P. 1
12_03_konik_disliler

12_03_konik_disliler

|Views: 398|Likes:
Yayınlayan: Aykut şala

More info:

Published by: Aykut şala on Feb 29, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/29/2012

pdf

text

original

Sections

  • 1.2.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler
  • 1.2.4 Eğik dişli konik dişliler
  • 1.2.5.1.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ”
  • 1.2.5.2 Konik dişlide modül “m”
  • 1.2.5.3 Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ”
  • 1.2.5.4 Konik dişlide çaplar “d”
  • 1.2.5.4.1 Orta çaplar
  • 1.2.5.4.2 Dış çaplar
  • 1.2.5.4.3 İç çaplar
  • 1.2.5.5 Konik dişlide diş genişliği “b”
  • 1.2.5.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R”
  • 1.2.5.7 Konik dişlide diş boyutları “h”
  • 1.2.5.8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ”
  • 1.2.5.9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri
  • 1.2.5.9.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes”
  • 1.2.5.9.2 Eşdeğer kavrama açısı “ αes“
  • 1.2.5.9.3 Eşdeğer modül “ mesn“
  • 1.2.5.9.4 Eşdeğer helis açısı “βes”
  • 1.2.5.9.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“
  • 1.2.5.9.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes”
  • 1.2.5.9.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa”
  • 1.2.5.9.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“
  • 1.2.5.9.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“
  • 1.2.5.9.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“
  • 1.2.5.9.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“
  • 1.2.5.9.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“
  • 1.2.5.10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin”
  • 1.2.5.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk”
  • 1.2.5.12 Konik dişlide kavrama “gesα”
  • 1.3 Konik dişlide geometrik kontrol
  • 1.4.2 Konik dişli yatak kuvvetleri
  • 1.4.2.1 xy-Düzleminin analizi
  • 1.4.2.2 xz- Düzleminin analizi
  • 1.5.1.1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi
  • 1.5.1.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri
  • 1.5.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu
  • 1.5.2.1 Diş yanağında yüzey basıncı
  • 1.5.2.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri
  • Malzemenin diş yanak mukavemet değeri
  • 1.6 Konik dişli hesaplama örneği
  • 1.6.1 Örnek 1
  • 1.6.2 Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi
  • 2.2 Standartlar
  • 3 Konu İndeksi

2010 Ağustos www.guven-kutay.

ch

DİŞLİ ÇARKLAR
KONİK DİŞLİLER
12-03
M. Güven KUTAY

www.guven-kutay.ch

Sevgili eşim

FİSUN ' a
ÖNSÖZ
Bir konuyu bilmek demek, onu eldeki imkanlara göre kullanabilmek demektir. Dişliler konusunu bilmek, dişli üretip kullanabilmek demektir. Bu belgelerde; • dişli ve dişli redüktörlerini fonksiyonlarına göre hesaplayıp üretmek için gerekli bütün bilgiler detaylı anlatılmış, • dişli hesap örnekleri, üretim için gerekli teknik resimler verilmiş, • dişli imalat ve konstruksiyon esasları anlatılmış, • Oldukça detaylı teorinin yanında uygulamada kullanılan değerler, tablolar ve diyagramlar verilmiştir. Çok yönlü ve detaylı çözüm örnekleri uygulamada yardımcı olacaktır. Bütün kullanılan literatürün dökümü, gereğinde dahada etraflı bilgi edinmek için, belgenin sonunda verilmiştir. Ayrıca belgenin sonunda konu indeksi verilerek, aranılan konunun bulunması kolaylaştırılmıştır. Bu belgede verilen bilgilere göre hesaplama programlarıda üç dilde Türkçe, Almanca ve İngilizce olarak hazırlanmış ve "Programlar" kısmında excel programı olarak verilmiştir. Programları istediğiniz dilde kullanıp bütün hesapları yaptıktan sonra, bir tek emir ile istediğiniz dile çevirme imkanınız vardır. Umarım ki bu programlar uygulamada yardımcı olur. Bu arada çok az imkanlarla ve büyük çabalarla Türkçe teknik literatüre bu konuda kazandırdıkları kitaplar için sayın Şefik OKDAY’ ı ve diğer kişileri, saygıyla anar, Türk makina mühendislerinin pratikte önderliğini yapıp bir çok genç mühendise yol gösteren sayın ağabeyimiz merhum Dr. Müh. Dündar ARF ve bütün mühendislere teşekkür etmeyi borç bilirim. İsviçrede, MAAG AG ve Reishauer AG firmalarına arşivlerinden ve teknik yayınlarından istediğim çok değerli bilgileri belgelerime aktarma müsadesi verdikleri için teşekkürlerimi sunarım. Bu belgede iyi, kötü veya eksik bulduğunuz konuları ve bilgileri bildirirseniz çok sevinirim. Hepinize mutlu ve başarılı günler dileğiyle... İsviçre, Baden 2010 M. Güven KUTAY

DİKKAT:
Bu belgedeki bilgiler iyi niyet, büyük dikkat ve çabayla son teknik bilgilere göre hazırlanmıştır. Ben ve MAAG AG firması ile REISHAUER AG firmaları bu belgedeki bilgilerin kullanılmasından ötürü oluşacak zarar ve ziyan için hiç bir şekilde maddi, manevi ve hukuki sorumluluk taşımıyacağımızı belirtirim. Bu belgedeki verileri kullanan kişi, verilerin kullanıldığı yerdeki özel şartlara uygun olup olmadığına kendisi karar vermelidir. Verileri kullanan kişi genel kapsamlı metotları özel problere uygulamayı kontrol edip verileri titizlikle kullanmalıdır. Çok özel hallerde, ya imalatcıdan edinilen veya özel deneyler sonucu elde edilen değerlerle hesabın yapılması gereklidir. M. Güven KUTAY www.guven-kutay.ch

İÇİNDEKİLER
1 Konik Dişliler ............................................................................................................................................................. 5 1.1 Genel bilgiler ...................................................................................................................................................... 5 1.2 Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler ................................................................................ 7 1.2.1 Konik dişlilerde tanımlama......................................................................................................................... 7 1.2.2 Temel değerler ............................................................................................................................................ 8 1.2.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler....................................................................................................... 8 1.2.4 Eğik dişli konik dişliler............................................................................................................................. 10 1.2.5 Konik dişlilerin ölçülendirilmesi .............................................................................................................. 11 1.2.5.1 Konik dişlide diş sayısı “z”............................................................................................................... 11 1.2.5.1.1 Pinyonun diş sayısı “ z1 ” ........................................................................................................... 11 1.2.5.1.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ”.............................................................................................................. 11 1.2.5.2 Konik dişlide modül “m” .................................................................................................................. 12 1.2.5.3 Konik dişlide kavrama açısı “ veya n ” ....................................................................................... 13 1.2.5.4 Konik dişlide çaplar “d”.................................................................................................................... 13 1.2.5.4.1 Orta çaplar ................................................................................................................................... 13 1.2.5.4.2 Dış çaplar..................................................................................................................................... 14 1.2.5.4.3 İç çaplar ....................................................................................................................................... 14 1.2.5.5 Konik dişlide diş genişliği “b” .......................................................................................................... 16 1.2.5.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R”...................................................................................................... 16 1.2.5.7 Konik dişlide diş boyutları “h” ......................................................................................................... 17 1.2.5.8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “ ” ........................................................................................ 17 1.2.5.9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri ........................................................................................ 18 1.2.5.9.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes”.................................................................... 18 1.2.5.9.2 Eşdeğer kavrama açısı “ es“ ...................................................................................................... 19 1.2.5.9.3 Eşdeğer modül “ mesn“................................................................................................................. 19 1.2.5.9.4 Eşdeğer helis açısı “ es” ............................................................................................................. 19 1.2.5.9.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“............................................................................................... 19 1.2.5.9.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes” .................................................................................................. 19 1.2.5.9.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa”............................................................................................... 19 1.2.5.9.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“ ................................................................................................. 20 1.2.5.9.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“.................................................................................................. 20 1.2.5.9.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“ ..................................................................................... 20 1.2.5.9.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“ ...................................................................................................... 20 1.2.5.9.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“ ................................................................................ 20 1.2.5.10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin”......................................................................................... 21 1.2.5.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk” ................................................................................................ 21 1.2.5.12 Konik dişlide kavrama “ges ” ........................................................................................................... 22 1.2.5.13 Konik dişlide profil kavrama oranı “ es” ......................................................................................... 22 1.3 Konik dişlide geometrik kontrol ....................................................................................................................... 23 1.4 Konik dişlide kuvvetler..................................................................................................................................... 24 1.4.1 Dişlide kavrama kuvvetleri ....................................................................................................................... 24 1.4.2 Konik dişli yatak kuvvetleri...................................................................................................................... 26 1.4.2.1 xy-Düzleminin analizi....................................................................................................................... 27 1.4.2.2 xz- Düzleminin analizi...................................................................................................................... 27 1.5 Konik dişlilerde mukavemet hesabı.................................................................................................................. 28 1.5.1 Konik dişlilerde diş dibi kırılması kontrolu .............................................................................................. 28 1.5.1.1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi ...................................................................................................... 28 1.5.1.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri .......................................................................................... 31 1.5.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu .................................................................................... 31 1.5.2.1 Diş yanağında yüzey basıncı............................................................................................................. 31 1.5.2.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri........................................................................................ 32 1.6 Konik dişli hesaplama örneği............................................................................................................................ 33 1.6.1 Örnek 1 ..................................................................................................................................................... 33 1.6.2 Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi................................................................ 40 2 Kaynaklar.................................................................................................................................................................. 41 2.1 2.2 3 Literatür ............................................................................................................................................................ 41 Standartlar......................................................................................................................................................... 43

Konu İndeksi............................................................................................................................................................. 44

www.guven-kutay.ch

www.guven-kutay.ch

.guven-kutay. Çevre hızı olarak vt ≈ 6 m/s normal dişlilerde. Konik dişlilerin çalışma prensibi genelde eksenleri bir noktada kesişen iki koninin birbiri üzerinde yuvarlanması gibidir. Düz dişli Şekil.2. Foto 1. Bu konileri konik dişlilerin taksimat veya yuvarlanma konileri olarak düşünülür. Örneğin: El çıkrığı veya el krikosu gibi el ile tahrik edilen kademeler için kullanılır. Daha küçük veya büyük açılar seyrek rastlanır.1.de) www. Spiral dişli Düz dişli konik dişliler (Şekil. 1. M Σ Σ M Σ M Şekil. Helis dişli Şekil. Genelde üç şekil konik dişli vardır. Spiral dişli açımı Klingelnberg firması (www.2.1. 1. vt ≈ 20 m/s taşlanmış dişliler için referens alınır. 1. 1. 1.klingelnberg. Eksenler açısı en çok Σ = 90° olur.1) daha çok küçük devir sayılı kademelerde kullanılır.3.ch .3). Şekil.1 Konik Dişliler Genel bilgiler 5 Konik dişliler torsiyon hareketinin veya momentinin çapraz eksenlere taşınmasında kullanılırlar ( bak Şekil..Dişliler 1 1. Normal olarak eksenler birbirleriyle M noktasında kesişirler. 1.1 . Çeşitli spiral dişliler Foto 1.

