tarafından zamanında yerine getirilmemesi, temerrüt durumu kredi alanın alacağını ve talep hakkını ortadan kaldırmaz, kredi alanın kredinin kendisine verilmesi konusunda alacak hakkı vardır ve gecikmeye rağmen bu hak varlığını

202

sürdürür. Sözleşmeye aykırılık halinde her iki tarafta gecikme faizi ve ek zararların tazminini isteyebilecektir. Kredi açma sözleşmesi güven temeline dayanmaktadır ve genelde bu güvenin sarsılması hallerinde tarafların, olağan ve olağanüstü fesih, dönme beyanı gibi tek taraflı yenilik doğurucu işlemleriyle sona erdirilir, iki tarafın karşılıklı rızası ile sona erdirilmesi istisnai bir durumdur. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturmaktadır ve sözleşme kapsamındaki borçların ifasına başlanmışsa tarafların anlaşması akdi ilişkiyi ileriye etkili olarak sona erdirir, yeni kredi talebi imkanını ortadan kaldırır, ifasına başlanmış olan münferit kredi işlemleri bu sona ermeden etkilenmez.

ALTAN. Max/NYFFELER. Linda. s. İstanbul. Özel Borç İlişkileri. Kocayusufpaşaoğlu Armağanı. 1990. Yaşar: Banka Kredi Sözleşmelerinin Mali ve Hukuki Yönü. Borçlar Hukuku. Bankacılık İşlemleri ve Muhasebesi. Emilio/GSELL. ( Kısaltılmışı. doktora tezi. 1960 ATAMER. İstanbul 2000 ALLEN. fasikül. İstanbul 2004. Ş/KÜÇÜKGÜNGÖR. 1. Umumi Hükümler. Borçlar Hukuku. İstanbul 2001. 291-330 ATAMER. Fahrettin . E. İstanbul 2001. Türkay: Türk Hukukunda Banka Genel Kredi Açma Sözleşmesi. ARAL. Wien 1993. Paul. Mikail.. İstanbul 2001 AKYOL. s. Yeşim: Bankaların Kredi Sözleşmelerinden Kaynaklanan Sorunlar ve Hukuki Çözüm Yolları. ALTUĞ. Peter/lRO Gert/KOZIOL Bankvertragsrecht Bd. Halil. ANTALYA. Kara Ticaret Hukuku Dersleri. ( Özel Borç İlişkileri 3. ARSLANLI. Yeşim: Genel İşlem Şartlarının Denetiminde Yeni Açılımlar. İstanbul 2000. Zürich. doktora tezi. Kredi Sözleşmeleri ) ATAMER. Yeşim: Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi. A Global View. İTO yayını. Helmut: Österreichisches . New York 1997. İstanbul 1990 ALICI. İstanbul. Şener.203 YARARLANILAN ESERLER AKİPEK.II. AVANCINI. ylt. Capital Markets and Institutions. Ankara 1999. 193-213. Şener. 1993. Gökhan: Opsiyon Akdi ve Opsiyon Hakkı. ALICA. Ankara 2002. Sözleşmeler Rehberi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 10. AKYOL. fasikül ). İstanbul 2001. İstanbul 1984 ALBISETTI. Fonksiyonlar ve İşlemler Açısından Bankacılık. Banka Sözleşmeleri. Bankgeschäfte. Osman. Yıl Armağanı.

