P. 1
FREZECİLİK ve Bölme Aygıtları

FREZECİLİK ve Bölme Aygıtları

|Views: 1,892|Likes:
Yayınlayan: Amina Goyim

More info:

Published by: Amina Goyim on Feb 28, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/28/2012

pdf

text

original

FREZECİLİK

BÖLME AYGITLARI: Tanımı : Freze tezgahlarında, silindirik yüzeyler üzerinde bulunan kanallar, profiller, çizgiler ve gereken işaretlerin yapılması ile, dişli çarklar, freze çakıları, raybalar ve vidaların işlenmesinde bölme teorilerinden yararlanılarak çeşitli bölmeler yapılır. Bu bölmeleri yapabilmek için bazı araçlara (aygıtlara) gerek vardır. Makineyi oluşturan makine parçaları içinde birçok daire kesitli parçalar vardır. Bu parçaların alın ve çevrelerinde birçok işlemlerin yapılmaları, seri olarak hatasız üretilmeleri için bu aparatlardan yararlanılır. Silindirik kesitli parça yüzeylerinde bulunan bölme işlemlerini yapan araçların, çalışma prensipleri bakımından birbirlerinden büyük farkları yoktur. Bunlar , üzerlerine bağlanan işin konumuna ve işlemin çeşidine göre yatay ve düşey olarak kullanılırlar. Genel olarak ; A. Basit Bölme Aparatları B. Üniversal Bölme Aparatlarıdır. Basit bölme aparatları ile, yapıları bakımından belirli sayılardaki bölmeler yapılabilir. Üniversal olanları ise daha çeşitli ve her türlü bölme işlemlerine uygundur.

Şekil 39:Basit düşey bölme aparatı

Şekil 40: Üniversal bölme aparatı

Bölme işlemlerinin sınıflandırılması 1. Çevresel Bölme ( Eşit ve eşit olmayan farklı aralıklarda ) 2. Yüzeysel Bölme ( Doğrusal Bölme ), (Kremayerler, Modül, Milimetrik, İnç ölçü sistemi içinde yapılan eşit aralıklar ) Olmak üzere iki ana kısımda incelenir. Çevresel Bölme: Daire kesitli iş parçaları çevresine yapılan bu işlem, beş kısımda incelenir. 1. 2. 3. 4. 5. Direkt Bölme ( Basit aracısız bölme ) Endirekt Bölme ( Aracılı bölme ) Yedirmeli Bölme ( Diferansiyel bölme) Açısal Bölme Eşit Aralıkta Olmayan Bölme

Direkt Bölme: Bu bölme işlemini yapmakta kullanılan aparatlar , işin önemine ve işleme uygun konumda , pratik olarak ayarlanabilmek amacıyla; 1) Yatay bölme aparatı 2) Düşey bölme aparatı 3) Divizörle basit bölme aparatı , biçiminde üretilirler. Dolayısıyla parça, işlenme şekline, hangisi uygunsa ona bağlanır. Burada kullanılan aparatların basit oluşu, işlemlerin pratik olarak yapılabilmesindendir, adına “Basit Aracısız Bölme” işlemi ve aparatı da denir. Aygıt; basit bir gövde, fener mili, eşit aralıkta bölünmüş kertikli veya delikli disk (plaka) ile iş parçalarını bağlama araçlarından ibarettir. Aparatın eksen konumuna göre iş parçaları yatay veya dikey olarak bağlanabilir. Kertikli veya delikli disk, aygıtın miline tespit edilir. gövdede ise, bu çentik veya delikleri sabitleyecek biçimde, bir pim bulunur. Bu pim küçük bir kolla idare edilerek, kertiklere veya deliklere sıkıca boşluksuz bir şekilde oturur. Dolayısıyla bu aygıtlar ile belirli sayıda çevresel bölme işlemleri yapılır. Makine üretiminde sık kullanılan bazı sayılardan; çevrede 2 , 3 , 4 , 6 , 8 , 12 ve 24 bölüm bulunan iş parçalarından, cıvata başları, somunlar, anahtar ağızları, boru birleştirme flanşlarının delikleri v.s gibi işler seri olarak yapılır. Bölme işleminin yapılabilmesi için; pimle diskin işaretleri arasında bağıntı bulunması gerekir. Yapılacak bölüm disk üzerinde atlatılacak işarete bağlıdır. Bu sayı olarak ; K Z Formülü ile hesaplanır. Bu formülde; T = Atlatılacak delik sayısı, K = Kertikli veya delikli diskteki kertik veya delik sayısı, Z = Yapılmak istenilen bölüntü. Genel olarak diskte “24 aralık” bulunur. Yapılacak bölümler 24’ün alt katlarına ve kendisine göre olabilir. Ancak bazı disklerde 16, 18, 30, 36, 42, ve 60 bölüm bulunabilir. Bunlar özel işlere aittir ve yapılacak bölüm sayısına göre değişir. Örnek : Bir aracısız bölme aparatı ile altı köşe cıvata başları işlenecektir. Bölme aygıtındaki diskte bulunan işaret 24 olduğuna göre, her yüzün işlenebilmesi için atlatılacak aralık sayısını bulunuz. Çözüm : Verilenler K 24 4aralık T= = = Z 6 atlatılacak K = 24

T=

Bazı divizörlerin fener millerine. Sonsuz vida 40 defa döndürülürse aygıt mili bir defa döner.. Dolayısıyla divizör içindeki “Sonsuz vida ve Çarkı sistemi” bağlantısı dışarıdan bir kol yardımıyla kesilerek.. Bu açıklanan bilgiler ışığında. yalnız bölmeler her zaman yukarıdaki örnekte olduğu gibi tam sayılarda olmazlar. Sonsuz vida ve çarkının oranına. bir parçanın çevresini 10 eşit parçaya bölmek için. Endirekt Bölme Çevresel bölme işlemleri. ALCERA FREZE 1. Sonsuz vidanın bağlı olduğu çevirme kolunun bir turu. 40 rakamı ise.. Ancak bu bölme işlemi düşünüldüğü gibi pek mümkün değildir. Yüz : 15-16-17-18-19-20 . Çevirme oranları gelişigüzel olmazlar. Bunları yapabilmek (bölebilmek) için kullanılan aparatlara “Üniversal Bölme Aparatı veya Divizör” de denir..Z=6 T=? Zamandan tasarruf ve çok sayıda bölme aparatı yapımından kaçınmak amacıyla Endirekt Bölme aparatlarının fener millerine de bu “Basit aparat diskleri” bağlanarak Divizörü basit bölme aparatı gibi. 1/60. Üniversal bölme aparatlarında. çevirme oranı 1/40 olan bir divizörde . Bunun temelini “Sonsuz vida ve çarkı” sistemi oluşturur... Bizim atölyelerimizde kullanılan frezelerin divizörlerinde kullanılan delikli ayna delik sayıları aşağıdadır.. yani bölüm sayılar her zaman “Direkt Bölme” işlemine uyacak bölüm sayılarında yapılmayabilirler..AYNA: 21-23-27-29-31-33 3. Örneğin : 1/40 çevirme oranında.Delikli ayna. bölme aparatında “Çevirme oranı” denir. bağlanan aynaların flanşları delinerek işaretlenmiştir. basit bölme sistemine dönüştürülüp kullanılmaktadır. çevirme kolu 3 tam tur ve bir turun 1/3’ü kadar kesirli olarak dönecektir. İşte bu gibi durumlarda “Delikli ayna” adını verdiğimiz ve üzerinde eşit aralıklarda delinmiş çeşitli sayıda delikler bulunan disklerden yaralanılır.. Örneğin: Bir silindirin çevresini 12 eşit parçaya bölmek gerekirse. Delikli aynaların üzerindeki delik sayıları freze tezgahlarına göre değişik olabilmektedir..AYNA: 15-16-17-18-19-20 2. Kesirli kısmı çevirmek kolay olmaz.....AYNA: 37-39-41-43-47-49 TOS FREZE I. çarkının diş sayısıdır. Bölme oranı 1/40 olan bir divizörde : 4 0 4 1 = 3 = 3 1 1 2 2 3 Bulunan bu değerde. 1/80 ile döner tablalarda . Makine endüstrisinde 1/40. çevirme kolunun her bölümde 40/10= 4 defa döndürüleceği basit olarak bulunur...1. 1 rakamı sonsuz vidanın ağız sayısını. bölme işlemleri delikli ayna yardımıyla yapılır. sonsuz vida çarkına dolayısıyla aygıtın fener miline ( iş mili ) kırkta bir ( 1/40 ) devir yaptırır. yatay ve düşey konumda kullanma olanağı sağlanmıştır. 1/90 ve 1/120 oranlarıdır.. Böylece basit işlemlerde divizörün tüm parçalarının kullanılarak aşınması ve yıpranması önlenmiş olur.