2) kavrama oranları daha büyük olduğundan düz dişli konik dişlilerden daha sessiz ve darbesiz çalışacaklarından hızlı dönen ve büyük momentler taşıyan kademelerde kullanılır. Bunun içinde “Düz dişli konik dişlilerden” başlayalım.4. Çevre hızı olarakta freze. Çok gürültüsüz çalışan ve diş dibi mukavemetinin yüksek olması istenilen işletmeler için ön görülürler. Spiral dişli açımı Klingelnberg firması (www. Örneğin: üniversel redüktörler. Üretim kalitesi. www. Üretimin yapılabilmesi için dişlilerin geometrik ölçülerinin bilinmesi gereklidir.3.. 1. böylece helis dişli konik dişliler ile spiral dişli konik dişlileride daha kolay ve iyi anlarız. Spiral dişli konik dişliler (Şekil.guven-kutay. planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 40 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır. planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 30 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır. dişlilerin sessiz çalışmaları ve dayanma ömürleri için çok önemlidir. Örneğin: Yüksek güçlü redüktörler.ch . Konik dişlilerin üretimi bilgi.4 e kadar görebilirsiniz. tecrübe ve hassasiyet ister. 1. Spiral dişli alıştırması Foto 1.1 den Foto 1. kamyon ve iş makinaları redüktörleri gibi. Spiral dişli konik dişlileri Foto 1.6 Dişliler Foto 1.de) Helis dişli konik dişliler (Şekil.3) özel yerlerde büyük kuvvet ve moment veya devirsayısı iletimi için kullanılırlar. takım tezgahları redüktörleri gibi.klingelnberg. Çevre hızı olarakta freze.

Dişliler 1. Konik dişli dd dor dD di mm mm mm mm Dış taksimat dairesi çapı Orta taksimat dairesi Dış çap İç çap Taksimat konisi yarım açısı Taban konisi tepe yarım açısı Taban açısı Dişli konisi tepe yarım açısı δa b Ror Ri Rd Σ ht ha ° mm mm mm mm ° mm mm Diş üstü açısı Diş genişliği Koninin orta uzunluğu Koninin iç uzunluğu Koninin dış uzunluğu Eksenler veya kesişme açısı Taban derinliği Diş üstü yüksekliği δ1. δt O1 δ1 M δ2 δi δd Ri R R d or b b/2 δ2 δa Σ ri r d1 ha ht 90° d or di r d2 dD dd O2 Şekil.2 ° δi δt δd Ο1.2. 1. Kavrama açısı verilmemişse genelde hep α = 20° alınır.guven-kutay.1 Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler Konik dişlilerde tanımlama 7 Konik dişlilerde küçük dişliye “pinyon” ve indeksi 1 diye. indeks “t” alın değerleri içindir.4.ch . büyük dişliyede “ayna” ve indeks 2 diye adlandırılır. İndeksiz veya indeks “n” normal.2 1.2 ° ° ° Arka koni veya tamamlama konisi merkezleri www.

tan δ 2 = u F. Taksimat konisi yarım açısı “ δ ” Eksenler açısı (kesişme açısı) Σ = δ1 + δ2 eşitliği ve u = sin δ2 / sin δ1 ≥ 1 den tahrik eden konik dişlinin taksimat konisi yarım açısı. sin δ1 = rd1/Rd ve sin δ2 = rd2 / Rd dir.2 Temel değerler Dişliler I. Aynı zamanda. Burada: d2 / d1 = dd2 / dd1 = rd2 / rd1 dir. 1. Eğer bu iki formülü birbirine bölersek sin δ2 / sin δ1 = rd2 / rd1 buluruz.3 Referans plan dişlisi ve Genel değerler Taksimat konisi yarım açısı δ = 90° olan konik dişliye plan dişlisi adı verilir.5. Çevirme oranı “ i ” Çevirme oranı genelde F. II.5 ve tahrik edilen konikdişlinin (aynanın) taksimat konisi yarım açısı.1 de olduğu gibi gösterilir.3 eğer eksenler açısı Σ = δ1 + δ2 > 90° ise tan δ1 = sin (180 − Σ ) u + cos (180 − Σ ) F.ch .8 1. 1. 1.6 olarakta bulunur. 1.guven-kutay. n i=u= 1 = n2 Kademedeki dişler oranıda: u= d 2 z 2 sin δ 2 = = d1 z1 sin δ1 F. 1. tan δ1 = sin Σ u + cos Σ F. 1.2. www. 1. tan δ1 = 1 / u F. konik dişlilerin temel büyüklüklerini tarif etmek için DIN 3971 e göre referans profili olarak alınması ve “referans plan dişlisi” diye adlandırılmasıdır (Şekil. 1. Buda çevirme oranıdır. δ açısı Aynı zamanda tahrik eden konik dişlinin (pinyonun) taksimat konisi yarım açısı.2 olarak bulunur. Bu dişlinin önemi.4 δ1 Şekil.1 z Ayna z Pinyon ≥1 F. 1.2.6). 1. Bu fomülde n1/n2 = d2 / d1 = z2/z1 silindrik alın dişlilerindeki standart tanımlamadır.

5 ⋅ (m P ⋅ π) Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş kalınlığı e P = 0.6. silindirik dişlilerdeki referans kremayerinin ödevini yapar.17 de görülmektedir. 1.7. DIN 867 deki tanımların benzeridir. www. Hesaplar orta değerlerle.7 da Referans plan dişlisi görülmektedir. 1. sanki silindirik alın dişlisiymiş gibi yapılır. 1. 1. Mukavemet hesabının yapılmasında konik dişli. Referans plan dişlisi ve konik dişli Referans plan dişlisindeki tanımlamalar..guven-kutay.0.5 ⋅ (m P ⋅ π ) Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş boşluğu h P = 2 ⋅ m P + c P Diş yüksekliği c P = (0. RP haP δa δt Rd Dişli taksimat düzlemi δa δt Diş baş üstü düzlemi htP P Plan dişli taksimat düzlemi Diş tabanı düzlemi Taksimat konisi Şekil. sP P eP δ δ Diş boşluğu orta doğrusu haP αP Profil referans doğrusu Taban kavisi Diş orta doğrusu αP Plan dişli taksimatı αP = 20° Yanak açısı s P = 0. mukavemet hesapları içindese orta dairesi boyutları gerekir..ch .6 ve Şekil.3) ⋅ m P Baş üstü boşluğu pP = mP ⋅ π h aP = m P htP hP ρ tP Diş baş üstü yüksekliği Diş tabanı derinliği Şekil. Referans plan dişlisi h tP = m P + c P Konik dişlilerin imalatı ve kontrolu için dış dairesi boyutları. Şekil.1.8 ve Şekil.Dişliler 9 Referans plan dişlisi. orta dairesinde tasarlanan bir düz silindirik dişli olarak kabul edilir. 1. 1. Tasarlanan düz silindirik dişli Şekil.

Spiral dişli.guven-kutay. 1.10 Dişliler d or1 O1 δ1 M δ2 O1 d'or1 n T2 C d'or2 α C Şekil.8. Şekil. pinyon sol helis ise. Bütün eğik yanaklı konik dişlilerin mukavemet hesapları aynı şekilde yapılır. 1. Tasarlanan silindirik dişli n T1 dor O2 Eşdeğer dişli 2 O2 1. M Dişli çiftinin helis yönleri birbirine aykırıdır. Fakat her şeklin kendine göre avantajları vardır. Şekil. Yani.9 de M noktası) göre adlandırılır. 1. ayna sağ helis olmalıdır. Şekil. Konik helis dişli www.2. 1.11 IV.ch . Konik daire yaylı dişli. no r p ptor pt R or βd Şekil.10 III. αn Eğik dişli konik dişlilerin şu çeşitleri vardır: I. 1.9 II. Şekil.4 Eğik dişli konik dişliler b P Eğik dişli. 1. 1. Konik helis dişli.12 M ϕ R p nd P β or Birde Klingelnberg firmasının geliştirdiği “Palloid yanaklı” dişli şekli vardır. Konik evolvent dişli. konik dişli çiftinde helis yönleri koni tepesine (Şekil.9.

5. . Konik tepeleri eksenlerin kesiştiği noktada değildir.1 0.guven-kutay.5.010 0.... Ayna için aynı büyüklük seçilir. Pratikte orta helis açısı βor seçilir ve dış helis açısı βd eğiklik açısına ( ϕ ) göre hesaplanır.2.50 0. helis..40 0.17 34.1 den ve dişli malzemeleri konstruk-siyona göre seçilir. Konik daire yaylı dişli Şekil.90 0.. xk1 = − xk2 1.60 0.030 0.28 0.2.024 0..8 0. 1.Winter..45 0.0 2.21 0....40 0. xd1 = − xd2 Gleason’a göre kavisli konik dişliler için.100 Genelde eksenler açısı Σ = 90° için kullanılır..0 1.15 26.19 0. z 2 ≈ z1 ⋅ u F.048 0. kavisli ve sertleştirilmiş dişliler için küçük değerler seçilmelidir.10.2 Aynanın diş sayısı “ z2 ” Aynanın diş sayısının seçimi konstruksiyonun şartlarına göre genelde pinyonun diş sayısı ile çevirme oranının çarpımıyla bulunur.2 4. Ayna için aynı büyüklük seçilir.33 0. Yanaklar dışa doğru daha keskin kavisli olur.1. Evolvent yanaklı dişlilerin normal taksimat değeri bütün diş genişliğinde değişmez. Gleason’a göre düz ve helis konik dişliler için.7 0.16 30.5 Konik dişlilerin ölçülendirilmesi 1. İmalat tezgahları üreten fabrikaların önerilerine uyulması fayda sağlar..1.43 0..2.ch .018 0.11.. Konik dişlilerde seçim önerileri (G.065 5..Niemann/H.27 0.1..0 u = z2/z1 “z1” Pinyon *)2 40.1 Konik dişlide diş sayısı “z” 1. Örneğin: Fir.38 0...1 Pinyonun diş sayısı “ z1 ” Düz dişli konik dişlilerde pinyonun diş sayısı Tablo 1. Bu dişliler daha az gürültülü çalışırlar. 1.10 ϕ = b/dor1 “xd1” *)3 “xk1” *)4 *)1 *)2 *)3 *)4 0. Konik evolvent dişli Şekil.Dişliler d 11 βd βor βor M β d R M βor M Şekil.76 0.2.039 0.6 2. Düz ve sertleştirilmemiş dişliler için büyük.12 18.082 6. Konik Spiral dişli Genelde helis açısı βd veya βor≈10° ile 30° arasında seçilir.5. 1.0 11.44 0.7 z1 u [-] [-] Pinyonun diş sayısı Kademenin çevirme oranının www. Çünkü imalat sabit aralıklı evolvent sistemiyle yapılır.24 0.5 3. Klingelnberg firmasının geliştirdiği palloid yanaklı dişlilerde ise.25 1.18 36..0 14. Klingelnberg.12. Tablo 1. 1. Gleason. 1.34 0.13 23.Band III) *)1 Çevirme oranı 1. diş boyu bütün diş genişliğinde sabit kalır..

ch .guven-kutay. b/12 arası olmasına dikkat etmelidir.2 Konik dişlide modül “m” Dişliler Konik dişlilerde modülün büyüklüğü konik kesitine göre değişir.13 Bütün geometrik ölçüler bilindiğinde ve bu ölçüler kati ise modul şu fornüllerle bulunur.8 m 'or ≥ F.10 dM z1 Mt1 δ1 σFlim σHlim mm [-] Nmm ° Nmm Nmm Konstrüksiyonda belirlenen mil çapı Pinyonun diş sayısı Pinyon milindeki torsiyon momenti Pinyonun taksimat konisi yarım açısı Malzemenin diş dibi mukavemeti Malzemenin yanak mukavemeti İmalat ve kontrol için geçerli olan dış modülün bulunması: m 'd = m 'or ⋅ R d / R or m’or Rd Ror mm mm mm Seçim için önerilen orta modül Koninin dış uzunluğu Koninin orta uzunluğu F. Dış modül “ md ” seçildikten sonra mukavemet ve diğer hesaplarda kullanılacak kesin orta modül hesaplanır m or = m d ⋅ R or / R d F. Orta modül. 1.25 ⋅ d M z1 F..11 m 'or ≥ 3. 1. 1. www.5 ⋅ d M z1 3. Dişli uçlarının kırılmasını önlemek.12 1.9 4.75 ⋅ 3 F. Yol Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sulanıp sertleştirilecekse ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: M t1 ⋅ sin δ1 2 z1 ⋅ σ F lim1 2. Yol Pinyon mile geçecekse (kama veya sıkı geçmeli) ve konstrüksiyonda belirlenen pinyonu taşıyan mil çapı “dM” olarak gösterilirse: m 'or ≥ 2. imalat ve yataklamada az hata yapmak için büyüklüğün md = b/8 .. DIN 780 göre önerilen standart modül büyüklüğü “ md ” Tablo 1. Hesaplar Sıfır ve V. Yol Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sertleştirilmeyecekse ( σHlim için değeri küçük olan malzemeninki alınır) ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: m 'or ≥ 205 M t1 ⋅ sin δ1 ⋅3 z1 σ 2 lim ⋅ u H F. 1.5. 1.2. Yol Konstrüksiyonda belirlenen pinyonlu mil (pinyon dişleri mil üzerine çekilecekse) çapı “dM” olarak gösterilirse: 1. 1. mukavemet hesapları için gerekli olan modülün seçimi konstruksiyon şartlarına göre çeşitli yollardan seçilir. 1. konstruksiyona göre.12 Dış modül “ m’d ” kabaca bulunduktan sonra.13 den seçilir.Sıfır kademe için geçerlidir.

1.2 md Orta konide modül: mort dor1. 1.guven-kutay.2.16 1. indekse göre Diş sayısı.19 . Helis dişli konik dişlilerde alın kavrama açısı silindirik dişlilerde olduğu gibi helisaçısı ile hesaplanır. “dd” ve değeri F. 1. α t = arctan(tan α n / cos β) αt αn β ° ° ° Alın kavrama açısı Normal kavrama açısı Helis açısı F. 1.3 Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ” Konik dişlilerde kavrama açısı için “G. indekse göre Dış modül md = mn F.5. 1.14 Dış alın modülü Dış taksimat dairesi çapı.5°.17 ile. 1.16) istenilen açı değeri için d.5. or veya i indeksleri ile istenilen yerdeki kavrama açısı bulunur. indekse göre Diş sayısı. ikincisi imalatta ve kontrolde kullanılan dış taksimat dairesi çapı.15 m ort = d or1 / z1 = d or 2 / z 2 = m or / cos β or mm mm [-] mm Orta alın modülü Orta taksimat dairesi çapı.1 Orta çaplar Orta taksimat dairesi çapı Orta diş üstü çapı Orta taban dairesi çapı d or = z ⋅ m or = d d − b ⋅ sin δ d dor = d or + 2 ⋅ h aor ⋅ cos δ d tor = d or − 2 ⋅ h tor ⋅ cos δ www. Örneğin çoğunlukla 22. Nieman + H. indekse göre Orta modül 1.2.20 formülü ile hesaplanır.4.5°.2. 1. Örneğin çoğunluk-la 17.Dişliler 13 Dişli çifti Sıfır veya V-Sıfır ise: Dış konide modül: mdt dd1. Koninin kesitine göre kavrama açısının büyüklüğü değişir.17 F.2 mor m dt = d d1 / z1 = d d 2 / z 2 = m d / cos β d mm mm [-] mm F. Seçilen kavrama açısı (α = 20°) genelde dış konideki kavrama açısıdır. 1. 1. Birincisi mukavemet hesaplarında kullanılan orta taksimat dairesi çapı. Burada (F.18 F.ch F. Winter” in önerileri şöyledir: • Endüstiri redüktörlerinde genelde α = 20° dir.2 z1.5.4 Konik dişlide çaplar “d” Konik dişlide şu iki taksimat dairesi çapı önemlidir. 1. “dor” ve değeri F. • Yavaş dönen ve büyük kuvvet taşıyan redüktörlerde diş dibi mukavemetini arttırmak için α > 20°.2 z1. • Araç redüktörlerinde sessiz çalışmayı sağlamak için α < 20°.

3 İç çaplar F.2 Dış çaplar Dişliler Dış çap konik dişlinin en büyük geometrik ölçüsüdür ve kullanılacak malzemenin çapını verir.4. Dış taksimat dairesi çapı Dış çap d d = z ⋅ m dt = d or + b ⋅ sin δ = z ⋅ m d ⋅ R or / R d d D = d d + 2 ⋅ h ad ⋅ cos δ = m d ⋅ (z + 2 ⋅ cos δ ) d td = d tor ⋅ R d / R or F.guven-kutay. 1. Konik dişli daor dor d tor dD dd d td dor dd z mor mdt md b δ Rd Ror mm mm [-] mm mm mm mm ° mm mm Orta taksimat dairesi çapı Dış taksimat dairesi çapı Diş sayısı Orta modül Dış alın modülü Dış modül md = mn Diş genişliği Taksimat konisi yarım açısı Koninin dış uzunluğu Koninin orta uzunluğu www.25 0.13.4.5 b Şekil.5.5 b b 0.ch d ti di dai δ .14 1.2.22 İç taksimat dairesi çapı d i = z ⋅ mi F.21 Dış taban dairesi çapı 1.5.2.20 F. 1. 1. 1. 1.24 İç taban dairesi çapı F. 1. 1.23 İç diş üstü çapı d di = d i + 2 ⋅ h ai ⋅ cos δ d ti = d i − 2 ⋅ h ti ⋅ cos δ F.

ch . Konik dişlinin imali.5.guven-kutay.Dişliler 15 Foto 1. Klingelnberg firması www.

Konik dişli www.28 F.30 F. 1.15 ⋅ d d1 ⋅ u 2 + 1 Rd dd1 dd1 mm mm mm F. 1. md b ≈ 0.5.5 b Rd Ro r Ri dor dd Şekil.29 Dış koni uzunluğu Pinyonun dış taksimat dairesi çapı Pinyonun dış taksimat dairesi çapı 1.26 Burada diş genişliği seçimi yapılırken şu şartlarada dikkat edilmeli ve seçilen büyüklük önerilen değerler sınırlarında olmalıdır. b ≤ Rd / 3 b ≈ 10 . 1.guven-kutay.5.32 0. 1. Bu uzunluklardan orta koni uzunluğu mukavemet hesaplarında kullanılır.2.6 Konik dişlide koni uzunluğu “R” Çeşitli koni uzunlukları şu şekilde hesaplanır boyutlar ve koşulan şartlara uymalıdır. 1.27 F.5 ⋅ b R i = d i / (2 ⋅ sin δ ) = R d − b F. 1. 1.5 Konik dişlide diş genişliği “b” Dişliler Konik dişlide diş genişliğinin seçimi Tablo 1.2.1 den veya önerilen şu formülle yapılır: b ≈ ϕ ⋅ d or b ϕ dor mm [-] mm Diş genişliği Genişlik oranı Orta taksimat dairesi çapı F.14.16 1.31 F. 1.ch di δ . Dış koni uzunluğu Orta koni uzunluğu İç koni uzunluğu δ R d = d d / (2 ⋅ sin δ ) ≥ 3 ⋅ b R or = d or / (2 ⋅ sin δ ) = R d − 0.

1. Diş boyutları F.8 Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ” Dış koni tepe yarım açısı. 1.5.ch δi δd δ hto r hor ha .39 1.15. 1.25 − x k ) . 5 had b or hd htd Şekil. 1.60 den hesaplanıp konstruksiyon şartlarına göre seçilir. h aor = m or ⋅ (1 + x k ) xk Profil kaydırma faktörü F.7 Konik dişlide diş boyutları “h” 17 Konik dişlide diş boyutları aynen normal bir dişdeki boyutlardır .35 F. δd = δ + δa tan δ a = h ad / R d δi = δ − δ t tan δ t = h td / R d Diş üstü açısı İç koni tepe yarım açısı Diş üstü açısı δ δa δt Şekil.2.2.16. h tor ≈ m or ⋅ (1.25 − x k ) Diş yüksekliği h d ≈ h ad + h td . konik dişlinin tornalanmasında gereken eğim açısıdır. 1.Dişliler 1. 1. 1. 1. Konik dişlide koni tepe yarım açıları www. Diş üstü yüksekliği: h ad = m d ⋅ (1 + x k ) .34 F.37 F. 1. h or ≈ h aor + h tor F.guven-kutay. Taban derinliği: h td ≈ m d ⋅ (1.38 F.5.33 0.36 F. 1.

9 Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri b Σ Kavrama oranlarını tam kıymetlendirebilmek ve karşılaştırmaları tam yapabilmek için konik dişliler.ch .18 Dişliler 1.5. yeteri kadar doğrulukta.17.1 Konik dişlide eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı “zes” Düz dişli konik dişlide. z eş 2 = cos δ1 pt cos δ 2 pt z δ [-] ° Konik dişlinin diş sayısı Taksimat konisi yarım açısı Helis dişlide. Burada silindirik alın dişlisi indekslerine ayrıca “eş” indeksi eklenerek konik dişli sisteminin hesapları. Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri d ⋅π d ⋅π z1 z2 = es1 = es 2 .40 z eş1 = Eğer Σ = 90° ise z eş1 = z1 ⋅ (u 2 + 1) / u 2 .2. eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı z esn = z es = z es = z cos δ ⋅ (cos β est )3 (cos βest )2 ⋅ cos βor (cos βest )3 F. z eş 2 = z 2 ⋅ u 2 + 1 = u 2 ⋅ z es1 d d1 Şekil. 1. www. 1. Aşağıda Sıfır ve V-Sıfır dişlilerdeki değerlerin bulunması.2. (Taksimat konisi = imalat yuvarlanma konisi) desa2 des2 dest2 d or 2 desa1 dest1 d es1 δ2 δ1 d or1 b 1. sırasıyla gösterilmiştir.5. rahatlıkla yapılır. 1. eşdeğer alın dişlisinin diş sayısı.guven-kutay.41 βesor ≈ βor olarak pratikte alınır. Böylece konik dişli çifti silindirik alın dişli sistemine indirgenmiş olur. 1. tasarlanmış eşdeğer silindirik dişli olarak Şekil.17 de görüldüğü gibi düşünülür. z eş = z cos δ F.9.