İstanbul 1988 EREN. 10/2002. 1994 DOMANİÇ. s. Zürich 1988.. Banka Teminat Mektupları. Bd.. CHRIST Bernhard: Der Darlehensvertrag. İstanbul 1999. Bankalar Kanunu Şerhi. Der Darlehensvertrag. 1-183 OR ). 248. İstanbul 1986 BATTAL. II. Yaklaşım. DOĞAN. SPR VII/2. Güven Kurumu Nitelendirmesi Işığında Bankaların Hukuki Sorumluluğu.Aufl. Erdoğan Moroğlu'na Armağan.Aufl. Peter. Basel 1979. Hayri. 1. Oğuz İmregün’e Armağan.807-828. 2.219-276 COESTER. Berlin 1988. Kreditvertragsrecht und Schuldrechtsreform. Dr. C. Zürich 1988 CANARIS. BARLAS. Allgemeiner Teil. 1941 BERGER. 1998. JURA. Bankaların Hukuki Sorumluluğu ) BECKER..Yargıtay Yayını No: 24. A. Ankara 2004 ( Kısaltılmışı. DOĞANAY. Bankalar Müşterileri Aleyhine tek Taraflı Olarak Değiştirebilirler mi ?. Türk Hukuk Sisteminde Banka Teminat Mektupları.675-678. s. Eugen . Prof. Herman: Berner Kommentar. BARLAS. Ankara 1993 BECKER. Ahmet. s.3 . Herman: İsviçre Medeni Kanunu Şerhi/Borçlar Hukuku. Hamburg 1957. VI. Obligationenrecht. Ankara 2001 ( Kısaltılmışı. İstanbul. Genel Hükümler. Nami. İsmail. Bern. Bankalar Kanunu ) BATTAL. Bankalar ile Kredi Müşterileri Arasında Düzenlenen Kredi Sözleşmesindeki Faiz Oranı Miktarını. . K. Dagmar. Ankara 2002. BUCHER. Schweizerisches Obligationenrecht. BölümÖzel Borç İlişkileri. Das Bankrecht. Fikret: Borçlar Hukuku. 1-2. Obligationenrecht. s. Eugen . 2. Nami: Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Çerçeve Sözleşmelerin Özellikleri. Köln 2003. Claus W. Vahit.204 BARCHEWITZ. Ahmet. Abt. Resmi Mevduata Düşük Faiz Uygulamasında Hatalar. Besondere Teil.: Bankvertragsrecht. Adolf. Allgemeine Bestimmungen ( Art. BUCHER..

Ankara 1980 GRASSINGER. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Gülçin.I ../SCHMID Jörg/REY Heinz: Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil Bd. 1984. Joachim: Das Schuldverhältnis: Begründung und Änderung Pflichten und Strukturen — Drittwirkungen. Tübingen 1965. Darlehens und Kreditrecht nach dem Schuldrechtsmodernisierungsgesetz. Akreditif Muamelesi ve Hukuki Mahiyeti. Tübingen 2003. s. FIKENTSCHER Wolfgang: Schuldrecht. İstanbul 1980.I. C. Berlin 1997 GAUCH Peter/SCHLUEP Walter R. GUHL. İstanbul 2003. GUEST. 2/2001. ESSER/SCHMIDT. HENRICH. Kerem: Banka Kredi Açma Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Özellikle Çerçeve Anlaşma Olma Özelliği. Optionsvertrag. İstanbul 1992. Legal Hukuk Dergisi. Allgemeiner Teil. Zürich 1956 HATEMİ. Abdülkadir. Dieter: Vorvertrag. İstanbul. Zürich 1986.1. Hüseyin/SEROZAN. Klaus J. Allgemeine Geschäfts – Bedingungen der Banken. 1984. HEERMANN. F. Peter W. BKR.. Necmettin. F. FEYZİOĞLU. E.205 ERTAN. Rechtspflichten der Kreditinstitute zur Kreditversorgung. Aufl.G. Kreditbelassung und Sanierung von Unternehmen. ZHR 143 1979.. Borçlar Hukuku Özel Bölüm. Twenty-Sixth edition. Sponsorluk Sözleşmesi. 139 – 173. Vorrechtsvertrag. 66-77. 1665-1683. HEFERMEHL. Stuttgart. A. Theo: Das Schweizerische Obligationenrecht. Ankara 2003 GRUNDMANN. Bd. Zürich 1998. Schuldrecht. Akdin Muhtelif Nevileri (Özel Borç İlişkileri) c. 5. Hendrik. Necmeddin: Borçlar Hukuku. 1987.: Geld und Geldgeschäfte. HOPT. FEYZİOĞLU. Rona/ARPACI. Anson’s Law of Contract. Daniel: Die Verträge der schweizerischen Bankpraxis. GUGGENHEIM.I. Heidelberg 1984. s. . s. Oxford.. Tübingen 1989 GÖĞER. Stefan. GERNHUBER.

