P. 1
Süperpozisyon Teoremi

Süperpozisyon Teoremi

|Views: 381|Likes:
Yayınlayan: nsproo

More info:

Published by: nsproo on Mar 04, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/31/2013

pdf

text

original

SÜPER POZİSYON TEOREMİ

Süper pozisyon yöntemi birden fazla kaynak içeren devrelerde uygulanır. Herhangi bir elemana ilişkin akım değeri bulunmak istendiğinde, devredeki bir kaynak korunup diğer tüm kaynaklar (iç empedansları hariç tutularak) devre dışına çıkarılır (kaynakların devre dışına çıkarılması demek gerilim kaynaklarının kısa devre, akım kaynaklarının ise açık devre yapılması anlamına gelir). Bu şartlar altında istenen akım fazörü bulunur. Daha sonra ise devrede tutulan kaynak devre dışına çıkarılarak (iç empedansı hariç ) bir önceki adımda devre dışında tutulan kaynaklardan birisi devreye konulur ve istenilen elemana ilişkin akım fazörü tekrar hesaplanır.Bu işlem tüm kaynaklar aynı işleme tabii tutuluncaya kadar devam eder. Son adımda ise hesaplanan tüm akım fazörleri toplanır ve elemanın gerçek akım fazörü elde edilir. Süper pozisyon teoremi yalnız eleman akımlarının hesaplanmasında değil, eleman gerilimlerinin hesaplanmasında da benzer şekilde uygulanır. Örnek 1 ;

Şekilde verilen devrede kaynak empedansları ihmal edildiğine göre rezistans üzerinden akan akım değerini süper pozisyon teoremini kullanarak bulunuz. Çözüm :

02 * 0. IR1 = (XC2 ∠ -90° / R – j XC2) * IK1 IR1 = (159.13° A elde edilir.58Ω XC2 = 1 / 2π (100) (0. İkinci adım olarak VK kısa devre edilerek devrede yalnızca VK2 bırakılır. IK1 = VK1 / Z =80∠ 0° / 104.15∠ -90° Z = 104. .Önce ikinci gerilim kaynağı kısa devre yapılmalıdır.15∠ -90° / 50∠ 0° + 159.01 * 0.32∠ -64.001)= 79.58∠ -90° + 50∠ 0° * 159. Bu durumda elde edilen devre aşağıdaki şekilde verilmiştir.13 =0. Kaynaktan bakıldığında görülen empedans değeri .13°) IR1 = 0.7° A elde edilir. Rezistans üzerinden geçen akım değeri akım bölücü ifadesi kullanılarak . Z = XC1 + (R //XC2) =XC1 +R*XC2/R+XC2 XC1 = 1 / 2π (100) (0.766∠ 64.73 ∠ 46. Ortaya çıkan yeni devre yukarıdaki şekilde gösterilmiştir.766∠ 64. Kaynaktan çekilen akım .32 ∠ -64.15) *(0.15Ω Z = 79.001)= 159.15∠ -90° / 50-j 159.13° Ω bulunur.

84 = 0.958∠ 46.27∠ 78.7° A IR = 0. Z = XC2 + R*XC1 / R+XC1 Z= 159.73∠ 46. IR2 = (XC1∠ -90° /R . IK2 =VK2 / Z =50∠ 0° / 185.Rezistans üzerinden gecen akım değeri akım bölücü ifadesi kullanılarak .15∠ -90° + 50∠ 0°* 79. Kaynaktan çekilen akım .7° + 0.23 ∠ 46. IR = IR1 + IR2 = 0.Kaynaktan bakıldığında görülen empedans değeri .17∠ -78.23 ∠ 46.84° A elde edilir. Rezistans üzerinden akan akım miktarı her iki adım sonucu bulunan akımların toplamına eşit olacağından .27∠ 78.17∠ -78.jXC1) IK2 IR2 = (79.58 ∠ -90° / 50 . .7° A elde edilir.73° A bulunur.58∠ -90° Z= 185.84° Ω bulunur.j79.58)*(0.84°) A IR2 = 0.58 ∠ -90° / 50∠ 0° + 79.