2. 1. 1.5.2 Eşdeğer kavrama açısı “ αes“ 19 α esn = α n tan α est = tan α ort = tan α n / cos β or α est = arctan(tan α n / cos β or ) 1.5.5.3 Eşdeğer modül “ mesn“ F. 1.9.47 1.guven-kutay. 1.48 d esa = d es + 2 ⋅ h aor = d es + 2 ⋅ m or ⋅ (1 + x k ) F.9. 1.42 m esn = m orn = m esort ⋅ cos β or m est = m ort = d or / z = d esor / z es 1.2.44 d es = d or / cos δ F.46 Eğer Σ = 90° ise d es 2 = d or 2 ⋅ u 2 + 1 = u 2 ⋅ d es1 F. 1.2.ch .4 Eşdeğer helis açısı “βes” F.2.49 www. 1.6 Eşdeğer eksenler mesafesi “aes” a es = (d es1 + d es 2 ) / 2 1.7 Eşdeğer dişüstü dairesi çapı “desa” F.5.5. 1.43 βesor = β or sin β esb = sin β or ⋅ cos α n βesb = arcsin(sin βor ⋅ cos α n ) 1.9.45 Eğer Σ = 90° ise d es1 = d or1 ⋅ (u 2 + 1) / u 2 F.Dişliler 1.9.9.2.5.5 Eşdeğer taksimat dairesi çapı“des“ F.9.2.

9.1 ) / m orn 1. Değerler indekslerine göre adlandırılır: z δ pt u β α m d dor dd a h xk [-] ° mm [-] ° ° mm mm mm mm mm mm [-] Diş sayısı Taksimat konisi yarım açısı Dış koni alın taksimatı Çevirme oranı.9.51 F.9.5. Helis açısı Kavrama açısı Modül Çap Orta taksimat dairesi çapı Dış taksimat dairesi çapı Eksenler mesafesi Diş yüksekliği Profil kaydırma faktörü www.5 ⋅ m or ⋅ (1 − x k ) d est = d esa − 5 ⋅ m or ⋅ (1 − x k ) 1.12 Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı “znes“ z nes = cos β b ⋅ cos βor 2 z es F. 1.2.55 1.2.guven-kutay.56 Bölüm 1.10 Eşdeğer profil kaydırma faktörü “xhor“ F.9. 1.9 deki bütün değerlerin tanımı. 1.2.5.2 = 0.54 F. 1.9 Eşdeğer taban dairesi çapı “dest“ F.2.2.5 ⋅ (h aor1.52 x hor1.2 − h aor 2. 1.5.11 Eşdeğer çevirme oranı “ues“ F.5.50 d est = d es − 2.5.2. 1.9.20 Dişliler 1.8 Eşdeğer temel dairesi çapı “desb“ d esb = d es ⋅ cos α est 1.5.53 u es = z es 2 / z es1 = u ⋅ cos δ1 / cos δ 2 = tan δ 2 / tan δ1 Eğer Σ = 90° ise u es = u 2 = (z 2 / z1 )2 F. 1.ch .

0 1.25 1.065 5. V-Sıfır kademenin dışında işletme yuvarlanma konisinin açısı değişik değer verecek ve buda çevirme oranının değiştirecektir.3.2.40 0. Diş üstünün sivri olmaması için en küçük diş sayısı zkmin dan daha küçük diş sayısı seçilmemelidir.010 0. Bu şart yerine getirilmesse –V den ötürü aynada alt kesim ortaya çıkar. Burada dikkat edilmesi gereken bir hususta zeş1 + zeş2 ≥ 28 olmasıdır.10 Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin” 21 Pratikte kabul edilen konik düz dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” ya Tablo 1. 1.Band III)*)1 Çevirme oranı 1.59 görüldüğü gibi daima pozitif “+” alınmalıdır.0 0. z k min ≈ z min ⋅ cos δ ≈ 14 ⋅ cos δ F.45 0.11 Konik dişlide profil kaydırması “xk” F.60 F.44 0.048 0.Winter.1 veya Tablo 1.0 u = z2/z1 “xd1” *)2 “xk1” *)3 *)1 *)2 *)3 0. Ayna için aynı büyüklük seçilir.Dişliler 1. Konik dişlilerde konik yarım açısı δ nın büyümesiyle en küçük diş sayısı küçülür. Ayna için aynı büyüklük seçilir.guven-kutay. İmalatçının önerilerine uyulması fayda sağlar.100 Genelde eksenler açısı Σ = 90° için kullanılır. Konik dişlilerde seçim önerileri (G.2.33 0. Profil kaydırma faktörü genelde Tablo 1.27 0.38 0. Konik dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” <15° 20° 30° δ≈ zkmin 14 13 12 zkK 7 7 6 1.018 0.0 0. Gleason’a göre düz ve helis konik dişliler için. 1.082 6.0 2. Bunun karşılığında aynanın profil kaydırması negatif “−” alınarak mümkün olduğu kadar V-Sıfır kademe konstruksiyonuna gidilmelidir.3den seçilir.1 0. 1. aşağıdaki bağıntılar bulunur.43 0.2 4.2. Silindirik düz dişlideki en küçük diş sayısı düz dişli konik dişlilerdede zeş = z’k = 14 kabul edilirse.039 0.6 2. Ancak diş sayıları z < z’kK ise diş alt kesimini önlemek için profil kaydırması gereklidir.024 0.2 den seçilir veya hesaplanır.19 0.5 3. 1.ch .58 38° 11 6 45° 10 5 Profil kaydırması pratikte konik dişlilerde pek kullanılmaz.Niemann/H. Pinyonun profil kaydırması F. V = + x k ⋅ m or Profil kaydırma faktörü: x kor = 14 − z eş 17 = 14 − (z / cos δ) 17 F.59 Tablo 1.5. en küçük diş sayısı z 'kK ≈ z 'k ⋅ cos δ ⋅ (cos βor )3 ≈ 14 ⋅ cos δ ⋅ (cos βor )3 Tablo 1.030 0. 1.57 Helis dişlide.5. xk1 = − xk2 www. xd1 = − xd2 Gleason’a göre kavisli konik dişliler için.

66 F.61 Helis dişli 2 2 2 2 g esα = 0.67 εesγ εesα εesβ mm mm mm Helis eşdeğer dişlide toplam profil kavrama oranı Düz veya helis eşdeğer dişlide profil kavrama oranı eşdeğer helis dişlide eğiklik www.64 F. ε esα = g esα ⋅ cos βor m orn ⋅ π ⋅ cos α est F.guven-kutay.12 Konik dişlide kavrama “gesα” Dişliler Kavrama doğrusu uzunluğu Düz dişli 2 2 2 2 g esα = 0. 1.5. yeteri kadar doğru olarak hesaplanabilinir.62 desa1 desb1 desa2 desb2 aes αn αest mm mm mm mm mm ° ° Pinyonun eşdeğer diş üstü dairesi çapı Pinyonun eşdeğer temel dairesi çapı Aynanın eşdeğer diş üstü dairesi çapı Aynanın eşdeğer temel dairesi çapı Eşdeğer eksenler mesafesi Normal kavrama açısı Alın kavrama açısı 1. 1. ε esγ = ε esα + ε esβ F. 1.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α est     F.65 Eşdeğer helis dişlide eğiklik hesabında eşdeğer diş genişliği bes ≈ 0. 1. Eşdeğer dişlilerdeki kavrama oranı F. b ⋅ sin β or ε esβ = es m or ⋅ π Eşdeğer dişlide toplam kavrama oranı: .ch . tam olmasada.63 Normal kesitte ε esαn = ε esα / cos 2 β b β b = arcsin(sin β or ⋅ cos α n ) F.2.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α es     F.5. b kabul edilir ve eğiklik hesaplanır.13 Konik dişlide profil kavrama oranı “εes” Helis dişlilerde kavrama oranı helislikten ötürü düz dişlilerden daha büyüktür.85 . Değer değişikse küçük olanı “b” olarak alınır. 1. 1.2. 1. 1.63 ile.22 1.

Konik dişlide ölçüler Prensipte konik dişli ve silindirik alın dişlilerinin Wk ölçüsü aynı şekilde hesaplanır.68 W3 W3 Şekil. 1. Dişli çekildikten sonra yapılacak ilk kontrol. 1.3 Konik dişlide geometrik kontrol 23 Konik dişlinin dişli çekilmesi için gereken ön imalat ölçüleri Şekil. Aynada göbek olduğundan merkezleme göbek kenarlarının merkezlenecek şekilde yapılmasıyla olur. Yalnız konik dişlide ölçü alın düzleminde yapılacağı için formülde normal modül yerine alın modülü konulur. L1 δ b W3 δ δa Şekil.19.18.19 ve Şekil. Konik eğik dişlide Wk ölçüsü www. Bu ölçülerle hazırlanan parça dişli çekilmesine hazırlanmış olur. 1.18 de verilmiştir.Dişliler 1. Wk = mdt ⋅ cos α n ⋅ [(k − 0.5) ⋅ π + z ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k ⋅ mdt ⋅ sin α n D L1 di F. En mühimi merkezleme delikleridir.ch . Konik düz dişlide Wk ölçüsü Şekil.20). 1. ölçülecek diş sayısı mesafesi Wk nın kontroludur (Şekil. 1.20. Bu delikler olmassa parçayı diş çekmek için istenilen doğrulukta azdırma tezgahına bağlamak olanaksızdır. 1. 1.guven-kutay.

Kuvvetler genelde Σ = 90° eksen açılı dişli çiftinde pinyon için diş otasında normal kesitte hesaplanır. normal radyal kuvvet: Fr'1 = Fort1 ⋅ tan α F.69 F. Düz dişlide eksenel kuvvet.71 ve kademeki diş yanağı sürtünmesinden ötürü bir. ki bu yükten veya tahrik edilenden bilinen momenttir. 1.24 1. 1. 1.guven-kutay. Pinyon.71 Her ne kadar diş yanağı sürtünmesinden ötürü kademede hakikatte bir kuvvet değişikliği varsada.ch .70 F.1 Konik dişlide kuvvetler Dişlide kavrama kuvvetleri Dişliler Konik dişlide kuvvetlerin bulunması eşdeğer silindirik dişli çarkları ile yapılır.69 de pinyon ekseninde bilinen torsiyon momenti için verilmiştir. Σ = δ1 + δ2 = 90° eksen açılı dişli çiftte. 1. 1. o zaman orta çap olarak aynanın çapı formüle yerleştirilir F. döndüren d or1 F' r1 Fr1 F e1 M δ1 r es1 F' r1 Fr2 Ayna . Konik dişli çiftte Σ=90° için dişlide kuvvetler Pinyondaki teğetsel çevre kuvveti konstruksiyonda bilinen ve fonksiyonu gerçekleştiren pinyon eksenindeki torsiyon momentinden bulunur. Fort1 = 2 ⋅ M t1 / d or1 Fort 2 = 2 ⋅ M t 2 / d or 2 Fort 2 = Fort1 ⋅ η1 F.4 1.21. Fe2 Fbi1 α döndürülen Σ r es2 Fort1 Şekil.4. Eğer torsiyon momenti ayna ekseninde biliniyorsa. Pinyondaki teğetsel çevre kuvveti F. 1.72 www. 1. pratikte kuvvetler Fort2 = Fort1 olarak kabul edilir.

Dişliler 25 F. burada pinyonun taksimat konisi yarım açısı Her ne kadar diş yanağı sürtünmesinden ötürü kademede hakikatte bir kuvvet değişikliği varsada.76 Fe 2 = F.guven-kutay.74 α δ1 ° ° Kavrama açısı Tahrik eden çarkın.75 Genel olarak herhangi bir eksenler açısı Σ ve orta helis açısı βor olan.79 . 1.77 Konik dişlide radyal kuvvetler Fr1 = Fort ⋅ (cos δ1 ⋅ tan α n m sin δ1 ⋅ sin β or ) cos β or Fort ⋅ (cos δ 2 ⋅ tan α n ± sin δ 2 ⋅ sin β or ) cos β or www. 1. yönleri karşıttır.78 Fr 2 = F. 1. 1. dönme ve yanak yönü dikkate alınarak konik dişlideki kuvvetler şu şekilde bulunur: Konik dişlide eksenel kuvvetler Fe1 = Fort ⋅ (sin δ1 ⋅ tan α n ± cos δ1 ⋅ sin β or ) cos βor Fort ⋅ (sin δ 2 ⋅ tan α n m cos δ 2 ⋅ sin β or ) cos β or F. Eksenel ve radyal kuvvetlerin orantısı incelenirse: Fr1 cos δ1 1 = = =i Fe1 sin δ1 tan δ1 Fr1 = Fe1 ⋅ i Fe Fr1 i N N [-] Eksenel kuvvet Radyal kuvvet Çevirme oranı F.73 Fe1 = Fr'1 ⋅ sin δ1 = Fort1 ⋅ tan α ⋅ sin δ1 Aynı düz dişli kademesinde radyal kuvvet Fr1 = Fr'1 ⋅ cos δ1 = Fort1 ⋅ tan α ⋅ cos δ1 F. 1. 1. pratikte Fe2 = Fr1 ve Fr2 = Fe1 olarak kabul edilir. Burada kuvvetler mutlak değer olarak eşit kabul edilir.ch F. 1.

L LB yz düzlemi z y xy düzlemi A x F Ax F Az MbFz Fz Fx Fy MbFy M bFa F Ay LA Mt Lor xz-düzlemi B F By F Bz Fort Fora F orr Şekil.22.guven-kutay. kuvvet ve Momentler dağılımı www.ch . 2 tahrik edilen çark.22 den mekaniğin temel prensipleriyle bulunur. Yatak kuvvetleri. 1 tahrik eden çark. değilse – işareti kullanılır. genelde pinyon. genelde aynayı gösterir. 1.2 Konik dişli yatak kuvvetleri Yatak kuvvetleri Şekil. 1. 1.4.26 Dişliler Formüllerdeki ± ve m işaretinde. İndeksler. Bu hesapları basit ve hatasız yapabilmek için sistemi xy-düzlemi ve xz-düzleminde ayrı ayrı inceliyelim. eğer dönme ve helis yönü aynı ise + aynı.

1.ch .23.80 Y-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFy = 0 = FBy − FAy − Forr FAy = FBy − Forr F.81 X-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFx = 0 = FAx − Fora 1. 1. 1.83 B Fort Z-Yönündeki kuvvetlerin toplamı sıfırdır: ΣFz = 0 = FBz − Fort FAz = FBz − Fort A-Yatağının kuvveti: 2 2 FA = FAy + FAz F.2.4.4.1 xy-Düzleminin analizi 27 y F Ay F Ax A B F By L or L Şekil.Düzleminin analizi FAx = Fora F. 1. 1. 1.2 xz.84 F. Bundan sonra kuvvet ve momentlerin yönleri seçilir ve mekanik kanunları uygulanır.Düzleminin analizi B-Yatağının kuvveti: B-Yatağında momentler toplamı sıfırdır: ΣM B = 0 = Fort ⋅ L − FBz ⋅ Lor FBz = Fort ⋅ L / Lor F.86 www.82 F Bz A F Az L or L Şekil. 1.24. A-Yatağında momentler toplamı sıfırdır: F.23 de xyDüzlemindeki moment ve kuvvetler gösteril-miştir.Dişliler 1. 1. xz. 1. 1. xy-Düzleminin analizi ΣM A = 0 = − Forr ⋅ L − Fora ⋅ ror + FBy ⋅ L or FBy = (Forr ⋅ L + Fora ⋅ ror ) / L or Forr ror Fora x M + Şekil.guven-kutay.85 2 2 FB = FBy + FBz F.2.

5 .1 Konik dişlilerde diş dibi gerilimi Temel prensip: SFhe = σ FSK ≥ SFGER σ Fhe F.87 SFhe σFhe σFSK SFGER SFmin ≈ 1. 1.1.1 Dişliler Konik dişlilerde mukavemet hesabı Konik dişlilerde diş dibi kırılması kontrolu Burada verilmiş olan hesap formülleri. Görüleceği gibi hesaplarda esas eşdeğer silindirik dişlilerinin değerleri kullanılır. σ Fhe = σ FYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Fα ⋅ K Fβ F. Diş dibi kırılması kontrolunde. pratikte en çok rastlanan sıfır ve V-Sıfır dişli kademeleri için geçerlidir. Örneğin..89 σFYe Fort besF morn Form faktörleri YFa Yε YSa Yβ N/mm2 N mm mm [-] [-] [-] [-] Yerel diş dibi kırılma gerilimi Orta taksimat dairesindeki çevre kuvveti Eşdeğer silindirik dişlinin genişliği Orta taksimat dairesindeki modül Form faktörü Yük payı faktörü Çentik faktörü Helis açısı faktörü www. 1. 1. Bu hesaplarda elde edilen sonuçlar pratikte yeterli kabul edilen yaklaşık değerlerdir..5 SFmin ≈ 1.5 1. 1.88 ile hem pinyon hemde ayna için ayrı ayrı hesaplanır.guven-kutay. silindirik dişlilerde olduğu gibi pinyon ve ayna için ayrı ayrı mukavemet kontrolu yapılır.. 2.5.25 . Burada verilmemiş olan değerler silindirik dişlilerdeki tablo veya formüllerle bulunur.. 1.5 [-] N/mm2 N/mm2 [-] Hesaplanan diş dibi kırılma emniyet faktörü Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi Malzemenin diş dibi kırılma mukavemeti Gerekli diş dibi kırılma emniyet faktörü Devamlı mukavemette dayanıklı kademe. 1.28 1. malzeme gibi. Gerekli emniyet faktörleri.ch .5.88 σFhe N/mm2 N/mm2 σFYe Kuvvet faktörleri KİŞ [-] KFβ [-] [-] KV KFα [-] Yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi Yerel diş dibi kırılma gerilimi İşletme faktörü Yük dağılma faktörü Dinamik faktör Alın yükü dağılma faktörü σ FYe = Fort ⋅ YFa ⋅ YSa ⋅ Yε ⋅ Yβ ⋅ YK / (b esF ⋅ m orn ) F. Zamana bağlı kademe İşletmede diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F.

guven-kutay.01 ⋅ z1 ⋅ v ç1 ⋅ u 2 /(1 + u 2 ) ≤ 10m / s F.5 den alınabilir. www.64 11 146.ch .34 8 27.01 10 106. b alınır. Konik dişlide dinamik faktörü " KV ".43 1.4 Yardımcı faktör.Dişliler 29 Pratikte yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi hesaplanırken yaparken Konik dişli faktörü YK = 1 ve eşdeğer silindirik dişlinin genişliği yaklaşık olarak besF ≈ 0. 1. bak Tablo 1. Faktör değeri 10 m/s nin üstünde olursa hesapların başka metotla yapılması gereklidir. K 4 = 0.12 K3 Yardımcı faktör K4 çevre hızının etkisini gösterir.4 Yardımcı faktör.5 7 15.   K ⋅K K V = 1 +  1 2 + K3  ⋅ K 4   K 5   F. 1.90 K1 K2 K3 K4 K5 [-] [-] [-] [-] [-] Yardımcı faktör. “KFβ” ise yükün bir dişte kuvvetin diş genişliğindeki etki faktörüdür.4 Yardımcı faktör.91 K 5 = K İŞ ⋅ Fort / b F.0 0. 1. bak Tablo 1. Kuvvet faktörleri Konik dişlide işletme faktörü " KİŞ " redüktörün kullanıldığı yerdeki yan etkileri içeren bir faktördür.92 Eğer K5 <100 ise K5 =100 alınır Konik dişlilerde yük dağılma faktörleri Yük dağılma faktörü “KFα” diş dibi mukavemeti için yükün kaç dişe dağıldığının. Silindirik dişliler için verilmiş olan tablodan değerler alınır. bak F. konik dişlide dinamik faktör dişlilerdeki iç dina-mik kuvvetlerin etkisini gösterir.0645 1.91 Yardımcı faktör. bak F. 1.92 Tablo 1. Kaliteye göre konik dişliler için K-faktörleri DIN e göre kalite K1 K2 Düz Helis Düz Helis 6 9.02 9 58.08 12 219. Genel makina ve sanayi redüktörlerinde bu değerler deneyimlere dayanarak bulunmuştur.4. Değerler Tablo 1.85 .0193 0. 1. bak Tablo 1.

Konik dişlilerde Form faktörü “ YFa “ İkisi çift taraflı ≈ 1.50 Pinyon ve aynanın yataklanması Biri çift taraflı İkisi biri ankastre ankastre ≈ 1. yani şeklinin diş dibi gerilimine olan etkisini gösterir.10 ≈ 1.90 Endüstri ve gemi KHβ KFβ Diş formunun.25 ≈ 1.50 ≈ 2.7 45 10 ° ° ° βo r= 20 εeşαn ≈ εeşα / cos βeşt βeşt = arcsin (sinβor .93 0. uçaklar Form faktörleri Konik dişli mukavemet hesabında bütün tablo ve formüllerdeki değerler için eşdeğer silindirik dişli değerleri kullanılır.65 ≈ 1. 1.25 ≈ 1. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2. Konik dişlilerde Çentik faktörü “ YSa “ Bu faktör diş dibi kavisinin yarattığı çentik etkisini diş dibi kırılma gerilimi hesabına yansıtır.2) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır.93 ε eşαn < 2 için geçerlidir.8 2.25 + ε esαn 2 F.75 Yε = 0.90 ≈ 1. 30 0° 0. 1.30 Dişliler Tablo 1.2 Şekil.guven-kutay. Konik dişlilerde Yük payı faktörü “ Yε “ Yük payı faktörü “Yε“ dişi etkileyen kuvvetin dişüstü çapında etkileme düzeltmesini sağlar.65 ≈ 1. Yük dağılma faktörü “KHβ ve KFα” Kullanıldığı yer KHβ KFβ İşmakşnaları ve kamyonlar. 1. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.0 1.8 Yε 0.25.00 ≈ 1.25 ≈ 1.ch .10 ≈ 1.6 εeşα 1.6 1 ° 40 ° εeşαn ≥ 2 1.4 1. 1.5. Konik dişlilerde yük payı faktörü www.3) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır. cosαn) Eğer εeşαn ≥ 2 ise εeşαn= 2 alınır.0 0.9 0. Yük payı faktörünü hesaplayan formül F.