Bankkredit und Darlehen im deutschen Recht. Das neue Schuldrecht. H. KÖNDGEN Johannes. Das Schweizerische Schuldrecht. KOHTE.206 HOPT. ( Kısaltılmışı... Ünal Tekinalp’e Armağan.1648 .1. Necip: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 1085-1127. Ankara.. Wolfhard/MICKLITZ. 1997. Ticari Bankalarda Sorunlu Kredilerin Yönetimi Çözüm Yolları ve Takibi. İŞGÜZAR. KOSTAKOĞLU. 1637. s. Berlin. I. HUGHES. KOCAMAN. Darlehen. İsmail. Allgemeinen Lehren des Vertragsrechts. Kreditrecht ) HONSELL. 2002.1. Schweizerisches Obligationenrecht. Banka Kredi Sözleşmeleri. Basel/Frankfurt 1988 KOCAYUSUFPAŞAOĞLU. Bern 1938 KAPLAN. s. Kompaktkommenter. Arif B. Klaus/MÜLBERT. ABD.. Christian. Kredi Sözleşmelerinde Bankaya Tek Yanlı Faiz Artırma Yetkisi Veren Hükümlerin Geçerliliği ve Uygulaması. 1989. 2001/3. MACDONALD: İnternational Banking Text and Cases. Cengiz . Aufl. İbrahim: Banka Sözleşmeleri Hukuku. S. s. İstanbul 2003. İstanbul. Aufl. Rudolph: Die Sicherung des Bankkredits. 3.2. 1999 HUECK. Tek Satıcılık Sözleşmesi. München 2003. Hans/ROTT. KAYAR. Berlin.: Bankaların Tacir ve Sanayiciler İle Yapmış Oldukları Genel Kredi Sözleşmelerindeki Genel İşlem Şartlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi ve Çözüm Önerileri.( BGB § 488-490) WM. s. 48-58. Şahap. ( BGB § 488-490). Banka Kredi Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ve Akreditif. C. 1996 KARINCA. 35/2001. Heinrich. US Boston. Peter: Kreditrecht.1. İstanbul 2003. Peter/TONNER. Ankara. 1923. 2001. Jane/Scott. Klaus Christian : German Banking Law and Practice in International Perspective. 82-93. Diss. Bd. Kredit und finanzierte Geschäfte nach neuem Schuldrecht. 3. GÜHFD. Berlin. C. (forma halinde ). Bern 1995 HUBNER. Armin. Besondere Teil. Max/SCHÖBİ. Ankara 1989 KADERLİ. Eray. KAVCIOĞLU. KELLER. Klaus/WILLINGMANN. Alfred: Normenverträge. C.