Örnek 2. Önce IK2 kaynağı devre dışına çıkarılmalıdır. Akım kaynağına seri olarak bağlanan yükler akım kaynağının değerinin değişmesinde etkili olamadıkları için . Bobin üzerinden akan akım değeri ise . İkinci adım olarak IK1 akım kaynağı devre dışına çıkarılmalıdır.118∠ 63.43° A bulunur. Bu durumda L ve C akım kaynağına seri olarak bağlı olacaktır. . IL1 = IK1 = 0. IL2 = IK2 = 1∠ 90° elde edilir. Akım kaynağının devre dışına çıkarılması kaynağın açık devre yapılması anlamına gelir. Çözüm .5∠ 0° A olur.5 + j1= 1. Yukarıda verilen devrede kaynak empedansları ihmal edildiğine göre bobin üzerinden akan akımı süper pozisyon teoremini kullanarak bulunuz. IK2 akım kaynağı açık devre yapıldığında bobin üzerinden geçen akım yalnızca IK1 akımı olacağından .5∠ 0° +1∠ 90° IL = 0. IL = IL1 + IL2 = 0.

doğru akım devrelerindeki kaynağın yerini alternatif gerilim kaynağı. Thevenin eşdeğer gerilimi (Vth): Vth gerilimi. Zth değeri omik. Örnek 3 . yükün bağlandığı uçlar arasından bakıldığında ölçülen gerilim fazörüne eşittir. Burada yapılması gereken işlem Vth ve Zth fazör değerlerinin. Şekildeki devrede thevenin eşdeğer devresi gösterilmiştir. kapasitif veya bunların kombinasyonlarından oluşabilir.Thevenin teoreminin alternatif akım devrelerine uygulanışındaki tek fark. Verilen devre ne kadar karışık olursa olsun thevenin teoremi kullanılarak devrede gösterilen forma sokulabilir. basitleştirilmesi istenen devrenin elemanları yardımıyla bulunmasıdır. Bu hesaplama yapılırken yük devre dışına çıkarılır. . endüktif. diğer bir ifade ile yük uçları açık bırakılır ve hesaplamalara dahil edilmez. Şekilde verilen devrede A – B uçları arasından görülen Vth değerini bulunuz. rezistansın yerini ise empedansın almasıdır. Aşağıda verilen problem Vth değerinin hesabını göstermektedir.THEVENİN TEOREMİ Alternatif akım devresini basitleştirerek onu eşdeğer bir alternatif gerilim kaynağı ve bu kaynağa seri bağlı eşdeger empedansa dönüştürmek için thevenin teoreminden faydalanılır.

Örnek 4 .56°) *150∠ 0° VL = VAB = Vth =67. . Aşağıda verilen problem daha önce verilen ve Vth hesaplamaları yapılan devrenin Zth değerlerinin hesabını göstermektedir. Thevenin eşdeğer empedansı (Zth): Zth empedansı. akım kaynakları ise açık devre yapılır. diğer bir ifade ile yük uçları açık bırakılır ve empedans hesabına dahil edilmez.44° V bulunur. Çözüm . diğer bir ifade ile gerilim kaynakları kısa devre. yükün bağlandığı uçlar arasından bakıldığında ölçülen empedans fazörüne eşittir.Çözüm .9 ∠ 26.084∠ 63. Ryük devre dışına çıkarıldığında A-B uçları arasından bakıldığında bulunan gerilim (Vth) ile XL uçları arasındaki gerilim değeri aynıdır. Şekilde verilen devrede (Ryük devre dışına çıkarıldığında ) A-B uçları arasından görülen Zth değerini bulunuz. VL = (XL ∠ 90° / R + jXL) Vk =(25∠ 90°/50+j25)*150∠ 0° =(25∠ 90° / 55. Gerilim bölücü ifadesi kullanılarak XL uçları arasındaki gerilim değeri . Zth bulunurken yük devre dışına çıkarılır. Bu hesaplama yapılırken devredeki kaynaklar (iç empedansları hariç ) devre dışına çıkarılır.