19) Göreceli yüzey faktörü (Rz = 1 µm’ ye göre.5.0 . Tablo ve formüllerdeki değerler için eşdeğer silindirik dişli değerleri kullanılır.24) Silindirik dişlilerdeki değerlerin hepsi hemen hemen geçerlidir.5.2 Konik dişlilerde diş yanağı oyuklaşması kontrolu Temel prensip: SHhe = σ HGK ≥ SHGER σ HheK F.2 . Değerler silindirik dişli kısmında verilmiş tablolardan alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır. Burada kısaca anlatılmış faktörler için etraflı bilgi istendiği zaman silindirik dişlilerdeki izahatlara bakılmasını öneririm. 1.2 Devamlı mukavemette dayanıklı kademe.4) alınır veya verilmiş olan formülle hesaplanır. 1.94 Malzemenin diş dibindeki mukavemet değeri Deney dişlileri ile bulunmuş malzeme mukavemet değeri Gerilme değeri düzeltme faktörü (YST = 2 ) Dayanma süresi faktörü (1% ıskarta için.guven-kutay.95 SHmin ≈ 1.5 SHmin ≈ 1. 1.18 ) Göreceli dayanışma faktörü (Tablo 2. 1. Tablo 2. 1..1 Diş yanağında yüzey basıncı σ Hhe = σ HYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Hβ ⋅ K Hα F.. Tablo 2. Değeri silindirik dişli kısmında verilmiş tablodan (Tablo 2.2.. 1. Tablo 2.. Zamana bağlı kademe 1.1.Dişliler 31 Konik dişlilerde Helis açısı faktörü “Yβ ” Helis faktörü “ Yβ “ kuvvet dağılımının helis ve düz dişlideki farkını belirtir.96 www. 1.5.ch .21) Büyüklük faktörü ( m = 5 mm ye göre.2 Malzemenin devamlı mukavemet değeri σ FSK = σF lim ⋅ YST ⋅ YNT ⋅ YδrelT ⋅ YRrelT ⋅ YX σFSK σFlim YST YNT Yδrel YRrelT YX N/mm2 N/mm2 [-] [-] [-] [-] [-] F.

Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır. www. Genelde ZK = 1 .ch .85 .97 σHYe Ft beşH deş1 ueş N/mm2 N mm mm [-] Yerel diş diş yanağı basıncı Taksimat dairesindeki çevre kuvveti Temas boyu besH ≈ 0. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.85 alınır. Malzeme faktörü *)1 Koniklikfaktörü. 1. 1. Zε Zβ ZH ZE ZK [-] [-] [-] [-] [-] *)1 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır. Pinyonun taksimat dairesi çapı deş1 = dor1 / cosδ1 Kademede nakil oranı ueş = zeş2 / zeş1 > 1 veya Σ = δ1 + δ2 = 90° için ueş = u2 alınır.32 Diş yanağında yerel yüzey basıncı Dişliler σ HYe = u +1 Fort ⋅ es ⋅ ZH ⋅ Z E ⋅ Zε ⋅ Zβ ⋅ Z K b esH ⋅ d es1 u es F. b alınır.2.2 Malzemenin diş yanak mukavemet değeri σ HSK = σ Hlim ⋅ (Z L ⋅ Z V ⋅ Z R ) ⋅ Z X F.5. Kontrollü durumda ZK = 0. Kavrama faktörü *)1 εα = εeşα ve εβ = εeşβ için Helis faktörü *)1 Zβ ≈ cos βor Diş yanağı form faktörü *)1 β = βor için z = zeş alınır.98 σHlim ZL ZV ZR ZX *)1 N/mm2 [-] [-] [-] [-] Malzemenin diş yanak mukavemet değeri Yağlama faktörü *)1 Çevre hızı faktörü *)1 Yüzey işleme kalite faktörü *)1 Büyüklük faktörü *)1 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır. 1.guven-kutay.

yani mukavemet hesabı yapılacaktır. pinyonu çift taraflı yataklanmış. 1.6 Konik dişli hesaplama örneği 33 Konik dişlilerde hesaplar makina elemanlarının çoğunda olduğu gibi iki türde olur. 1. Bunun için bir örnekle bütün konik dişli hesabını görebiliriz.26 de görülen. İkinci tür: Hesabı yapılacak dişli çiftinin taslak değerleri bilinmektedir. Örnekte β = 0 ve xk = 0 değerleri konulursa düz ve profil kaydırmasız dişli örneği ortaya çıkar. yalnız dayanıklılık kontrolu. Örnekte helis dişli.Dişliler 1.6. konik dişli kademesinde hesapların yapılması için konstrüksiyon taslağından belirlenen büyüklükler şunlardır: Pinyondaki güç Pinyonun devir sayısı Aynanın devir sayısı Eksenler açısı Pinyon mil çapı P1 = 4 kW n1 ≈ 350 d/dak n2 ≈ 110 d/dak Σ = 90° dM = 40 mm Helis dişli βor = 15° ve profil kaydırmalı kademe olarak kabul edilmektedir. Konik dişli redüktörü www. Kademenin boyutları ne dir ve değerler devamlı mukavemet için yeterli midir? z2 z2 n2 z1 n1 P1 Σ z1 Şekil. Burada ilk evvela geometrik ölçüler belirlenir ve hesap birinci türmüş gibi yapılır.ch . yani helis açısı ve profil kaydırmalı dişli ele alınmıştır. Birinci tür: Hesabı yapılacak dişli çiftinin geometrik ölçüleri bilinmektedir. 1.guven-kutay. Burada görüldüğü gibi hesap türleri birbirini tamamlayacak şekildedir. Düz dişli helis açısı sıfır olan sıfır dişlide xk değeri sıfır olan dişlidir.1 Örnek 1 Şekil.26.

1.878 mm dd2 = 352.20 ddhe = 115.5. 1.1765 Tam çevirme oranı Pinyonun devir sayısı.652 s-1 u ≈ 3.1 den önerilen değerlerden.447 mm mort = 5. morb = 6. 1.5 ⋅ d M m 'or ≥ ⇒ mork = 5. 1. π . ortalama değer ve asal sayı z1 = 17 seçelim Böylece z2ö = z1 . dor1 Diş genişliğinin kontrolu.1 Nm z1 = 17 z2 = 54 u1 = 3.4748  u + cos Σ  ve δ2 = Σ − δ1 = 90 − 17..2 ≈ 54.5252° Pinyon milindeki nominal moment: Pinyonun diş sayısı için Tablo 1. dd2” dd1 = z1 . verilen değer Aynanın devir sayısı n2 = n1 / u1 = 110.guven-kutay.5252 bu açılar kati değerlerdir. mdt = 54 . 6.522 = 110. mdt = 17 .2 Mt1 = 109. 3.201 mm www..2 d/dak δ1 = 17.3 mm mdt = 6.882 . 1.12 ...2 için 23. Mt1 = Pmax / ω = 4000/36. u = 17 . n1 = 36.lu formülden δ1 = arctan  =17.3 /cos 15° cos βor Orta modül morn = md ⋅ R or / R d Orta alın modülü m ort = m orn / cos βor Dış taksimat dairesi çapı “dd1 .522 = 352.201 ..1 den genişlik oranı ϕ = b/dor1 den ϕ = 0.878 dd2 = z2 . sin δ1 Koninin dış uzunluğu F.4748° δ2 = 72.3 no.8 2. mor dor1 = 17 .014 dd = dor + b .5 için bb = 50 b = ϕ . Modül seçimi.17 dor1 = z1 .30 R d = d dhe / 2 ⋅ sin δ1 = 191.185  sin Σ  Böylece F. 5.1765 n1 = 350 d/dak n2 = 110. u = 3.4748= 72.ch md = 6.652 ω = 2 .1818.522 mm morn = 5.639 mm dd1 = 110. 6.766 md = 6. dor1 =100 mm b = 50 mm Diş genişliğinin seçimi Tablo 1. mm > 3 .882 . 50 = 150 mm Konik dişlinin geometrik ölçüleri: Modül seçimi : m d = d d1 / z1 Dış alın modülü m dt = mdk = 6. Dış taksimat dairesi F.09 buna göre z2 yi seçelim u1 = z2 / z1 = 54 / 17 = 3.1176 z1 Orta taksimat dairesinin çapı F.34 Çözüm: Çevirme oranı Dişliler u = n1 / n2 = 350 / 110 = 3. Pinyon milinin çapı bilindiğinden F.

005 xk2 = − 0.0761° zn1 = 18.36 Dış koni tepe yarım açısı .957 mm dD2 = 355. Wka = Wk + A aWk Wka21=149. 1. 1. Wkü = Wk + A üWk AaWk1 = −0.31 Rd = d d1 = 184. h ad = md ⋅ (1 + x k ) Dış çap F.14 α t = arctan(tan α n / cos βor ) Alın kavrama açısının evolvent fonksiyonu. F. 1.176 Temel dairesinde helis açısı βb = arcsin(sin βor .82 zn = z /(cos2βb . *)1. invαt = tan αt − αt .230 Tsn = 0. diş kalınlığı tolerans sınıfı “b”.Dişliler 35 Rd = 184.ch δa1 = 1. *)1. *)1.guven-kutay.6 mm dor1 = 95. *)1. αn /180 + 0.420 k1 = 3 k2 = 8 αt = 20.5 ⋅ b = 159.864 mm dor2 = 304. cosαn) Eşdeğer diş sayısı F 0.30 Koninin orta uzunluğu F.873 mm W8 = 149.21. F 0. d için *)1 Asne = − 0.100 AüWk2 = −0. Dişin baş açısı δa F.522 Wka11 = 49. mort Orta taksimat dairesi çapı F.310 Wkü21=149.5) ⋅ π + z 2 ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k 2 ⋅ m dt ⋅ sin α n Diş üstü yüksekliği F. 1. 1. ölçü değeri. A aWk = (A sne − Tsn ) ⋅ cos α max.5 Tablo 1. 1.33.15. Ölçü değeri. diş kalınlığı tolerans alanı “26” Wk için üst sapma değeri.439° δd2 = 74.5 mm xk1 = + 0.6 2 ⋅ sin δ1 R or = R d − 0.85 .85 .125 *)1 Tsn = 0.756 min.699 Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır. b = 0.470° Dış açısı δd F.6 dor1 = z1 .964° δa2 = 1. cos βor) Ölçülecek diş sayısı F 0.5 Alın kavrama açısı F 0. A üWk = A sne ⋅ cos α AüWk1 = −0. 1. 1. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.1 u = 3.0165 Koninin dış uzunluğu F. π / 180 Kontrol ölçü değeri Wk .37 δa1 = arctan (had1 / Rd) δa2 = arctan (had2 / Rd) δd1 = δ1 + δa1 δd2 = δ2 + δa2 www. d D = d d + 2 ⋅ h ad ⋅ cos δ W3 = 49. 50 = 42.025 Diş kalınlığı toleransı.117 Alt tolerans.508 mm bhe = 42.68 Wk1 = m dt ⋅ cos α n ⋅ [(k1 − 0.706 zn2 = 59.174 Wkü11 = 49. d için Üst tolerans.616 Genel makina.005 βb = 14.5) ⋅ π + z1 ⋅ invα t ] + 2 ⋅ x k1 ⋅ mdt ⋅ sin α n Wk 2 = mdt ⋅ cos α n ⋅ [(k 2 − 0.647° invαt = 0.17 Hesaplar için diş genişliği Profil kaydırma faktörü bhe = 0.966 mm Asne = − 0.832 mm had1 = 6.268 mm dD1 = 122. mort dor2 = z2 .216 AüWk2 = −0.331 mm had2 = 6.49 k = zn .945° δd1 = 19.6 mm Ror = 159.

201 −0. Bu hesap içinde eşdeğer silindirik dişlinin boyutları gereklidir.3 mm 72.470° Σ k 3 49.756 mm 49. Bundan sonra yapılacak mukavemet hesabı ölçüleri bilinen konik dişli kademesinin kontrolu gibidir.guven-kutay.957 mm Ayna 355.966 mm 50 mm 74.522 mm 17. www.5252° Ayna 54 Burada görüldüğü gibi konik dişli çiftinin imalatı ve kontrolu için gereken bütün ölçüler bilinmektedir.ch .873 mm 49.005 DIN 8 8 149.878 +0.439° 122.699 mm 90° z md δ αn βor dd xk sağ 110.36 İmalat için gerekli ölçüler Dişliler Tablodeğerleri: Pinyon Diş sayısı Modül Taksimat tepe açısı Kavrama açısı Helis açısı Helis yönü Dış taksimat çapı Profil kaydırma faktörü Diş çekme kalitesi Ölçülecek diş sayısı Ölçü değerleri Wk Wkmax Wkmin Eksenler kesişme açısı Resim değerleri: Pinyon Dış çap Diş genişliği Dişli konisi tepe yarım açısı dD b δd 19.616 mm 149.4748° 20° 15° sol 352.005 17 6.832 mm 149.

1. F. 1.8225 zeş2 = 179.67.611 zneş2 = 197.630 εesαn = 1. F.474 mm haor2 = 5.Dişliler Eşdeğer büyüklükler: 37 Eşdeğer diş sayısı F.56 . Eşdeğer eksenler mesafesi.019 mm εesα = 1.50.45. Eşdeğer temel dairesi çapı.090 βeşb = 14.282 mm haor1 = 5.877 deş1 = 100.44. 1. F.047 mm deşb2 = 948. 1. 1. 1. F.48.756 εesγ = 2.33.63.062 mm aeş = 557. F.guven-kutay.647° ueş = 10. 1.450 mm deşa2 = 1024. n1 Malzeme her iki çark için aynı alalım: 42CrMo4 en küçük değerleri alalım: Diş dibi kırılmasına karşı deney dişlisi mukavemet değeri Diş yanağı oyuklaşmasına karşı deney dişlisi mukavemet değeri Diş kalitesi www. 1. F. 1. 1.42. Eşdeğer dişüstü dairesi çapı. 1. α est = arctan(tan α n / cos βor ) u es = u 2 = (z 2 / z1 )2 Eşdeğer temel helis açısı F.55 . vçor = π . ε esα = g esα ⋅ cos βor morn ⋅ π ⋅ cos α est d es = d or / cos δ a es = (d es1 + d es 2 ) / 2 h aor = mor ⋅ (1 + x k ) d esa = d es + 2 ⋅ h aor d esb = d es ⋅ cos α est gesα = 27.5 ⋅  d esa1 − d esb1 + d esa 2 − d esb 2  − a es ⋅ sin α est     Profil kavrama oranı F.420 mm deşa1 = 111. Normal kesitte pko. βesb = arcsin(sin βor ⋅ cos α n ) Eşdeğer silindirik dişlinin diş sayısı F. 2 2 2 2 g esα = 0.64.757 m/s Orta çevre hızı.386 ε esαn = ε esα / cos 2 βb b ⋅ sin βor ε esβ = he mor ⋅ π Eşdeğer dişlide toplam kavrama oranı. z es z nes = cos 2 βb ⋅ cos βor Eşdeğer taksimat dairesi çapı. Yardımcı ölçüler: Kavrama doğrusu uzunluğu.62. F.ch σFlim = 225 N/mm2 σHlim = 1000 N/mm2 DIN 8 . Eğiklik. F.8286 αeş = 20. 1. 1.076° zneş1 = 19.49.66. 1. Orta diş üstü yüksekliği.930 mm Eşdeğer kavrama açısı F. ε esγ = ε esα + ε esβ Mukavemet hesapları Diş dibi mukavemeti Orta taksimat dairesinde çevre kuvveti: Fort1 = 2.732 εesβ = 0. dor1 .502 mm deş2 = 1014. F. 1.Mt1 / dor1 Fort1 = 2277 N vçor = 1. Eşdeğer çevirme oranı F.901 mm deşb1 = 94.40 zeş1 = z1 / cosδ1 zeş2 = z2 / cosδ2 zeş1 = 17.

1. K 4 = 0. YSa YFa1 = 3. K5 = KİŞ.5 N/mm2 KİŞ = 1.94 “YST ” “ YNT “ σFSK = σFlim . 1.85 .5 den Form faktörü YFS = YFa .88 σ Fhe = σ FYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Fα ⋅ K Fβ Yerel diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F.01 ⋅ z1 ⋅ v ç1 ⋅ u 2 /(1 + u 2 ) = 0. sütun 1 Elektrik motor tahrikli.guven-kutay.38 Dişliler Diş dibi kırılmasına karşı mukavemet hasabı: Temel prensip: F.09 KFα = 1.90 K V = 1 +     K1 ⋅ K 2 K5  + K3  ⋅ K 4   K1 = 27.907 İşletmedeki emniyet katsayısı: SHhe = σHSK / σHheK www.920 YK = 1 bhe = 42. SFhe = 5.15 YSa1 = 1.93. 1.. 50 Malzemenin devamlı mukavemet değeri F. sabit Dayanma süresi faktörü “ YNT “ KV = 1. mor = 5.312 “KFα “ “ KFβ” “ YFS” Alın yükü dağılma faktörü Yük dağılma faktörü Tablo 1. sıra 2 .89 σ FYe = Fort ⋅ YFS ⋅ Yε ⋅ Yβ ⋅ YK / (b he ⋅ m orn ) “KİŞ“ “KV“ İşletme faktörünün. 1.91. YX Malzemenin gerilme değeri düzeltme faktörü..6 YSa2 = 2.05 Konik dişlilerde yük payı faktörü “ Yε “ Şekil.5 mm σFSK = 450 N/mm2 YST = 2 YNT = 1 YδrelT = 1 YRrelT = 1 YX = 1 “ Yε “ “ Yβ ” “ YK ” “YδrelT“ Göreceli dayanışma faktörü “ YδrelT “ .87 SFGER = 1. b = 0.0 ve K3 = 0.68 Yβ = 0. β = 15° Konik dişli faktörü genelde 1 alınır.92.4 SFGER = 2. YST .800 YFS2 = 4. 1.0 YFa2 = 2. Rz = 10 µm “ YX “ Büyüklük faktörü “ YX “ . 1. Tablo 2.25 İşletmedeki emniyet katsayısı: SFhe = σFSK / σFhe = 450/84 Diş dibi kırılmasına göre gerekli emniyet devamlı mukavemet katsayısı F. YRrelT .0 σFhe = 84 N/mm2 σFYe = 29.971 <100 ⇒ K5 =100 alınır F.63 F.25 + εesαn Helis açısı faktörü “Yβ ”.5 Diş yanağı oyuklaşması kontrolu σ HSK Temel prensip:F.4 den F. 1.5 seçilen İşletmede diş dibi kırılması sürekli gerilmesi F. yıkama makinası Dinamik faktör F.25 veya 0.6 “YRrelT“ Göreceli yüzey faktörü “ YRrelT “.5 . YδrelT .Fort/b = 66. 1. 1. 1. Sabit değer Hesap için diş genişliği: bhe ≈ 0.4 den K2 = 1.75 εesa = 1.01 düz düşli Tablo 1.85 . Yε = 0.407 Yε = 0.9 YFS1 = 4.02 Kalite DIN 8 için Tablo 1. SHhe = 2.1 KFβ = 1. YNT .87 SFhe = σ FSK ≥ SFGER σ Fhe Her şey yolunda.ch . YSa = 1.5.2. 1.95 ≥ SHGER SHhe = σ HheK Her şey yolunda.

8 Zε = 0.5 mm .9 σHSK = 931 N/mm2 ZL = 0. E = 206000 N/mm2 “Zε” Kavrama faktörü “Zε” Diş yanağı oyuklaşmasına göre mukavemet değeri F. muhakkak dişliyi imal edecek kişilerden fikir almalı.5. Tablo 1.2 σHhe = 320 N/mm2 Diş yanağı oyuklaşmasına göre gerekli emniyet devamlı mukavemet katsayısı F. ZK =0. 1. Önemli olan. ZR . teknik resimi ve hesapları bu bilgilere göre doğru yapmalıdır. ZV .98 σHSK = σHlim .1 σHYe = 234 N/mm2 Fort1 = 2277 N . ZL .96 σ Hhe = σ HYe ⋅ K IS ⋅ K V ⋅ K Hβ ⋅ K Hα Diş dibi kırılması gibi: KİŞ = 1. ZX “ZL ” Yağlama faktörü " ZV " Çevre hızı faktörü “ ZR ” Yüzey işleme kalite faktörü “ ZX “ Büyüklük faktörü..25 . 1. mor = 5. Diğer taraftan daha ucuz ve düşük kaliteli malzeme ile 4 kW güç fonksiyonu gayet kolaylıkla yerine getirilir. Dikkat edilecek en önemli konu: Her nekadar detaylı olarak konik dişliler hakkında bilgi verdiksede.25 KHα = 1. besH = 42. önemli olan konik dişliyi teorik olarak hesaplamak değildir. Yalnız çıkış değerleri eşdeğer silindirik dişli değerleri olarak alınmalıdır.95 SHGER ≈ 1. Buna ulaşmak içinde.98 ZR = 1 ZX = 1 “ ZH ” Diş yanağı form faktörü: (x1+x2)/(z1+z2) = 0 ve β = 15° “ ZE ” Malzeme faktörü. KV = 1. Çelik/Çelik.5 seçilen Diş yanağında yüzey basıncı F. 1.985 ZH = 2.97 Fort1 ⋅ u es + 1 σ HYe = ⋅ ZH ⋅ ZE ⋅ Zε ⋅ Zβ ⋅ ZK b esH ⋅ d es1 u es “Zβ ” Helis faktörü Zβ = cos βest KHβ = 1..14 ZE = 189.guven-kutay.5 den Alın yükü dağılma faktörü “KHα” Diş yanağında yerel yüzey basıncı F.95 ZV = 0.2 .ch . 1. Bu kademeyle 15 kW motor tahriği yapma imkanı vardır. ueş = zeş2 / zeş1 > 1 .Dişliler 39 SHGER = 1. www. iş görecek ve bozulmadan güzel çalışacak konik dişliler yapmaktır. (β = 15) .087 Yük dağılma faktörü “KHβ”. 1.. (YX = ZX) Bütün değerler silindirik dişlilerin aynıdır.85 Zβ = 0. Seçilmiş olan pinyon malzeme ve geometrik değerleri diş dibi kırılmasına ve yanak oyuklaşmasına karşı çok çok yeterlidir.