LOMBARDINI. Bank und Kapitalmarktrecht für die Praxis. München 1976 LARENZ Karl/WOLF Manfred: Allgemeiner Teil des bürgerlichen Rechts. Lehrbuch des Schuldrechts. 19-22 OR. Avrupa Topluluğu Enstitüsü-İSO.KaynaklarTemel Kavramlar. OĞUZMAN.170-183. M. MARTINEK. Karışık Muhtevalı Akit. II. Moderne Vertragstypen. Genel Hükümler. Bd. Das Obligationenrecht. Borçlar Hukuku. 1991 MAURENBRECHER. Kaiserslautern. Besondere Teil. Ankara 1997. Band 1.III. NERAD. Carlo : Droit bancaire suisse. Teilband Unterteiband Inhalt des Vertrages. Ankara 1982 KURU/ASLAN/YILMAZ. İÜHFM C. LARENZ. s. Hukuk Muhakemeleri Usulü. Turgut. Genel Hükümler. S. Baki. 1997. ZSR 109 I ( 1990 ). Türk. München 1987. 11. Medeni Hukuk. I. Abteilung. Band VI. Zürich 2002. İstanbul 2003. Bankgeschäftsrecht. M. NOMER. Allgemeine Bestimmungen. Dagmar.. Hasan: Bankaların Genel İşlem Şartları Şeklinde Düzenledikleri Kredi Sözleşmelerinin Özellikleri ve Hükümleri. İstanbul 2000. Allgemeiner Teil. Ankara 1971. İsimsiz Sözleşmelerin Geçerliliği. Karl .173-210. ABD Hukukunda İşletmelerin Ödeme Güçlüğü Sorunları ve Banka İlişkileri Sempozyumu. München 1997. I. KUNTALP. Kommentar zu Art. Michael . LARENZ Karl: Lehrbuch des Schuldrechts. E. Haluk N. İngiliz. 1995 . 1-2. OĞUZMAN. s. KURU. Kemal/ÖZ. Kemal/BARLAS. München.. C. Borçlar Hukuku. Bası. Saibe. Benedikt: Die Vereinbarung der allgemeinen Geschäftsbedingungen der Banken — Rahmenvereinbarung und Geschäftsverbindungsvertrag. 2. 4. Medeni Usul Hukuku. Nami .207 KRAMER Ernst A. NUISSL. LV. Bern 1991. İstanbul 2002 OKTAY. Giriş.: Berner Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. Aufl. Leasing und Factoring. Bd. Boşluklarının Tamamlanması ve Yorumlanması.

München 1991. ( BGB § 488-490) Berlin 2001. 2004. Hugo/SCHÖNENBERGER: Wilhelm. OY. Köln. Ankara 2000 REİSOĞLU. JW 1934.1609-1656. Anne/RÖCKEN. 2004. Adolf: Die Einwirkung der Konkursöffnung auf Krediteröffnungs und Kontokorrentverträge. Auflage. RÄNTSCH. SCHIMMEL. München 1994. 2745 vd. Obligationenrecht I Art. Heinz/MAURENBRECHER Benedikt: Die Leihe (Art. İstanbul 1989 PALANDT. Internationales Vertragsrecht. 2. Frankfurt 2002. Basel. 2. REITHMANN. 63. Besondere Vertragsverhältnisse. 1529 OR. 6. Medeni Yargılama Hukukunda Sulh.305. Roland/BUHLMANN. Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. V. Matthias. Ankara 1972 ÖZ. VII. Bd. Bankalar Kanunu Şerhi. Zürcher Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht.318 ). s. jan/GÖRİNG. Osman. Ankara 1983 SCHÄRER. Bürgerliches Gesetzbuch. ( Stauder’in eserinden alınmıştır. Ergun. SCHLUEP. Nürnberg 1965. Seza. SCHÖNENBERGER/JAEGGİ. Band. Handbuch des Kreditrechts. REİSOĞLU. ylt. Die Wirkung der Obligationen ( Art. Aufl. 1. Zürich 1936. 68-83 OR ) SCHÖNKE. Otto. ÖNEN.. REIFNER. SCHOEN Gerd : Der Krediteröffnungsvertrag als schuldrechtliche Rahmenverpflichtung. Rasim: Banka Hukukunda Kredi ve Kredi Sınırları. Udo. OSER. Teil. Dieter. Basel 2003.208 ORMAN. Das neue Schuldrecht. Aufl. 2. Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Teminat Mektupları Kontrgarantiler. Schweizerisches Privatrecht. Jürgen/MAİFELD. Frankfurter Handbuch zum neuen Schuldrecht. Zürich 1929. Cristoph/MARTINY. 1979. Turgut. İş Sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi.. Das Obligationenrecht. Auflage. SCHMIDT Karsten : Handelsrecht. Walter. İstanbul 2003. Seza. Obligationenrecht. Basler Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht. İstanbul 2003. München. Dirk . ) . Kredi Teminatları ve Kredi Suçları. Teil.