Şekilde verilen devrenin Vth gerilim değeri örnek 3’te Vth = 67.44° Ω Thevenin eşdeğer devresi . Aynı devrenin Zth empedans değeri ise örnek 4’te Zth = 22.44°Ω = 10.AB uçları arasından bakıldığında görülen thevenin empedans değeri aşağı hesaplanmıştır. Bundan önce verilen problemde devrenin Vth ve Zth değerleri bulunmuştur.361∠ 63. Vth değerinde bir gerilim kaynağı ile buna Zth değerinde bir empedansın seri bağlanması ile bulunur.Ryük devreden uzaklaştırılıp gerilim kaynağı kısa devre yapıldığında . Daha önceden de bahsedildiği gibi karmaşık bir devrenin thevenin eşdeğeri.44° volt olarak bulunmuştu.901 ∠ 26. Zth = (R∠ 0° ) ( XL ∠ 90°) / R +jXL = ( 50 ∠ 0° ) ( 25∠ 90°) / 50+j25 = 1250 ∠ 90° / 55. . Şekilde verilen devrede AB uçları arasından bakıldığında görülen thevenin eşdeğerini bulunuz.084∠ 63. Örnek 5 . Çözüm.56° = 22.361 ∠ 63.11 + j20Ω olarak bulunmuştu. Aşağıda verilen problemde bulunan sonuçlar toplanacaktır.

Karmaşık devrenin yükü kaldırılıp yerine başka bir yük bağlandığında yeni yükün çektiği akım ve uçları arasındaki gerilim değerini bulmak için karmaşık işlemlerin tekrar yapılması gerekir. .  İkinci ve üçüncü adımlardan bulunan Vth ve Zth değerleri seri olarak bağlanarak thevenin eşdeğer devresi oluşturulur. yük akım ve gerilimini bulmak için yapılacak işlem kısa sürede tamamlanabilir.  Bu iki uç arasındaki Vth gerilim değeri hesaplanır. Kaynakların devre dışına çıkarılması.  Thevenin eşdeğerini bulmak için devreye hangi iki uç arasından bakılıyor ise bu uçlar açık devre yapılır ve bu uçlara bağlı empedans devreden uzaklaştırılır.  Devredeki tüm kaynaklar devre dışına çıkarılarak (iç empedansları hariç) iki uç arasındaki Zth empedans değeri hesaplanır. bunun çıkışına yeni bir yük bağlandığında. Karmaşık bir devrenin terine kullanılabilen thevenin eşdeğer devresinin en önemli avantajı ise. akım kaynaklarının kısa devre.Thevenin teoreminin özeti . thevenin devresinde çözüm yapılması yeterli olmaktadır. Thevenin eşdeğer devresi başlangıçta açık devre yapılan iki uç arasına bağlanır. gerilim kaynaklarının açık devre yapılması anlamına gelir. Thevenin teoremi dört adımda özetlenebilir. Thevenin devresi gerilim kaynağı ve ona seri bağlı bir empedansı içerdiğinden. yük kaldırılıp yerine yeni yük bağlandığında thevenin eşdeğer devresi değişmeyeceğinden (yalnızca thevenin devresinin çıkışına bağlanan yük değişeceğinden).

A-B arasından akan akım fazör değeri (şekil (b)) IN bulunur. IN akım kaynağı ve ona paralel ZN empedansından meydana gelir. . IN. Aşağıdaki şekil (a)’da verilen (kutu içinde) karmaşık devrenin çıkışına (A-B) arasına bağlanan yük (şekilde Ryük) kaldırılır ve çıkış kısa devre yapılırsa. Norton teoremi bu iki eleman değerinin hesaplanmasını açıklar. Örnek 6 . Aşağıdaki şekilde verilen devrede A-B uçları kısa devre yapıldığında ölçülen IN değerini bulunuz. verilen devrede iki nokta (A-B) arasındaki kısa devre akım değeri olarak tanımlanabilir. Norton eşdeğer akım kaynağı (IN) . Aşağıdaki şekilde norton eşdeğer devresi gösterilmiştir. Norton teoremi de thevenin teoremi gibi karmaşık devrelerin birleştirilmesi için geliştirilmiştir.NORTON TEOREMİ . Norton teoreminde kullanılan eşdeğer devre.