2x45° kirilacak 0.756 49. yani malı üretenle. W3 max W3 min Σ z2 54 AAXYZ0054 N7 Semente edildikten sonra taslanacak Dis çekildikten sonra semente edilecek Semente kalinligi 0.N11 ) 18 0.2 Dişliler Örnekteki konik dişli pinyonunun teknik resimde gösterilmesi 12. silindirik dişli formülleriyle hesaplanır.27.ch 12 H9 R2 R2 45 +0. 1.85 N7 δ 1 50 N11 N9 ( N7 . www. Ölçülecek diş sayısı ve değerleri.3 17.873 49.2 N11 N11 Ø122.guven-kutay.5 mm Yüzey sertligi 525 HB 18 Köseler 0. No. sag 110. Özel hallerde en doğru çalışma şekli.699 90° Kesisme açisi Karsit dis sayisi Karsit disli Res.439° 2 56 60 2 N11 Dis sayisi Modül Taksimat tepe açisi Kavrama açisi Helis açisi ve yönü Dis taksimat çapi Profil kaydirma faktörü Dis çekme kalitesi Ölçülecek dis sayisi Ölçü degerleri W3 z1 md δ αn β dd x k 17 6. Böylece karşılıklı konuşulup anlaşılarak en olumlu sonuç kazanılır. Konik dişli teknik resmi Burada konik dişli resmi için genel bir örnek verilmiştir.878 +0. imalatçı ile.4748° 20° 15° .6.2 Şekil.2 0 20° .005 DIN 8 3 49.40 1. konuşup onun isteklerini teknik resme aktarmaktır.957 Ø40H7 20° N7 Ø60 Ø54 19.

1986 Maschinenelemente.1 Kaynaklar Literatür 41 [ 1 ] Akkurt Mustafa / Kent Malik [2] [3] Bachmann / Lohkamp / Strobl Bargel/Schulze Makina Elemanları. Antriebe Friedr. . Güven [ 17 ] Langer. Teil 1 und Teil 2 B.Dişliler 2 2.Baskı Birsen Yayınevi. Band 1. 8. Normen für die Zahnradfertigung Beuth Verlag GmbH. Birinci Cilt. E. Birsen Yayınevi. 1. Springer Verlag.Auflage 1978 Antriebstechnik 3. 17. DIN-Taschenbuch 106 DIN-Taschenbuch 123 DIN-Taschenbuch 173 Dubbel. 2003 Mukavemet Değerleri.Teubner. M. Makina Mühendisleri Odası.guven-kutay. Springer Verlag. Güven [ 16 ] Kutay. A. 27. [5] [6] [7] [8] [9] Decker. [ 12 ] Hütte [ 13 ] Köhler / Rögnitz [ 14 ] Konstruteur [ 15 ] Kutay. Gestaltung und Berechnung Carl Hanser Verlag. völlig neubearbeitete Auflage. Stuttgart BBC (Yeni ABB) Firması Firma içi yayını Makinacının Rehberi. 2000 Maschinenelemente. 2. Friedr. Gieck Verlag. Normen für die Zahnradkonstruktion Beuth Verlag GmbH. erweiterte Auflage. M.Buchverlag.Auflage 1981 Antriebstechnik 2. MMO/2004/353 Maschinenelemente. 1973 Technische Formelsammlung. K. Normen über die Verzahnungsterminologie Beuth Verlag GmbH. überarbeitete Auflage. VDI-Verlag GmbH. Berlin/Köln. Düsseldorf Das Techniker Handbuch. München Wien. 1990 Die Hebezeuge Bemessungsgrundlagen. Berlin/Köln Taschenbuch für den Maschinenbau. Bauteile. H. Berlin/Köln. Vogel. Grundlagen und Verbindungselemente.G. K-H.ch [4] Böge. Würzburg Werkstoffkunde.Auflage Antriebstechnik 1. Auflage. Vieweg+Sohn Branschweig. 1991 Maschinenteile. Istanbul. 16. Berechnung und Gestaltung Dümmler www. 1981 Die Grundlagen der Ingenieurwissenschaften 29. 2. Vieweg&Sohn. [ 10 ] Ernst [ 11 ] Gieck.

Band II. 1982 Katalog ve CD Werkzeugmaschinen . H. M. [ 26 ] Widmer. [ 20 ] Niemann. Verlag Technische Rundschau im Hallwag Verlag.Taschenbuch [ 19 ] Matek. 4. [ 24 ] Ten Bosch [ 25 ] Wellinger. W. IFL Mitt. H. Industriestr 36 CH-8304 Walliselen-ZH Die praktische Berechnung der Dauerfestigkeit gekerbter Bauteile unter Berücksichtigung des DDR-Standarts TGL 19 340. C. 6 (1967).Dişliler [ 18 ] MAAG. Üçüncü Cilt. / Becker.Zahnräder Aktiengeselschaft CH-8023 Zürich/Schweiz Roloff/Matek. E. Grundlagen und technische Anwendung Fräsen und Verzahnen I Blaue TR-Reihe. / Dietmann. D. K. / Muhs. [ 27 ] Pickard. Heft 11 Berechnung der Maschinenelemente Springer-Verlag. MAAG. Mai 1987 [ 21 ] Okday Şefik [ 22 ] Reishauer AG [ 23 ] Schuster. 2. J. Bern und Stuttgart Berechnung einfacher und zusammengesetzter Planetengetriebe KEM. III Springer-Verlag. / Wittel.Auflage 1981 Makina Elemanları. G. www.guven-kutay. Maschinenelemente Vieweg Verlag MASCHINENELEMENTE.ch .Baskı Birsen Yayınevi. Berlin-Heidelberg-New York Festigkeitsberechnung.

Moduln für Stirnräder Modulreihe für Zahnräder. Berechnung der Zahnfusstragfähigkeit Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Symbole.ch . Detail-Methode Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern mit Evolventenverzahnung.guven-kutay. Berechnungsgrundlagen www. Dauerfestigkeitswerte und Werkstoffqualitäten Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern mit Evolventenverzahnung. Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Flankenspiel / Zahndickenabmasse / Zahndickentoleranzen Grundlagen Schrägungswinkel für Stirnradverzahnungen Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern. Zusammenstellung der Gleichungen Achsabstandabmasse und Achslagetoleranzen von Gehäusen für Stirnradgetriebe Angaben für Verzahnungen in Zeichnungen. Berechnung der Zahnflankentragfähigkeit (Grübchenbildung). Berechnung der Fresstragfähigkeit Tragfähigkeitsberechnung von Stirnrädern. für Evolventenverzahnungen an Stirnrädern (Zylinderräder) für den allgemeinen Maschinenbau und den Schwermaschinenbau Begriffe und Bestimmungsgrössen für Stirnräder (Zylinderräder) und Stirnradpaare (Zylinderradpaare) mit Evolventenverzahnung Begriffe und Bestimmungsgrössen für Stirnräder (Zylinderräder) und Stirnradpaare (Zylinderradpaare) mit Evolventenverzahnung. Anwendungsnorm für Industriegetriebe. Anwendungsnorm für Schnellaufgetriebe und Getriebe ähnlicher Anforderungen Planetengetriebe Begriffe.2 Standartlar DIN 780 T1 DIN 780 T2 DIN 867 DIN 3960 DIN 3960 B1 DIN 3964 DIN 3966 T1 DIN 3967 DIN 3978 DIN 3990 T1 DIN 3990 T2 DIN 3990 T3 DIN 3990 T4 DIN 3990 T 5 DIN 3990 T11 DIN 3990 T21 VDI 2157 Mai1977 Mai1977 Feb1986 Juli1980 Juli1980 Nov1980 Aug1978 Jul1978 Aug1976 Mär1980 Mär1980 Mär1980 Mär1980 Mai1984 Jul1984 Jul1984 Sep 1978 Modulreihe für Zahnräder.Dişliler 2. Angaben für Stirnrad-(Zylinderrad) Evolventenverzahnungen Getriebe-Passsystem. Moduln für Zylinderschneckengetriebe Bezugsprofile. Einführung und allgemeine Einflussfaktoren Grundlagen für die Tragfähigkeitsberechnung von Geradund Schrägstirnrädern.

ch .44 3 Konu İndeksi Dişliler A Ayna Aynanın diş sayısı “ z2 ” D 7 11 7 7 7 7 7 7 5 7 28 Dış çap " dD " Diş genişliği“b” Dış taksimat dairesi çapı " dd " Diş üstü açısı " δa " Diş üstü yüksekliği “ ha ” Dişli konisi tepe yarım açısı " δd " Düz dişli konik dişliler E Eksenler veya kesişme açısı "Σ" F Form faktörleri G Gerekli diş dibi kırılma emniyet faktörü “SFGER” H 28 Helis dişli konik dişliler 6 Helis eşdeğer dişlide toplam profil kavrama oranı “εesγ” 22 22 Helis kavrama oranı “εesβ” Hesaplanan diş dibi kırılma emniyet faktörü 28 “SFhe” Hesaplanan diş dibi kırılma gerilimi “σFhe” 28 I Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin” Konik dişlide eşdeğer değerler Konik dişlide geometrik kontrol Konik dişlide işletme faktörü “KİŞ “ Konik dişlide kavrama “gesα” Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ” Konik dişlide koni tepe yarım açıları “δ” Konik dişlide koni uzunlukları “R” Konik dişlide kuvvetler Konik dişlide modül “m” Konik dişlide profil kavrama oranı “εes” Konik dişlide profil kaydırması “xk” Konik dişliler Konik dişlilerde Çentik faktörü “ YSa “ Konik dişlilerde Form faktörü “ YFa “ Konik dişlilerde Helis açısı faktörü “Yβ ” Konik dişlilerde mukavemet hesabı Konik dişlilerde tanımlama Konik dişlilerde yük dağılma faktörleri Konik dişlilerde yük payı faktörü “ Yε “ Konik dişlinin eşdeğer geometrik ölçüleri Koninin dış uzunluğu "Rd" Koninin iç uzunluğu "Ri" Koninin ortalama uzunluğu "Ror" Kuvvet faktörleri M 21 18 23 29 22 13 17 16 24 11 22 21 5 30 30 31 28 7 29 30 18 7 7 7 28 Malzemenin diş dibi kırılma mukavemeti “σFSK” 28 Modül seçimi 12 O Orta taksimat dairesi " dor " 7 7 22 25 25 26 13 8 29 17 16 11 P 7 24 9 22 8 6 7 İç çap " di " K Kavrama açısı“αn” Kavrama doğrusu uzunluğu “ gesα” Konik dişli eksenel kuvvetleri Konik dişli radyal kuvvetleri Konik dişli yatak kuvvetleri Konik dişlide çaplar “d” Konik dişlide çevirme oranı Konik dişlide dinamik faktör “ KV “ Konik dişlide diş boyutları “h” Konik dişlide diş genişliği “b” Konik dişlide diş sayısı “z” Pinyonda teğetsel kuvvet Profil açısı “αP” Profil kavrama oranı “ εα “ R Referans plan dişlisi S Spiral dişli konik dişliler T Taban açısı " δt " www.guven-kutay.

guven-kutay.ch .Dişliler Taban derinliği“ht” Taban konisi tepe yarım açısı " δi " Taksimat konisi tepe yarım açısı " δ " 7 7 7 Y Yerel diş dibi kırılma gerilimi “σFYe” 28 www.

.

ch .1 www.guven-kutay.Dişliler 3.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->