SUNGURBEY. 1969. 21-26. 79. İstanbul 1994 ŞANLI. 2005/4. Özer. İstanbul 1977. SUNGUR. s. Uluslararası Ticaret Hukuku. Turgut: Banka Tekniği. Bankaların Genel Kredi Sözleşmelerindeki Faiz Oranlarını Geçmişe Dönük Olarak Diledikleri Oranda Artırma Yetkisi Veren Maddelerin. SEROZAN. Göktürk: Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Genel Kredi Sözleşmesi Kavramı İle İlişkisi. İBD. SELİÇİ. Mehmet. İstanbul 1986. İstanbul 1997. İstanbul 1993.II — Özel Borç ilişkileri. TEKİNALP. Erdoğan Moroğlu’na 65. Haluk..209 SCHUMANN. Bernd: Der bankgeschäftliche Krediteröffnungsvertrag. Ünal: Türk Bankacılık Uygulamasında Genel İşlem Şartları. 123-160. Cemal /EKŞİ. Diss. Dusseldorf. İstanbul 2000.I/2. TUNÇOMAĞ. İstanbul 1989. Ankara 1961 TEKİNALP. Kenan: Türk Borçlar Hukuku C. Hirsch’in Hatırasına Armağan.I/1. Ankara 2002 TANDOĞAN. TANDOĞAN. UYAN. Borçlar Kanununa Göre Sözleşmeden Doğan Sürekli Borç İlişkilerinin Sona Ermesi. Yaş Günü Armağanı. . Ünal: Banka Hukukunun Esasları. 1129. C. Ünal. Türk Mesuliyet Hukuku. TAHAN. TANDOĞAN. Ankara. 1999. Ernst E. İstanbul 1988. Ankara 1987. s. Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. İBD. Ünal: Genel Kredi Sınırlarının Kaldırılması Üzerine Düşünceler. Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. İstanbul 1975. SOMUNCUOĞLU. C. İsmet. TEKİNALP. Sözleşmeden Dönme. Nuray. Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. Bielefeld 1968. İstanbul 1985. TANDOĞAN. 669-677. Werner: Die Option.1143. Genel Hükümler. STAUDER. Ahlaka Aykırılıktan Dolayı Batıl Olduğu Konusunda Etüd. 1999. S. Bankacılık. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP : Tekinay Borçlar Hukuku. 50 s. Banka Kredi Sözleşmeleri Üzerine Bir İnceleme.. Rona.II. 1976. İstanbul. s.

s. Zürich 1974 WARNE. Avni: Para ve Banka. London. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri.4 (1990). 2. 2000. ( Kısaltılmışı. Ülkü. Aslı/YÜKSEL. Aydın /AYDOĞDU. Cevdet.: Rahmenverträge als Mittel zur rechtlichen Ordnung langfristiger Geschäftsbeziehungen. Bankacılık ) ZARAKOLU. Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrecht. İstanbul 1972. ZEVKLİLER. ZSR 106 I (1987).249-256. Hasan. Sait/YÜKSEL. Murat/PETEK. Baskı. Aufl. s. JuS H. II. 1965. Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler. Bankacılık Hukuku ve İşletmesi: İstanbul 2004. WEBER Rolf H. WEBER Martin: Der Optionsvertrag. Bd.403-434. Hans. Ankara.210 von Tuhr. İstanbul 2002 YÜKSEL A. Sait: Bankacılık Yönünden Kredi Açma Sözleşmesi.. Banking Litigation. YAVUZ. David/ELLIOT. Kredi Açma Sözleşmesi ) YÜKSEL A. ( Kısaltılmışı. Nicholas. Ankara 1998. 3. . Andreas/Peter.