7° =0.7°)=0. Norton eşdeğer empedansı (ZN) .1∠ 74. Z=XC1+R*XC2 / R+XC2 = 15∠ -90°+(5∠ 0°)(15∠ -90°) / 5-j15 = 17. Bu tanıma bakıldığında ZN = Zth olduğu anlaşılır. Norton eşdeğer devresinde kullanılan ZN empedansı.7°Ω bulunur.7° A elde edilir. Yukarıdaki verilen devrede A-B uçları kısa devre yapılırsa aşağıda görülen devre bulunur. Kaynaktan çekilen akım değeri ise . Aşağıdaki şekilde kaynaktan bakıldığında görülen eşdeğer empedans . Örnek 6’daki şekilde verilen devrede A-B uçları arasından bakıldığından ölçülen ZN değerini bulunuz. A-B uçları arasından akan akım ise akım bölücü ifadesi kullanılarak . Çözüm .584∠ -74. Aşağıdaki şekilde kaynaktan bakıldığında görülen eşdeğer empedans .14°Ω bulunur. IN=(R/R+XC2)Ik=(5∠ 0°/5-j15)(0. Örnek 7 .Çözüm . Örnek 6’da verilen devrede A-B uçları arası açık devre ve gerilim kaynağı kısa devre yapılırsa aşağıda verilen devre bulunur. verilen devrede kaynaklar devre dışında bırakıldığında A-B uçları arasından bakıldığında görülen eşdeğer empedans değerine eşittir.1∠ 74.184∠ -3. IK = VK / Z = 10∠ 0° / 17. .584∠ -74.

Norton eşdeğer devresi başlangıçta açık devre yapılan iki uç arasına bağlanır.1∠ -74.7°Ω ZN=4.51-j16. Norton teoreminin özeti.5Ω bulunur. . iki uç ise açık devre yapılarak iki uç arasından görülen ZN empedans değeri hesaplanır. akım kaynaklarının kısa devre .  İkinci ve üçüncü adımlardan bulunan IN akım kaynağına ZN değeri paralel olarak bağlanır ve norton eşdeğer devresi bulunur.  Norton eşdeğerini bulmak için devreye hangi iki uç arasından bakılıyorsa bu uçlar kısa devre yapılır.Bazı devrelerde thevenin eşdeğer devresinin kullanılması uygun olurken bazı devrelerde basitleştirme sağlamak için norton teoreminin kullanılması hesaplamaları kolaylaştırır.  Devredeki tüm kaynaklar devre dışına çıkarılarak .ZN=XC2+R*XC1/R+XC1=15∠ -90°+(5∠ 0°)(15∠ -90°)/5-j15=17.  Devrede tüm kaynaklar mevcutken kısa devre yapılan iki uç arasından akan IN akım değeri hesaplanır. Kaynakların devre dışına çıkarılması . Norton teoremini dört adımda özetleyebiliriz.gerilim kaynaklarının açık devre yapılması anlamına gelir. Norton teoreminin faydası thevenin teoremi ile aynıdır.

f= 20Hz . Eğer devre çıkışına bağlanan yük değeri Zyük = a + jb ise bunun kompleks eşleniği Zyük = a – jb olur.66 * 0. Aşağıdaki şekilde verilen devre gösterilmiştir.98Ω .000001 = 125Ω XL = 2π * 20 *0. Karmaşık devrenin A-B uçları arasında bakıldığında görülen thevenin kaynak gerilim değeri ise f= 50 Hz için Vth =30∠ 0° V (etkin) olarak hesaplanmaktadır. 50Hz ve 100Hz için yükün çektiği aktif güç değerlerini bulunuz. Karmaşık bir devrenin A-B uçları arasından bakıldığında görülen thevenin eşdeğer empedansının 20Ω değerinde omik bir yük ile buna seri bağlı L= 0. Çözüm. Bu ifade maximum güç transfer teoremi olarak adlandırılır. yük empedansına eşit olmalıdır. Bir devre çıkışına bağlanan yükün o devreden maximum güç çekebilmesi için . f= 20Hz için XC= 1/ 2π * 20 * 63.159 = 19. yük empedansı devre çıkış empedansının kompleks eşlenik değerine eşit olmalıdır. Maximum güç transfer teoremi başka bir şekilde de ifade edilebilir .MAXİMUM GÜÇ (TRANSFER) TEOREMİ Bir devre çıkışına bağlanan yükün o devreden maximum güç çekebilmesi için. Örnek 8. Verilen karmaşık devrenin çıkışına R=20Ω değerinde omik bir yük ve buna seri bağlı C= 63.devrenin yükün bağlandığı uçlar arasından bakıldığında görülen thevenin empedansının kompleks eşleneği .66µF değerinde bir kapasitör bağlanmaktadır.159 H değerinde bir bobinden oluştuğu görülmüştür.

Devrenin toplam empedans genliği. Pyük =I*I Ryük = (0.267)*20 = 1.38 = 0.000001 = 25Ω XL = 2π*100*0.98-125)(19. f=50Hz için.  t Z = √(20+20)*(20+20) + (19.000001 = 50Ω XL = 2π*50*0.98-125) =112. XC = 1/2π*50*63. Kaynaktan çekilen akım (etkin ) değeri . f=100Hz için XC = 1 / 2π*100*63. Kaynaktan çekilen akım değeri. .425 W elde edilir. Devrenin toplam empedans genliği. Yük üzerinde harcanan aktif güç değeri .  t Z =Z=√(20+20)(20+20)+(50-50)(50-50)=20Ω elde edilir.bulunur.159 = 50Ω bulunur.66*0. I = Vk / Z = 30 / 20 = 1.38Ω Z = elde edilir.66*0.267)(0.267 A bulunur.159 = 100Ω bulunur. Yük üzerinde harcanan aktif güç değeri. I = Vk / Z = 30 / 112.5)(1.5 A bulunur.5)*20 = 45 W elde edilir. Pyük = I*I*Ryük =(1.

Pyük = I*I*Ryük = (0.  t Z =Z=√(20+20)(20+20)+(100-25)(100-25) = 85Ω elde edilir. Yük üzerinde harcanan aktif güç değeri.Devrenin toplam empedans genliği.352 A bulunur. Kaynaktan çekilen akım değeri.352)*20 = 2. Şekilde de görüldüğü gibi 50Hz için yükte tüketilen güç maximum olmaktadır. . Empedans değeri frekans değeri ile değiştiği için verilen problem için güç ile frekans değişimi şekilde gösterilmiştir. Örnek 9 . Bulunan güç değerlerinden de görüldüğü gibi f=50Hz için kaynak empedansı ile yük empedansı birbirlerini kompleks eşleniği oldukları için yükte harcanan aktif güç değeri maximum olmaktadır.352)(0.478 W elde edilir. I = Vk / Z = 30 / 85 = 0.

Maximum güç teoreminde anlatıldığı gibi hoparlörün kaynaktan maximum güç çekebilmesi için kaynak empedansı ile yükün empedansının birbirlerinin eşleniği olması gerekir. Buna göre.000001 = 1592Hz bulunur. .238 A olur. I = Vk / Zt = 3. Hoparlörden maximum güç çekilebilmesi için kaynak frekansı ne olmalıdır? Kaynak gerilim etkin değeri 3.8 / 16 = 0. Hoparlörde harcanabilecek maximum güç ise. hoparlörü besleyen kaynak olarak kabul edildiğinde.1*0. Kaynaktan çekilen akım değeri.238)(0. Bu eşitliği sağlayan frekans ise. Zt = Rçıkış + Rhop = 16Ω elde edilir.453 W bulunur. f*f = 1 / 4π*4πLC ⇒ f= 1 / 2π√ LC = 1 / 2π√ 0. XL = XC ⇒ 1 / 2πfC = 2πfL olmalıdır. Devrenin toplam empedansı ise. ayar kapasitörünü de içeren sistem eşdeğeri şekilde gösterilmiştir.1*0. Çözüm . Pmax = I*I*Rhop = (0.8 V olduğunda hoparlör tarafından çekilen güç değerini bulunuz.238)*8 = 0.Yukarıdaki şekilde kuvvetlendirici ve bunun gerisindeki Vgiriş gerilimi.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->