CARNOT ÇEVRİMİ Yoktan enerji üretmek için yapılan çalışmaların başarısızlıkla sonuçlanması termodinamiğin birinci yasasının doğmasına neden

olmuştur. Termodinamiğin birinci yasası enerjinin niceliği ile ilgilidir. Termodinamiğin I. ve II. Yasaları sadece kapalı sistemlerde geçerlidir. Kapalı sistemler dış çevre ile enerji, bilgi ve malzeme alışverişinde bulunmazlar. Evren de bir kapalı sistemdir. I. yasa evrendeki toplam enerjinin sabit olduğunu ve enerjinin yok edilemeyeceğini söyler. Diğer bir tanımlama ile enerjinin korunumu yasası olarak da bilinir. Bu yasaya göre enerji değişik formlarda bulunabilir. Isı da bir enerji formudur. Radyasyon enerjisi, kimyasal enerji, mekanik enerji, elektrik enerjisi vb. diğer enerji formlarına örnek olarak sayılabilir. Sayılan enerji çeşitleri yine I. yasaya göre birbirlerine dönüştürülebilir. Hiçbir kaynak kullanmadan enerji üretecek bir makine yoktur. Birçok enerji formu kayıpsız olarak ısı enerjisine dönüşürken, ısı enerjisinin dışardan destek olmaksızın, örneğin mekanik enerjiye kayıpsız olarak dönüşümü mümkün değildir. Kayıpsız olarak enerji dönüşümü tersinir (reversible) süreç olarak adlandırılır. Potansiyel, kinetik, kimyasal ve nükleer enerjiler kendiliğinden ısıya dönüştüğü halde, ısı hiçbir koşulda kendiliğinden diğer enerji türlerine dönüşmemektedir. Isının tümünün işe dönüştürülebilmesi için yapılan çalışmaların başarısızlıkla sonuçlandırılması termodinamiğin ikinci yasasının doğmasına neden olmuştur. II. yasaya göre tüm doğal ve teknik enerji dönüşüm süreçleri tersinmezdir ve bu süreçlerin yönü hep olasılığı yüksek olan duruma doğrudur. Enerji farklarının azaldığı ve ortadan kalktığı durum olası durumdur. Isı enerjisi hiçbir zaman tümüyle bir diğer enerji formuna, örneğin mekanik enerjiye, dönüşmez. Isı enerjisinin bir kısmı iş üretme yeteneğinden yoksun kalır ama enerji I. yasaya göre yok edilemez. Bunun anlamı; Kapalı sistemlerde ısı enerjisi hiçbir zaman tümüyle diğer bir enerji formuna (örneğin mekanik enerjiye) dönüşmez. Isı enerjisi, sıcaklığı yüksek olan cisimlerden düşük olanlara doğru akar. Bu süreç tersinmezdir. Yani dışardan yardım

1

Bu alet ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren geri dönüşümlü bir prosestir. yüzyılda Nicolas Carnot adlı bir bilim adamı tüm ısı makinalarının temel çevrimi olan bir termodinamik çevrim tasarlamıştır. Ortamdan iş alarak çalışan ısı pompası düşük sıcaklıktaki depodan ısı alarak yüksek sıcaklıktaki depoya ısı aktarmaktadır. Sıcaklığı her tarafında aynı olan bir ısı deposundan ısı alarak dışarıya iş vermek üzere sürekli olarak çalışan bir makinanın yapılamayacağı. Carnot çevrimi ısı kaybı olmadan çalışan dönüşümlü bir ısı makinesinin genleşme ve sıkıştırma döngüsüdür. 2 . ısı enerjisinin mekanik enerjiye dönüşmesine izin verir. makinaya gelen ısının yalnızca bir kısmını işe dönüştürmek için ise daha düşük sıcaklıkta ikinci bir ısı deposuna gerek olduğu anlaşılmıştır. Sıcaklıkları Th veTl (Tl<Th) olan iki ısı deposu arasında dışarıya iş vermek üzere çalışan ve iş makinası da denilen bir Carnot makinası şematik olarak gösterilmiştir. İş makinası yüksek sıcaklıktaki sı deposu için soğutucu. gazın başlangıç ve son durumlarına bağlıdır. Termodinamiğin birinci yasası. Gazların genleşmesi ve sıkıştırılması gibi termodinamik prosesler. termodinamik yasalarındaki değişkenlerin değerlerini değiştirir.olmadan. İş makinası ile ters yönde çalışan Carnot makinasına ısı pompası denir. Gazın yaptığı iş ve ısı transferi. Absorplanan ısı enerjisinin bir kısmı mekanik enerjiye dönüştürülebilir. 19. ısı enerjisinin mekanik enerjiye dönüşebilmesi için ısı makinası adlı bir alet geliştirilmiştir. düşük sıcaklıktaki cisimden yüksek sıcaklıktaki cisme ısı aktarmak mümkün olmaz. Bununla birlikte.

b ile c halleri arasında adyabatik ve tersinir olarak genleşir. d ile a halleri arasında ise adyabatik ve tersinir olarak sıkıştırılarak ilk hale dönülmektedir. Herbir basamaktaki olaylar tersinir olduğundan. q = qab + qcd w = wab + wbc + wcd + wda 3 . Carnot makinası ısıtıcı ve soğutucu olarak kullanılabilmektedir. döngünün tümü de tersinirdir.düşük sıcaklıktaki ısı deposu için ise ısıtıcı işlevindedir. Daha sonra c ile d halleri arasında izotermik ve tersinir olarak sıkıştırılan gaz. ∫ dU = q1 + q2 + w = 0 ∫ dS = q1/ T1 + q2/ T2 = 0 eşitlikleri yazılabilir. Böylece 4 basamak üzerinden döngü tamamlanmaktadır. Tersinir çalışan herhangi bir Carnot çevrimi için termodinamiğin birinci ve ikinci yasalarından sırayla. Carnot Döngüsü Bu döngüde a ve b haleri arasında izotermik ve tersinir olarak genleşen gaz. Döngü saat yönünde ilerler ve dışarıya iş verecek şekildedir.

