P. 1
603.pdf yalancı peygamber

603.pdf yalancı peygamber

|Views: 250|Likes:
Yayınlayan: Aydın Tonka

More info:

Published by: Aydın Tonka on Feb 28, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/28/2012

pdf

text

original

Sections

  • B. Arabistan'a sızmış olan yabancı dinler
  • A Kabile rekabeti ve kabile istiklâline bağlılık:
  • B. iktisadi ve siyasi sebepler:
  • C. Kâhinlik:
  • A. Esved'in soyu:
  • B. Esved'in olağanüstü kabiliyetleri ve faaliyetleri:
  • C. Esved'in öldürülmesi:
  • D. Yemen'de ikinci Ridde:
  • E. Netice:
  • D. Zu'l-Kassa savaşı:
  • E. Tuleyha Müslüman askeri:
  • G. Netice:
  • A. Hanife kabilesi ve dini:
  • B.Müseylime'nin soyu:
  • E. Müseylime'nin portresi ve hokkabazlığn
  • G Hanife kabilesinin irtidadı:
  • H. Müseylime ile savaş ve Müseylime'nin öldürülmesi:
  • İ. Yemâmelilerle barış:
  • J. Müseylime'nin doktrini:
  • K. Netice:

ANKARA ON İ VERS İ TES1

ILÂH İ YAT FAKÜLTESI YAYINLARI LXXI

İSLÂMDAN DÖNENLER VE YALANCI PEYGAMBERLER
(Hicri 7.-11. Yıllar)

Doç. Dr. Bahriye ÜÇOK

ANKARA ONIVERS

İ TES İ BASIMEV İ .1967

ANKARA ÜN İ VERS İ TES İ

ILAHIYAT FAKÜLTESI YAYINLARI LXXI

İSIİMDAN DÖNENLER VE YALANCI PEYGAMBERLER
Hicri 7. —11. Yıllar

Doç. Dr. Bahriye ÜÇOK

ANKARA ÜNIVERSITESI BASIMEV

İ .1967

İ ONDEK İ LER

ÖNSÖZ I .Gİ RİŞ II .B İBLİYOGRAFYAYA GENEL B İ R BAKIŞ 1. Kaynaklar 2. Seyahatnameler 3. Etüd mahiyetindeki eserler

VII 1 4 4 5 5

III .YALANCI PEYGAMBERLERIN ORTAYA ÇIKI Ş SEBEPLERI 8 1 . İslâmiyetin çıkışı sırasında Arabistan'da dini durum ... A . Arabistan'da putperestlik B . Arabistan'a s ızmış olan yabancı dinler • a . Sâblilik b . Mecusilik c . Musevilik d . Hristiyanlık 8 8 11 11 12 13 13

C . Arabistan'da putlar ın üstünde bir tanrı kavramı14 nın te şekkülü ve Haniflik D . Netice 2. Ridde A . Ridde'nin tarifi B . Hz. Muhammed'in hayat ında Arap yar ımadasında İslâm dininin yayılışı C . Riddenin sebebleri D . Riddenin yayılması ve önlenmesi 16 17 17 17 23 24

III

Tuleyha'nın soyu B . Seeâh'ın savaşları 72 D . Tuleyha'nın birinci defa islâmiyeti kabulü 35 35 36 44 47 48 50 50 50 C . Seeâh'ın doktrini 77 F . Netice 2 . Müseylime'nin soyu 80 80 82 IV . Tuleyha Müslüman askeri F . Diğer sebebler A . Müseylimet ül-Kezzâb A . Yemen'de ikinci Ridde E . Kabile rekabeti ve kabile istiklâline ba ğlılık B . Iktisadi ve siyasi sebebler C Kâhinlik 31 31 33 34 IV . Seeâh'ın Peygamberlik iddias ında bulunmas ı ve 71 taraftarlar ı C .3 . Seeâh'ın Müslüman oluşu 77 E . Seeâh'ın soyu 70 B . Tuleyha'nın doktrini 65 G . Hanife kabilesi ve dini B . Esved'in ola ğanüstü kabiliyetleri ve faaliyetleri C . Esved'in soyu B . Esved'in öldürülmesi D . Netice 79 4. Netice 3. Tuleyha'n ın ayaklanması ve peygamberlik iddia et52 mesi 58 D . Seeâh 67 68 A . Esved ül-Ansi A . Zu'l-Kassa sava şı 64 E . YALANCI PEYGAMBERLERIN ORTAYA ÇIKI ŞLARI VE BUNLARIN HAYAT VE FAALIYETLERI 35 1 . Tuleyha bin Hueveylid A .

Yemâmelilerle bar ış J . Müseylime ile sava ş ve Müseylime'nin öldürülmesi İ . Müseylime'nin doktrini K . Müseylime'nin Medine'yi ziyaret edip etmedi ği meselesi ve peygamberlik iddias ı E . Müseylime'nin portresi ve hokkabazl ığı 83 86 F .UMUMİ NETICE B İ BLİYOGRAFYA INDEKS 90 95 100 101 104 107 109 112 V . Hanifelilerin emirli ğini elde etmesi 82 D . Müseylime'nin peygamberlik iddias ına ne zaman başlamış olduğu meselesi 88 G Hanife kabilesinin irtidadı H . Müseylime'nin.C . Netice IV .

«WA • IMP1111919 .cZ›.Bu kitab ı Annem Nadire Bektaşoğlu'nun aziz hatırasına en derin saygı duygularımla sunu. yorum.

transkripsiyon ile gösterdim. Husayn. parantez içinde.ÖNSÖZ 1957 yılında yayınladığım şimdi tükenmiş olan "Islam Tarihinde İlk Sahte Peygamberler" adl ı kitab ımı bu kez bazı değişiklikler ve genişletmelerle " İ slamda!' Dönenler ve İlk Yalancı Peygamberler" adı ile okuyuculara sunuyorum.siyasi ve dini bir takım olayları açıklarken bu olaylar ı yaratan veya onlarla ilgili olan ş ahısların birbirine yakın söyleni şteki —örne ğin. Nümeyr gibi— adlar ını bir yanlışlığa yer vermemek için kitabın sonuna ekledi ğim indekste. Ordu— 1967 VII . Neinir. Araplarda tek Tanrı düşüncesinin do ğmasından ve Haniflerin ortaya çıkmalarından Ebu Bekr'in hilafet zamamna de ğin . Hüseyn.

çürük ağaç da iyi meyve vermez. Kur'an VI. güçlükler içinde kazanmak. GIRIŞ Dinler tarihi ara ştırılırken." Monoteist yüksek bir dinin iyice yerle şmiş bulunduğu bir bölgede faaliyette bulunan böyle sahte peygamberler. fakat çürük a ğaç kötü meyve verir.. her gerçek peygamberin ya ş adığıdevirde onu taklid eden bir kaç menfaat veya ş öhret dü şkünü insanın da peygamberlik iddias ında bulunduğunu görmek zor de ğildir.: "Yalanc ı peygamberlerden sak ımn. İyi ağaç kötü meyve vermez. onlar size koyun kıhğında gelirler. Öyleyse. kısa zamanda kendileriyle birlikte yaymaya çal ış tıkları sahte din de yok olmu ştur. islamiyet'i 1 . böyle yalancı peygamberlerin meydana çıkmaları ise. cahil halk kütleleri aras ında bir zaman için kendilerine taraftar bulmakta ve zararl ı faaliyetlerini genişletmekte güçlük çekmemi şlerse de. İyi meyve vermiyen her a ğaç kesilir ve ateş e atılır. Bu sebepten hemen her devirde faaliyette bulunan yalanc ı peygamberler hakkında semavi kitaplarda baz ı ayetler yer almıştır. bir yandan da bu yalanc ı ve köksüz rakipleriyle u ğraşmak mecburiyetinde kalmıştır." Incil Matta VII.. onları meyvelerinden tanıyacaksınız. ya mevcut monoteist dinin taraftarlar ı= gecikmeyen reaksiyonları veya devlet otoritesinin i şe müdahelesi üzerine.I. Onları meyvelerinden tamyacaks ınız İnsanlar dikenlerden üzüm yahut deve dikenlerinden incir toplarlar mi? her iyi a ğaç iyi meyve verir... 93: "Allah'a iftira eden veya kendisine bir şey vahyedilmediği halde "Bana vahyolundu". Fakat iç yüzden kap ıcı kurtlardır. "Allah' ın indirdiği gibi ben de indirece ğim" `diyenden daha zalim kim olabilir ?. İşte Islâmiyet'in yay ılma ve yerle şmesi sıralarında Arabistan'ın çeşitli bölgelerinde ortaya ç ıkmış olan sahte peygamberler. Monoteist yüksek bir dinin henüz yerleşmekte oldu ğu bir bölgede. bu yeni din için büyük bur tehlike te şkil etmekten geri kalmamış . 15-20. yeni din bir yandan bütün bir bölgeyi.

S. hukuki durumlarını yükseltme ğe çalış arak bunda muvaffak olan. S.ileride de bahsedece ğimiz büyük güçlüklerle kar şı karşıya bırakmışlardır. 102 v. Mukaddime. fakat kurmu ş olduğu din yaş amıştır. insanlığı yükseltmek. sosyal. Bu konuda şimdiye kadar birçok fikirler ileriye sürülmü ş olmakla beraber kesin bir k ıstas elde etmek mümkün olmam ıştır. nihayet (Hristiyaların inancına göre) hayat ını feda etmiş . Bununla beraber. bütün kalbiyle inandığı bu dava u ğrunda hayatını bile fedadan çekinmeyen ve kendisi öldükten sonra dahi eseri ya şıyan. l'Essence du Prophetisme. Peygamberlik iddias ıyla ortaya ç ıktıkları görülen kimselerden yalnız İ slam dini ve devleti bakımından kısa bir zaman için de olsa büyük 1 Bu hususta daha geni ş bilgi için bk. ve Tor Andrae. Ibn Hald6n. I. Buna kar şılık sahte peygamberler içinde davalar ı uğrunda hayatlar ını feda edenler ç ıkmış sa da bunların eserleri kısa bir zamanda bütün izleriyle kaybolmakta gecikmemi ş tir. 241-260 2 . Paris 1945. üstelik kendisine putperestler taraf ından reva görülen her türlü kötü muameleye tahammül etmek ve kar şı koymak hususunda gereken insan üstü kudreti kolayca gösterebilmi ş . islamiyet'in yayılma ve yerle şmesi s ırasında peygamberlik iddiasiyle ortaya ç ıkmış bulunan kimselerin peygamberliklerinin sahteli ğini göstermek için biz de yukar ıda kısaca aç ıklamış bulunuduğumuz iki kıstası ve bilhassa bunlardan ikincisini kullanaca ğız. do ğru yola sevketmek ve bu yoldaki çal ışmalarının semere ve izleri yüzyıllarca kuvvetinden kaybetmiyerek devam etmi ş olmak gibi objektif bir esas daha. sa vie et sa doetrine. E ğer gene de bir kıstas tesbit etmek istersek. kendisinin peygamber oldu ğuna ve Tanrıdan vahiyler ald ığına bütün varlığı ile inanan ve bu vahiylerle vaazda bulundu ğu kütlelerin ahlaki. Tanr ımn emirlerini kütleler aras ında yaymak hususunda hiçbir korku hissetmemi ş . öt. 51. Paris 1955. Musa dinin ve Roma devletinin hâkim bulunduğu Flistin'e gönderilmi ş bulunan Hazreti İsa da bu her iki devlete kar şı dinini yaymak mücadelesinde çe şitli iş kencelere katlanmış . davası uğrunda her zaman hayat ını tehlikelere maruz b ırakmaktan bile çekinmemi ştir. S. ötedenberi peygamber oldu ğunu iddia ederek ortaya at ılanlardan hangilerinin hakiki ve hangilerinin sahte oldu ğunu tesbit edecek bir k ıstastan da mahrâm bulunuldu ğunu itiraf etmek mecburiyetindeyiz. Mahomet. Bu itibarla hakiki peygamberli ğin kıstaslarından sayabilece ğimiz "Peygamberli ğe seçilmiş olduğuna inanmak" ve davası uğrunda hiçbir ş eyi fedadan çekinmemek gibi sübjektif bir esas ın yanında. o zaman ancak sübjektif olarak. fikirleri büyük kütleleri hakimiyeti alt ına alan ve esrlerinin izleri hiçbir suretle silinip kaldırılması mümkün olmıyan kimseler hakiki peygamberdir i Gerçekten de Hazret-i Muhammed resfillü ğe seçildikten sonra. Andro Neher. önemli bir yer• almaktad ır.

İncelememizde ilk defa sahte peygamberlerin ortaya çıkış sebeplerini genel olarak ele almayı ve sonra her birinin ortaya çıkış lanndaki özel sebepleri göstermeyi. mesela Lakit bin Malik gibi ne prensipleri . Tuleyha. 3 . âsi kimseleri bu çalışmamn dışmda bırakmış bulunuyoruz. daha sonra da ş ahıslanmn tarihçesini yapmayı ve doktrinleri hakk ında bilgi vermeyi faydal ı bulduk. Secah ve Müseylim e'yi bu inelememize konu olarak seçmi ş bulunuyoruz. ne de iddialar ı açıkça belli olmayan. daha çok fırsat kollayıcı.bir tehlike te şkil etmiş olan Esved. Konuyu da ğıtmamak için baz ı kaynaklarda peygamberlik iddia ettikleri ileri sürülen. Ayrıca incelememizin dayand ığı kaynaklar ve etüdler hakk ında da küçük bir tenkidi bölümü baş a eklemeyi yerinde bulduk.

Belli bir devrin olaylar ını nakleden kaynak mahiyetindeki bu ana kitaplar yanında. Buhari. konumuzla yak ından ilgili " Ri d d e" meselesi hakk ında bilgi veren mandut sayıda hususi kaynaklar da mevcuttur. konumuzla ilgili hususlar toplu bir ş ekilde incelenmed ıği gibi. Taberi Ebu'l-Fereç gibi müelliflerin tarih. 1. vak'aların sebep ve neticeleri üzerinde de durulmam ış . 3. Bu durum kar şısında bu rivayetlerden hangisinin hakikate en uygun veya en yak ın olduğunu arayıp bulmak oldukça güç.II. yeni din için manevi bakımdan olmasa bile siyasi bal ımdan büyük bir tehlike te şkil etmi ş olan dört sahte peygamber'in hayatlar ı. hatta aynı mesele hakkında tamamiyle birbirine z ıt rivâyetlerin nakledildi ği görülmektedir. BİBLİYOGRAFYAYA GENEL B İR BAKIŞ Hazreti Muhammed'in hayat ının sonuna do ğru veya vefat ından hemen sonra ortaya ç ıkmış olup İslâmiyet'in bu en kritik devrinde. hadis. ortaya çıkış sebepleri. Kaynaklar: Bibliyografyada vermi ş olduğumuz kaynaklardan İ bni Hi ş am. Belazüri. Bu husssta bilgi ihtiva eden kitap veya makaleleri üç gruba ay ırarak incelemek mümkündür: 1. Bu itibarla bu kitaptan 4 . hatta bazen imkans ız olmuştur. Böylece bizim için en önemli dayana ğı teşkil eden bu kitaplarda bazen ayn ı olayların başka başka şekillerde anlatıldığı. arka arkaya sıralanmakla yetinilmi ştir. yalnız muhtelif rivâyetler tarihteki eski nakilci metodun bir sonucu olarak. 2.— Etüd mahiyetindeki eserler. İ bni Sa'd. Bunlardan V ak ı drnin K it ab ür -Ridde'sinin biricik yazma nüshas ı Hindistan' da Bankipore'dad ır ve henüz yayınlanmamıştır. ve edebi tarih mahiyetinde olan kitaplar ında.— Seyahatnameler. dini ve siyasi faaliyetleri ve bunlar ın İslam tarihindeki yerleri toplu olarak hiçbir eserde henüz incelenmi ş de ğildir.— Kaynak eserler.

sosyolojisine ve İ slami âdetlere derin vukufu bulunan kimseler taraf ın dan Arabistan'ın sahte peygamberlerin ç ıkmış oldukları bölgelerinde yaptıkkları seyahatlerde gördüklerini ve i şittiklerimi tarafs ız bir şekilde bize bildirecek olan seyahetnameler ne yaz ık ki mevcut de ğildir. 3.1863" adl ı seyahetnamesidir. içindeki büyük yanlışlara ve hayal mahsulü romanesk tasvislere ra ğmen. İslam Ansiklopedisindeki Müseylime maddesini yazmak için de Franz B uhl'ün nas ıl olup da bu seyahatnameden faydalanmış olduklarına ş aşmamak mümkün de ğildir. görüp i şitttiklerine bir hayli hayal mahsulü ilâveler yaptığım ispat etmektedir. 1903 S. bir yandan da Yemen'le hiçbir ilgisi olmayan S e c all'ı Yemen'den getirmek ve hattâMüseylim e' ıain ölümünden sonra S ec â h'ın döktüğü göz ya şlarının şiddeti hakkında bilgi vermekle. JRAS. Hicri 237'de ölmü ş bulunan Vesime'nin Kit ab ür-Ridcle'sine gelince. P algr ave' ın "une annee de voyage dans l'Arabie Centrale. Böyle seyahatnameler mevcut olsayd ı.faydalanmak imkâmndan mahrum kald ık. Bu da V. bu sahte peygamberlerden Arabistan' ın ilgili bölgelerinde baz ı izlerin mevcut olup olmadığını ve oralarda hala bunlara ait hatıralarm muhafaza edilip edilmedi ğini öğrenmek belki münmkün olurdu. Etüd mahiyetindeki eserler: Etüd mahiyetindeki eserlere gelince. 2. bunlar ı yabancı orientalistler tarafından yazılmış olanlar ve Müslüman müellifler tarafindn yaz ılanlar 5 . Seyahetnameler: Konumuzla ilgili meseleleri aydınlatmak bakımından İslam tarihine.. 1862 . G. Bu kitap konumuzla ilgili birçok de ğerli bilgiyi ihtiva etmektedir. Arabistan'da seyahat etmi ş olan kimselerin yazm ış oldukları seyahatnameler içinde yaln ız bir tanesi. 484'deki yazısı için Mar goliouth'un. Bu eser Alman orientalistlerinden Höhnerb ach taraf ından İ bni Hacer el-Askalanrnin İ sabe'sinden çıkartılarak 1951 yılında yayınlanmıştır. Ancak P algr av e bu seyahetnamesinde bir yandan bize Yemame'de Mü seylime hakkında beslenen hürmet hisleri ve ona ait hât ıralar üzerinde bilgiler verirken. Böylce bu kitap. kendisinin bu iki sahte peygamberin ş ahısları hakkında hiç bir fikri olmadığını. o da yaln ız Müseylime ve Secah'dan bahsetmektedir. Bununla beraber. ana kaynakların birço ğunda diğer rivâyetler yan ında V âk ı drnin konumuzla ilgili rivâyetleri de yer alm ış bulunmaktad ır. ara ştırmalarımıza müspet bir tesir yapmaktan uzak kalm ıştır.

yalanc ı peygamber Müseylime'den bahsederken.. no. İslam tarihi.. 18'de Wellhaus en. Charles Lyall. Caetani'den daha önce. Höhnerb ach'da sahte peygamberler bak ımından. as ıl kaynak olan S eyf'i bırakarak. Gene böyle bir gayretle Caetani. Binaenaleyh bu iki din yan yana yaşıyamazlardı" (Caetani. Bununla beraber orientalistler aras ında mümkün oldu ğu kadar objektif kalmayı başarmış olanlar da yok de ğildir.i Muhammed'in seviyesine çıkarmak veya Hazret-i Muhammed'i küçümsiyerek onların seviyesine indirmek. Halbuki bizzat yayınladığı bu kitapta bu fikirleri çürütecek birçok deliller mevcuttur. Mesela Skizzen und Vorarbeiten S. bunların ya sahte peygamberleri mühimsiyerek. halbuki Seyf haberin ikinci bölümünü de teyid etmektedir (bk. sahte peygamber Müseylime'den bahsederken ". 27) dernekle Hazret-i Muhammed'i Müseylime'nin seviyesine indirmek istemiştir. Wellh aus en ve C a e t ani'nin fikirlerini tekrarlamaktan uzakla şmamıştır. sayfas ında 3.. Bununla beraber Ridde dolasy ısıyla da olsa konumuzla ilgili meselelere en çok yer tahsis eden müellif gene Caetani olmu ştur. Ayr ıca gene VI. Mesela Muir. Müseylime'ye edilmi ş bir iftira kabul etmekte ve bunu göstermek için ileri sürdü ğü delil ise pek zayıf kalmaktadır. İ bni H aldân'a dayanan bir rivayetin birinci bölümünün Seyf tarafından teyid edildi ği için doğru olduğunu. Yabancı orientalistler tarafından yazılmış olan eser ve makalelerde sahte peygamberlere temas edildi ği zaman. g. 280). notlar da okunacak olursa bu iddiam ızın yerinde oldu ğu açıkça görülür.. onlar ı H azret. S. cildin 289. S. Annal of the early Caliphate'da. not ile IX. VIII. sayfas ındaki 1 no. a. Mesela konumuzla ilgili meselere en çok temas etmi ş olan Caetani. Vesime'nin Kit ab ür-Ridde'sine de ğerli bir giriş yazmış olan Dr. Bu da Arabistan'da her ikisi de nüfuzi cismani ve ruhaniye göz dikmi ş iki peygamberin ve iki dinin mevcudiyetinden ibarettir. Taberi'nin Müseylime hakkında kaydetti ği "Rebi'a'nın yalancısı" sözünü kabile nefretinden dolay ı. fakat ikinci bölümünün tamamen sonradan uydurulmu ş bulunduğunu hiçbir müsbet delile dayanmaks ı zın iddia etmekte. JRAS 1903' S. cildin 303.gayretini güttükleri ve baz ı peşin hükümlerden hareket ettikleri görülmektedir.diye ikiye ayırmak mümkündür. bu yüzden muhaddisler İ slâmiyet ile Müseylime aras ındaki nizam hakiki sebebini meydana vurmu şlardır. IX. 773 de 6 . bilhassa Cahiliyye Devri ve islâmiyet'in ilk zamanları hakkında yapmış olduğu incelemelerle büyük bir ş öhret kazanmış olan ve Caetani'nin de kendisinden çok istifade etti ği Alman orientalisti Wellhausen'da da ayn ı gayretlerin mevcut oldu ğu maalesef görülmektedir. e.

yazmış olduğ u Hanif ve Müslim kelimelerinin etimolojisi ile ilgili makalelerde. Tor Andrae. Mohamet sa vie et sa doctrine. Paris 1945 de oldu ğu gibi. ya hiç yer almamakta veya gayet k ısa geçilmektedir. 7 . Müslüman müellifler tarafından yazılmış olan kitap ve makalelerde ise. bu konu sahte peygamberlere kar şı duyulan nefretten dolay ı.

Hristiyanl ı k. Fakat bundan da daha önemli olan H ac er-i E s ve d 8 . ISLAMIYETIN ÇIKI Ş I SIRASINDA ARAB İ STAN'DA DINI DURUM Islâmiyetin çıkşı sırasında Arap yarımadasımn içinde bulunduğu dini durumun. Kâbe'nin içini süslemektedir.III. Kâbe'nin en önemli putu Hub el. A. Kızıldeniz ve Basra Körfezi vas ıtasiyle Habe şistan'a ve İran'a. Oman. Fakat ticaret yollar ının âdeta kav ş ak noktası ve bir yıllık panayır yeri olan Mekke ve etrafı Hicaz'da bu dinlerden hiç biri yerle şmemiştir. Kureyşli Araplar'ın kutsal tanıdığı ve taptığı putların sayısı ise üçyüz altmışı bulmakta idi. Sava ş a gidecek olan bir kimse. Kurey ş kabilesinin putu idi. Orada ecdad ın yaptığı putlar. Bundan ötürü Yar ımadamn o zamanki dini durumunu incelemek gerekir. Fakat Yarımada. Mûsevîlik sayılabilece ği gibi. yalancı peygamberlerin ortaya at ılmasında oldukça büyük bir tesiri olmu ştur. Bu cümleden olarakBahreyn. bu memleketlerdeki dinlerin sınır bölgelerinden Yanmadamn içerisine do ğru sızıntı hâlinde girdiği gerçek bir olaydır. Yemen. ba şını tıraş ettirip onu ziyaret ederdi. Arabistan'da putperestlik islâmiyetin çıkışı sırasında Arapların genel olarak dini putperestlik idi. ayrıca Hristiyanlığın Yaldibilik ve Nestûrilik ş ekli de burada kendine taraftar bulabilmiştir. YALANCI PEYGAMBERLER İN ORTAYA ÇIKIŞ SEBEPLERI Islâmiyette ilk Yalancı Peygamberlerin ortaya ç ıkışlarının muhtelif sebepleri vard ır. Necran bölgelerin de Mectisilik. Bunları aş ağıdaki şekilde tasnif ve izah etme ği faydah bulduk: 1. kuzeyden ise Mezopotamya ve Suriye bölgelerine kom şu olduğu için.

B atn. k ıtlık olursa ondan ya ğmur ya ğdırmasım isterlerdi. Kâbe her nekadar putperest Araplar' ın müştereken kutsal tan ıdığı bir yer olmu ş sa da bundan gayri. Bununla beraber Kâbe daima en üstün yeri alır ve Araplar buran ın Hazreti İ brahim'in mescidi oldu ğunu tasdik ederlerdi. Bu işi tapınaklardaki kâhinlerin idare ettikleini tahmin etmek güç de ğildir 2.vardı. Her ne kadar ba şları darda kalınca gene onlara müracaat ediyor. o a ğaç veya ta ş a ibadet edilirdi. kurbanlar kesip kanlar ını bu putların üstlerine sürüyorlar idiyseler de. bunlara hediyeler sunulurdu. kurbanlar kesilir. er ise Kerkenez ku şuna taparlard ı . Tarih-i islâmiyet. Tanrılara olan ba ğ böyle zapflay ınca. Araplar ta ş tan a ğaçtan yap ılmış tanrıların dünyayı ve kâinat ı idare edemiyecekleri inanc ına artık yarabilmişlerdi. ku ş şekillerinde tasvir edilmişti Meselâ Mekke yakınındaki H üz ey1 kabilesinin putu kadın ş eklinde. Hattâ Beni H a nif e'nin uzun yıllar boyunca tapt ığı putu bir kıtlık sırasında yemiş olması . 9 . 1908 / 9. Bazı kabilelerde mâbudlar insan. amaçları gerçekle şmeyince onlara küfretmekten de geri kalm ıyorlardı . arslan. Araplar cinlere de inan ır. Milâttan sonra VI. Gene bu a ğ aç ve ta şlardan baz ı sesler i şitildiğinden onlara kehanet atfedilirdi Mselâ L ât. R eb i a kabilesinin R ı da'. at. Bu inançta Arabistan ikliminin ve co ğrafi durumunun tesirleri olsa gerektir.. Himyeriler'in San'a' da Risâm ad ında birer tapınakları mevcuttu. S akif kabilesinin T âircle L ât . bunları Allah'ın kızları sayarlardı . E vs ve H azre c'lilerin Men at adında bir mâbudları vardı ki. bu bir kayaydı ve kurbanlar ının kanlarım onun üzerine sürerler. Uzz a ve M en at'da böyle birer cin bulunur ve bunlar konu şurlardı . Himy eri]. Çünkü Araplar'da as ıl birlik din yolu 2 Dozy. Bunlar ın da Kâbe gibi kayyumları ve hâcibleri bulunurdu. Araplar'ın tanrılarına ba ğlılıklarımn ne derece gevş ediğini gösterme ğe yarayacak bir örnek te şkil etmektedir. Bunlar ekseriya bir ta şın veya a ğacın içini mesken tuttukları ndan. 16. İst. Yemen'de H am d an denilen yerdeki halk at ' şeklinde bir mâbuda. Bu cümleden olarak Uz z a tap ınağı . S.ı N a hl e ' d e ki kutsal yerlerinden biriydi ve bak ımı S ül e ym kabilesine aitti. Yüzy ılın ortalrında Arabistan'da putlara art ık eskisi gibi ra ğbet eden kalmam ıştı . Yar ımadanın başka ba şka yerlerinde yüz kadar tap ınak daha vard ı ve onların da etrafı tavaf edilir. C. I. K elb ve T ayy kabilelerininki arslan şeklindeydi. kabile üyeleri aras ındaki bağın da zapflıyaca ğı akla gelmemelidir. Cinler hayır ve ş er i şledikleri için onlara hürmet ve ibadet gerekirdi. gene Kurey şlilerin Mekke dışında.

Zira bu devirde yemin edilirken putlar üzerine de ğil. Çünkü zamanla tanr ı ile. Mesela S a k tfl e r'de el. ve VII. 1 1. gene akıldan evvel harekete geçmi ş .218. S. Allah adına yemin edilme ğe başlanmıştır. Araplar'da putperestlik art ık samimi ve kalbi olmaktan çok uzakt ı . Putun adına. Her kabile "Allah" diyor. Rabb'in müennesi idi. Reste arabischen Heidentums. S. 217. Bazan " İlahi" de denirdi. kan yolu ile kurulmuştu. onun do ğrudan doğruya adını söylemez "Rabbi" veya "Rabbenâ" (=efendim veya efendimiz) diye onu anardı . bunlar ın putları ve tap ınakları eski yerinde kalırdı . islamiyet do ğmadan biraz evvel. kütle halinde islamiyeti kabul etmeleri. 220. genel bir kavram meydana getirmi şti. her tarafta bir olan. bazen şiirlerin ~alan aras ında rastlamrsa da bu. ayrı ayrı tanrılara tap ıyordu. fakat kendi tanr ısını kastediyordu.ile değil. 5 Wellhausen.1 (XXXIX /3) yani "Biz onlara ancak bizi Tanrı'ya yaklaştırsınlar diye tapıyoruz" ayeti de bu fikri kuvvetle teyid etme ğe yeter bir delildir. adını taşıyan kabile aras ında gerçek bir ba ğ ispat edilemez olmu ştu.L at. Yüzyıllarda artık kudretin as ıl sahibi ve tanrıların üstünde sayılan bir Allah 'ın mevcudiyetine inamld ığı kitabelerden ve şürlerden anla şılmaktadır. Reste arabischen Heidentums. Araplar kainat ı kuran. yeni tap ına ğı ve tanrısını kabul ederler ve y ılda bir iki defa da eski tanr ılarına kurbanlar sunmak üzere eski yurtlar ına giderlerdi. İşte bu misâller bize gösteriyor ki. o putun ba ğlı bulunduğu tapınağın bahse konu te şkil etmesinden ileri gelmekte idi 4 Her kabilenin mensupları kendi tanrılarından bahsederken. Bu yoldaki geli şme tanrıların birbirleiyle birle şmesine yardım etmiş ve böylece monoteizme müsait bir zemin haz ırlanmıştır 3 . Sonunda tanr ıya nispetle amlan kabileler bo ş yere bu adları taşıdılar. Ancak böylece konu şma dilinde tam hâkimiyet elde eden "Allah" kelimesi. 4 Wellhausen. VI. her kabilenin say ılan genel bir Tanr ı fikrine geçişi temin etmiş oldu ve genelli ği. Kur'andaki • ji 411 L‘. çok kere. Reste arabischen Heidentums. yeni gelenler kendi tanr ılarına terketmemekle beraber. bakımından di ğer tanrılardan ayrılıp onlrın üstüne yükseldi. 10 . Böylce çok kere oldu ğu gibi dil. Böylce din kabile mensubiyetini kaybedip adeta tevhidi bir mahiyet almaya ba şlamış bulunuyordu. düzenleyen bir tanr ımn varlığına hükmetmişler3 Wellhausen. Bu ş öyle olmuştu: Kabileler veya kabilelerin bir kısmı mecburi olarak yerlerini terkettikleri zaman. Yüzyılda bir kabilenin ba ş ka başka kolları.yik. hem de kolayca kabul etmeleri bunu gösterir 5. 217 . S. Mesela VI.

Birincisi Mezopotamya'da Musevilik ve Hristiyanl ık'la karışmış bir mezheptir.. V. öteki yana ğını uzatacak kadar müsamahakâr yarad ılışta de ğillerdir. putperestli ğe yakın bir mezheptir ve uzun zaman İslam hâkimiyeti alt ında devam etmi ştir. v. 7 B. Gerçi. 6 Dozy.. 62. B. öt. ilk zamanlarda Hazret i Muhammed'in dinini yaymas ına Mekkeliler ses çıkarmadılar.. gururları zedelenen Araplar. Draz.. Ancak bundan sonradır ki. Araplar. 11 . Kâbe'nin direkleri üzerinde Meryem ve o ğlu Isâ'nın resimleri yer alıyor 6 öte yandan putperest olan birçok ş airler ve bu arada İ mru'ul . I.Kitab olarak üç yerde zikredilmi ş olan (S. Carra de Vaux. Gene bu hoş görürlük sebebiyledir ki. tarafından itibar görmemi şti. M. hürriyetlerine son derece ba ğlı olan Araplar. fakat o. 2) Harran Sâblileri. o kabile üyeleri hiç ses ç ıkarmazlardı . ve Kru'anda üç kere geçen (II. öyle bir yana ğına tokat vuran kimseye. S. 103.di. tek tanr ılı dinler ötedenberi Yar ımadada bilinirdi Fakat İ sa ve Mûsa dinleri. Çünkü bu iki dinden biri tamamiyle milli idi. putlara hiicuma ba şlayınca durum de ğişti. diğeri ise aslında esaret hayat ı yaşıyan ve hâkim sınıfların zulmünden ümitsizliğe düş en kavimlere sab ır ve tahammülü tavsiye ediyordu. Doktrinleri ve yeti ştirdiği alimlerin değeri bakımından enterasandır. çe şitli yollar ve ş ekillerle. Sâbiilik: Sâbiilik birbirinden farklı iki mezhebe ayr ılmıştı : 1) Mandeenler yahut Subb alar. Tarih-i İslâmiyet. Kur'anda bile M6ssevilerle Hristiyanlar aras ında Ehl al . A. Bir kabile içinde ayr ı ayrı dini inanca sahip kimselerin bulunmas ına. putlar ın ortadan kalkmas ıyla Mekke'nin iktisadi merkez olma durumunu kaybedece ğinden korkarak islâmiyet'e karşı cephe aldılar. 22. S. Yüzyıldan sonra Arap yazarlar ı Harran Sâbiiler'inden s ık sık bahsetmektedirler 7 Bunlar e hris t anrye göre iki feylesof peygamberi . Arabistan'a sızmış olan yabancı dinler Arabistan'da hâkim olan putperestli ğin yanında komşu ülkelerden. İ kincisi daha çok eski Bâbil dininden müteessir olan ay ve yıldızları kutsal tanımış . bilhassa sınır bölgelere. Fakat onunla kendileri aras ında henüz bir münasebet kurulamam ıştı .) Sabii kelimesinin mânasi hakk ında bk. II. 64) her hâlde bu Mandeenler olmal ıdır.. İnitiation au Koran. Paris 1951. yolunu ş aşırmış seyyahlara me ş alelerle yol gösteren Hristiyan münzevilerini amyordu. XXII. bir tak ım yabancı dinler girmiş ve taraftarlar kazanm ış bulunuyordu. a. Bu lâlâkaydi o dereceye varm ıştı ki. Encyclopödie de l' İslüm. IV. IV.. 19. . 17. Sahili maddesi.K ay s muallakas ında. 68. A. Esasen Araplar ba şka dinlere kar şı pek lâkayt idiler. S.

Dinler tarihine giri ş. S.dinlerinin kurucusu olarak tan ımaktadırlar. İst. günahkarları yakıp mahvedecektir. Orfeus da bunlar ın peygamberlerinden say ılmaktadır. Bir gün bu iki tanr ı arasındaki sava şta.. Mecasiliğin bir adı da Z er dü ş tilik' dir. Sal3iiler esas ında hakim. muhitlerini harekete getirmek ve böyle unsurlar ı ve fizik kainatı tesir altına almaktan ibaretti 8 Arap Yarımadasına da inmiş olan Sabiilik. Ankara. ilahi büyüklükten al ıp aş ağıdaki alçak varl ıklara indirirler. 10 Annemarie Schimmel. Tarih-i din-i İslam. o. Bu iki kitaba birden "Z en d. yanlış olarak onun hakkında arkada şları "Ömer ScIbii olmu ş" demişlerdi 9 İlk zamanlarda henüz islâmiyet anla şılmadan önce. 9 Mahmut Esad. Meeasiliğin Av esta adlı din kitabına Pehlevi dilinde bir ş erh yazıldı . III. bütün unsurları ihata eden. Bu dinde iki büyük tanrı vardır: Bunlar birbirleriyle daimi bir ş ekilde çarpışmaktadırlar. Iyiler yeni ve iyi bir dünyaya ulaş acaklardır ".. Bu peygamberler Set ve İ dris ile aynı olan Hermes ve Azimen'dir. mukaddes. planını hazırlayan. Bu iki tanrı birbirleriyle aynı zamanda ikiz karde ştirler. b. . Bu alçak varl ıklar' da ilk ba şlangıçtan olgunlaşmaya do ğru götürürler. miiminler için ıhk bir süt kadar ho ş görünürken. IV. Eneyelopedie de l' İslam. 205. O gün erimiş demirden ırmak. 12 . buradaki Saloiî kelimesinin yukarda bahsetti ğimiz mânada kullanilmami ş olması daha muhtemeldir. hayat veren tanr ıdır İkincisi " An gr am any u" (=Ehr imen) kötülük ve karanl ığı temsil eden tanrıdır. Ahuramazda'nın üstünlük elde etmesiyle dünyan ın sonu gelmiş ve böylece Ahuramazda'nın saltanatı ebedi olarak kurulmu ş olacaktır. 1327 / 29. kurtaran. Ömer bin H at t a b Islamiyet'i kabul etti ği sırada. Müslümaıdar'a bu adın verilmesi. yaradılmamış bir yaratıcıya inanmaktadırlar ki. islâmiyet'in yayıldığı zamana kadar oralarda ya ş amıştır. S. Her ne kadr Arapçada "Seıbii" dinden sapmış manasına gelmekte ise de. hava ve su gibi unsurlar ise "analar" adını ta şımaktaydılar. 1955. Bu ruhlar en büyük varlığın yanında ş efaatçidirler ve kudreti. Sâbiler öyle inanırlardı ki. 67. S. Sabiili ğin Yarımadada taraftarlar bulmuş olduğunu ve hatta putperest Hicaz'da bile ad ını tanı ttığım bize göstermektedir. Bu yıldızlar Sabillerde bazen "babalar". Bu iki kuvvetin yanında daha bir tak ım isimler yer almak8 Carra de Vaux. büyüklü ğü kavranamaz ve ancak ruhlar vasitasiyle ona ula şılabilir. Bu tanrılardan birinin adi " Ahu r am a z d a" ( Hürmü z) d ır. İşte yedi gezegen yıldız bu ruhlardan olup her birinin birer de tap ınağı vardır..Av e st a" dendi ve Mecasiler'in mukaddes kitab ını teşkil etti. bu ruhlarm yâni yıldızların faaliyetleri. 23. Kurucusu Zerdü ş t Maveraünn ehr' de veya Harizm'de do ğmuş dinini gene bu bölgede yaym ıya devam etmi ştir. dünyay ı yaratan ve onun nizamım.

bazı bölgelerinde ise. Encylopedie de 'Islam.. Hristiyan esirler ve bilhassa Arabistan'dan Habe şistan'a. ikincisi güneyden Habe şistan'clan Kızıldeniz vasıtasiyle Yemen'e ula ş an yoldur. Yesrib. Madjus maddesi. 102. Yarımadada Hristiyanl ık en büyük zaferini Necran ş ehrinde kaydetti. Bu yollardan Hristiyanlık kâh barış çıl bir ş ekilde. Mûsevilik Arabistan'da baz ı önemli münbit yerleri eline geçirmi ş . I. belki de daha Yemen'e yerle şmeden önce. Islâmiyetin yayıldığı sıralarda. umdeleri. III. S. S. Fedek vahalar ıdır 12 . Müsâ dini. elde etmi ş bulunuyordu. Burada sadece islâmiyet'in zuhuru s ırasında Museviliğin Arabistan'da nerelere kadar yay ıldı:gam bildirmekle yetineceğiz. Bahreyn ve Yemen'de rastlamakta idi". les origines de Pislüm et le Christianisme. S. İ ddiaya göre bu dini oraya götüren. bu isimlerin yukarda adlar ı geçen tanr ılar kadar kuvet ve nüfuz sahibi olmaktan çok uzak bulunan ve hazan görevlendirilmi ş melekleri. komşu bulundu ğu memleketler içinde en ziyade Arap Yarımadasında taraftar bulabildi Çünkü İ brahim'in R abb i'ne karşı Beni Ismail'in hürmeti büyüktü. bu dinin mahiyeti hakk ında kısa da olsa bilgi vermeğ i lüzumsuz buluyoruz. Hristiyanlık: Hristiyanlık Arabistan'a iki ana yoldan girme ğe muvaffak olmu ştu. hazan da tanrılarm muhtelif sıfatlarını ifade etmekte oldukları anla şılmaktadır. efsaneleri ve ibadet ş ekilleri. S. Hâris bin K â'b kabilelerinin bir k ısmı da bu dine dahil olmuşlar. Bunlar Teym a. Suriye ve İran'ın Hristiyan olmu ş bölgelerine giden ş arap tüccarlar ı sebep olmu şlardır. F. Himyer. Milli bir din olmas ı onun başka ülkelerde geni ş kütleleri içine almas ına engel olmuştu. 128 / 9. kuzeyden Suriye.ta ise de. 15. Reste Arabischen Heidentums.. buralarda kuvvet ve nüfuza sahip olabilmi şti Böylce Arabistan' ın kuzey batısındaki vahalar ı. 13 . ter. Paris 1956. hatta Yemen hükümeti bir ara devletin resmi dini olarak Müsevili ği kabule kadar gitmiştir. Kin âne . Bunlardan birincisi. 12 Wellhausen. salih Phemion adlı bir ş ahıstır. Hristiyanlığın Arabistan'a bar ış çıl bir ş ekilde sızmasına. 13 Tor Andrae. kâh sava ş ve istilâ ile Yarımadamn bazı bölgelerine yay ılmış . Hayber. Ayrıca Mûsevilik Bahreyn ve Oman'da da yerle şmeğe muvaffak olabilmi ştir. bu dinin mensuplerma daha çok Oman. ve Belâzûri tür. Büchner. Esirlerin bu yolda faaliyetlerine paralel olarak Yar ımadanm en uzak kö şelerine kadar giden ş arap tüccarlar ı da bu dinin yayılmasında 11 V. e. 230. Musedlik: Musevilik herkesin malfımu en eski monoteist dinlerden olduğundan. d. Esir olarak oraya sat ıldığı sırada dini vaızlanyla Necran halkını Hristiyanlaştırma ğa muvaffak olmu ştur ". inanmıyan Araplar tarafından ö ğrenilmiş ti.

atalar ının tavukları putlan. S. Ta glib kabileleri D um et ül . Ayrıca Arap Yarımadasından dış arıya giden tüccarlar. imparator taraftan demektir. Arabistan'da putlar ın üstünde bir tanr ı kavramının teşekkülü ve Haniflik Hazret-i Muhammed'den evvel Mekke . Taif ve Medine'de bazı insanların putperestlikle tatmin olunmay ıp yeni bir din aramaya 14 Imparator Mareianus iradesine uygun olarak 451 tarihli Halkedon konsilinin iman kaidelerini kabul etmi ş olanlara bilhassa Mısır'daki Monophisit Kıptiler alay olsun diye bu adı takmışlardır Çünkü Melkit. v. diğer taraftan Habe şilerin Yemen'i istilas ı üzerine bu dinin Melkit mezhebi 14 Yarımadanın güneybatısında bazı yerlere iyice yerle şmiştir. 17 Charles Lyall. 1903.büyük rol oynamışlardır. gittikleri yerlerde Hristiyanlığın başka ba şka mezhepleri ile temasa geçerek bu din hakkındaki çe şitli bilgilerini arttırmak fırsat ve imkanlannı buluyorlardı . Bundan başka Wellhausen. 14 . burada Ku zaa. Bu s ınır ülkelerinin kaplarından Yarımadanın içerlerine do ğru yayılan Hristiyanlık T anuh.Demombynes et Platonov. . 54. Hir e'deki L â hmi sülâleleri. 15 Gaudefroy . fakat ne bütün güney Arabistan' ı ne de bu bölgede halkın ço ğunluğunu kendine ba ğlıyan bir kilise kurulamam ıştır. öt. S. Sonra İranlıların Habe şileri koğup laâkimiyeti ellerine geçirmeleri üzerine de aynı dinin Nest ısı ri mezhebi burada te şvik görmüş . pek hayali kabul ettikleri çarm ıha gerilmiş bir tanrı u ğruna kolay kolay terke yana ş amadıklan da bir gerçektir. F âr ân halkından bazı toplulukları da içine alıyordu. 12 v. hükümdarlann ın putperest ve bedevi kalmas ına ra ğmen. hristiyanla şmışlardı . melik. Paris 1931. Le monde Musulman et Byzantin jusqu'aux Croisades. C. Ayrıca Himy e rle r. Esasen bunlar sınırdaki kabileler gibi Arâmi tesirlere fazlaca maruz da de ğillerdi. yk. S.C en d el bölgesi sakinleri. S. Hazret-i Muhammed zamamn da T ayy hattâ T e mi m ve R eb a kabilelerinin aras ına kısmen de olsa Hristiyanlığın girdiğini iddia etmektedir 16 . JRAS. Gene Arapçayı yazı dili olarak kullanan Anb arl ı İ b adiler de Hristiyan olmu ş lardı ". Ancak. Hristiyanl ığı sathi bir şekilde de olsa kabul etmi ş . Cez eml er ve Esed kabilelerinde Hristiyan topluluklar ı= bulundu ğunu ve B asra Körfezinin güney kıyılarında ise be ş piskoposluğun mevcut oldu ğunu ö ğreniyoruz 17 . 16 Wellhausen. T aglib kabilelerinin bir kısmını ve B ahr eyn . Beste arabischen Heidentums. Hristiyanlığın bu ş ekilde barış çıl bir yolla Arabistan'a girmesine karşılık. Kuzey bölgesine gelince. 771. geleneklerine sad ık müşriklerin din hususundaki geniş müsamahalarına ra ğmen (bk. 230.

4- 17( ıni "Onlar dediler ki. J9 I. Hazreti Hadice'nin amcas ı oğludurlar. Paris 1945.deki hay ır biz Hanif olan İbrahim dinine gireriz. Kur'an'da "Hanif" ad ı birkaç yerde geçmekte ve bunlara Müslim de denmektedir. El-'A ş a bin Kays. do ğruya meyleden kimse demektir. Varaka. âyetinde. S.:. Hazreti Muhamme d'e görünen mele ğin. Zeyd bin Amr bin Nevfel.. onun bütün mahlükat ı yarattığına iman ediyorard ı.. Bunlardan en me şhurları şunlardır: Varaka bin Nevfel. Bu me şhur Hanifler'den dördü. Mohomet sa vie et sa doctrine. 15 . âyetinde İbrahim milletinin hanefi olduğu ve İbrahim'in putperest olmad ığı bildirilmektedir. Yahudi veya Hristiyan olunuz. Kus bin Sâide. B ak ar a süresinin 136. Mahomet sa vie et sa doctrine. Umeyye bin Ebi Salt. Encylopedie de 'Islam' ın Hanif maddesinde Hanif kelimesinin manasm ın De Goeje ve Wellhausen gibi orientalistler taraf ından. 19 Tor Andrea. Hanif ad ı verilen bu arayıcılar. 19111 3 CAS. kâh puta tapan. Fakat aralar ında bir birlik ve mü şterek bir ibadet ş ekli mevcut de ğildi.başladıklarını.. Kelimenin etimolojisi hakkında en inanılır ve güzel bilgiyi Tor Andrae. hidayet bulur sunuz.. H âlid bin Sinan. adları ve iddiaları belli Hanifler ya ş amışlardır. Bunlar sadece tek tanrıya inanıyorlar ve bu tanr ının görünen. Bunlardan Varaka bin Nevfel ile Osman bin Huveyris.:2. Kelime olarak Hanif". l A9 la. Varaka bin 18 Frants Buhl. onları kabul etmemişlerdi. sade bir dine sahip olan kimseleri i ş aret için Hanif kelimesini kulland ığını kaydediyor. kâh Hristiyan zahidi olduğu iddialarını münakaş a ediyor ve Margoliouth'un bu kelimeye her yerde "Müslüman" mana= vermekte oldu ğunu ayrıca Hazreti Muhammed'in Musevilik ve Hristiyanl ığı reddeden. gene A l-i İ mran süresinin 95. bilinen her ş eyin üstünde olup ona ş erik ko şulamıyaca ğına. 67'de "Hazret-i Muhammed ilk olarak kendini terketmek emrini ald ı" demektedir. onun do ğmamış ve do ğurmamış olduğuna. Ubeydullah bin Cah ş . Peygamberimizden önce ve onun ya ş adığı yıllarda. Osman bin Huveyris. Bunlar kendilerinin atas ı ve K âb e'nin kurucusu addettikleri Hazreti İbrahim'in dinini araştırıyor ve bu dini ihya edecek yeni bir peygamberin gelmesini bekliyorlard ı . vA (si l„. S. Musa'ya görünen Cebrail oldu ğunu ve onun Peygamberli ğini ilk müjdeleyen ş ahıstır. Mus a ve İ sa dinlerine karşı belki sempati duymu şlarsa bile. el I 4::14 }. bunu bulmak ümidi ile de Tevrat ve 'nein incelediklerini Islam kaynakları bize haber vermektedirler. İslam da zaten insanın kendisini ilahi yola terketmesi demektir 19 . 108'de vermektedir.zira İbrahim müşriklerden değil idi".

. Sağ olduğum müddetçe Cenab. Mahmud Esad Efendinin. 16 . Böylece Araplar tek tanr ılı bir dini telkin ede20 Mahmut Esat. Netice Yukarıda söylediğimiz gibi uzun yıllar boyunca sürüp giden bedevilik. Ya Allah sen benim mâlikimsin. Şimdi ise Hanifler Arabistan' ı dolaş arak kâh veciz nutuklar (Kus bin Saide'nin nutku gibi). kuvvetli bir ş air olan Ume yy e bin E bi Salt ise şiirleriyle Hanifli ğin prensiplerini çok güzel ifade etmi ştir. İbrahim'in ş eriatım aramak üzere ayrı ayrı yörelere seyahat etmek karar ını verirler 20 . ümidim sendedir. Musa ve İsa dinlerinin Yarımadanm bazı bölgelerinde nasıl yerle ştiğini.. onlarda art ık tahammül edilmez bir nefret uyandırır ve aralar ında Hanif dinini. Kendisi Müs a ve İ sa dinlerini incelemi ş . Senden ba şka bir mâbud tanımam. Mekke halkının her yıl kurban kesti ği ve dilekler dilediği bir puta.ı Hakka hamd-ü send etmekten ve O'nu yüceltmekten geri durmam. Cenab-ı Hakk' dan bir şey gizleyemezsin. Hanif adı verilen ve as ıl Tanrıyı arayan bu insanlar çok say ıda olup bütün Arabistan'da tek tanr ılı bir dini havanın te ş ekkülüne sebep olmuşlardır. S. ne O'na yakın sayılabilecek bir mâbud vardır. Osman bin Huveyris. o yıl da nasıl merasim yap ıldığını bir kenara çekilip seyrederler. O'mutlak hâkimdir. II. Hanifler'in putperestlikten ne kadar uzak oldu ğunu bize göstermektedir. Ey insan fenalıkltan kaç ın. Araplar' ın putlara karşı olan ba ğlarımn daha da gev ş emesine vesile oluyorlardı . g. Ona sorsunlar ki sabahleyin doğup. onun şiirleri âdeta mü'min bir Müslüman ın a ğzından çıkmış gibidir: ". bazı bölgelerde ise hüsni kabul görmese bile Araplar tarafından nasıl tanındığını ifadeye çalıştık. Bununla beraber. kâh tesirli şiirler söyliyerek putperestli ği küçümseyip hakiki dini arıyarak.. fakat bu peygamberli ğin kedisine nasip olaca ğını umuyordu. sonunda da bir tek Tanr ı anlamının doğmasına vesile olmuştu.. mahsfılleri yetiştiren ve yeniden tohum husille getiren kimdir? Ya Rabb senin adını takdis ettiğim gibi günahlarım ın affını da temenni ederim. O. putların karışmasına. Ubeydullah bin C a h ş bir gün. Yerde otlar ı bitiren. beni ve evlâtlar ım ı mesut k ıl". Gene yukarda.. e. bir âhır zaman Peygamberinin gelece ğini söylemişti.. Ya Rabb beni rahmetine nâil et. ne O'nun üstünde bir Allah.. a. Bu yüzden Hazreti Muhammed Resül oldu ğunu ilân edince memnun olmad ı ve İslâmiyet'i kabul etmedi. dünyay ı aydı nlatan güneş kimindir. D. İ bni İ sh ak'dan aldığı bu rivayet. 525. fakat bunlardan hiç birini kabul etmemi şti. Zeyd bin Amr.Nevfel. Putlara gösterilen bu sayg ı. Ayr ıca...

Esasen bu s ırada putlara olan ba ğlıhğın zayıflamış olmasından ve Yarımadamn tek tanrılı yüksek bir dini kabule hazır bir durumda da bulunmasından dolayı Hz. Riddenin tarifi: Hicret'in 10.iği mali mükellefiyetlerden kurtulmak isteyenlerde eski putlara dönme temayülü artm ış . Arap yarımadasının çe şitli bölgelerine yayılmış bulunan y Islam dini. Muhammed'in hastalanması ve ölümü üzerine.cek bir peygamberi kolayca kabale haz ır hale gelmiş bulunuyorlardı.11. islâmiyet'in bu devri için o kadar önemli olmu ştur ki. 2.Ridde'si bunların en önemli örneklerini te şkil eder. fikirlerini kabule haz ır dini bir atmosfer içinde buluvermişlerdi. Vakıdrnin biricik nüshas ı Bankipore'da bulunan Kitab al-Ridde'si ile Vesime'nin İbni Hacer tarafından İsabe'ye alınan Kitab al . Islâmiyet'in yükled. yıllarda cereyan eden isyan ve irtidatlar ı canlandırabilmek için husus' kitaplar vücuda getirme ğe mecbur kalm ışlardır. bazı tarihçiler sadece 10 . Islam dinini reddetmek" anlam ına gelmektedir. Muhammed'in tek- 17 . Muhammed'in tan ıttığı tek ve her ş eye kâdir olan yüce Tanr ıya ibadeti terketmemekle beraber islam dininin gerektirdi ği zekâttan muaf tutulmak istemi şlerdi. Hz. Muhammed'in dini ve idari nüfuzunun gün geçtikçe artt ığını gördüler. RİDDE A. di ğer taraftan Esed ve Temim kabileleri aras ında peygamnerlik iddias ında bulunan bazı insanlar kendilerini. ve 11. bazı kabileler ise Hz. Hz. gene bu bölgelerin ço ğunda yaş ayan Araplar tarafından reddedilmiş . Tarihte sahte peygamberler ad ıyla anılan kimselerin ortaya çıkma senepleri aras ında "Ridde" olaylarım da saymak gerekir. Hz. Ridde. Muhammed'in hayat ında Arap yarımadasında İslâm diııiııin yayılışı: Ridde'nin sebeplerini gösterebilmek için önce islâmiyet'in Arap yarımadasında hangi kabileler tarafından kabul edilmiş olduğnu belirtmek gerekmektedir: Hudeybiye bar ış andlaşmasmdan sonra bütün Ya=adada ya şıyan Araplar. İşte bu suretle bir taraftan Yemen ve Yemame'de. B. Islam tarihinde çe şitli sebeplerle meydana gelmi ş olan Ridde "Islâm'dan dönmek. yıllarında dini ve hukuki bakımdan henüz pek yeni bir te ş ekkül olan Islam devletini büyük sars ıntılara mâruz bırakan Ridde olayı en eski Islam kaynaklarında oldukça geni ş bir yer iş gal etmektedir.

Bk. sana esenlikler dilerim ve sana hak mâbud olan Tanrıy ı överim. kabul etmezlerse silah kullanmas ını emretti. Hicret'in 10. Muhammed'in Veda Hacc ına hazırlandığı tarihlerde art ık Arap Yar ımadasmin her bölgesinde Medine hükümetine dinen ve siyaseten ba ğlı birçok kabileler bulundu ğu gibi.Harisleri Müslümanlığa girme ğe ikna etti ve yeni dinin prensiplerini onlara ö ğretebilmek için de Necran'da iki ay kalma ğa mecbur oldu. Türkçe. Yemame'den. C. Muhammed dört yüz kişi ile birlikte Hâlid bin Velid'i Necran'da ya şıyan Benu al-Hâris bin Kciablara gönderip onlar ı islam'a davet etmesini. 18 . Peygamber'e ş öyle bir mektup yazd ı : "Ey Tanrı Elçisi. 10. Etrafa süvariler göndererek Müslüman olunuz. S. Mektup Taberi'de aynen mevcuttur. Hamdü senadan sonra ben Benu al . Arabistan' ın dört buca ğından gelen ve çe şitli kabilelerin ihtida haberlerini getiren heyetlerle dolup ta ştı . Muhammed bunlarla görü ştü ve içlerinden Yezid Bin Husayn' ı reis tâyin etti. eski kitabi dinlere ba ğlı veya. ter. Mect"silik. Hâlid beraberinde Benu al-Haris bin Kaablar ın ileri gelenlerinden bir toplulukla Medine'ye döndü. Halid. 22 Mektubun metnini İ bni Hisaşm'da gören Caetani. Caetani. Türkçe. I. II. C. y ılının Rebi' al . 12.. Peygamber de Halid'e. Ben onlara Tanr ı'nın emirlerini öğreterek ve yasak etti ği işlerden onları meneyliyerek aralarında yaşıyorum " dedi. Oman'dan.. 119. yılda Arap yar ımadasındaki islâmla ş ma hareketine k ısa bir göz atmak gerekmektedir. Bk. S. 820. emniyete ve selâmete kavu ş ursunuz. Hz. puta tapan Benu al . Hicretin 10.liflerini ulaştıran elçilerin müsait kar şılanmaları ve bu arada islamiyet'in bu kabileler tarafından kabul edilip onun icap ve mükellefiyetlerinin derhal yerine getirilmesi kolayca mümkün oldu. İbni ishak'm verdi ği bu bilgiyi itimada ş ayan bulmamaktad ır. 2.Evvel ay ında Hz. böylece Hz. artık Medine'ye dönmesini ve Benu al-Haris bin Kaab'lardan bir heyeti misafir olarak beraberinde getirmesini emreder mahiyette bir cevap gönderdi ". Bahreyn'de''.. dini ve siyasi bağlılıklarını bildirme ğe memur temsilcilerini en kısa bir zamanda Medine'ye gönderdiler. y ılında Medine. Bu arada da Hz. emrettiğin gibi onları üç gün İslâmiyet'e çağı rdım. Bu mektubu alan Hz. S. VII. Sabiilik gibi kitabi muamelesi görmüş din saliklerinin cizye vererek Müslüman himayesini elde etmi ş toplulukları da vardı 21 .Wiris bin Kâab'ları n illerine geldikten sonra. Necid'den. diye ilön ettirdim. Hadramavt'tan birçok Müslüman olmu ş kabileler. Onlar benimle savaşmadan Müslüman oldular. Yemen'den. Necran'a dönecekleri 21 Heinz-MI. Belka'dan. Ridde'nin islâmiyet için en tehlikeli örneklerini vermeden önce. Ter.

Mektup bundan sonra daha bir hayli uzar. Temiz olmıyan kimseler Kur'anı ellerine almasınlar. II. Ans. Caetani'nin a şikar olan bir yığın tarihi vesika krşısında" Yemen'in Müslüman olmad ığını . Buhari. orada Esved'in isyan ı başlayınca da Peygamber'in. S. insanlara hayra müjdelemesini. ter.Ansari'ye Hz. Hz. Tanrı Elçisi ona bütün işlerinde Tanrı'dan sakınarak hareket etmesini emretti. Tanrı Elçisi Muhammed'in Yemen'e gönderdi ği Amr bin al-Hazm için yazd ığı mektuptur. S. Çünkü Tanrı kendisinden sak ınan ve hayr ve iyiliklerde bulunanlarla birliktedir. tam bir istiklal içinde bulunudu ğunu. 824. Ahaliye leh ve aleyhlerinde olan emir ve hükümleri anlatsın ' 23. 2. İbni Sa'd tarafından teyid edilmektedir. Muhammed onlara Ensar' ın Benu Neceâr kolundan Amr bin al-Hazm' ı ö ğretmen ve maliye memuru olarak gönderdi. ey müminler and ve anlaşmalarının yerine getiriniz bu. 26) de kabul etmekte fakat haberin do ğruluğu hususunda her ikisi de şüphelerini açıklamaktadırlar.. Elçiler yurtlarına döndükten sonra. Temiz olm ıyanların Kur'ana el sürmelerinin yasak oldu ğunu emreden cümledir. ana kaynak olan Belazari. Zira böylece peygamberin mümessillerinin Yar ımadada islamiyeti ö ğretmek ve yaymak üzere gittikleri zaman bunu. İbni İshak'a dayanan bir rivayet. Kur'an'ı n ve İslam dininin kaidelerini öğretmesini. Hz. bize Amr binHazm al . Taberi. Fakat bizim için mühim olan cihet yukar ıya aldığımız. Caetani. C. Tanrı nasıl emrettiyse hak ve hukuka o şekilde riayet ile iş görmesini. Şu halde Caetani'nin bu yoldaki iddialar ı doğru olamaz (VII. "Bis ınillâhirrahmanirrahim. ancak ezberlerinde oldu ğu kadarını söylemek suretiyle yapmad ıklarını. VIII.vakitte adet olan hediyeleri da ğıttı . Muhammed. Kur'an hakk ındaki kayıtlar.. S. 100i. Bu nokta üzerinde ısrarla durmam ızın sebebi. Tanrı Elçisi ona. Türkçe. C. bu hadiselere zerre kadar önem vermedi ğini iddia etmesid ir. 23 Taberi. Bunun önemini Caetani ve Frants Buhl (is. Peygamberin elçilerine yazd ığı ve yukarıya aldığımız mektuplar ile onlardan gelen cevaplar. Muhammed tarafından yazılmış bir talimat mektubunun.. nazil olmuş ayetlerin yazılı nushalarım da beraber götürdüklerini ispat eder. Hz. 36). kötülüklerden menetmesini emreder. S. Kuran tarihi bakımından çok de ğerli bir haberi ihtiva etti ğini göstermektedir. 19 . Amr orada dini tavsiyelerde bulunup zekât mallar ını toplayacakt ı . Esved'in isyan ım önlemek için bütün gücüyle çalışmıştır. Mektup şu yoldadır:.

mümkün olamam ıştır.. kimine amanname verip kiminin baz ı sulak arazideki haklar ını tanıyarak ümit etti ği müsbet sonucu elde etmiştir. Hemdanlar'a selâm ımdır sözünü tekrarlamas ına sebep olmuştur (Tab. suni şekilde sular akıtmak suretiyle sulanan yerlerden bunun yar ısı alınır. Birçok kollara ayr ılan Benu al .Aş'arryi islamiyet'i yaymalar ı için Yemen'e yolladı ve kendilerine talimat verirken "herşeyi kolayla ştırınız. II.KAYS delegeleri de bu yıl Peygamberi ziyaret ettiler ve içlerinde Hristiyan dinine girmi ş olanlar bile islamiyet'i kabul ettiler. zorlaştırmayınız. Bunu Belazisırrde gördü ğümüz Muaz bin Cebel'in şu mektubundan kolayca anlamaktayız: "Ya ğmur suyu ile yahut akar sularla sulanan topraklar ın mahsulünden onda biri. Bir rivâyete göre. Sarrad. sonunda Müslümanlar üstün gelerek. ba ş larında Ali bin Ebi Talib'in bulunduğu ve tahminen 300 ki şiden meydana gelmiş bir sefer heyeti haz ırlandı. fenalık değil. yılın Ramazan ayında büyük Mezhic kabilesinin Yemen'de oturan Ans. Aş'ari.Hâris bin Kâ'blar'a mektuplar ve elçiler yoll ıyarak. S. Yahudi Haham ı. hasmâtne de ğil dostâne duygular taşıyınız" dedi. birdenbire islamlığa kazanmak pek tâbiidir ki. Peygamber Veda Hacc ına çıkmadan önce Muaz bin Cebel ile Ebu Musa'al . 2. Murad. islamiyet'i kabul ettirdi.. 2. Kâab alAhbar da bu yıl ihtida etmiştir. ABD al . Muhammed'in Yemen'i islamh ğa kazanmak hususundaki gayretleri bitmemi ştir. EZD kabilesinden 10 ki şinin başında bulunan Sarrad bin Abdullah al-Ezdi gene aynı yılda Müslüman olmuş ve kendisi gibi islamiyet'i kabul etmiş bulunan Ezd'lerin ba şına geçerek Cereş şehrini ku ş atmıştı . iyilikler yapmaz. Ali sava ş arak. 20 . Muaz bin Cebel ise yukarı bölgelerine memur edilmi şlardi. 831). Ca'fi. S.Hz. Cere ş ve Tebale ş ehirlerine ba ş eğdirmiş ve oraları islamlığa kazandırmışlardır. 830) Mezhicler derhal islamiyet'i kabul ettiler. Sa'd al-A şire. Hz. Taberrye göre ise (Tab. Zebid ve diğer kollarını islamiyet'e davet için. Muhammed'in secdeye kapan ıp Allah'a şükretmesine ve Hemdanlar'a selam ımdır. Kuş atma uzun sürmü ş . Ter. yahudilikten döndürülemez". Olgunluk ça ğına gelenlerden. Ter. Yahudi. Fakat Yemen gibi verimli ve geni ş bir bölgede yaşıyan pek çe şitli boy ve soydaki insanların hepsini. Yemenin daha çok k ıyı bölgelerine. 10. HEMDANLAR'ın islamiyet'i kabul ettikleri haberi ise. nüfus ba şına bir dinar veya bunun kar şılığı dokuma bez alınır. Böylece yaln ız Müslümanların ve Yahudilerin de ğil. Yemen'de oturmakta olan Mecüsiler'in de Medine'ye tâbi bir durumda yaş adıkları gene Belazûri'de ayn ı sayfadaki şu kayıttan anla şılmaktad ır: "Peygamber Hecer ve Yemen Mecusilerinin olgunluk ça ğına gelenlerinden adam ba şına bir dinar vergi alınmasını emretmiştir". II.

2. Mezhicler ve Zebidler üzerine kendi temsilcisi tâyin etti. bunlarla Hemdanlar aras ında büyük bir geçimsizlik vardı . II. Muhammed'e ba ğlılığını bildirme ğe geldi. gözleri de sürmelen. V. Muhammed bu pek süslü giyimi be ğenmedi.Muradi. 25 İbni Sa'd. bunlar ın 7. İşte islâmiyet bu geçimsizlikten bir hayli istifade etti. Salit bin Amr al-Amiri eliyle bir mektup yollad ığı zaman o Peygamber'e. -yılda ba şkanları olan Hevze bin Ali'nin Iran yoluyla gelen Hristiyanl ığı kabul etmi ş olması muhtemeldir. Leyden basısı. 401. Elçiler islamiyet'i kabul ettikten sonra Peygamberin emriyle süslü elbiselerini ç:karmaya mecbur oldular (Tab. ona itaat etmeleri lüzûmundan bahcetmiş ve döndükleri zaman Zu'l-Hulâsa putunu yıkması için Cerir bin Abdullah'a emir vermiştir.. S. müttefiklerinden olan Kindeler'in emrinden ayrılıp Medine'ye geldi. Peygamber'den kendisine bir menfaat temin edemeyince Peygamberlik iddiasına koyulmayı en uygun bir yol zannetmi şti. Ferve bin Müseyk al . Peygamber onlara söyledi ği nutukta. 24 Taberi. Halbuki gene Hanife kabilesinin mühim bir kısmına hükmeden Sümame bin Usal. Tabakat.Aralarında bulunan Amr bin Cârud kendi kavmi dinden döndü ğü zaman bile Müslüman kaldı 24. maceralı bir şekilde de olsa önceden islamiyet'e girmi ş ve bu uğurda Yemame'de sonradan islam' ı terkedenlerle bir hayli u ğraşmıştır 25. I. Arabistan'ın adeta zahire anbari durumunda olan ve Hicaz' ın doğusuna düşen Yemâme bölgesinde büyük REB İA kabilesinin bir kolu olan Hanife kabilesine gelince. Gene 10. Muradlar. gönderece ği valinin bir Habe şli bile olsa. Sadefle r'in elçileri de ayn ı şekilde Medine'yi ziyaret edip aldıkları hediye gümüşlerle memleketlerine döndüler. islâmiyet'i kabul etti.. C. O da bu emri derhal yerine getirmi ştir.7 . S.. Hepsi kelime-i ş ahadet getirdiler. Hanife kabilesinden 10 ki şilik bir heyet Medine'ye geldi içlerinde bulunan Müseylime de aynı ş ekilde ortaklık peşinde koş muş .mişti. 21 . Muhammed de onu. Türkçe tere. ş ayet kendisine bir pay verilecek olursa. S. Peygamber ona. Bundan ba şka önemli bir kabile olan Kindele r'den de E ş'as bin Kays seksen kişilik bir temsilci toplulu ğu ile Medine'ye gelmişti Kinde Araplarının saçları pek dikkatli taranmış . kendisinin ş air ve hatip oldu ğunu. mükâfat olarak. Muradla r'a gelince. Haz. Meşlahları renkli ve altın pullarla işlenmişti. Bundan sonra. islamiyet'e girece ği yolunda bir cevap yolladı . 936 . Hz. yılda B ecilele r'den Cerir bin Abdullah Becili.. 1739). maiyetindeki 150 ki şi ile birlikte Hz. Z e b i d l e r'in.

Yahudi ve Hristiyan olan ahalisi ise al-Ala bin al-Hadrami ile barış yaptı. Hz. I. Peygamber zamanında orada Farslar'ın valisi Münzir bin Sâva idi. y ılda Islâmlaşmış büyük. yıldan önce nas ıl olup da islâmiyet'e dahil olduklarına iş aret eden kısa misâller vererek. mümkün oldu ğu kadar seçme ğe çalıştık. yıldan önce islâmiyet'i kabul etmi ş bulunan E s e d 1 e r'e Peygamber mektup yazarak Esedler'in. Buraya kadar 10. küçük baz ı kabilelerin islâmiyet'e nas ıl girmiş olduklarını. Orada Abd al. Bahreyn'i 8. bir yığın karışık haberler aras ından. Peygamber T ay yla r' ın da sefaret heyetlerini kabul etmi ş ve onların kollarından olan bütün kabilelere mektuplar yazm ıştır. yar ımada'da yeni semavi dini tammamış veya bundan haberdar olmamış bir kö şenin kalmadığını ispat etmek mecburiyetindeyiz. âdeta henüz Hicaz bölgesinin s ımrlarım aş amamıştı iddiasında bulunan müste şriklere bu iddialarında haklı olmadıkları cevabını verebilelim. Öyleki. Tayylar' ın sularına saldırm. S. Muhammed öldü ğü zaman islâmiyet. siz namaz kılar zekat verir Tanrı ve Elçisine kalbden inan ı. 22 .Kayslarla Bekr bin Vâil ve Temim Araplarından birçokları yaş ardı . Hz.Hz. Hz. çocuklarınızı Medisi yapmaz iseniz." Mecusilerle Yahudiler islamiyet'e yana şmadan cizyeyi ödeme ği kabul ettiler (Belâzari. hurmalığınızın mahsülünden onda birini.r. ekinlerinizden yirmide birini verir. Islam ın inceliklerini ö ğrenmek isteyince. Tayylar Islâmiyet'i büyük bir ço ğunlukla kabul etmi şlerdi. yılda Fars ülkesinin bir parças ı gibi telâkki edenler vardı.amalarmı arazilerine girmemelerini ihtar etti. yâni Ezdler' den olan halk. Ancak ate şgedeler Tanrı ve Elçisinin emriyle . Şimdi Yanmada'ınn Bahreyn gibi bazı bölgelerinin 10. Bunlar aras ında da Islamiyet'in kabul edildi ği yazılmış olan bir beyitten anla şılmaktadır. 10. Hz. Muhammed onlara Amr bin al-As' ı yolladı. Sekizinci Hicret yıhnda Müslüman olan Oman halkı. Peygamber'in Bahreyn halkına ş öyle bir mektup yazd ığı görülür: "Tanrıyı ululadıktan sonra. Hz. ter. Peygamber buran ın büyüklerine islâmiyet'i veya cizye verme ği kabul etmelerini bildiren bir mektup yazd ı Ora halkından ata tapanlar ın bir kısm ı ve başkanları Müslüman oldular. Ancak İslâmiyet'i kabul etmez iseniz sizden cizye al ınacaktır.y ıkılıcaktır. Mecusi. Peygamber mektuplar yazm ıştır. İbni Abbas' ın rivayetine bak ılırsa. 130). siz andlasmada anılan sartlarla emniyet içindesiniz. Gene İbni Sa' d'dan aldığımız bilgiye göre H a d r am a v t büyüklerine Hz.

Amr bin al .Akra' bin Hâbis. Peygamber ile birlikte haz ır bulunan el . y ılda bir elçilik heyetinin geldi ği Vakıdi tarafından zikredilmi ştir 26 Gelen heyetin geri döndüğü zaman Islamlığı yaymayı baş arıp baş aramadığı hakkında kesin bir vesikaya malik de ğiliz. Arabistan' ın hemen her buca ğında dinen ve siyaseten Hz. I. De Goeje bask ısı. 27 Taberi. Hz. Önce meziyet ve fazilet yolunda bir yar ışma yapıldı . Mekke fethinde Hz.Necran' ın Hristiyan halkından da bir heyet gelip Hz. Hristiyanlar ve Yahudiler fırsattan istifade ederek islamiyet'i yeni kabul etmi ş olan kabile mensuplarını dinden dönme ğe 26 İbni Sa'd'a dayanarak Caetani. (fazla bilgi edinmek için bk. kuzeyden. Kays bin isim ve başkalarından müte ş ekkil bir heyeti Hz. Bu haber çarçabuk Arabistan' ın dört bucağına yayıldı . Muhammed'e ba ğlı kabileler. al Zibrikan Bin Bedr.. Arap Yarımadasının kuzey bölgesinde oturan ve Hristiyan Bizans ile en yakın teması bulunan G a s s a 11111 a r'dan da 10. 11. C. arap. Temim kabilesinin hatiplerinden Utârid bin Hacib'e Sâbit bin Kays ile Peygamberin me şhur ş airi Hassan bin Sabit cevap verdi..Ahtem. Mezopotamya'dan Bahreyn'e do ğru uzanan topraklara yay ılmış bulunan büyük T emim kabilesi Hicretin 9.. Kuzey . 46. Taber ı Leyden bas ısı. Böy lece Necran' ın Hristiyan halkı da dinen olmasa bile. S. I. hukuken Medine hakimiyetini tanımak mecburiyetinde kalm ıştır. ölümüne sebep olan hastalığa yakalandı . topluluklar veya bazı kabilelerin ileri gelen ş ahsiyetleri vard ı . C. Sonunda Müslümanların üstünlü ğünü kabul eden Temimler islamiyet'i kabul ederek memleketlerine döndüler 27 . . Peygamber'e yollad ı. 1740). yılında Utârit bin Hacib. Muhammed ile cizye vererek dinlerinde serbest kalmak ş artı ile bir andla şma yaptılar. Tam bu sırada Peygamber. S. Muhammed Muharrem ve Safer aylar ını Medine'de sâkin bir şekilde geçirdi. VII. Riddenin sebebleri Veda Haccmdan yorgun ve zay ıf düşmüş bir halde dönen Hz. 1710 . yılın Muharrem ayında Ş am üzerine yürümek maksad ıyla seferberlik ilan etti ve ordunun ba şkomutanlığına azatlı kölesinin o ğlu olan Usame bin Zeyd'i tâyin etti.1. Muhammed'in bunlara yazd ığı mektubun metni çok enteresandır. S. Nu'aym bin Zeyd. el .Akra' bin Habis ile Fezâre kabilesinden Uyeyne bin H ısn da bu gelen heyetin içine girmi şlerdi.do ğu bölgesine gelince. Yukarıda da söyledi ğimiz gibi. 23 .

muvaffak olmak için Hz. . Muhammed gibi görünmenin en iyi çare olaca ğı kanaatine ula ştılar. Böylece dinden dönen kabilelerin baz ılarının başında peygamberlik iddias ında bulunan bir tak ım âsi şefler görüyoruz ki. Bahreyn ahalisi. Süleymler'den baz ıları. Gatafanlar. 3) Halk ın zekât ve cizyeden muaf tutulmak istenmeleri. Arap. Kudaalar'dan baz ıları. Yarımadamn en akla gelmez kö ş eleri.Nemr bin Kas ıtlar. Zekvanlar. Beni Âmirlerin hepsi vsr. Beni Hıfaflar. memurlar mü şküllerini hal etmek için gene oraya ko şuyorlardı .teşvik ettiler. elçiler. Yemen gibi Ebna. Yahudi kabileleri ile mesktin ve çeşitli dini inançlara ba ğlı toplulukların yaş adığı bir bölgede bu haber daha büyük bir tepki unsuru haline geldi. halkı isyana te şvik etmeleri. Benu Bekr bin Vailler. D. Kelbler. E şca'ların bir kısmı. Peygamber Muhammed'in himayesine sığındıkları için komşu kabilelerin baskın korkusundan uzak olarak ya şıyorlardı . bunlar Islam tarihinin ilk devirlerinde ortaya ç ıkan ve bazıları sonradan iyi bir Müslüman olarak tan ınan yalancı peygamberlerdir. Temimler. kendi ş ahsi menfaatlerine veya gene kabilelerinin korunmas ını temin tahsis etmek maksadiyle göndermediler. Bazıları isyan etmeden önce. Arabistan' ı bir yangın gibi saran Ridde'nin ba şlıca sebeblerini ş öylece sıralıyabiliriz: 1) Peygamber'in hastalanmas ı ve ölümü. Yarımadanın dört buca ğına oradan emirler veriliyor. Imru'ul-Kayslar. Medine artık zengin ganimet mallar ının. Tanrı Elçisiııin hastalanmas ı haberi bir takım kabile ş eflerinin siyasi gayelerini aç ığa vurmalarma fırsat verdi. Hanifeler. zekât ve cizyenin ve binnetice siyasi ve askeri nüfuzun topland ığı bir ba şkent haline gelmişti. Riddenin Yayılması ve Önlenmesi Böylece Hazreti Muhammed'in son günlerinde ba şlamış olan Ridde Ebu bekr zamanında gittikçe yayg ın bir hal aldı ve Esedler. dinden döndüler. Bu hareket Medine hükümeti tarafından isyan sayıldı . 24 . Oman Ezdler'inden Debalar. ince planlar düşündüler. Beni Câriyeler. Esasen Arap yar ımadasmın büyük bir kısmının iktisadi ve siyasi bak ımdan Medine hükhmetine ba ğlanmış bulunmas ı bazı kabile ileri gelenlerinin haset ve k ıskançlığını uyandırmıştı. 2) Siyasi arzular ını tatmin etmek istiyenlerin çe şitli vasıtalara baş vurmaları. Bunlar topraklar ını Medine hükümetinin nüfuzundan s ıyırarak zekât ve sair adlarla toplanan vergileri. Havazinler'in bir k ısmı. 5) Yeni dinin ibadet usullerinin ve mükellefiyetlerinin Yar ımada'da henüz tam manas ıyla kavranamam ış bulunması . 4) Kabile asabiyetinden dolay ı Kurey ş hakimiyeti altına girmek istenmemesi.

Hadramavthlar. Zebid kabilelerini de saymak gerekir. Cüşemler.Sadık kalanlara gelince. İşte. bunu fırsat bilen mürtedler. Ayrıca Tayylar. müşterek dü şman karşısında bu nefretin ortadan kalkaca ğını hiç hesaba katmıyorlardı Ebû Bekr isyan ve irtidad haberlerini ald ıkça. Yemen'de Kindeler. Tihame yakımndaki Havâzinler. Bunlardan birisinde yalanc ı peygamber Tuleyha üzerine giden birlikti ki. Bu işi bitirip Medineye dönen Ebu Bekr art ık elçilerle oyalama politikas ını bir yana bırakıp onbir birlik kurarak bunlara komutanlar tâyin edip isyan eden bölgelere yolladı . onlar da şunlardır: " İki Mescid (yâni Mekke ile Medine) aras ındaki kabilelerle Eslemler. Maksad ı Usâme ordusunun dönmesini beklemekti. bazı Yemenliler. komutanlığına Hâlid bin Velid tâyin edilmişti. Cendel. Ebu Bekr ise bunu önceden tahmin edip Müslümanlar ın Mescid'de hazır bulunmalarını emretmişti.ditler derhal İslâm ordusuna iltihak ettiler. Gene sadık kalanlar aras ında Bahreyn'de Abdülkayslardan bazıları. Medine'de Müslümanlar ın sayısının az olduğunu düşünerek bir gece bask ımna hazırlandılar. Vsâme. Kâab ve Sakifler. Bunun üzerine Ebu Bekr dinden dönüp Tuleyha bin Huveylid'in etrafında toplanan Tayy. Ayrıca te şkil ettiği onbir birliğin komutanlrına da birbirinin aynı olan 25 . Ebu Bekr Hâlifelik makam ına geçer geçmez yukarıda bahis konusu etti ğimiz irtidad ve isyanlara bakmadan Usâme'yi Hz. Ebu Bekr hâlife olmadan önce. Peygamber'in emriyle Suriye seferine haz ırlanmış . Fakat Abs ile Zübyan kabileleri acele olarak Medine üzerine yürüyünce. Muhammed'in emridir diye Suriye'ye yollad ı . Zu'l Kassa savaşının Müslümanların baş arısı ile sonuçlandığını gören mütered. Bekr art ık Usâme'yi bekleyemedi. Böylece Hâlid'in kuvvetleri yol aldıkça. Has'amlar. Sa'd bin Bekrler de sadık kaldılar. yuvarlandıkça büyüyen bir ça ğa benzedi. vâlilere haberciler yollamak suretiyle bir müddet oyalama siyaseti takip etti. Müzeyneler. Gıfarlar. Tuleyha'mn işini bitirdikten sonra Temimler'den olan Mâlik bin Nüveyre'ınn üzerine. fakat onun hstalığı bu seferin bir zaman için geri b ırakılmasını gerektirmişti. Cüheyneler. Kuzeyde bulunan Kelb ve Kuzaalar da dinden dönmü şlerdi. Esed ve Gatafan ve Kinanelerin bir kısmı üzerine yürüdü ve ileride Tuleyha bölümünde etrafl ıca görece ğimiz üzere Zul'Kassa ve el'Abrak sava şlarında bunları yendi. Hüzeyller. Becileler. İrtidad edenler Kurey şlilerle Ensar arsındaki nefretten istifade edeceklerini sanıyor.". Ebâ. Ebu Bekr. yâni Butah bölgesine hareket etmesi emrini de verdi.

Gamr denilen yerde toplanmış olan as sileri de da ğıttıktan sonra Ümmü Zeml'in isyân ve irtidadını ortadan kald ırdı . 9) Tureyfe (Yahut Ma'n) bin Hâciz. 26 . sava ş belki de daha çok 28 İbn al . Hz. Hz. - 5) Amr bin al As. yalancı peygamber Esved al .Gabe. 65. Suriye yaylas ında bir yer olan Hamkateyn üzerine. Süelymler ve Havâzinlerin Süelymler ile birlşmiş olanları üzerine. Bahreyn'e gidecekti ". 29 Tabri. 2) İkrime bin Ebi Cehl. 7) Arfaca bin Hersume. Ay şe'ye verilmi şti. - Hâlid . I. 4) O sırada Yemen'den gelmi ş bulunan Hâlid bin Said bin al As' ı. S. S. de Goeje bask ısı. Şuradan buradan kaç ıp gelmiş olan maceraperestler de onun taraf ını tutmu şlardı . 11) AM bin al Hadrami. oras ı fethedilince birlikte Kudaalar üzerine gideceklerdi. Tuleyha bin Huveylid ve Butah'daki Malik bin Nüveyre üzerine. Vedia ve Haris toplulu ğu üzerine.Ansi'nin Kays bin Makşuh ile birleş en adamlarını yenebilmesi için Yemen' deki Ebnaya yardımcı olarak gidecek sonra da şimdi kısmen mürtedlerin tarafını tutmaya başlıyan Hadramavt' ı istila edecekti. 6) Huzeyfe bin M ıhsan. babas ı da Mâlik bin Huzeyfe bin Bedr'dir. Hâlid bu haris kadını n devesinin bulunduğu yere bütün gücüyle hücum edip hatta Selma'n ın devesini vurana 100 deve ba ğışlayaca ğını vâdetmeseydi. Vsd al . 1881. Hz. Yemame'ye. Ay şe onu azad etmi şti.Esir. Yemen'de Tilı ânıe'ye. 3) Muldıcir bin Ebi Umeyye. 8) Şurahbil bin Hasene de İkrime bin Ebi Cehl'in arks ından ona yardımcı olarak Yemame'ye yüriyecek. Peygamber ölüp kabileler isyan edince Ümmü Ktrfe'nın kızı Ümmü Zeml Selma binti IVIC ılik. Deba ahâlisi üzerine. Bu birlikler Böylece düzenlenmi şti: 1) Hâlid bin Velid. 10) Siiveyd bin Mukarrin. Müseylime üzerine.ve kendisinin emir ve tavsiyelerini ihtiva eden bir mektup verdi ". Ümmii Zeml Selma binti Mâlik. Peygamber zamanında esir edilmi ş ve ganimet olarak Hz. anasının devesine binerek irtidad etmi ş ve isyancıların başına geçerek Halid'in ordusunu bir hayli yıpratmıştı . Selma'nın etrafına toplananlar sadece kendi Huab kabilesinin erkekleri de ğildi. sonradan Huzeyfe ile birle şmek üzere - Mehre'ye. Bıı Ümmü Zeml meşhur Ümmü K ırfe binti Rebi'a nın kızıdır. Kudaalar... III.

kendisi onun aksini yapacakt ı.. Biri diğerinin yapt ığım yapmak istemi yordu. 134.. I. 31 Taberi. bu sefer de me şhur Ebu Hüreyre de bulunuyordu. Bahreyan'deki Ridde'nin önlenmesine gelince: Seyf yoluyla elde etti ğimiz haberlere bakılırsa 30 Bahreyn'de İslâmiyet'i kabul etmi ş bulunan bazı kabileler dinden dönmü şlerdi. 177 v. Dehna çölünün ortas ında bir gece yarısı develerin ürkerek kaçması askerin cesaretini fazlas ıyla kırdıysa da. 2 ) Amr bin Temim. Ama Hutam bu yardımı kesmemek için elinden geleni yaptı ve Müslümanları kuş attı. Hecer'e yakın bir yere kadar ilerledi. Bunların başında Kays bin Sa'lebe koluna mensub olan Hutam dinden döndükten sonra kendisine tabi bulunan Bekr bin Vâillerle birlikte harekete geçip Katif ve Hecer'e gitti. Taberi. Çünkü bu ikisinin araları açıktı . Birinci koldan olup Muka'is ve Butün adlar ını taşıyan kabilelerin vâlisi olan.. fakat Halid askeri deltas ı sayesinde.Hadrand'yi Mürtedlerle sava şmak üzere Bahreyn'e yolladı . C. C. Peygamber zaman ındaki andini yerine getirdi. Bu sırada Hanzala kolundan Yerbu'larm başkanı bulunan Mâlik bin Nüveyre ile ayn ı koldan olan Mülikler'in başkanı Veki'bin Mâlik dinden dönmü şlerdi.. Zekât develerini Ebu Bekr'e teslim etti. S.Kays'lar ise Hutam'a uymay ıp bilâkis Münzir bin Staıa'ya ve di ğer Müslümanlara yard ıma koşuyorlardı . Orada ya şıyan Zra ve Sebabice'leri do ğru yoldan ş aşırttı . 4) Ribablar.Kays bin As ım bir müddet tereddüt içinde beklemi şti. Yolda Yemâme civarmdan geçerken Müslümanlara kat ılanlar oldu. S. Mürtedler 30 Belâziiıi. S. Abd al . sonunda pişman oldu. I. 184 v. daha önce geçirdi ği tereddütten pi şmanık duyarak al-'Alâ ile birlikte Bahreyn'lilere kar şı savaşmak üzere yola çıkmıştı ".Alâ bin al .. türk. 27 . Zehebi. oldukça önemli bir zayıat vermiş olmakla beraber. Al-Alâ. Zibrikan bin Bedr Hz. Selma ve taraftarlar ını mağlup etti ve Selmayı'da harp meydanında katlettirdi. Ebu Bekr bu sırada al . ter.ı uzayabilecekti. Avf ve Ebnâ'mn vâlisi olan Zibrikan bin Bedr zekatı toplay ıp Ebu Bekr'e teslim ederse. öt. Kays bin 'Asım da bu yolculuk s ırasında topladığı zekât deve ve atlarım getirip al-'Alâ'ya teslim etmiş. C. S. III. çölde gördükleri bir su onları yeniden hayata ba ğladı . Tarih al C. Amr bin Temim ve Ribâb kabileleri İslâma sadık kalmışlardı. Meş hur Sumâme bin Usâl bunların başında gelmektedir. III. öt. Al .Alâ bin al-Hadrami tarafından kuş atılınca vergi malları ile birlikte onu karşıladı ve tereddüdünün sebeplerini açıkladı. 359. Fakat Kays bin As ım tereddüt geçirdi ğinden. Ribâb. Mezopotamya'dan Yemâme'ye kadar yay ılmış olan büyük Temim kabilesi dört esash kola ayr ılır: 1) S'ad bin Zeyd Menatlar. türkçesi. 3)) Hanzala.

yahut memleketlerine dönmekten alakonuluyorlardı . Şeref bakımından üstünlük iddialarında bulunan ve bir rivâyete göre peygamberlik de iddia eden Lakit İslâmlar'dan Ceyfer ve Abbâd'ı dağlara sığınmak zorunda b ıraktı . Ebu Bekr Ezdler'den Arfece ile Himyerler'den Huzeyfe'yi yardıma memur etti. Huzeyfe ve Arfece'ye yardım ettiği ve büyük bir ba ş arı kazandığı takdirde onu affedece ğini yazdı . Naciye o ğulları ile Abd al .Kays 'lardan kuvvetli bir yardım ekibi gelmeseydi. Kaçanlar. oray ı zaptetti ve durumu Ebu Bekr'e bir mektupla bildirdi. yıhnda Oman'da Ezd'lerin ba şında bulunan Lakit bin Mâlik al-Ezdi isyan etti. ilk ça ğrışta İslâmı kabul etti. Diğer bir kısmı ise Dârin'e geliyorlard ı Al-Alâ. O. Müminler al . S. onunla birle şerek Musabbih kuvvetleri üzerine yürüdü. Ebu Cehl 32 Taberi.Hutam'ın. Önemli bir mevkii olan al-Gararesir edildiyse de sonunda affa nail oldu Ganimet malları İ slâmiyetin emretti ği üzere askerlere da ğıtıldı . L C. Debâ'dakinden daha şiddetli olan bir savaş sonunda mürtedler yenildiler. Müslümanlar bir hayli esir ve ganimet elde ettiler. Kays bin Asım tarafından öldürüldü.'A/Cı'mn komutası altında günlerce çarp ıştılar. Müslümanlığı kabul ediyorlar. İkrime bin kendi askerlerinin ba şında olduğu halde Mehre'ye gitti. Ebu Bekr ona Ş eybanlar üzerine yürümesini emreden bir cevap yollad ı. 1979. Ayrıca bütün Mehre'nin Medine'ye boyun e ğmesini sağlamış oldular. az kals ın. MüslüManlar da kuvvetlerini artt ırmışlardı . sonunda yaralı Hutam. önce Şehrit'i Müslüman olmaya dâvet etti. Dinden dönmüş olanlar sa ğa sola kaçışmak te şebbüsünde bulundukça. Şehrit ile Musabbih'in araları açık olduğu için İkrime'nin i şi kolaylaştı . Lakit bin Mâlik savaşta üstün gelecekti. İkrime. Ayr ıca Halife kendi emirlerini Yemâme'de tutmıyan İkrime'ye. Orada biri Şehrit'in diğeri Muharip o ğullarından Musabbih'in idaresinde toplanmış bulunan iki kuvvetle kar şılaştı . Müslüman valiler al-'Alâ'dan ald ıkları emir üzerine bunlar ı yakalıyorlardı. Arkas ında bulunan kabileklerin hepsi Şehrit'in izinden gittiler. Bunlar Halife'den yard ım istediler. Oman bölgesindeki mürtedlerin i şini bitirdikten sonra. askerleri ile Dârin üzerine yürüdü. Bahreyn' de Müslüman olanların artık bir tecavüze maruz kalm ıyacaklarından emin olunca. Sonunda iki taraf Debâ'da karşılaştılar. 28 . de Gaeje baskısı. Oman ve Mehre'de Ridde'nin önlenmesine gelince : Hicretin 12. Lakit taraftarlarını çoğaltırken. Taberi bu savaş da mürtedlerin 10 000 ki şi kaybettiklerini yazmakt adır 32 .

Firuz al . bu mücadele ancak çok kısa bir zaman için önlenebildi. Ebu Bekr'in Yemen'e Firû z al . Onlar Kays bin Mak şuh al .Muradi sava şı kaybetti. önce Dazaveyh'i öldürdü. Bir kısmını deniz yoluyla Aden'den. bilhassa Dazaveyh'in katili olan Kays için. Bir müddet sonra Kays'a uymuş olan Amr bin Ma'di Kerib.Muradrnin bu teklifini kabul ettiler. amân andi bile almaya lüzum: görmeden Kays'dan ayr ılıp Müslüman karargâh' ına geldi. esasında bir Arap . yâni Halife'nin Yemen'e memur etti ği kimseleri ortadan kald ırırsa. San'a'ya girdikten sonra memleketi çapulculardan ve Esved'in artakalan süvarilerinden temizledi. Firaz ve Cüşeyş'i öldürürse. O. kaçt ı. Kays bin Mak şuh al-Muradi. Muhacir bin Umeyye'nin kuvvetlerinin çoklu ğu karşısında kurtuluş u Müslümanlara teslim olmakta görerek. Zira Yemen'in isyân ve irtidadında o da islâmlarla birlikte hareket etmi ş ve bir hâyli tehlikeleri göze almıştı . Muhacir bin Umeyye. ırkan Arap olan Kays bin Makşuh al . Az sonra Kays bin Mak şuh al . Ebu Bekr idam 29 .Deylemi ise Ebu Bekr'in gönderdi ği elçi ve mektuplardan sonra Tihâme ahalisinden olan Tâhir bin Ebi HWe'llin idare ettiği kuvvetlerle. Ebna'dan olan Firaz al . Yemen ötedenberi oldu ğu üzere gene Ebna'mn hükmü alt ına verilmi ş . Ebna'yı üçe böldü.Bu arada Yemen'de de ikinci bir ridde vuku bulmu ştu: Halife Ebu Bekr âsi Esved'in öldürülmesinde büyük bir rolü olan Firûz'u Yemen'e vâli tâyin etmi şti. Yemen'in idaresini kendi eline geçirebileceğini ümit etti. Muhâeir bin Ümeyye komutasında Medine'den gönderilen bir ordunun yardımlarıyla takviye edilmi şti İki düşman San'a yak ınında çarp ıştılar. onun Cüşeyş al . İşte bu yüzden o da hileye ba ş vurarak Ebna'dan olan Dazaveyh. Kays ise bekledi ği mükâfatı elde edememişti. vergileri kendi nam ına topladı .Deylemi ise bo ş durmadı Ukayl ile Ak'lerden aldığı yardımcı kuvvetlerle Kays' ın üzerine yürüdü. Kays bin Mak şuh al . Fakat evine dâvet etti ği diğer iki kişi bir tesadüf eseri olarak onun plânlarm ı ö ğrendiler ve Havlanlar' a sığınmak üzere kaçt ılar. Asi Esved. Arap Kays.Deylemrnin de büyük gayretleri ile ortadan kald ırıldıktan sonra. Kısa bir devre için i şler Kays bin Mak şuh'un ümit etti ği gibi cereyan etti. Orada sükûnet ve düzeni yeniden kurdu. San'a şehrini zaptetti.Ebna mücadelesi idi.Muradi ise Esved'in şurada burada ba şı boş bir hâlde dola ş an süvarilerini kendisiyle birleşme ğe çağırdı . yâni Kays bin Makşuh al .Muradi de Müslümanlar'ın eline esir dü ştü. Buna ra ğmen. Medine'de bulunan iki esirden.Deylemi ve Dazaveyh gibi hemşehrileriyle birlikte i ş görmesi. Yukarıda bahsedildiği üzere Yemen'in isyanı. bir k ısmını karadan İran'a sevketmek istedi.Deylemryi vâli tâyin etmesi. Her ikisi zincirlerle ba ğlanarak Medine'de Hâlifenin yanına gönderildiler.Muradi'yi son derece kıskandırdı . Firûz al .

Ziyad bin Lebid ve daha ikinci derecede baz ı Müslüman komutanlarm yardımlarıyla kindeler'den ve Riyad'da bulunan 'Amr bin Muaviyye'lerden küfre sapanlar cezaland ırıldılar Hadramavtlular'dan pek az insan dinden dönenlere yard ımda bulunmuştur. Kindeler'in bozguna u ğramasından sonra.. Sonunda i ş Halife'ye havale edildi. Yukarda aç ıkladığımız sebeplerden de anla şılıyor ki. İkrime bin Ebu Cehl. San'a'ya gelince Hz. Peygamberin minberi önünde elli kere yemin etmek suretiyle teyid etti ği için affa nâil oldu.dinden dönüp dönmemek hususunda da tereddüt geçiriyorlard ı . s. S. Hadramavt hâdiselerine gelince: Bu s ırada Hadramavt valisi Ziyad bin Lebid idi. Ridde Kurey ş hükümetine kar şı 33 Belazüri. Nuceyr kalesinde esir edilenlerden Eş 'as bin Kays. Muhacir bin Umeyye ise Yemen valili ğini Hadramavt vâlili ğine tercih etti ve Firilz ile birlikte Yemen'i idare etti. Bu emirler ise Hadramavt zekat ımn Kinde'de i Kinde'nin zekat ımn ise Hadramavt'ta da ğıtılması yolunda verilmişti. • 34 Höhnerbach.cezası verdi ise de o. Ebu Bekr büyük bir mevki sahibi olan Eş 'as'ı affedip kendi kız karde şi ile onun evlenmesine müsaade etmi ştir ". gelen cevapta. • 30 . ilk İslam tarihçileri tarafından başlı başına bir kitap dolduracak kadar yer verilmi ştir.Ridda aus İbn Hağür's isâba. 'Amr bin Ma'di Kerib de ayn ı zamanda affedildi. 165. Ziyad bin Lebid onlara karşı harekete geçmedi. Hadramavthlar Kinde'nin isteklerini yerine getirmediler. Hz. Muhammed'den sonra zekât ödeme vakti geldi ğinde. orientalistlerin Hicretin 11 . Watima's Kitâb ar . İkrime bin Ebu Cehl'den amân alarak Muhacir bin Ümeyye'nin kar şısına çıktı ve kendisiyle birlikte dokuz esire de amân taleb etti. Muhacir ile İkrime'nin Hadramavt'a kadar ilerlemeleri emrediliyordu. Hadramavtlular her zaman Ziyad bin Lebid'i korudular. 10.12. Muhacir bin Umeyye'nin gelmesini bekledi. Muhacir bin Umeyye. Buraya kadar yazd ıklarımızla Ridde'nin ana çizgilerini göstermi ş ve bu arada en önemli Ridde olaylarım özetle ıniş bulunuyoruz. Ebu Bekr'e bir mektup yazdı . y ıllarında Arap kabilelerinin Ebu B ek r'e vergi verme ği reddetme manas ında anladıkları 34 Ridde tamamiyle siyasi ve iktisadi sebeplerden do ğmuştur. Oysa Arabistan'da Ridde'nin tarihine. Muhacir bin Umeyye. Halife Hz. yaz ımıza başlarken de bildirmi ş oldu ğumuz gibi. türk. Ziyad bin Lebid halkı Peygamberin emirlerini eskiden oldu ğu gibi yerine getirme ğe davet etti. Wiesbaden 1951. bu cinayeti i şlememiş olduğunu. ter.

yoksa her yerde dinden ayr ılma demek de ğildi. hukuk ve din bak ımından aydınlatılmaları ve onlardan vergileri toplamalar ı için kabileler aras ına gönderdi ği zekât âmillerinin uyand ırmış oldukları hoş nutsuzluktan da do ğmaktaydı 35 . Baş a geçen mütenebbiler atr ık bir putun adına değil. politik ihtiras. siyasi kuvvet olarak da henüz iyice yerle ş ememişti. Hazret-i Muhammed'in ölümü üzerine bu vergi âmilleri. buralarda Medine merkezi hükümetini temsil ederlerdi. sosyal ve siyasi durumun gizli sebeplerini ortaya ç ıkarmak bakımından ara ştırılması gereken bir konu olduğu gibi. DI Ğ ER SEBEPLER Yalancı peygamberlerin ortaya ç ıkış sebepleri aras ında kabile rekabeti.bir ayaklanmaydı .. islâmiyet din olarak baz ı bölgelerde henüz derinle ş ememiş . gerek hazırlıklı olarak söyledikleri birçok şiirler. Skizzen und Vorarbeiten. 7. e ğer islâmiyet'e sad ık kalan bir azınlığa sığınamadılarsa kaçmak mecburiyetinde kalmışlardı . Her 35 Wellhausen. S. kâhinlik yoluyla nüfuz kurmak da sayılabilir. siyasi bir kuvvet olarak islâmiyet'in baz ı bölgelerde henüz kuvvetlenmemiş bulundu ğuna örnek te şkil etmektedir. hem de yerli aristokrasiyi mürakebe ederek. Kureyş 'e vergi vermemek için ayaklananlar ın durumu ise. A Kabile rekabeti ve kabile istiklâline ba ğlılık: Araplar'da kabileler aras ında ötedenberi rekabet eksik olmam ış tır. zayıflamış bir halde zaman ımızda bile görmek mümkündür. gerek irticalen. tıpkı Hazr et -i Muhammed gibi Allah'ın adına ortaya ç ıktıklarını iddia ediyorlardı . Yukarıdaki açıklamalardan da anla şılıyor ki. kabile istiklaline ba ğlılık. Ş airlerin bu yolda. 31 . Böylece Ridde bu devirdeki ruhi. VI. yalancı peygamberlerin faaliyetlerine uygun bir bölge temin etmesi bakımından da büyük bir önem ta şımaktadır. Hazreti Muhammed'in hükümetinin sonlarına do ğru. bize kadar gelehilmi ştir. 3. Hatta bunu. sadece zekât vermek mükellefiyetinden de ğil. kuvvetini kaybetmi ş . Merkezden gönderilmi ş veya yerliler aras ından tâyin edilmiş bulunan bu vergi âmilleri hem vergileri toplar. Yâni dini ödevlerine iyice al ış amamış olanların ayaklanmas ı din olarak İslâmiyet'in oralarda sathi olduğuna. Ayaklanmaların Medine hükümetine yönelmiş bulunan nefreti.

Tarih ül . Temim kabilesine bir bask ında bulunmuş. Kabile asabiyetinin en güzel örneklerinden birini daha Taberi'de buluyoruz".50. Müseylime onun yan ına geldiğinde. 32 . Wellhausen yay ım... Kahire 1326. S. kendi kabileleri aras ında çıkıp peygamberlik iddia eden birinin gösterece ği yolda yürüme ği daha uygun görecek kadar bu hususta ileri gidiyorlard ı . bu kabile rekabeti. Kurey şli bir peygambere uymaktan daha iyidir". Yâni Araplar Kurey ş 'den çıkan Peygamber'e tabi olmaktansa. onlar kendisine "Biz diyorduk sizde bir peygamber. muvaffak olabilece ği nisbette müdafaayı âdeta bir vazife bilir ve hürriyetine oldu ğu kadar. Ona. onu Tanrı elçisi diye anamam" cevab ında bulundu.Umem ve'l . Temim kabilesi nin. "Sen onu Müseylime ad ıyla anmaktan sakın. hiçbir kabile bize yeti şemez. S. Nitekim Halid bin Velid. Sabit hazırlıklı olmadığı hâlde. bunların birleşmelerinin sebebi Cahiliyye devrinde aralar ında bir andla şmanm mevcut bulunmas ındandır. krallar da bizim aramızdadır ve bizde kiliseler yapılır!" dedi Hazret-i Muhammed'in emri üzerine Zibrikan'a. o. Tule yha'dan taraf olaca ğım. ahalisinden "Müseylime nerede?" diye sordu. Yemame savaşı sırasında ele geçen esirlere sorular sordu ğu zaman. Temimileri öğen birkaç beyitle bunu karşılamaya çalıştı : "Biz en asilleriz. III. diye yaz ıhdır. 37 Taberi. 38 Taberi. Uyeyne Gatafan'lara ş öyle demi ş "Esed kabilesi ile aramızdaki andlaşmayı yeniliyece ğiz.. V ak ı drnin Kit ab -ül-Me gazi' sinde bu hususta ş öyle bir misal mevcuttur: "Fezare'lilerden Uyeyne bin Hısn. Resâlullah ve taraftarlar hakk ında bir methiye söyledi. onbir kadın ve otuz çocuk esir getirmi şti. Berlin 1882. 154.Arap. Bunun üzerine Temimilerin şairi Zibrikan bin Bedr. Tanrı elçisi nerede?" diye sor dedikleri zaman o. S. Temimiler yaln ız kahnca bu yarışmada yenilmiş olduklarını kabul ettiler ".Mülük.. asaletine de dü şkünlük gösterirdi. Hassan bin Sabit . S. 230'da Esed ve Gatafan kabileleri ile Tay kabilesinin baz ı boyları Tuleyha'nm etrafına toplandılar. onbir erkek. doğunun en asil. tür ter. Arap. ter. 245 . kendi kabilesinin üstünlü ğünü fırsat dü ştükçe. III. "Müseylime sen misin" diye sordu. Muhacirân ve Ensar' ı metheden bir kaside ile cevap verdi. 39 Taberi. "Evet 36 Vikıdi.. "Hayır kendisini görmeden. kabile asabiyeti ve ittifakları 37 Araplar'da VII. demektedir. Yüzy ılın ilk yarısına do ğru dini inançlardan da bazen üstün bir yer tutuyordu. III. Kitab ül . 386. S. Bunun üzerine Temim kabilesinden on elçi Hazret-i Muhammed'e geldiler ve bunlardan birisi. III. Talhat ün-Nemri Yemâme'ye geldi. bizde de bir peygamber olsun" 38 dediler. Bunun üzerine Hazret-i Muhammed Sâbit bin Kays' ı ı çağırdı. Ileride de aç ıklanaca ğı üzere. çünkü müttefikinaizden olan bir peygambere uymak. halkın inançlarını ve Medine hükümetine dinen ba ğlı bulunmalarını kaale almadığını ifade etmesi bakımından önem ta şımaktadır. en zengin ve en kalabal ık kabilesi olduğu hakkında bir söylev verdi. tür.Megâzi. Bu misâl bize şefler arasında mevcut olan andlaşmalarm. 148..

fakat zeldtttan muaf tutulmak istediklerini bildirdiler. bizim için.. S. Talha ondan "Karanlkta m ı geliyor. 222. B. aydınlıkta m ı geliyor ?" diye sorduğunda. fakat Rebia oğullarından olan bir yalancı. o. Bunun üzerine Talha "Senin yalanc ı olduğuna tanıklık ederim. Bu yüzden H azr et .. III. S. 42 Taberi. bilhassa Temim ve Hanife kabilelerinin tamam ı ve kıskançlığını mucip oluyordu. III.benim" diye cevap verdi. Bunun tabii bir sonucu olarak iktisadi bakımdan da bu şehrin önemi artmıştı . 33 .Niza ve t-tehasum fi ma beyne beni Ümeyye ve beni Hâşim" adlı kitabı da başından sonuna kadar Emevi ve Ha şimi kolları arasında yıllarca sürüp giden bu kabile rekabetini anlatmaktad ır40. o.. Medine ş ehri hem dini. 1937. Tuleyha. H av a z inler ise mütereddit kalm ışlardı BI. G at af an ve T ay y kabilelerinden baz ı kollar Medine'ye elçiler göndererek. "Rahman geliyor" dedi.i Muhammed ölünce. Bu teklifi ba şta Ömer bin H att ab olmak üzere Sehabe çok müsait kar şıladılar. çünkü islamın ş artlarından birisi olan zeka ve sava şlardan elde edilen ganimetler gene Medine'de toplan ıyordu. dinde sabit kalacaklarını. Peygamberin ölümü üzerine her tarafta ba ş gösteren dinden ayrılma ve isyanlar zekat vermek istemiyen kabilelerin işine gelmiş . namazı k ılacaklarını. hem siyasi bir merkez halini almaya ba ş lamıştı . Talha ondan "Senin yan ına kim geliyor?" diye ı sordu. 41 Taberi. Bu. iktisadi ve siyasi sebepler: islamiyet Arap Yar ımadasında geniş halk kütleleri tarafından kabul edilince. E s e d. Mudarlar'ın doğru olan peygamberinden daha iyidir" diye söyledi. öteki büyük kabilelerin. Çünkü hemen her kabileden irtidad yoluna sapanlar ın sayısı gittikçe artmakta oldu ğu gibi. çok say ıda ve oldukça nüfuzlu insanlar tarafından tanınmış olmalarının sebepleri arasında kabile asabiyeti ve kabile istiklaline ba ğlılık da yer almaktad ır. ii. Yukarıdaki misâller gösteriyor ki. tür. ter. en. Taberi'deki bir rivâyete göre 41 ancak K ur ey ş ve S akif kabileleri irtidad etmemişti.. 72. Secah ve M üs e ylirn e gibi yalanc ı peygamberlerin.. 221. Mısır. S. Makrizi. Arap.same ordusu da Suriye'den Medine'ye henüz dönmemi şti.Nizâxe't-teht ısüm fi ma beyne Beni -eıneyye ve Beni Ha şim. Arap.. Esved. Makrizrnin "en . elçilere Ebu Bekr'in verdi ği cevab ı gene Taberi 42 şu ş ekilde anlatır: "Zeldıt olarak vermekte olduğunuz hayvanların bağlarını vermediğiniz takdirde bile sizinle sava şacağım". "Karanlıkta geliyor" cevabını verdi. bu suretle de Medine'ye gönderilmek için haz ırlanan zekât devleri yeniden eski sahiplerine iade edilmi ş veya kabile şeflerine teslim 40 Bu hususta fazla bilgi edinmek için bk.

Ayrıca kâhindiler de. S. Secah Medine hükûmetinin zay ıf anlarını beklemiş . İşte böyle bir gayeye ula ş abilmek için baz ı kimseler peygamberlik iddias ını da kendilerine uygun bir yol olarak seçtiler. 72 . C. hepsi de birer siyasi.73. Nitekim her şeyden önce bunlar. Tuleyha İslâmlar üzerine ilk akıncı kuvvetlerini yollamış . S. Tuleyha. cüz 55. İslâm Ansiklopedisi. Dikkati çeken bir cihet de ele ald ığımız dört mütenebbinin dördünün de dini hüviyetlerinin yanı başında. 207'ne Vâk ıdrnin Kitab ür . Esved ül . kendi kasaba ve bölgelerini Medine hükûmetinin nüfuzundan s ıyırarak kendi ş ahıslarına ba ğlamak ve böylece zekât veya ba şka adlarla toplayacakları vergileri. Müseylime ise Yemâme toprakla= kırkbin asker ile savunmu ştur. Esved kısa zamanda güney Arabistan' ı Hicaz sınırına kadar eline geçirme ğe muvaffak olmu ş . Kâhinlik: Bütün bu hareketlerin meydana gelebilmesi için. 44 A. hatta askeri ş ef idiler. İslâm taihi. g. Bu iktisadi ve siyasi durumdan faydalanmak isteyen baz ı kimseler.' aşmıştı .Ansi. Secah.Riddesinden naklen Ömer bir Hattah'ın Ebu Bekr'e "Araplar yalmz mallar ı için hasistirler. VIII. 43 Caetani. Kehânet maddesi.edilmişti. Araplar'da kâhinlerin verdikleri hükümler itirazs ız kabul edilirdi. e. 1926. Bir kabiledeki kâhin ekseriya kabilenin seyyidi olup idareci. S. kendilerinin ve kabilelerinin refah seviyesini artt ırmak için kullanmak istiyorlard ı . Fischer. yâni şeflik arzularımn yer almış olmasıdır. Bu yılın sadakasını onlara bağısla" dediğini kaydetmektedir. bu siyasi ş ahsiyetlerin hususi kabiliyetlere sahip olmalar ı gerekiyordu. mensup bulundukları kabilelerin en yüksek tabakasından idiler veya do ğrudan do ğruya bu kabilelerin ba şkanları idiler. Tuleyha. 137. Esved ve Secah da kâhin idiler ". Bunlar kabileda şlarında uyanmış olan dini temayüllerden kâhinlerin eski ifade vas ıtaları olan secili konu şma usliibu ile söz söyliyerek kendi hesaplarına istifade etmesini bilmişlerdi. a. 34 .. siyasi hüviyetlerinin. 45 Gaudefroy Demonbynes et Platonov. İst. Ömer bin Hattab' ın da söyledi ği gibi " Araplar yaln ız malları için hasistiler. münevver zümresine dahildi 44 İnceledi ğimiz mütenebbiler den olan Müseylime. Bunların halk üzerindeki nüfuzlar ı çok büyüktü ve onların bu nüfuzları çok kere kendi kabilelerinin s ınırların. . Müseylime.

2.IV. tür.. Reste.. 171'de yazmaktad ır. v.. S. 60. Berlin 1899... 189. S. Ravzat us. Esved'in soyu: Sahte peygamberlerin en tehlikelilerinden ve ilklerinden say ılan Esved ül-Ansi. arap.Safa. S.. öt. Gurer ül-Hasâis ül-Vaz ıha ve Urar ün-Nekâis ül-Fadiha. Şimdi bu dört ş ahsın tarih sırasıyla hayat ve faaliyetlerini gözden geçirece ğiz. 131. I. S. S. S. yahut Zu '1 . ter. Wellhausen.. I..18.. S. 163 v.H ı m ar (ha ile) olanEsved' da denmektedir. Mısır 1284. ter. 188. Ayhala'ya yüzünün siyah olmasmdan dolayı Esved denildi ğini Futuh ülBuldân.. Müruc uz-Zeheb ve Maadin ül-Cevher. 35 . S.IV. 221. Futuh ül . S. Reste arabischen Heidentums. S.. 135. Taberi. Wellhausen.umar (h ı ile) lâkabım taşımış olması da muhtemeldir 49 . Mısır 1318. Gurer ül-Hasâis. S. Diğer yandan Esved'in her zaman bir peçe ile örtülü olarak gezmesinden dolay ı Z u '1 . III.İber. 171. Sahih. Belâzöri. öt. Paris.ANS/ A. II. III. 111. Tarih I. S. II. Tarih.. El-Vatvat. öt. İbni Hald'ün. Ebu'l-fida. Belûzâri. Leknou II. S.Buldân . Kahire 1901. 52'de "Himar Esved'in şeytanuun adı imiş" demektedir. S. 50 Wellhausen. Reste arabischen Heidentums.).. Fütuh ül . ESVED . Ebu'l . arap. S. tür. Kahire 1901. 13 . 135. Kitab ül . Mirhond.. ikincisi e ş ekli demek olan bu iki lâkabin her ikisi de do ğru olabilir Çünkü Esved'in a ş ağıda görece ğimiz üzere. 111. 1. 48 Belâzüri. YALANCI PEYGAMBERLERIN ORTAYA ÇIKIŞLARI VE BUNLARIN HAYAT VE FAALIYETLERI Yalancı peygamberlerin meydana ç ıkmasınm sebeplerini genel olarak yukarıda açıklamış bulunuyoruz. 47 Bu isim yukarıda işaret edildiği üzere Abhala bin K'ab şeklinde kaydedildiği gibi (bk. arap. s. 113. Korintoslulara ikinci mektup (III. v... öt. S. S. tür. I. 170. ter. Buhari . 51 Incil. 1814 . bazı marifetler yapan bir e şeği varmış . ter. 111. Zira Samiler'de kâhinlerin ve peygamberlerin çok kere bir peçe ta şımaları eski bir gelenek icabı idi 5° Musa P ey gamb e r'in de böyle bir peçe ta şıdığı in eirde yazıhdır 51 46 Ans kabilesinin soyu hakkında geniş bilgi edinmek için bk.. el-Vatvat. teknıile. 914).) a şağıdaki tarihler-de ise Ayhala şeklinde kaydedilmektedir: Mes'udi... S.Fida. M ısır tabı (1320). S. 135. 49 Taberi. 163 v.. Asıl adı Ab h al a bin Kââb bin Avf 47 48 Z U umar (hı ile). adında da anla şılaca ğı üzere Yemen bölgesinde oturan Ans kabilesine mensuptu 46. tür.. Birincisi peçeli.Buldân...

. Birçok inan ılır kaynakların verdiği bu haberler. II. Tarih übisiam. yahut ba şka dinlerle omuz omuza ya ş adığı bazı bölgelerde.B. 221. IX. . Kendisine "Rahman ü 1. 55 Caetani. 50. 341... bu haber vahim sonuçlar do ğuracak bir ş ekilde yayıldı ..Yemen" ad ını verip kahinlerin hyafetiyne bürünmü ş bir halde dola şmağa ve gitti ği yerlerde "R ahm an" ad ına konuşmağa başladı 53 Esved'in ortaya at ıldığı haberi duyulur duyulmaz An s ve M e zhiç kabilelerinden ba şkaları da ona mektuplar yollayarak.. Bir müddettenberi sessiz çalış an Esved bu haberi duyar duymaz peygamberli ğini ilan etti. 36 . 189. İbni Haldûn. tekmile S. çok güzel konu şur. . S.94'de belki de bir yanl ışlık eseri olarak"Ebnalan yani Habe şlileri" dernekle Ebnâ'larla Habe şlileri biribirine kar ıştırmıştır. S. Hicret'in 10. Zehebi. 915. tatlı sözleriyle olduğu gibi halka gösterdiği bir takım hokkabazlıklarla da cahil insanları aldatmasını pek iyi bilirdi 52 Asıl yurdu ve do ğduğu yer K e hf-i H ub b ân idi. "Kalk" diye emir verdi ğinde de. e. 53 Belâzûri. Mirhond. Mezhiç kabilesinden birçoklar ı onun her arzusuna ba ş eğecek duruma gelmişlerdi. II. öt. bizde onun kâhinli ğinin yanı sıra. İber. P ey g amb e r'in hastalığı haberi Esved'e ula şır ulaşmaz.. Pek çe şitli hayvanların alıştırıldıkları takdirde yapt ıkları birçok marifetlerden biri olan bu hareket o zaman Esved'e itibar edenler tarafından mühimsenmişti Sırası gelince anlat ılaca ğı üzere Esved teriplediği bir nümayış gününde. yılında Hazr et -i Muhammed vedâ hacc ından dönerken. I.. bu sefer de yıllarca süren Iran boyunduruğu altında yaş amağa mecbur kalmışlardı . yüz kadar hayvan ı bir çizgi çizip bunun üzerinde sıraya dizer ve gene s ırasıyla hepsini mızraklar.. I. İşte bu İranlılar'la Yemen'deki Araplar' ın karışmasından meydana gelen yeni nesle Ebnâ adı verilmiştir. 171.S. hastalanınca islamiyet'in henüz tam man asiyle benimsenmemi ş olduğu. . Tarih. kuvvetli bir ipnotizmac ı olduğu kanaatini haklı olarak uyandırmaktadır.. ter.. g. g. kalkardı . Bu arada Hristiyanlar ın enkesif oldu ğu Neer an ş ehri halkı da Esved'e kolayl ıklar gösterdi 54 Yemen'de o sırada Ebna'lar hâkimdi 55 Habeş boyunduru ğundan kurtulmak için Ir a nl ı1 ar'ı yardıma çağının§ olan Yemenliler. I. arap. S. tür. III. s. ter. Onun bir e şe ği vardı . 2. a. 163 v. Esved'in olağanüstü kabiliyetleri ve faaliyetleri: Esved bin Kâ'b bin Avf önceleri kâhinlik eder. ondan taraf olduklar ını bildirdiler. S. e. g e. S.Fida. Esved hayvanın kula ğına eğilip: "Rabbine secde et" dedi ği vakit.. tür. o kendisinin de bir peygamber oldu ğunu iddia ve her tarafta ilan etmekle kalmay ıp 52 Ebu'l . Halkı dehşet içinde b ırakan bu vah şiyane işi bitirinceye kadar. o secde eder. a.. 111. II. 54 Taberi a. Esved öyle acâip maharetler gösteriyordu ki. hiçbir hayvan çizginin üstünden kımıldamaz. Ravzat us-Safa.

tür. ter. 271'de Hâlid bin Said bin el-As' ı San'a'da vali olarak göstermektedir. Bazan ölünce Tanrı Elçisi bu vazifeyi sahabeden baz ıları arasında böldü. O sırada Necran valisi. e. Tahir bin Ebi Hule. Firuz.. Esved'den de bir mektup ald ılar. ül . S. mektubunda "Ey yabancılar. S. ter.Hemedâni. . 60 Taberi a. Hemdanlarınki A'mir bin Şehr. e. Abdullah bin Kays. O. g. H a zr et -i Muhammed'in oraya tâyin etmi ş olduğu Amr bin Hazm. 42 v. Necranlılar da ona bazı vaitlerde bulunmu şlardı . e.smir bin Şehr.. Bunlardan birkaçnun adı : Şehr bin Bâzan. Esved Medine hükümetinin Yemenli Müslüman halktan toplad ığı zekât malları ile Mus evi. g. 163. ter. tür. Âmir bin Şehr ül-He ınedâni. a. B el â zûri'de bunun tam aksini ispat edecek olan şu sözleri görüyoruz: "Tanrı Elçisi öldüğü y ıl. S. ilimizden aldığınız toprakları bize veriniz. öt. Cerir bin Abdullah Beceli'yi İslâmiyet'i kabule çağırmak üzere Esved'e gönderdi. arap. Esved İslâmiyet'i kabul etmedi ". Necran'da Müslümanlar'dan Amr bin Hazm ile Hâlid bin Said bin el-As " bulunuyordu.. 171. 57 Ebul'-Fida. I. tür. San'a valisi ise Şehr bin Bâzan idi. III.. Zira T ab eri de onun İslâmiyet'i kabul etti ğine dair bir kayda tesadüf etmediğimiz gibi.Sehir ve kasabalar da Bazan' ın emri altında idi. III. III. a. S. 44. e. Esved Müslüman olsaydı . S. 214.Fida der ki ". Necran halkı ona mektup yazd ı. 58 Belaziiri. "Esved irtidad edip peygamberliğini iddia eden yalancılardandır. vergileri hakk ıyla alıp almadıklarım kontrol etmek ve İslam dininin teferruat ı hakkındaki bilgileri halka ö ğretmek maksadıyla oraya yollanmış bulunuyordu ". Müslüman memurlara böyle bir mektup yazmazd ı . g.: Tanr ı elçisi. Bâzan ile birlikte Yemenlilerin İslâmiyet'i kabul etmesinden memnun olmu ş ve Bazan' ı bütün Yemen ülkesinin valiliğine tâyin etmişti.. 37 . Anlaşılıyor ki. S. Cerir o yıl Müslüman olmu ştu. Necran halk ı bunları sürüp şehri Esved'e teslim ettiler". Topraklar ının bize b ırakınız .. Oluncaya kadar bu vazifesi devam etti. 59 g. Dazaveyh gibi önemli memurlar Peygamber'den aldıkları mektuplar üzerine haz ırlanmağa başlamışlardı ki. I.. Mu' az bin Cebel ise Hazret -i Muhammed taraf ından Yemen'e gönderilen vali ve memurların.. Ebu Musa el Eş'ari.. Yalâ bin İTmeyye ve Amr bir Hazm ile Ziyad bin Lebid'tir. I..bütün Yemen'i kendi hâkimiyeti alt ına almaya te ş ebbüs etmişti. sizden ziyade müstehak ız" diyordu. Hâlid bin Said bin ül-ks. biz bu toprak ve toplanan mallara." Esved'in İslâmiyet'i kabul etmedi ğine dair ba şka bir delili de S eyrin rivâyetinde buluyoruz 60 Yemen'de isyân ba şlayınca Peygamber'in tâyin etmiş olduğu A. Yukarda da söylendiği gibi Mezhiç kabilesi onun göstrdi ği acaip maharetlere hayran kalmış ve onun peygamberli ğini kabul etmişti. Esved'in irtidad etti ğini ileri süren bu ünlü tarihçinin iddias ını öyle kolayca kabul etmemiz mümkün de ğildir. Hristiyan ve M e c ilerden ald ığı cizyeye muhalefet etmekle kalmayıp Hazret-i Muhammed'in hasta olmas ından fay56 Taberi„ tür.

Çünkü kaymbabası Bazan Müslüman idi. Buna karşı. Böylece Veber bin Yuhannes'i. Arap Kays ile mücadeleye ba şladığı sıralarda söylemi ştir. II. S. Büchner (Encylopedie de l'Islam. 38 . emirlerini ve tavsiyelerini bildiren mektuplar yoll ıyarak Hic a z'dan çok uzakta bulunan bu bölgelerdeki isyan hareketlerini bast ırmağa koyul du. onun valiliği sırasında Yemen'de islamiyetin yay ılmaya başlaması.. İşte böylece milli bir isyanın başına geçmiş bulunan Esved yeni bir din kurmaktan ziyade. Firûz ile Cüşeyş üd-Deylend ve Dazavehy'i istahri'ye ve Cerir bin Abdullah' ı ise Zu-l-kila ile Zu Zuleym'e elçi olarak yollad ı ". Habib üs . e.. Müslüman bile olmadıklarını iddia ediyor ve onun bu fikrini önce Caetani.Ebnâ'dan olan Azad'm Müslüman oldu ğu da şüphe götürmez. a. ayrıca Taberi (tür. III. tür. a. Bunu teyid eden daha ba şka kaynaklar da vard ır. ter. Esved'in isyanı kısa zamanda bir yangın gibi güney Arabistan'a yayıldı . 102'de) Firtiz'un Müslüman oldu ğunu tekrarlamaktadır. S. 172) yazmakta. I. 111.Hemedânryi ırkdaşı Şehr bin Bâzan veya Bazan ile kan ştırmamamak gerekir.. peygamberlik iddialarını ise sadece bu emelinin tahakkuk etmesi için bir vas ıta olarak kullanmıştı . 36'da Ebna'n ın Mecusi olduğunu hatta Firûz. S. Ebnalara yardım etmelerini bildirdi.. Bu ayaklanma. e.An s i'ye kendi ülkesinde ilk kar şı koyanlar Âmir bin Ş ehr ül .Fi d a'mn söyledi ği gibi Esve d'in dinden dönmü ş olması bahis konusu olamaz. arap.. bu iddiamn do ğruluğuna bizi inandırmaktad ır 64. Aksi halde Resulullah ırk ve din bakımından yabancı olan bu unsura dayanarak Esved'in ortadan kald ırılması gibi mühim bir işe te şebbüs etmezdi.. Çünkü Belazûri. S. sadece Medine hükûmetine kar şı değil.Bu iddiay ı Kays için kabul etsek bile Firûz ve di ğer Ebna hakkında münaka şasız kabul etmemiz pek güçtür. 220) de Firfız'un ş öyle bir kasidesini kitab ına almaktadır: " benden önce Islâmiyet'i kabul edenlerin Müslüman olmalar ı bizi Muhammed'e. g. S.. Firûz'un Islâm' ı kabul ettiğini (arap S.. aile ve tabasma itaaattan ahkoymad ığı gibi islannyet'ten olan payımızı da eksiltmemiştir " Bu kasideyi Firûz. . Kurey şliler'in Yemen'deki hakimiyetini de yıkmak istiyordu. Şu halde Ebu' 1 . S. Kendisinin de Müslüman oldu ğu Hondmir. 63 Mirhond.Siyer. hasta olmas ına ra ğmen. 61 Taberi. 64 Wellhausen. g. ter. III. yeni ülkeler fethetme ğe önem vermi ş . Yemen'deki Ebnalara bir elçi göndererek E sv e d'le sava şmalarım ve onlara yazmış olduğu mektupta adları bildirilen baz ı kimselerden yardım istemelerini emretti. VI.. 62 Bu >Imir bin Şehr ül . 448'de aç ıklamış tır. Skizzen. Gene bu konuda.. II.. I. Tahran 1333. H a zr et 'i Muhammed. Medine ile Yemen aras ında bir ihtilafın mevcut olmamas ı. Dazaveyh've ileride de görece ğimiz Kays bin Mak şuh'un Müslüman memuru olmak şöyle dursun. 214. 221.Hemedûni ile Firûz ve Dazav ey h 'olmuşlardır 62 Mirhond daha önce ölmüş bulunan B az an' ın Müslüman oldu ğunu 63 ve Yemen halkını islam'a te şvik ettiğini kaydetmiştir ki. Ayn ı zamanda bu kimselere de.dalanarak. S. İ bni Ab b as'a göre Esved ül . sonra da di ğer orientalister (bunların en sonunculanndan olan Höhnerbach da dahil) kitaplannda kabul ediyorlar. aynı zamanda İ slâmiyet sayesinde üstünlü ğünü muhafaza eden Ebnalara kar şı idi de.

. 65 İbni Haldûn. Muaz bin Cebel Sekun kabilesine. İkisi birden Hadramavt bölgesine s ığındılar. VI. onun Şaub bölgesinde olduğu haberini aldılar. Müslüman olanlar da ya kaçmak yahut dinlerinden dönmüş görünmek mecburiyetinde kald ılar.. I. a. 69 Belödiri. Yezid bin Husayn ül . g. ların adeta hâmisi olmuştu 89 Bu süre içinde Esved. Yalnız  k . Esved'in ortaya at ıldığı sırada San'a valisi Bazân' ın oğ bulunuyor ve pek tabii olarak onu en büyük dü şman kabul ediyordu. Höhnerbach. 39 .Cenbi. Arap. Çünkü Necran'daki Müslümanlar'dan olan Ben ül-Hâris'ler bile irtidad ederek Esved'i Necran'a davet etmi şlerdi... 474'de yanlış olarak Merzubâne Azadi. Bözön' ın karısı olarak gösterilmiştir. 66 İbni Sa'd. ter. Bu arada Peygamber'in Yemen'e. Mârib'de Ebu Musa el . Esved Ş ehr'i öldürdü 87 San'a'yı zaptetti.Efkel ül Ezdi gibi ş ahsiyetler vard ı ki. İ st.Esdri'ye rastladı . . 214. Ziyad ül-Kindi ile zekât meselesi yüzünden meydana gelen anla şmazlık sebebiyle K in de halkı da irtidad edip Esved'den taraf olmu şlardı ". a. Ş ehr bin Bâzân. tekmile. Skizzen.Siyer. 215. 31. S. S. S. III.Harisi ve Yezid bin el . 383. 171. V... Böylece kuvvetlenen Esved. Mezhiç'lerden. iber. hakikatte Azad.lu Ş ehr..Tabakat ül . 78.bazı râvilere göre ise Muhacir bin Umeyye'yi oradan d ışarıya çıkarmıştır. Zebid'lerden.. (Belözöri. Üded'lerden birço ğu ona uymuşlardı . Arap. I. 35 . Ebu Musa da Sekeısik kabilesine misafir oldular.. S. S. H adramavt bölgesi sınırından Tâif vilâyetine ve Bahreyn bölgeinden Aden'e kadar olan bütün topraklar ı eline geçirmi ş bulunuyordu". 67. Esved kendi peygamberli ğini kabul etmek istemiyen Ebrıdlara pek fena muamelelerde bulundu. San'a'ya do ğru yürüdüler ve zafer rüzgarı pek de umulmad ığı halde Esved tarafına esti. Esved'in yamnda Kays bin Abd-i Yegiis (buna Kays bin Hübeyre Makşuh Muradi de denmektedir) 66 Mu aviy e bin Kays ül . tür. III. Necran'a do ğru ilerledi ve isyanın onuncu gününde Neer an' ı zaptetti. Kitab üt . tür. 67 Taberi. e.. Leyden 1940. 70 Taberi. San'a'dan d ışarı çıktı . çok kere adet oldu ğu üzere ma ğlisıp başkanın karısı Merzubâne Âzad ile evlendi 68 . 'e göre Mak şuh lökabun almasının sebebi bö ğür boşluğundaki bir hastalıktan ötürü da ğlanmış olmasından ile gelmiştir.. bunlar mensup oldukları kabilelerin en ileri gelen insanlar ındandılar.. S. Birkaç gün sonra Müslüman kuvvetleri. Ş ehr bin B âz ân da isyan ın yirminci gecesinde Esved'e kar şı harekete geçti. g. ter.. vergi âmillerini kontrol etmesi ve İslâm dinini oradakilere ö ğretmesi için görevlendirip yollad ığı Muaz bin Cebel de kaçtı . arap. Burada Esved Sana'y ı ele geçirdiği vakit Hölid bin Said bin ül . 178). S. 112..Kebir. Mahmud üs . Şehr'in kansıdır. S.. S. Di ğer Müslüman memurlar ın her biri o günlerde sığınacak yerler aradılar ve bu arada Ak kabilesi de bun. S. 1297. 68 Wellhausen. I. e. Eyyüb Sabri.

g. tür. Bu sırada Esved'in baş arısı daha da artt ı. Bu s ırada Peygamber'in Sekun'lara sığımmş olan memurlarından Muâz bin Cebel bu kabilenin bir kolu olan Beni Bekr'den bir kadınla evlendi. o. As er. ter. Fakat Peygamber buralarm emirli ğini başkalarına verince. mektubu getiren Veber bin Yuhannes'tir (Taberi. a. karısına duyduğu hayranlık onu bu kabileye son derece s ıkı ba ğlarla ba ğladı . I. ter. Bu suretle de birçok Müslüman memurlar Muâz sayesinde bu kabile mensuplar ı tarafından himaye gördüler. Askerin komutas ım Amr bin Madikerib'in ye ğeni Kays bin Abd-i Yegils'a" Ebnalar ın idaresini Firılz ve Dazaveyh'e. 72 Mirhond.. Kays hakkında buraya kadar verdi ğimiz bilgi Belazari'de biraz daha değişik olarak şöyle anlatılmaktadır: Hazret-i Muhammed. III. 71 Höhnerbach. Kays bin Makşuh ül-Muradryi Ebnalar ı kendi tarafına kazanmak için Ferve bin Müsik ül-Muradi ile birlikte Yemen'e yollam ış . S. D azeveyh ve K ays' ı küçümseme ğe. Esved'in hiyle yoluyla yahut çarpışılarak ortadan kald ırılmasım. Bu rivayetin do ğru olmadığım Höhnerbach da kabul ediyor. 47). O.. Kays'ın Esved'den korktu ğunu ve belki bir gün kendisini ortadan kaldırmak isteme ği düşündüğünü tahmin etmi şti.... Esved bu büyük ve kolay zaferlerden pek ziyade gurura kap ıldı . S. 73 Belaziiri. yardımı ümid edilen ve dininde sebat gösteren herkese sözlerrinin eri ştirilmesini emrediyordu. karşı' kötü davrandığıııı 40 .. a. 172. 112. Muâz bin Cebel. S. tür. e. S. 101. Müslümanlar ona kar şı cephe aldılar. Fakat şöyle bir misal veriyor: "Kays'm Müslümanl ıga. Ş er ce. komutanlarından ve Ebna'dan olan Fir ılz. memleketine döndü. Bundan ötürü Yemen kolayca Evved'in eline dü ştü diye kaydedilmi ştir. Hamdanhlar ve başkalarınan müte ş ekkil bir birlikle şehre girme müsaadesini alabilmişlerdi. Seyf'in bu husustaki rivâyetine bak ılırsa. Mezhiç kabilesi valiliğini de Amr bin Mâdikerib'e vermi şti". Bunun için Muâz ve arkada şları Hazreti Muhammed'in emirlerini Kays'a anlattılar. Aden ve el Cend'i hükmü alt ına aldı. e. vilayetlerin idaresini baz ı kimselere vermeği uygun buldu. Galâfika. Esved böylece geniş topraklara sahip olunca. Peygamber'in emirlerini yerine getirmtk için derhal harekete geçti. dinin korunmasını. Kays bu daveti gökten inmi ş bir müjde gibi sevine sevine kabul etti.. bunlar ise San'a civarına gelince Esved'den taraf görünerek. Bu mektupta Hazret-i Mumed. Esved peygamberlik iddias ına kalkışmca Amr bin Mâdikerib de irtidad ederek Esved'e tabi oldu. g. II. onlardan yüz çevirme ğe meyletti. Mezhiçliler.kabilesi kıyı bölgelerde Esved'e boyun e ğmemişti. 221: Amr bin Madikerib Islam olmu ş ve Peygamberden Zebid'in emirliğini istemişti. İşte tam bu s ırada Hazret-i Muhammed'in mektubu bunlara ula ştı. Şehre girdikten sonra Ebna'lardan olan Firaz'u kendi taraflarma meylettirme ğe muvaffak olmu şlardı". Geri kalan bölgelerde. dinden dönenlerle sava şılmasım. arap. bazı kıyı bölgeleri eline geçirme ğe muvaffak oldu.

Amir bin Şehr. Firûz. Bunun için Bel'azürrnin yazdığı doğru olamaz diyor. Ey Esved. senin düşmanlarının taraf na ı geçti. onun şerrinden sakın. S.Bizce Taberrnin Seyf'den ald ığı yukarıda yazılı birinci fivâyet daha doğrudur. g. yahut başını kesecek" diye söylüyor dedi. hatta bizzat Belâzâri (Ter. Fakat Esved bu hususta casuslar ı vasıtasiyle bazı haberler almış olacak ki. Ter. onun başını kopar. Zi Zrıd. Zi Zuleym' ın Esved'e karşı harekete geçtiklerini ve kendilerine yard ım vaadleriııi ihtiva eden haber(Seyre göre) bir takım misâllerle Yemen'in birinci Riddesinde açıkça görüyoruz". Kays arkada şlarının yamna koşup durumu anlatt ı . Höhnerbach. Ter. Kays'ın Halife Ebu Bekir'e kar şı cephe almas ı. Kays bin Abd-i Yegils'u ça ğırtıp ona: "Ey Kays. I. 41 . 173). Esved'in öldürülmesinden sonra Yemen'de ikinci bir ridde olay ını ortaya çıkarmak suretiyle islâmlığın başına yeni bi gaile açmazdı . Esved'in öldürülmesinden sonra vukubulan Yemen'deki ikinci Ridde sırasında. onu inandırmağa çalıştı. Kays gibi taraftarlara sahip ve ku şku uyandıran önemli bir ş ahsi. Yemen'in ikinci Ridde'sinde Müslümanlara kargı ityi davranınamıştır. Seytan'm yalan söylediğine. Bu rivâyet ise ileride de gösterileceği gibi. Kays'ın bu hararetli konu şmasından. E ğer Kays samimi bir Müslüman olsayd ı. ihaneti içinde sakladı. öyle kolayca tasvib edilebilecek iddialardan de ğildir. I. "Şeytan diyor ki. birçok kaynakların verdikleri haberlere aykırı düşmekte. Esved'in şüpheleri belki de biraz hafiflemi ş olacak ki. hem de Hazret-i Muhammed tarafından memur edilmi ş bir ş ahsi. o (Yani Esved'in şeytanı) neler söyledi biliyor musun?" dedi. Şeytan bana. Hffibuki Kays asil. Kays bin Abd-i Yeg ıls çalışmaya koyuldular ve gereken yerlere mektup lar yolladılar. "Neler" diye sorunca. Esved'i kendi vücudundan daha aziz tuttuğuna ve hiyanet fikrinden çok uzak bulundu ğuna. o şeref derecesinde sana denk olduktan sonra. Zul-Hinıar'm başına andiçerek. Tür. Ebna'yı sürüp çıkarması da. safdilâne bir şekilde San'a'ya kabul etmesi. Bu nokta Höhnerbach' ın gözünden kaçmış olmak. 172). Dazaveyh. ağaçtan meyve kopar ır gibi.. Kays on dan bu sözleri işittikten sonra korktu. 71. Ey Esved. Zi Kilâb. a. bu rivâyeti gene adlar ını açıklamadığı râvilere dayanarak cerhetmektedir. Zi Merran. Zira Esved gibi cebbar ve zeki bir adam ın. onu serbest b ıraktı. Böylece Müslümanlar'dan Cü şeyş üd-Deylemi. e. Esasen l3elâzfıri menşeini göstermediği bu rivâyetin hemen altında şöyle demektedir: Onlar Yemen'e geldiklerinde Hazret'i Muhammed'in ölüm haberini aldılar (Belâzûri. Onlar Esved'in şüphelerinin ortaya çıkardığı bu büyük tehlike ve tehdit alt ında ne yapacaklar ını düşünürlerken. yoksa devletini elinden alcak. sen Kays' ı yak ın adamlarından kadın. Seyf'in verdi ği haberlerin do ğruluğunu teyid etme ğe yardım etmektedir.

III. kendileriyle hemen iş birliği yapni'a ğa hazır bulundu ğu karşılığını verir 76 İşte bu sırada içeriye . Şu halde Firûz'un saraya gitti ği muhakkaktır75 . Ancak hadiseler. yâni Kays. Merzubâne imdada ko şup akrabası olduğunu söyliyerek. Şöyle ki: Firûz saraya gider.satırda) birinci şahısta konuşan Cü ş ey ş yerine Kays yazılmıştır. 172) bu hususta bir kay ıt mevcut de ğildir.. kadınların şeref ve haysiyetlerini çi ğnediğini..leri aldılar. Birinci rivayette Esved. Âzad Firûz'un süt karde şi olduğunu ve onunla her zaman konu şacağım söyler. Gene Seyf bu defa men şei Fir z'a dayanan (Taberi. Esved hakkında "Esved pis bir adamdır. hep uyur" dedi ğini kaydediyor. 5. belki de öldürülmekten onu kurtar ır. kocas ının katili olan Esved' in dünyada en çok nefret etti ği insan olduğunu... .. hemen hemen ayn ı vak'a tekrarlanır. Bu iki rivâyetten hangisinin do ğru olduğunu kesin olarak söylemek güç olmakla beraber. Şarap içer. 76 Mirhond. S 50. Firûz üd-Deylernrnin izad' ı ziyaret etti ğini söylemektedir. artık onu yok etmek tamam geldi ğini söyler ve ondan yardım ricasında bulunur. kendisinin saraya iki defa gitti ğini bildirmekle beraber. Âzad ise Ebniklan'd ır. ikinci rivâyette daha k ısa. Cü ş ey ş ve taraftarlar ı onlara . San'a'dakiler.. bu imkânsızdır.. a. dinletemediler. Tük. ter. Kays: "Ey amcamm kızı" diye Azad'a hitap eder ki. Cüşeyş 'den şüphelendiği için onu döver. gusletmez. Sonra Firûz saraya gönderilir. Eşini öldürdükten ba şka halkı sefil ettiğini. Cüşeyş'in Azad'a gönderildi ğini yazmaktadır. üçüncü ziyareti Firûz'un yapt ığım bizzat itiraf etmektedir. Firûz'u d ışarı çıkartır. ama Esved bu söze hiç bakmaz. e. III. 74 Taberrnin Zökir Kadiri Ugan tarafından yapılmış olan tercümsinde (III. daha kestirme olarak anlatılmıştır. Ter. amcas ımn kızı Merzubâne Âzad'm yanına girer ve Esved'in yaptığı kötülükleri ona hatırlatır. g. Âzad. . 60) rivâyetleri naklederken. 42 . Ter. 221: Karısının. Sadece "Bunlar Esved ile evlenmi ş bulunan eski vâlinin karısı Merzubâne'ye gizlice adam gönderdiler" diyor. Çünkü onlar Hazret-i Peygamber'den Esved'e kar şı bir hareket haz ırlamaları için mektup almışlardı San'a'dakiler Esved'in şüphelerinin artmas ından ve kendilerinden önce harekete geçmesinden korktuklar ı için evvelce Şehr bin Bâzânia bunun öldürülmesinden sonra da Esved'in kar ısı olan Azad ile i ş birliği yapmak gerekti ğine karar verip Azad' ın ameasıoğlu olan. Merzubâne Âzad' ı ziyaret eden kimsenin. kendilerinden emir almadan harekete geçmemelerini yazdılarsa da.75 Belâzfırrde (rap. II. S. S. 112. 50) Seyf'in bizzat C ü ş ey ş 'd en nakletti ği birinci rivâyete dayanarak. onun amcas ı oğlu olan Firûz oldu ğunu kabul etmek her halde daha do ğrudur.D eylemryi saraya gönderdiler 74 Burada Taberi (Tür. S. Çünkü Cüşeyş . S. Firûz. D azaveyh. Zira Kays Arap. Firûz ü d . I. tür. yani Seyf'in Firûz'a dayanan ifadesi her iki fivayette de mevcut oldu ğuna göre ikinci rivâyet esas olarak alınabilir.

g. S. III.. tür. onu yakalayıp "Hükümdar seni çağırıyor. ter.beylemPnin Seyf yoluyla intikal eden rivâyeti (Taberi. Firaz'da da bir hançer sakl ı idi. Firüz'un üstüne at ılıp başına vurma ğa başlar. tür. duğu açıklanmıştır. Sonra hükümdarlık atım getirtti. dedi. S. kocas ını muaheze edince. 78 Buraya kadar yazd ıklarımız aynen Cüşeyş için de rivâyet edilmi ştir Bk. Fakat Azad. ey Esved. Firaz'un kar ısı Azad ile böyle samimi bir ş ekilde hasbihal etti ğini görünce. Zehebi. At kanlar içinde sokaklarda ko şmağa başladı ve sonunda yere yıkıldı . 77 Hondmir.Esved bin Kâ'b girer. bu defa ş eytanın: "Ey Esved. hayat ından pek fazla ümidi kalmam ış bir halde bu adamı takibe mecbur kaldı . III. III. syfasında birinci şahısta konuşan Cüşeyş üd-Deylemi ol. o. Esasen aynı cildin 57.. hayret. Daha sonra Esved m ızrak" elinde oldu ğu halde yere kapand ı 79 Bunca hayvanı uğruna kurban etti ği ruhun sesini duymak istermiş gibi kula ğını yere vermişti. Esved. hayvanın ağzına mızraki ile vurduktan sonra onu sal ıverdi.. e. Firaz'u saray ında görünce şüpheleri büsbütün artt ı . 77 onun kendi akrabası olduğunu söyleyerek. Esasen Hazret-i Peygamber'in mektubunu alm ış bulunan Necran'm Müslüman kalan ahalisi de ba şka tarafa göç edip bir araya topland ıklarmdan. fena halde kızar. 79 Taberi.. ba şını yerden kaldırıp: Yan ımda bulunan melek bana. Esved yapt ığı hareketten utanç duyup özür diler 78 .. ter.. 59. Bundan sonra elindeki m ızra ğı ile hayvanlara vurma ğa başladı. Elinde hükümdarhk mızrak' oldu ğu halde sarayından çıktı . I.. ter. Gene Taberl. Fil-az bu tehlikeli i şten böylece kurtulup arkada şlarının yanına geldi. nefret ve korku içinde kalmışlardı. onun sağ elini ve sağ ayağını kes" dediğini haber verdi 8° Firaz bu sözleri duyunca kalabal ığın içinde kaybolma ğa te şebbüs etti Fakat evine yakla ştığı sırada Esved'in adamlar ından birinin. S. 48. 80 Firfız üd . öldü. 50. S. Hayvanlardan hiçbiri çizginin öte tarafına geçmiyordu. tür. Tarih übislâm. Zu'l-Himar' ı devirmek isteyenlerin hepsinde oldu ğu gibi. 341'de de "Melek bana haber verdi" şeklinde bir riayet vard ır. 448'de Azad'm Müslüman olduğu açıklanmıştır. San'a meydanında nefret uyand ıran müthiş bir sahne haz ırladı : Şehir halkını meydana topladı . sen ise tilkilik ediyorsun" demesi üzerine.. 43 .. III. meydanda kumun üzerine bir çizgi çizip bu hayvanlar ı çizginin boyunca hep bir hizaya dizdi. S. a. tür. Firûz âsi ve azgınlardandır. O. ter. 49) Esved'in ağzından nakledilirken "melek" şeklinde olup diğer bazı Islami rivâyetler bunu " şeytan" şeklinde nakletmişlerdir.. Bir gün. Gene başını yere koyup dinledikten sonra. Topluluğun ortasında durdu. bundan sonra hayvanları bıraktı . bu sırada nefsini korumak gerekece ğini .. Hazır bulunanlar bu müthi ş manzara kar şısında. I.. Taberi. O. Kays bin Mak ş uh âsidir. Böylce bir müddet durduktan sonra. onun başını kes" diyor. Esved'in şüpheleri korku halini alma ğa başlamıştı . Esved bundan sonra yüz kadar deve ve inek getirtti.

onun başımn bulunduğu tarafı Firûz'a iş aret etti. onlar da muhafız kuvvetler olarak vazife görmekte idiler. gözlerini açm ış Firûz'a bakıyor. onu ve sonra yan ında bulunan adamlar ını hançerliyecekti. Firûz'u tekrar saraya ça ğırtarak. diyerek F ir z 'un onu öldürmsini teklif etti ve buna karar verildi Firûz k ılicım arkadaş larının yanına bırakarak (ihtimal unutmu ş olacak). S. 81 Firûz'a dayanan Seyf'in rivâyetinde. e. 222'de böyle söylüyorsa da Taberi. Bunun için Esved'in dü şmanları. Fakat bu sözleri i şittiğini hissettirmeden. emri yerine getirdi ğini haber verip çekildi. Esved her halde bu gece iyice sarho ştu. Azad'a söyledi " C. S. Onu yata ğan içinde ba şı ayağı ne tarafta oldu ğu belirsiz bir şekilde yatmış ve horluyor buldu. Çünkü o.. San'a halk ına biraz evvel öldürdü ğü hayvanların etlerini bölmesini emretti. Esved uyanabilir. bir yandan da " şeytamyla konuştuğu Kususi dille" birşeyler söylüyordu. 44 . O da Firûz'u Esved'e şikayete gitti. Firûz. ihtiyarh ğım ileri sürerek 82 reddetti. niyetini yüzünden anlam ış olmalı ki. Himy e r ve H amd an'lara haber gönderildiğinden. sarayın arka tarafında bir duvar' ın iç kısmından beraberce bir delik aç ıp sonra perdesini indirdiler.. aha evvel davranarak. Firûz onun emrini yerine getirdi. Şayed Esved kendisini öldürmek isterse. Firûz etlerin da ğıtılmasında gereken ihtimamı gösterdikten sonra. Art ık her ne bahas ına olursa olsun.. Firûz. korku ve şaşkınlık içinde kaldı . g. vakit geçirmeden suikasdi sonuçlar ıchrmak gerekiyordu. az önce Esved'in davetini kendisine tebli ğe gelen adama pay vermedi. adama vadederken buldu. Esasen. Merzubane. S. Esved'i öldürmek işini D az a v ey h. Esved onu görür görmez. Buradan odaya geçtiler ve Esved'in o gece öldürülece ğini Firöz. silahını gizlice hazırladı . III. bir eliyle . ter. K ays ise ben gürültü ederim.. Merzubâne'ye bir adam yoltay ıp tertibat almak üzere kendilerine yard ım etmesi gerekti ği haberini ulaştırdılar. yaya olarak Esved'in yan ına geldiği sırada onu. Tanrı adını anarak kendisini işkenceli bir şekilde öldüreceğini. tür. a. Esved'e yakla şıp onun yüzünü görünce. Sonra Kays bin Abd-i Yegös. Dazaveyh hep birlikte bu delikten içeriye süzüldüler. II. A.e ğe koyuldular. 62'de "şiddet ve hiddet gösterdi ği sırada elinin titredi ğini ileri süren şahsın Kays olduğunu" rivâyet ediyor. Esved'in öldürülmesi: Önce suikastçiler geç vakit arkada şlarına direktifler verdikten sonra sarayın arka tarafına açılmış bulunan deliği genişletm. kendisine yaklaştırmadan.zad. Esved'in yatt ığı odaya. Fakat. Fırsatı kaçırdığı takdirde her şeyin mahvolaca ğım bilen Firûz. bir kandil ışığını takip ederek vard ı. Esved'Ie kar şılaşanın Firûz olduğu ve Esved'in Firûz'u döverek dışarıya çıkardığı yazıhdır.düşünerek. 82 Mirhond.

Muhammed'in Tanrı elçisi olduğuna tanıklık ederim. S. Dazaveyh. alınan rehineler geri verildi. 74. Filaz onun ba şını gövdesinden ayırırken Esved öyle şiddetli bir "bö ğürtü" çıkardı ki. Böylece San'a'y ı terketme ğe mecbur kalan Esved taraftarlar ı. boynunu k ırdı . Bu arada. 173. Ezd kabilesine mensup Veber bin Yuhannes'i de alarak şehrin en yüksek kalesine ç ıktılar. Esved'in ne ş ekilde cezaland ıracağım merakla beklerlerken. g. kaçarlarken de önlerine gelen yerli.. 85 Wellhausen.. tekrar onun odas ına döndü.. yahut Ebnâ'dan olan kimselerin bilhassa bunların çocuklarını rehine olarak beraberlerinde götürdüler. Taberi. III. Sabaha kar şı saraydan ç ıkıp arkada şlarının yanına geldiler. arap. kapıyı vurarak bu sesin nerden geldi ğini sordular. ter. Taberi. tür. e. S. III.. bu cüretkar Müslüman'ı ". S.onun sakalı''ı tutup. Filaz arkadaşlarının yanına ko şup kılıcım aldı (Cüşeyş 'in rivâyetine göre hep birlikte. g. Hayret ve korku içinde kalan Esved taraftarlar ı kaçıştılar. Öyle anla şılıyor ki.. III.Tabakat. Bu teklif kabul edildi. I. tür. halbuki Caetani bu hususta kayanklar ın verdikleri bilgiye itimat göstererek onun Müslüman oldu ğunu kabul etmektedir. küçük büyük yediyüz ki şinin eksik oldu ğunu' farkedip oların serbest bırakılmasını Müslümanlardan istediler. 84 Belazuri. a. Firâz ve Arap Kays o geceyi sarayda Merzubane'nin yanında. Kays ve ötekilerin Firaz'a yard ım ettikleri hussunda birle şmektedirler. e. Caetani. 45 . Belli kayanklar ımız. ter. 217. 55. S. Mesela İbni Sa'd (Kitab üt . Esved'in henüz ölmediğini söyledi. tür. Tanrı uludur. Esved Tanr ı'nın düşınanıdır"" Ezanı işiten halk kalenin önünde toplanm ış Veb e r'i. ne yapacaklar ını. Buna kar şılık Fil-az ve Kays'in vaktinde ald ıkları tedbirler sayesinde. 383) Kays bin Hubeyre Mak şuh'un peygamberlik iddias ında bulunan Esved 83 Ebu'l-Fida. onlar ın arkalrından adamlar yeti şip yetmiş kadar süvariyi esir almaya muvaffak oldular. 117. bir Tanrıdan başka Tanrı yoktur.. S. San'a ile Necran şehirleri ars ında dolaşıp durdular. Ancak hepsinin birlikte onun odasına girmi ş olmaları ihtimali daha kuvvetlidir.. S. öldüğünü sanarak arkada şlarına haber verme ğe koş arken kzad onun ete ğini çekip. etrafa nas ıl haber salacaklarım konuşmakla geçirdiler. Veber oradan ş öyle bir ezan okudu: "Tanrı uludur. IX. kzad onlara "Peygambere vahiy geliyor" diye seslendi " Böylece muhafızları kapıdan uzaklaştırmağa muvaffak oldu. Kays ve di ğerleri onun gö ğsüne oturdular. Veber'in yanında bulunanlar Esved'in öldürülmü ş olduğunu ilan edip teyid makamında onun ba şını halka fırlattılar. baz ı kayankların ifadeleri bu iddaya uymamaktadır. V. 164. ter. Firâz'un rivâyetine göre de Firilz yaln ız olarak). Taberi'nin dayand ığı ravilerin hepsi Esved'in Firaz taraf ından öldürüldü ğünü kaydediyorlarsa da. a. Veber bin Yuhannes'in Müslüman olmad ığım iddia ediyor. Kar şılık olarak. odanın dış arısında bulunan muhafızlar koşuştular. S.

Bir yandan da bütün olup bitenleri mektupla Peygamber'e bildirdiler. El . II.. 389). Ebu'l-Fida (Tarih I. Mirond' (Ravzat üs . 60.. a. II. S. aralarından birini başkan seçmek hususunda anlaş amadılar. g.).. 448. Zehebi (Tarih ül . 222) da ise bu rol Kays ile Firûz arasında bölünmüştür. g. e. Nihayet Medine'den yeni bir emir gelinceye kadar Sehabe'den olan Mu' az bin C e b e l'i seçtiler". Esasen Hazret . a. - Yukarıda açıklandığı gibi. g. Bundan ba şka...Buldan. a. 165. sonra geri dönüp arkada şları ile birlikte tekrar Azad' ın yanına döndüklerini.Ansi'yi öldürdü ğünü yazmaktadır.. Fakat... e. 52. İ ber. Müslüman memurlar gene eski yerlerine dönme ğe başladılar. S. Taberi (Tür. ter. İbni Haldiin (Kitab ü]. En ..İslam. I. Yemen bölgesi Esved gibi bir müstebitten kurtulduktan sonra.i Muhammed'in bu yoldaki "Esved öldürüldü. VI.. 60). 208. onu sâlih bir insan olan Firûz üd Deylemi öldürmüştür" sözlerine dayanarak Esved'in katilinin Firûz oldu ğu yolundaki kanaatlerini aç ıkça belirtmi şlerdir.. S.ül . Halifesi Ebu B ekr'in eline varabilmi şti Zira baz ı tarihler. Firûz'un Esved'i katletti ği hususundaki haberler daha a ğır basmaktad ır. S. Her ne kadar Caetani bu hususta Mirhond'u mehaz göstermi ş ise de elimizde bulunan (Leknou 1914) bask ısııda böyle bir kayda tesadüf edemedik. Hondmir. fakat mektup Hazret -i M uh amm e d'e de ğil.. onun Esved'in öldürülmesinden bir gün sonra öldü ğünü kaydetmişlerdir ".. onu sâlih bir insan olan Firûz üd-Deylemi öldürmü ştür" hadisinin kitaplarda daima tekrar edilmesi. tür. "Esved'i öldürenler aras ında Firûz üd-Deylemi dahi vard ı" demekle Firû z'u Kays ile işbirliği halinde göstermektedir. a. Peygamber'in gâipten ald ığı bu haberi kaydettikten sonra. 173) esas olarak Kays' ın Esved'i öldürdüğünü anlatmakta ve biraz a ş a ğıda bazı râvilerin onun Firûz tarafından öldürüldü ğünü zikrettiklerini pek kısa olarak kaydedip geçmektedir. 57. II. III.. 52).. . Ayrıca İbni Sâ'd gene (V. S. tür. 173) onun Peygamber'in ölümünden be ş gün önce öldürüldü ğünü ve bu haberin Ebu Bekr'in Hilafet° geçi şinin onuncu gününde Medine'ye ula ştığım yazmak86 İbni Haldün.. Esved'in boynunu kırdığım. III.İber.. 341. 131. I. Wellhausen. 34..Vatvat (S.. S. ilahi bir kaynaktan alarak. I. Skizzen. S. Burada Firûz'un silahs ız olarak Esved'in odasına girdi ğini. I. Ebu'l-Fida. Belâzûri de (Filtuh ül . Taberi. II. hadiseye en yak ın olan ça ğda bile inanc ın bu yolda olduğunu teyid eder. Ter. 57) gibi tarihçiler de Peygamber'in ölmeden önce. tür... Belazûri (Fütuh ül ..Nevevi (I. ter. onun Firûz tarafından katledildiğini pekala yazdıkları gibi.. 164. haber verdi ği "Esved öldürüldü.Sefa.. e. S. İbni Haldfm. e. a. Dikkat edilirse. o zaman Kays' ın onun başını gövdesinden ayırdığını yazmaktadır. 52). S. Halbuki Buhari (Sahih-i Buhari. 87 El-Vatvat. 164). g. tekmile. S. I. 131) gibi kaynak kitaplar. ter. III.. S. S.. 46 ..Büldân.

Böylece Esved'in H. Kays ise herkesten ziyade korkmu ş göründü. Bu suretle Esved'in hükümdarh ğı bazılarına göre üç ay sürmü ş tür. Ebna'nın bir kısmını da zorla İran'a yolladı . tür. Onları kendi hallerine b ırakırsanız daima saltanat süreceklerdir. Ba şı Peygambere getirildi" demekte ise de yukar ıda not 87'de adlar ı geçen eselerin hiçbiri böyle bir iddiaya yer vermemi şlerdir. Esasen serseri bir hayat süren Esved'in süvarileri. Cahiliye devri adet ve inançlar ım bırakmış ve islâmiyt'i henüz pek sathi bir şekilde kabul etmiş olan Yemen'li bir kısım halkın yeniden irtidadına vesile olmuştur. Ben onlar ın başkanlarını öldürerek geri kalanlarım memleketten sürüp ç ıkaraca ğım" diye tahrik etti". Ama Ebnalara da yakla şmadılar. Cü ş ey ş hemen hemen birlikte San'a'da i ş görmekte ve Yemen'i idare etmekte idiler. rakiplerini böylece uzaklaştırınca San'a'da idareyi eline ald ı . Firaz. Halife Ebu B ekr. onun Kehf-i Hubban'da isyâna ba şlamasından ölümüne kadr geçen zaman ın ancak dört ay olduğu yolundadır. 216. 11.Muradi. Kays bin Mak ş uh ül . Firitz'u Yemen'e vali tâyin etmişti. Kays. Denebilir ki. "Ebnalar sizin memleketinizde yabancı ve göçmen bir kavimdirler. Fakat baz ı Arap kabileleri. göç etme ğe mecbur bırakılan bu aileleri kendi topraklar ından geçtikleri sıra88 En-Nevevi bu tarihle beraber ba şka bir rivâyeti de nakletmekte ve "O.tadır.. 89 Taberi. Seyf yoluyla bize kadar gelen Firâz'un rivâyeti. Fakat Himyerli u'l-K il â ile arkada şları onun bu fikrini kabul etmediler. Daha önce Dazaveyh. güya San'a'y ı tehdide ba şladılar. Ş ehir halkı telâş a düştü. y ılın Rebi'ül-evvel ay ının sonunda katledildi ği meydana çıkmış oluyor " D. Kays gayesine eri şmek için. Arap K ay s'ı kı skandırdı ve bundan dolayı E z v a'yı (Himyeri hükümdarlarının adı ve Zu'nun ço ğuludur). III. Firaz ve Dazaveyh ile isti ş arede bulundu. şurada burada dola ş an Esved'in süvarileri ile temasa geçti ve onlarda kendisine bir dayanak buldu. S. onlarla dostmu ş gibi hareket etti. Firaz yolda iken iki kadın arasında geçen konu şmadan bunu ö ğrenip kendisi için de aynı akibetin haz ırlanmış olduğunu anlıyarak karde şi Gu ş na ile H avlanlara s ığındı . onlardan üstün bir mevkie geçirili şi. Firâz'un Halife tarafından . Yemen'de ikinci Ridde'nin önderli ğini yapmıştır. Çünkü Hazret-i Muhammed'in ölüm haberi. Yemen'de ikinci Ridde: Esved'in öldürülmesi ile Yemen'de islâmiyet yeniden zafer kazanm ış oldu. gösterdi ği bu boş gayretten sonra. Fakat çok kısa bir zaman için. arzular ı hilafına. Hazret-i Peygamber zamamnda öldürüldü. 47 . ter. Hattâ ertesi gün için onları yeme ğe davet etti ve ilk gelen Dazaveyh'i öldürdü.

cinayeti i şlemiş olduğuna dair elde müspet bir delil bulunmad ığından ve Kays'ın Peygamber'in minberi önünde. I. . Demek ki. di ğeri siyasi olmak üzere iki tarafl ıdır. E. ter. Muhacir San'a'ya gelince memleketi çapulculardan ve Esved'in arta kalan süvarilerinden temizledi. Biraz sonra Kays bin Mak şuh da Müslümanlara esir dü ştü ve her ikisi zincirle ba ğlanarak Medine'ye Halife'nin yan ına götürüldü. Bu kabileler.. o öldürülürken ç ıkardığı müthiş sesi duyan nöbetçilere İzad. Bilhassa Tâhir bin Ebi Hâk'nin idaresindeki kuvvetlerle Firüz'a yard ım ettiler.. Muhâcir Yemen'de te ş ekkül eden kuvvetlerle birleş erek kendi kuvvetini artt ırdı . tür. "Peygambere vahiy geliyor" diyince. Kays daha önce Esved'in süvarilerinin dola ştığı San'a ile Necran aras ındaki bölgeye kaçmak suretiyle kurtuldu. Netice: Ana kaynaklara dayanarak buraya kadar inceledi ğimiz Esved'in hayatı. hiçbir vicadan azab ı duymadan idam karar ı verdiyse de.. 226. elçiler ve mektuplarla Tihâme ahalisine. 92 Onun peygamberli ğine yakınIrmın inanmış olması muhtemeldir. 48 . Sükünet ve düzeni yeniden kurdu. nöbetçiler buna kamp uzakla şırlar. Esved'in vahiy ald ığına onun yakınında olanlar inanm ışlardı . Ma'dikerib de affa nâil olup her ikisi ailelerinin yan ına dönme müsaadesini alabildiler. 90 TaberI. 91 Belâzfıri. Kays'a aleyhtar olanlar ı toplayıp San'a yakınında Kays ile sava ştı ve onu yendi. bu i şi Firüz'un teklifine uyarak yapmışlar ve onun Kays'la sava ş a başlama imkanını sağlamışlardı . geçici bir zaman için de olsa gösterdi ği ipnotizmacılık mârifetleriyle etrafındaki bazı insanları kendi peygamberli ğine inandırmış olmasına ra ğmen 92 onun bu tarafı çok hareketli geçmi ş bulunan siyasi hayatına nispetle pek sönük kalm ıştır. elli kere Dazaveyh'i öldürmediğ ini yeminle teyid etmesi üzerine" Ebu Bekir onu affetti. 174.. S. arkasından da M uh cir bin Üm e yy e'nin komutas ında bir orduyu Yemen'e yollad ı . ter. Bu sırada memleketine dönmü ş bulunan Kays bin Mak ş uh ile Amr bin illa'dikerib iyi geçinemiyorlardı . III. Firüz. Esved'in öldürülmesi hususunda. Gene görülüyor ki.da himayelerine ald ılar ve Kays tarafından görevlendirilmi ş olan muhafızları öldürdüler. Tahir bin Ebi Hale komutas ında . Firüz'a yardım etmelerini bildirdi. Kays'dan ayr ıhp Müslüman olmadan9° ve aman bile elde etmeden Müslüman karargahına gelip teslim oldu. Bu sırada Ebu Bekr. görüldü ğü gibi. Muhacir'in kuvvetlerinin çoklu ğu da Amr' ı korkuttu ğundan. biri dini. Medine'de bulunan iki esirden bilhassa Dâzaveyh'in katili Kays için Ebu Bekir. tür. S.

halka zulmetme ğe ve fazlaca sarho ş olmağa başlamıştır. hiç olmazsa bunun kalıntılarımn daha sonraki devirlerde ya şıyan râvilere bir nebze olsun malzeme te şkil etmesi gerekirdi. Daha önce belirtildi ği üzere bu durum onun hayatına malolmuştur. bunlar kaynaklara nazaran daha çok kendi ş ahsi kuvvetini tanıtmak maksadiyle söylenmiş sözler olup ilahi bir tak ım emirlere benzemekten tamamiyle uzakt ırlar. onlara hakim olmuş ve Ebnalarm idarelerini de kendilerinden olan Dâzaveyh ve Firâz'a vermek suretiyle. Esved bir milli isyamn önderli ğini üzerine almıştır. sakinleri bakımından da heterogen bir bölge idi. sadece sezi ş kuvveti fazla olan kurnaz. her ne kadar yakın taraftarlarından bir kısmını kendi peygamberli ğine inandırmağa muvaffak olmuşsa da. Bununla beraber Esved'in Mnsevi. Peygamber'in hastal ığı haberinden. O. Hristiyan ve İ slam monoteizminin tan ınmış ve yerle şmiş bulunduğu Yemen'de bir putun ad ına değil. E ğer o. arkada şlarını küçümseme ğe. Yemen din bak ımından olduğu gibi. Bir yandan da gün geçtikçe. fakat önderli ğini üzerine almış olduğu milli hareket Arap Kays'la gene de devam etmi ştir. Yemen'de uzun y ıllardan beri hâkim bir zümre halinde ya şıyan İranhlar'ın çocukları olan Ebnâlar artık Yemen Arapları'mn tahammül edemedikleri ve memleketlerinden uzaklaştırmak istedikleri bir s ınıf haline gelmiş idi. her ne kadar Rahman' ın adına konuşmakta oldu ğunu ve bir melek vas ıtasıyle vahiy aldığını sık sık söylemişse de. Esved hakiki hüviyetiyle . cesur ve iktidar ihtiras ı ile dolu. ölümünden sonra dini eserinin devam etmesi. eski dinlerini b ırakıp islamiyet'i kabul ederek Medine hüldimetine ba ğlanan halkı. O. Esasen. Yâni Esved'in in bir çok taraftar bulmas ının sebebi. Kureyş ' in hâkimiyetine tâbi kalmamak ve Yemenliler'i din bak ımından da kendisine bağlamak için peygamberlik iddias ında bulunmuştur. İşte Esved Ebna'nın Yemen'deki nüfuzunu tamamiyle k ırmış . fakat bundan dolay ı o kadar çok gurura kapılmıştır ki. onun peygamberli ği de derhal unutulmuş . ve Yemen'deki bazı kabileler arasındaki vergi meselelerinden do ğan Ridde'den istifade etmesini bilmi ş ve gizliden gizliye hazırlanmaya başlamıştı . inahir bir siyaset adam ı idi. öteden beri ticaretlerine vergi almak suretiyle engel te şkil eden.Esved yeni bir din kuramamış . 49 . Bu durum da Esved'in çabuk muaffakiyet elde etmesine yard ım etmiştir. Esved'in ölümü ile birlikte . hakiki bir peygamber olarak tan ınsaydı . Yukarıdanberi anlat ılanlar da gösteriyor ki. yeni ve kutsal bir kitap da b ırakamamıştır. görünmiyen yüksek bir Tanrının adına ortaya çıktığım iddia etmi ş olduğu muhakkaktır. onları kendine ba ğlamıştı . halkın ona sırf dini bir inançla ba ğlı bulunmasından ileri gelmiyordu. Esved savaş çı bir peygamber s ıfatiyle ortaya at ılmış ve kısa zamanda büyük topraklar ı eline geçirmiş .

yılında kabilesinden bir heyetle birlikte Medine'ye gelip islâmiyet'i kabul etmi ş bir mümin.Esir. 360. 93 İbn ill-Esir. Tuleyha'mn birinci defa islamiyeti kabulü: Tuleyha'mn hayat ım tarihen mallim en eski günlerinden alarak inceleyecek olursak. İbn ül . onu Hicretin 5. Tecrid. şöyle ki 94 Tuleyha bin Hüveylid bin Nevfel bin Nadlet ii! . daha sonra da Hâli d bin V eli d'in ordularını ciddi şekilde uğraştırmış olduğundan tarihte oldukça önemli bir yer kazanm ıştır. bir aral ık Medine'yi tehdit edecek derecede cesaret göstermi ş . Leyden 1867.Fakasi.Esedi ül . Necid'de oturan Es e d kabilesinin ileri gelenlerindendir. 9. Kahire 1288. 10. yılında mürtedlerin ba şına geçmiş . peygamberlik iddiasında bir komutan. 65.2. y ılında putperest Kurey şlilerle birlikte Medine'yi kuş atmış bir düşman. Müslümanlar ona k ızdıkları için " Tul e yh a" yâni "Talhacık" adını verdiler.Kâmil fi't-tarih. İbn iil .Fakasi.. Üsd id-Gâbe. Zehebi bu soy kütü ğünü daha kısa gösterir. ş ahsiyet itibariyle di ğer sahte peygamberler kadar kuvvetli olmamakla beraber. S. Hicretin. Tuleyha'nm soyu: Asıl adı "Talha" olan Tuleyha. TULEYHA BIN HUVEYL İD Sahte peygamberlerden ikincisi olarak inceleyece ğimiz Tuleyha.Hâris bin Dudan bin Esed bin Hüzeyme bin Müdrike bin İlyas bin Mudar ül .Esir'e göre onun soyu ş öyledir93 : Tuleyha bin Hüveylid bin Nevfel bin Nadle bin ül-E şter bin Hecvan bin Fak'as bin Tureyf bin Amr bin Müseyl bin ül . I. 94 Zehebi. 50 . S.Esedi ül . Buzaha sava şından bir müddet sonra ise Kadisiye ve Nihâvent sava şlarında Islam ordusunun zafer plânlar ım hazırlayan kıymetli bir Müslüman askeri olarak görmek mümkündür. 299. III. A. S. e] . : B.

. IV. yani Hicretin 9. bunun sonucu olan Ridde. Ebu Bekr'in kendisine verdiği mektuptan da anla şıldığı gibi. en küçük teferruat ı bile didik didik eden C a et ani . içinde Tuleyha'mn da bulundu ğu.Tabakat. Böyle bir iddia tamamiyle yanl ış bir görüşün ifadesidir. İrtidadla mücadelenin daha sonraki olaylarında da görülece ği üzere Hâlid. sıra kendi fikrini yazma ğa geldiğinde. yalnız Tuleyha'mn islamiyet'i kabul etti ğini ve bunun 95 İbni Sa'd. Tuleyha ve taraftarlar ı hiçbir vakit Müslüman olmam ış lard ı ki. y ı lda kabilesi ile birlikte islamiyeti kabul etti ğ ini apaç ı k anlatt ığı halde. Bundan dört y ıl sonra. 299. 96 İbn ül . Yoksa Tuleyha putperest kalmakta devam etti ği için değil. I. Encylop&lie de l'Islâm. 298. Kitab üt . belki de Caetani'nin tesiri ile. islamiyet'in mürtedleri say ı ls ı nlar".Gâbe. S. Ebu Süfyan ve Fezareli'lerin ba şbuğu Uyeyne ile birlikte yeniden islamlar'a kar şı harekete geçmi ş görüyoruz22. İbn ül . I. 51.. IV. 51 .En k ı sa ş ekilde yukar ı ya ald ığı m ı z Tuleyha'n ı n maceral ı hayat ı n ı n tarihi de bize gösteriyor ki. III. Tuleyha'mn etrafına adam toplamas ına fırsat vermişti. kabul etmeyenlerle de sava şmıştır. de de l'islam. Hendek sava şı sırasında Esed kabilesinin başında Tuleyha bin Huveylid'i. daha ziyade islam' ı terketmi ş olanları dine davet ve dinde kalanlara da bir tak ım vaızlarda bulunmak üzere Ebu Bekr tarafından gönderilmiştir. o. Zehebi.. Zira Hâlid sadece eskiden beri putperest kalm ış Arapları doğru yola davet ile görevlendirilmemi ş . II. a. 65.Esir'in Vakıdi'den aldığı bu rivayet Tuleyha'n ı n 9.. Tuleyha'yı da bu düşünce ile ve aynı emri yerine getirmi ş olmak amacı ile dine davet etmi ştir.Esir.. biz arkada kalan kabilemizi burada temsil ediyoruz"" dedi. Peygamber'in ölüm haberi. 874. 97 Caetani. o bütün iddialar ı na ra ğ men hakiki bir peygamber de ğ ildi'. VIII.bu önemli noktay ı atlayıvermiştir. baz ı kabile ileri gelenlerinin menfaat ümitleri. Hâlid' in savaştan önce Tuleyha'y ı İslâmiyet'e davet edi şini. onun daha evvel Müslüman olmadığımn bir delili sayıp bu iddiasım kuvvetlendirme ğe çalışmaktadır. Caetani. Bu i ş için sen. e. S. Tecrid. Vacca. S. Bundan bir y ıl sonra. Bir iki kehanet sözü. g.. Tuleyha'nın adı tarihte ilk önce Gatafan seferinde islamlar taraf ından yenilgeye u ğratılmış bir Esedi olarak geçer. 874). bize haber yollamadın. Ona göre. sadece bir kahindi. her yerde önce dinden dönenleri dine davet emi ş . Üsd ül . y ılında. Bu noktaya kadar hadiseleri oldu ğu gibi açıklıyan Vacca (Enc. Esed kabilesinden bir heyet Peygamber'i ziyaret edip ona "Ey Tanrı'nın elçisi! Biz sana Tanrı'nın birliğine ve senin Tanr ı elçisi olduğuna tanıklık etmek üzere geldik.

Medine'ye gelen Esed'li heyetlerin sözlerinin Yemâme'den gelen H anif e heyetinin sözleri ile hiçbir benzerli ği yoktur. onlara baskın yap". II. Halbuki. küçük haberler bize Esed kabilesinin Tuleyha'ya uyarak ... Tabakat. hem de mensup oldu ğu kabile üyeleri ile birlikte kabul etti ğini biz İbni Sa>d'da da görmekteyiz 99 . arkas ından bütün bunlar ın (ileride görülece ği üzere) Müs eylim e'nin Medine'yi ziyaretine bir nazire olarak uydurulmu ş a benzediğini ilâve etmektedir. 99 İbni Sâ. e ğer do ğru kimseler iseniz. sizi inanma yoluna ileten Allah'a kar şı minnettar oluyorsunuz. geri dönünce irtidad etti" diyor. 222'de "Tulyeha. 18. Tuleyha'nm ayaklanmas ı ve peygamberlik iddia etmesi: Hazret-i Muhammed vedâ hacc ından döndükten sonra uzun süren bir hastalığa yakalanmıştı . 35. S. Allah ı n Resülü Muhammed."J :js "" (=Onlar: Müslüman olduk diye seni minnet alt ında b ırakmak istiyorlar. sancak verdi ve Muhacirün ile Ensar'dan yüz elli kişiyi de emrine verip ona. İbni Sa'd'a göre Tuleyha karde şi Seleme ile birlikte Peygamber'in sava ş larına katılmak üzere hareket etti.d. I. "Beni Esed'in toprağına varıncaya kadar yürü.." Tuleyha'nın islâmiyet'i kabul etti ğini. II. de ki: Müslüman olduk diye siz beni minnet alt ına sokamazsınız. Gene ibn ül . En inanılır kaynakların aslâ islâmi bir gayretke şlik gütmeden verdi ği bu küçük. Biraz sonra Tuleyha'n ın peygamberlik iddialarmda bulundu ğunu anlatırken Müs â bin Ve s i m e'nin bize verdi ği ip uçları bu vâdideki tenkidlerimizde ne kadr hakl ı olduğumuzu bir kere daha ortaya koyacaktır.. C. Mirhond. Peygamber zamanında Müslüman olmuş ve onun sohbetinde bulunmu ştu. bu suretle Tuleyha'n ın Medine'ye gelip islâmiyet'i kabul etti ği inkâr edilemez bir vesika ile teyid edilmi ş oluyor: ıj u. e. S. Bunun üzerine Seleme üç çoban ı ve deve sürülerini ganimet olarak al ıp Medine'ye dönmü ştü. Bunlara Hazret-i Muhammed'in davranışı başka . 52 . Hanife'lilere söyledi ği sözler gene bamba şkadır..Vacca'n ın iddiası hilüfmaislâmiyet'i kabul etmiş olduklarını açıkça gösterir. XLIX.da siyasi bir inkiyadı gösterdi ğini söylemekte. Hastalığı haberinin sür'atle etrafa yay ıl98 Kur'an. Peygambere a ş ağıdaki âyetin inmiş olduğunu kaydediyor ki. Seleme'yi ça ğırıp ona. Belki siz. g. Hazret-i Muhammed'e gelip kendiliklerindenMüslüman olduklarım söylemeleri üzerine.Esir bu heyetin. dedi. a.

Halk ın aş ağı tabakası ona uydu. "Ben Huveylid'in oğluyum" diye cevap verdi. "Bir de melek mi buldu?" deyince. E s ed'Ierin. e. daha önceleri H a zr et -i Muhammed'e tâbi olmad ıklarını Medine'ye kar şı hiçbir anlaşmayı ihlâl etmemi ş olarak Tuleyha ile birle şmiş bulunduklarım ilâve etmekle. en güvendiği kaynakların verdikleri bilgilere aykırı olarak.ması .. Tuleyha'mn peygamberlik iddialarını müsamaha ile karşılıyor. III.. S. Tuleyha ye ğeni Habb âl'i bir anla şmaya varmak için Hazret-i Muhammed'e gönderdi. Bilâkis Hazret-i Muhammed. Peygamber ona. S emir a denilen yere gelip ordugâh kurdu. Caetani hemen bu öszlerin arkas ından. kâhinli ğinin de yard ımıyla. onun Hazret-i Muhammed ile buluştuğunu söyledikten sonra. Metin. Peygamber o zaman ona. Büyük bir de ğer taşıdığı açık olan V es İ me 'nin Kitab ür . a. "Tuleyha peygamberlik iddias ında bulunduktan sonra. Az zamanda Tuleyha'nın taraftarlar ı ço ğaldı . Tuleyha. Habb âl. 189) kaydetti ği bu haberi Caetani kendine göre özetlendirmekte ve akla gelmiyecek bir mant ıkla ş öylece münaka ş a etmektedir: ". Tuleyha'n ın kendisine vahiy getirdi ğini iddia ettiği Zu'n-Nun adındaki melek hakk ında da Müslümanlara açıklamada bulunuyor "°". bazı kabilelerin dinden dönmelerine sebp oldu. 40). TaberPnin (Arap. "Bir de melek mi buldu?" sözleriyle önce istihza etmiş sonra da Tuleyha'n ın temsilcisi ve ye ğeni olan HabbâPe beddua etmiştir. Tuleyha'ya tâbi olanlar ın.. 298.Ridde'sini İbni Hacer'den çıkararak yayınlayan Höhnerbach' ın neden kendi yayınladığı bu kitaptaki kay ıtlara bu derece lâkaydi göstermi ş olduğunu anlıyamadığımı zı söylemek mecburiyetindeyiz. Tuleyha'n ın peygamberli ğinden. Hazret-i Muhammed ile Habbâl'ın konuş masında müsamahaya delâlet eden bir husus göremiyoruz. Meselâ: Zübyân bin Rebia el-Esedi adındaki ş ahıstan bahseden Vesime (S. Bu hususta Alman orientalisti Dr. 53 .. VIII. Bundan şu sonuçları çıkarım: Muhammed. 100 Caetani. Bundan istifade etmesini bilen Tuleyha bin Hüveylid. g. buna hiddet etmedikten ba şka. Biz yukarıya aldığımızj. En eski İ slâm kaynaklarından olan Vesime'nin Kitab ür .Ridde'si bize aş ağıdaki ip uçlarını vermekle Tuleyha ve taraftarlar ının daha önce Müslüman olduklar ını şüphe götürmez bir ş ekilde anlatmaktad ır. ondan ayrılıp. Musevilerden birçoklar ı ona yardım ettiler. ona "Zu'n-Nun" adında bir mele ğin vahiy getirdi ğinden bahsetti. Höhnerbach' ın fikri de Wellhausen ve Caetani'nin tamamiyle tesiri alt ındadır. Gatafan'lar ın Fezâre ' lilerin İslâmiyet'i kabul etmemi ş olduklarını bir kere daha tekrar ediyor. "Allah seni kahretsin ve şehadet rütbesinden mahrum kılsın" dedi.. O. Habbâl iftiharla. peygamber oldu ğunu iddiaya koyuldu.

ş eklen islamiyeti kabul etmiş olduklarını n° ve Medine hükametine ba ğlı bulunduklarını pek güzel ispat etmekte iken.. El Hâris Malik üt . I. Paris 1912.E zve r'i Esed'lerin ülkesindeki valilerine 101 Cle'ment Huart.. 54 . apaçık tarihi hakikatleri reddettiklerini anlamak zordur. Zimman bin Ammar el. Höhnerbach.ona şöyle demi ştir . (Harim Cahiliyye devrinde yarg ıç idi). kalben olmasa bile. Yezid bin Huzeyfe E şraftan Zufar. Gene Vesime'nin bize bildirdi ğine göre: Hubeyş hükemâdan Galip bin Bi şr ül-Esedi.. sonra Yemame'ye Bitmiştir". I.Fezeiri de İslama sadık kalm ış ve Uyeyne bin Hısn'a da İslamda sadık kalmas ını tavsiye etmi ştir. Daha birçok ilâvelerle zenginle ştirilmesi mümkün olan yukar ıdaki misaller bize Tuleyha ba şta olmak üzere Es e d. fakat sonra pişman olup Yemame'ye Bitmi ştir. Ceatani ve Höhnerbach gibi de ğerli Orientalistlerin. 179'da Fezürelilerin Müslüman olduklarını.Tai: Peygamberle bir arada bulunmuştur. Ahaliye irtidadın kötü sonuçlarını anlatmış ve onları İslam'a davet etmi ştir. 177) da bize bu yolda misaller vermektedir: "Et-Tufeyl irtidad konusunda Tuleyha i şine karışmış ve Necid'i tekrar İslâmlığa iade işinde büyük hizmeti olmu ş. g. kâh isabet ettirir. Histoire des Arabes. fakat içten bir inan ış a sahip olmadıkları için çok geçmeden irtidad ettiklerini kabul etmektedir. nas ıl bir düşünüşün tesiri altında. S. Habb al memleketine döndükten sonra A 11 a h' ın r es Mü Muhammed derhal D ı r ar bin ül . Gat af an. 88) ve Halid'in bunların üzerine yürümesini — gene Caetani'nin tesiriyle — ülkeler fethetmek arzusundan do ğan bir hareket. Malik bin Nüv eyr e gibi temsilcileri de iddias ına misal olarak gösteriyor (Höhnerbach. S. Tuleyha ile birlikte irtidad edip Müslümanlarla mücadele edenlerdendir. Fezare ve Tay kabilelerinin. IV. Harim bin Kutbe bin Sinan el. İbni Sa'd (Tabakat. kâh isabet ettirmezsin. S. e. İ slam tarihçilerinin Hazret-i Muhammed'in ş ahsiyetini idealle ştirmek maksadiyle dü şman kabilelerin elçilerini bile ihtida etmiş gösterdiklerini iddia ediyor ve bu arada önce hakikaten Müslüman iken irtidad eden Müccaa. Ridde s ırasında sadık kalıp zekât ı Ebu Bekir'e vermi ştir. Uyeyne bunu dinlememi ş ve bunun üzerine Harim de onun hakk ında bir şiir yazm ıştır. Tuleyha'dan ayrılıp islâmiyeete sabit kalanlardandır. a. b ırak bizi senden ayrılalım" demiş olduğunu bize bildirmektedir. Sen yalnız bir kâhinsin ki. bize Kur'ana benzer bir şey getirsene. kar şı tarafın mukavemetini ise ilk defa fethedilen bir memleketin direnmesi saymak gerekti ğini ilave ediyor.Fezâri. Eğer bunda muvaffak olamazsan. Höhnerbach' ın bu husustaki kanaatlerinin sars ılmazlığına ileride Müseylime ve Yemame konusunda daha da aç ık misaller verece ğiz.

müttefikimiz olan iki kabilenin peygamberine tabi olmay ı Kurey şli Peygambere tabi olmağa tercih ederim. 55 . S. Şimdi ise Cahiliyye devrinde Eesed'lerle aram ızda mevcut olan anlaşmay ı yenileyece ğim ve Tuleyha'ya yard ım edeceğim. II. Hazret-i Muhammed'in öldüğü haberi geldi. Gavs'ların başkanı da aynı şekilde Tuleyha'ya yard ım vâdetti. tür. fakat ikinci bölümünün yani "Hazret-i Muhammed Drar bin ül-Ezver'i Esed'lere yollad ı tedbir aldırttı" sözlerinin hususi bir maksatla sonradan uydrulmuş oldu ğu ileriye sürülüyor.. Müslümanlar Vâridat denilen yerde.. a. Karşılaştıkları zaman keskin kılıcı ile Tuleyha'ya vurdu fakat kılıç Tuleyha'ya i şlemedi. Tuleyha ise sağdır ve kavmi ona uymu ştur""4 dedi. İbn Haldün.göndererek dininden dönen herkese kar şı harekete geçmelerini ve tedbir almalarını emretmişti 102. Uyeyne bin H ı sn ise Gatafan'lar ın başına geçip "Ben Esed'lerle aramızdaki eski anla şma bozulduktan sonra Gatafan yurdunun sinı rlarım tanım ıyorum. Sonra kabilesi ile birlikte Tuleyha'n ın yanı başında yer aldı. Nihayet D ı r ar onu sa ğ olarak ele geçirmek istedi ğinden üzerine yürüdü. "Ona kılıç işlemedi" sözü gittikçe yay ıldı "3. III. 360. birbirleriyle ba şkalarına karşı birle şmeleri. Halbuki Seyf haberin ikinci bölümünü de teyid etmiştir.. III. 95.. Müslüman ordusuna kat ılanlar ise her an ço ğahmaktaydı .. III. 189. g. tekmile. Müslümanlar Tuleyha'n ın isyanı ile uğraşırlarken. VIII. Bu emir üzerine onlar ciddi tedbirler ald ılar ve Tuleyha'yı korkuttular. Mademki haberin birinci bölümünü Caatani itimada lay ık bulmuştur. Bu defa halk Tuleyha'n ın etrafında toplanmaya ba ş ladı . tür. Hem Muhammed ölmü ştür.'. mürtedler ise Semira'da topland ılar. Bu olay Tuleyha'n ın halk arasındaki itibarını arttırmaya yardım etti. ayrıl mülâhaza ile ikinci bölümünü de kabul etmesi kaç ınılmaz bir mecburiyet iken o. Peygamber'in ölümü de İslam dinini henüz pek yeni kabul etmi ş ve henüz hazmetmemi ş 102 Caetani. bunların. Tanrı adına yemin ederim ki. g. zekât ve sadaka vergisinden kurtulmak istekleri büyük rol oynam ıştır. Tuleyha artık kabına sığamaz oldu. Tuleyha'nın ortaya çıkışında ve kuvvetlenişinde de kabile ş eflerinin siyasi nüfuzlar ını arttırmak hevesleri. S.. e.. 97. arap." sözlerinin do ğru. ter. S 360. II.Esir. S. S. el Kamil. yani "Tuleyha Hazreti Muhammed zamanında peygamberlik iddia etti. Böylece Esed Gatafan ve Tayy kabileleri dinden dönüp Cahiliyye devrindeki anla şmalarım yenilediler Sahte peygamberlerin ortaya ç ıkış sebeplerini genel olarak aç ıkladığı= zaman gösterdi ğimiz üzere.el Kamil. 104 Taberi. a. Bu s ırada Tuleyha'nın taraftarlar ı gittikçe azaldı... S. S. 103 ibn ül . ibn ül Esir .. e. ter.. Taberi. Zı'l-Himarin Avf Cezmi ona Cedile'lerden be şyüz kişiyi istediği anda yardımcı olarak verece ği haberini yolladı . 70'deki kayıtlara ra ğmen israr etmi ştir. İber. Hazreti Muhammed'in şurada burada ç ıkan yalancı peygamberlere müsamahal ı bir gözle baktığı iddiasını savunabilmek için ve böylece Hazret-i Muhammed aleyhinde bir hükme varabilmek için Drar' ın onun tarafından Esed'ler üzerine göndrilmi ş olmasım uydurulmuş bir haber olarak vas ıflandırmakta. 280'de Seyf bin Ömer taraf ından teyid edildi ği için İbni Haldfm'a atfetti ği haberin birinci bölümünün.

174. dinden dönüp ayr ıca savaştan da kaçınmayanlar dâima iktisadi gayelerle harekete geçmi ş bulunuyorlardı. Fakat Ebu Bekr bu iste ği şiddetle reddetti " 5 ve heyetleri geri çevirdi. Muhammed de onun elçisidir diyinceye kadar. de ise bu nokta ş öyle aydınlatılmıştır: Sahabilerin yukar ıda söyledi ğimiz teklifi üzerine. Ebu Bekr ise "Namaz ile zekât arasında bir fark gören herkesle savaş acağtm. 106 El-Hindi.Suyhti. Ebu Bekir onlara: "Bir devenin yular ı nı dahi eksik verseler. Fütuh. Hiç böyle bir şey uğrunda savaşmaz olur muyum?" " 6 Belazfiri (Fütuh. u ğrunda döğüştüğü bir işi bırakmaktan nice daha hoştur. Hazreti Peygamber'in ölümünden on gün sonra Medine'ye gelip Müslümanlar' ın önemli ailelerinin evlerine misafir oldular. Bu hususta kaynaklar menşei Ö m e r'e kadar dayanan. S. zira yüreklerine iman girseydi onu da kabul ederlerdi" dediler. III. 29)'de de bu hususta şunlar yazılıdır: Ömer buna kar şılık. Esed'ler aras ındaki bütün di ğer Müslüman memurlar kaçıp Medine'ye Ebu Bekr' e geldiler. dilekleri kabul edildi ği takdirde bir barış andlaşması yapacaklarını söylediler. II. Tanrıdan başka bir Tanrı yok. kuvvetli esen rüzgar ın önünde baş eğiyorlardı .olan bu insanları bir ş aşkınlık ve bocalama devresine sürüklemi şti. 221. onlarla savaşmaya emredildim. ter. Bu teklif bir çok sahabe taraf ından da uygun görüldü. mütereddit kalan Havâzin ve Kuzadlar ın elçileri. Peygamber de haktan bahsetmiştir" dedi. Tarih ül . a 101'de vard ır. 105 Taberi. arap. Gene tekrar edelim ki. Kahire 1305. Süyuti (Tarih ül .Hülefa. her kimki bunu söylerse. namazı kılacaklarını. onlarla savaşırım" cevab ında bulundu. S. Bu durum karşısında Kuzaa'll Sinan ve D ırar bin el .Akval vel-Eral. Es . fakat zekat ı vermektenaffedilmek istediklerini. zekât vermeden namaz k ılsınlar. M ısır 1315.Hülefa. 91). Isyan eden kabilelerin delegeleri Ebu Bekr'in huzuruna çıktıkları zaman. 29. Halife Ebu Bekr'e gidip: "B ırak insanları... Az kalsın elçiler maksatlar ına ereceklerdi. mal ını ve kan ını benden korumu ş olur" dediğini hatırlattı .. göklerden yere dü şmek.. çünü zekât maldan al ınan bir haktır. Yaln ız Abbas bunlardan kimseyi misafir etmedi. S. Kenz ül-Ummal fi sünen il . III. Ebu Bekr'in bu haberleri endi ş e ile de ğil adeta memnuniyetle dinledi ğini Taberi (Ter. 98). O s ırada Ü s â m e de Suriye seferine ç ıkmıştı ve ancak kırk gün sonra geri dönecekti. Buna Ebu Bekr'in verdi ği cevap ş öyle olmuş tur: "Tanrıya and içerim ki. a ş ağıdaki rivâyeti kaydederler: Ömer ve di ğer Eshâb. Kabileler olgun ekinler gibi. Dırar'ın ağzından anlatmaktad ır. Bu sırada Gatafan ve Esed kabileleri. Ayni anlamda bu iddiayı destekliyen sözleri Belâzuri. 56 . S. Peygamberin "Ben . S. S. S. Durumu kendisine anlatt ılar.Ezver.

Çok kısa bir zaman sonra mürtedlerin hücuma geçeceklerini anlayan Ebu Bekr. Fakat bu yedek kuvvetler. Ebu Bekr ise bunu önceden tahmin edip Medine'lilerin Mescitte haz ır bulunmalarını. isyancıların Medine'den bir merhale uzakta olduklar ını haber verdi. yaptılar. hava doldurulmuş tulumları Müslümanlar' ın develerinin ayaklar ı altına yuarlayarak ürküttükleri için. K in â ne kabilesinden baz ıları da isyancılara katılmışlardı . Talha ve Abdullah bin Mesud'u gönderdi Camide topladığı halka da. Isyan edenler Kurey şlilerle Ensar ars ındaki anla şmamazlığı unutturup bunların birle şmelerine sebep olacaklar ını hiç hatırlarına getirm.Halife ile bir anla şmaya varamayan kabile üyeleri kendi yerlerine döndiikleri zaman. Medine yollarını gözetlemek üzere. Kuzeyde bulunan Kelb ve KuzCıalılar da irtidat etmi şlerdi. Biraz sonra Peygamberin şuraya buraya tâyin etti ği valilerden. Müslümanları zayıf sanarak Zu'l-Kassa'ya bulunan arkada şlarını kendi yanlarına ça ğırdılar. Bu çarp ışmada hiç bir Müslüman ölmemi ştir. Ali. Müslümanlar'ın uğradıkları felâketler dillerde dola şmaya ba şladı . Isyancılar. Bunlardan bir grubu el . S ak ille r ise islâmiyette sabit kalm ış lardı. Hava zinier mütereddit. Üseime'nin dönüşünü beklemeden bunlar ı karşılamak mecburiyetinde kald ı . Zübeyr. develer dört nala ko ş arak Medine'ye geri döndüler.emişlerdi. Tuleyha ço ğalan taraftarlar ını ikiye böldü. Bundan üç gün sonra isyanc ılar Medineye bir gece bask ın]. Bunu haber alan Ebu Bekr camide bulunan halk ın ba şında. Tuleyha'mn etrafında toplanan Tay. Bunlar acele ile Medine üzerine yürüdükleri için Ebu Bekr. Bu s ırada S ül ey m kabilesi kısmen dinden dön müş . her yerde toptan veya k ısmen irtidat ve isyan oldu ğu haberleri geldi.Abrak. Ebu Bekr onlar ı. Tuleyha'nin yedek kuvvetlerinin buludu ğu yere kadar kovalad ı . Maksadı Üsâme ordusunun geri dönece ği zamana kadar vakit kazanmaktı. Esed ve Gatafanlardan pek az ı Müslüman kalmıştı . bir grubu da Zu'l . Valilerin elçilerini yeni emirlerle geri çevirdi. Ebu Bekr. Hazret-i Muhammed'in yapt ığı gibi ihtilâlcileri elçilerle oyalad ı . mürtedler tarafından bir hücuma maruz kalmalrımn muhakkak olduğunu haber verdi.Kassa'ya gönderdi ve Habbal'i de bunlara komutan tâyin etti. 57 . ba şka elçiler de gönderdi. Ebu bekr'in ilk sava şı Abs ile Zubyiin kabilelerine kar şı oldu. kabiledaşlarına Müslümanların sayısının az olduğunu söyleyerek onları Medine üzerine akın etme ğe heveslendirdiler. baskım yapanlara kar şı çıktı ve onları kaçmıya mecbur etti.

Medine'nin biraz do ğusundadır. Zubyân. Bu arada Ebu Bekr'e (Ebu Fasil'e) tâbi olmay ız diyen ş air Hutay'e de esir düştü. 108 Zu'l-Kassa. orada Abs. Seyf bin Ömer'in rivâyetine göre mektuplardan birinin önemli k ısımları . Bu sava ştan Tuleyha taraftarlar ının cesareti kırıldı .. S.. El . Tuleyha'n ın yeğeni Habbâl de bu s ırada öldürüldü 107 . Ebu Bekr ilerleyip. art ık elçi gönderme işini durdurdu ve onbir birlik kurarak bunlara komutanlar tâyin edip isyan eden bölgelere yolladı Bunlardan biri de Tuleyha üzerine giden bir birlikti ki. İkrime bin Ebu Cehil'i Müseylime üzerine. Güne ş do ğarken mürtedler bozulup bir hayli adam kaybettiler.) Bu komutanlar Zu'l-Kassa'dan ayrılarak ellerinde Ebu Bekir'in ver(d ği bir mektup ve aman andi oldu ğu Mide hareket ettiler.. Zu'l-Kassa savaşı: Ebu Bekir bu s ırada. gün do ğmadan hücuma geçti. 101'de Zu'l-Kassa. denmektedir. Zubyânlar. arap. Ertesi gün. a. İrtidad edenler aras ında yeniden dine dönenler çoğaldı . e... aynen ş öyledir: ". belki de daha fazlas ıyla. Bundan sonra Medine'ye dönen Ebu Bekir. Belözüri. bütün geceyi askerlerini nizama koymakla geçirmişti. Ben size e şi olmayan tek ve bir Tanrıyı över ondan ba şka mâbud bulunmadığına ve Muhammed'in onun kulu ve elçisi oldu ğuna tanıklık ederim.D. 224'de. komutanlığına Hâlid bin Velid tayin edilmi şti ı oe Halid'in elinde de öteki komutanlar ın sahip oldukları gibi. Zu'l-Kassa savaşı sonunda Müslümanlar'ın cesaretleri artt ı . arap. 109 Taberi. "Ebu Bekir. Ebu Bekir'in emirlerini ihtiva eden iki mektup vard ı . Caetani. Abs'ler Müslüman kalm ış olanların üzerine at ılıp çeşitli işkencelerle. el. S. Halid'e Tuleyha'nu ı işini bitirdikten sonra Butah'da Malik bin Nüveyre'nin üzerine yürümesini emretmi şti. Bunun sonucu olarak da Medine'ye her taraftan zekât. Numan bin Mukarrin'i bir bölük askerle orada b ırakıp kendisi Medine'ye döndü. sadaka malları gelme ğe başladı . 103'de Habbâl'in daha sonra Ukkâ şe ile Sâbit tarafından öldürülmüş olduğunu kaydetmektedir.. Hâlid bin ül-Said bin ül-' ıs'ı Suriye'deki Hamkateyn bölgesine. öldürülen Müslüman sayısı kadar. O ölür veya öldürülürse. onları da bozguna u ğrattı . S.. Tanrı elçisi dâvetini kabul ettirinceye kadar sava ştı Muhammed ancak Tanr ı elçisidir. Medine'den bir konaklık uzakta bir yer olup Necid taraflar ındadır. 273. g.. siz yüz çevirip dönecek misiniz ? Her kim yüz çevirip irtidad 107 Belözüri. onları öldürdüler. III. 58 . yollad ı (bk.. Ondan önce birçok resüller gelip geçmi şlerdir.. S. daha şiddetli bir tarzda karşı taraftan adam öldürece ğine and içti. Ebu Bekir onu askelerle birlikte Medine' de bırakıp kendisi Zu'l-Huhisa ve Zu'l-Kassam mevkilerine hareket etti.. VIII. 'Amr bin Kuzaa topluluğuna.Abrak denilen yere gelince.ıla bin ül-Hadramryi Bahreyn'e. Abdu Menat bin Kinane'lerden bir toplulukla sava ştı . Tureyfe bin Hâeiz'i Beni Suleym kabilesi üzerine. Ebu Bekr bunu haber al ınca. Bu olayın üstünden birkaç gün geçtikten sonra iİsâme. Zu'l-Kassa'ya indi.... Suriye seferinden döndü. el-Muhacir bin Ümeyye'yi Yemen'de ç ıkan ikinci Ridde üzerine Yemen'e ve oradan Hadramavt ülkesine. arap.

Buradan gittikleri her yerde halk ı Tanrı'nın emirlerine dâvet etmelerini. Tanr ı dinine ça ğırmadan önce. ezan.. Ezan okumad ıkları takdirde onları cezaya çarpt ırımz dedim Ezan okuduklar ı takdirde onlardan Müslüman olup olmad ıklarını. Yakalanan Esed'li Tuleyha'n ın kendisine ş öyle bir âyet inmiş olduğunu iddia etti ğini söyledi: "Güvercin ve dâima oruçlu olan ku ş adına andiçerim ki. 81 . onlardan ele geçirebildi ği kimseleri sağ bırakmamas ını.. ş eytanın ça ğrısını kabul ederek. islâmiyeti ikrar etmezlerse onları cezaya çarpt ırımz diye emrettim.." İkinci mektup ise do ğrudan do ğruya komutanlarma emir ve tavsiyelerini ihtiva etmekte idi. g.. okuyarak namaza ça ğırmasını emrettim. S... e. Şam ve Irak'a kadar uzanaca ğını temin etmi ştir" (Taberi. emrettim.88. Esed kabilesinin bir suyudur diyor.. O size neler söylüyor ?" diye sordu.. gene onun ş ahsi hırs ve emelleri110 Taberi. çağrısını kabul etmeyenlerle sava şmasım. Es-Seri'nin Seyf'den aldığı rivâyete göre Müslümanlar bu s ırada Esed kabilesinden birini yakalay ıp Hâlid'in yanına getirmi şlerdi.. Mu'cem ül-Buldân. Aran ızda Muhammed'e tapanlar varsa o ölmü ştür. Hâlid ona: "Bize onun hakkında bilgi ver. Şeybanl ı Ebu Ömer'e dayamld ığı takdirde: Beni Esed'e ait bir su olduğunu ve Tuleyha ile Hâlid aras ında büyük bir sava ş olduğunu kaul etmek gerekir. onları ate şle yakmasım ve her türlü işkence ile öldürmesini.. Mısır 1906. Onun hiçbir orta ğı yoktur Ben sizi Tanrı'nın dinine s ıkı bir surette riayete ça ğırıyorum Bana aranızdan bir kısmınızın Müslüman olup islâm dini ile amel ettikten sonra Tanrı'yı aldatarak. 59 . Islâmiyeti b ırakan Tanrı'yı âciz b ırakamaz..Hindi. a. Ben size Muhacir. sorunuz. S.. ter. Tür.. Belâzüri.. gönderdi ğim elçime... Tanrı sizin bu ülkeleri y ıllarca koruyacağınız ı mülk ve devletinizin. Tanrıya ibadet edenler için ise Tanr ı her vakit vardır. II.l'de.. kabul edenlerin islâmiyet'in onlar ın üzerine yüklediği bütün hükümleri. hak ve vazifeleri tam olarak vaktinde yerine getirmelerine önem vermeleri yaz ılı idi 1 ". Buzaha'nm Necid arazisinde Tayy aşiretine ait bir su oldu ğunu söyler. Buzaha suyu üzerinde bulunuyorlard ı .. 111 Yakut. Ona.. 103'de. IL. ne yaptığını bilmiyerek.. El .. 174.ederse yüce Tanr ı'ya bir zarar vermez.. O s ırada. kimse ile sava şmamasını ve kimseyi öldürmemesini. S. Tuleyha ile Gatafan kabilesi başkanı Üyeyne bin H ısn 1 ". Yukarıda Tuleyha'nın âyet diye iddia etti ği sözler. salih olanlara yard ımını esirgememesini. Diğer komutanlar gibi Hâlid bin Velid de Zu'-1-Kassa'dan ordusunun başında harekete geçti.. bu mektubumu her toplant ıda size okumasını . Ensâr ve Allah' ın bir lûtfu olarak Tanrı yoluna gidenlerden bir ordu ile falan komutan ı gönderiyorum. türk. S. dininden dönmü ş olduğu haber verildi..III. 160 . S. 103). onun halkı nasıl kandırdığına bir misâl te şkil etti ği gibi. III.

Tuleyha'mn adamlar ı ise: "Peygamberi küçültme. dedi. 222 v.Mehâsin vel-Mesavi. öt.Fezari ve Manzur bin Zuby an ül . Schevalli yay ım. S. 64 /5.eli Vy e yne bin H ı sn. II. Her hâlde bunları gören bir başkası olmali bk. S.. Bu cümleden olarak Adi bin H âtim 'in T ayy ve C e dileleri islaml ığa kazanmış olması başta sayılmak gerekir. sana Cebrail geldi mi? diye sordu. Tuleyha de ğil Talha' dır" dediler. Ibni. 103: Taberi.. 227 v. çünkü Taberi'de bunların aralarındaki ufak tefek muahavere ve hareket tarzlar ı teferruati ile anlat ılmıştır. üstünlüklerini kaybedece ğini umduğu Müslüman askerlerini kastetmektedir. Hâlid onlara: "Söyleyin Tuleyha ç ık ıp bana gelsin" dedi. Sava şta durum o kadar kötüle şti ki. Tuleyha gene gelmedi ğini söyledi Uyeyne üçüncü geli şinde Tuleyha ona: "Senin de onunki gibi bir değirmen taşın 112 Ihtimal Tuleyha ile Seleme yalnız değillerdi. III. Hâlid ona: "Helifemizin öğüdü şudur ki: seni Tanrı'nın birliğine ve Muhammed'in onun kulu ve elçisi olduğunu tasdik etmeğe çağı rıyor" dedi. S. . Belâzürl. Tuleyha ona: "Hayır gelmedi" diye cevap verince tekrar sava ş meydanına döndü. F. kendimin de Tanr ı'nın resâlü olduğunu bilip bildiririm" °". Kitab ül .Sâ'd. o deriden çat ılmış bir evde Ashab ı ile birlikte oturuyordu. III.. g.. K elb rnin rivayetine göre Hâlid Mürted'lere yaklaştığı sırada. arap. Hâlid yolu üzerindeki kabileleri kah tehdit. e. Hâlid'in ezan okunan yerlerin halk ına dokunmadığı. Biraz sonra o çad ırından çıkıp geldi. S. 113 Beyhaki.34.. Mirhond. Üyeyne her halde böylece Tuleyha'n ın güya peygamberliğinden ve kehanetinden bir kuvvet almak istiyordu. Tuleyha da ona: "Ey Hâlid! Bir Tanrı'dan başka Tanrı olmadığını. Tabakat.F e z ari bulundu ğu halde Hâlid'in ordusu ile kar şılaştı . arap. Hâlid geldi ği zaman. ke şif yaptırmak üzere Ükk a ş e bin Mihs an ile Sabit bin Ekran' ı yolladı . kah dostluk yoluyla kendisine yardım etme ğe mecbur kılarak ilerledi.. Tuleyha yan ında Gatafan kabilesinden Harice bin H ı sn ül .nin ne kadar geni ş ve kolay tatmin edilemez oldu ğunu açıkça göstermektedir. Her halde Tuleyha bu sözleriyle. fakat sava şmaktan yorulup tekrar onun yan ına geldi: "Tanrı seni baş kasının yardım ına muhtaç eylemesin. 32 .. a. Bu cevab ı alan Hâlid askerine hücum emri verip sava ş a başlad ı . Müslümanlar mürtedleri fena halde s ıkış tırdılar. Bir ara komutanlardan F e z 'al. ezan okunmıyan yerlere hücum etti ği İbni Sâ'd'da yazıhdır.. Tuleyha'nın yanına gelerek. 60 . ben yan ından ayrıldıktan sonra Cebrail geldi mi?" diye sordu. 1902 S. öt. Tanrı onunla istediği kimseleri vuracak ve yukardan aşağıya yuvarlanacak olan kimseler onun üzerine fırlıyacaklardır" dedi. Bunlar yolda Tuleyha ile karde şi Seleme'ye rastladılar ve onların ani hücumu ile ş ehid edildiler 112 Gamr halkı Buz aha'ya s ığındıktan sonra Tuleyha onlara "Sizlerin bir taş değirmen yapman ız bana emredildi. I.

Ey Fezâre oğulları bu böyledir. Tuleyha gene "Hayır" cevabını verdi. Tuleyha bundan hızar. unutma onu dendi" cevab ını verir. İ bn ül-Esir' in bu kaydı daha sonra görülece ği üzere Müseylime için de söylenmi ş bir sözü pek andırmaktadır. II.Buldân.Gâbe. bu peygamberlik icabıdır" deyip oturur. II. diye söyledi" dedi.34): Tuleyha güya vahiy bekler gibi harmanisinin içine büzülmü ş bir halde dururken Uyeyne ona "Cebrâil gelmedi mi ?" diye sorar. onun böyle bir söz söylemi ş olmasını 61 .Esir'de ((Üsd ül . Tuleyha bu defa "Muhakkak sana (göğün) değirmeni gibi bir değirmen var. senin de unutamıyacağın sözlerin var. ı başı senin olmayacak. bir de iş var ki. 65) Üyeyne üçüncü defa Cebrâil'in bir şey söyleyip söylemedi ğini sorunca. Meselâ B eyh aki (Kitab ül . yoksa ortada din falan yok" diye cevap verdi. S. ve şunu söyledi: Senin de onunkine benzer bir de ğirmen taşın var" dedi. geriye dönünüz. Üyeyne: "Tanrı onun yak ın bir zamanda halk arasında bir hikâye konusu teşkil edeceğini bilmi ş olacaktır. Üyeyne cevap olarak "Valla/y ı senin unutm ıyacağın bir günün olacaktır" dedi. Belâzûri bu noktayı şöyle açıklamaktadır: 2" Tuleyha "Evet geldi. 71) da. 160 . Üyeyne " Şüphesiz yüce Tanr ı senin başına unutmıyacağın bir iş geleceğini bildi" der ve onun yalancı olduğunu ilân eder. 231 . 0 da "Henüz gelmedi" cevab ını verir Üyeyne "Ocağın sönsiin" diyerek onun örtüsünü çeker.161)'da: Üyeyne İslâm k ılıçlarının kendi askerlerini doğradığınt görünce Tuleyha'ya ko şup dedi ki. O zaman Tuleyha " Şerefiniz için döğilşünüz. S. III. sen de onun ordusunu bir değirmen taşı gibi öğüteceksin ve hiç unutm ıyacağın bir yaka ile karşılaşacaksın" diye cevap verdi.. Üyeyne "Sana ne söyledi" diye gene sorar. İ bn ül .232) al ınan bu rivâyetin daha birçok de ğişik şekillerine tesadüf etmek mümkündür. fakat sonu senin olacaktır ve Halid'in ordular senin ordularını nasıl öğüteceklerse. III. Tuleyha "Evet geldi. "Allah lâyığını versin. İ bni H alchin' ( İber.Mehâsin.var. O zaman Üyeyne ona "Cibril seni kendisine en muhtaç olduğun bir zamanda bıraktı" dedi. gök de ğirmeni gibi bir değirmenin vardır ve unutm ıyacağın sözü vardır âyetini getirdi" diye cevap verdi. 32 . "Ebu Fasil'in neler yaptığını görüyor musun? Zu'n-Nün sana bir şey dedi mi ?" Tuleyha "Evet" dedi "sen öyle bir gün göreceksin ki. Yakut (Mu'cem ül . İ bni İ s h ak'dan (Taberi. Tuleyha'n ı n "ortada din falan yoktur" sözünü böyle nâzik bi zamanda söylemesi bizzat Tuleyha'n ın ş ahsi için her halde pek tehlikeli olaca ğından. Tuleyha yalancıdır" dedi ve F e z â r e 1 il eri al ıp çekildi.

" demekle.. "de ğ irmen t a şı" mecâzi sözünün islami devirlerde olsun. ondan çok önce olsun.. 222): Tuleyha. 25) Tuleyha'nın sözlerini "başına onun gibi bir boyunduruk geçecek ve öyle bir iş gelecek ki. Üyeyne islâmlar' ın savaşı kazanacaklarm ı anlayınca gayretten âciz kalıp kaçmaya yüz tuttu. 62 . Bu nokta üzerine Muir (Annal of the early Califate. Tuleyha. Bir kere. elini muharebe kolundan dışarı çıkarsı n! Art ık nöbet onundur". "Bizim cenk nöbetimiz sona erdi. Mirhond ba şka bir rivâyete dayanarak. sen onu unutm ıyacaks ın" şeklinde kaydediyor. Çe şitli kayank ve tetkiklerde gene çe şitli ş ekillerini kaydetti ğimiz "de ğ irmen ta şı" mecâzi sözünün hakiki m. İ bni H al d 'ün "Senin de bir değirmen taşın. Tuleyha'nın halka güya ilahi bir emirmiş gibi anlatt ığı. O zaman Tuleyha kendisine "Nereye gidiyorsun?" diye sordu.. kuvvet. Üyeyne'ye üçüncü geli şinde ş öyle söyledi: "Cebrâil geldi. Senin ümidin Halid'in ümidi ile ayd ınlanmaz ve aranızda bir vaziyet var ki onu unutmamal ı". Üyeyne. 299) İ b n ül .Safa. Beyhaki'de ise bu husus aç ık değildir.. Şimdi bu tâbiri cümlenin içinde ara ştıracak olursak: B ela z ûri. Cebrâil'e de ki. anlamı çıkmaktadır. Bu asla senin hatırı ndan çıkm ıyacak" dedi. M ar cus İ n cil'nde buna dair ş öyle bir âyet vardır (IX. S. Tanrı onunla istediği kimseleri vuracak " sözünün de İ s a'dan beri.şüphe ile kar şılamamız gerekmektedir.E sir 'in söylediklerini aynen tekrar etmektedir. elimizde baz ı anahtarlar var ki. Mirhond'da (Ravzat us . O halde de ğirmen ta şı kimin elindeyse.ânıasını anlamak biraz güç olmakla beraber. iktidar ondad ır. bunlarla bilmeceye pek benzeyen Tuleyha'n ın iması açıklanabilir. boynuna büyük bir değirmen taşı takılıp denize at ılması kendisine daha iyidir". S. belki de daha önceki devirlerdenberi değirmen taşının Önasya'da bir ceza arac ı anlamı taşıdığını ifade etmektedir. Zehebî Tecrid'inde (S. "Sizlerin bir taş değirmen yapmanız bana emredildi. II. Tuleyha'n ın etrafındakilerin onu Peygamber de ğilse bile bir kâhin olarak kabul ettikleri muhakkakt ır ve bir kahin de olsa kendilerini aldatmas ını elbette ho ş görmeyecek olan Araplara onun böyle bir söz söylemesi tabiatiyle imkans ızdır. Yukarıdan beri zikretti ğimiz kaynakların hiçbirinde bu boyunduruk sözüne rast gelmedik. biraz önce bahsetti ğimiz. nasıl bir anlama geldi ğini araştırmamız gerekir. Üyeyne'ye sava şın sonucu hakkında cesaret vermektedir. de ğirmen ta şına Uyeyneyi sahip olacakmış gibi göstermektedirler. Yakut'da. Bu dört de ğerli tarihçinin ve mant ığımızın bize gösterdi ği yolda yürüyecek olursak. T ab eri. tlyeyne: "Allaha kasem ederim ki. yak ın bir zamanda sana bir hâl gelecek. 42): "Her kim bana iman eden bu küçüklerden birini sürçtürürse.

160 v. H av azin ve Âmir kabileleri yeniden dine dönüp. af dileyip. Ona Müslüman olması teklif edilmi şti. 63 . Halid'in kuvvetlerinin üstünlü ğü karşısında zayıf imanlı mürted Üyeyne. Buz aha olayından sonra Tuleyha.İber. 306. 103'de biraz daha de ğişik bir kayıt vardır: "Tuleyha ise çadırma kaçtı yıkandı . Vakidrnin beyanına göre Halid. Tuleyha Suriye'ye gitmi ş orada Müslümanlar kendisini yakalay ıp Medine'ye göndermişler. bunun mühim bir sebebi olmandır. 71) Tuleyha'nın kaçıp Kelp kabilesine sa114 Belâzûri. tekrar etmi ştir (Yâkut. a. Tuleyha'ınn yıkanması vakit kaybetmesi demek olaca ğından."Belözûrrdeki bu de ğişik haberleri miinakaşasız kabul etmek imk âns ızdır. Arkada bıraktığı Süleym. VIII. "Elinden gelen herkes benim gibi yaps ın' kendisini ve ailesini kurtarsın" diye cevap verdi. öt. fakat bunların daha önce Müslümanları aynı şekilde öldürenler oldukları da açıklanmaktad ır. Beyhaki'ye göre (Kitb ül . g. Taberi'de de baz ı esirlerin ate şte yakıldıkları .Mehasin. malları ve şahısları hakkındaki hüküm ve emirlerine baş e ğdiler 114. yediyüz süvarisi ile birlikte çekilip Bitmiştir. sonra çıkıp atına bindi Mekke'ye do ğru gitti. İ bni H ald -an (Kitab ül . S. bazdarımn okla vurulduğu v. Bunun üzerine Tuleyha'nın taraftarlar ı.) 115 Caetani. s. 32 . Üyeyne'yi de esir alm ıştı ve öldürmek istiyordu. kelimesi kelimesine.. Böylece kurtuluşu kaçmakta bulan Tuleyha Ş am'a geldi. Aksi halde en nazik bir anda müttefiki olan Fezareliler'in komutan ını kızdırmak amacıylaMuir'in kabul etti ği gibi.34) Ş am'a gitti . II. Tuleyha'yı da yarı yolda bırakmış . daha önceden haz ırladığı bineklere e şi Nevv ar ile birlikte atlayarak kaçmaya haz ırlandı ve bu arada. Bir kere öyle bir sava ş ve bozgun sırasmda. senin de boynuna bir boyunduruk geçecek veya ezileceksin anlamına — söz söylemesi tamamiyle menfaatine ayk ırı olurdu. o. " Şeytanı onu bırakmadı". arap. islamiyet'in. kumandan ı olan Üyeyne'ye s ırf bir cesaret vermek için söyledi ği kanaatine varım. Mamafih Yâkut. Sonra Medine'ye gelerek Müslüman oldu. S. Tuleyha'ya gelip "Bize ne emrediyorsun" diye sorunca. Fakat Halid'in bir akrabas ı onu bu fikirden yaz geçirdi ise de.bundan sonra Müslüman olmu ştur. kaçmaya niyetli bir adamet yapmayaca ğı bir iştir. Tuleyha'n ın annesinin intiharını önliyemediler. Belâzûrrnin verdi ği bilgiyi.. Ebu Bekir ölünceye kadar Gassanl ılardan C e fn e o ğullarımn yamnda kaldı . Denildiğine göre. Şam'a gitmiş olması daha do ğru bir ihtimaldir. o bu teklifi kabul etmeyip bir şiir söyliyerek Halid'in daha önceden haz ırlattığı ateşlerden birine kendini at ıvermiştii" Halid'in bazı esirleri ate şte yakt ığırdığı rivâyeti do ğru ise. Ayrıca kendisinin do ğrudan do ğruruya Medine'ye gitmesi de onun için tehlikeli olaca ğından. anlatılmakta..Tuleyha'nın bu güya ayet olan sözü. S.. e. Mucem ül-Buldân II. Esed ve Havazinlerden baz ı kimselerin Peygamber' in aleyhinde sarfettikleri bir tak ım sözlerin buna sebep te şkil ettiği İ bni Hub e y ş tarafından ifade edilmi ştir. S..

S. hatiplik vasıfları yanında çok zayıf olduğu meydana çıkmaktadır.sen Allah ad ına yalan söyledin. Müslüman oldu.. K ad is iye savaşına katıldı . 65 Höhnerbach. Nih av en d zaferi onun hücum plan ı ile kazanıldı Onun de ğerli bir savaş çı olup bin süvariye e şit sayılabilece ği iddia edildiği halde. a. 160 . İbni Haldûn ve İbn ül .. Süleyman Ned vi (Asr. Bunun üzerine Ömer biatı kabul edip ona : "Ey aldatıcı ! Hilekör! Kühinliğinden ne kaldı bakalım" diye sordu. Bu iş . S. S. III. Sana vahiy indirildi ğini iddia ettin. Ömer zaman ında Umre için Mekke'ye gitti ğini zikreder.. Tuleyha ona. g. Onlara dan ış . Tuleyha'ya demiştir ki. III. Seni hiç sevmiyece ğim" dedi. Tuleyha Müslüman askeri: Bundan sonraki askeri hayat ı uzun ve methe layik olan Tuleyha. E. 81) onun ilk olarak Ömer'e biat etti ğini daha doğru bulmu ş . 116 Belâzûri'de (arap. Mu'cem ül-Buldan. Allah' ın benim elimle şereflendirdiği ve beni onların elleriyle küçültmediğ i bu iki adama neden bu kadar önem veriyorsun?" diye cevap verdi. Numan bin Mukarrin'e şöyle yazm ıştı : Savaş işlerinde Tuleyha ile Amr bin Ma'dikerib' den istifade et. Bunun için sorumlu tutulmamally ım. 232.ğındığını sonra Müslüman oldu ğu. Hatta Ebu Bekir'e. Bu bilgi Yâkut. Islâmiyet bunlar ın hepsini ortadan kald ırdı. o da Tuleyha'nın Kelb kabilesine s ığındığını . VI.Esir'in şu mühim kaydından dan 7 anlamaktayız: "Ömer bin Hattâb. Tuleyha biat etmek için Medine'ye geldi. Her i şçi kendi i şini daha iyi bilir". e. 117 İ bn rsd ül-Gâbe. O zaman. Tuleyha bu soru kar şısında mahçup olarak: "Onlar bir çift ciğerden çıkan bir iki nefesten ba şka bir şey değildi" diye mukabelede bulundu 116. 101) bu cihet ş öylece açıklanmıştır "Ömer bin Hattab. Bu cevap kar şısında Ömer sustu. 104). ter.161'de de aynen vard ır. II. küfrün fitnelerinden biriydi.. S. Tuleyha: "Ey Müminlerin emiri. fakat Umre Hacc ına. 46. Ebu Bekir yaş adığı müddetçe de Kelb kabilesi yanında misafir kald ığını kabul etmiştir. fakat onlara hiçbir komutanlık verme. Ey Emir ül-Miiminin . Ömer ona: "Sen Ukkâ şe ile Sübit' in kaatilisin.Esir'in yazd ıkları gibi Ömer zaman ında de ğil. S. ş airlik. 64 .. Celala'ya Müslüman piyadesini sevketti. Tür. T ab errye gelince (III. Ebu Bekir'in ölümü ve Ömer'in ba ş a geçmesi üzerine. S. Ebu Bekir zamanında gitti ğini yazmaktadır. S. Esedlerden kurulmu ş olan kuvvetlerin ba şında oldu ğu halde. kısa süren âsilik hayatı göz önünde tutulursa ş ef olma kabiliyetinin. Tanrı onu doğru yola sevketti. Onu ne yapay ım" diye cevap vermi ş tir. "İşte Tuleyha! Yakalat ınız!" dedikleri zaman.ı Saadet. Esasen bunu İbn ül . o "Onu serbest bırakın.

tekbir sedalar ı yükseldi. 65 . Takip edenleri kıhçtan geçirdi. Esedlerin Şam ve Irak topraklar ını fethedeceklerine" dair olan sözleridir. İber. S. Mirhond. Böylece ölüm yılı şüpheli kahyor. Bunun duyan Tuleyha. aramızda din bağı olmay ıp da sadece Araplık bağı olsaydı. 21 yılı Halid'in. Vacca. S. Nihavend sava şının islamlar için çok tehlikeli anlar ında ke şfe çıkmak vazifesi gene Tuleyha'ya verilmi şti.. gene şu Farslara kat lmazdım" diye cevap vermi şti '" ı Genel olarak onun H. Beni Esed'in eski peygamberi olan Tuleyha bu vazifesinden dönmekte o derece gecikmi şti ki. a.. a. öt. 65. IV. c..Esir. 256 v. askerler meraklanarak aralar ında.. g. g. 489. II. 119 Taberi arap. H.. II s. e. "Yoksa Tuleyha gene mi dinden döndü?" diye söylenme ğe başladılar. O. Kahire 1939. 120 İbni Haldim.. "Güvercin ve her zaman oruçlu olan ku ş üzerine yemin ederek. Onun Cebrail yahut Zu'n-Nun adli bir melekten aldığını iddia ettiği vahiyleri hakkında da az ş ey bilmekteyiz. İbn ül .. a. IV. Bunlardan birisi. O. g. kısa ve secili konu ş an Tuleyha'da hiç bir dini sistem görülmemektedir. 71. g. günümüzde bile e şine pek çok rastlanabilen parapsikolojik kuvvetlere sâhip insanlardan biridir. III. bir gün Tuleyha: .Tuleyha'nın Kadisiye ve Nihavend sava şlarındaki büyük ba ş arılarından Vak ı di. Her kâhin gibi. bir peygamberden çok bir kahin gibi ortaya ç ıkmakta ve vahiy diye söyledi ği sözlerden birkaçı o zamanki hadiselerle ilgili arzular ını ifade etmektedir. e. 240. Numan bin Mukarrir'in. 874.. H. a. kendisi yokken ortaya ç ıkan kanaatten haberdar olup "Tanrıya and içerim ki... tsd ül-Gnbe. Kadisiye sava şında Tuleyha dü şman ordugahma yalnız başına giderek bir çadırın iplerini kesip üç at kaçırdı . S. II. S. 257. tekmile. Muir. Encuyelopedie de l' İslam. S. yukarda açıkladığımız: Taberi.1 iş ) 1 118 Höhnerbach. Tuleyha'nm doktrini: Tuleyha'nın doktrini hakkında elimizde pek az bilgi var. 46. Bu sebepten Tuleyha dönünce. S. bir adamı da esir olarak beraberinde getirdi. 222. e.15. 24 yılında onu 500 Müslüman askeri ile birlikte Kaz vi n'i savunurken görüyoruz. Amr bin Ma'dikerib'in ölüm yılları olarak gösterilir "° F. 21 yılında öldü ğü söylenirse de. S. Muir. İkincisi. e. Vesime ve S eyf bahsetmektedirler 118 .

olaylar ı hakikata uygun bir şekilde anlatırken. Üçüncü mircize gösteri şine gelince: Hâlid. II.. 222. g.121 yâni "Birkaç fersah öteye giderseniz su bulursunuz" demesi ve gerçekten orada az miktarda su bulunmas ı . yüzünüzü topraklara sürmenizle ve secde ederken ald ığınız çirkin şekille ne i şi var 123 Bazı tarihçiler Tuleyha'nın peygamberli ğinin. bu toplum içinde kolayca taraftar kazanabilirdi. henüz pek yeni olan İslam dininin.N u rı adlı mele ğine de ş eytan demekte. 22 v. zaman zaman hakikat yolundan sapmaktad ırlar. Gönderilen öncüler. S. bunlara tesadüf ettiler. g. öt. g. Muir. öt. Üyeyne'nin önceden casusları vasıtasiyle gelenler hakk ında haber al ıp bunu hemen Tuleyha'ya bildirdiğini ileri sürmektedir 122 Tuleyha'nın ibadet hakkındaki tavsiyeleriyle ilgili olarak Yâkut'da ş öyle bir kayda rasthyoruz: Allahı ayakta zikrediniz. Kaynaklar. 32 v. ayakları sekili atlara binen insanlar kendilerine doğru geldiklerini" ın haber verdi. e. Belazûri. S. öt. 123 Yâkut... halkı namaz ve oruçtan muaf tuttu ğu. 106 124 Mirhond.. 66 . e. Ancak peygamberlik iddia eden bir kimsenin zinayı mubah kılaca ğını kabul etmek biraz güçtür. a. 122 Beyhaki. Beyhaki burada. Bu itibarla yukarıdaki iddiaları ileri sürerken tarihçilerin. Mahmud üs-Siyer.. e. Hattâ 121 Eyyub Sabri. S. g. a. S.. a. s. S. Esved'in mele ğine oldu ğu gibi. Tuleyha'nın Z u 'n. sahte de olsa. birtakım Araplar' ı Tuleyha'nin peygamber oldu ğu inancına sevketmi ştir Zamanımızda da. zinayı da mubah kıldığı ve bunun gibi ş eytant işlerde kolaylık gösterdi ği için kabileda şları tarafından kolayca kabul edildi ğini kaydetmi şlerdir 124 Cahiliyye devrinde belli günlerde veya mühim te ş ebbüslerden önce putlarını hatırlayıp ziyaret ve onlara ibadet eden Araplar''. tarife tamamiyle uygun olduklarına gördüler. a. II. 161. Allah ın. nerede su veya bazı mâdenlerin bulundu ğunu bilen genç ihtiyar birçok insanlar vardır. e. 476 v. Medine'den ç ıkıp Tuleyha'nın üzerine yöneldi ği zaman Tuleyha halka "Al ınları akıtmalı. onların sahte olduklarını belirtebilmek için. her gün beş vakit namaz ı ş art kılan sıkı kaidelerinden kurtaran yeni bir peygamber. sahte peygamberlere kar şı duymuş oldukları kızgınlıktan ötürü. Futuh M ısır 1932. objektif davranamam ış olduklarını hesaba katmak yerinde olur.

Netice: Görülüyor ki. Yukarıdan beri söylenenler göz önüne getirilirse T ul e yh a'n ın paien kabile ş efi tipini tam bir şekilde canlandırdığı. siyasi bir maceraperestti. ş airlik ve savaşçılık vasıflarına da sahip oldu ğu için müttefikler buldu ğu. sadece Hazret-i Muhammed'in hastalanmas ından ve sonra ölümünden istifade ederek Kurey ş hâkimiyetinden kurtulmak ve kabile otoritesini yeniden tesis etmek. onların Tuleyha'ya ba ğlıhklarının din yoluyla olmayıp iktisadi yolla oldu ğunu bir kere daha göstermektedir ( İbni Hubeyş . VIII. kurmak istedi ği siyasi otoriteyi kuramad ığı anlaşılmaktadır. bk. Siyasi nufuzu gibi bildirdi ğini iddia ettiği dini de tarihte hiçbir iz b ırakmadan kaybolup gitmi ştir. O. haisislikleriyle izah etmeleri.bunu bazen Tab e ri ve Mirhond gibi tarihçilerde bile mü ş ahede etmek mümkündür. S. Tuleyha'mn sava şta yenilmesi üzerine. yeniden islâmiyet'i kabul etmez ve islâmiyet u ğrunda hayat ını tehlikelere atmazd ı. ayrıca kâhinlik. E ğer hakiki bir peygamber olsayd ı her ş eyden önce. Gata fan gibi kabilelerin mensuplar ının gerekti ğinden fazla vergiyi hemen H âli d'e veya Ebu Bekir'e götürüp teslim ettiklerini görüyoruz. Ayrıca bunların vergiyi ödememi ş olmayı. Tuleyha hakiki bir peygamber de ğildir. Onun çok imanlı bir Müslüman olarak Iran sava şlarında nasıl fedakârlıklarda bulunduğunu biraz önce anlatm ş bulunuyoruz. dinden dönen o civardaki Es e d. ayr ıca Hazreti Muhammed gibi başka ülkeleri ( Ş am ve Irak gibi) kendine ba ğlamak hevesinde. oldukça kuvvetli bir kabile ş efi ve iyi bir asker olmaktan ileri geçememiş . fakat Üyeyne'nin Fezarelileri al ıp çekilmesi yüzünden. G. 67 . Caetani. 312).

e. hattâ peygamber oldu ğunu iddia ederek bir takım insanları.. davas ına iştirak ettirerek önce Ribab'lara ve Medine üzerine sefer açmak istemi ş . çünkü Secah Arabistan gibi bir bölgede. 68 . mensup olduğu büyük kabilenin önemli erkeklerini. SECAR Islam tarihinde görülen ilk yalanc ı peygamberlerden üçüncüsü olan S e c ah. samimi bir inançla olmasa bile arkas ından sürüklemesi hayretle kar şılanacak bir olay gibi görünmekte ise de. Hatta bu sonuncusunun Roma imparatoru Aurelianus ile sava ş acak derecede cesaret sahibi oldu ğu da anlatılmaktadırus. Arabistan gibi bir bölgede.. Aslen Mezop ot amyal ı olan S e c ah.3. S. 199) 125 Caetani. Ayni konuda Islâm tarihine daha yak ın bir misal vermek gerekirse: Peygamber'in dedesi Abdül Muttalib Zemzem kuyusunu bulup temizleyince Kureyşliler ona Sikaye (Kâbede su da ğıtımı işi) vazifesini kendisleriyle payla şması gerektiğini söylemi şler. Tedmür'deki Arap melikesi Z enobiya da konumuz için güzel bir örnek te şkil etmektedir. Secâh da di ğer yalancı peygamberler gibi. peygamberlik iddias ına başlamadan önce bir kâhindi.Zeheb. 347.. Ribab'lar onu yenilgiye u ğratınca Ye ıntime üzerine yürümü ştür. VIII. hâkimiyet yolunda ortaya at ılmış bir kad ı nd ı r ve onun hayat ı Yem âme'nin ba şkanı yalancı Mü s eylime'rlin hayatı ile pek sıkı bir ş ekilde ilgilidir. Suriye'de ya şıyan Sa'd-u Huzeyme kabilesinin kühinesini hakem olarak seçmeyi teklif etmişler. g. tarih bize bunun daha önceki devirlerde mevcut örneklerini vermektedir: Kuzey Arabistan'da Zebibilerin ve . Fakat gene de tarihe malolmu ş . o zaman işi bir hakeme havale etmek gerekmi ş ve Kureyşliler. sadece peygamberlik iddiasında bulunmakla kalmamış .. Abdül Muttalib de bu teklifi memnuniyetle kabul etmi ş. S. bir kad ının bu derece kuvvet ve nüfuz elde etmesi. Mes'adi (Müruc üz . ne E sve d gibi önemli topraklar ı eline geçirme ğe muvaffak olmuş bir komutan. IV. ne de ileride görece ğimiz Müseylime gibi Kurey ş hâkimiyetini tanımamak davas ı uğrunda hayat ını fedaya raz ı gelmiş bir idealisttir. o ise buna rıza göstermemi ş .Şemsnerin melikelerinin bulundu ğunu Hors ab ad paralarından öğrendi ğimiz gibi. ilgi çeken bir ş ahsiyettir.. a..

E ht em (el . S.Harisi ve 'Amr gibi bir kâhin olduğunu kabul ediyor. 69 . Secâh bundan istifade etmek maksadiyle H azret Muhammed'i taklid ederek. H amma d bin Yezid. Amr bin el . İbni Selma. y ılıdır (bk. Nuaym bin Yezid. sonra bunlar ın islâmiyet'i kabul ettikleri. Fakat 11. X. büyük kısmı putperest kalraar tercih etmi şlerdi. kendi memleketlerine dönmü şlerdi.onun Satih. Bunun üzerine Kur'anın (XLIX.. Hu de yb iy e bar ış andla ş mas ı ile. Kays bin ks ı m. X. Tür. Hazret Muhamme d'e gelip islâmiyet'i kabul ederek. 400). İlyeyne bin H ı sn. Zibrikan bin Bedr.Ehsem diye yaz ılmıştır). Bunlar bir ö ğle sıcağında Medine'ye gelmi şler ve hüşunetle: "Ya Muhammed bize ç ıksana!" diye ba ğırmışlardır. beni Temim'in ileri gelenlerinden biraz önce adlarını yazdığımız bazılarını vergi amili ve vali olarak kendi kabilelri üzerine tâyin etmi şti. el . Mekke'nin fethedilmesi üzerine tam bir devlet halinde kendisini gösterince . bu Hicretin 9.80 ki şi olduklarını kaydettikten sonra. Hazret -i Muhammed'in ölümü haberi büyük Temim kabilesi içinde baz ı rakabetlerin ve Ridde'nin do ğmasına sebep olunca. Peygamber'in onları affetti ği ve bazı hediyelerle taltif etti ği gene Buhari tarafından ayni sahifede bildirilmektedir. İ kra' bin Hâbis.Dicle aras ındaki meralara yay ılmıştı.Me'mun el . Medine hükümetine ba ğlılıklarını bildirdiler. Beni T emim gibi çok geniş bir kabileye mensup bulunan S e c ah' ın son derece güzel ve secili sözler söylemesi ve kâhine olmas ı kabilesi içinde ona üstün bir durum teminine yard ım etmiştir. S. Buhari 126 Beni Temim'den Medineye gelenlerin 70 . Çok eski devirlerdenberi Temim kabilesi birçok kollara ayrılmış bir halde Yem âme ile Fırat . içlerinde e şraftan şunlar vardı diyor: K a'ka'a bin Ma'b e d. Tecrid-i Sarih. ter. 4 .. Arap kabileleri Hazret -i Muh amme d' e temsilci heyetleri gönderme ğe başlamış lardı . 400. Hudeybiye'den beri fiili olarak tan ınan bu İ slam siyasi varlığı. Sahih-i Buhari.. Gene bu y ılda yukarıda bahis konusu olan Beni Temim'in temsilcileri.. sana hücrelerin gerisinde ba ğıranlar ş üphesiz ak ılları ermeyen kimselerdi!" âyetinin geldi ği. İbni İshak'a dayanarak. kendi peygamerli ğini iddiaya ba şladı . Bu kabilenin baz ı kolları Hristiyanl ığı kabul etmiş olduğu halde.Vüfud" denilmektedir ki. Utârid bin Hacib.5) "Ke şke sen onlara çık ıncaya kadar sabretselerdi. yılda birçok kabile ş efleri Peygamber'in 126 Buhart. İşte bunun için bu yıla "Senet ül. Hazret-i Muhammed. Arabistan' ın bütün kabilleri heyetler göndererek. kurulmakta olan yeni İslam devletinin Kurey şliler tarafından tanınması üzerine.

tür. teslim etmediler. Amr ve Ribâb kabileleri İ slam'a sadık kaldılar. Bu sırada Yerbu'ların başkanı Malik bin Nüv eyr e ve Maliklerin ba şkanı Vaki.. A. Bu arada İ slam'a sadık kalanlar da oldu. ancak Ü same yerine bin Yerbu demi ştir. kabileleri ile birlikte dinden dönmü şlerdi. - El . bunlar Avf. ter. 127 Taberi. öt. Bu durumu parlak bir ışık altında takip edebilmek için Temim kabilesinin kollarını ve bunların şeflerini tanımak gerekir. Sedih'm soyu: B elazürrde . 117 v. Kays bin As ı m onun aksini yapacakt ı . zeka -t develerini Ebu Bekir'e teslim etti. Bu iki zihniyet aras ında ciddi rekabetlerin bulunması ve Secah' ın tam bu sırada ortaya ç ıkması . Seeah' ın sadece Beni Yerbu'dan oldu ğunu kaydedip geçmi ştir. S. bunlar da Behda ve Haddâm olmak üzere ikiye ayr ılırlar. Ebnâ. Avf ve Ebnalar ın valisi olan Zibrikan zekat ı Ebu Bekir'e teslim ederse. 3) Hanzala. Ribâb. 4) Ribâb. Mukais'lerle Butân'un valisi olan Kays bin As ı m bir müddet tereddüt içinde bekledi. Seeâh' ın soyu iki ş ekilde gösterilmi ştir: 1) Ümm ü Sadır Secalı bint i Evs bin Hikk bin Usâme bin ül Guneyz bin Yerbu' bin Hanzale bin Mâlik bin Zeyd Menât bin Temim. 70 . Mes'u di. rekabet ve dü şmanlık hisleri içinde birbirleriyle me ş gul olurlarken. Zibrikan vadini yerine getirdi.. Seyf'e göre 127 Temimler dört esas kola ayr ılır: 1) Sa'd bin Zeyd Menat'lar. çünkü aralar ı açıktı .ölümünü. 2) Amr bin Temim. İşte Beni Temim içinde kabilelerin bir kısmı dinden dönüp.Hadrami tarafından kuş atılınca zekat develeri ile birlikte onu kar şıladı ve tereddüdünün sebeplerini aç ıkladı . bunlar Abdu Menât ve Dabbe olmak üzere ikiye ayr ılırlar. III.. İ bni Kut eyb e. Biri diğerinin yapt ığını yapmak istemiyordu.Ala bin ül . bu rekabetlerin yer yer sava ş haline irıkilap etmesine sebep oldu. Beladırrnin verdi ği ikinci ş ecereyi hemen hemen tekrar etmiş . bunlar Yerbu' ve Malikler diye ikiye ayr ılır. El .Anber bin Yerbu'dur. Mukais ve Butân kollarına ayrılırlar. Kays tereddüt geçirdi ğinden pişman oldu. onun eserlerinin de sonu zannettiler ve vegileri toplad ıkları halde . bir kısmı tereddüt içinde fırsat bekler. 2) Secah bint ülHaris bin Ukfan bin Süveyd bin Hâlid bin Usâme. yeniden halka da ğıttılar.V at v at'da: Secal bint-i Süveyd bin Halef bin Usâme bin ül . Hâris'in kızı Secâh ansızın Mezopotamya'dan ç ıka geldi.

. s. S. S. S. 224. en küçük bir ş üpheye yer vermeden bunu kabul ettikleri halde. İber. Mes'udi. g. Secâh'ın Peygamberlik iddias ında bulunması ve taraftarları: Annesi tarafı ndan Taglib kabilesine mensup bulunan Secâh. II. öt. İber. Caetani'nin iddia etti ği gibi bir Temimi olduğu için ırkdaşlarının mes'uliyetini hafifletmek maksadiyle haberleri uydurmu ş de ğildir. İbni Haldûn. E sed ve Hanife kabileleriyle rekabet olsun diye gayrimüslim Temim'lerin onu kendi 128 Belüzûri.. İbni Kelbi dedi ki. 106. arap. öt. S. II. Taglib'in batınlarından Beni Ukfan soyundan Süveyd bin ül .Hâris'in k ızı oldu ğunu söylemiştir. Caetani sadece kendi mülahazalar ı n ı (VIII. onun Haris bin Süveyd bin Ukfa'n ın kızı olduğunu söyler 128 . 340) esas tutarak. 206 v. Taberi. gene Ta glib'lerin bölgesinde peygamberlik iddias ında bulunmu ş ve Nemir kabilesinden Ukbe bin Hilal.. Tek:Bade. Beni Yerbu'dan olan Secâh' ın soyunu kısaca: Secâh hint ül . Muir.Vatvat. III. S. S.. Taberrye gelince. Tekmile. S. S. Mes'ildi ve Taberrnin pek az farkl ı bir ş ekilde kaydettikleri. II. S. et. 130 Taberi. Esasen Secâh da Taglibler aras ında Hristiyan olarak yeti ş mişti"° ve bu dinin inceliklerine valuft ı .a. 73. Bunlar aras ında Huzeyl Hristiyan oldu ğu halde kendi dinini bırakıp Secâh' ın dinine girmiştr 29 . 31'deki kay ıtlar bu hususu teyid etmekte veya kabul etmektedirler.. İlmi Kuteybe. Ravzat üs .. Mirhond . II. e. 124. Kitâb ül .. arap. tekmile. 131. 247. tür ter. B. 119.Haris bin Süveyd bin Ukfan olarak tespit etmemiz gerekir.. o zaten Arabistanb sükûtu da bunu ifade ediyor" diyorsa da Belüzûri bu hususta sükût etmemi ş . e. 236. 72. tür. . S..Hasâis. 344)"Seeâh. ter. ondan daha tafsilâth ve ya tekrarlanm ış haberler beklemek do ğru olamaz. Bütün kaynaklar hattâ tetkikler. d. Her ne kadar Caetani (VIII. Esasen Belâzûrt vakaları çok hülâsa olarak yazd ığından.. bilâkis "Secâh tekrar akrabalarıııııı yanına döndü. Seyf. Mezopotamya'dan Hicret etmemi şti.Maarif. III.. Ş eybanlar ı n başında bulunan Selil bin Kays ile Ziyad bin Bilal'i ve bu arada Huzeyl bin Umr an' ı kendi tarafına kazanma ğa muvaffak olmu ştu. S. Secâh Müslüman oldu Basra'ya döndü" dernekle Secâh'ın daha önce Mezopotamya'dan gelmi ş olduğunu açıkça ifade etmi ştir. İbni Haldûn a. III. onun Hazret-i Muhammed'in ölümünden sonra de ğ il daha önce peygamberli ğ ini ilan etmi ş oldu ğ unu kabul ediyor. Secâh' ın Mezopotamya'dan geldi ğini söylemekle hakikati ifade etmi ştir.Safa. Gurer ül .. s.Secah her biri kendi ş ef ve komutanı tarafından idare edilen kabilelerin ba şında olarak Mezopotamya' dan hareket edip Arabistan'a girmi ş ve Ebu Bekr'e kar şı sava şmak için hazırlık yapmak üzere Hazn denilen yerde konaklamıştı ... Hattâ daha da ileri giderek..Tenbih. Secâh' ın peygamberliğini iddiaya ba şlaması Hazreti Muhammed'in ölümünden sonradır. 71 .İ bni Haldûn.. S. Böylece Belaztiri. III. El . S. 72 129 İbni Haldûn. 240 v.

S. S. Ebu'l-Fida (I. S. onun tarafına geçti. Caet ani bu iddias ını ispat için zaman meselesini öne sürmekte ve Hâlid'in Butah üzerine yani Malik bin Nüveyre üzerine hareketi an ına kadar geçen zamanın. Zira o s ırada Beni Temim'in bir k ısmı Secall'a karşı cephe almış bulunuyordu. Halbuki Peygamberin ölümünden Buzaha ve Butah hareketlerinin oldu ğu tarihe kadar üç buçuk.. S e c âh bu teklifi kabul etti ve Malik bin Nüveyre'ye: "Istediğin gibi iş gör.. Secah ile birlikte olup Islamiyet'e sadık kalmış olan Rib 'abla= üzerine hücum ettiler.. Arap. Çünkü Rib âb'lar kendilerini savunmak için co ğrafi bir engele bile sahip de ğil131 Taberi. Fakat Ebu Bekir üzerine yürümekten vaz geçmesini de tavsiye etti. bu kabilenin ileri gelenlerinden birçoklar ı . 237).. XVIII. S. III. Bu zaman ise Secah' ın esasen çok kısa olan sava ş ve anlaşmaları için pek ala kâfidir. Vacca (Enc. bu arada Utârit bin H acil) kaç ıp Beni Anber'lere s ığındılar. fakat Maliklerden Vaki'. Necran' ı Tâif s ınırına kadar güney Ar ab is t an' ı eline geçirdi ğini ve gene bu üç ay içinde bir suikast tertiplenerek öldürülmü ş olduğunu göz önüne getirirsek.. 165). Secah'm Mezopotamya'dan Ye ınâme'ye gelip tekrar geri dönmesi için kâfi gelemiyece ğini yazmaktadır. Hazn'den Yerbu'lar ın başkanı olan Mâlik bin Nüveyreye haber gönderip bir anla şma yapma ğı teklif etti. İ bni Haldan ( İber.. 30 . Malik bin Nüveyre onun bu teklifini kabul etti. neticede bir hilkümranl ık bahse konu olursa.. S. bu da size ait aolacakttr"ı " dedi. ben Beni Yerbu'dan bir kadtntm. Esved gibi büyük askeri ba ş arılar kazanamam ış olan Secah' ın kısa süren Yemâme harekat ının üç aydan çok daha az bir zamanda bile yap ılmasının mümkün olduğunu kabul etmemek için makul bir sebep yoktur. El . II. 72). onlarla da bar ış yapmak istedi ise de. öt. Secah'm savaşları: Böylece Vaki' ve Malik bin Nüveyre. Malik bin Nüveyre Secah'ın önce bu kavimler üzerinde hakimiyet kurmas ı gerekti ğini ileri sürdü.31). de l' İsl. I.Vatvat (Gurer. Secah' ın elçileriyle anlaşma yapıp. Secah. dört ay kadar bir zaman geçmi ştir. 72 .İslam. IV. Ebu'l-Fereç (Agani. C. Muir (Annal. 237 v. Nitekim Yemen hâdiseleri sırasında Esved'in üç ay gibi kısa bir süre içinde peygamberliğini ilan ederek bütün Yemen'i. 46) gibi müellifler Secah' ı n Peygamberden sonra ortaya ç ı kt ığı n ı aç ı kça belirtmektedirler. 165) Z eheb (Tarih ül . Ayrıca Beni Malik bin Hanzala soyuna da haber yollıyarak.lerinin peygamberi ilan ettiklerini ilave ediyor. 131). Halbum Taberi (III. 356).

Wellhaus en da bu rivâyetlerin tamamiyle S e câh ve Mü s e ylim e 'yi küçültmek maksadıyla uydurulmuş olduğunu bütün yazarlar gibi kabul etmektedir.Hasâis'inde (S. esirleri kurtard ı . orada Müseylime bin Sümânte'yi bulal ım.4 . Fakat Ribâblar bunu haber al ıp oraya gittiler. T ab eri (Tür. bundan sonra azar işitmiyeceksiniz" (Taberi. Tab e rrde bulunan daha önceki anonim rivâyetin bir devamıd ır.4 jP tf. VI.diler.. 41 "Haydi Yemâme üzerine yürüyelim ve güvercinler gibi oraya ko şalım. Bu karşılaş ma sonunda da zayiat verdi ve bu defa adamlar ından Ukka ile Huzeyl düşmanlarının eline esir düştüler. Güvercin yürüyü ş ü gibi yavaş yavaş ilerleyiniz. Utarit. Yalanc ı ise kavmine pi şmanlık vardır" dedi ve Yemâme'de oturan Beni Hanife üzerine yürüdü.. Gurer ül .4J:419 )t5Z. 131) bu konuda ş öyle demektedir: Secâh bu s ırada Müseylime hakk ındaki rivâyetleri duyunca. karar ını da şu sözlerle kavmine bildirdi: "Yemâme ahalisi çok kuvvetli ve şevketlidirler. Bu kesin bir sava ştır.. Müseylime kuvvetlenmi ş tir.4 5k. Eğer peygamber ise işaretleri vardır. Temimlerden Z i b ri k an' ın da dinden çıkıp daha birçok kimselerle birlikte Secâh' ın yanı sıra Yemâme'ye hareket etti ğini Kelbrye atfen yazmakta ise de. 128)'de mecut olan bir rivâyete dayanarak. İşte Kelbî bu anonim rivâyetin sonunda. önceden bu yerleri iş gal etti. z 2. Ribâbların zor durumda kal ınca Dec â ni ve Dehâ nrye s ığnımalarma engel olmak üzere.. II. Secâh bu adamlar ını kurtarmak için Temimler ile uzla şmağa mecbur kaldı ve onların topraklarını tamamen terkederek Yemâme üzerine yürümeye karar verdi. El. III. Tür. Siz Yemâme üzerine yürüyünüz. Mezopotamyalı askerleri ile birlikte Nebâc denilen yere hareket etti. 123). S. Taraftarlar ından birçoklarını esir aldılar. sadece bir cümlesi ile yer almakta. ter. 14). Orada Evs bin Huz e ym e komutas ındaki Beni Amr'lar ile sava ş a tutuştu. Secâh galiplerle barış yaparak. 4. Sava ş sonunda Ribâb'lar ile D abb e 'ler Secah kuvvetlerine birçok zararlar verdirerek üstün geldiler.V atv at. râvilere kadar ula şmalarına imkân yoktur.. son derece müstehcen olmaları itibariyle. ter. Amr. Mâlik bin Nüveyre.. Secâh'ın yanında olduğu hâlde memleketine döndü" cümlesi ise K el b rnin bir cümlelik ri73 .)k. bu rivâyet Kelbrnin de ğil. Ka'ka' ve Vaki' de bu arada esir dü şmüşlerdi. arkas ından gelen "Zibrikan. Wellh aus en (Skizzen. Bu anonim rivâyetlerin ise.

S.. S. Peygamber onu halk ının sadaka amili yapmıştır. S. Bu topluluk üzerine yürüyünüz. oras ı siyah bir güvercin gibi kalsın. diğerine tabi olsun. Böylece toplanıp benim ve senin kavminle Arapları idaremize alırız. Kitab ül . Zaten bu konuda Seyf'in rivâyetini şüphe ile karşılamak mecburiyetinde kalsak bile.Has ais'de Utarit ve Amr bin ül . Fakat Kureyş kabilesi azgın bir kavimdir 132 . 50).Seeâh' ın giiya ayet olan bu sözlerinin biraz mübâiâ ğalı olduğu inancına vardırıyor (bk. III. 73. 165) kabilesi mensupler ına ş öyle demişti: "Ey sak ı nan müminler. VXIII. İ bni Haldan ve el .Ferec. Ebu'l .. Wellhausen' ın dayandığı Taberi'deki anonim rivâyete de ğer vermek do ğru de ğildir. biz birle şelim ve Tanr ı'nın bize gönderdiğini tetkik edelim."diye cevap 132 Bu rivâyeti şüphe ile kr şılamamız yerinde olur. S. İber.. Ebu'l .." Taberi. Askerleri ile Yema ıne üzerine yollanan Secah. Ayr ıca Gurer ül . İbni Haldûn.Ferec'e göre (XVIII. yarısı Kureyş'indir" sözünü Ebul'l-Fereç. ter.Agâni. Tanrı Kurey ş'in reddettiği bu yarıy ı sana bağışladı . g.. 74 . adâlet ile iş görselerdi kalan yarısı Kurey ş 'e ait olacaktı . tür. S. Bu i ş (yani peygamberlik) Rebia kavimlerine verilmemi ş ancak Mudar kabilelerine verilmiş tir. Zira bütün kaynaklar ın Müseylime'ye atfettikleri "Dünya'n ın yarısı bizim. a. O halde bu konuda Wellhausen'a değil Seyf'e hak vermek gerekmektedir.. Ridde s ırasında bu vergileri Ebu Bekr'e vermi ş . Tekmile S.vâyetinden hemen önceki anonim rivâyeti tamamlamaktad ır. Vesime (Höhnerbach. e. S. 165). Hâlbuki kabul ettiği takdirde bu pay Kurey ş 'in olacaktı" dedi.. XVIII. Buradaki ifade bizi. Secah'a maletmiştir. Müseylime onun yan ına geldi ve "Yer yüzünün yar ısı bize aittir..Aganî. Ey Temim kabilesi Yemâme bölgesine gidiniz. Müseylime bunları duyunca canı sıkıldı Çünkü etrafında bulunan Müslüman kabilelerin ve bunların ba şında bulunan kendisine rakip Sümâme bin Vsal ve Şurahbil bin Hasene'nin Hacer'i ellerine geçirmelerinden korkuyordu.. aman verdiği takdirde yan ına gelece ğini bildirdiğini kaydetmi şlerdir. Hakk ı bilen. el-Vatvat. 131. 133 Ebu'l-Fereç. Bunun üzerine Secah. Bu itibarla. II. Orada bulduğunuz insanları öldürünüz ve yak ıcı bir ateşle yak ınız ki. Kitab ül .Ridde'sinde Zibrikan' ın durumunu aç ıklamakta ve "ezZibrikan bin Bedr. 124. Onu da ğıttıktan sonra Kureyş üzerine dönersiniz". Kitab ür . Bu yüzden Secahla dost olmak çarelerini arad ı ve Ebu'l-Ferec'e göre"' Secah'a ş öyle bir haber yolladı : "Ulu Tanrı sana ve bana vahiy gönderdi. adâletten sapanlar reddederler. 134 Teberi. 165. dünyan ın yarısı bizim yar ısı Kurey şindir. Secah aman verdi.Vatvat ' 34 Müseylime'nin adam göndererek Secalı'dan aman istedi ğini.E htem vs kimseler Secâh'la birlikte sayıldığı halde Zibrikan' ın adına asla tesadüf edilmemektedir. o da onun vazifesini devam ettirmi şti" demektedir. Müseylime'ye: "Bu pay ı ancak doğruluktan.

böylece küçük bir menfaatin temini ile yetinerek. gelecek y ılın inahsillünün yarısını da almak için israr edince. Bize azg ın toplulukların ibadeti değil. Hüzeyl. Müseylime buna da raz ı oldu ve onun gelecek yılın mahsüllerini götürmek için vekil b ırakıp kendisinin bu yılın mahsâlünden payını alıp memleketine dönmesini teklif etti. Rabbimiz daima kendisini sevdiren işlere dair emirler verir. daha ilk denemelerde iyi sonuçlar vermedi ğini. arap. Secâh ise Cemaât y ı l ı'na kadar ' 35 Taglibler aras ında ya ş adı °" Buraya kadar anlat ılanlar gösteriyor ki.. bir yandan da Hâlid'in Esed'leri yenmesi üzerine adamları tarafından terkedildi ğini görüp Müseylime ile anlaşmayı menfaatine en uygun hareket tarz ı saymış .. Secâh'a gelince. Ukka ve Ziyad' ı vekil b ırakarak Mezopotamya'ya döndü.. hayırlı ve salih kütlelere mahsus olanların namaz ve dualarını me şru kılar ki. ter. Taberi. 129. birçok yerlerden birçok kimseleri ba şka başka yerlere ve bu arada Seeâh' ı da Küfe'ye göndermişti. 239. Bk. Müseylime ona: "Tanrı kendisinin sözlerini dinliyenlerin sözlerini işini. S. Seeâ h. Bu emirlerin yerine getirldi ini gördüğünğ de sizi takdis eder. 136 Taberi. görünü şü kurtarmak istemi şti. Sizi korkulu hâllerden uzakla ştırır. Kendisinin ceza ve müldifatlandırma günü için sizi kurtartr.. III.Al _j'S j Rab 1.." j o.5.›1 411 C jAi jii r 3k.. Ali öldürüldükten ve Irak halk ı kendisine biat ettikten sonra. büyük ümitlerle at ıldığı bu maceranın. hay ır ümidini verdi. Hâlid'in ordusunun bu s ıralarda yakla şması bunların dağılmasına sebep oldu. tür ter. 75 ... salih insanlar uyumadan geceleri ibadetle geçirirler. etrafını gittikçe bir a ğ gibi sarmakta olduklarını gördü ğünden Secâh' ı ve ordusunu bar ış yoluyla Yemâme'den uzaklaştırmak politikasını kendisi için en uygun çare olarak kabul etmi ş ti. Bunlar "Nevakıl" adım almışlardı . Secah bunu kabul etti. Muaviye.+- } 12•41 i J • Kabilinden âyet diye iddia etti ği sözleri söyliyerek dostluk teklifinde bulundu ve Yemâme'nin bir y ıllık mahsillünün yarısını Secâh'a vermek ş artıyla barış yaptı . Burada Muaviye zamam kastedilmektedir.verdi. Ümit edenlere. Müseylime rakib kabile şeflerinin ve Ebu Bekr'in. III. Fakat 135 Cemaat yılı Müslümanların bir Halife idaresinde topland ığı yıla denir. 124 .

. Secah. Sonra Secah' ın müezzini Ş ebes bin Rib'i'yi 137 ça ğırıp ona: "Allah' ın resülü Müseylime. Secah'ın müezzininin el . Muhammed'in kendilerine farzetti ği sabah ve yatsı namazlarını üzerinizden kald ırdı . Agani. Mirhond. "Sana ne vahy edildi" diye sorar. Gurer ül .Fereç zaman ına kadar) ikindi namaz ım çölde kılmadıklarını. S. S. Yukarıdan beri anlatt ıklarımız. 106'da. bunu kabilelerinize bildir" der 138 . 138 Agâni.Maarif. Müseylime ona ş ehir kap ılarını açmadan. T ab eri'deki anonim rivâyet Secah' ın Beni Hanife yamndaki maceras ını başka türlü anlat ır. Kabilesinden olanlar.Cenebe bin Havt Riyâbi oldu ğunu fakat di ğerlerine göre Ş ebes bin Rib'i oldu ğunu söyler.. güya kendisine vahy edilmiş .. e. Kokunun çok olmasına bilhassa dikkat edilmesini emreder.Maarif. O da kad ında cinsi duygular uyandıracak müstehcen sözleri.. Bu i şler bitince Müseylime sözcüsü ile onu otağa davet eder. 165'de Müseylime'nin yaln ız ikindi namazmı kaldırdığım. Kaynaklar bu münasebetle yazılan şiirlerden bilhassa bir tanesini naklederler ki. 73. 76 . II. arap. Ravzat üs . İbni Kelbi. S e c ah böylece komutanlarma vadetti ği büyük menfaatleri temin edememiş olarak geldi ği yere dönme ğe koyulunca. 224 /5). S. Secah bunun üzerine. âyetlermi ş gibi söyler. Üç gün sonra da Secah kendi adamlar ının yanına döner. Bu andan. Secah ona. Mirhond. Tarih-i Ebu'l-Fida gibi kitaplarda da vak'a aş ağı yukarı Taberi'deki anonim rivâyete uygun olarak şu yolda anlatılır: Müseylime onunla bulu şmak üzere deriden bir ota ğ kurdurur. Bu arada F üt uh ül . içinde güzel kokulu bitkiler yakt ırır. 224 öt'de Şebes bin Rıb'idir der. kuteybe. Ba şka kimselerin 137 Belâzûri. S.hüküm ve nüfuzunun birkaç gün içinde mahvoldu ğuna iyice kanaat getirince çarçabuk ve sessizce geldi ği yere dönme ğe mecbur olmu ştu. II. S. a. o da "Bizim peygamberimiz kad ın olup biz onun etrafında tavaf ediyoruz. Kitab ül .Safa. II. İ bni H aldan ve Mirhond gibi tarihçiler bu konuda Yemâme mahsalürlün bir yıllığının yarısının mehir olarak bu s ırada verilmi ş olduğunu kabul ederler ( İbni Haldan.Kitab ül . ne istedi ğini sorar. XVIII. ona uyanlardan birçokları pişman olup kendisini terkettiler. bunun için şimdiye kadar (Ebu'l . mehirsiz evlendi ği için onu ayıplarlar ve Müseylime'den mehir isteme ğe onu zorlarlar. İ ber. S ey f ' in bize verdi ği haberlere dayanmaktadır. Temimlerin: "Bu bizim kızımızın mehridir onu geri vermeyiz" dediklerini kaydetmi ştir. onun peygamberliğini kabul eder ve kendisine de ayni ş eyler vahy edildi ğini bildirip Müseylime'nin kendisini kavminden istemesini teklif eder. Sonundrz evlenirler. Muaviye zamanında Kafe'ye nakledilinceye kadar geçen zaman içinde Secah' ın ne yapmış oldu ğu hakkında elimizde hiçbir bilgi yoktur.Hasâis. İbni. g. tekrar Müseylime'nin yan ına gider.B ül d ân. 206 / 7'de Zahir İbni' Amr diye kaydeder.

III. S. Fakat baz ı kaynaklar onun.. Onbirinci yılın ortalarında meydana çıktığı kesin olarak belli olmakla beraber ölüm tarihi kesin olarak belli de ğildir. S.Safa. zekat veya sadakay ı emretmiş olduğu ancak domuzeti yeme ğide mubah kıldığı iddia olunmaktadır 1 ". Secâh'm doktrini: $ecah'ı n kendisine tabi olanlara oruç. 223. döndükten sonra nelerle me ş 01 oldu bilmiyoruz. peygamberlik iddialar ını . 128) bu misralan Utarit bin Haeib'e.. 131 v. S. Mu aviy e. bu iki büyük dinden aldığı ilhamlarla beslemi ş olduğu tahmin olunabilir. hüküm ve amelde kalm ış sözlere inandı nız" denilmektedir.) ise Kays bin Asim'a maletmektedir. İşte bu s ırada S e cah' ın Müslümanlığı kabul ettiğini . öt.. Basra'ya. Pişmanlık çok geçmeden bütün Temimlerde kendisini gösterdi. Halbuki Yarbu'lar ın başında bulunan Malik bin Nüv eyr e biraz geçikmi ş olmasının cezas ını hayatıyla ödedi. Secash'ın bu yıllar aras ındaki hayatı büsbütün karanlıklar içinde kalmış tır. hem de iyi bir Müslüman olduğ unu bütün tarihler ittifakla yazmaktadırlar. Irak halkı kendisine biat ettikten sonra birçok aileleri olduğu gibi S e cah ve adamlarınıi da bulundukları yerden başka tarafa. siz onu b ırakarak. Hakim bin K elb i'ye atfedilen bir şiirde "Sizi do ğru ve sabit bir dini kabule çağırdı lar. Ancak Hicri 41'den önce ölmemiş olduğu anlaşılmaktadır. D.. e.Vatvat (a. taraftarlar ını savaş a katılmağa sevketmek ve menfaatler elde etmek için verilmi ş komutanca emirlerden ibarettir. el . sihir ve efsaneler defterine yaz ılmış . g. söyler. namazun kildignn 140 Belâzûri (arap.. Kaynaklar onun. Hristiyanl ığı pek iyi bildi ği ve büyük kısmı Müslüm anl ı kt an dönmü ş olan T e miml er e dayand ığı gözönündetutulursa. K ûfe'de de ğil Basra'da Müslüman olup gene orada Müslüman olarak öldü ğünü açıklarlar 14°. E. Kûfe'ye nakletmi ştir. M âlik'lerin ba şkanı bulunan Vaki' bin Malik zaman kaybetmeden islamiyet'e döndü. 141 Mirhond. S. 106). Onun vahiy ad ı altında yukarıda bahsetti ğimiz sözleri. Ravzat üs . 77 . Basra valisi Cündub Fezârrnin. Muaviye'nin üstünlük elde etti ği yıllara kadar nas ıl yaş adığı hakkında bir bilgi vermediklerinden. Onun. 139 Taberi (tür.peygamberleri ise erkekdirler" mısralarıdır 139 Gene. II. Secâh'm Müslüman oluşu: Secâh Mezopotamya'ya. . namaz. ter.

sırf Islami bir gayret güderlikle uydurulan ve a ğızdan a ğıza yayılmış olduğu muhakkak olan halk ş ayialarını kitab ına almıştır. Secâh onlara: "Müseylime kendisine indirilen vahiyleri bana okuçlu. ş ayet böyle bir evlenme vaki olmu şsa bu.. s.Hasâis. o takdirde E b u'l -Fere e'in ya ş adığı H. s ırf politik mecburiyetlerden do ğmuştur. İ ber. Her iki taraf kavimlerni toplad ılar. 143 Belazari. bunu evlilik birli ğinin kuvvetlendirmi ş oldu ğunu.Fida ve di ğer tarihçiler tarafından nakledilmi ş olmasıdır. O halde bunu hangi râvi kimden alarak nakletti? Bu. fakat Müsyelime'nin öldürülmesinden sonra"Yemen peygamberi olan Secah' ın irtidad yolundaki ittifakı unutturmak için sadık bir mümin Müslüman ile evlendi ğini" yaz ıyorsa da. arap. bunlar tamamen asılsızdır. esasen tatmin edilmemiş olan kavminin önünde. Fakat Secah' ın istilâ maksad ı ile gittiği Yemame'den bir miktarcık mahsill ve hediye ile dönerken. Müseylime islamlara kar şı bir müttefik bulmak ümidiyle onunla evlenmiş olabilir. Taberi her rivâyetin sahibini yazd ığı halde. fakat Secah' ın kurmak istedi ği dini.. onu dâima Yemen'den gelmi ş bir peygamber olarak göstermektedir. Agani. Wellhausen 142 Her ne kadar bu konuda tek seyahatname alan Palgrave'in seyahatnamesi.. 508 . Seyf'in bu konulardaki sükilturm onun. 131). Gurer ül . Temimi olmas ı dolayısıyla. Müseylime sabah ve yats ı namazlarım Temimler üzerinden kald ırdı . islâmiyet'in dü şmanı olan bu iki insana karşı . 78 .Müseylime evlenmesini gene de şüphe ile karşılamak mecburiyetindeyiz. Secâh . Hiç şüphe yok ki. üç gün gibi kısa bir süre için evlenmeyi göze almas ı . el . Secâh. Tekmile. kabul edilmesi pek güç olan adeta çocukça iddialard ır. peygamberlik iddias ında bulunan bir kad ın hakkında pek makul görünmemektedir. 165 ve İbni Haldan. 73'e göre Müseylime ve Secâh dinlerini birl ştirdiler. Ancak e ğer Secâh gerçekten Müseylime ile evlenmi ş ise ve mehir verme meselesi do ğru ise. XVIII. S.Vatvat. Palgrave daha Secah' ın nereden geldiğini ve hangi kabileye mensup oldu ğunu bile bilmemekte. Ebu'l-Ferec. Fütuh.597 yıllarında Temimler'in Müslüman olduklar ı halde ikindi namazını kılmamış olduklarını Secâh'ın kurmak istedi ği mezhebin bir kalıntısı olarak kabul etmek gerekir (Agâni. Bizi buna yönelten başlıca sebep T ab eri: ve E b u'l . 165. Müseylime'nin peygamberli ğini kabul etti. Müseylime'ninki ile birleştirmesi.F er e c'deki as ılsız ve hayas ız rivâyetin gittikçe hafifleyerek Mirhond. II. S. sonra onun peygamberli ğini tanıyıp ona tâbi olduğunu ilan etmesi 143 sabah ve yats ı namazlarının kaldırılmasına baş eğmesi gibi rivâyetler. S. onu do ğru buldum. 106. burada hiçbir isim kaydetmemi ş "bu konuda başkaları ş unları söyler" diyerek ihtimal ki. S e yf'den ba şka bu konuda yaz ı yazmış olan hemen bütün Islam tarihçilerinin kabul ettikleri Secâh .Müseylime evlenmesi kendi tâbileri aras ında Secah'ın prestijini kaybetmesi bak ımından da bize imkans ız görünüyor 142 . belli olmamıştır. ve ona tabi oldum" dedi.. XVIII. Müseylime ile Secah'ın doktrin birliğinden bahsederek. bu derece müstehçen bir konu şma ba şkalarının yanında cereyan edemez ve ba şkalarına anlatılamazdı . E b u'l .Secah'ın kurmak istedi ği dinden zamanımıza kadar gelmi ş bir kalıntı yoktur.

ve CaetanPnin iddia ettikleri gibi taraf tutma gayreti diye vas ıflandırmamız ne dereceye kadar do ğru olur bunu cevaplandırmak pek güçtür.

F. Netice:
Hemen söyleyelim ki, Secâh da Esved ve Tuleyha gibi hakiki bir peygamber olmaktan çok uzak olup sadece bir kahine idi ve Hazret-i Muhammed'in ölümünden sonra Temimler aras ında çıkan karışıklıktan ve irtidadtan faydalanmak istemi şti. Fakat alelade bir kad ın de ğil, dini bilgilere sahip ş air, hüküm ve emretme kabiliyeti gibi birçok meziyetleri bulunan haris bir kad ındı . Fakat islâmiyet bakımı ndan onun hareketleri, ne Esved ve Tuleyha, ne de ileride görece ğimiz Müseylime gibi tehditkar olamamıştır. O, kuvvetli bir rüzgâr gibi kuzey - do ğudan Arap yarımadasına esmiş , fakat önce Müslüman Ribâb ve Amrlar kayal ığına çarparak kuvvetini kaybetmi ş , Yemâme'de Hacer ve Hadikat ür Rahman surlarma ula ştığı zaman, dini ve siyasi kuvet ve hüviyetini büsbütün kaybetmi şti. Secah'ın sonradan islaraiyet'i kabul etmesi, onun hakiki bir peygamber olmadığının en büyük delilidir. O, sadece Hazret-i Muhammed'i kendisine örnek tutarak iktidar sahibi olm ıya çalış an iktidar heveslisi bir kadındı . İslam dininin ve Halifelerin geni ş müsamahas ı Tuleyha gibi Secah'ın da hayatını bağışlamış ve bu suretle belki de din u ğrunda ölenler hakkında sonradan halk aras ında çıkan ve bazen tehlikeli durumlar yaratan inanışların do ğması ihtimali önlenmiştir.

79

4. MÜSEYLIMET ÜL-KEZZAS

Bir gün Hazret-i Muhammed mimbere ç ıkarak, halka ş öyle hitap etti: "Ey nas! Ben Kadir gecesi bir rüya görmüş ve sonra onu unutmu ştum. Rüyamda kollar ımda iki altın bilezik gördüm, bu ikisinden nefret ettim, onlara üfürdüm, onlar da uçup kayboldular. Ben bu iki bileziği Yemen'de ve Yemâme'de ç ıkan bu iki yalanc ı ile yorumladım" ( İbni İ shak, İbni Hiş am, IV., S. 246). İşte Hazret-i Muhammed'in rüyas ını yorumlarken bahsetti ği Yemâme'de ç ıkan yalancı, Yemâme'ye hükmeden ve peygamberlik iddias ında bulunan Müseylime'dir. Ne cid alçak yaylas ının güneydo ğusunda ve B ahr e yn'in bat ısında bulunan Yemâme topraklar ı Hanife kabilesinin elinde idi. Hanifeliler ziraate pek elveri şli olan topraklar ında elde ettikleri ürünleri satarak geçimlerini rahatça sa ğlıyabiliyorlardı .

A. Hanife kabilesi ve dini:
Büyük Bekir bin V âil kabilesinin bir kolu olan Hanifeliler, topraklarının verimlili ği bakımından diğer memleketler için, bilhassa tah ıla muhtaç bulunan Hicazl ı lar için en önemli bir kabile idi. Hicretin 6 - 7. yıllarında Hanife kabilesinin ba şkanının, İ bni S a'd, Ibni Hi ş am ve T ab errnin bize bildirdiklerinden Hevze bin Ali oldu ğu anlaşılmaktadır. Hevze bin Ali, Iran yoluyla gelen Hristiyanh ğı kabul etmi ş görünüyorsa da Hanife kabilesinin bu yolda onu ne dereceye kadar takip etti ği pek aşikâr de ğildir. Diğer Arap kabileleri gibi İ slâmiyet çıkıneaya kadar putperest olarak ya şıyan bu kabilenin pek az bir kısmının Hevze ile birlikte Hristiyanl ığı kabul etmi ş olması muhtemel ise de, 144 Hicretin 7. yılından sonra Hazret-i Muhammed'in Hanifeli144 Ibni Sâ'd (Siret, Wellhausen tercüme ve yay ını, Skizzen, IV. S. 115) el-Medaini'den. naklen,"kendisin; Medine'de ziyaret eden Beni Hanife heyetinin ileri gelenlerine abdest suyundan artanı verdi ve onlara yerlerine gittikleri vakit, kilisenizi y ıkınız (kiliselerinizi de ğil) arsas ına bu sudan saçınız, yerine bir cami yap ınız. Bunu yaptılar. Müezzin Talk bin Ali oldu" demekte olduğuna göre, buralarda Hristiyanl ığnı mevcut bulunduğu fakat ancak bir tek kiliseye sahip olacak derecede az ve sathi oldu ğu ileri sürülebilir.

80

kri islâmiyet'e daveti üzerine, yüksek tabakadan birçokler ı gibi aş ağı sınıf halktan da birçoklar ının Müslüman olduğunu en eski ve tarafs ız kayanklardan anlamaktay ız. Her ne kadar Caetani Hanife kabilesinin ve onun son ba şkanı Müseylime'nin Hristiyan oldu ğunu savunmakta ise de (Caetani, IX., S. 7. v. öt), bu iddias ında pek haklı olmadığını, Hazret-i Muhammed'in Hristiyanlara kar şı gösterdi ği müsamaha ile ispat etmek mümkündür. Gerçekten Hazret-i Muhammed E hl-i kitap say ılmaması gereken Mecasileri bile vergiye ba ğlamak ş artıyla serbestilerini tanımış hattâ kendi zaman ında onun bu hareketi dedi kodu konusu te şkil etmekten geri kalmam ıştı . E ğer Beni Hanife büyük bir ço ğunlukla Hristiyan olmuş olsaydı, Hazret -i Muhammed Müeylime'yi bir Hristiyan reformisti gibi kabul edip Hanifelilerin vicdan hürriyetlerini tan ırdı E ğer Müseylime ve Beni Hanife tamamiyle Hristiyan olsa idiler, o zaman Müseylime'nin yeni bir din ortaya koyarak İslam topraklarından ayrı bir teşekkül olarak kalmay ı istemesine lüzum yoktu; zira H a zr et -i Muhammed Tebük seferinden sonra birçok Hristiyan heyetleri kabul etmiş ve onların cizye vermeyi taahhüt etmeleri üzerine kendileri ile anlaşmalar yapmıştı. Margoliouth ve Muir de Beni Hanife'nin Hristiyanlığı m kabul etmemektedirler (Margoliouth, JRAS, 1903, S. 486; Muir, Annal, S. 38). Beni Hanife'nin Müslümanlığına gelince: gene İbni Sa'd 145, Beni Hanife'den Medine'ye gönderilmi ş olan elçilerin on kişi kadar olup aralarında er - Rehhtil bin Unfuva, Seleme bin Hanzele es - Suheymi ve Talk bin Ali, Humran bin Câbir ve Mesleme bin Habib (veya Hayyib) vs. bulundu ğunu, bunların Remle'lerin evinde misafir kaldıklarını, sonra camie gelip hakikata ş ahadet ettiklerini yatmakta, fakat bu s ırada Müseylime'nin at ve develere bekçilik etti ğini kaydetmektedir. Daha buna benzer şurada burada rastlanan birçok kayıtlar vardır ki, önemli birçok ş ahısların Peygamber'i ziyaret edip islâm'ı kabul ettiklerini bildirmektedir. Konumuzun sonlar ına do ğru bunların adlarını kaynak göstererek belirtece ğiz. Mui'rin de kabul ettiği gibi (S. 38) kısmen putperest k ısmen Hristiyan olan Beni Hanife, Hazret-i Muhammed'e boyun e ğmişti. Fakat islâmiyet'i kabul etmiyen bir kısım halk sonradan peygamberli ğini iddia eden Müseylime'nin etrafında toplanmaktan da geri kalmad ı . Öyle anlaşılıyor ki, Hevze zamanında Hanife kabilesi iki kuvvetli idarecinin hakimiyet yolunda145 İbni Hiş am, es - Siret ün - Nebeviyye, IV., S. 279'da "Peygamber'in elçisi .rimir bin Luey oğullarından Sâlit bin Amr'ı Yemâme melikleri Sümâme bin Vial ile Hevze bin Ali'ye yolladı" demekle, Hanifelerin iki hükümdar ı olduğunu ifade etmektedir. Halbuki İbni Sâ'd, Tabakat I., 2., S. 18'de Peygamber'in Salit bin Amr' ı sadece Hevze bin Aliyi Islâm'a davet için yollad ığını yazmaktadır.

81

ki rekabetleri yüzünden tamamiyle birbirine z ıt iki varlık haline gelmişti. Bu rakiplerden birisi Sümâme bin Üs al, di ğeri Hevze bin Ali idi. İbni Sa'd ve Belazûrrnin anlatt ıklarına göre 146 , Hicretin 6 - 7. yıllarında Peygamber muhtelif hükümdarlara mektup yazd ığı sırada Yemâme ba şkam Hevze bin Ali'ye ve Yemâme halkına Salit bin Amr ül - Amiri eliyle bir ektup göndererek, onlar ı Müslüman olmaya davet etmi şti'". Hevz e misafiri kabul edip hediyeler verdi ve Peygambere ş öyle bir cevap yazd ı : "Senin dâvet ettiğin şey çok iyi ve

güzeldir. Ben kavmimin şair ve hatibiyim. Araplar benim mevkiimi takdir ederler; bunun için sen bana bu i pay ver sana tâbi olurum." Hevze şte
mektupla birlikte giyinmesi için Sâlit'e Hacer kuma şlarından elbiseler de verdi. Sâlit Peygambere onun mektubunu ula ştırdığı vakir, Peygamber "küçük bir menfaat bile istese vermem, o yok olacak" dedi ( İbni Sâ'd, II, 1., S. 18) 148. Bir müddet sonra, Hicretin 8. yılında Hevze öldü. Onun yerine Müseylime Beni Hanife'nin hükümdarl ığını eline geçirdi.

B. Müseylime'nin soyu:
İbni Kuteybe'ye göre (Kitab ül-Maarif, S. 206 - 7) Müsylime'nin babası Beni Hanife'den Habib, dedesi Lüceym künyesi Ebu Sumâme'dir. Belazfıri onun Sumâme yahut Sümâle bin Kesir bin Habib bin Sümâme bin Gsal bin Habib bin Hanife bin 'Icl oldu ğunu kaydetmektedir. İbni Hiş am'da Müseylime bin Sümâme ve künyesi Ebu Sümâme kayd ı vardır. Diyarbekri (Tarih-i H âmis, II., S. 174) ise onun dedesinin H ârun, lakab ının Ebu S üm am e olduğunu yazmaktadır.

C. Müseylime'nin, Hanifelilerin emirliğini elde etmesi:
Yeınâme'nin hakimi olup 8. yılda ölmüş olan Hevze'nin yerine, nasıl olup da Müseylime'nin geçti ğini kaynaklardan ö ğrenmek imkansızdır. Fakat Müseylime'nin ş ahsiyeti ara ştırıldığı zaman onun birçok meziyetlerle birlikte, kabilesinin en ileri gelen bir ş ahsiyeti oldu146 Ilmi Sâ'd, Tabakat, I., 2., S. 18; Belâzöri, Fütuh, arap., S. 94; Belfıziiri, türk., S. 142 v. öt. 147 Belâzûri ise (Fütuh, arap., S. 94), Peygamber bu mektubu Sabit bin Kaya bin iil-Ensârrye yazdırmış ve el - Hazreci eliye, yollam ıştır. diye kaydetmi ştir. 148 Belâzûri, Fütuh, arap., S. 94'de Hevze'nin Hazret-i Peygamber'e, içinde er-Reccal bin Unfuva, Mücca'a bin Mürrâre ve Müseylime bin Habib'in bulundu ğu bir heyet yollad ığını ve bu arada Müseylime'nin de Hevze'ninkine beziyen teklifler yapt ığını yazmaktadır.

82

Bu adamlar Sümâme adında birini esir alıp getirmişler. kendisine tabi olurum". Vakidi ve İ bni Abbas. Sümüme' ıdu yanına gelmiş . Necid taraflarma bir süvari birli ği yollamıştı. Hakikaten Mekke'ye yiyecek tah ıl yollamadı. ümit var. gıda maddelerinin gönderilmesi hususundaki müsaadelerini rica ettiler. S. Müseylime'nin Yemâme amirli ği ile birlikte büyük bir gaileyi de üzerine alm ış olduğu muhakkaktır. Hazret-i Muhammed de bir mektupla Sümâme'ye tah ıl göndermesini emretti. O ise. Müseylime bu ziyareti. "hayır var.. 3'e göre Hazret-i Peygamber. Sümâme Mekke'nin fethinden epeyi önce Müslüman olmuş ve Hanifelilerden islâmiyet'i kabul edenler onun etrafında toplandığından kuvveti artm ıştı. Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'i bir heyetle birlikte ziyaret etmi ş olduğunu idia emektedirler. V. onu bile 149 Buhari. İşte bu yüzden Sülnâme'llin kam helal k ıhnnuştı. İbni Sâ'd (Tabakat. D. sonra Medine'de mescidin direklerine ba ğlanuşlardı. Peygamber kendisini affetti.ğu görülür. tarih-i Hâmis. Hazret-i Muhammed ise o s ırada elinde bulunan hurma dalım göstererek: "Elimde bulunan ş u dal parçasını istesen. II. Sümame Peygamber'i öldürmek istemi şse de onun amcası buna engel olmuştur. Gene gitmekte olduğuUmre hacmiı yerine getirmek için Mekke'ye vard ı. Tecrid-i Sarih. Müseylime'nin Medine'yi ziyaret edip etmedi ği meselesi ve peygamberlik iddiası: En güvenilir kaynaklar ımız arasında bulunan B uhari. o müslüman oldu ve Müseylime çıkıp da peygamberlik iddia edince onlara kıymetli vaızlarda bulundu " 83 . S. 407 v. Bu da Hanife kabilesinin önemli bir kısmına hükmeden ve islâmiyet'i kabul etmi ş bulunan Sümâme'nin rekabeticlir1 49 . Bunun üzerine Sümâme y ıkamp geldi ve "Allahtan başka Allah olmadığına ve Muhammed'in O'nun elçisi olduğuna tanıklık ederim" dedi. hatip ve kâhin olan Müseylime zengin topraklara ve nüfus çoklu ğuna sahip bulunan Yemame'yi Hazret -i Muha mme d 'in her gün biraz daha artan nüfuzu alt ına girmekten kurtarabilmek amacıyla kendisinin de H azret Muhammed gibi yeni bir dinin müjdecisi olduğunu ilan etti ve K ur ' an a nazireler söyleme ğe başladı. Mekke'liler Hazret-i Muhammed'e bir mektupla müracaata mecbur kalıp. Bu durum karşısında ş air. Umre yapmak için Medine'ye yakla ştığı zaman. Böylece de onun Hevze'nin yerini almakta güçlük çekmedi ği kolayca tahmin edilebilir. cevab ın da bulunmuştu. Ayrıca Medine hiikameti de Müslüman olması dolayısiyle Sümame'nin tabii bir müttefiki say ılıyordu. Arap yarımadasmın merkezik şmekte olan idaresinin Hazreti Muhammed' den sonra kendisine intikalini istemek üzere tertip etmi ş ve ş öyle demiş tir: "Eğer Muhammed kendinden sonra beni halef tayin ederse. Sumâme dedi ğini yaptı . affedersin". öt. çünkü sen zulmetmezsin. 401) da ise aynı olayın baş tarafı biraz değişik bir şekilde aldatılmıştır: "Peygamber. Peygamber'in adamlar ı onu yakalayıp hiç bir akde bakmadan Peygamberin yan ına getirdiler Peygamber onun af talebini kabul edip serbest b ırakınca.Mekke'lilerden bazıları onun yeni dine girişini sitemle kar şıladılar. (Ebu Hüreyre'den) ve Diyarbekri. X. Sümâme.. Sümâme üç gün burada kaldıktan sonra Peygamber ona. gönlünden ne geçiriyorsun mealinde bir soru sormuştu. "Sen merhameti ve akrabah ğa saygıyı telkin ve emredersin" diyerek. S. Sümâme k ızarak "Peygamber Muhammed izin vermedikçe size Yemâme'den bir tah ıl danesi gelmiyecektir" diye onlar ı tehdit etmişti.

İbni Skd. rüyasını ima etmek istediği cevabını alır. 143 v. Buhari. 410'da İbni Abbas. S.X. a. 222.. IV. S. bu heyet islâmiyet'i kabul edip arkada şlarının (yâni Müseylime'nin) durumunun ne olca ğını sorduklarında. Gurer. S.. Hanifelilerin onu bir örtü ile örtüp Peygamber'in yanına getirdiklerini. öt. tür. 131. Buhari. Sen de Allah' ın hakk ındaki hüküm ve nüfuzunu tecavüz edemezsin.. Ayrıca B elâ z ûri (Tür. Beyhaki. S... III. 37. S. S. II. ter. 852. fakat Allah' ın düşmanı Müseylime Yemâme'ye gidince bu sözü menfaatlerine hizmet edecek bir ş ekilde de ğiştirerek. Gene bu eserler. g. el . S. 84 .sana vermem. S.. tür ter. H âris 'in kızımn (Hâris'in k ı z ı Müseylime'nin kar ı s ı idi. sonra Müseylime'nin bu mektupa cevap yazd ığını da açıklamaktadırlar. 32 v. yukar ıda bahsetti ğimiz rivâyetlere ilâve etmektedir. a. II. 52) evinde misafir edildi ğini.. S. 2. Hazret-i Muhammed onlara. Sahih. Tabakat. öt. sen onda gördüğüm esküle göre. öt. ama Müseylime'yi at ve develerin yan ına bırakmışlar. S. III.. 2. 2. Siret. II.. IV. öt'de Hazret-i Muhammed gelen heyete ba ğışlarda bulundu.. Siret. 151 Taberi... S. Müseylime'nin Medine'yi ziyaret etti ğini diğer birçok kaynaklar yazmaktad ırlar.Vatvat. 52.. e. Hanife heyetinden olan ve Müslümanlığı kabul edip B akar a süresini ö ğrenmiş bulunan er-R e ce ül'in Müseylime'ye yol gösterdi ği ve Hazret-i Muhammed'in Müseylime'yi kendisine ortak etti ği yolunda yalan şehadette bulunduğunu bildirmektedirler. Allah seni muhakkak hele& eder ve ben muhakkak san ırım ki. X. y ı l ı nda yazıldığını kayd ve kabul etmiş lerdir 153. Tecrid-i Sarih. Mirhond. S. Ravza. Fütuh. I. arap. 152 İbni Hişam. S. S.. 224. Belüzûri. ben onunla peygamberlik i şinde ortak edildim diye iddialara koyulmuş 152. 97.. S. el-Vatvat. 410. IV. denilmektedir.. Bühari III. 25 v. Belâzûri. İbni Hiş am. 153 İbni Hişam... Tecrid-i Sahih. Gene İbni İshak (İbni Hiş am. i bana gösterilen kişisin"s o İbni Hiş am bu hususta daha geni ş bilgi vermekte ve Müseylime'nin Ensâr'dan. ter... 246. Mahmud üs-Siyer. Eyyüb Sabri. Eğer sen bana ve hakka muhalefet edersen. Bu arada Müseylime'nin payını da verdi. e. 838 v. S. 472. gibi tarihçiler bu mektubun Hicret'in 10. 142) ve İ bni Sa'd (Tabakat. ve II. II. Belüzûri. S. g. TaberFtür ter... 222) bu rivâyetin ba şka bir şeklini dinlemiş olduğunu nakleder: "Beni Hanife mensuplar ı Peygamber'in huzuruna gelmi şler. 37) ba şta olmak üzere gene bu kaynaklar Hazret-i Peygamber'in bir mektup yazarak ed-Dameri vasıtasiyle Müseylime'yi Müslüman olmaya dâvet etti ğini.. Pek önemsiz farklarla hepsinde tekrar edilen mektu150 Buhari. Ne c c ar o ğullarından. bekçilik edenin durumunun beraber gelenlerinkinden a ş ağı olmadığını bildirmiş " 1 . S. Medainrnin aynı konudaki rivâyetini nakleden İbni Sa'd (Siret. S. bu son cümlenin mânas ım Ebu Hürey2e'den sorar ve ondan bununla Peygamber'in ba ş tarafa ald ığımız. Taberi. 115) da dahil.. S. Beyhaki.

Dinet et Sliman ben İbrahim. Paris 1947. bizi bu iddiaları şüphe ile kar şılamaya sevketmektedir. bu yalancı peygamberlerle mücadeleden geri durmam ış (bk. Yeryüzü Yüce Tanr ı'nındır.. Tanrı'nın bağışlıyacağı iyi sonuç kendisinden sak ınanlar içindir. 548. II. e. 918). Esved ve Tuleyha konularına). başınızı keserdim" diye cevap verip (Belâzüri ayn ı S. Tanrı Elçisi Muhammed'in yalanc ı Müseylime'ye mektubu- dur. Onlar da. Eski ve yeni tarihçilerden bâz ıları Müseylime'nin peygamberlik iddiasına başlamadan önce Medine'ye gelerek islâmiyet'i kabul etmi ş olduğunu kaydetmekte iseler de ' 55 büyük bir kabilenin ba şkanı ve çok önemli bir askeri kuvvetin de komutan ı bulunan Müseylime'nin Medine'ye gelip önce Müslüman olmas ı. yarısı Kureyş'e aittir. 37'ye göre Peygamber bu mektubu Zübeyr bin Avvam' ın kar' deşi Sâib bin Avvâm ile göndermi ştir.. a. yer yüzüne vâris k ılar. Hanife heyetine dahil üyelerden biri olarak... Hazret-i Muhammed'in vedâ hacc ından sonraki hastalığı sırasında ortaya çıktıklarını ilâve etmektedir. S. onun Müslüman olduğunu ispat etmemiz gene güçtür. Tarih-i Din-i Islam. kullarından istediği kimseleri. kabilesi ile birlikte kan ının son damlasını bu uğurda harcamas ı. 255. İbni İshak.I clryi aynı maksatla Yemâme'deki Müslümanlar ın başkanı bulunan Sümâme bin Üs yollamıştı (Taberi. 155 E. V. elçilere: "Siz bu mesele hakk ında ne düş ünüyorsunuz?" diye sormuş . S. II. Mübun metni a ş ağı yukarı seylime bu mektubu Amr bin C ârud'a yazd ırıp müezzini Nevvâha' nın oğlu Ub âde bin H âris ile göndermi ştir. Mahmud Esad. Müseylime ve emsali gibi peygamberlik iddialar ında bulunan kimselerin. Selâm doğru yolda olanlara olsun 154. Medine'ye gelmi ş olduğunu kabul etsek bile. Sana esenlikler dilerim. Fakat Peygamber hasta oldu ğu hâlde. "Biz de ayni fikirdeyiz" diye cevap verince. yılın sonunda yaz ıldığını ileri sürerken. Peygamber bu mektubu okuyunca. 85 . Müseylime'nin Beni Hanife'ye hâkim olduktan sonra değil de Hevze'nin ba şkanlığı sırasında.. ben peygamberlikte sana ortak edildim.ş öyledir: "Tanrı Elçisi Müseylime'den. 2. 163 . Hazret-i Peygamber "Elçilerin öldürülmesi câiz olsaydı. hattâ bu münasebetle Furat bin Hayyân ül . bu mektubun Hicri 10.6. a. e. g. Fakat Kureyşliler insaf ve adâletle hareket etmezler". bizzat Taberi. yahut 154 İbni Sâ'd. Tanrı Elçisi Muhammed'e mektuptur. onu ya bir örtü altında Hazret-i Muhammed'e getirilmi ş. S. 4. O. Zira kaynaklar aç ıktan açığa onun islâmiyet'i kabul etmi ş olduğunu söylememektedirler. Yer yüzünün yar ısı bize. S. yk. ter. bası. La vie de Muhammed. Ebu'l-Fida. Tanrı'ya hamd-ü senadan sonra. sonra Medine'ye boyun e ğmemek için bütün gücü ile sava şması.) Müseylime'ye ş öyle bir mektup yazd ırmıştır: "Bu. yalan ve iftara dolu mektubunuz bana geldi. tür. S.. g. I.

g. Tehzib. S. 74... S. g. İ bni İ shak ve M e daini'ye dayanan rivâyetler onun Peygamber'le olan konu şmasından sonra Müslümanlığı kabul etti ğini açıkça söyliyememektedirler. a. çok sar ı benizli.6. Arap.. 97. S. g. Beni Hanife için fitne ve fesat kayna ğı olmaktan ba şka bir i ş e yaramadı . öt.. e.Vatvat. S. aksine Hazret-i Muhammed'ten sonra hâkimiyetin Beni Hanife'ye intikalini temin etmek maksadiyle yap ılmış olmalıdır.Hanefi tarafından rivâyet edilmektedir. 174. İber.develeri bekledi ği için Müslüman olan Hanife heyetinin içinde bulunamamış gösterirler. 163 . g. II. Tarih-i din-i islam. 548. Üsal şunları da anlatmaktad ır: Peygamber'in yan ında bulunup Kur'andan parçalar ö ğrenmiş olan Re cc al bin Unfuv a ona her i şinde arkadaşlık ederdi.. yumurtayı şişeye ilk sokan adam olduğu iddia edilmektedir 157 . S. İ bni Kuteybe. La vie de Muhammed. 157 En . e. a. Tanrı düşmanı diye tavsif etmi şlerdir. S. İşte böylece Peygamber' den red cevab ı alan Müseylime.. Sümâme bin Vsal'in maiyetinde bulunan Vsal ül .. öt. 95. bas ık ve kalkık burunlu "6 olan Müseylime'nin neyrenciyat ile me ş gul bulunudu ğu. İ bni Haldun. Ş airlik ve hatiplik gibi meziyetleri yan ında hâhinlik vasfı da bu vadide ona yard ımcı olmuştu. Hanifeliler onun sözlerine kandılar ve Müseylime'nin peygamberli ğini kabul ettiler. Tarih. ikincisi ve son çare ise savaş yoluyla Kureyş ve Ensâra kar şı koymaktı . e... Halbuki Peygamber onu Yemame halk ına ö ğretmen olarak göndermiş . Fakat o. I. İbni Haldun. Müseylime'nin portresi ve hokkabazl ığn Kısa boylu. İber. II. S. IV. Diyarbekri. 2. Fakat daha sonraki tarihçiler ( İbni Hald6n. Yemame'de Müseylime aleyhine çal ışmasını emretmişti. Müseylime yavaş yavaş islamiyet'in Yemâme'ye tesir etmekte oldu ğunu gördü ğünden memleketini bu tesirden kurtarmak için iki çareye ba ş vurmak gerekti ğini anladı .. el . a.. S. S. Hazret-i Muhammed'in Müseylime'yi peygamberlik i şinde kendisine ortak yapm ış oldu ğuna tanıklık etti. Yemame'de peygamberli ğini ilan etti ve güya ayet olan bir tak ım sözleri sıraladı . Dinet et Siliman ben İbrahim. Ebu'l-Fida. e. Mahmut Esat. 206 v. Hazret-i Muhammed bunu hiddet ve şiddet ile reddedince. 86 . Ş ayet Müseylime'nin bir heyetle birlikte Hazret-i Muhammed'i ziyaret etti ği do ğru ise bu ziyaret samimi bir şekilde islamiyet'i kabul etmek için de ğil. 74 v. Gene onun herkesle konu şup herkese rüşvet vererek etraf ını memnun etti ği Taberi'de. Hazret-i Muhammed'i örnek tutarak. a. Bunlardan birisi dini bir yol açmak ve islâmiyet'in Yemame'de yay ılmasını önlemek. 131.. İber. S.Nevevi. II. 75. O. Tekmile. S.. I. E. 255) onu dinden dönmü ş . Bir gün 156 Belâzüri..

Müseylime'nin yan ına gelerek hayır duada bulunsun diye hurmalığına gelmesini rica etti. Çocuklar ın bu halleri ancak Müsylime öldükten sonra meydana çıktı . Er . cömert ve hayırsever bir insan oldu ğunu göstermektedir. Hazret-i Mu h amm e d'i bir tak ım asılsız isnatlara maruz b ırakmaktad ır. Yahut da Caetani'nin iddia etti ği gibi. kad ının bu sözleri hakkında ne düşündüğünü sordu. kuyulardan sular ışk ırdı .. o da hurma kabilinden olan bir şeyi çiğneyerek çocuğa yutturur.RâNi sözlerine devamla. çocuğun başını ok ş ardı" diye cevap verdi. Bunlar ın dışında 87 . Reccâl ona "Hicaz ahalisi doğduktan sonra çocuklarını Muhammed'e getirirler.Mirseylime' ye: "Sen Beni Hanife'nin yeni do ğan çocuklarını takdis et" dedi. ter. kuyular ım ız kurumu ştur. Fakat kuyuların suyu yerin dibine geçti. kuyuların derin ve susuz olduğundan ve hurma ağaçlarının meyvesizli ğinden şikayat ederdi. kendilerini aldatmış bulunduğunun anla şılmasından do ğmuş olabilir. Bu söz üzerine Müsylime yanı nda bulunan Nihar ür . nakletti ği Müseylime'nin "herkesle konu ş up herkese rüşvet verdiği" yolundaki bilgi ise. bunu ne şekilde yapacağını sordu. Akraba sava şından sonra Müseylime'nin öldürülüp kuyulann.Ümm ül . Müseylime'nin yan ına getirilen ve bir şey yutturularak takdis edilen her çocuk kel ve peltek oldu. Sen de Muhammed'in her zaman halkına dua ettiği gibi. Taberi'nin. bunlar kesilince de çiçek açıp meyve verdi. Kuyular ın su dolması için de su dolu bir kova getirtti. Müseylime'nin duas ının ters tesir etmiş olduğu ancak o öldükten sonra anlaşıldı" . III. râviler bütün bunların Yemâme sava şından sonra oldu ğunu ilave etmek zaruretini duymu şlardır. buradan su alıp ağzı nı çalkalayıp gene kovaya püskürttü. 146 -8) anlatılan ve Müseylime'yi küçültmek gayretinden doğan bütün bu rivâyetler. bizim hurmal ık ve sularım ız ın düzelmesi için dua et" dedi. Bunun üzerine hurma ağaçları büyüdü . çocukların sıhhatlerini kaybetmelerinden. Muhammed de onlar için dua ederdi. Müseylime'nin bütün bunlara rağmen nas ıl olup da taraftar buldu ğuna bir cevap te şkil etsin diye. Müseylime'nin hakiki bir peygamber olmad ığı .H ey s em adında bir kadın Müseylime'nin yanına gelerek. Müseylime ondan. Bu haberlerin uydurulmas ı ihtimal ki. dalları yere sarktı ." Yukarıdan beri Us al tarafından (Taberi. Bu kovadan birer parça kuyulara döküldü. hattâ bu dallar kök. ba ğ ve bahçelerin sava ş sırasında harap edilmesinden. Gene bir kadı n. S. Bu yüzden kad ının hurmaları Akraba savaşı sırasında kesildi. tür. her halde onun mütevazi.Recc al bin Unfuva'mn. Müseylime Reccal'in bu f sözlerinden sonra su dolu bir kova getirtti ayni şekilde hareket etti. saldı .Reee al şu cevab ı verdi: "Her zaman ahalisi Muhammed'in yanına gelerek .. "Hurma ağaçlarım ız uzun ve meyvesizdir.

S. Margoliouth'a göre"' Müseylime Hazret -i Muhammed'den en az yirmi y ıl önce peygamberlik iddialarına başlamıştır. 484. jj 4:w . bir takım yanlış yollardan yürüyerek ve yanl ış tefsirlerede bulunarak iddia etmişlerdir. 99. doğru yol işte budur) sırf bu cümleye cevap olmak üzere indi ğini iddia etmi şlerdir. yukar ıdaki şüpheleri tamamiyle yersiz kılmaktadır. fakat biz rahmana hiçbir zaman inanmayız" cümlesidir. 25). S. g. Kahire 1938. Belki de bu Musevi veya Hristiyan 158 Margoliouth. I. K ur' an ı n ilk âyetlerinin Müseylime'nin âyetlerinden al ınan tesirle bildirilmi ş olduğunu ileriye sürmüşlerdir. Bunlar Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'den çok önce peygamberlik etmekte oldu ğunu. Ye ınâme rahmanı adı verilen Müseylime'nin Hazret Muh amme d'ten çok önce peygamberlik iddias ında bulunduğunu. bunların monotheist anlam ına geldi ğini. Hartwing Hirschfeld. O cümle ise Hirschfeld ve Frants Buhl'ün i ş aret ettikleri 159 : "Biz şuna kani olduk ki. hem de K at â de ve Mukaatil'in bu ayetin medeni oldu ğunu beyan etmeleri.)1 (=Allah benim de sizin de rabbinizdir. Bunu da İbni ishak'ın başka raviler tarafından bir kere daha teyid edilmeyen tek cümlesine dayanarak ileri sürmektedir. Fr. Muslim ve Hanif kelimelerinin ilkönce Müseylime tarafından kullanıldığını. Sonradan birkaç kitapta daha tekrar edilmekle beraber İbni Hiş am'daki bu garip cümle hiçbir suretle teyid edilmemi ştir. Bazıları da Kur'anın XLIII... F. Bulh. 88 . bunları sana Yemâme'den Rahman denilen bir adam öğretiyor. a. New researches into the comperative and exegesis of the Qoran. Fakat burada hem bir ö ğretmeni veya ö ğreticiyi ima eder bir anlamın bulunmadığı aşikardır. LIA.1pti. JRAS. Müseylime'nin peygamberlik iddiasma ne zaman ba şlamış olduğu meselesi: Bazı orientalistler. London 1902. S. 25. Hazret-i Muhammed henüz Mekke"de iken kendisine söylemiş . saresinin 65. das Leben Muhammeds. S. âyetinin. S. Taberi ve di ğer kaynakların vermiş olduğu malzemeleri bir yığın hayal ınahsalü rivâyetler olarak tavsif etmekten çekinmemi ştir.. Hattâ bunlar aras ında Margoliouth. J. Muhammed'in bu terimleri aynen kabul etmi ş bulunduğunu öne sürerek. (Hirschfeld. 159 İbni İshak (İbni Hişam. Bu cümleyi bir Kurey şli. 1903. 318). O'na tapınız.Müseylime'nin portresini daha keskin çizgilerle çizmek imkanlar ım bize verecek olan bilgilerden mahram bulunmaktay ız. e.

I. sayfasında Charles Lyall. g.. Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'i taklit etmediğ ini. Her ne kadar Ravd ül . 200. S. E ğer ş airin dediği doğru ise.. S. Hazret-i Muhammed'in babas ı Abdullah do ğmadan çok önce "R a hm an" ad ıyla anılmakta oldu ğunu yazmışlarsa da. Charles Lyall.Ke şş af. a. buradaki "Rahman" onun peygamberlik iddiasını ifade eder görünmemektedir.. Fakat bu tek cümle as ılsız bir rivâyet olarak kalmaya mahkamdur"°. H anifeliler üzerine sevketmek için hazırlardı .raviler tarafından İbni İshak'a ilham edilmiş . Onun için Beni Hanife' nin bir ş airi şöyle bir mısra söylemi ş : "Sen insanlar için bir lâtufsun. 2. Müseylime'nin Rahmân adını eskiden beri kullanmakta oldu ğunu kabul etsek bile. Çok şükür ki. 916)'de Hazret-i Muhammed. Taberi (Tür. onun Rahman ad ını peygamberlik maksadıyla mı yoksa başka bir maksatla mı kullandığını açıklamak imkanlarına maalesef sahip de ğiliz. 161 Bk. tek tanrılı bir dini arayan ve onu kabule haz ır bir duruma gelmi ş bulunan Araplar tarafından islaıııiyet'in de ğil. yani Vesime'nin bu iki cümlesinin İbni İshak'a dayandığı açıkça görülmektedir. Müseylime'nin isyanı buna engel oldu ve seferberlik i şi tamamlanamad ı kaydı vardır. e. aynı mecmuanın 773. S. S. öt. 773 v. Müseylime'nin kurmak istedi ği dinin kabul edilmesi gerekmez miydi? 160 Bir çok yerlerde tarafgirane hareket eden Caetani bile bu iddiay ı tamamiye reddetmi ştir (Bk. el . S. 1903. JRAS. 241) Yesime'ye dayanarak Müseylime'nin. Hanif ve Müslim kelimeleri üzerinde etimolojik ve tarihi incelemeler yaparak Margoliouth'a gereken do ğru cevab ı verip bu konuda okurları yanlış bir inanca sahip olmaktan kurtarnu ştır 161.. 5). E ğer Yemame'de daha önceden Medine hükametini maddi manevi bak ıııııdan tehdit eden bir tehlike mevcut olsayd ı. ter. E ğer Müseylime Hazret-i Muhammed'den önce peygamberlik iddiasına başlamış olsaydı.Unf sahibi Süheyli ile Hariri müfessiri Ş eri ş i (Ravd ül . Müseylime'yi taklit etti ğini de söylemektedir.. Bu ifade de Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'ten önce peygamberlik iddias ında bulunmamış olduğunu açıklamaktadır. Gene Mar goliouth. 89 . 20). tIsame komutasında Ş am'a asker göndermek için seferberlik ilan etti ği halde. Serisi. Hazret-i Muhammed orduyu Ş am'a göndermek için de ğil. The words Hanif and Muslim. Her zaman rahman kalasın" (Zemahş eri. bilakis Hazret-i Muhammed'in.. II. S. pek mübala ğalı görünen bu haber Müseylime'nin peygamberlik iddiasının çok eski oldu ğunu teyid edici bir delil de ğildir Çünkü Vesime'nin ( Şerişi aynı S.) verdi ği bu haberin hemen devamı İbni İshak'daki o meşhur cümledir..Unf. o da bunu mevsuk sanarak kitabına almıştır. IX.

öt.Mu'cem ülMufahrisü li elfaz il . S.. bunun hem Müseylime'yi kasdetti ği hakkındaki ihtimali kuvvetlendirmekte. y ılında. Müseylime'nin cesaretni artt ırdı .-31 cJ1991. el . hâlbuki Müseylime'nin Hamdi Yazır'ın Kur'an dili. 1868) bu ayetin medeni oldu ğu İbni Abbas'a dayan ılarak açıklanmaktad ır. bir müddet sonra hastal ığının artt ığı haberinin yarımadada yayılması . '‘. Etrafına büyük bir kalabalık toplama ğa muvaffak oldu. bu âyetinin medeni oldu ğu iş aret edilmi ştir H.adl ı türkçe tefsirinde (III. hem de onun ancak onuncu yıldan sonra peygamberlik iddias ına ba şladığına ba şka bir delil daha kazandırmaktadır. el . saresinin 94..İslam Bininin doğması ve Hazret-i Muhammed'in ba ş arıları çok geçmeden kom şu devletler tarafından ö ğrenilmiş . G Hanife kabilesinin irtidadı: Hazret -i Muhammed'in Hicretin 10. yılda ortaya ç ıktığını ileri sürmekte ise de. Baz ı tarihler onun 40000 ki şilik bir orduya sahip bulundu ğunu yazarlar.. Iddia edildiği gibi 150 yaşında.Kur'an . Ayrıca Muhammed Fuad Abdülbakrnin. bu yabanc ı kaynaklarda Müseylime hakkında en küçük bir kayda bile tesadüf edilmeyişi dikkat nazar ına alınmak gerekmez mi ? Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'den çok önce peygamberlik iddia etmedi ğini gösterecek daha ba şka deliller de vard ır. (£71. XXI.91 Ç2ıll L:o (=Allah'a iftira eden ve kendisine hiçbirşey vahyedilmedi ği hâlde bana vahyedildi ve Allah' ın indirdiği şeyler gibi ben de indireceğim diyenden daha zıilim kim olabilir) peygamberlik iddia edenler hakk ında indiğini ve bunlardan bilhassa Müseylime'yi kastetti ğini İ krime ve K at â d e rivayet etmi şlerdir' 62 Ayetin M e din e'de inmi ş olduğunu İ bni Ab b a s' ın teyid etmesi. Mesela: Müseylime sava ş meydanında çevik bir muharip olarak çarp ışmıştır. vedâ haccindan hastalanarak dönmesi. 10 v. . Beni Hanife aras ında çıkacak 162 Muhammed Abduh. Yukar ıda bahsedildi ği üzere Hazret-i Muhammed bu haberi duyunca.» L5.il Kerim (Kahire 1364) adl ı Kur'an fihristinde de el'En'am süresinin 93. âyetinin. Bu hususta Muhammed Abduh ayetlerin maksatlar ının genel oldu ğunu ve herkese ş âmil bulundu ğunu. bunların bilhassa Bizans kaynaklarında oldukça geni ş bir yer i ş gal etmi ş olmasına ra ğmen. S. . re'nin mekki oldu ğunu.IT Z J J t. yahut biraz insafla 85 ya şında olsaydı (Mar goliouth'un hesab ı üzere) sava ş meydanına atılmaması gerekmez miydi ? Ayrıca Kur'amn VI. 90 . denilebilir. zira bahis konusu sü10.Menâr.

bir ayaklanmayı önlemesi için Sümâme'nin tedbirli olmas ını tavsiye etmek üzere Fiir at bin Hayyân ül. Beni Hanife'nin veftinde bulunan er . islam tarihçileri taraf ından Hazret-i Muhammed'in bütün Arabistan'a islâmiyet'i kabul ettirdi ğini iddia maksadiyla uydurulmuştur (Höhnerbach a.. Hazret -i Muhammed'in 11. Islami kaynaklar bütün Arap yar ımadasını Hazret-i Muhammed devrinde dine girmi ş göstermekten uzak kalm ışlardır. Yemen. bu dünyayı terketmesi ve bu arada Arap yar ımadasında çıkan isyan ve irtidadTar Müseylime'nin. Temimlerden Malik bin Nüveyre daha başkaları Müslüman olmamışlardır. Bu iddianın yerinde olmadığı Tuleyha ve Secah konularında kendili ğinden cevaplandırılmıştır. Yemame'nin en önemli mevkilerini i ş gal eden bir takım insanların bu yüzden memleketlerini terketmek zoruna kald ıkları görülür. Netekim biraz sonra aç ıklayacağımız üzere.kimi kâhinlik kuvvetlerini peygamberlik iddialar ına vasıta kılarak ve kabile asabiyetine dayanarak çabucak dinden döndüler. H ö h n e r b ach' a göre. Topladıkları vergileri yeniden halka da ğıtarak etraflar ına kolayca adam toplama ğa muvaffak oldular. islamiyet'in henüz kuvvetle yerleşmemiş oldu ğu Arap yarımadasının bu karmakarışık devrinde Ebu Bekir gibi ileriyi gören ve yapaca ğını çok iyi bilen bir ş efe ihtiyaç vard ı .'Teli' yi Yemame'ye yollad ı . Oman ve daha birçok yerlerde Müslümanl ığı kabul etmeyen kabilelerin cizye ver91 . Tuleyha ve S e c ah konularında incelendi ği üzere Medine ve Mekke'ye en yak ın kabilelerin bile dinden dönmüş oldukları görüldü. g. Bahreyn.Recc al (veya er Rehhal) ile Mücca'a. Başta Wellhausen olmak üzere Caetani ve Höhnerbach. Me sel:k Taberi tetkik edildi ği zaman. davas ını gerçekle ştirmek hususundaki cesaretini büsbütün artt ırmıştı . Höhnerbach ise. fakat Müseylime'nin kendi kabilelerinden olması ve onun Hazret-i Muhammed aleyhinde çal ışması Sümâme tarafında bulunan birçok Müslüman Hanifelinin. İşte. sonradan irtidad ve isyan hareketleri. S. Ayrıca ilave etmeliyiz ki. Beni Hanife'nin riddesini şiddetle reddetmi şlerdir. Bir takım kabile ş efleri. Islam tarihçilerinin. kimi askeri güçlerine ve ittifaklara güvenerek.9). Sümâme'yi terkederek Müseylime tarafına geçmelerine sebep oldu. yoksa asl ında Esed'lerin ba şbuğu Tuleyha. y ılın Rebiülevvel ay ında. e. Sümâme'nin tarafım tutan pek az bir toplulu ğun Müslüman oldu ğunu söylemişlerdir. Wellhausen olsun Caetani olsun. Sümâme'nin ve onun gibi samimi Müslümanlar' ın Müseylime'nin karşısında tutunmalar ı artık güçle şmişti. Gene bu arada. bu konuda daha ileriye giderek. Hazret-i Muhammed'in ş ahsiyetini idealle ştirmek için bütün Arabistan' ın ihtidasım onun eseri olarak gösterme ğe çalıştıklarını iddia etmektedir. 8 .

Musevilik veya Mecasilik gibi dinleri muhafaza ettikleri görülür. Müslimlerin "akıllı". Arabistan yar ımadası Hazret -i Muhammed' in hayatında. Kisra'nın H azret-i Muhammed'in dine davet mektubunu parçaladığım da yazmakta. o zaman Hazret-i Muhammed'in bu en önemli dü şmanlarının da islamiyet'i daha önce kabul ettikleri ayn ı kaynaklar tarafından iddia edilmek gerekirdi. Müseylime'nin Kezzeıb Mizahım taşıması. Bunlar Müslümanlar'ın mürtedleri fizik ve ahlak bak ımından küçümsemeleri ve onlar hakkında tahkir dolu sözler sarfetmeleri gibi şeylerdir. İşte Ebu Bekir bunlar ın irtidad ve isyanına karşı onbir birlik te şkil etmek mecburiyetinde kalmış ve bunları yarımadanın en uzak bölgelerindeki isyân ve irtidadlara kar şı yollamıştı . Mesela H âlid. Hazret-i Muhammed'in ş ahsiyetini idealle ştirmek. "Allah düşmanı" sayılması. Gene Höhnerbach' ın İslam tarihçilerinin bu peygamberlik tasl ıyanlara kar şı tarafsız hareket edemediklerini ispat için verdi ği bazı örnekler vardır. Ridde'yi küçümsemek için Höhnerbach' ın sarfetti ği gayret bizce bo şuna olmu ştur. saramuk. Es ve d' in davet edildi ği yeni dini reddetti ğini. böylece bir ak . Tuleyha ve Malik bin Nüveyre gibi ş ahsiyetler için. Ömer bin Hattab' ın teşvi92 . Böyle sıfatlar ve takma adlar hiç şüphesiz sonradan tarihçiler tarfından uydurulmayıp Tuleyha'n ın ve Müeylime'nin yaş adığı tarihlerde Müslümanlar tarafından bunlara verilmi ştir. Tuleyha'n ı n Talha de ğil de Tuleyha olarak ça ğrılışı. kurdu ğu binanın çöküntülere maruz kald ığım göstermekle olmaz kanaatindeyiz. Medine' ye gelerek İslâmiyet'i kabul ettiklerini beyan eden kaynaklar.kara ş emasının ortaya ç ıkması gibi örneklerdir. onun daha hayatta iken. hattâ Müseylime'nin Müslüman olduğunu kesin olarak iddia cihetine gitmemektedirler. ikincilerin yanında çok üstün tutulmas ı. Yemâme sava şını bitirip Müccaa'nın kızı ile evlendikten sonra Ebu B ekir'den. yâni İ slam'ı kabul etmiş olan kabilelerin ço ğunun irtidad etti ğini ve İslamlık için büyük bir tehlike do ğduğunu yazmakla hakikati ifade etmi şlerdir. Fakat yar ımadamn Hicaz'a en uzak bölgelerinde bile Hazret-i Muhammed'in dinini ş eklen de olsa kabul etmi ş topluluklar vardır. İ slam hakimiyetini kabul etmi şlerdi. tamamiyle islamiyet'i kabul etmi ş değildir. basık burunlu. E ğer Höhnerbach'ın iddiaları yerinde olsaydı. S e call' ın ve Hevze'nin Hristiyan olduklarını.mek ş artıyla Hristiyanlık. Mesela. Araplar' da bu derece dü şmanlık olmadan bile karşı tarafa adlar ve lakablar verilirdi. cüce olarak gösterilmesi. İslam kaynakları onbirinci yılda Ebu B ekr'in ba ş arma ğa mecbur oldu ğu savaşları nakletmekle. Böylece birçok bölgeler islamiyet'i benimsememekle beraber. mürtedlerin "aptal" kabul edilmesi ve birincilerin. Gene pek iyi bilinir ki.

biraz önce bahsetti ğimiz küçültücü isim ve s ıfatları kullanırlarken tarafgir olmaktan bir hayli uzakt ırlar. şairleri de bu zat hakk ında ş u beyti söyledi: Suhbân bin Şems çok iyi bir insand ır. dini sa ğlam bir insandır. 26 v. g. üçüncü k ısım ise üzüntü içinde kalan müteredditlerdir. 13 / 55) : "El. Bu zat Ebu Bekr'e şöyle bir mektup yazm ış : "Halk burada üçe ayr ıştır. 93 . Biz bunlardan Yem âme'nin irtidad ı ile yakından alâkalı olan bazılarını hemen gösterme ği yukarıda adları yazılı orientalistlerin iddialarına bir cevap te şkil edece ği düşüncesiyle faydal ı bulduk (Höhnerbach.Yemami. kaynaklar. ikinci k ısım haks ızlığa uğramış müminlerdir. Cahiliyye devrinde Hire hükümdarlarından el-Numan bin ül-Münzire'in kat ına çıktı. Aynı konuda Caetani'de '" Yemâ ıne'nin hiçbir zaman irtidad etmi ş sayılamıyacağını. baz ı hususlarda tarafs ızlıklarını muhafaza edememekle beraber." (S. yalancı Müseylime'nin uydurduklar ı şeylerden dolay ı özür dilerim. sırf Hâli d'in fetih arzular ından do ğmuş olduğunu ileriye sürmektedir. Konumuzla ilgili olan bu küçük misâller de bize gösteriyor ki. Sonra İslâmiyet geldi. Hanife kabilesinden- dir. bu zat Müslüman oldu. Gene E s edler. Bu zat aynı mektupta ş u beyti de söylemektedir: Ben S ıddık'a suçsuz olduğumu bildirir. IX. "Bu o solağın (= Uaysir'in) işidir" demişti.Sa'b bin Osman el-Suheymi el . Peygamberin ölümünden sonra dininde sâbit kalm ıştır. Beni Hanife ile yap ılan Akraba sava şının ise. e. o. Birinci ılm kısım doğru yoldan ayrılmış kâfirlerdir. Müslüman olmuştur. ağır bir mektup aldığı zaman. Vesime S.. öt.." (S. Hanife kabilesi Müseylime ile birlikte (!) irtidad ettikleri zaman onun hakk ında Vesime bir hikâye anlatmaktadır. büyük bir ba şkan olup hayli yaşadı. Cahiliyye devrinde yaşamış . a. 13 /55): "El-Batin bin Abdullah el-Hanife. Müseylime peygamberlik iddia edince bu zat kavmine irtidad etmemeleri için nasihat etti. 14 /55): "A bdura hm an bin el Mutarrah el. Yemâme halk ı irtidad ettiği zaman Müseylime'ye ve 163 Caetani. 14 /55): "Suhbân bin Ş ems bin Amr el-Hanefi el-Yemâmi.kiyle. kavmi arasında soyu yüksek." (S. Ga t afanl ar ve sâir kabileler dinden dönünce "Biz o s ıska deve yavrusunun babas ına (=Ebu Fasil'e) zekat vermeyiz" demişlerdi. Bir de şimdi Höhnerb ach'ın yayınlamış olduğu Vesime'nin Kitab ür Ridde'sine bakalım Birinci derecede bir kaynak olan bu kitab belli bir gayeyi hedef gütmeksizin tek tek ş ahıslara ait. parça parça bilgileri içine almaktadır.Hanefi. Müslümanlar bu mektubu aldıkları zaman çok sevindiler.

16 /58: " (İ nı eyr b. onlarla birlikte gitmekten ba şka birşey istemiyorum." S. Gerçekten Allah onlar ı mukavemet edilemez bir kötülükle vuracaktı r. Sadıklardan ve kabile şeflerinden biridir. Onlar Sümâme'yi dinlemeyip Müseylime'yi takip etme ğe karar verince. Allah'ın göndermi ş olduğu bir kötülüktür ve içinizden bu yola sapacak olanları da ayni akibet beklemektedir. Beni Hanife'nin el-Alâ'ya yard ı m ettiğini duyan düş man ordusu sarsıldı ." S. Çok yaşlı idi. Sümâme bunu haber al ı nca kabiledaş larına ş öyle dedi: Bu yenilik taraftar ı olanların yan ında daha fazla kalmak istemiyorum.. ne de onu terkederek geriye döndük. 13 / 53 : "Sümame bin Usal bin el-Numan bin Seleme." S. Halife olacak adamdın demi ş ". Bunun üzerine Müslümanlarla birlikte el-Aldn ın yardımc ısı olarak yola çıkt ı . 15/56): "El-Heysem el-Hanefi.. Heysem. Hanife kabilesi başkanlarından olup Peygamber'in huzuruna gelmiş .Ye ş kuri. Bu zat Yemâme sava şlarında esir edilmiştir. Hâlid bin Velid ordusu tarafından esir edilmiş ve bu hususta ş u beyitleri söylemi ştir: Acaba Hâlid bizi yalancı.Yema ıni. Sümâme el-AM ile birlikte el-Hutam'a karşı savaşa katıldı .. Bu şahıs büyük bir şeyh idi." (S. Dabi el . İslam dininde sabit kaldı ve Müseylime ile (!) kavmini irtidad etmekten mene çal ıştı .. (S. 15/56): "El. el-Hanefi el-Ye ınâmi. ona biat etmişti ve Yemâme gününde esir edilenlerdendir. Gayelerini bildiğim ve ş imdi tam buradan geçmekte olan ve Müslüman olanlardan geri kalmamak. onlar ın suçları nı kendisine anlatm ıştı r. esaretini affetti. 21 / 63: "Muccet'a bin Mürrare el .Sâ'ib bin Katâde el-Hanefi el.. Sümâme de bunlardan ayrılmaya karar verdi.etmektedir: Sümâme Yemâme halk ı irtidad ettiği zaman kendisi dininde sâbit kald ı ve halka ş öyle vâzetti : "içinde ışık olm ıyan karanlık bir iş ten çekininiz! Bu karanl ık i şe başlamış olanlara. ve sonunda satın aldığı bir ganimet hırkasını giymi ş olmasından dolayı düşmanın askerlerinden birisi onu şehit etti. 94 .kendi kavmine kar şı gelmi ş ve Ebu Bekr'e mektup yazarak.Hanefi el-Yema ıni. Bu da İslâmiyet'cle sabit kaldığını ispat eder mahiyette baz ı ş iirler yazmış tır. Hâlid bin Velid kendisini görerek. sarı adamın suçundan dolayı öldürecek midir? Biz Peygamber'in dinini b ı rakmadık. Tam bu sırada el'Ala bin el-Hadrami refaketindekilerle birlikte Bahreyn'e Hutam'ın idaresindeki mürtedlere doğru gitmek üzere Yemâme civar ından geçmekte idi. Hâlid ona Kureyş 'lilerden olsaydın. Bu konudaki haberi Buhari'den alan Vesime (Not 150'deki bilgiyi aynen kaydettikten sonra) İbni İshak'ın bu konudaki şu rivâyetini de k ısaltarak ilave .

95 . Konumuzdan uzakla ş mamak için. çünkü bunlar ın esasen islâmiyet'i kabul etmemi ş bulundukları yolundaki iddiaları her hâlde haklı görülemez ' 64 Bilhassa Suhbân bin Şems'in mektubundan halk ın üç kfsma ayrılmış olduğunu. Arkasından Ş urahbil bin Hasene'yi gönderdi. 164 Her ne kadar yukar ıya aldığımız rivâyetlerde Müseylime'nin de irtidad etmi ş olduğu bildirilmekte ise de. Fakat o da şeref pe şinde koştu ğundan İ krime . Müseylime ile sava ş ve Müseylime'nin öldürülmesi: 11. 165 Bu hususta ba şka rivâyetler de vard ır: bk.S. O da çekilip gitmek zorunda kald ı . üçüncü k ısmının ise sadık kaldığını ö ğrenmemiz. Çünkü o bizim ba ş buğları m ızdandı". yukarıdanberi verdi ğimiz misâllere daha pek çok ilâveler yapmaktan vazgeçiyoruz. biz seni babanı n hatırı yüzünden affediyoruz. Höhnerbach. Müseylime'ye (!) ve Beni Hanife'ye Ridde'ye sapmamalar ı için vâzeden adamd ır. Sizin için azaptan korkuyorum. S. nci Hicret yılında Ebu Bekir halife seçilince. bu husus ba şka kaynaklar tarafı ndan kesin bir ş ekilde teyid edilmemi ş olduğundan bunu bu kayana ğa yap ılmış bir ilâve kabul ederek göz önünde bulundurmal ıdır. Vallahi o hayatta olsaydı basık burunlu yalancı sizinle bu oyunu oyn ıyamazdı . Beni H anife'deki irtidada mani olmak için Yemâme'ye elçi olarak gönderdi. 18/60: "Mu'ammer bin Kilâb el . g. Bu zat. Bir yalanc ı ise ondan çıkardı . H. bir kısmının tereddüt içinde bulunup bir kısmının dinden döndüklerini. İkrime ş eref ve ş öhret kazanmak ümidiyle acele edip Müseylime üzerine yürüdü. Tavsiyelerini dinletemeyince Medine'ye do ğru yola çıkm ış fakat Sümâme onu geri çevirmi ştir". a. Caetani'nin ve di ğer orientalistlerin Beni H anif e'nin irtidad etmediklerini. sizin durumunuz ne kadar acâip. Beni Hanife ileri gelenlerinin önlerinde Kur'anı okudu ve ate şli hitaplarda bulundu. Herbiri dikkatle gözden geçirildi ği zaman görülüyorki. Habib bin Abdullah el-Ensarryi. Şurahbil gelmeden önce. Bunun üzerine mürtedler ona dediler ki. yeni bir emir al ıncaya kadar yerinden ayr ılmamasını bildiren bir mektup ald ı .. Yemânıe'deki Müslüman sayısının hiçte küçümsenmiyecek bir topluluk te şkil ettiğini açıklamamıza yardım etmektedir. Bir peygamber sizi dine soktu. Ye ınânıelilere demi ş ki. S. 17 / 58: "Muhriz bin Katade bin Meslemet el-Hanefi. 61. bunun da tesiri olmadı . Sümâme'nin kom ş usu idi. suphan Allah. Fakat Yemâmeliler onu bozguna u ğrattılar. Ş urahbil de ayn ı ş ekilde Ebu B ekir'den.Zimmâni. e. Fakat Müseylime onu öldürttü 165 Bundan sonra Ebu Bekr Sümâme'ye yard ımcı olsun diye İ krime'yi bir miktar kuvvetle Yemâme'ye yollad ı ise de.

Müseylime. S. 167 Taberi. "Sizde bir peygamber. e.Yemâme'ye gidi şin tamamiyle Hâlid'in sava ş ve fetih arzularmın sonucu bulundu ğunu iddia etmesi. 400. Hâlid de bunlar ın kendisine sığınmak maksadiyle yola çıkmadıklarını öğrenince Muccâ'a'dan ba şka hepsini öldürttü ve Akrab a'ya gitti. 400). a. ter. Bu esnada Mucca'a bir takım ş ahsi sebeplerden dolayı.Hanefi bulunan bir birli ği uykuda iken esir aldılar ( İbni Sa'd. e. g. Tabakat. İbn İshak şunları ilave etmektedir: Esir edilenler ertesi gün Halid'in kar şısına çıkarıldılar. e. Sonra Yemame'ye bakan bir kum tepesinin üzerine ordugâh kurdu. S. ikiyüz kişilik bir birlikle gece baskını yaptırdı . ne değiştirdim". İşte bu söz üzerine Hâlid.. Yâni Butah seferi sırsmda Ensâr'm Halid'e uymak istemeyi şi ve Hâlid'in bu seferi sanki kendili ğinden tertipledi ği şeklindeki mülâhazalar. "Ben Müseylime'nin akrabas ı veya adamı .. Ondan sonra ne de ğiştim.arap. Onlar. Bu konuda Ebu Hür e yr e'nin verdi ği haberlere. g. 96 .. "ey Hanife oğulları! Siz bu hususta ne düşünüyorsunuz" diye sordu.96) deki Taberi ve di ğer tarihlere ayk ırı düşen Ensâr ve Muhacirler arasında cereyan eden ve Butah seferi s ırasında vuku bulmu ş olan münakaşadan do ğmuş olmalıdır.S. hakiki vakıalara uygun düşmemektedir. Halid onlara. tür. değilim. Resulullah'a gittim. Akraba' da ordugâh kurdu ve seferberlik ilan etti.. 154 ve Zehebi. küçük bir birli ğin başına geçmi ş ve yola çıkmıştı. S. Z ey d ile Ebu Huzeyfe'yi ordusunun sa ğ ve sol kanatlar ının başına geçirmiş bulunan Hâlid yan ında Ş ur a hbil de bulundu ğu halde savaş alanına do ğru ilerledi ve el. bizde bir peygamber" diye cevap verdiler. V. 168 Ibni Sâ'd. onlar ın başlarını vurdurdu 167 Hâlid sadece Mucca'a 'n ın.Hâlid'in Ebu Bekir tarafmdan Yemâme üzerine harekete memur edilmediğini. S. Sa ğ ve sol kanatlar ınııı başına Muhakkim ile Recc an geçirmi ş bulunan Müseylime ise 166 Caetani'nin. g. Butah sava şını kazandıktan sonra öldürttü ğü Malik bin Nüv ey r e 'nin kar ısı ile evlenmesi yüzünden suçlu duruma dü şmüş bulunan Halid Medine'ye gelmişti. Hali d'in yakla şmakta olduğu haberini alınca. belki de Belâzûri (Fütuh. demesi üzerine. V. Bunlar mertlik gösterip hakikati söylediler. M âlikler'den ve T emimler' den öç almak için.Ur d'da konaklad ı . a. 359 v. onu zincirlerle köstekleyip komutanhk çadırındaki karısı Ummü T emim' e teslim etti 168 . Belâzüri'de Yemâme seferi hakkında anlatılmıştır Belâzûrrnin bu kaydı ise. Bu sırada. Bunlar ba şlarında Muccâ' a bin Murr ar e el . Müslüman oldum..gibi emre itaat etmeyerek Müs eylime'nin üzerine sald ırdı ve bozguna uğradı . Ensâr ve Muhacir'lerden meydana getirdi ği kuvvetlerin ba ş komutanlığına tâyin ederek Müseylime ile sava şması için Yem âme'ye yolladı "6 . Ebu Bekir onun suçunu affedip kendisini... Esirler Hâlid'in yan ına getirlince onlardan "İslamlar'a sığınmak üzere mi yola ç ıktınız"? diye soruldu. öt. I. a.

öt. Müseylime öldürülmedikçe.. göçebelerin mi yoksa şehirlilerin mi daha iyi çarp ıştığı farkedilmedi. Hâlid çadınm hattâ e şini bile bırakarak geri çekildi. 97 . e. Yemâme'liler canlar ını öyle heder edercesine çarp ışıyorlardı ki. Hanifeliler aras ında kıhç parıltıları gördü ve Beni Hanife aras ında anlaşmazlık çıktığını zannederek sevindi ise de esir Mu e câ' a bunun bir anla şmazlığı ifade etmedi ğini. VII. İlmmü T emim'i himâye etmese idi. Bu arada el . Müslümanlar aras ında o günün parolası "Ey Bakara süresinin sahipleri"idi170 . "Yenildi ğiniz takdirde kadın ve k ızlarınız esir edilip tahkir edileceklerdir. Hâlid savaşın yenilgi ile sonuçlanmasından fena hâlde endi ş eye kapıldığından E ns âr ve Muhacirlerin de tekliflerine uyarak zaaf ın nereden geldi ğini anlamak maksadiyle askerlerini göçebe ve şehirli olmak üzere ikiye ayırıp öylece sava şmağa başladı ..Mevt adı verilmiştir) etrafı çevrik bir ba ğın içine girmeleri emrini verdi. S. Hanifeliler onun çad ırına girdiler. Müseylime'nin en önemli ve kahraman komutan ı mukavemet edebilmek için askerlerine "Hadikat ür . Bir ara Hâlid. a. Nihayet iki ordu karşılaştı. g. 136 v.Hanife o ğullarına. e. 170 Belazûrl. Müseylime de bu ba ğa sığınmıştı . Hanifeliler onu öldüreceklerdi... vaktiyle Peygamber'in amcas ı Hamz a'yı öldürmüş olan Vah ş i bin Harb bile onların bu kahramanhklarım şu sözlerle açıklamaktan kendini alamam ıştır: "Ölüme Müsey- lime'nin adamları kadar sabırlı ve tahammüllü kimseyi görmedim"" 9 İ bni S a' d' a göre (Tabakat. sava şın sona ermeyece ğini anhyarı Hâlid. öt. a. 2.B e169 Zehebi. g. bugün şerefinizi ve kad ınlarının korumak için savaşınız" diye onları iyi savaşmağa te şvik ediyordu. s ü'rlardan dolayı Müseylime ile kar şılaş amıyorlardı .Rahman" adı verilen (sonradan Hadikat ül ... 96. arap. 358 v. İki taraf sava şa katıldıktan bir müddet sonra Müslümanlar geri çekilmek mecburiyetinde kald ılar.) Müslümanların bu geri çekilmeleri iki veya üç defa tekrarlanm ıştır. Büyük bir şiddetle "Rahmanın bahçesi" ne saldıran Müslümanlar. Savaş o kadar şiddetli ve her iki taraf için öylesine ölüm kal ım savaşı oldu ki. düşman kuvvetlerinin arkalanmn bırakılmaması emrini verdi. E ğer "Yemâme Muccâ'ı" adı verilen Muccâ'a bin Murrare. S. Hanifeliler'in yumuş atmak için kılıçlarını güneş e tuttuklarını açıkladı . S. irtidad eden ve Müseylime'nin en yak ın dostu hâline gelen El Reccâl de öncü kuvvetlerin ba şında ilerliyordu. I. Peygamber'in sohbetinde bulunup Bakar a sûresini ezberledikten sonra.

râbin el - Malik kendisini ba ğın sürlarmdan a ş ağıya attırıp çarpışa çarpış a sarun kapısına vardı . Kapıyı müslümanlara açıp onları içeriye aldıktan sonra tekrar kapay ıp anahtarı dış arı fırlatıp attı . İşte burada islamlar için hattâ islâmiyet için bir ölüm kalım davası görüldü. Bu arada biri yüksek sesle "Siyah bir köle Müseylime'yi öldürdü" diye ba ğırdı "°. Müseylime'nin öldürülmü ş olması Beni Hanifelilerin cesaretlerinin kırılmasına ve sonunda sava şı kaybetmelerine vesile oldu. Müslümanlar değerli hafızlarmdan birço ğunu bu sava şta kaybettiler (Ebu'l-Fidâ, Tarih, I., S. 166) Ebu Huzeyfe, Sabit bin Kays, Zeyd bin Hattab gibi kahramanlar da bu arada şehit düşenler aras ında bulunmakta idiler. Buna karşılık el- Muhakkim bin Tufeyl, el - Reccal bin Unfuva gibi Müseylime'nin en önemli komutanları , Müseylime'den önce öldürülmüşlerdi. Bu sava şta müslümanlar Hadikat ül-Mevt'de 7000 kişi katlettiler. Bir k ısım Hanifeliler de ba ğdan kaçıp kalelere sığındılar. Müseylime'yi kimin öldürmü ş olduğu tarihlerde kesin olarak belirtilmemi ştir. Eski tarihler ara ştırıldığı zaman bir çok kimselerin Müseylime'nin öldürülmesine bizzat i ştirak etmi ş olmak gayretini güttükleri görülür. Bu durum bize şunu gösterir: Dü şman islamiyet için o derece kuvvetli ve ürkütücü idi ki, sava şta bulunanlar onu yok etmenin şerefini bir türlü payla ş amamışlardır. Aş ağıya aldığımız misâller bunun bir delili sayılır: Taberi (arap., III., S. 245 - 50) Müseylime'yi katledenin Vah şi olduğunu, ayrıca Ensâr'dan bir adam ın onu vurarak öldürme ğe iştirak etti ğini kabul eder. Belazari' de (Arap., S. 96) de rivâyetler çok farkl ıdır ve mesela s ırasiyle ş öyledir: 1) Onu Haddâ ş , yarliBeni Âmir bin Luey'lerden biri öldürdü. Bunun râvii gene Beni Âmr bin Luey'lerden oldu ğu için bu şerefi kendi kabilesine tahsis etmek gayesini gütmü ş olsa gerektir; 2) Onu Sehhak bin Hare§ e öldürdü. Biraz sonra Sehhak ş ehit edildi; 3) Habib bin Zeyd'in karde şi Abdullah bin Z eyd bin As ı m onu öldürmüştür. Zira bir rivâyete göre Müseylime Habib'in iki kolu ile iki baca ğını kestirmişti; 4) Habe ş li Vah ş i bin Harb de Müseylime'yi öldürmü ş olduğunu iddia etmekte ve bu konuda şu sözleri söylemektedir: " İnsanların en iyisini (Peygamber'in amcas ı Hamza) ve en kötüsünü öldürdüm". Belazüri başka bir rivayeti naklederken, yukar ıda adları geçenlerin mü ş 171 Taberi' de bu husustaki rivâyetler müphemdir Bunlardan birisi Müseylime'nin Hadika'mn dışında , diğerleri ise Hadika'nm içinde öldürülmüş olduğun ifade etmektedirler. Müseylime'nin öldürüldüğü hakkındaki muhtelif rivâyetler için bk. Taberi, a. g. e., tür. ter., III., S. 153 165, 166.

98

tereken Müseylime'yi öldürdüklerini, hattâ Em ev i'ler bile onun Muavi ye tarafından katledildi ğini iddia etmektedirler, demektedir. İ bni Haldan ( İber, II., 2., S. 75), Ebu'l-Fidâ (Tarih, I., S. 166), İ bni Sa'd (Tabakat, VII., 2., S. 136 - 7) ve Muir (a. g. e. S. 44) onun Vahş i tarafından ve Ham z a' y ı öldüren mızrakla öldii.rülmüş olduğunu kabul etmektedirler. Biz de İ bni S a' d'ın bu kaydını esas tutarak onun Vah ş i tarafından öldürülmüş olduğunu kabul etmek zarureti kar şısındayız. Bu sava şta biraz mübala ğalı da olsa 40.000 kişilik Yemâme ordusu (C a et ani, IX, S. 24'de bunu 10.000 kabul eder) bütün kuvvetlerini harcayıncaya kadar ş eref ve ba ğımsızlıkları uğrunda çarp ışmıştır. Müseylime son nefesini verinceye kadar, "Ey Hanife oğulları ; şerefiniz için, asaletinizi korumak için çarp ışınız", diye ısrarla tekrarlamaktan geri durmamıştır. Akraba yahut Yem âme sava şımn vuku bulduğu tarih, baz ı yazarlara göre Hicri 11., baz ılarına göre ise 12. yıldır. İ bni Sa'd (Tabakat, III., 1, 274 - 5) bu sava şın 12. yılda olduğunu, Zeyd bin Hatt ab' ı n ş ehit düştüğü yılı yazmak suretiyle belirtmekte, B elazil ri de (Fütilh, S. 101) bunu teyid etmektedir. Z eheb (Tarih ül - İslam, I., S. 259) Ebu M a' ş er'in bu sava şı 12. yıhn Rebiülevvel ayında, V âki di ve daha ba şkalarının gene 12. yılda cerayan etti ğini kabul ettiklerini kaydettikten sonra, kendi kanaatine göre bu sava şın 11. yılın sonlarında başlayıp 12. yılın başlarında son bulmuş olmasının muhtemel bulunduğunu belirtmektedir. El- N evevi (Tehzib el- Esma, S.95) Halid'in Müseylime üzerine komutan tâyin edilmesi tarihinin 11. y ılda olduğunu kaydetmiştir. Her halde Z ehebr nin ve Ca et ani'nin tahmin ettikleri gibi hadiseler 11. yılın sonlarında başlayıp 12. yıluı başlarında sona ermiş olmandır. Bu sava şta her iki tarafın kaybetti ği insan sayısı da savaşın yapıldığı tarih gibi kesinlikten uzakt ır. Me s 'udi (Et - Tenbih, S. 223) Yemarrie'de ölen Müslüman askerlerin sayısının 1200 oduğunu, T ab eri, Ensâr ve Muhacirlerden topyekan 600 ki şinin şehit düştüğünü, B ela z ûri 1700 veya 1200 Müslüman askeri zâyi oldu ğunu kaydetmektedirler. Beni Hanifenin kayıplar' ise daha çok idi. Taberi, Akraba'da 7000 Hadikat ül - Mevt'de 7000, sonra tâkipde de 7000 ki şinin öldürülmüş olduğunu kaydetmektedir. İ bni S ' d (Tabakat, III , 1., S. 274 - 5), Ebu Mery e m'e atfetti ği bir rivâyette, Beni Hanife'den 14.000 ki şiden fazla insan kayıp olduğunu zikretmektedir 172.
172 Caetani (a. g. e., IX., S. 227) Mirhond'un bu konuda hani bir mübâla ğa ile Hanifelilerden 70.000 kişinin "Hadika-i Mevt" de, 70.000'ninde d ışarıda katledildi ğini yazmakta olduğunu iddia etmekte ise de Mirhond bu rakam ı 70 000, 70.000 değil 7.000, 7.000, yâni bütün katledilenlerin 14.000 kişi olduğnu söylemiştir (bk. Mirhond, a. g. e., II., S. 228).

99

İ. Yemâmelilerle bar ış: Bu büyük sava ş sona erip de Müseylime'nin öldürüldü ğü haberi yayıldığı zaman Hâlid bin Velid, Yemâmeli Muccâ'a'yı çağırttı . Muccâ'a zincirler içinde idi. Sava şta ölmü ş bulunanlar aras ında Müseylime'yi arayıp bulmak üzere sava ş meydanında dolaşmaya ba şladılar. Nihayet Hâlid uzun boylu ve güzel yüzlü birinin önünde durdu ve "İşte peygamberiniz budur" dedi. Muccâ'a onun Muhakkim bin Tufeyl oldu ğunu söyleyince ba ğa girdiler; Muccâ'a s ıska ve burnunun ucu çok kalk ık birisinin önünde durarak, "Sizi uğraştıran adam işte budur" diyerek Müseylime'yi gösterdi. Hâlid ona: "Sizi kendisine itaat ettirerek bunca i şleri yaptıran adam bu mudur? diye sordu. Muccâ'a, "Ey Hâlid, iş dediğin

gibi oldu. Tanrıya andiçererek bu savaşa askerin henüz öncülerinin acele olarak katılmış olduğunu, asıl kuvvetlerin ve halk ın çoğunun kalelerde bulunduğunu temin ederim."dedi. Hâlid bu söz üzerine biraz ş aşırdı . Muccâ'a
onu, tekrar yemin ederek, hem söylediklerinin do ğru oldu ğuna hem de kavmi adına barış yapmaya ikna etti. Halid de ona, Beni Hanife'nin ellerinde bulunan bütün gümü ş , zrıh ve esirlerin yar ısının Müslümanlara bırakılması ş artıyla bu teklifi kabul edece ğini söyledi. Mu c câ' a, Hali d'den barışın ş artlarını bildirmek üzere Hanifelilerin yan ına gitmek için izin istedi. Kaleye girdikten sonra ne kadar genç kad ın varsa, onlara silâh kuş atıp zırh giydirerek kalelerin burçlar ına çıkmaları emrini verdi ve tekrar Hâlid'in yanına dönüp kalede bulunanlar ın yapılan barış tekliflerini kabule yana şmadıklarını bildirdi. İ bni İ s h ak'a göre Hâlid yeni bir anlaşma ile esirlerin dörtte birini al ıp diğer dörtte birinden vazgeçerek bar ışı kabul etti. Mu c c â' a, Beni Hanife'ye de bu andla şmayı kabul ettirmişti. Çünkü S eleme bin Umeyr onlara kalenin çok sa ğlam olduğunu ve bol miktarda yiyecek bulundu ğunu kışın da yaklaşmakta oldu ğunu söyliyerek, böyle a ğır ş artları kabul etmeme ği tavsiye etmişti. Fakat Hâlid'i yak ından tanımak fırsatını bulan Muccâ'a, onun gazabından kabileda şlarını korumak için bütün gücü ile çal ışıp Hanifelilere bar ışı kabul ettirme ğe muvaffak olmu ştu. Bundan sonra Hâlid Muccâ'a'ya, kızını kendisine vermesi talebinde bulundu ve bu teklifinde israr etti. Muccâ'a da k ızını vermek mecburiyetinde kaldı . Bu kadar büyük ba ş arılar kazand ığı hâlde, Ebu Bekir, H bu evlenmesini ho ş karşılamadı. Ona şiddetli bir dille şunları yazdı : "Sen kadınlarla evlenmekten kendini alam ıyorsun; hâlbuki evinin etrafında 1200 Müslüman ın kanı akıyor". Hâlid bu mektubu okuyunca, Ömer ibn-i Hattab' ı kast ederek "Bu Uaysir'in (solağın) işidir" 100

Kur an dilini taklid eden Müseylime. Tekmile. hattâ K ah° gibi bir de harem bölge (yasak bölge) ihdas etmişti ' 74. S. a. . ter. Ancak bu gûya vahiylerin hangilerinin hakikaten Müseylime tarafından söylenmi ş olduğunu hangilerinin raviler tarafından sonradan onun a ğzına yakıştırıldığırn ayırt etmek bugün bizim için hemen hemen imkans ızdır.. onlara 173 Belâzûri. Müseylime'nin doktrini: Müseylime'nin doktrini hakkında bize az da olsa bilgi verme ğe yarıyan kaynaklar mevcutsa da. 177. bunlar ın bazıları birbiriyle tezad halinde bulunan haberleri ihtiva etmektedir.. İ bni Haldûn ve Taberi ile İ bni Hi ş am aynı konuda birbirine tamamen zıt rivâyetleri s ıralamaktadırlar. g. tür. Halbuki. III... Müseylime bunun için gökten gelecek emri bekliyece ğim diyerek. öt. S. IV. Bu hal devam edince ahâli Mu s eylime'den buna engel olmas ını isteme ğe mecbur kalmıştı . III. g. Hicaz' ın haremine benzeyememi ştir.K ezz âb. ter. S. takip edildiklerini anlayınca da kaçıp hareme s ığınmışlardı. Buna muhalefet edenleri de sorumlu tutmu ştu. Bunların kendisine vahy edilen Kur'an olduğunu ilan etti. Müseylime'nin vahy olduğunu iddia etti ği sözlerinden hanlar ın' kaynaklar bize kadar intikal ettirmi şlerdir. arap. g. Harem içinde kalan baz ı obalar bolluk yıllarında Yem âme'nin meyvelerini yağma edip Haremi depo haline getirmi şler. aralar ındaki tezatlar ı yukarıda iş aret etmi ş olduğumuz bilgilerden. I. Tarih ül . IL. 178 v. Bir tak ım dini kaide ve düsturlar koydu.. dini bir otoriteyle de takviyeye kalk ıştı ve evvelce de söyledi ğimiz gibi âyet ad ı altında bir takım seci'li sözleri yanyana dizme ğe başladı. a.dedi. Konak yerini de Eb az'dan V aber'e ta şıdı ' 73 . Wellhausen. 115). Hevz e bin Ali'den sonra siyasi iktidar ı eline geçiren Müs e ylimet ül . 359.. İber.. Taberi. 174 Taberi. S. Müslüman namaz sistemine benzer bir sistem de kurmu ş . İbni Haldûn. Bu yüzden elimizde bulunan bu ana kaynaklar ın verdikleri haberlerin mümkün mertebe do ğru olanını yanlış olanından ayırmak gibi çok güç bir iş ile karşı kar şıya bulunmaktayız. 75. 101. a. S. elde etti ği bu siyasi nüfuz ve kudreti. İşte şimdi bize kadar gelmi ş olan bu Oya vahiylerle. Mesela: İ bni S a'd (Siret. 98.. ravilere göre Yem â m e haremi. tür. e. J. e. Hazret -i Muhammed'i örnek tutarak. Müseylime'nin doktrini hakk ında bir fikir edinme ğe çalış aca ğız. Böylece Yem âme meselesi halledilmiş ve Arabistan' ın bu önemli bölgesi de İ slâmiy et' e kesin olarak kazan ılmış ve Medine'y e ba ğlanmış bulunuyordu. S. e. Zebebi. Ebu Bekir'e Hanifelilerden heyetler tertip edip gönderdi.

onlardan ekmek yapanlar bu ekmeleri ufak ufak do ğrıyarak et suyunda ıslatanlar ve bunların üzerine sâde yağ dökerek yiyenler şerefine andiçerek temin ederim ki.. Halk yine şikâyetlerinin bir gerçe ği ifade ettiğini israrla söyleyince. biricisinin hemen hemen ayni idi: "Gece ve geceleyin çok gezen kurt ad ına andiçerek Us s eyy id'lerin yaş hurma ağaçlarını kesmediklerini" teyid ediyordu. 143. e. 175 Taberi. buğdayları savuranlar. sizin hardal tanesi kadar da olsa i lerinizi ş ve gönlünüzden geçeni bilir . gündüzleri de gökteki bulutlar ın ve yağmurların kuvvetli Tanr ısı için oruç tutarlar". III. siyah kurt ve ya şına basan çatal tı rnaklı hayvan adına andiçerek Useyyid'lerin.. ter. onları herkesin tecavüzünden koruyacağız. Yeni gelen vahiy de. salih insanlar uyumadan geceleri ibadetle geçirirler. Gene onun Beni Hanife için söyledi ği şu sözler dini prensipsipleri hakkında bize bilgi verme ğe yardım etmektedir: "Ben yüzlerinin güzelliğini.. o dirilme zaman ı geldiğinde acaip bir şekilde diriltir.. temiz bir kavimdir.. a. Müseylime çiftçilikle u ğraş an kavmine onun anhyaca ğı kavramlarla hitap etmi ştir: "Renkleri siyah olduğu hâlde sütleri beyaz olan koyunlar üzerine andiçerim ki. sonra öğütenler. Binalarda ya şıyanlar da size üstün gelmediler.. Tanrıy ı her eksikten tenzih ederim ki. Müseylime Secâhla karşılaştığı zaman. yeni bir vahiy beklemi şti.Oya vahiy olan şu sözleri söylemiştir: "Karanhkları basan gece." veya "Tohum ekerek.. 144 . iyliklerde ve bağışlarda bulunarak komş uluk edeceğiz. arap. ı tahrip etmek haram değil midir ?"diye sorunca o. O. "Haram olan mallar helâl saymak ve halk ın malları nı yağma etmek. S. tür. 102 .. III. Onlara i rendirici ve hoş olmayan bir şey isabet etmez. Siz hay ı rlı ve salih bir toplulukstınuz. onlara şu emri verdim: Siz kad ınlara yaklaş m ıyacak ve şarap içmiyeceksiniz. O bir erkek çoçu ğu bulunan erke ğin. ona vahiy ad ı altında şu sözleri söylemi şti: ". haremin hürmetini çiğnememi ş olduklarını teyid eylerim" Halk ona. Müseylime bu defa onlara vahiy diye şunları söyledi: "Beni Temim esir edilmemi ş hakir düşmemi ş. Bizden sonrada esirgiyen Tanr ı onları korur" (Taberi tür. karısına yaklaşmasını yasak etmi şti. ter. S. ten ve vücutlar ının saflaştığını ve ellerinin tertemiz oldu ğunu gördüğümde. ekin yeti ş tirenler. Bir gün oruçlu. bir gün zahmetli ve yorucu i şlerle meşgul olacaksınız. g.5). ekinleri biçenler. insanların çoğu bu yüzden ziyana u ğrar ve lânete katlanırlar'"75 Kendisine Rahman ad ını vermiş bulunan Müseylime'nin cinsi bakımdan çekimser olmayı teşvik etti ğini de taraftarlar ına verdi ği bazı emirlerden anlamaktay ız. 243. Biz sa ğ olduğumuz ğ müddetçe onlara... siz hayvan besliyerek çad ırda yaşıyanlardan daha meziyetlisiniz. Sizi göğün katına yükseltir. S.. III.

o da Müseylime'nin müezzinler kulland ığı cihetidir. 245.Mahstildar yerlerinizi koruyunuz. 75) yazmaktad ırlar. a. III. 148) ve İ b n ül . onun iktidar mücadelesinde rakibi bulunan Sümâme bin Us âPin arkada şı Us âl el . a. Gene onun tek ve görünmiyen bir Tanr ı adına konuştuğunu. s. S.... e.!A 3 jftrA oji Yukarıdanberi örneklerini verdi ğimiz Müseylime'nin güya ayetleri. 17'de Nevvâha ile Hüceyr ayni kimse olarak gösterilmiştir) ve Hüceyr bin Vmeyr de onun müezzinlerindendirler. o . 103 ... 145. Şu halde.. S.J l 9 o30C.4 ti J. Tab eri ve İ bni Haldisın'un da teyid ettikleri bir cihet var ki. tür. IX.. 21. 2. zina ve ş arab ı mübah kılmış olması da imkansız görünmektedir. g. Buraya kadar yazdıklarımızdan anla şılacağı üzere. elimizde bulunan di ğer kaynakların verdikleri oldukça geni ş bilgiler ile büyük bir tezad te şkil ettiğinden hemen hiçbir değer taşıyamamaktadır. 21. ş arap içme ği meneden kaideler koymu ş bir insandı . arap. 222).. S. IV. yoksul olanları yurdunuza kondurunuz. Müs e ylime'nin içki ve zinaya helal k ılmış olduğunu. tür. namazı kaldırdığını ve Beni Hanife'nin bu yolda ona uymu ş olduğunu söylemektedir. azgınları yurdunuzdan uzaklaştırınız" 176 ip„. ter. 176 Taberi. Müseylime'nin birkaç müeezzin kulland ığı görülmektedir.. e. Kahire 1939. İ bni Hub e y ş 'in Zühri'den naklettiği177. 178) Caetani ( İbni Hubeyş'den). III. II. Esasen onun vahy ad ı altında yukarıya aldığımız söilerinden riyâzet sahibi oldu ğu açık olarak anla şılmaktadır. a. cennet. S. 506. S..S. hardal tanesi ve hayat gibi dini mânada yükseltilmi ş tâbirler kullandığını da görüyoruz. 143) ve İ bni Hald fı n (İber.Kamil. ElRecc âl'in de bunlardan birisi olup Müseylime'nin peygamberli ğine tanıklık etti ğini T ab eri (Türk. Ayrıca Abdullah bin Nevv âha (Wellhausen. ter. Arab. e. Müseylime müezzinleri vasıtasiyle taraftarlar ını namaza ça ğırdığma göre namaz ı kaldırmış olamaz. III. 125. III. S.Esir'de (El .. g. Vsal'in S eyf yoluyla intikal eden bu rivayetlerinin tam aksine İ bni İ shak ( İbni Hiş am. S. II. S. Caetani (İbni Hbeyş'den). Müs eylime riyâzet sahibi. I. e. B elaz ılri'de (Tür.. a..Hanefi tarafından naklolunmuştur. IX. ter. S. g. oruca kıymet veren. e.:>li3k3 j o33Ti y. Fakat İ bni İ s h ak'ın bu rivâyeti . 177 Taberi. VI. g. savap.. ter. Belâzfı ri. tekrar dirilme.

143 v. Ayrıca müezzinler vas ıtasiyle namaza davet usulü de her halde islâmiyet'ten örnek al ınarak kabul edilmi ş bir sistemdir. VI. 148 v. oruç tutmak.Reccal. I. müezzin kelimesini burada Arap tarihçilerinin kolay ına geldiği için Müseylime'nin dinindeki bir din memuru hakkında kulland ıklarını ileri sürmü şlerdir. Mekke ve Medine'de islamiyet'i meydana getiren sebeple aymd ır. belki biraz da Yemaıne'nin yabanc ı bulunmadığı Hristiyanlık'tan aldığı ilhamlarla zenginle ştirerek. İbni Hübeyş 'de ise Hüceyr'in Hanifelileri ilk defa namaza ça ğırdığı zaman: "Tanrı'dan başka Tanrı olmadığına tanıklık ederim. tür. Hüceyr ve di ğerlerinin tıpkı Müslüman müezzinler tarz ında iş gördüklerini açıklamış bulunuyoruz. III. Günde üç defa namaz kılmak. 274) Hüceyr ezan okudu ğu zaman "Müseylime'nin kendisini Tanr ı elçisi diye iddia etmekte oldu ğuna tanıklık ederim" diye seslendi ğini.. Wellhausen (Skizzen. 19) Müseylime.. Müseylime'nin de ona "Ey Hüceyr! Fasih konuş" dediği kay ıthdır.. öt. S. Halbuki. Orientalistler. gayelerinin gerçekle şmesi uğruna canını fedaya raz ı gelmiş olmakla beraber hakiki bir peygamber de ğildir. Netice: Müseylime'nin baştanberi inceleme ğe çalıştığımız dini ve siyasi hayatı bize gösteriyor ki. Halbuki. 17) ve Caet ani. I. ş arap içmemek gibi kaideler bunu göstermektedir. bilhassa Wellhausen. İ bni Hubeyş 'in ve diğer tarihçilerin yukar ıya aldığımız misalleriyle El ." deyip burada durdu ğu. Muhammed Tanrının elçisidir ve Müseylime.. S. o. S e cal ı ve diğer peygamberlik iddia edenlerin tarih sahnesine ç ıkmalarındaki sebeb. tür. K. İslam dinindeki prensiplerin hemen hemen aynını . Belazûri. Fütuh. S. g. VI. öt.. Müseylime kavmi olan Beni Hanife'nin ba ğımsızlığını Kureyş tehdidinden uzak bulundurmak ve kendi ş ahsi nüfuz ve iktidarını devam ettirmek için Hanifeliler'in kabile asabiyetinden ve kendi kâ179 Taberi... müezzinin ödevlerini hiç göz önünde tutmam ış olacaklar. a. ter. Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'i bu yolda da örnek tuttu ğ u elbette inkar edilemez bir gerçektir.. Bu de ğerli orientalistler.S. Hazret -i Muhammed'den önce ibadete bu ş ekilde bir davet mevcut olmad ığına göre.. T ab errnin . kendi kurmak istedi ği dinin içine almıştır. 104 . nihayet Muhakkim'in ona "Çabuk ol Hüceyr!" diye ba ğırdığı ve bu sözün Araplar aras ında bir tabir haline geldi ği kayıtlıdır 179 . Wellahausen'a göre (Skizzen. ter. Müseylime. S. e. Müseylime'nin Hazret-i Muhammed'i örnek tutmad ığını ileriye sürmektedirler.

pek cömert olan ve ondan başka Tanrı bulunm ıyan ve neticede ona varılan Tanrı'dan bu kitap nazil olmu ştur). ne de suyu buland ırırsın" . Müseylime ise yalanc ı. Kâbe'yi. aradaki bu büyük fark Yemâme'nin harab olmas ına ve İslâmiyet'in bu bölgede biraz daha geç yerle şmesine sebep oldu. hakiki bir peygamber olsayd ı. V. tarih onlar ı ayırd etme ğe muvaffak olmu ştur. Müseylime Kur'an dilini. E ğer o. Müslüman namaz sistemini de taklit etmi ştir. Beni Hanife için kahraman bir adamd ı .. bu Tanr ı sözleri de ğildir" demişti (İbni Sa'd. S. Hanifeliler aras ında ş öyle vâzetmi şti: "Bir dâva üzerinde iki peygamberin gönderilmesi mümkün de ğildir ve Muhammed'in Allah' ın elçisi olup ondan sonra başka bir peygamberin gelmiyece ğini ve ona şerik olm ıyacağını söyle!" ve sonra şu âyeti okumu ştu: „ „ (= Aziz ve (ilim olan. Müseylime'nin vahiy oldu ğunu iddia etti ği sözleriyle Kur'an' ın âyetleri aras ında yapılacak basit bir mukayese Müseylime'nin bir mukallit ve sahte peygamber oldu ğunu isbata kâfidir. ş air. tövbeyi kabul eden cezas ı şiddetli olan. Zeki.hinlik kuvvetinden istifade ederek Hazret-i Muhammed'i taklit etmi ştir. Hazret -i Muhammed'in yapt ığını yapacak olursa. hükümdar yarad ılışlı ve kabiliyetli bir adam olan Müseylime. çarm ıha gerilmi ş olan Hazret-i İsa gibi. 105 . kurmu ş olduğu dinin yaş aması gerekirdi. Fakat Ha zr et -i Muhammed hakiki bir peygamberdi.4 " İşte vallahi görüyorsunuz ki.I cj 115. Sonra bunu Müseylime' nin âyet dedi ği şu sözlerle mukayese ederek gülünç fark ı tebarüz ettirmiş : "Ey kurbağa öt ne su içmemizi önlersin. suçlar ı affeden. Tabakat. Müseylime.W 1. Kurey ş hâkimiyetine girmemek için sava şmaktaydılar. 401) Tarih boyunca pek çok kimse peygamberlik iddias ında bulunagelmiştir. Hanifeliler ancak ş eref ve haysiyetlerini korumak. j Q. Akrab a sava şında Müslümanlar İ slâm dininin zaferini temin etmek için çarp ışırlarken. Yemâme'rlin bağımsızlığını koruyabilece ğini sandı . Ama bunlardan hakiki peygamber olm ıyanları faaliyette bulundukları toplumlar ayıramamışlarsa bile. Müseylime'nin savaş başlarken sarf etti ği sözlerden de anladığımız gibi. savaşta öldürüldükten sonra da. Nitekim daha kendisi hayatta iken bile kabileda şı Sümâme bin Üsâl.

Esedler'de Temimler'de hatta Yem âm e'de Hanifeliler aras ında yayılırken Müseylime'nin kurma ğa çabaladığı din. Islâmiyet Yemen'de.fakat peygamber de ğildi. hayal mahsülü iddia ve tasvirlerle dolu olan bu seyahatnameye güvenmek bir tarafa. hiçbir iz kalmam ıştır. onun ölümünden sonra eserinden. Yem âme'nin bile s ınırlarını aş amamıştır. Bahreyn'de. Müseylime'nin Ne e i d bölgesinde hâlâ baz ı kimseler tarafından peygamber unvan ına lâyık görüldüğünü ve Ha zret-i Muhammed ile bir tutuldu ğunu yazmakta ise de. onda küçük bir de ğer mevcut oldu ğunu sanmak bile büyük bir hatad ır. Her nekadar Orta Arabistan'da bir y ıl seyahat edip ara ştırmalarda bulunan P al g r a ve. 106 . Islâmiyet'irı kötü bir kopyesi olduğu için de.

Bununla beraber biz. biri menfi olmak üzere üç önemli tesiri olmu ştur: 1) Hazret-i Muhammed'in hastalanmas ı ve Tanrı'ya kavuşması üzerine Muhacirün ile Ensâr aras ında çıkması beklenilen mücadele. Medine etrafında kendilerini 107 . le ispat etmi şlerdir. tarihin ilk devirlerindenberi do ğru yoldan sapmış insan toplulukların hakiki ve tek Tanrı yoluna ça ğırmak için gönderilmi ş olan peygamberlerin sonuncusudur ve ondan sonra art ık bir peygamber gönderilmiyecektir. Bunlardan birincisi olan Esve d'in öldürülmesi ile birlikte. bunlar ın dördünün de sahte olduklar ını objektif yollardan giderek ve objektif k ıstaslar kullanarak ispat etmi ş bulunuyoruz. İslam tarihindeki ilk dört sahte peygamberi incelerken. Bu itibarla bahse konu olan dört yalancı peygamberin hepsi de Hazret-i Muhammed'in hastal ığı ve ölümü üzerine Arabistan'da duyulan huzursuzluktan ve birçok kabilelerin Riddeye sapmış olmalarından istifade ile ş ahsi arzularını tatmin etmek isteyen ve kabilelerini Kurey ş hâkimiyetinden kurtarm ıya çabalıyan birer mııkallit olmaktan ileriye geçememi şlerdir. UMUMİ NETİCE Mümin bir Müslüman için Kur'an ve h a dis in. Ridde Eareketi ve bu harekete yer yer önderlik etmi ş olan sahte peygamberlerin faaliyetleriyle önlenmi ştir. Tuleyha Ve Secâh ise sonradan Müslümanl ığı kabul ederek hakiki birer peygamber olmad ıklarını. Ancak bu sahte peygamberlerin faaliyetlerinin — Ridde hareketi ile birlikte mütalaa edilmekle beraber — Islam tarihi bak ımından ikisi müspet. Çünkü her ş eyden önce Hazret -i Muhammed. krumaya çalıştığı dini ve dünyevi sistem derhal y ıkılmış .V. Nihayet elinde kılıç Akraba sava şında ölmüş bulunan Mü s eylime de. Beni Hanife'nin ş eref ve haysiyeti u ğrunda can verme ğe davet etmi ş ve ölümünden sonra da k ısa zamanda kendisine ait bütün izler yok olmu ştur. taraftarlar ım kurmak istedi ği din u ğrunda de ğil. . peygamber olarak bize tanıtmadığı kimselerin peygamberliklerinin sahte oldu ğunu ispata bile lüzum yoktur. bizzat bu hareketleriy.

Böylece islâmiyet veya Ridde yollarından birini seçmek mevkiinde kalanlar. Orta Arabistan'da vakit kaybetmiyecek. ya o zamana kadar ba ğlı bulundukları kabileleri ile birlikte hareket etme ğe yahut da Islâmiyet'de sebat edip bizzat kendi kabilelerine karşı hareket etme ğe sevketmiştir.nasıl bir tehlikenin tehdid etmek üzere oldu ğunu duyan ve gören bu iki grup. 2) Gene sahte peygamberlerin ön ayak olduklar ı Ridde hareketi Arapları. E ğer Yemâme'de Müseylime büyük bir kuvvet toplamamış olsaydı. Böylece bir yandan Muhacirtin ile Ensâr aras ında vuku bulması muhakkak gibi görünen mücadeleyi önleyen Ridde ve sahte peygamberMr. 180) Bk. Islâmiyeti ve kendi menfaatlerini korumak için Halife Ebu Bekir'in etrafında toplanmak ve birle şmek mecburiyetini hissetmi şlerdir. S. bir yandan da Arap kabilelerinin içlerindeki kabile ve aile ba ğlarının çözülnı esine ve bunun yerini bir dereceye kadr Müslüman Arapl ık hissinin almasına sebep olmuştur. bir müddet için geciktirmi ştir. kabileleri ile kendi aralar ındaki bağları koparmışlardır. a. bir Yer b û'lu Müslüman. e. Müslüman ye ğen "Evet sen benim amcams ın ama Allah da efendimdir" diye cevap vermi ştir. Bir Müslüman ye ğen ile mürted amcas ımn boğuşması sırasında amcası "Beni öldürmek mi istiyorsun? Ben senin amcanım" sözüne. o zaman Hâlid komutasındaki islâm kuvvetleri. Böylece msl. Höhnerbach. kısa da olsa. H emri altında bizzat kendi kabilesiyle sava şmış ve bir E s e d'li de Beni E s e d'in ma ğlubiyetini mısralarla terennüm ve tes'it etmi ştir. Birinci yoldan gidenler çok kere kendi kabilelerine. 3) Sahte peygamberlerin ortaya ç ıkışları ve Ridde hareketini benimsiyerek buna önderlik etmeleri islâmiyet'in yayılma ve genişlemesini. bu kuvvetlerle Suriye ve Irak bölgelerinde ba ş arılı fetih hareketlerine daha o zaman girişilmiş olacaktı. Bir yandan kabile ba ğları gev şerken bir yandan da Kur'an ın telkin etti ği Allah korkusu zaferi kazanmaya ba şlamıştır. hattâ yakın akrabalarına karşı hareket etmekten çekinmemi şlerdir. g. 13 108 .

. 1955. Kahire 1901. Dinet et Siliman ben İ brahim. Butı ari.54E4. Abdullah Cevdet. Kehânet maddesi. İst. Musailima maddesi. Buhl Frants. Buhl Frants. Târih al-Hamis. Fischer A. Caetani Leone.BIBL İ YOGRAFYA Kur'an İ ncîl Kitâb al-A ğöni. 72-3. Bodley R. C. Mısır baskısı 1320. C. cüz 55. bası.. İslam Tarihi (Tercüme eden H. La vie de Muhammed.. Madjus maddesi. V. Geschichte der arabischen Literatur. Hazret-i Muhammed. Tarih-i İslâmiyet (tercüme eden Dr. 2 C. (Türkç. Zakir Kadiri Ogan.Ş arkiya. 109 . Encyclopedie de l' İslam. 4 cild. İstanbul 19089. S. 21 C. C. İnitiation au Koran. Hanif maddesi. S. A. 796. 2 C. Futiik al-Buldân. Das Leben Muhammeds. S. Leyden. İstanbul 1926. va'/-Masfti. Schwally yayını. (Türkç. Yalç ın). III. 4. C. İstanbul Balazûri. Draz M. Büchner V.. Encyclopedie de l' İslam. Dozy.. C. III. Fidâ (al-M4ta şar fi Tarih al-Ba şar). Heidelberg 1955. Brockelmann C. F. Paris 1947. Törik 1286. 3 cild 1937-1949. Mısır 1302. al-Bayhaki. S. İslam Ansiklopedisi. Eyyûb Sabri. 102. al-Diyûrbakri Ş ayl> Husayn ibn Muhammad bin al-Hasan. İstanbul 1287. II. 274 Buhl Frants. Semih Yaz ıcıoğlu). Leipzig 1902. 10 C. 2 C. al-Matb at al. Kahire 1323. Encyclopedie de l' İslam. Paris 1951. 2 C). . Mahmüd al-Siyar...

12 C. tIv.1 al-Din `A. al-Mas`fı di.'va'l-Tandsum fi md bayna bara Umayya va bani. Paris 1910. 5 C. Ravzat al-Safd. Mısır 1323. I. 18. 135. Kitdb al-Ma` drif. Huart Clement. 2 cild. Mirh vünd. S. al-Sürat al-Nabaviya. MuntalAb al-Hindi Kanz al-e Ummdl fi Sunan al-Ahviil va'l-Af'dl.t. 6 C. Juynboll. 21.Tikt aka. S. London 1902. Kitdb al-Tabandt Leyden 1904. Leyden 1867. Hirschfeld. S.ndmir.Gaudefroy-Demombynes et Platanov. 110 . Mısır 1284. Habib al-Siyar. Berlin 1899. 4 Cild. İ bn Sa`d. 484 v. Paris 1912. Encyclop Mie de l' İslam. al-Kdmil İ bn Haldun Kitdb al-` Ibar. IV. 9 kısım. İ bn İ bn ljacar 8 C. İ bn al.m al-Din al-Muttaki. Cild. al-Hakim). al-Tanblh va'l-İsrcif. Paris 1814 (Les Prairies d'Or. Raviat al-Ahbdb. al-Husayni Cam5. Muhammad `Abduh. JRAS. öt. Vaşima's Kitab al-Ridda aus İbn Hagar's İşdba. Histoire des Arabes. Barbier de Meynard). Wiesbaden 1951. Lyall Charles. 1903. İstanbul 1288. . Tercüme eden Benlizade Manisavi. Wüstenfeld yayını 1850. 7 C. Mahmud Esad. Paris 1931. C. al-Fahri. 1903. ve. İ bn Kutayba.. 11 (Tafsir al-Kur'ffi ı. the Words Hanif end Muslim. 4 C. 4 C. Kahire 1355. On the Origin and İmport of Names Muslim and Hanif. traduit de 1' Arabe par Emile Amar. İ bn H i ş â m . Wellhausen te'icümesi ve yay ını. Hdşim. JRAS. 17. Murdc al-zahab va Ma' ddin al-Cavhar. al-Makrizi Taki al-Din. al-Mandr. S. 7 C.11. Mısır 1306. al-İsdba fi Tamyiz al-Sandba. Kahire 1288. Skizzen und Vorarbeiten. C. • Margoliouth. Texte et traduction par C. Azdn'maddesi. Tarih-i Din-i İskim İstanbul 1328. New Researches into the composition and exegesis of the Qoran. Höhnerbach. al-Din bin Hus5. Le Monde Musulman et Eyzantin jusqu'aux Croisades. öt. A115. Tahran 1333. İ bn Sa`d. al-Mas`ud ı.. Leknov 1914. 3 Cild. İ bn al-Asir. al-Niz. 773 v. Usd al-gaba fi Ma' rifat al-Sahaba. Mısır 1937. Bağdat 1357.

Haydarabad 1315.Muir. al-Zahabi. Nadvi Sulaymân. al-Tabari. Mısır 1906. C. Sadjah maddesi. as'amT. Skizzen und Vorarbeiten. Berlin 1882. Mısır 1318 (`Ayn al-Adab siyâsa ve zayn al-Hasab val-riyâsa) Wellhausen. Vacca V. Kaşşüf. TürLlı al-İskim va Tabak& al-Ma şahir va'l-` Altun. Kahire 1305. Paris 1945. Berlin 1899. al. L'Essence du Proph &isme. Palgrave William Gifford. Schimmel Annemarie. al-Zamah ş ari. 6 C. 13 C. 2 C. Berlin 1899.10 C. Annal of the early Caliphate. 1st. 2 cild. Paris 1956. Mısır 1914. IV. Mısır 1307. Mahomet sa vie et sa doctrine. Türi4 al-Umam va'l-Mulük.. IV. 1 C. Bulak 1384. 1928. 2 C.a ve Urar al-Naka'4 al-Faiila. S. Encyclop &lie de l' İslam. les Origines de l'İslam et le Christianisme. 46. 111 . "(diş al-Camif alal-Zabidi Ahmed b. Ahmed. li. Tahzib al-Asmg Neher Andre. Yâkfı t bin `Abd Allâh 8 C. Paris 1862/3. 2 C. London 1883. Tor Andrae. 874. Paris 1955. 2 Cild. Trd. V a c c a V. Wiesbaden 1951. Kitüb Wellhausen yayını. al-Zahabi. Kitüb al-Ridda. çeviren Zâkir Kâdiri Ugan. I. Reste arabischen Heidentums. Encyclop &lie de l' İslam Abna maddesi. Türkçe tercümesi "Milletler ve Hükümdarlar Tarihi. 5 cüz. Gurar ı al. Mısır. Une anne de Voyage dans l'Arabie Centrale. Şartı al-Makcimüt al-Uaririya... . Vasima. Kahire 1328. 6 kitap çıkmıştır. Mısır (Tarihsiz) Ş araf. Wellhausen. Ankara 1955.. Kahire 136769. Tor Andrae. 2 C. C. Tfırtii . Tacrid Asma' al-Sallüba. Asr-i Saeulet. S. S. Ankara 1955. al-Navavl !bn Zakaryâ Muhi al-Din bin va'l-Lugüt. tercüme eden Ömer R ıza Do ğrul. al-Hulüfa'. par Jules Roche. al-Suhayli Ahmad Abi'l-Hasan `Abd al-Rahman bin `Abd Allâh bin al-`Unf. Zettersteen. Höhnerbach yay ını. C. Dinler Tarihine Giriş . Alı fı İ shak Burlı ân al-Din İ brâhim. Tulayha maddesi. 74.Ş ari ş i. Encyclopdie de l' İslam. Mu` cam al-Buldün. al-Tacrid Şahiti (tercümesi Kâmil Miras) İstanbul 1946. ı al-Suyüti Calâl al-Din.VCı ily.

11. Avf (`Avf) 27. 68. 74. 6. Amir bin Şehr (`imir bin Ş ahr). 56 Abd al-Kays (`Abd al-Kays). 29. Arabistan. 18. Akra bin Hâbis (al-Akra' bin Hâbis). Alman. 68. Amr bin Ma'dikerib (`Amr bin Ma`dikarib). 2. 35. 98. Aden (`Aden) 39. 47. Amr bin al-As (`Amr bin al-`A ş). 90. 12. 108. 112 .Allâh bin Mas`iid). 40. 18. 28. 103. 58. 24-6. 14. Azad (Azad). 23. 21. not. 60. 65. 4. 83. 25. 20. 107. 91. Abdurrahman bin el-Hanefi (`Abd al-Rahman bin al-Hanafi). Abdullah bin Mes'ud (`Abd . 40. 13. Amr bin Hazm (`Amr bin Hazm) 19. 39. 13. Ayhala (`Ayhala). 12. 92. Amr bin Carüd (`Amr bin Cgtrüd). 48. 15. 12. 14. 68. Andrae Tor. 48. 27. 99. 41. Abrak (al-Abrak). 37. 65. 53. 64.INDEKS Abbad (`Abbâd). 68. 14. 38. 17. Abbas (`Abbâs). 69. Abdulmuttalib (`Abd al-Muttalib). 30. Ali bin Ebi Talib (`All bin Abi Talib). 31. 30. 23. 23. (` A'iş a). 108. 8. Abs (`Abs).ekşim). Amir (`Amir). Ahuramazda. 13. 28. 22. 25. 8-14. 7. 66. 58. Bahreyn (Babrayn). 18. Abhala bin Kaab bin Avf (`Abhala bin Ka`b bin'Avf). Ans (`Ans). Azimen. Anbar ('Anbar). 106. 49. 93. 42. 46. 57. 72. 70. 16. 55. 35. 34. 8. Ay şe Hz. 91. 22. 71. 18. Bakara süresi (Bakara). Aurelianus. Agramanyu. 51. 44. 70. 58. Amr bin Muaviye (Amr bin Mu'âviya). 57. 69. 27. 23. 43. 36. 36. Abduh Muhammed (`Abduh Muhammad). 58. Akraba (`Akrabâ). 29. 5. 32. 20. 25. 28. Abdullah bin Nevvaha (`Abd Allah bin Navviilıa). 23. 1. 30. 28-9. 48. al-Alâ bin al-Hadrami (al-`Ara bin al-Hairami). Abdullah bin Kays (`Abd Allâh bin Kays). Amr bin Temim (Amr bin Tamim). 105. 101. Adi bin Hatim (`Adi bin Hâtim). 27. 20. 84. 38. 70. Amr (`Amr) 69. Anber bin Yerbu (`Anbar bin Yarbu`). 63. 57. 17. 79. 45. Amr bin al-Ahtem (`Amr bin al-Aktam). 91. 22. 34. Aser. Abdullah bin Zeyd bin Asma (`Abd Allah bin Zayd bin `. 96. 74. 5. Avesta. 24. 26. Amir bin Luey (qmir bin Lu'ay) 81. 38. 11. 15. 40. 58. 29. 70. Abdu Menat bin Kinane (`Abd Menitt bin Kinâna). 94. 42. B Bâbil. 9. 92. 57. 87. 73. 28. 44. 89. 93. 38. 26. 107. 33. 70. 22. 37. 62.. 26. Arap. Ak (`Ak). Bankipore. 26. 106. 16. 75. 97. Arfaca bin Hersume (`Arfaca bin Har şuma). 35. 21. 24. 37.

8. 91. 97-100.. 56. 70. Beni timeyye (Banit Umayya). Beni Amir (Banü `:Limir). 19. 63. 93-5. Berabin. 94. Cenebe bin Havt Rryâhî (al-Canaba bin Havt al-Riyabi) Cere ş (Caraş). 6. Ceyfer (Cayfar). 11. 40. 38. 11. 93. Bekir bin Van (Bakr bin Va'il). 13. 37. Ebu'l-Ferec (Abü'l-Farac). 33. Batin bin Abdullah el-Hanefi (al-Batin b. 113 . 96. Buhl Frants. 27. 90. 27. A. Ebu Fasil Faşil). 83. 43. 80. Cebrail (Cabra'il). 28. 19. 58. Bizans. 21. Ebu Huzeyfe (Abii Hugayfa). 64. 58. 26. Cefne (Cafna). 27. 85. Dârin (Darin). Cerir bin Abdullah Beeeli (Carir bin'Abd Allah Baeall). 96. Cemaat Y ılı (Cama'at). Dehna (Dalına). 9. 38. 60. Baban (Babür». 66. 78. 96. 9. 86. 95.. 29. Beni İ smail (Bana isma`11). 46. 40. 86. 58. 103. 14. 69. 74. 25. 5. 100. 103. 73. 25. 47. 85. 71. Draz M. 61. 24. 68. Cedile (Cadila). 93. 21. 35. 15. Ca'fi (Ca'fi). 54. 47. Cüş eyş al-Deylemi (Cu ş ayş al-Daylami) 38. 39. 78. 97. 23. 99. 90-1. 30. 24. `Anbar). 74. 22. 104. Cüheyne (Cuhayna). 72. 84. 63. 95. 25. 108. Dicle. 91. Belka (Balka). 47. 27. el-Malik (Barabin al-Malik). 75 Carra de Vaux B. 24. 86. 65. 63. Cendel (Candal). 98. 80-9. 72. D Dabbe (Zabba). 85. 24. 14. 41. 26. 72. 76. 38. Beni Haşim (Banü Ha şim). 60. Ebu Meryem (Abü Maryam). 18. 70. 66. `Abd Allah al-Hanafi). 36. 55. 101. Buzaha (Buzaha). 72. 75. 67. 70. 56. Dinar bin el-Ezver (Z ırar bin al-Azvar). 99. 73. 37. 71. 59. 46. 6. 26. 51. 24. 93. Behda (Banda). 55. 71. 55.kmir bin Lü'ay). 28 Dazaveyh (D azavayh) Deba (Daba). Butlin (Butün). 42. 4. Diyarbekri (Diyarbakri). 45-6. 98. 4. 41. Dudan bin Esed (Dilan bin Asad). 83. 50 Demet ül-Cendel (Dümat al-Candal). 25 Ciindub Fezari (Cundüb Fazarl). 33. 19. 46. 69. 36. 98-9. 28.Büchner. 84. 39. Beni Hıfaf (Banü Hifaf). 23. 29. 60. 56.Basra (Ba şra). 48. Cahiliye (Cahiliya). Ebu Ma' şer (Abil Ma` şar). Ebu Bekr (Abil Bakr). 70. Deeani (Daearil). Ebu'l-Fida (Abal-Ficla'). 63. 96. Beni Hanife (Banü Hanifa).. 25. 99. 51. 93. 64. 45. 48. Cüşem (Cu şam). 61-4. 93. 34. 77. 88. 46. 42. Dehani (Dahani). 58-9. 70-1. 35. 92. 12. 38. 72. Butah (Butab). 73. Bazan (Batan). 45. 14. 54. . 57. 33. 70. 27. Dozy. 83. 71. 54. 27. 34. 79. 37. De Goeje. 20. 45. 4. 21. 77. 104. 15. Beni Cariye (Banii Cariye). 60-3. 98 Beni Anber (Bana. 76. 24 Beni Amir bin Luey (Banu `. 101 Ebna (Abna). 24. 96. 55. 18-20. Dinet E. 24. 19. 94. 67. 26. 82. 72. Celüla (Calfila). Beni Necear (Bana Nacear). 18. 23. 77. 99. 73. 13. 102-106. Bey-1mM (Bayhaki). C Caetani. 33. 62. Belâzüri (Balazüri). 38. 28 Cezem (Cazam). 73. 49. 71. 15. 27. 52. 82. 61. 22. 35-42. Ebu Hüreyre (Abü Hurayra). 87. 47. 20. 30. 11. 84. 25. Beeile (Bacila). Beni Ukfan (Banü Ukflin). 53. 54. 86. 32. E Ebaz (Abaz). 36.

59. 50. 36.Ebu Musa'l-Aş'ari (Abü Musal-Aş`ari). Ehrimen. 37. 26. 46. 96. Evs bin Hikk ('Avs bin Hikk). 99. 25. 30. 65. 40. 49. 14. bin Kalbi). 19. 99. 39 Ebu Ömer (Abü 'Omar). 97. Filistin. 30. 11. 39. 70. 51. 98. 57. 54. 53. 25. 56.6. Haddaş (Haddâ ş). Evs (Avs). 37. 26. 70 Gu şna (Guşnü). Faran (Fârân). 70. Ferve bin Müsik al-Murâcli (Farva bin Musik al-Murâdi). 22. 100. " Hakim bin Kelbi (Haklııı. Habib bin Sumâme (Habib bin Sumama). 32. 40. 57. En'am Suresi (An'âm). 32. *60. 51. 2. 54. 65. Haddâm (Hazzam). Hâlid bin Said bin Al-As (Hâlid bin Sa`id bin al-qz). Elçi. Hâlid bin Usâme (Hâlid bin Usâma). 58. 95 Habib bin Hanife (Habib bin Hanifa). 39. 98.. Esed (Asad). Halkedon. 22. 86. Elcend (Alcand). 51. Gaudefroy-Demombynes. Hacer-i Esved (Hacer Asvad). 38. 22. 60. 59. 24. 84. 70. 40. 29. Fischer A. Hadikat ül-Mevt (Hadikat al-Mavt). 53. 47 F Fak'as bin Tureyf (Fak'as bin Turayf). 74. Habib (Habib). 73. Hadis (Hadis). 59. 79. Habeş. 51. 24. 57. 37. Ebu Süfyan (Abü Sufyân). 77.. 108. 53. Ezva ('Azvâ). 99. 32. 92-4. 67. 24. 59. Garfır (al-Garür). 28. Haınkateyn (Haınkatayn). Eş 'as bin Kays (Aş'as bin Kays). 107. 21. 45. Gassan (Gassün). 18. Fezare (Fazâra). Guneyz bin Yerbu ( Ğunayz bin Yarbu'). 91. 23. 108. Eslem (Aslam). Habeşistan. 72. Gıfar (Gıfâr). 93. 85. H Habbal (Tlabbâ1). 14. 20. Eyyub Sabri. Esved ül-A_nsi (Asvad al-'Ansi). 79. 22. 106. 39. 82. Evs bin Huzeyme ('Ave bin Hugnyma). 75. 58. 25. 37. 51. Gavs (Gavs). 22. 54. 57. 82. 85. 61. 70. (Hadica) 15. 27. 67. Gatafan (Gatafân). 59. 108. 52. Galib bin Bişr ül-Esedi ( Ğülib bin Bi ş r alAsadi). 104. 50. 63. 47. 24. 69. 38. 23. 51. Esed bin Hüzeyme (Asad bin Tluzay ına) 50. Ezd (Azd). 65. 85. 54. Habib bin Abdullah el-Ensari (Habib bin'Abd Allâh al-Anşari). 33. 59. 72. 29. 55. G Galâfika (Galâfika). 34. 61. 25. (Hâlid bin Valid). 8. Halef bin Usâme (Halaf bin Usâma). Ensar (An şâr). Ester bin Hevcan (al-A ştar bin Havcân). Firuz al-Deylemi (Firüz al-Daylami). Eşca (Aşca`). 26. 63. 25. 35. 93. Emeviler (Amavi'ler). 13. 24. 55. Ezan ('Atan). 97. 45. 50. Fırat. 67. 68. 107 Hadramavt (Hadramavt). 54. 48. 98. 14. 66. Gamr (Gamr). 63. 33. 82 Ehl al-Kitab (Ahl al-Kitâb). 32. 34. 19. 52. 58. 37. 71. Furat bin Hayyân (Furat bin Hayyân al-qcli). 98 Hadice Hz. 99. 64. 98. 3. 40. 12. Ebu Süıııame (Abü Sumâma). 26. 54. 28. 58. 18. 45. Hacer (Hacar). 97. 43. 32. 25. 50. 19. 41. 107. 36. 42. 81. 67. 63. 62. 97. Hâlid bin Velid . 60. 79. 26. 66. 33. 114 . 14. 39. 6. 8. 82. 58. 90. Eshab (Aşlıâb). 9. 53. 91. 96. Fedek (Fadak). Habib bin Zeyd (Habib bin Zayd). 47. 40-49. 14. 26.. 34. 30. 44. 25. 13. Fare (Fare). 92. 60. Hadikat ür-Rahman (Hadikat al-Rahman). 55. 21.

61. 22. Hüceyr bin Umeyr (Hucayr bin `Umayr). 82. 70. 97. Hicaz haremi (Hicaz Haram'i). 26. 20. 34. el-Hazreci Hecer (Hacar). 35. Huab (Hu'ab). 101. 37. 104. 26. 30. 9. Hirschfeld H. 28. 101. 46. 39. İbni Abbas (bn `Abbas). 84. 23. İbni Kuteybe ( İbn Kutayba). 87. 8. 38. Harun. 92. 5. 44. 95. 36. 64. 82. 27. 50. 84. Hâris (Haris. 82 Has'am (Ha ş 'am) 25. 56. İbni Kelbi (İbn Kalbi). 78. 74. 86. 26. 27. Huveylid bin Nevfel (Huvaylid bin Navfal). 53. 74. Haris bin Kâab (Haris bin Ka`b). Hüzeyme bin Müdrike (Huzayma bin Mudeika) Irak (` İrak) 59. 103. İbn Hacer el-Askalani ( İbn Nacar al-`Askalani). Huzeyfe bin Muhsan (kluzayfa bin Mul ışan). 70. 104. İbn Hişam ( İbn Hiş am). 71. 21. 39. 69. İbn Haldun (İbn Haldun) 2. İbn al-Esir (İbn al-Aşir). 99. 13. Himyar (Hinıyar). 54. 103. 37. Haris bin Malik üt-Tâi (al-Harış bin Malik al-Ta'i). 103. 62. İbni Hubeyş (İbn Hubay ş). 26. 80. 103. 14. Hubel (Hubal). 86. 59. 21. 32. Havlan (Havlan). 9. Hristiyan. 51. 80. 96.. 91. 103. 73. 101. 92. 80. 13. 54. Havazin (Havazin). 33. 21. Hazrec (Hazrac). Hâris bin Dudan (Haris bin Dadan). 24. Hamza (Hamza). 7. 20. 54. 86. 89. 80. 23. 27. Huzeyl bin Umran (Huzayl bidUmran). 40. 51. 18. 115 . 83. 20. Hazn (Bam). 70. 71. 2. 84. 54. 76. 101. 104.. 12. 61. İ 'hadi (İbaii). 100. 83. 16. 82. 13. 54. 25. 88. 89. 15. 81. el-Heysem el-Hanefi (al-Hay şaın al-Hanafi) Hıkk bin Usame (Hikk bin Usama). 15. 65. 14. 28. 62. 39. 80. 65. Humran bin Câbir (Humran bin Cabir) Hutam (Hutam). 21. Horsabad (Horsabad). 99. 22. 93. Hevcan bin Fakas (Havcan bin Fakas). el-Hindi (al-Hindi). 12. 36.Hammad bin Yezid (Hammad bin Yazid). 103. 4. 71. 26. 68. 18. Höhnerbach. 6. 41. 81. 82.). 50. 50. 58. 71. Huzeyl (Huzay1). 55. Hutay (Hutay'). Hanif (Hanif). Hindistan. 70. 101. 60. 92. Hudeybiye (Hudaybiya). 47 Hayber (Haybar). Himar Mimar). 69. Haris'in kı zı Secah (bk. Hicaz (Hicaz). Hanzala (Hanzala). 53. 28. 85. Hariri (Halil. 38. 94. 70. 17. 76. Ha'ris bin Süveyd bin Ukfan (Bar ış bin Suvayd bin Ukfan). 72. 20. 69. Huart Clâment. Hevze bin Ali (Havza bin'Ali). 64. 75. 81. 56. 94. 14. 14. Secah) Harran (Harran). Hârice bin Hısn ül-Fezari (Harica bin H ısn al-Fazari).'77. 72. Hanife bin tel (Hanifa bin `Ic1). 69. İbn İshak (bn İ shak). 18. (Harun). 92. 84. 77. 9. 22. 64. 11. 19. 63. 38. 63. Hire (Bira'). 108. 88. 16. 53. 98. 61. 67. 63. 93. Haris bin Ukfan (al-Hariş bin `Ukfan). 67. 47. 76. Hubeyş el-Esedi (Hubay ş al-Asadi). 71. Hanzala bin Malik (Hanzala bin Malik). 8. Hendek (Handak). 57. 65. 76. 49. 65. Bana Necran'dan). 88. 89. Harim bin Kutbe bin Sinan el-Fezari (Harim bin Kutba bin Sinan al-Fazari). 55. 71. 4. 40. 44. Hürmüz (Hurmuz). 14. 13. Hermes. 25. 5. 88. Hemdan (Hamclan). Bassan bin Sâbit (Bassan bin Sabit). 11. 35. 70. 85. 71.

37. 52. 96. Malik bin Zeyd Menât (Malik bin Zayd Manat). 69. 38. 108. 11. Kezzâb (Kazzab). Kur'an (Kur'an). Kinde (Kinda). 48. 19.İbn Sa'd (ibn Sai d). Kays bin Hubeyre Mak şuh Muradi (Kays bin Hubayra Makşüh Murâcli) 29. 63. Makrizi (Makrizi). Kureyş (Kuray ş). L Lahmi (Laini). Lât (Lat). 82. 92. 16. 63. 13. 95. 25. 27. 10. 51. 9. 1. 21. Korintos. 33. 83. 35. 6. Kus bin Saide (Kiıss bin Srı`ida). 39. 25. 67. 105. 25 Kâab al-Ahbar (Kal) al-Alibar). 15. Kays bin Sa'lebe (Kays bin Sa ilaba). Iran. 42. 33. 36. Mahmud Esad. 23. 92. 101. 54. 22. 38. 59. 26. 57. Kerkenez (Karkanaz). 95. 51. 40. 69. 30. 108. iıııru'ul-Kays (Imra'al-Kays). 3. 25. 21. 107. Mbndeen. 27. 57. 105. 14. 1. 28. 47. 43. 105. Kelbi (Kalbi). 64. 68. İki Mescid ( İki Mascid). 83. İlyas bin Mudar ül-Esedi ül-Fakasi Xilys bin al-Asadi al-Faka şi). 34. 92. 19.86. 57. 43. 22. 66. 19. K Kâab (Kal)). Kelb (Kalb. 80. 104. 46. Kays bin Abd-i Yegus (Kays bin'Abd Yagü ş). 96. 21. 79. 73. 55. 101. 45. Lakit bin Malik el-Ezdi (Lakit bin Malik alAzdi). Incil. 16. 11. 77. 78. 46. 32. 49.İkra' bin Habis) 69. Keşş af (Ka şşâf). 25. 29. 40. 70. 88. 104. 41. Kıpti (Kıhri). 70. 2. 105. 10. 56. 8. 86. 25. 39. 104. 9. 22. 39. 106. 15. 95. 74. 90. ( İ sa). 15.Hanefi (Kat ada bin Maslama't al-Hanafi). 13. 12. İ stahri (İştahri). 76. 28. 52. 77. 13. 5. İbrahim Hz. 58. Malik bin Huzeyfe bin Bedr (Malik bin Huzayfa bin Badr). 17.. 72. 12. 77. 67. 39. 84. 4. 70. 60. 30. 92. 35. 61. 8. 24. 25.1. 8. 1. 69. Kehânet (Kahanat). 54. 8. 11. 65. 17. 50. 12. 55. 99. 81. 101. 105. İkrime ( İkrima). 33. 11.91. 69. 15. 47. 24. 20. 39 Malik bin Hanzala (Malik bin Hanzala). Katif (Katil). 38. 10. 38. 21. 80. 30. 62. 97. Kızıldeniz. İbni Selma ( İ bn Salma). Kadir gecesi (Kadir). 77. blâmiyet. 33 Makşuh (Makşüb). 2. 27. 13. Kazvin (Kazvin). 16. 25. 31. 49. 50. 23. 20 Kâbe (Kalia). 15. 85. 8. 75. 37. 49. 5. 15. 107.) 9. 96. 24. Idris ( İdris). 27. 57. 50. Kale (Kafa). 80. 45. 64. 38. 21. 31. 15. 91. 29. 30. 24. İkrime bin Ebi Cehl (iktima bin Abi Cahl). 105. 73. 26. 16. 90. 80. 85. 58. 36. 13. Kuzaa (Kuia`a). 1. 47. 79. 70. 98. 44. 83. Isabe (i şaba). 64. 85. Kinane (Kinana). 49. 94. 27. 90. 92. Katade (Katada). 89. 20. 58. 27. Millik'ler (Malik). M Ma'an bin Hâcis (Ma'n bin taciz). (İbrahim). 51. 54. Kisra (Kisrâ). 9. 84. 89. 60. 69. 82. 14. 9. 65. 16. Katada bin Meslemet el. 49. 82. 53. 107. 88. İkra' bin Hâbis (al. 54. Manzur bin Z ıbyan iil-Fezari (Manzür bin Zibyân al-Fazari). Kays bin Asım (Kays bin 'Asım). 90. 60. 26. 67. 23. 52. 65. 23. 53. Kehf-i Hubban (Kahf Hubban). 14. İ sa Hz. 116 . 105. 72. Kesir bin Habib (Kadir 'bin Habib). 27. 82. 57. 26. 78. 19. 26. 85. 25. Lüceym (Lucaym). 70. 62. Kadisiye (Kiidisiya). 73. 14. 98. 28. 86. 62. 54. 96. 94. 95. İ slam. 86. 11'. 28. 88. 58. 101. Malik bin Nliveyre (Malik bin Nuvayra). 18. 81. 45. 47. Ka'ka' (Ka'ka`). 28. 59.

71. 12. 4. 99. 37. 23. Münzir bin Sâva (al-Munzir bin Süvü). 20. 49. Musa (Müsü). 104. 11. 22. 36. 33. Muhacirün (Muhücirrın). 81. 90. 75. 58. 79. Monofizit. 69. 29. Küsit). Muhammed Hz. Mezhic (Mazbic). 32. Mehre (Mabra). Mekke (Makka). 52. 80-1. 45-47. 107. 46. 92. 5. 66. 46. 101. 65. 99. Memun el-Hürisi (al-Ma'mün al-Halisi). Medâini (al-Madü'ini). 64. 11. 54. 73. 33. 57. 72. 92. 54. 18. Melkit. 39. 95.18. 25. Muaviye bin Ebi Süfyan (Mu`tıviya bin Abi Sufyün). 32. 12. 63. 69. 3.-38. 80. 89. Marcus. 28. 5. 38. 86. 2. 26. 91. 73.Marcianus. 99. 77. 14. 18. 71. Nesturi. 27. Monoteizm. 14. 85. Merzubâne Azad (Margübüna kzüd). 8. 20. 75 77. 37. 78. Nadle bin ili-Ester (Nazla bin. 67. Mirhond (Mır Hvând). 75. 68. 98. Muir. 106. 99. Habib veya Hayyib). 31. 2. Müslim (Muslim). 24. 76. 14. Menât --(Manga). 104. 24. 84. Mukatil (Mukütil). Mezopotamya. 92. 76. Musabbih (al-Musabbih). 2. 20. Müseylime (Musaylima). al-Astar). 81. 21. 72. 28. Mârib (Ma'rib). 52-55. 24. 62. Monoteist. 57-60. 23. Matta. 42. 101. 39. . Nevevi ( al-Navavi). 32. 56. 33. 14. 96. 23. 105.88. N Naciye (Nü. 80-108. 83. 39. 62. -52. 6. 100. 94. 62. 50. 81. Mes'udi (Mas`fıdi). 108. 80. 49. Nevfel bin Nadlet ül-Esedi ül-Fakasi (Navfal bin Naila al-Asadi al-Fakasi). 39. 44. 8. 91. Mecusi (Maciisi). Margoliouth. 39. 29. 36. 6. 107. 44. 53. Mısır. 50. 69. 42. 60. 40. 70. 28. Musevi. 45. 27. 68. 48. 46. 64. 117 . 84. 6. 99. 43. 37. 40-42. 64. 83. Maveraünnehr (Mavarü al-Nahr). 97. 1. 49. Mu'ammer bin Kilâb el-Zimmâni (Mu`a ınmar bin Kilüb al-Zimmüni). 74. 59. Muka-is (Mukü'is). Nevâkil (Navülı11). 39. 14. 20. 100. 103. 96. 22. 9. 66. 40. Meryem (Maryam). 63. 40.ciya). 78. 80. 83.. 26. 86. 89. Neher Andre. Melek (Malak). 63. 91. Muhriz bin Katade bin Meselemet el-Hanefi (Muhriz bin Katüda bin Maslamat al Hanafi). 35. 104. 73-76. 23. 16. 96. 13. 15. 15. 85. 16. 81. Necran (Nacrgın). 50. Muaz bin Cebe] (Mu`gtz bin Cabal). 88. 13. 58. 57. 65. Müseyl bin ül-Hâris (Musayl bin al-Haris). Müzeyne (Muzayna). 95. 84. 21. 14. Mubicir bin Umeyye (Mulıücir bin Umayya). 34. 104. 53. 21. 30-33. Nevvâha (Navvülia). 70. 71. 50. 43. 14-25. 50. Fu'üd'Abd Muharib (Mulıürib). Mücca'a bin Mürrare el-Hanefi el-Yem ıimi (Muccii`a bin Murrüra al-Hanafi alYamılıni) 82. 88. 50. 34. 14. 21. 83-92. Mesleme bin Habib veya Hayyib (Maslama bin \ Müdrike (Mudrika). Muaviye bin Kays ül-Cenbi (Mu`iiviya bin Kays al-Canbi). Nemr bin Kasit (Nami bin. 36. Mescid (Mascid). Muhakkim bin Tufeyl (Muliakkim bin Tufayl). 8. 97. 18. 8. 1. 52. 25. 72. 35. 38. Muharrem (Muliarram). 11. 11. 35. 39. 3638. 26. 30. Mudar (Muzar). 46. 96. Nebâc (Nabrıc). Medine (Madina). 11. 29. 20. 88. 76. 45. 95. Muhammed Fuad Abdülbaki (Mulıammad 90. 66. 90. 15. 9. 58. Necid (Nacid). 67. 71. 8. 58. 71. Murad (Murüd). 7. 99. 48. 70. 25. 77. 28. 13. 47. 106. 37. 50. 69. Nedvi Süleyman (Nadvi Sulaymiin). 68. 68. 92. 81. 11.

Satih (Satih). 64. 12. 72. 25. Sebabice. Salit bin Amr al-Amiri (Salit bin 'An ır al-'Amiri). Peygamber Hz. 18. Numan bin ül-Münzir (al-Nu' ınrua bin alMunzir). 54. 85. 88. 46-49. 33. 40. 12. 103. 98. 75. 5. 87. Sarrad bin Abdullah al-Ezdi (Sarrad bin 'Abd Allah al-Azdi). 36. 54. 2. 41. 35. 96. 72. Selam (Sakün). Pehlevi. 21. 14. Subba. 27. Sikaye (Sikaya). Resülullah (Rasül Allah). 38. 64. 68. Numan bin Seleme. Sadef. 21. 71 Selma (Salma). Numan bin Mukarrin (Nu`mrın bin Mukarrin). 68. Seleme bin Umeyr (Salama bin `Umayr). 81-86. Nihavend (Nihrıvand). 60. 58. 89. 88. 1 Nihar ür-Reccal bin Unfuva (Nildir al-Raccal bin 'Unfuva). 60. Rahman ül-Yemen (Rahman al-Yaman). 81. 33. 107.. 59. 41. 3. 18-24. 93. 64. 6. 74. 62. 27. Sinan (Sinan). 105-107. 26. 44. Sliman ibn İbrahim. 21. 43. Seleme bin Hanzale es-Suheynd (Salama bin Hanzala al-Sulıaymi). 81. 27. 52. 65. 55. P Palgrave V. 100. al-'Aşira). 78. S Sa'b bin Osman el-Suheymi el-Yemâmi (alSalo bin `Osman al-Suhaymi al-Yamruni) 93 Sahil' (Sabri). 30. 74. 58. 13. 74. 107. 18. 39. 69. 63.. 4. 47. 31. 91. 6. Sekâsik (Sakrısik). 69. 36. 59. Ridde (Ridda). Sa'd-u Huzeyme (Sa`d-u Hugayma). Onasya. 69. 37. Nu'aym bin Zeyd (Nu'aym bin Zayd). 76. 32. Sa'd bin Zeyd Menat (Sa'd bin Zayd Manat). Sclıevalli F. 11. 86. 70. 48. 20. 92. 43. Sehâbe (Sahaba). 87. 73. 6. 51. Bâhçesi). 81. 27.. Secah (Sacalı). 82. (siva San'a (San'a).Nevvar (Navvar). 71. 102. Nu'aym bin Yezid (Nu'aym bin Yazid). Ribab (Ribâb). 30. Sa'd al-Aşire Sa'd bin Bekr (Sa`d bin Bakr). 89. 56. Seleme (Salama). 58.79. 56. Schimmel Annemarie. Semira (Samira). 34. Sâbit bin Kays ( Şabit bin Kays). Regal (Rasül). 43. Sehhâk bin Hare şe (Sahhak bin Hara şa) Seri (al-Sari). 52. 93. 82. 23. Rahman Bahçesi (Rahman. 95. 30. 50. 25. 45. 12. Sandler. al-Hanafi al-Yamami) 94. Sabit bin Ekram (Sabit bin Akram). 65. 57. Reccid bin Unfuva (al-Raccal bin `Unfuva). 27. 33. 93-98. 24. 53. 33. 12. 76. el-Hanefi el-Yemami (al-Nu`ndin bin Salama. Rebia'nın yalancısı (Rabra'nın yalancısı). G. 70. 106. 118 . 23.. Seyf bin Ömer (Sayf bin `Omar). 42. 16. Senet ül-Vüfud (Sanad al-Vufüd). 36 Ravd ül-Unf (Ravi al-Unf). 32. 58.). 81. 82. Saib bin Katâde el Hanefi el-Yemami (alSa'ib bin Katada al-Hanafi al-Yamrımi.. 86. 69. 12. ( Şadaf). Rehhal bin Unfuva (al-Rahhal bin 'Unfılva). 56. Ö Ömer bin Hattab (`Omer bin al-Hattrıb). 39. 64. '20. 52-57. 33. 37. 63. 15. 5. 68. Rahman (Rahman). 63. 47. Rebia (Rabra). 44. 96-98.. 49. 92. 97. Selil bin Kays (Sahil bin Kays). 104. Sıddık (Siddik). 108. 70. 94. 39. 16. 28. 49. 11. 40. 65. 23. Set. 34. 103-4. R Rabb (Rabb). 40. 27. 78.'47. 39. 68. 55. 74. 92. Roma. Sakif (Sakif). 60. 33. 33. 27. 68-79. 46. 29. 16. 102. 10. 81. 68. 17. 42. 69.

71. 27. 24. 80. Sümâme bin Kesir (Suratıma bin Kaşir). 55. 9. Şemsi (Şamsi). 33. Tihame (Tihama). Şaub (Şa`ub). 16-19. 58. 70. 60. Şeytan ( Şay(an). 57. 74. Tann. 85. 26. Ustıl ül-Hanefi (U şal al-Hanafi). 24. 11. 70. 8489. 49. Tanuh (Tanül3). 37. 71. 36. Şerce ( Şarca). Sümame bin Usal bin el-Nu'man bin Seleme el-Hanefi el-Yemâmi (Sumama bin Usal bin al-Nu`man bin Salama al-Hanafi al-Yamann) Süveyd bin Halef (Suvayd bin Halaf). 86. 91. 25. 82. 19. 63. Süveyd bin Hâlid (Suvayd bin Halid). 58. 79. el-Urd (al-`Uri). 68. 60. 103. 51. 85. 15. 42. 38. 32. 59. Şurahbil bin Hasene ( Şurahbil bin Hasana). 37. Talhacık. Ukfan bin Süveyd (`UIsfrın bin Suvayd). 35. 54. 39. 9. 99. 34. 32. 103. 74. 67. Ukbe bin Hilal (`Ukba bin Hilal). 38. Tâhir bin Ebi Hale (Tahir bin Abi Hala). 14. 29. 91. 75. 32. Tedmür (Tadmur). 70. 95. 82. 14. 80.. Şehristani ( Şahristâni). 40. Talk bin Ali (Talk bin 'Ali). 73. 26. 50. Tureyf bin Amr (Turayf bin 'Anar). Süleym (Sulaym). Umeyye bin Ebi Salt (Umayya bin Abi Şalt). S Şam. Tann Elçisi. 18. 61. 37. Şehrit (Şahrit). Şems bin Amr el-Hanefi el-Yemami ( Şams bin `Amr al-Banafi al-Yamami). 20. 26. 55. Suriye. Temim (Tamim). 108. Talhat ün-Nemri (Talhat al-Namri). 50.. 57-67. 95. 60-2. 94. 64. el-Hanefi el-Yemami (U ş. Şehr bin Bâzan ( Şahr bin B45n). 83. Teyma (Taymü). 45. Ukka (`Ukka). 57. 51. 22. Tebük (Tabak). 23. 107. Tevrat. 51. 75. 28. 65. 69. 70. 76-79. 3. 18. 104. 26. Süveyd bin ül-Hâris (Suvayd bin al-Hari ş). 89. 102. U Ubade bin Haris (`Ubacla bin Haris). 63. 33. 16. Usal bin el-Nu'man bin Seleme. 67. 33. 63. 70. 73. 65. 100. 25. Taglib (Taglib). 64. 25. 102. 85. 57. Ukkâşe (`Ukkaşa). 4. Suyun (Sayan). 50. 86. 19. 91. 29. 37. 71. Süheyli (Suhayli). 23. 48.. 59. Usal bin Habib (Uşül bin Habib). 26. 33. Talha (bk. al-Hanafi al-Yamami). 21. 41. 93. 22-25. 93. 10. 89. 39.. 2. Taban (Taban).-55. Şebes bin Rib'i ( Şabas bin 76. 15. 81. 39. 32. 32. Ukayl (`Ukay1). Tuleyha bin Huveylid (Tulayha bin Huvaylid). 6. Tayy (Tayy). 33. 119 . 14. 50. 56. 14. 60. 42 . 26. 44. 96. 56. 26. 92.al bin al-Nu`man bin S^lama. Tebale (Tabrıla).Suhlirın bin Şems bin Amr el-Hanefi el-Yemarni ( Şuhban bin Ş ams 'Anar al-Hanafi al-Yamami). Sümâle bin Kesir (Sumrıla bin Ka şir). 54. 59. 58. Ugan Zâkir Kadiri. Umre (`Umra). Tufeyl (al-Tufayl). 14. 40-48. 96. Ubeydullah bin Cahş (`Ubayd Allah bin Cahş). 25. 104. 105. Serisi ( Şarişi). 15. 13. 71. 8. Turayfa bin Haciz (Turayfa bin Haciz). 64. 106. 98. 71. 32. 14. 101-4. 72. 70-78. Şeyban (Sayhan). 85. 58. 82. 58. 89. 48. 92. 96. 68. 22. 28. 33. 37. 58. 17. Taif (Ta'if). 55. Tuleyha'ya da). 27. Talha (Talha). 74. 28. 45. 68. 75. 107. 96. 59-65. 56. Süveyd bin Makarna (Suvayd bin MulFarrin). esame bin ül-Anbar (Usama bin al-Anbar). 24. 63. 39.. 13. 53. 56. 29.

83. 18. 60. 5. 28. 69 Yakut (Yüküt). 16.Usame bin ül-Gunayz (Usürna bin al-Gunayz). 71. Yemen (Yaman). 54. 25. Veber bin Juhannes (Vabar bin Yubannas). 69. 94-97. 61. 9. 32. 96. 17. 70. 101. 72. 26. 61. 35. 108. 27. 91. 15. Ziyad bin Lebid (Ziyüd bin Labid). Yalâ bin İlmeyye (Ya`lü bin Umayya). 72. 62. 15. Yemâme (Yamüma). 70. 38. 52. 68. 34. 70. 13. 33. 57. 49. 89. 93. Zi'l-Hunarin Avf Cezmi (Zi'l-Him ğrin `Avf Cazmi) Zi Merran (Zi Marrün). 53. 71. Zeyd bin Asım (Zayd bin 'A şım). 72. 78. 99. 101. 51. 72. 99. 55. 14. 72. Yakubi (Ya`kübi). Yerbu (Yarbu`). Yezid bin el-Efkel el-Ezdi (Yazid bin al-Afkal al-Azdi). 120 . Zenobiya (Zanobiya). 5. 72-75. 84. 63. V Vâber. 39. 26. Zeyd bin Hattab (Zayd bin Hattüb). Usayyid (Usayyid). 9. Zemzem (Zamzam). 89. 69. 18. 80-86. 91. Zerdüşt. 54. 89. Zibrikan bin Bedr (al-Zibrikün bin Badr). 40. 20. 70. 73. 106. 70 Usame bin Zeyd (Usina bin Zayd). 30. 32. Ummü Kırfe binti Rebi'a (Umm Kırfa bint Rabr a). 99. Vedia (Vadra). 74. 98. 65. 22. 105. 43. 36. 72. Vacca. 12. 70. 75. 47. 24. 6. 66. 86. 23. 45. 99. 32. 24 Zemahşeri (Zamah şari). 74. 66. 99. 58. 30. Zend-Avesta. 27. 39. 5. Uyeyne bin H ısn el-Fezâri (`Uyayna bin H ı sn al-Fazüri). 94. 54. Wellhausen. 73. Vatvat (el-Vütvüt). 6. 23. 98. 72. 59. 65. 93. 38-41. 48. 13. Ummü Sadır (Umm Süt:lir). 74. Vâkıdi (Vükidi). Yezid bin Huzeyfe el-Esedi (Yazid bin Hu?ayfa al-'Asqdi). 59. Yerbu bin Hanzale (Yarbu`bin Hanzala). 101. 87. Vesime (Vasima). 27. 46. Umeyr bin Dübi el-Ye şkûri (`Uıııayr bin 2übi al-Ya şküri). 64. 50. 26. 106.kim). 104. tImmü Zeml Selma binti Mâlik (Umm Zaml Salma binti Mâlik). 77. Y Yahudi. 23. 71. 35. Vahşi bin Harb (Vahşi bin Harb). 20. 21. 36. 32. 74. 56. Zeyd bin Amr bin Nevfel (Zayd bin'Amr bin Navfal). Yezid bin Huseyn el-Hürisi (Yazid bin Hu şayn al-Harisi). 62. 68. 54. Zebibi (Zabibi). 69. 39. Veki bin Mâlik (Vaki bin Mâlik). Yesrib (Ya şrib). 77. 63. 46. 73. 24-26. 96. 90. 58. 39. 54. 101. 100. 88. 4. 39. 27. Uzza (`Uzzü). Zehebi (Zahabi). 55. 23. Umm ül-Heysem (Umm al-Hay ş am). 78. Varaka bin Nevfel (Varaka bin Navfal). 76. 73. 37. 21. 68. 12. 13. 26. 32. 51. 72. 73. 37. 34. 45 53. 74. 78. Uded (Udad). 104. 41. Ziyad bin Bilül (Ziyüd bin Bilül). 40. 67. 27. 46. 14. 92. 94 Vüfut (Vufüt). 108. 17. 78. Zebid (Zabid). 80. 8. 51. 51. 15. 96. 65. Z Zâhir bin Amr (Zühir bin '. 23. 102. 80. 77. Zeyd Menât bin Temim (Zayd Manüt bin Tamim). Zimman bin Ammar el-Fezâri (Zimmün bin `Amnür al-Fazüri). 29. Ummü Temim (Umm Tamim). Zekvân (Zakvün). 17-20. Yazır Hamdi. 97. 77. 8. 37. 38. Varidat (Vüridüt). 35. 17. 91. 68. 25. 70. Utârid bin Hâcib (`Utürid bin Hücib). 63. 62. 70.

57. 85. 61. 41. 47. 41. Zu'l-Himar (Zu'l-Ijimür). 58.assa). Zi Zuleym (Zi Zulaym). Zübeyr bin Avvam (Zubayr bin `Avvüm). Zu'l-Kassa (Zül-R. 47. Zübeyr (Zubayr). Zu'l-Kilâ (Zü'l-Kilü'). 38. 35. 58. 53. 103. 54. 59. 58. Zufar (Zufar). 41. 39. 27. 66. 65. 57. Zu (Zü). Züby'an (Zubyün). Zühri (Zuhri). 121 . Zu'n-Nun (Zül-Nüri). 21. Züt (Züt). 41. Zübyân bin Rebia el-Esedi (Zubyün bin Rabia al-Asadi). 25. Zu'l-Hulüsa (Zül-Hulü ş a). 43. 53.Ziyad (Ziyüd al-Kindi). Zi Zûd (Zi Züd). 38.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->