T: Divizörün çevirme koluna attırılacak tam tur sayısı veya atlatılacak delik sayısı ( Çevirme kolunun dönme miktarı ) K: Divizörün Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı (40) veya çevirme oranı ( 1/40 ) Z: Yapılmak istenilen bölüntü’yü ifade eder. Bu mile “Divizör Kuyruk Mili” denir. Delikli ayna. Bunlardan birincisi divizörün fener milinin arkasına takılan mildir.... Bu bölme sistemine “Diferansiyel bölme” adı da verilir. 16 bölümü yapabilmek için çevirme kolu ne kadar döndürülmelidir.Yüz : 46-47-49-51-53-54-58- Bu formülde .. Örnek 1 : Çevirme oranı 1/40 olan bir divizörde . endirekt bölmenin genişletilmiş şekli olan “Yedirmeli Bölme” sistemi ile yapmak mümkündür. Yüz : 21-23-27-29-31-33 II.2. 59-62-66 Bu bölme işleminde aşağıdaki formül kullanılır. Çözüm : T= = K = 5 = 4 3 5 x 7x 4 0 5 Z 6 7 7 9 16 T=? 49 delikli aynada 35 delik atlatılacak Yedirmeli Bölme : Direkt ve endirekt bölme metotlarıyla yapılamayan bölümleri . Bu sistem... T= K Z 1. Divizörde iki tane mil vardır.. yapacağımız bölmeyi elimizdeki mevcut delikli aynaların delik sayıları yeterli olmadığı zaman kullanırız. çoğunlukla 50’den büyük asal sayıları .( Verilenler: K = 40 Z = . Çözüm : T= = K = 4 1 2 8 1 0 Z 6 6 Verilenler: K = 40 Z = 16 T=? 16 delikli aynada 2 tam tur attırılacak 8 delik atlatılacak Örnek 2: Sonsuz vida dişlisinin diş sayısı 40 olan bir divizörde diş sayısı 56 olan bir dişli çarkın kanallarını açmak için .Yüz : 24-25-28-30-34-37-38-39-41-42-43 2.. çevirme kolunu döndürme miktarını bulunuz ....

M ) Bu sistemde. Bu formülde . Bu işlem ise.A. Çözüm : Verilenler K = 40 . Z3 =120 Z 1 Z 2 Z K ( Z3 Z) Z3 40 ( 120 127 ) 120 40 . Bu fark kadar dönme miktarı .K. Buna da “Delikli Ayna Kuyruk Mili” denir. delik sayıları yeterli olmadığı zaman buna yardımcı bir sayı alınır. hesaplamayla bulunan dişli çarkların ait oldukları mile takılmasıyla sağlanır.K.(7) 120 28 0 = =12 0 = = = 56 24 5 6 1 = Z 2 4 2 . Z1 = Divizör kuyruk miline ( D. az veya çok dönme farkı .K.M ) takılacak dişli çark ( çevrilen ) Z = Yapılacak bölüm sayısı Z3 = Seçilen yardımcı bölüm sayısı K = Divizör sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı ( 40 ) K Z3 Çevirme miktarı hesabında yapılacak bölüm sayısı olarak “seçilen yardımcı bölüm sayısı” kullanılır.M ) Diğeri ise divizörün delikli aynasının çevirme koluna bağlı olarak çalışan ve onunla beraber dönen mildir. yapacağımız bölmeyi eldeki mevcut delikli aynaların.A. delikli aynanın ileri geri hareketleriyle yedirilerek çevirme kolu asıl bölme için döndürülmüş olur. Delikli ayna üzerinde yapılması mümkün olmayan bölümler . Divizör kuyruk mili çevirme kolu aracılığıyla fazla veya az çevrilir. Z3 =120 seçiniz. T= Frezelerdeki mevcut dişli çark takımının diş sayıları ALCERA freze : 24(2)-30-32-35-36-40(2)-45-50-55(2)-60-65-70-80(2)-100-120-127 TOS freze : 24(2)-25-28(2)-30-32-36-40(2)-48-49-56(2)-60-6466-68-72-76-78-80(2)-84-86-88-90-96-100-120-127 Örnek1: Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı 40 olan bir divizörde 127 dişli bir dişli çark yapabilmek için yedirmeli bölme işlemini yapınız. delikli aynaya dişli çarklarla iletilir. Z = 127 .D.M ) takılacak dişli çark ( çeviren ) Z2 = Delikli ayna kuyruk miline ( D.K. Z K ( Z3 1 Z) = Z 2 Z3 Takılacak dişli çarklar yukarıdaki formül ile hesaplanır. ( D.

Z3 = 72 4 = 1 = (8).M ) V a s a t(A r a ) D işli Z2 ( D . Yardımcı sayının 72 alınarak bölmenin yapılabilmesi için a) Dörtlü çark donanımı hesabını yapınız b) Çevirme kolu hesabını yapınız c) Çarkların takılış şemasını çizerek gösteriniz. Burada kullanılan vasat (ara ) dişlisi Z1 ve Z2 dişlilerini kavuşturmak ve aynayla kolun dönme yönünü aynı yönlü dönmesini sağlamak için kullanılmıştır. Çevirme kolu hesabı ise . Örnek2: Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı 40 olan bir divizörde 71 dişli yedirmeli bölme yöntemiyle yapılacaktır. Z = 71 .= 40 ( 72 . Çözüm: Verilenler: K = 40 Z . 1x1 1 40 1 1 T K = = = = 12 3x1 3 Z 0 1 3 33 delikli aynada 11 delik atlatılacak Hesaplamada da görüleceği gibi çevirme kolu hesabı seçtiğimiz dişli sayısına (120)göre yapılmaktadır.A . Fakat hesapladığımız ve divizör kuyruk miline ve delikli ayna kuyruk miline taktığımız dişli çarklar sayesinde çevirme kolunu her döndürdüğümüzde dişli çarklar sayesinde olması gerenden fazla dönerek sonuçta 127 dişli yapılmasını sağlar.Dişli çarkları bulunur. K .71 = . Yani aradaki fark yedirilmiş olur.) negatif olması . Bulunan dişli çarklarda işaretin ( . Z1 ( D .5x2. Bu şekilde iki dişli çark bulunmasına ikili çark donanımı hesabı denir.M ) Şekil 41: Dişlilerin takılış şeması Şekilde dişli çarkların yerlerine takılışları gösterilmektedir. Bu durumda 120 dişli açmamız gerekir. = 40x2 = K ( Z3 . K . Z3 yardımcı sayının küçük alınmasından dolayıdır ve bu durumda delikli ayna ile çevirme kolu birbirinin tersi yönünde döner. Ancak bazı durumlarda divizörün yapısına göre bir veya iki vasat dişli kullanılabilir.

Bu işlemde delikli ayna dönüş yönünün çevirme kolu dönüş yönüne göre hangi yönde dönmesi gereği belirtilmelidir. NOT: Yedirmeli bölme yöntemindeki çark donanımı hesaplamasında seçilen yardımcı sayı küçük alındığı zaman delikli ayna çevirme kolunun “TERSİ” yönünde döndürülür.K . 360o = Daireni çevresinin açı olarak değeri .6x3. K x T α = 360o Bu formülde.1 Z 2 Z) Z3 ) 72 0 7 2 0 1 8 (12) (8). Yardımcı sayı büyük alındığı zaman ikisi de “AYNI” yöne döndürülür. T = Çevirme koluna attırılacak tam tur sayısı veya atlatılacak delik sayısı K = Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı (40) α = İki bölüntü arasındaki açı değeri veya yapılmak istenilen açı bölüntüsü.). Çevirme kolu hesabı ise .A .M ) 36 Şekil 42: Dişlilerin takılış şeması Şekilde görüldüğü gibi dişli çarklar Paraçol yardımıyla sırasıyla takılır. K . (Gerekirse vasat dişli takılabilir. M ) 48 24 A R A M İL (D . 40 5x3 15 T K = = = = Z 72 9x3 27 27 delikli aynada 15 delik atlatılacak Açısal Bölme:( Farklı Bölümler) Genellikle bölümler arası açı değerlerinden gidilerek yapılan bu işleme “Açısal Bölme” veya adımlar farklı olacağından “Farklı Bölme” de denir. (12) 4 48x36 40 ( D .

4 kanalı açabilmek için çevirme kolu ne kadar döndürülmelidir? Çözüm: Verilenler: K = 40 .30 24 24. Raybalar. Delik yüzeylerinin temiz olması için. raybaların yapımında rastlanır. genel bölüm sayıları ile bu bölümler için eşit olmayan (α ) merkez açıları standartlaştırılmış ve değerleri çizelgelerde gösterilmiştir.Örnek : Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı 40 olan bir divizörde çevresinde 30 o derecelik açı bulunan . Bölme hesabında.45 26.15 28 16 20 21 21. Raybalar için kullanılan.33 36 37. delik yüzeylerinin hassas olarak işlenmesinde kesici olarak kullanılır. α 2= 44 .30 14 23.32 28. DİŞ SAYISI HER DİŞTEKİ MERKEZ AÇI ( DERECE VE DAKİKA OLARAK ) 1 2 3 4 5 6 7 8 6 58 60 62 8 42 44 46 48 10 33 34. Kx α Z 40x3 0 360 α = 30o 3x 1 30 6 8 = =3 =3 9x 5 9 6 4 T = = = 120 36 54 delikli aynada 3 tam tur attırılacak ve 18 delik atlatılacaktır.25 25 25.30 32. Raybanın dişlerinin merkez açıları çizelgeden alınmıştır. Ancak çevirme kolu aralık miktarları her kanal için ayrı ayrı bulunur ve sıra takip edilerek açılır. ο ο ο ο α 1= 42 . Eşit aralıkta olmayan bölme: Bu şekilde bölmelere.30 30. α 3 = 46 . raybanın bütün kanalları için delikli aynanın aynı delik sayısından yararlanılması düşünülmelidir.30 Çizelge 4: Rayba yapımında kullanılan bölüm sayısı ve merkez açı değerleri Örnek : Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı 40 olan bir divizörde sekiz dişli bir raybanın yapılabilmesi için divizör çevirme kolu hesabını yapınız.30 27. α 4 = 48 Çözüm : Verilenler : .30 23 23.30 22.30 31.30 39 12 27. rayba kanalları çoğunlukla çift sayıda ve biri diğerinden farklı olarak yapılırlar.30 24.30 29.

diş için çevirme kolu hesabı T = Kx α Z 40x4 8 360 192 36 3x 1 48 6 8 = =5 =5 9x 5 9 6 4 = = 54 delikli aynada 5 tam tur attırılacak ve 18 delik atlatılacaktır. Bu nedenle . 4. α 4 = 48 (Çizelgeden) sıra ile aynı açılardadır. α 3 = 46 . 4 dişin hesaplanması ο ο ο 1.diş için çevirme kolu hesabı T = Kx α Z 40x4 4 360 176 36 8x 4 44 6 8 = =4 =4 9x 5 9 6 4 = = 54 delikli aynada 4 tam tur attırılacak ve 48 delik atlatılacaktır. diş için çevirme kolu hesabı T = Kx α Z 40x4 2 360 168 36 42 9 6x 3 6 6 =4 =3 9x 5 6 4 = = = 54 delikli aynada 4 tam tur attırılacak ve 36 delik atlatılacaktır. Bu tür bölüntülere örnek olarak cetvel ve kremayer dişlileri gösterebiliriz.K = 40 α 1= 42 Geriye kalan 4 diş de yeterlidir. ο . DOĞRUSAL BÖLME VE KREMAYER DİŞLİ AÇMAK Freze tezgah tablasına bağlanan iş parçaları üzerine yüzeysel (doğrusal) olarak bölme yapmak mümkündür.diş için çevirme kolu hesabı T = Kx α Z 40x4 6 360 184 36 46 9 1x 6 6 =5 =5 9x 5 6 4 = = = 54 delikli aynada 5 tam tur attırılacak ve 6 delik atlatılacaktır. Doğrudan doğruya mengeneye veya tezgah tablasına bağlanan iş parçalarının üzerine üç şekilde doğrusal bölme yapılabilir. 3. . α 2= 44 . 2.

Kaşem veya uç . istenilen cetvel bölüntüsü elde edilir.K T. 1 x 40 2x6 . Bölüntülü tambur aracılığı ile. Mikrometrik bileziklerden de uygun ilerlemeler verilerek. uygun olarak hazırlanmış bir torna kalemi veya özel bir çizici uç bağlanır. freze tezgahına özel olarak hazırlanmış bir kater veya flanşlar ile yahut ta malafa bilezikleri yardımıyla bağlanır.H . olan bir freze tezgahında 1’er mm aralıklarla bir cetvel bölüntüsü yapabilmek için gerekli dişli çarkları hesaplayınız ve çarkların takılışlarını şekil çizerek gösteriniz. Z 1 Z 2 t. Divizörle doğrusal bölme: Doğrusal bölmeler yapabilmek için divizörlerden yararlanılır. Divizör kuyruk mili ile tabla mili arasına dişliler takılarak istenilen doğrusal bölüntüler yapılabilir.1. Çevirme koluna 2 devir yaptırılacaktır. Z1= Divizör kuyruk miline takılacak dişli çark diş sayısı (Çeviren) Z2= Frezenin tabla miline takılacak dişli çark diş sayısı (Çevrilen) t = İstenilen bölüm aralığı ( adım ) K = Sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı ( 40 ) T = Çevirme koluna yaptırılacak devir sayısı Ht = Tezgah tabla mili adımı Örnek 1 :Freze tezgahının tabla mili adımı 6 mm. 3. Ht = 6 mm. Doğrusal bölme işleminde aşağıdaki formül kullanılır. Özel aparat ile. n 2 Ht Bu formülde. Divizör ile. t = 1 mm. Çözüm : Verilenler: K = 40 . Çevire Z n 1 t. ( Mikrometrik bilezik ) 2. Mikrometrik bileziklerle cetvel bölüntüsü yapmak: Cetvel bölüntülerini yapabilmek için freze tezgahına. 80 24 = = = 40 x (2) 12 x (2) = . T = 2 devir.K Çevrile = Z = T .

Kremayer dişliler birçok yerlerde kullanılır.K T. birçok iş tezgahında. t = 1/16’’ Z 1 . 127 x 25.M V A S A T D İŞ L İ 24 T A B L A M İL İ Şekil 43: Dişlilerin takılış şeması Örnek 2: Tabla mili adımı 5 mm. bazı kumanda mekanizmalarında kremayer dişlilerden .4/16 40 2x5 25.H = 25. Çevirme kolu bir devir döndürülecektir.4 x 40 40 (2) 80 = = = = 2 x 16 x 5 8 x 20 (5) . 8 x 20 .8 0 D . 25. Örneğin.K . (2) 40 x 40 127 D İV İZ Ö R K U Y R U K M İL İ 80 40 A R A M İL T A B L A M İL İ 40 Şekil 44: Dişlilerin takılış şeması Kremayer Dişliler: Düzlem bir yüzey üzerine modül profilinde açılan sonsuz sayıdaki dişlilere Kremayer dişli denir. Çözüm: Verilenler: K = 40 . Ht = 5 mm x . T = 1 devir Z 2 = t.4 x 40 . vinçlerin ileri geri hareketlerinde. olan bir freze tezgahında 1/16’’ ölçüsünde cetvel yapabilmek için gerekli dişli çarkları hesaplayınız ve çarkların takılış şemasını çizerek gösteriniz.4 x (5) .

Ht Çizelge 5: Kremayer dişli formülleri .yararlanılır. Şekil 45: Kremayer dişliler Kremayer dişliler bir dişli çark ile birlikte çalışırlar.167 . m h1 = m h2 = 1.K 1 Çevrile = Z = 2 n T . Aşağıdaki şekilde bir kremayerin elemanları görülmektedir. m Diş üstü derinliği: Diş dibi derinliği: Çark donanımı hesabı: Çevire Z n t.167 . Düz dişli çarklarla çalışanlara düz dişli kremayer dişliler. helis dişli çarklarla çalışanlara helis dişli kremayerler denir. Şekil 46:Kremayer dişli elemanları Elemanların hesaplanması: Modül: m = t/π Adım: t = m . π Diş derinliği: h = 2.

2 = 4. 3. Freze çakısı iş parçası üzerine sıfırlanır. 22 x 20 . İlk önce iş parçası üzerine izler meydana getirilerek adım kontrol edilir. olan bir freze tezgahında modülü 2 olan bir kremayeri açmak için kremayerin elemanlarını ve çark donanımı hesabını yapınız.Örnek: Tabla mili adımı 6 mm.167 . h = 2. h2 = 1.K T. 2 = 2.167 . 3. = 2 t = m . 4. 7 x 6 . . h1 = m = 2 mm. m = 1. 2 . 6. Çözüm: Verilenler: K = 40 .28 mm. = (4) = 88 x 80 (4) .14 = 6. (4) 28 x 24 Z 1 2 Z = t. m = 2 .167 . T = 4 devir t = m .334 mm. m = 2.H 88 D İV İZ Ö R K U Y R U K M İL İ 80 28 A R A M İL T A B L A M İL İ 24 Şekil 47: Dişlilerin takılış şeması Kremayer dişli açmak için işlem sırası: 1. İş parçası tezgahın tablasına hareketi yönünde bağlanır. Freze tezgahının malafasına modül freze çakısı yatay konumda bağlanır. Çevirme koluna 4 devir yaptırılacaktır.334 mm. . π = 2 . Divizörün sonsuz vida karşılık dişlisi diş sayısı 40 tır. Daha sonra uygun talaş derinliği verilerek dişler sıra ile açılır.167 . Çark donanımı hesabı sonucunda bulunan dişli çarklar paraçol yardımıyla divizörün kuyruk mili ile tabla mili arasına bağlanır. 5.π m 7 (22/7) x 2 x = 22 x 2 x = 22 x 20 40 = 40 4x6 7x4x6 7x6 Çark donanımı hesabı (4) . 2. Ht = 6 mm. Not: Kremayer dişli açarken modül freze çakısı takımından 134ve~(sonsuz) dişliyi açan 8 numaralı modül freze çakısı seçilir.

Düz dişli çarklar iki şekilde birbirleriyle çalışırlar 1. İçten çalışan düz dişli çarklar Şekil 49: İçten çalışan düz dişli çark Düz dişli çarkın elemanları ve hesaplanması: . eksenine paralel doğrultuda . Büyük düz dişlilere “Çark” . eşit aralıklı ve uygun profildeki girinti ve çıkıntıların meydana getirilmesi ile düz dişli çarklar elde edilir. Eksenleri birbirine paralel olan düz dişli çarklar bir milden diğer bir mile hareket iletiminde kullanılırlar. küçük düz dişlilere de “pinyon dişli” adı verilir.Modül Frezesinin 1 Numarası Açılacak Diş 12 Sayısı 13 2 14 16 3 17 20 4 21 25 5 26 34 6 35 54 7 55 134 8 135 ~ Çizelge 6: Modül freze takımındaki modül numaraları ve açacakları diş sayısı DÜZ DİŞLİ ÇARK AÇMAK Düz dişli çarklar ve kullanılma yerleri: Silindirin çevresi üzerinde . Dıştan çalışan düz dişli çarklar Şekil 48: Dıştan çalışan düz dişli çark 2.

Çözüm : Verilenler : m= 2 . m h1 = m h2 = 1.. Z Da = Do + 2..m a = Do1 + Do2 / 2 veya a = m .. m veya Df = m ( Z – 2.m veya Da = m ( Z + 2 ) Df = Do – 2.14 = 6.Şekil 50: Düz dişli çark elemanları Modül Adım Bölüm dairesi çapı : m = t/π : : t=m.28 mm.. π = 2 .. Z = 48 t = m ..( Z1 + Z2 )/2 b = Az yük gelenlerde Çok yük gelenlerde 6.167 . . 3.33 ) h = 2.8m 8.12m Diş üstü dairesi çapı : Diş dibi dairesi çapı : Diş derinliği Diş üstü derinliği Diş dibi derinliği Eksenler arası Diş genişliği : : : : : Çizelge 7: Düz dişli çark formülleri Örnek 1 : Modülü 2 ve diş sayısı 48 olan bir düz dişli çarkı yapabilmek için gerekli hesaplamaları yapınız...π Do = m .167 .33 .

Dişli taslağı .5 ( 54 + 2 ) = 140 mm. 2.34 mm h = 2.167 . 3. . Açacağı diş sayısına göre seçilen modül freze çakısı. Z1 = 74 . h2 = 1. Çözüm : Verilenler: a = 160 mm.33 ) = 91.Z = 2 . diş üstü çapı ve dişli genişliğine göre tornada bir malafa yardımıyla tornalanır.33 ) = 2 ( 48 – 2. Divizör ve karşılık puntası frezenin tablasına bağlanır. b) a = m ( Z1 + Z2 ) / 2 formülünden Z2 = ( 2 . .334 mm 1 40 5x3 5 T K = = = = 1 Z 48 6x3 8 18 delikli aynada 15 delik atlatılacak Örnek 2: Birbirini çeviren iki düz dişlinin eksenler arası 160 mm. Z2 = 2. 2 = 4.5 ) – 74 = 54 c) Do2 = m . d) Da2 = m ( Z2 + 2 ) = 2. m = 2.Do = m .5 . 2 = 2. 48 = 96 mm Da = m ( Z + 2 ) = 2 ( 48 + 2 ) = 100 mm.334 mm h1 = m = 2 mm.167 . 160 / 2. a) Bu dişlilerin modülünü . m = 1. Df = m ( Z – 2. çeviren dişlinin diş üstü çapı 190 mm. Bulunuz. 54 = 135 mm. a / m ) – Z1 = ( 2 . delik çapındaki bir malafa üzerine takılır. d) Çevrilen dişlinin diş üstü çapını. diş sayısı 74 olduğuna göre . Da1 = 190 mm. Freze tezgahında düz dişli açmak için işlem sırası: 1. c) Çevrilen dişlinin bölüm dairesi çapını . b) Çevrilen dişlinin diş sayısını . a) Da1 = m ( Z1 + 2 ) formülünden m = Da1 / ( Z1 + 2 ) = 190 / 74 + 2 = 2.5 modül.167 .167 .

) 10. Her çevirmeden sonra divizör fener mili sıkılmalıdır. ( Çevirmeden önce açmayı unutmamalıdır. 6. Modül freze çakısı iş parçası bağlanmadan önce punta ucuna yaklaştırılarak eksen ayarı yapılmalıdır. Eğer çevirme kolu yaylı pimin konacağı delik azda olsa geçirilmişse bile çevirme kolu ters yönde çeyrek veya yarım tur döndürülerek boşluklar alınmalı ve tekrar uygun yönde döndürülmelidir. Uygun diş derinliği verilerek dişli açılmaya başlanır. Bulunan değerlerde divizör makası .4. Eksenlemeyi iyi gözleyebilmek için tablaya beyaz bir kağıt koyup bakmak doğrudur. 7. ( Diş derinliği bir veya birkaç defada verilebilir. Bu dişin uygunluğu modül kumpası veya mevcut aletlerle kontrol edilir ve varsa eksiklikler tamamlanarak dişlerin açılmasına devam edilir. İki diş boşluğu açılarak bir diş dolusu elde edilir. Dişlinin diş sayısına göre çevirme kolu hesabı yapılır. Bölme işlemine başladıktan sonra çevirme kolu kesinlikle geriye çevrilmemelidir. istenilen delik aralığına ayarlanır. Modül freze çakısı iş parçasının üzerine bir kağıt yardımıyla sıfırlanır. Tezgah uygun devir sayısına ayarlanır. 11. çevirme kolunun dönme yönü açılan diş kanallarını görebilecek yönde olmalıdır. 9. 5. Dişli taslağı divizörün aynası ve karşılık puntası arasına sıkıca bağlanır. temizlendikten sonra malafa presinde mil ve dişli zedelenmeden dikkatlice çıkarılır. Dişler tamamlandığında tezgahtan alınır .) Şekil 51: Modül freze çakısının punta eksenine ayarlanması . Çevirme kolu uygun delik sayısına getirilerek tespit edilir. Not: Bölme sırasında işin titreşimlerden dolayı gevşeyebileceği unutulmamalı. Dişliyi açmaya başlamadan önce birkaç tur boşta döndürülerek dişli sistemindeki boşluklar alınmalıdır. 8.

helisel oluklar ) 2. b) Ekseni etrafında sabit bir hızla dönen silindirin çevresi üzerindeki bir noktanın . Helis Raybalar . Makinelerde . parmak ve modül cinsinden adıma sahip olan küçük adımlı dönel makine elemanlarına uygulanır. hipotenüsün meydana getirdiği eğri “Helis” eğrisidir. çeşitli profildeki Vidalar gösterilebilir. Helisel oluklara örnek olarak Helis dişliler . Küçük adımlı helisel kanallar. . silindir üzerine sarılması ile . Modül cinsinden vida v. ( Milimetre . Matkap uçları . Helisel oluklar ve çeşitli yağ kanalları) Küçük adımlı helisel kanallar: Genel olarak milimetrik . Helisel kanalları daha sistemli öğrenebilmek için frezeleme işlemini iki kısımda incelemek daha doğru olur.Şekil 52: Modül freze çakısının iş parçasına göre sıfırlanması HELİSEL OLUK ( KANAL ) VE HELİS DİŞLİ AÇMAK Helisel olukların tanımı ve kullanılma alanları: a) Dik kenarlarından biri silindir çevresine eşit olan bir dik üçgenin . Büyük adımlı helisel kanallar. (Helis dişliler . Parmak .b. Böyle bir küçük adımda kullanılan isim ve semboller aşağıdaki şekilde verilmiştir. 1. helisel olukların açılması bu esasa dayanılarak yapılır. silindir eksenine paralel olarak değişmeyen bir hızla ilerlemesi sonucu meydana gelen eğriye de “Helis” eğrisi denir.

divizörün kuyruk malafasına da Z 1 dişlisi takılarak tabla milinin döndürülmesi ile tabla üzerindeki iş parçası ilerleme hareketi . Helis dişlinin açılmasında. Takılacak olan Z ve Z1 dişlilerinin hesaplanması aşağıdaki formül yardımıyla yapılır. divizörün sonsuz vidası çarkından kurtarılır. hipotenüs ile taban arasındaki açıya veya helis adımı karşısındaki açıya Halis açısı denir. d ) α = Helis açısı ( Helisin bir dik üçgen tarafından oluşturulduğu düşünülecek olursa. helis adımı kadar olur. Helis eğrisindeki sembollerin anlamları şunlardır. Frezenin tabla miline Z dişlisi .) d= Silindirin çapı Ç= Silindirin çevresi ( π .) β = Helis ayar açısı ( Bu açı.α ) ) Şekil 54:Küçük adımlı helislerin frezede açılırken divizör ve tablanın konumu Küçük adımlı helislerin frezede yapılabilmesi için . İş parçasının her devirde aldığı yol . Çevire Z n = Çevrile Z = Ht H . a= Helis eğrisi b= Dik üçgende hipotenüs H= Helis adımı ( Helisi çizen noktanın bir dönüşte eksen boyunca ilerleme miktarına helis adımı denir. Z ve Z1 dişlileri yardımıyla da ekseni etrafında dönme hareketi alır. ( 90o .Şekil 53: Helis ve elemanları Bir dik üçgenin silindir üzerine sarılmasıyla hipotenüsün silindir üzerinde oluşturduğu çizgisel yol helis eğrisini oluşturur. adım ile hipotenüs arasında kalan açıdır. tezgah tablasına veya başlığa verilecek açı bu açıdır. Ayrıca helis ile iş ekseninin yaptığı açı olarak da tanımlanabilir.

. 2 Z= Tabla miline takılacak dişli sayısı. H= Helis adımı veya yapılacak vidanın adımı Örnek 1 : Tabla mili adımı 8 mm. Bu gibi durumlarda eğim açısı mutlaka tezgahın tablasına veya başlığa verilmelidir. Takılacak dişli çarkları bulunuz. çalışanın yüzü tezgaha dönük iken sağ helisler için sol el ile . 25. tabla . H = 4 mm. Helis ayar açısı 45o’den küçük olduğu zaman freze çakısı malafaya veya üniversal başlığa bağlanır. H = 12 mm Çevire Z n 1 Ht 8 = Çevrile = Z = n 2 H 12 32 = 48 32 dişlisi çeviren çarktır ve tabla miline takılır. Kural olarak aşağıdaki gibi düşünülür. Vidalar genellikle “Testere freze çakıları” veya “Kanal freze çakıları” ile açılırlar. Çözüm : Verilenler Ht = 8 mm. adımlı bir helisel kanalı açabilmek için gereken çarkları bulunuz. 48 dişlisi çevrilen çarktır ve kuyruk malafasına takılır. sol helisler için sağ el ile itilerek eğim açısı verilir. kesici kendi ekseni etrafında döndüğünden eğim açısının verilmesine gerek yoktur. Örnek 2 : Tabla mili adımı parmakta 6 diş olan bir freze tezgahında 4 mm.n Bu formülde . Vida veya helisel kanal açarken önemli olan işin divizördeki dönüş yönünü karıştırmamaktır. Çünkü parmak freze çapı büyüklüğünde bir kanal açmaktadır. Z1= Divizörün kuyruk malafasına takılacak dişli sayısı. .4 = = 6 x 4 25. olan bir freze tezgahında 12 mm adımlı bir helisel kanal açılacaktır. Çözüm : Verilenler Ht = Parmakta 6 diş (1/6) .4 5 24 x 5 x 12 7 = 12 0 Z Z 1 = Ht H Frezede vida kanalı bir “parmak freze” çakısı ile açılıyorsa. Eğer eğim açısı tablaya verilecekse. 4 6 = 4 25. Ht= Frezenin tabla mili adımı. Çakının altında da dönerek ilerleyen iş parçasına da bu kanal açılır.

40/2 = 20 devir döndüğü zaman . Z dişlisi. freze tezgahlarında vida çekme çok daha hassas ve ekonomik olur. Delikli aynadan yaylı pim ve çevirme kolu aracılığıyla sonsuz vidaya geçer. Z = Z1 tabla mili 40 defa döndüğünde . 1 40 . iş parçası bir devir dönmüş olur. Bu yönlerin sağlanabilmesi için takılan dişi çarkların arsına bir veya iki vasat çark takılır. iş parçası bir devir yapar. böylece Z dişlisi. vida profilne uygun freze çakısı bulunan her vida . Ht helis eğrisinin adımıdır. Z1 dişlisi iki devir döner . Ht Z = 2 . Divizör kuyruk milini . açılan kanal sol helis yönlüdür. Ht =2 H Bu eşitliklerin sağ tarafları birbirine eşit olduğu için sol tarafları da birbirine eşit olur. . Ht Bu formüllerden . Z dişlisinden sırasıyla ara dişlilere ve Z1 dişlisine . Frezelerde vidaların açılması: Freze tezgahlarında . 40 . Ancak iyi ayarlama ve çakı seçimi uygun olmamışsa vida profili bozuk olabilir. Z1 dişlisinden de delikli ayna konik dişlilerine . Z = 40 . Ht kadardır ki bu iş parçası üzerindeki H = 40 . Torna tezgahlarında sık sık kalem bileme ve bunun sonucu her bağlamada hata yapma olasılığı fazla olabileceğinden . Tabla mili 40 defa döndüğünde tablanın almış olduğu yol ise . Sonrada sonsuz vida çarkına ve sonsuz vida çarkının miline bağlanmış olan iş parçasına iletilmiş olur.Sağ Helis. Z Z =2 . Z1 için H = 40/2 . hatayı azaltmak için freze çakısının çapı küçük seçilir. Tezgahın tabla miline Z dişlisi . delikli ayna kuyruk malafasına da Z 1 dişlisi takılır. oradan da delikli aynaya ulaşır. iş parçası divizöre bağlanır. Sonsuz vida çarkının diş sayısı . divizörün sonsuz vidası da çarkına kavratılır. açılacak kanal sağ helis yönlüdür. Z1 dişlisinin iki katı ( Z = 2 . Z1 ) alınarak Z dişlisi bir devir döndürülürse. Büyük adımlı helislerin açılması: Büyük adımlı helisler açmak için . Z = Z1 için H = 40 . göğüs seviyesinde tutarak tabla milini çevirirken . divizör bizden uzaklaşıyor ve iş parçası saat ibresi yönünde dönüyorsa . seri olarak açılabilir. ( Şekilde görüldüğü gibi ) Tabla mili çevrildiği zaman hareket . Divizör bizden uzaklaşırken iş parçası saat ibresi yönünde dönüyorsa . K = 40 ise . trapez vidalar ve sonsuz vidaların açılması kolaydır. Sol Helis. Bunu önlemek . Dolayısıyla kare vidalar .

80 24 40 78 x x H = π . D . 8 0 32 (3) = = 52 = = (20) 2 x 26 = Z = 1 H 520 0 52 (3) 80 dişlisi tezgah tabla kiline. Bu formülde. Buradaki helis adımı aşağıdaki formül ile hesaplanır. Çözüm : Verilenler: D = 200 mm. Ht = 8 mm. 78 dişlisi de delikli ayna kuyruk miline takılır. Z1 = Delikli ayna kuyruk miline takılacak dişli sayısını. 200 . Ht 40 . H = Helis adımını ifade eder. D = helisel kanalın açılacağı parçanın çapını. tg 40o = 628 . D . 40 ve 24 dişlisi ara mile. 0. H = Helis adımını. H = π . Ht = Tezgahın tabla mili adımını. tg α = Helis açısının tanjantını. Tabla mili adımı 8 mm.14 . olan bir silindir üzerine helis açısı 40o olan bir helisel kanal açılacaktır.Ht Z 1 H Formülü bulunur. α = 40o . . tg α = 3.14 veya 22/7 Örnek: Çapı 200 mm. π = 3. dir. .83 = 521. Helis adımı ile takılacak çarkları hesaplayınız.24 = ~ 520 mm 32 (20) 4 x 8 Z 40 . 40 = Divizörün sonsuz vida karşılık dişisi diş sayısını. Z = Tezgahın tabla miline takılacak dişli sayısını. tg α Bu formülde .

iş parçasının yatay eksenine göre yapılır. tabla 45oden fazla çevrilemediği için freze çakısı üniversal başlığa bağlanır. Kesme iş parçasının üst tarafından değil .Şekil 55: Büyük adımlı helisel kanalları frezede açarken helis ayar açısının tablaya verilmesi Helis ayar açısı 45o den küçük olduğu zaman freze çakısı malafaya veya üniversal başlığa bağlanır. ( Şekilde görüldüğü gibi) Bu işlemde freze çakısının eksen ayarı . Şekil 56: Büyük adımlı helisel kanallar frezede açılırken helis ayar açısının başlığa verilmesi Tabla çevirme açısı 35o~ 40onin üstüne çıktığı zaman . sağ helis için sol el . küçük adımlarda olduğu gibi . Tabla . Bu gibi durumlarda freze çakısı üniversal başlığa bağlanır. sol helisler için sol el ile çevrilmelidir. küçük çaplı iş parçalarında fırdöndü ve divizör aynası malafaya veya üniversal başlığa çarpar. . sağ helisler için sağ . Bu durumda başlık β helis ayar açısı kadar çevrilir. helis ayar açısı 45oden büyük olduğu zaman . Başlığın çevrilme yönü küçük adımlıların aksine . Dolayısıyla işin yapılması mümkün olmaz. yan tarafından olur. sol helis için sağ el ile itilerek çevrilir. Ancak . Not: Bu çevirmelerde amaç . freze çakısının helis doğrultusuna göre ayarlanmasıdır.

Helis dişlilerin diğer dişli sistemlerine göre tercih edilmelerinin amacı . Dolayısıyla hem paralel millerde hem de eksenleri aynı düzlemde olmayan millerde kullanılırlar. Eksenleri dikey olan millerde . Şekil 57: Helis dişli çifti Şekil 58: Ok ( çavuş ) dişlisi Helis dişlilerin birbirleriyle çalışma konumları: Eksenleri birbirini kesmeyen düzlemler içinde takıldıkları millerin durumuna göre üç şekilde birbirleriyle çalışırlar. Bu dişlilerin helis açıları 15o ile 20o dereceye kadar seçilirler. silindir çevresindeki diş profilleri eksen doğrultusuna göre eğik olan dişlilerdir. Birbirleri üzerinde yuvarlanarak çalıştıklarından açı büyük seçilirse . eksenleri doğrultusunda itme kuvveti “Eksenel Kuvvet” çoğalarak dişlerin çabuk bozulmasına neden olur. düzgün olması nedeniyle yüksek hızlarda dönmeye uygun olması ve sessiz çalışarak güç ve kuvvetleri zorlanmadan iletmiş olmalarıdır. düz dişliler gibi eksenlerinin paralel olma şartı toktur.Helis dişli çarklar: Tanımı ve kullanıldığı yerler: Büyük kuvvetlerin iletilmesinde ve güçlerin taşınmasında genellikle helis dişliler kullanılır. Bunun için kullanım alanları çoktur. Şekilde görülen dişlilerin mil eksenleri paraleldir. Eksenleri paralel olan millerde. diş kavramalarını yavaş . Eksenlerinin değişik konumda olmaları makine üretiminde . Eksenleri birbirini herhangi bir açı ile kesen aykırı millerde. Şekil 59: Eksenleri paralel olan millerde helis dişlilerin konumu . Helis dişlilerin üretiminde . Eksenleri paralel olan millerde: Bu dişli çarkları helis ayar açıları “β 1 ” ve “β 2 ” birbirine eşit olur. 2. 3. 1. Bu dişliler düz dişlilerin aksine . Birisi dağ helis yönlü ise diğeri sol helis yönlüdür. değişik işlerde kullanılmasını sağlamaktadır. Bu durumda olan dişlilerin helis açıları birbirine eşit fakat ters yöndedir.

δ = Eksenler arasındaki açıdır. Şekil 60: Eksenleri dikey olan millerde helis dişlilerin konumu Eksenleri birbirini herhangi bir açı ile kesen aykırı millerde: a) β 1 < δ > β 2 ise helisler aynı yönlüdür. birbiri ile dik çalışan dişliler denir. Dişlerin helisleri aynı yönlüdür. Şekilde böyle bir dişli çifti görülmektedir. Aşağıdaki şekildedir ve β 1 + β 2 = δ dır ve Şekil 61: Eksenleri birbirini herhangi bir açıda kesen aykırı millerde helis dişlilerin konumu b) δ < β 1 > β 2 ise aşağıdaki şekildedir ve β birbiri ile ters yönlüdür. ο β 1 + β 2 = 9 0 dir.Eksenleri dikey olan millerde: Eksenleri dikey konumda olan bu dişlilere . 1 − β 2 = δ dır ve helisler . Bir sağ helis ise diğeri de sağ helistir.

Helis açısı: Helis ile taban arasındaki açıdır ve ( α ) ile gösterilir. Helis ayar açısı: Helis açısını 90o ye tamamlayan veya adım ile helis arasında kalan açıdır ve ( β ) ile gösterilir. Alın adımı: Dişlinin alnındaki bölüm dairesi üzerinden ölçülen adım olup ( ts ) ile gösterilir. . Bölüm dairesi çapı: ( Do ) ile gösterilen bu çap dişli çarkların birbirleriyle çalışırken birbirlerine değdiği çaptır. Diş yüksekliği: ( h ) ile gösterilir ve diş dibi çapı ile diş üstü çapı arasında kalan ölçüdür. Normal modül: ( mn ) ile gösterilen bu modül dişlinin açılmasında ve hesaplanmasında verilen modüldür. Diş üstü yüksekliği: ( h1 ) ile gösterilir ve diş üstü çapı ile bölüm dairesi çapı arasında kalan ölçüdür. Sanal diş sayısı: ( Zi ) ile gösterilen bu diş sayısı hesaplanır ve ayrıca hesaplama sonucu bulunan bu diş sayısına göre modül freze çakısı numarası seçilir.Şekil 62: Eksenleri birbirini herhangi bir açıda kesen aykırı millerde helis dişlilerin konumu Helis dişli elemanları : Normal adım: Helis eğimine dik olarak ölçülen adımdır ve ( tn ) ile gösterilir. Diş sayısı: Dişlinin üzerindeki diş sayısını ifade eder ve ( Z ) ile gösterilir. Alın modülü: ( ms ) ile gösterilir ve bölüm dairesi hesaplamasında kullanılır. Diş dibi çapı: Diş diplerinden geçen çaptır ve ( Df ) ile gösterilir. Diş üstü çapı: Diş üstlerinden geçen çaptır ve ( Da ) ile gösterilir.

mn h = 2.33. Şekil 63: Helis dişli elemanları Helis ayar açısı Normal adım Alın adımı Normal modül Alın modülü Bölüm dairesi çapı Diş üstü çapı Diş dibi çapı Diş yüksekliği Helis adımı Diş sayısı İdeal diş sayısı Eksenler arası cosβ = mn / ms tn = π . Helis adımı: ( H ) ile gösterilir ve silindirin çevresine açılan helisel dişlerin bir tur sonunda aynı noktaya geldiğinde aldığı yolu ifade eder.(Z-2. Do / tanβ . cosβ . cosβ Do.167 .mn Df = Do – 2. Diş genişliği: ( b ) ile gösterilir. cosβ Da = ms . Do .Η = π cotgβ β) Ζ = Do Z = Do / ms cosβ / mn Zi = Z / cos3β a = Do1 + Do2 / 2 − a = ms .(Z+2. . tan(90.Diş dibi yüksekliği: ( h2 ) ile gösterilir ve diş dibi çapı ile bölüm dairesi çapı arasında kalan ölçüdür.(Z1 + Z2 ) / 2 mn. ts = π . mn ts = π . Z / cosβ tn = π cosβ / Ζ . mn / cosβ mn = Do .167 . mt . H = π . cosβ ) Df = ms . tn / π . cosβ / Ζ ms = Do / Z Do = Z .33 . − Η = π − − a = (Z1+Z2) / 2. − cosβ ) h = 2. Do. mn cosβ = tn / ts tn = ts . . cosβ ms = mn / cosβ Do = mn . cosβ ts = tn / cosβ mn = ms . ms mn = tn / π ms = ts / π Do = ms . Z Da = Do + 2.

84 mm. 3.725 mm.256 . 40 . cos30 = 0.14 .46 bulunan bu değere göre modül freze çakısı takımından 6 numaralı freze çakısı numarası seçilir. tn = 3 . 1.725 mm.14 . Malafa miline takılı olan dişli taslağı divizör ve punta arasına ayna punta veya iki punta arasına bağlanır.66 = 53.866 = 2. Zi = Z / cos3β = 25 / cos330 = 25 / 0. Dişli taslağı bir malafaya takılarak hesaplanan diş üstü çapı ve diş genişliğine göre tornalanır. 6 315 16 21 (12) 4 x4 48 (10) 40 = = = (12) 3 x 7 36 3x7 (10) 70 4x4 x x = = = T K 1 5 = = 1 2 25 Z 5 25 delikli aynada 1 tam tur attırılacak 15 delik atlatılacaktır.725 – 4.2 =57.33. mn = 3. cotg 30o = 181. 57. İki punta arasına bağlanan dişli taslağının salgısı komparatör ile kontrol edilir. 2.866 ο ms = mn / cosβ = 2 / cos 30o = 2 / 0. Η = π Z Z 1 .725 – 2. 2. mn Çizelge 8: Helis dişli formülleri Örnek : Z = 25 .2 = 61.28 mm.8663 = 25 / 0. 6.mn = 57. b = 3 .936 mm. ο . = = 3. Çözüm : Verilenler: Z = 25 .065 mm. 4. mn = 2 . tn b = 10 . mn = 2 ve helisi sağ olan helisel dişli çarkın tabla mili adımı 6 mm olan bir üniversal freze tezgahında yapılabilmesi için gerekli hesaplamaları yapınız.650 = 38. 25 = 57. Df = Do – 2. β = 30o .732 = 313.33 . Do. K = 40 . 2 = 6.725 . tn = π . Helisel dişli çarkların üniversal freze tezgahında açılabilmesi için işlem sırası: 1. β = 30o .309 Do = ms .28 = 18. mn = 57. Verilen değerlere göre gerekli hesaplamalar yapılır. Da = Do + 2.Dişli genişliği b = 3 . cotgβ 40 Ht H 40 .725 .309 . Z = 2.

b. Eğer helis ayar açısı başlığa verilecekse . İdeal diş sayısına göre seçilen modül çakısı kesme yönüne uygun olarak freze malafasına takılır. Dişleri bir veya iki pasoda açacak şekilde ( kaba ve ince talaş ) talaş derinliği verilir. c. 7. 11. açı masaya veya başlığa verildikten sonra . (Modül çakısı tabla indirilmeden geri alınırsa vidadaki boşluktan dolayı çakı açtığı kanalın kenarlarından talaş kaldırır ve dişlinin profili bozulur. Tezgah çalıştırılarak iş parçası çakıya yaklaştırılır. Helis ayar açısı helis yönüne göre tezgah tablasına veya başlığa verilir. 6.( Helis dişli açarken delikli aynanın divizör mili ile birlikte dönebilmesi için delikli ayna tespit cıvatası gevşetilmelidir. En hassas eksenleme . değdiğinde mikrometrik bilezik sıfırlanır.) 12. Sonra freze çakısı punta ucuna veya dişli üzerinde eksenlenir. a. 8. Bu işlem. Birinci diş açılır. dişlinin en üst noktasına çakı teğet konumda değdirilerek orada . çakı puntaya eksenlendikten sonra döndürülmelidir. küçük bir elips yüzey (1 – 2 mm2 lik) meydana getirilir. Bu şekilde diğer dişler de sırasıyla açılır ve dişli açma işlemi tamamlanır. Eğer helis ayar açısı tezgahın tablasına( masaya ) verilecekse . 10. Freze malafasına takılan modül çakısı dişlinin eksenine göre punta ucuna ayarlanır. İkinci diş açmak için tabla başa alınmadan önce tabla aşağıya indirilir. . Hesaplama sonucu bulunan dişli çarklar Tezgahın tabla mili ile divizör mili arasına takılır. Dişli çark diş sayısına göre bulunan delikli ayna sayısı divizöre takılarak delikli ayna düzenlenir. çakı – punta ve dişli eksenlenmiş olur. Bu işlem sırasında çakı ile dişli arasına beyaz kağıt konulursa daha iyi gözlem yapılır. açı önce başlığa verilir.5.) 9. Bu durum dikkatlice gözlenerek çakının bu elipsin tam ortasına getirilmesine çalışılarak. İkinci diş için tabla tekrar yukarı kaldırılır ve çevirme kolundan uygun çevirme yapılarak ikinci diş açılır.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->