İlk olarak. kaynaktan silindire ısı eklenir. (1) İZOTERMAL GENLEŞME. Birinci durumdan ikinci duruma geçilirken kaynaktan gaza doğru bir ısı transferi gerçekleşir.V3) q12 = -w12 4 .V2)  İlk proses izotermal genleşme prosesidir. (P2. ADYABATİK GENLEŞME.V1)(P2. Basıç düşer. yüksek basınç ve düşük hacimdedir.V) = ∆ U12 + (P2V2 – P1V1) = 0 (ideal gaz) q2/T2 = nRln (V2/V1) = ∆ S12 (2) ısı kaynağı uzaklaştırılır. ∆ U=q + w ∆ U12= q12 + w12 = 0 (T sabit) q12 = q2= nRT2 ln (V2/V1) W12= -nRT2 ln(V2/V1) ∆ H12 = ∆ U12 + ∆ (P. durumda gaz yüksek sıcaklık. 1. Sabit sıcaklıkta. Sıcaklık sabit kalır fakat hacim artar. hacim V3’e ulaşıncaya kadar devam eder. Piston V1’den V2’ye hareket eder. (P1.V2)(P3.

Basınç düşer.T2) = -nCp (T2-T1) ∆ S23= q23/T = 0/T= 0 (3) Gazın İZOTERMAL SIKIŞTIRILMASINDA pistondaki sistem ile iş yapılır. Sıcaklık azalır ve hacmin artmasıyla gaz genleşir.V3)(P4. ∆ U34= q34+ w34 = 0 (ideal gaz) q34 = -w34 w34 = -nRT1 ln(V4/V3) = nRT1 ln(V2/V1) q34 = q1 = nRT1 ln(V4/V3) = -nRT1 ln(V2/V1) ∆ H34 = ∆ U34 + ∆ (P. Sıcaklık sabittir. Gaz basıncı artar. Adiabatik proses boyunca ısı transferi gerçekleşmez.V4)  Üçüncü proses izotermal sıkıştırma prosesidir.nR ln(V2/V1) 5 . Sıcaklık sabit kalır fakat hacim azalır. İkinci proses adyabatik genleşme prosesidir. İkinci durundan üçüncü duruma geçerken ısı transferi olmaz. q23 = 0 (adyabatik) w23 = nCv (T1-T2) = -nCv (T2-T1) ∆ U23 = w23 = nCv (T1-T2) = -nCv (T2-T1) ∆ H23 = nCp (T1.V) = ∆ U34 + (P4V4 – P3V3) = 0 (ideal gaz) ∆ S34 = q1/T1 = nR ln(V4/V3) = . Üçüncü durumdan dördüncü duruma geçerken gazdan ısı kaynağına ısı transferi olur. (P3.

(4) ısı kaynağı uzaklaştırılır. • ∫ dw= w = w12+w23+w34+w412 w = -nRT2 ln(V2/V1). üretilen işin miktarı proses boyunca transfer edilen net ısıya eşittir.V1)  Dördüncü proses adyabatik sıkıştırma prosesidir. Çevrim boyunca. W = q1 – q2 Döngüde bütün basamaklardaki nicelikler toplanırsa. w41= nCv (T2-T1) q41= 0 (adyabatik) ∆ U41= w41= nCv (T2-T1) ∆ H41= nCp (T2-T1) ∆ S41 = q41/T= 0/T= 0 Dördüncü prosesin sonunda. Sıcaklık artar ve sıkıştırılan gazın hacmi azalır. Dördüncü durumdan birinci duruma geçerken ısı transferi olmaz. gaz tarafından iş üretilir. gaz kendi orijinal durumuna geri döner.V4)(P1. Termodinamiğin birinci yasasına göre. Gaz basıncı azalır. ADYABATİK SIKIŞTIRMA hacim V1’e ulaşıncaya kadar devam eder. (P4. Gaz sıkıştırılır.nCv (T2-T1)+ nRT1 ln(V2/V1)+ nCv (T2-T1) w = -nR (T2-T1) ln(V2/V1) • ∫ dq = q12+q23+q34+q41 6 .

7 . İş ve ısı hal fonksiyonu olmadıklarından Carnot döngüsü boyunca değişimleri sıfırdan farklı. Carnot döngüsü için iç enerji değişimi sıfırdır.∫ dw = ∆ U12+∆ U23+∆ U34+∆ U41= 0 ∫ dU= 0 – nCv (T2-T1) + 0 + nCv (T2-T1) = 0 • ∫ dH = ∆ H12+∆ H23+∆ H34+∆ H41= 0 ∫ dH = 0 – nCp (T2-T1) + 0 + nCp (T2-T1) = 0 • ∫ dS = ∫ dqtr/T = q2/T2+ q1/T1 = nRln(V2/V1) – nRln(V2/V1) = 0 İş ve ısı alışverişlerinin Carnot döngüsü boyunca toplamları sıfırdan farklı fakat ters işaretle birbirlerine eşittirler.∫ dq = nRT2 ln(V2/V1)+ 0 – nRT1 ln(V2/V1)+ 0 ∫ dq = nR(T2-T1) ln(V2/V1) • ∫ dU = ∫ dq . entalpi ve entropi ise hal fonksiyonu olduklarından değişimleri sıfırdır. Termodinamiğin birinci yasasına göre. iç enerji.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful