I

EGE ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ (YÜKSEK LĐSANS TEZĐ)

ALKALĐ - SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI Fulya GÜLEN Đnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu: 624.05.00 Sunuş Tarihi: 12.09.2007

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR

II

III

Fulya GÜLEN tarafından yüksek lisans tezi olarak sunulan “AlkaliSilis Reaksiyonunun Farklı Yönlerinin Araştırılması” başlıklı bu çalışma E.Ü. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Eğitim ve Öğretim Yönergesi’nin ilgili hükümleri uyarınca tarafımızdan değerlendirilerek savunmaya değer bulunmuş ve 12/09/2007 tarihinde yapılan tez savunma sınavında aday oybirliği/oyçokluğu ile başarılı bulunmuştur.

Jüri Üyeleri:

Đmza

Jüri Başkanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR Raportör Üye: Yrd. Doç. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR Üye: Yrd. Doç. Dr. Halit YAZICI

IV .

Beşinci bölümde deneysel çalışma detayları verilmiştir. beton mikrobar deneyi. alkali-silis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. silis dumanı. Dr. öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört adet agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. Đnşaat Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Son bölümde ise araştırmada elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Altıncı bölümde deneysel çalışma sonuçları tartışılmıştır. Üçüncü bölümde ASR’nun tespit yöntemleri ve konu ile ilgili mevcut standartlar açıklanmıştır.V ÖZET ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI GÜLEN. Anahtar kelimeler: Alkali-silis reaksiyonu. Kambiz RAMYAR Eylül 2007. Buna ek olarak. 116 sayfa Tez kapsamında. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve kapsamı verilmiştir. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260). Fulya Yüksek Lisans Tezi. Bununla birlikte. Dördüncü bölümde mineral katkıların ASR’na etkisi incelenmiştir. . Đkinci bölümünde literatür taramasına yer verilmiştir. iki tip silis dumanının farklı oranlarda çimento yerine kullanımının alkali-silis reaksiyonu genleşmelerine etkisi araştırılmıştır.

VI .

The results of the experimental are discussed in chapter six. Keywords: Alkali-silica reaction. methods of determination of alkali-silica reaction (ASR) and related standards are explained. Besides. literature research is given. the reactivities of four types of reactive aggregate obtained from Izmir region were determined by using ASTM C1260 “Accelerated Mortar Bar Test Method” and “Microbar Test Method”. The object and scope of the study is explained in the first chapter. Microbar test method. Finally. silica fume. Kambiz RAMYAR September 2007. 116 pages In this thesis. accelerated mortar bar test method (ASTM C1260). The fourth chapter is devoted to the effects of mineral admixtures on ASR. the effect of some alterations in the curing period of accelerated test methods for the determination of alkali-silica reactivity were investigated. The details of experimental study are given in chapter five. Dr. the conclusions and recommendations are presented in last chapter.VII ABSTRACT VARIOUS ASPECTS OF ALKALI-SILICA REACTIVITY GÜLEN. the effect of replacing different amounts of two types of silica fume with cement on the expansions caused by alkalisilica reaction was investigated. In the third chapter. Fulya MSc in Civil Engineering Supervisor: Prof. In addition. . In the second chapter.

VIII .

Dr. Dr. Kambiz RAMYAR ve Yrd..IX TEŞEKKÜR Bu çalışma süresince gerekli malzemelerin sağlanmasında ve özelliklerinin belirlenmesinde kolaylık gösteren Çimentaş’a. Özge ANDĐÇ ÇAKIR olmak üzere E.Ü. Đnşaat Mühendisliği Bölümünün tüm personeline teşekkür ederim. Ayrıca. Doç. maddi destekleri ve işbirlikleri için Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’ne teşekkürü bir borç bilirim. . tez aşamasında desteklerini esirgemeyen başta Sayın Prof.

X .

........................Beton Prizma Deneyi (C1293)………………………………….........………… 2 2............VII TEŞEKKÜR .....Diğer Yöntemler……………………………………………..Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar…………......…… 3.........…………… 3..........Kimyasal metod (ASTM C289)………………………………....................LĐTERATÜR TARAMASI………………………………….5..............V ABSTRACT..……………………………….IX ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ..........… 3..XVII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ......... 3 2.......................XIII TABLOLAR DĐZĐNĐ ............................................. 22 3......2..........1..Amaç ve Kapsam………………………………………….........2......……..… 31 32 33 35 36 37 37 38 ...................................... 3......2...GĐRĐŞ……………………………………………………........1.... 3...........1..2.......…………… 1 1.. 10 2.....................3......….... 14 2....... 3.......Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür………………………………………………………………….....………… 3 2.ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar…..........2.......Mikrobar deneyi ile ilgili literatür…………….....Harç Çubuğu Deneyi (C227)…………………………………..5...................Mikrobar Deneyi………………....................Silis Dumanının ASR'nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar............3.....XI ĐÇĐNDEKĐLER ÖZET.....XVIII 1............................. 10 2......1..…………………..............ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ………………............1................4..… 3.....Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)…………….5..........................Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)…………………..2....

. 5. 40 45 46 53 57 61 61 61 63 64 64 65 66 66 68 70 70 70 76 80 80 81 82 83 88 90 90 99 102 103 105 .4.2.Doğal Puzolanların ASR'na Etkisi…………………………….1.……… 6.……… 6.3.4.1..Çimentonun özelikleri…………………………….ASTM C1260 metodu deney verileri……………………………. 6.1. 6. 5.. 7..Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi….2.…………….ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….Mikrobar deneyi………………………………………….Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler…………..1.…………….3.1..2.Agregaların özelikleri…………………………………………….1.Silis dumanının özelikleri………………………………………. 6.……………. 4.1.Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi……….1.DENEYSEL ÇALIŞMA…………………………………..1. 6.BULGULAR VE TARTIŞMA……………………….ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….3.4.2.…… 5.2.1.Silis Dumanının ASR’na Etkisi………………………………….Beton mikrobar deney verileri……………………….2.XII 4..………… 6.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6. 5.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.… 6.2.Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma…….……………… 5.….1.1.1.Kullanılan Malzeme………………………………………….……….…… 4.2.3.Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri……………….……… 6.3.………….4.2.. 5.6.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….5.2.3. Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi……….1.MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ…. 6.Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)…………..Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması………..Kimyasal katkı özelikleri………………………………………… 5.Uçucu Külün ASR’na Etkisi…………………………………….…..4.Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi…………….…… 6.3..…….2.… 4.Yüksek Fırın Cürufunun (YCF) ASR'na Etkisi……………….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.3..1. 5.…. 4. 5. 5..SONUÇLAR VE ÖNERĐLER……………………………………….… 6.

Aşama)……………………….04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma…………………………………………………………..14 silisli kireçtaşı ve %0.17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı………………………………………….7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi……………………………………...... 2....16 1 M NaOH...15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü………………………………....XIII ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları…………………………………………………………… 2.. 2. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı... 2..14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı………………………………... 2.10 %0...... 2.... 2...8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri…………………......5 Kingston alkali-karbonat agrega. 2.19 Harç çubuğu deney sonuçları...2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı 2..3 ASR’nun şematik gösterimi (1. 2...04 beton prizma genleşme limitinden %0..... 2.. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi…………... 2..12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi……………… 2.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi………………………………………………. 2...... Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri………………………………....9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………………………… 2. Sayfa 4 7 9 13 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 .1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi……………………… 2.. 2.4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri…………………………………….....18 Beton prizma deney sonuçları……………………………. 2...6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması ………………………………….

4... 4.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de 40% uçucu kül). 4. BSE görüntü.. 4..2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları………………………….3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri……………………………………………….6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri………………………………………… 4..1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği….. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi………………………….1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği………………… 4. 6.XIV Şekil 3. 4.. 4.. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması………………………………………… 4. 4.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6... 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi………………………………….4 1M NaOH..2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri………………………………………………. 4.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… Sayfa 38 43 43 44 47 48 49 50 50 51 52 54 54 56 58 60 71 71 72 73 .14 Puzolanların ASR'na etkisi…………………………………. 4. 4.5 1M NaOH. 4.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi………………………………….. büyük jel dolu çatlaklar…………………………………………… 4.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi………… 6. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar……….. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri………………….11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YCF içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği……………….8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………....

21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………....15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….....13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………. 6.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri...5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri...22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………… 6.. 6. 6. 6....18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………....11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….........14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6......... 6.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….....7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6....12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi………………………………………..8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..... Sayfa 74 75 76 77 78 78 79 79 80 81 82 84 85 85 86 87 88 89 89 .. 6.. 6.. 6... 6.......9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..... 6...10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….......20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi………………………………………. 6..19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi……………………………………….... 6. 6......XV Şekil 6....... 6..17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi……………………………………….....

.. 6.. 6.... 6.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………….. 6.. 6...... 6.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………...37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………...27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………....... Sayfa 91 92 93 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 103 104 104 .35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi…..29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………………….. 6...XVI Şekil 6..... 6.....24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri…………………………………………….38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………………………………….... 6.....28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri………………………………….... 6. 6.. 6.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri........34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi………………………………………………….. 6... 6..39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………........30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….....33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………. 6.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması…………………………………………………….....31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….....

C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri…………………………………………….. 5. 5.2 Puzolan reaktivitesi ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi..1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri…………………… 5.1 Agregaların ASTM C1293.. 5.5 Kimyasal katkının özelikleri………………………………….1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 4.XVII TABLOLAR DĐZĐNĐ Tablo 2.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı maddenin %’si olarak değerleri…………………………………… Sayfa 16 55 58 62 63 63 64 64 66 66 94 98 100 101 104 .. 6.6 Hazırlanan karışımlar………………………………………….1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri………….4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 4. 5.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu……………………………..2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri…………………………..2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları…………………..3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri………………… 5.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 5.

XVIII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ASR TS Alkali-Silis Reaksiyonu Türk Standardı ASTM Amerikan Test ve Materyaller Topluluğu ACR Alkali-Karbonat Reaksiyonu CSA Kanada Standartları Birliği SD Silis Dumanı .

. bu çatlaklardan sızan reçinemsi jel ve parça atma şeklindedir (Andiç Çakır. Bu ilk araştırmalar. 1996). ortam sıcaklığına. 1940’larda Stanton tarafından öncülük edilen araştırmalar. Bu nedenle. alkali-silis reaksiyonundan dolayı oluşan yapı hasarlarını teşhis etmiştir. 2007). betonun alkali içeriği. beton içerisindeki alkalilerle reaksiyona girebilmekte ve çok büyük genleşmelere yol açabilmektedir. Ülkemizde ASR'nun ilk teşhisi. Ancak. ASR jeli 10 MPa’ı aşan ozmotik basınç yaratabilir (Andiç Çakır. Buca. ortamın nem ve sıcaklığıdır. hatta yıllar sonra oluşmaktadır (Hansen. reaktif silis içermeyen agregaların tercih edilmesi. özellikle Gediz ve Nif nehri yatak ve teraslarındaki doğal kumların içerdiği reaktif silislerin ASR'na yol açtığı anlaşılmıştır. Alkalilerle agrega arasında yer alan reaksiyonlar. reaktif silisin miktarı. reaksiyona giren malzeme konsantrasyonuna. ASR’nun belirtileri. ASR genleşmelerine etki eden faktörler. boşluk çözeltisi pH’nın azaltılması. Reaktif silis içeren bazı agregalar. Hilal II ve Turan) inceleme çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. reaktif silisin tipi. Bu reaksiyon. betonda oluşan genleşmelerin ve çatlamaların çimentonun alkali içeriğine bağlı olduğunu saptamıştır. reaktif malzemenin boyutu. GĐRĐŞ Genelde.1 1. betonda nem etkisiyle genleşen ve çatlamalara yol açan bir jelin oluşmasına neden olur. üç kola ayrılan ve yayılan harita biçimli çatlaklar. Jelin kompozisyonu. zamanla. 2007). beton yapımından aylar. 1967). Gediz ve Nif yatak ve teraslarındaki doğal kumun kullanılmaması prensibi benimsenmiştir (Katayama. beton agregaları kimyasal olarak etkisiz malzemeler olarak kabul edilmektedir. reaktif silisin yapısına ve boşluk çözeltisindeki alkali bileşenlerine bağlıdır. nem miktarının kontrolü ve katkı malzemesi kullanımı ile sağlanmaktadır. bazen. Turgutlu. Bu çalışmalar sonucunda. betonun alkali içeriğinin sınırlanması. Reaktif silis içeren agregalarla alkaliler arasındaki reaksiyon alkali silis reaksiyonu (ASR) olarak adlandırılmaktadır. 1995 yılında Đzmir yöresinde hasar gören 5 köprünün (Naldöken. ASR’nun kontrolü.

Bu amaçla. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. %10 ve %15’i kadar çimento yerine kullanılmıştır. 16. çimento ağırlığının %5. 8. Agregaların ve agrega-bağlayıcı madde kombinasyonlarının reaktivitesinin tespitinde kullanılan deneyler oldukça fazladır. Bunlar içinde en sağlıklı sonuç verenler belli sıcaklık ve nemde kürlenen harç ve betonların genleşmelerinin ölçümlerine dayalı deney metotlarıdır. çalışma kapsamında alkalisilis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Buna ek olarak. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresi uygulanmış ve dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Metodu kullanılmıştır. Ancak iki agrega türü incelenmiştir.2 Türk standartlarında yer alan ve ASTM C289’un benzeri olan TS 2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standarda göre yapılan incelemeler.1. . ASR’nu belirlemede etkin olan ve harç ile beton örnekleri genleşmelerinin ölçülmesine dayanan deney metotları ülkemizde henüz standartlaşmamıştır. Bu amaçla ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. 1. alkali-silis reaksiyonu konusundaki araştırmaların önemini arttırmaktadır. Bu metotta. Bununla ilgili iki farklı silis dumanının çimento yerine kullanımının reaktif agreganın çimento alkalileri ile reaksiyonu sonucu oluşan genleşmeleri azaltmadaki etkisi incelenmiştir. Silis dumanı. Amaç ve Kapsam Đzmir yöresinde kullanılan doğal agrega türlerinin çoğunun alkalisilis reaksiyonuna yatkın olması. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. bu kumların reaktivitesini belirlemede yetersiz kalmaktadır. çalışmada öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört farklı agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. 12.

1’de verilmiştir. Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar 1920’li ve 1930’lu yıllarda ABD.1. Hidrate olmuş çimento hamuru boşluk çözeltisindeki alkali ve hidroksil iyonları. 2002). Alkali agrega reaksiyonunun bilinen üç oluşum şekli vardır: Alkalikarbonat reaksiyonu (ACR). dolomit ve/veya kil mineralli ve ince taneli kireçtaşı içeren agregalardan imal edilmiş betonlarda meydana gelmektedir. Oluşan ASR jeli su emerek genleşir ve harç matrisi çevresinde oluşan basınç. Genellikle harita çatlağı şeklinde görülen sorun bazen de çatlaklardan jel çıkışı. ASR. ASR kaynaklı zarara neden olan aşamaların şematik gösterimi Şekil 2. 1996). Stanton. Bu üç tip reaksiyon içinde en yaygın gözleneni bu deneysel çalışmanın inceleme konusunu da oluşturan alkali-silis reaksiyonudur. Beton malzemelerin standartlara uygun olmasına rağmen. Alkali silikat reaksiyonu ise fillosilikat grubu minerallerden oluşmuş agrega içeren betonlarda görülmektedir (West. agrega içerisindeki amorf veya düşük kristalin yapıdaki silis ile reaksiyona girerek alkali-silis jelini oluşturmaktadır. betonun parça atması gibi belirtiler de göstermiştir. Kaliforniya’daki beton yapılarda nedeni belirsiz çatlak oluşumları rapor edilmiştir. 2005). geniş çatlaklara ve dayanım kaybına sebep olur (Bektaş. LĐTERATÜR TARAMASI 2. yapım yılını takiben birkaç yıl içinde çatlaklar oluşmuştur. . Alkali agrega reaksiyonu. 1992). Alkali karbonat reaksiyonu.3 2. 1940 yılında çatlamanın (daha sonra Alkali-Silis Reaksiyonu olarak adlandırılan) kimyasal bir reaksiyonun sonucu olduğunu açıklamıştır (Bektaş. 1990). alkali-silikat reaksiyonu (yavaş ilerleyen alkali silis reaksiyonu) ve alkali-silis reaksiyonu (ASR) (Swamy. portland çimentosu hidratasyon ürünü olan alkali ve hidroksit iyonları ile agregada bulunan reaktif silis arasında oluşan bir kimyasal reaksiyondur. betonda kullanılan çimentodan veya dış kaynaklardan gelen alkali hidroksitlerle. beton içindeki agregaların içerdiği reaktif bileşenler arasında meydana gelen bir kimyasal reaksiyondur (Swamy.

beton yüzeyinde herhangi bir belirtinin görülmemesi. betonun bazı fiziksel ve mikroyapısal özelliklerinin de ASR’dan etkilendiği petrografik incelemelerle ortaya konulmuştur. beton içinde meydana gelen çatlakların ASR sebebiyle olması ihtimalini ortadan kaldırmaz (Tordoff. Bu nedenle. Bu etkiler agrega taneleri yüzeyince reaksiyon bölgeleri oluşumu. Genleşme sonucu.1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi (Bektaş vd. yüksek oranda su tutabilen alkali silis jelidir (Taylor. alkali silis jeli. 1990). çevrenin nemini içine alması ile betonda hacimce %2-3 seviyesine kadar genleşme meydana gelebilmektedir.4 Şekil 2.. donatısız kütle betonları ve kaplama betonlarında çekme dayanımının aşılması sonucu beton içinde ve yüzeyinde kırıklar ve çatlaklar gelişebilmektedir. Alkali silis jelinin. 1991). agrega tanelerinde çatlaklar ve agrega ile çimento hamuru arasındaki bağ kaybı şeklinde ortaya çıkar. 2005) Alkali silis reaksiyonunun ürünü. Dışarıya jel çıkışının olmadığı durumlara da rastlanabilinir. . hafif lekeler veya patlamalar şeklinde çatlaklardan dışarı sızar ve betondaki fazla kireç ile reaksiyona girerek beyaz veya opak renginde beton yüzeyinde belirginleşir. 1998). Beton bünyesinde oluşan ve genleşmeye neden olan bir reaksiyon olması nedeniyle. ASR’nun görünür dış belirtisi haritaya benzer çatlaklardır (Wen. Ancak. Bazı özel durumlarda. reaksiyon ürünleri ile doldurulmuş boşluklar.

2000). Volkanik camlar. betonun boşluk suyunda çözünen alkali hidroksit ile kuvvetli kimyasal reaksiyona girer ve önce berrak. Bu nedenle alkalinitesi yüksek çözeltilerden diğer silis içeren agregalara göre daha fazla etkileneceğinden en yüksek reaktiviteye sahip agrega türü olarak tanımlanır. Belirli kökenli agregalar. şeyl vb) kaynaklanır.Ayrıca alkaliler. buz çözücü tuzlar. Reaksiyonun oluşabilmesi için çimento alkali içeriğinin “eşdeğer Na2O” değeri olarak % 0.658 K2O (Denklem 1) Çimentoda bulunan sodyum ve potasyum oksitler çimentonun hammaddelerinden (kil.5 ASR’nun oluşabilmesi için agregada reaktif silis formları.6 değerini aşması gerekir. Portland çimentosunun toplam alkali içeriği sodyum oksit eşdeğeri olarak Denklem 1’deki ifade ile hesaplanmaktadır. agrega.. Bu cins bileşenler. 1976. yeraltı suyu. tane büyüklüğüne ve dağılışına. Bu nedenle. 1990. Reaksiyon süresi ve şiddeti. yeterli miktarda alkali ve ortamda nem bulunmalıdır. tridimit ve kristobalit ise orta derecede reaktif mineral olarak tanımlanmıştır (Diamond. beton katkı maddeleri. beton boşluk çözeltisindeki alkali hidroksit miktarına ve betonun bulunduğu çevre koşullarına bağlıdır. özellikle agreganın alkaliye duyarlı bileşenlerinin cins ve miktarına. Ineson. Bu koşullardan herhangi biri olmazsa. çimento dışında. Andezitte ise reaktif özelliğe sahip volkan camı . Opalin kristal yapısı düzensizdir. 1986. çok düzenli bir kristal yapısına sahiptir ve normal olarak alkali reaktif değildir. Agregaların reaktiviteleri. kalsedon. ( Na2O)e = Na2O + 0. çoğunlukla yüksek konsantrasyonlu ve sonra yüksek viskoziteli alkali silikat çözeltisini meydana getirmektedir. beton kür suyu ve endüstriyel atık suları aracılığıyla beton bünyesine girebilir (Neville. Michel vd. mikro ve kriptokristalin kuvars. ASR nedeniyle bir genleşme de olmayacaktır. reaksiyona uğrayabilen silisli bileşenleri içerebilir. içerdikleri kristal yapıdaki silis minerali miktarına bağlıdır. 1995). alkaliye duyarlı tanelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir (Fookes. Diğer taraftan doğal halde (dengede-gerilmesiz) bulunan kuvars. Al-Dabbagh. Agreganın alkaliye duyarlı bileşenleri bu sırada yumuşar ve çözünür. kireçtaşı. karışım suyu. 1980).

sakıncalı reaksiyon oluşturan ürünler arasında. volkanik kayalarda bulunan volkan camın alkali-silis reaksiyonunun oluşumunda oldukça etkili olduğunu belirtmiştir. Zararlı alkali-silis reaksiyonu. 2000). andezit. sedimanter ve metamorfik kayalarda ise.6 bulunmaktadır (McConnel. çörtlü veya silisli kireçtaşı ve çamurtaşları ile bazı asit veya asit-ortaç (orta derece asit içeren) karakterli volkanik kayaları göstermiştir. Volkanik kayalardaki reaktiviteyi. Araştırmacı ayrıca. %3’ünden fazla camsı maddeler içeren agregalar. Mizumoto vd. ortam sıcaklığının yaklaşık +10°C ile +60°C arasında bulunması halinde meydana gelmektedir. Wakizaka (2000). Wakizaka (1998) ise. kristobalit. Shrimer vd. şeyl.. kriptokristalin asidik-ortaç volkanik kayalar veya tüflerin betonda düşük alkali içerikli çimento kullanılmamış ise zararlı reaksiyonlara neden olabileceğini ifade etmiştir.. Toleyitik bazaltların hamuru çoğunlukla volkan camından oluşması nedeni ile literatürde reaktif agrega olarak tanımlanmaktadır (Katayama ve Kaneshige. 1999). 2001). %5’inden fazla kalsedon. Agrega bileşiminin yanısıra alkali-silis reaksiyonunun meydana gelmesinde çevre şartlarının da önemli etkileri bulunmaktadır. bazaltlarda aktif silis ve volkan camı içeriğinin fazla olması nedeniyle tehlikeli reaksiyonların geliştiğini belirtmişlerdir. ortamın porozitesi ve nemin yeterli bulunması halinde alkali-silis reaksiyonundan dolayı hasar meydana gelebilmektedir (Smith ve Collis. Bunun dışında.25’inden fazla opal.. çimento içindeki alkalilerle reaksiyona girerek betonun genleşmesine ve çatlamasına neden olan agregalara örnek olarak. Fookes (1980). kristalizasyon ve kuvars içeriğinin etkili olduğu ortaya koyulmuştur. dasit. tridimit ve volkanik camın kontrol ettiği. tüf. ağırlıkça %0. 1986. 1947. French. vd. ASR’nun oluştuğu kimyasal . 1992). bazalt. Marfil ve Maiza (2001). 1986. riyolit. ASR’nu önlemede genel yaklaşım. çört ve bazı kumtaşlarının olduklarını belirtmiştir. Genelde bazaltlar silisçe doygun (toleyit veya toleyitik bazalt) ve silisçe doygun olmayan (alkali bazalt) bazaltlar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır (Erkan.

düşük alkali içerikli çimento kullanımı. Bunlara örnek. genleşmeyi azaltarak ASR kaynaklı hasarı önleme etkisi yaratmaktadır. Reaktif agregalardan sakınmak ve çimentonun alkali içeriğini sınırlandırmak. Betona mineral katkı eklenmesinin reaksiyon kimyasına tesiri. uygun taş ocağı tükenmiş ise ideal olmayan agrega kullanımı gerekli olabilir.2). mineral katkıların topaklaşması ve kimyasal kompozisyonundaki değişikliklerden dolayı sonuçlar farklı olabilmektedir (Bektaş vd. ASR’nun neden olduğu hasarı önlemede en kolay yol olarak görünmektedir. Fakat. maliyetler. yöredeki çimento ve agrega kullanımını zorluyorsa.7 çevre etkilerini değiştirerek ASR’nu durdurma veya genleşmeleri azaltmaya dayanmaktadır. Bektaş vd.’nin (2005) deneylerinde volkanik esaslı reaktif dere agregası kullanılmıştır. Çatlamaların agregalarla sınırlı kalmadığı görülmüştür. Reaktif agrega türleri ve büyüklükleri. Haritamsı çatlaklar reaktif agregayı çevreleyen matriste başlayıp agregadan harç matrisine doğru yayılmıştır (Şekil 2. reaktif agregalardan sakınma. .2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı (Bektaş vd. bu basit çözüm kabul görmemektedir. 2005) ASR kimyası ile ilgili çok sayıda araştırma bulunmaktadır. çimento türü çeşitliliği.. Ayrıca.. 2005). Şekil 2. mineral katkı veya lityum tuzları kullanımıdır.

alkalin çözelti içinde aşırı oranda hidroksil iyonları varsa gerçekleşir. Çözünen silis miktarı arttıkça çözeltinin OH konsantrasyonu ve pH değeri düşer. Bunlardan bazıları. ‾ ‾ H0. reaktif örneklerin spektrumlarında Q4 piki azalmakta Q3 ve Q2 pikleri artmaktadır (Helmuth ve Stark. yeni oksijen-alkali yüzeylerini ortaya çıkarır. kristobalit ve tridimitin açısal spin-manyetik rezonans (MAS-NMR) spektrumları. 1992). yalnızca üç adet oksijen atomu bağlantısı ve çok az polimerleşme belirlenmiştir.38 H2O => 2 Na++H2SiO2-4 (Denklem 3) Alkali Silis Jeli+Alkali+ Su => Alkali Silikat Hidrat Jel ASR’nun belirlenmesi amacıyla çok sayıda standart geliştirilmiştir.2. Đlk aşamada.38SiO2. 1. dış ve iç yüzey genişliğine ve atom yapısındaki bütünlüğüne bağlı olarak çözünmeye ve şişmeye başlar.19+0. 1993.1 adet oksijen atomuyla bağlıdır. BS 7943 (1999) ‾ . Analizlerde α-kuvars.19+1. Ortamda aşırı oranda hidroksil iyonu bulunması durumunda ise reaktif silis. 1993).38SiO2.19+0. Hidroksil iyonları silikon köprülerini bozarak. Bu yapı. neme bağlı olarak alkali-silikat çözeltisine veya alkali-silikat-hidrat jeline (N+K-S-H) dönüşür. içine çok az miktarda su molekülü alabilmektedir. silisyum için. O iyonun yükü pozitif iyonları çeker (Helmuth ve Stark. asidik özelliğe sahip silanol (≡Si-OH) OH iyonlarınca nötralize edilir (Denklem 2. Q4 pikini ve tamamen polimerleşmeyi göstermiştir. Şekil 2. Fakat opalin spektrumlarında ise silisyum Q3 pikini vermiş. Agreganın bozulmuş kesimleri osmoz davranışı göstererek içine su alır. yüksek reaktiviteye sahip silis jeli iki aşamada çözünmeye başlar.8 Ortamda hidroksil (OH ) iyonları yoksa reaktif silis.38 H2O Silis + Alkali => Alkali Silis Jeli + Su (Denklem 2) Reaksiyonun ikinci aşaması.38 SiO2. Kısaca. ‾ Çözelti içinde yeterli miktarda potasyum veya sodyum hidroksit bulunduğunda. Alkali-silis reaktivitesi için petrografik analiz. Poole. Silis içindeki silisyum atomu dört oksijen atomuyla veya 3.38 NaOH => Na0. Na0. Đkinci aşamanın reaksiyon eşitliği Denklem 3’te verilmiştir (Helmuth ve Stark.62 NaOH+0. 1993).3).

2-94 (1994)’dir.Aşama) (Glasser. Çimento-agrega kombinasyonu potansiyel alkali reaktivitesinin saptanmasına yönelik harç çubuğu yöntemi. CSA A23. TS 2517 (1977) 4. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi. Alkali agrega reaktivitesinin kimyasal yolla tayini. Agreganın petrografik analizi. Kimyasal metot.3 ASR’nun şematik gösterimi (1. Şekil 2. 1992) . ASTM C1260 (1994) 8. ASTM C289 (1994) 6. ASTM C227 (2003) 5. Alkali-silis reaktivitesinin saptanmasına yönelik beton prizma metodu. Harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmeleri ile alkali-silis reaktif agregaların bulunmasına yönelik deney metodu. ASTM C295 (1994) 7. BS 812: Part 123 (1999) 3.9 2.

bu metot alkali-karbonat reaktif agregalarda etkili değildir (Grattan-Bellew. Hızlı deney metotları arasında istatistiksel olarak en güvenilir ve rutin bir test olarak en çok tavsiye edilen metot ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodudur. Ancak. Ancak. zararlı agregaların çok az bir miktarında yanlış değerlendirmelere yol açması sebebiyle emniyetli tarafta kalmayı sağlamaktadır (Bérubé ve Fournier. 1989).2-25A Test Metodu. hızlandırılmış harç çubuğu metodunun mineral katkıların etkinliği konusunda beton prizma metodu ile benzer sonuçlar verdiği farklı araştırmacılar tarafından belirlenmiştir. 2003). 2 yıl gibi bir bekleme süresinin olmadığı durumlarda bu metodun kullanılması tavsiye edilmektedir.10 2. deneyin süresinin oldukça kısa olması ve pratikliği sebebiyle araştırmalarda kullanılması tercih sebebi olmaktadır (GrattanBellew. Bu metot ayrıca Kanada Standardları Birliği tarafından A23. 16 günde agregaların potansiyel alkali-silis reaktivitesini belirlemede olanak sağlamaktadır. Bu metodun kullanımı.2. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür ASR tespiti için çoğunlukla kullanılan hızlandırılmış deney Hızlandırılmış Harç Çubuğu Metodu ASTM C1260-94 ilk olarak 1986’da Oberholster ve Davies tarafından önerilmiştir. Bu deney. ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar 2. beton prizma yönteminden daha şiddetli koşullara maruz bırakılan numuneler üzerinde uygulandığından mineral . Bu sebeple agregaların reddine karar verirken bu olasılığın göz önünde tutulmasında fayda vardır.10 gibi bir genleşme değeri baz alındığında. 2000 olarak uyarlanmış ve RILEM tarafından ileri derece hızlandırılmış harç çubuğu testi olarak geliştirilmiştir. şiddetli şartlar içermesi sebebiyle bazı zararsız agregalarda negatif sonuçlar verdiğinden malzemeleri reddetmede kullanılmamalıdır. Bu deney yönteminin kür koşulları oldukça ağır olduğundan tatmin edici şantiye performansı gösteren bazı agregaların da reaktif olarak tanımlanabilmesi gibi bir probleme yol açabilmektedir.2. Bu sebeple. 16 günlük periyot sonunda %0.1. Bu yöntem. 1992). Yine de.

kür süresinin uzunluğu gibi bir takım önemli deney parametrelerini değiştirdikten sonra metodun fonksiyonelliğini değerlendirmiştir. Kür koşullarını incelerken bir deney setini 24 saat. Fournier ve Malhotra.. 1992. mineral katkıların etkinliğini ölçmek üzere hızlandırılmış harç çubuğu metodunu modifiye etmiştir. Alkali-silis reaktivitesi tayininde öngörülen bir çok deneyin arasında ASTM C1260. 2000). mineral katkı kullanılmadan hazırlanacak kontrol karışımında agreganın en az %0. Araştırmacılar. Tüm araştırmacılar. diğer setini ise 28 gün boyunca 23°C nemli ortamda bekletildikten sonra standart ASTM C1260 kürü uygulanmıştır. Shon vd. pratikte lityum tuzunu dış koruyucu olarak kullanmanın mümkün olmadığını belirleyerek deneylerini sadece 1 M NaOH çözeltili ortamda gerçekleştirmiştir. 1999). Mineral katkılarla ilgili Kanada standardı CAN/CSA A23.1 olarak tanımlamıştır.25. bu metodun uygulanışı esnasında lityum tuzlarının harç çubuklarının dışına sızdığını belirlemiştir. Ancak.1 değerinin altına düşüren minimum katkı miktarı. yüksek ve düşük alkali içeren çimentoyu C ve F sınıfı uçucu kül ile farklı oranlarda yer değiştirerek performanslarını karşılaştırmıştır. deney çözeltisi konsantrasyonu.30 gibi bir genleşme değeri vermesini şart koşmaktadır. deney koşullarının aşırılığı bu metodun sakıncalı yönüdür. Thomas ve Innis. genleşme limit değerini %0. Ancak. (2002) ASTM C1260 deneyini inceledikleri çalışmada. deney prosedürünün hızlılığından dolayı tercih edilen bir deney metodu haline gelmiştir. 80°C’de bekletilen numuneler 0. Standart. Barringer. 1999. 0. deney süresi sonunda kontrol numunesi genleşmelerini %0.5 ve 1 .5. Katkı içermeyen kontrol karışımı yanı sıra. Bu sebeple. 1999. kimyasal katkıların etkinliğini ölçmek amacıyla da kullanılmaktadır. su/çimento oranı. kür suyuna da aynı miktarda lityum tuzu katmıştır. Stark vd.11 katkıların kullanım oranları hakkında daha konservatif değerler verebilmektedir (Bérubé ve Duchesne. kullanılabilecek “emniyetli miktar” olmaktadır. (1993). Ancak. Hızlandırılmış harç çubuğu metodu. mineral katkı kullanılırken yayılma değeri yerine su/çimento oranının sabit tutulması gerektiğini belirtmektedir (Ramlochan vd. Barringer (1999). Buna göre.

Thomas ve Innis’in (1999) yaptıkları deneysel çalışma. NaOH çözeltisi konsantrasyonunu 0. 14 günde %0. Bu karışımların. Hızlandırılmış deney ve Kanada Standardlar Birliği beton prizma deneyi (CSA A23. 14 günde 80°C 1 M NaOH . Bu sebeple. hızlandırılmış harç çubuğu deneyini geçmiştir. Bu 5 durumun ikisinde bozulma derecesi önemsiz mertebededir (her iki durumda 2 yılda %0.214A ve ASTM C1293) ile 70 farklı malzeme kombinasyonu incelenmiştir. Her iki deney metodu ile agregalar zarar verici reaktif görülmüştür. Çimentonun alkali içeriği.10’un üzerinde harç çubuğu ve 2 yılda %0. grovak. uçucu kül. Silisli kireçtaşı. 70 karışımın sadece 5’i harç çubuğu deneyinden geçmiş ve beton prizma deneyinde yetersiz görülmüştür.12 M NaOH çözeltilerinde ayrı ayrı deneye tabi tutulmuştur. silis dumanı ve doğal puzolanlar gibi çeşitli malzemeler.5 M’ye düşürerek saha koşullarına daha da yaklaşılmaktadır. çimentonun alkali içeriğinin yüksek ve düşük olması arasındaki farkın harç çubuklarının genleşme miktarı ve hızı üzerine kabul edilebilir etkisi olduğunu göstermektedir. uçucu külün sınıfı ve miktarına bakılmaksızın nem kürünü 28 güne uzatma. düşük riskte ASR genleşmeleri ile sahada uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. çimento yerine farklı oranlarda kullanılmıştır. 14 günlük 1 M NaOH’daki ile karşılaştırılabilmekte veya biraz yüksek çıkmaktadır. Şekil 2. laboratuar çalışmaları verilerine dayanarak.04’ün üzerinde beton prizma genleşmesi kriter olarak kullanıldığı zaman deney sonuçları arasında uygunluk görülmüştür. mineral katkıların ASR üzerine etkisini belirleyen bir metot olarak.5 M NaOH solüsyonda genleşmeleri.4’de farklı koşullarda kürlenen C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkalin çimento içeren harç çubuklarının genleşme-zaman grafikleri görülmektedir. genleşme miktarını arttırmaktadır. Shon vd. 14 günde oluşan genleşmenin 2.5 katı kadar genleşme göstermektedir. Bu çalışmada kullanılan reaktif agrega 28 günde. Harç çubuklarının 28 günlük 0.042 genleşme). Puzolanlar ve reaktif agrega kombinasyonları.2-25A ve ASTM C1260) uygunluğunu tayin etmektedir. Bununla birlikte. deney süresini 28 güne uzatmak tekrarlanılabilir genleşme grafikleri elde edebilmek için daha uygun olmaktadır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyinin (CSA A23. cüruf. granit ve kum taşı içeren farklı reaktif agregalarla.’nin (2002) deneylerindeki sonuçlar.

4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri (Shon vd. 2002) ..13 Şekil 2.

Belli sürelerde deneyleri yapılan sınırlı sayıda agregalara dayanarak genleşme limitlerinin . Grattan-Bellew vd. alkali-karbonat reaktif agregalar.2. (2000)’nin deney prosedürü modifikasyonu Beton Mikrobar Deneyinin temelini oluşturmaktadır. opal pesimum etki göstermemektedir. Deney sonunda boşluk suyu alkalinitesi ile genleşmeler arasında geniş bir korelasyon görülmüştür. Fakat. Bu deneyde. (2000). alkali-karbonat reaktif agregalar için tane büyüklüğü 10 ve 5 mm arasında değişen agregalar içeren beton mikrobar örnekleri kullanılarak 80 °C’de 1M NaOH çözeltisinde bekletildiği yeni bir hızlandırılmış deney önermektedir. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür Xu vd. (2003) metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregalar için uygulanabilir olduğunu belirlemiştir. Bu deneyde ölçülen 30 günlük genleşmeler ile 1 yıllık beton prizma deneyi (CSA A23. Önerilen deney protokolü. Uzun kalıplar ortalama %22 daha fazla genleşme vermektedir.2-14A) genleşmeleri arasında uygun bir korelasyon bulunmaktadır.2. Metot hem karbonat hem silis reaktif agregalar için uygulanabilmektedir. Mineral katkıların numunede boşluk suyu alkalinitesini ve solüsyondan numuneye alkali yayılımını düşürerek genleşmeleri önlediği belirlenmiştir. Beton prizma deneyi ve beton mikrobar deneyi genleşmeleri bir grafik üzerinde işaretlendiği zaman silisli kireçtaşının. alkali-karbonat reaktif agregaları bundan fazla etkilenmemektedir. 2. kullanılan kalıp kesitinin daha büyük olması.14 küründen sonra bir çok sayıda harç çubuğunun boşluk suyu analizi yapılmıştır. Bazı deneyler 40×40×300 mm ölçülerinde kalıplarla yürütülmüştür. Bu deneyde. Alkali-silis reaktif agregaların genleşmeleri ilave katkı malzemesi varlığında yeterli derecede düşürülebilmektedir. Kingston alkali-karbonat reaktif agregası dahil diğer tüm agregaların oluşturduğu doğrudan farklı bir doğru oluşturduğu görülmektedir. Çözeltide bekletme süreleri 25 haftaya kadar varmaktadır. agrega gradasyonu ve karışım oranlarının farklı olması ve daha uzun deney süresi haricinde ASTM C1260’a benzerdir. Xu vd. alkali-silis reaktif agregalardan bir bölüm portland çimentosu yerine katkı yerleştirilerek ayırt edilebilmektedir.

5’de verilmiştir. genleşmelerin doğrusallığı 15-günlük genleşmelere dayanarak 30-günlük genleşmelerin tahminine izin vermektedir. Şekil 2.13. bu limit diğer agregalar için yaklaşık %0. Ancak. Reaktif olmayan kireçtaşı ve üç yüksek reaktivitede Kanada agregası. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. Bu deney metodu.15 saptanması tam olarak uygun görülmemiştir. Kanada. alkali-silis reaktif Halifax meta-grovak kullanılan beton mikrobarların genleşmeleri Şekil 2. alkali-karbonat reaktif Kingston kireçtaşı. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri (GrattanBellew vd.5 Kingston alkali-karbonat agrega.06 olarak belirlenmiştir. Esas itibariyle.. Deney sonuçlarından genleşme gösteren ve göstermeyen agregaların ayrımı yapılabileceği görülmektedir. Amerika ve Avustralya’dan temin edilmiş farklı türlerde . bir çok agrega için. ACR ve ASR kireçtaşlarının her ikisinde ve grovakta etkilidir. en azından 30-günlük periyotta genleşmelerin doğrusal ilerlemesidir. 2003) Beton mikrobar yönteminin avantajlı yanı. alkali-silis reaktif silisli kireçtaşı için genleşme limiti 30 günde yaklaşık %0. alkali-silis reaktif Ottawa Spratt kireçtaşı.

Elde edilen 80°C.184 0.1 Agregaların ASTM C1293.1 ve Şekil 2.212 0. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri (Grattan-Bellew vd.094 0.069 0.10 0.6’da Numarası Spratt Virginia A Virginia B Bernier Nelson Sudbury Edmonton Queensland Potsdam Conrad New Mexico Springhill Kingston kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı dolotaşı çakıl çakıl grovak kumtaşı grovak çakıl grovak dolomitik kireçtaşı (ACR) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Genleşme (%) Beton Prizma ASTM C1293 0.196 0.12 0. Tablo 2.419 0.14 0. Kingston örneğinin ve diğer agregaların noktalamalarını gösteren eğim çizgisi korelasyon katsayısının (R2) 0.173 n.d.170 0.70’dur.79.052 0.6’da görülen deney sonuçları silisli kireçtaşı diğer agregalardan ayrı bir eğride ilerlediği görülmektedir.463 0.278 0.093 0. Beton prizma deneyi ile beton mikrobar deneyi genleşmeleri arasında makul bir korelasyon bulunduğu görülmektedir.12 0.124 Beton Mikrobar 0. 2003) Şekil Agrega Türü 2.1 0.22 0.21 0.854 0.209 0.333 0.075 0.25 0.025 0.153 0.6). 1 M NaOH’de 30 günlük beton mikrobar genleşmeleri.12 0.391 0. 0. kireçtaşı eğim çizgisininki ise 0.16 agregalar beton mikrobar deneyi ile incelenmiştir.217 0.193 . aynı agregalarla yapılmış beton prizmaların 38°C ve % 100 bağıl nemde 1 yıllık genleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Tablo 2.342 0. Kingston ACR agrega noktalamalarının kireçtaşı eğim çizgisi yerine diğer lineer eğride yer almasıdır. Farklı bir sonuç da.18 0.13 0.065 0.307 ASTM C1260 0.34 0.11 0. Şekil 2..

Kingston ACR agregası gradasyonunun genleşmeye olan etkisi Şekil 2. Kingston MTO 9. Agrega gradasyon aralıkları. 10-5 mm şeklindedir. Fakat daha sonra numunelerin genleşmeleri değişik gradasyonlarda farklılık göstermektedir.5-4.5-4. Kingston B 12. Kingston A 9. 2003) Kingston agregası üzerinde bu araştırmanın dışında. Kanada’da deneyleri yapılan bütün numunelerin genleşmeleri 40 güne kadar doğrusal gitmektedir.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Deney sonuçları ilk 15 gün için yakındır.75 mm.5-4. Xu vd.75 mm. Fakat Çin’de deneyleri yapılanlar yaklaşık 15 günden sonra doğrusallıktan . Ancak.17 Şekil 2.. Xu vd. Deneylerde kullanılan A ve B agregasının. (2000)’in deneyleri gibi bir çok sayıda deney yürütülmüştür. MTO referans agregasından Kingston taş ocağının farklı bölümlerinden alındığı göz önünde tutulmalıdır.75 mm. aynı gradasyonlu deney numuneleri yaklaşık aynı sonuçları vermektedir.7’de gösterilmektedir.

5-9. Bu sonuç Xu ve diğerlerinin çalışmalarına uymaktadır. Böylece. Daha çok genleşme olduğunu gösteren çatlaklar ilk olarak 2 nolu numunede gözlemlenmektedir.12.7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi (Grattan-Bellew vd. Daha kaba taneli Kingston agregası ile yapılan beton daha çok genleşme vermiştir.8’de silisli kireçtaşı ile hazırlanmış numuneler görülmektedir.. .5 mm elekten geçen ve 4.18 ayrılmaktadır.5 mm aralığında agrega ile hazırlanan betonun işlenebilirliği düşüktür. 2003) Beton mikrobarların yapımı ve ölçümünde birkaç uygulamadan sonra 3 takım numunenin arasında benzerlik görülmüştür. Đleriki yaşlarda ayrılmanın artması beton mikrobarlardaki çatlamaların ilerlemesi etkisinden kaynaklıdır. Şekil 2. 12. Şekil 2.75 mm eleğin üzeri kalan agrega gradasyonunu standart hale getirilmesi düşünülmektedir.

Kullanılan agrega gradasyonu 13-4.. Beton prizmalara göre harç . 160 mm numunelere kıyasla ortalama olarak %22 daha fazla genleşme vermiştir. Buna karşın. ACR agregaları ile.6’de gösterilen farklı agregalar.8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. Uzun numuneler. genleşme tane büyüklüğü arttıkça artmaktadır.9’de gösterilmektedir. ASR silisli kireçtaşı (Spratt) ile hazırlanan harç çubukları beton mikrobarlara nazaran daha fazla genleşme göstermiştir. ASR agregalarıyla yapılan deney numunelerinin tane büyüklüğünün azalmasıyla genleşmelerinin artması beklenen bir sonuçtur.75 mm aralığında biraz daha kaba seçilmiştir. 40 x 40 x 286 mm kalıplar kullanılarak araştırmacılardan biri olan G. Cybanski tarafından değerlendirilmiştir. Fakat 3 kalıba gerekli olan karışım için agrega miktarı 1650 g olarak belirlenmiştir. Aynı çalışmada 80°C 1 M NaOH’de tutulan beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmeleri karşılaştırılmıştır. Karışım oranları kısa numunelere aynı alınmıştır. 2003) Genleşmeleri Şekil 2.19 Şekil 2. Kingston ACR ve Spratt ASR referans agregalarının kullanıldığı beton mikrobarların ve harç çubuklarının 80 °C 1 M NaOH’de bekletilerek ölçülen genleşmelerinin sonucu Şekil 2.

Bu araştırmada. 2003). beton mikrobar deneylerinde. . ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir. 2003) Uygun oranlarda portland çimentosu yerine mineral katkı kullanımının.10’da görüldüğü gibi beton mikrobar deneyi için sınır değerleri elde edilir.2-14A’ya göre 1 yılda beton prizmaların genleşme limitleri %0. silisli kireçtaşı için %0.20 çubukları daha az genleşme yaptığı görülmüştür (Grattan-Bellew vd. CSA A23.14 olarak elde edilmiştir. 30 günde geçerli görünen genleşme limitleri çeşitli alkali-silis reaktif agregaları için %0.04’tür. Şekil 2.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd... Beton prizma deneyinde söz konusu olan %0. Buna bağlı olarak mikrobar deneyi.05.04 limit değeri kullanılarak Şekil 2. Önerilen bu limitler daha geniş deneysel programla doğrulanmalıdır. mineral katkıların etkisini değerlendirme amaçlı reaktif agregalar ile hazırlanmış betonun zararlı genleşmelerini önlemede geliştirilmelidir. 30 günde genleşme limiti ACR agregaları için kesin değildir.

1988). diğer örneklere göre az miktarda daha fazla genleşme göstermektedir (Grattan-Bellew vd. reaktif olmayan agrega yerine küçük oranlarda silisli şist veya opal gibi yüksek reaktivitede agrega yerleştirilmesiyle beton veya harç numunelerde maksimum genleşmeyle sonuçlanmaktadır (Hobbs.04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma (Grattan-Bellew vd. %50 opal içeren beton. kullanılan oranlarda opal pesimum etki göstermemektedir.21 Şekil 2. Silisli şist ve opalın pesimum oranı %5 veya daha az olabilmektedir..10 %0. 2003).04 beton prizma genleşme limitinden %0. . Reaktif olmayan dolomit kireçtaşı agreganın %5. 25.14 silisli kireçtaşı ve %0. 2003) Pesimum etki.. 50 oranlarında opal ile karıştırılmasıyla yapılan deneylerin sonuçlarına göre.

4.10 genleşme limiti kriterinin hemen altında kaldığı görülmektedir. 88% SiO2) iki silis dumanının performansını.. Hooton ve Thomas.3. Şekil 2. 2003). Boddy vd. yüksek performanslı beton üretiminde gerekmektedir. NS (88% SiO2) silis dumanı %12 çimento yerine kullanımda etkili olduğu. alkali-silis reaksiyonu ve boşluk çözeltisi kompozisyonuna bağlı olarak. 8 ve 12 silis dumanı içeren karışımların hızlandırılmış harç çubuğu deneyi genleşmeleri görülmektedir. 68% ve NS. aynı yerden alınmış fakat farklı silis içeriğinde (LS. Ancak silis dumanının SiO2 içeriği %85’in altında olduğunda ekonomikliği ile ilgili sorunlar oluşmaktadır (Boddy. 2003) . LS (68% SiO2) silis dumanı içeren harç çubuğu karışımlarında %12 seviyesine kadar çimento yerine kullanıldığında Spratt agregasının ASR genleşmeleri kontrolünde yetersiz kalmaktadır. Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar Silis duman kullanımı. ve %8 çimento yerine kullanıldığında %0.22 2. gerçekleştirdikleri çalışmada.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi (Boddy vd. malzemelerin genleşmede sonuçları incelenerek karşılaştırılmaktadır. (2003).11’de çimento yerine kütlece %0. Şekil 2.

NS silis dumanı %4 oranında kullanıldığında düşük boşluk suyu alkalinitesiyle sonuçlanmaktadır (Şekil 2.. Çimento üretimi için uygun hammadde fazla bulunmamaktadır. Buna karşı.12). farklı açılardan özeldir. Şekil 2. cüruflu çimentonun alkali içeriği oldukça yüksektir. portland çimentosu hamuru örnekleriyle 1 yıla kadar sürede karşılaştırılabilmektedir. Sonuç olarak. Buna göre. Alkali-silis reaktif agregaların oldukça yaygın ve ASR ortam koşullarına uygun olması . 2003) Gudmundsson ve Olafsson (1998). farklı oranlarda silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk çözeltisi kompozisyonlarını incelemiştir.12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi (Boddy vd. %4 LS silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk suyu alkalinitesi. Đzlanda çimentosu.23 Boddy vd. standardın altında silis içeriğinde olan silis dumanının ASR’nu kontrol edemediği belirlenmiştir. (2003). farklı oranlarda çimento yerine kullanılan. yaptıkları çalışmada alkali-silis reaksiyonu ve silis dumanının Đzlanda’da 20 yıllık deneyimini gözlemlemişlerdir.

24

sebebiyle 1979’da Đzlanda’da ASR ciddi problem haline gelmiştir. Bu süre içinde ASR’na önlem olarak puzolanik malzemelerin incelenmesine yönelik araştırmalar başlamıştır. Ferrosilikon üretimi ile birlikte 1979’da Đzlanda’da, silis dumanı bütün betonlarda puzolanik malzeme olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Sonuçlar, standart ASR deney metotları, ve saha gözlemleriyle desteklenmektedir. Gudmundsson ve Olafsson (1998), çalışmasında, katkısız, %7.5 silis dumanı ve %25 doğal puzolan ile birlikte %10 silis dumanı içeren numunelerin ASTM C1260 deney sonuçlarını incelemiştir (Şekil 2.13). Puzolan-çimento karışımının genleşmeleri azalttığı görülmektedir.

Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Çimento içerisindeki silis dumanı her zaman homojen dağılamamaktadır. Buna bağlı olarak, sertleşmiş beton içerisinde küçük silis dumanı kümeleri bulunabilmektedir. Bu kümeler beton içerisindeki silis dumanının ASR’na karşı yararlı etkisini azaltabilmektedir. Bu büyük parçacıkların amorf silis agregalar gibi davrandığı sanılmaktadır. Bu şekilde, çimento hamuru boşluk suyundaki mevcut alkalilerle genleşme

25

reaksiyonuna katılmaktadırlar. Böyle bir durumda, bazı silis dumanı partikülleri ASR’dan kaynaklı genleşmeleri önlemek yerine aslında arttırabilmektedir. Şekil 2.14’de, silis dumanı topağının sertleşmiş betonda parçalanarak alkali ile reaksiyona girdiği görülmektedir (Gudmundsson ve Olafsson, 1998).

Şekil 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Şekil 2.15’de Gudmundsson ve Olafsson (1998)’in farklı denemelerde %7.5 silis dumanı kullanarak gerçekleştirdikleri ASTM C227 deney sonuçları görülmektedir. Araştırmacılar, uzun süreli performansları gözlemlemek amacıyla 14 yıla kadar genleşmeleri ölçmüştür. Genleşme hızı ilk 2 yıl boyunca en yüksek değerde olup, sonra bir süre azalmaktadır. 4-6 yıl sonunda genleşmenin birkaç yıllık periyotta yükseldiği daha sonra eşitlendiği görülmektedir. 4-6 yıl sonunda genleşmede bu artışın açıklaması, bu süre içinde silis dumanının tükenip, bundan sonra ASR’nu sadece geciktirip tamamen engelleyemediği olabilir. Đzlanda çimentosu içerisinde silis dumanı kullanımının amacı, betonda ASR hasarını azaltmak veya yok etmektir. 20 yıl sonunda gözlemlerle bu amacın sağlandığı görülmüştür.

26

Şekil 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Juenger ve Ostertag, (2004) yaptıkları araştırmada, topaklanmış ve sinterlenmiş silis dumanı partiküllerinin mikroyapısal analizi ile morfolojisini tanımlamış ve ASR genleşmelerine etkisini karşılaştırmıştır. Kısmi reaktif kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları yerleştirilmesiyle hızlandırılmış deney koşulları (ASTM C1260) altında önemli derecede genleşmeler görülmektedir. Büyük topaklar içeren yoğun silis dumanı katılması ile sadece kum içeren kontrol harç çubuklarıyla karşılaştırıldığında genleşmede azalma görülmektedir. Sinterlenmiş agrega ve topakların her ikisi de boşluk suyu ile reaksiyona girmekte, ancak bir reaksiyon genleşme yaratırken, diğerinde olmamaktadır. Silis dumanının büyük partikülleri harç içerisinde alkali-silis reaksiyonu kaynaklı genleşmeleri kimi durumda azaltıp kimi durumda arttırabilmektedir. Şekil 2.16’de, hızlandırılmış deney koşulları altında topaklanmış silis dumanı %5 reaktif kumun yerine kullanıldığında genleşmeleri azalttığı, aynı kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları kullanıldığında genleşmeleri arttırdığı görülmüştür. Her iki tip partikül de harç içerisinde boşluk suyu ile reaksiyona girmektedir. Davranışlarda fark, alkalin boşluk suyu ve bu iki tip partikül arasındaki kimyasal reaksiyonun yapısıyla ilgili

iki tip yoğunlaştırılmış silis dumanı (DEN1 ve DEN2). (2000).16 1 M NaOH. bazısı oyuk kalmış ve kimi yerlerde çatlak oluşmuştur. Kullanılan silis dumanı çeşitleri. Bu yoğun kenarlar. bir tip peletleştirilmiş silis dumanı (PEL) . Bu agrega. Kanada standardında yer alan beton prizma ve hızlandırılmış harç çubuğu yöntemleri ile incelemiştir. bir tip yoğunlaştırılmamış silis dumanı (UND). NaOH’a maruz kaldıktan sonra daha koyulaşmış. eşdeğer alkali içeriği %0.17b).98 olan normal portland çimentosu ile orijini silisli kireçtaşı olan Spratt agregası kullanmış ve Kuzey Amerikada sıklıkla kullanılan beş çeşit silis dumanını. Küçük silis dumanı topaklarında görünür bir değişim olmamıştır (Şekil 2. Genleşme deneyleri bitiminden sonra.17 a ve b). Şekil 2. Büyük topakların merkezleri. bazı doğal agregalarda alkali-silis jelinin karakteristik bir özelliğidir.17c). deney koşulları altında açıkça reaksiyona girmiştir (Şekil 2.27 olabilmektedir. oyuk bir merkez ve hamur/agrega ara yüzeyinde yoğun bir kenara sahiptir. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi (Juenger ve Ostertag. Sinterlenmiş silis dumanı agregaları. karışımlarda büyük agrega topakları kalmıştır (Şekil 2. 2004) Boddy vd.

17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı (Juenger ve Ostertag. 2004) .18 ve 2.19). Şekil 2. Her bir silis dumanı %4. %8 ve %12 oranında çimento yerine kullanılmıştır (Şekil 2.28 ile bir tip sulandırılmış silis dumanı (SLU) örnekleridir.

1 yıllık beton prizma genleşmesi (%) DEN2 DEN1 PEL UND 0.04 0 0 2 4 6 8 10 12 14 SD yer değiştirme oranı (%) Şekil 2.12 0.29 Silis dumanları arasında en iyi etkiyi UND ve SLU örnekleri göstermiştir. DEN ve PEL numunelerinin %4 gibi düşük kullanım oranında beton prizma genleşmelerini arttırması.24 0..2 0. Silis dumanının betonda kullanım yüzdesi arttıkça genleşmeleri azaltmadaki etkisi de artmaktadır. silis dumanının beton numunede iyi dağılmayarak topaklaşması sebebiyle olabilir. 2000) . Beton prizma deneyinde %12’lik kullanım oranında genleşmeleri kritik seviyenin altına düşüren PEL ve DEN1 numunelerinin hızlandırılmış harç çubuğunda genleşmeleri kritik seviyenin altına düşürmemesi deney koşullarının şiddetli oluşuna bağlanabilir.18 Beton prizma deney sonuçları (Boddy vd. Diğer örneklerin betonda ince toz halinde yayılmalarının zorluğu sebebiyle beklenen etkiyi göstermedikleri düşünülmektedir.16 0.08 0.

2 0. 2000) .1 0 0 2 SD Yer değiştirme oranı (%) 4 6 8 10 12 14 Şekil 2.3 0.19 Harç çubuğu deney sonuçları (Boddy vd.30 PEL 0.4 0..6 DEN1 DEN2 SLU UND 14 Günlük harç çubuğu genleşmesi (%) 0.5 0.

Bu şekilde. reaksiyonun fiziksel etkileri farklı olabilir. çimento alkalinitesi. Ancak. 2000). istenilen yaşta ve belli şiddette etkiye maruz kalmış yeterince yapı olmaması. ASR’nun lokal bir problem olması ve kullanılan agregaların petrografik özeliklerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesidir.31 3. 1988). ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ Agregaların iyi bir şantiye performansı gösterdiğine dair uzun süreli gözlemler varsa deney yapmaya gerek yoktur (Hobbs. Ancak gözlemlerde. agrega kaynağında değişiklik oluşması gibi olasılıklar düşünülmelidir. Bölge Müdürlüğü’nce rapor edilmiştir. . miktarı ve kür süresi hakkında yeterli bilgi olmaması. ülkeler. Ülkemizde durum. ASR tespitinde kullanılan deney metotları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. Bunun nedeni. kendilerine özgü deney metotları geliştirmiştir. anormal yüksek çimento içeriği. dış etkilerde farklılık olması. Bu şekilde. Bu çalışmada. Yine de bu deneylerin değerlendirilmesinde kullanılan genleşme limitleri yapı tipine ve/veya agrega tipine göre değişebilmektedir. öncelikli olarak ASTM tarafından kabul görmüş metotlara daha sonra literatüre girmiş bazı diğer metotlara değinilecektir. 1995 yılında ASR hasarları ilk defa Đzmir yöresindeki karayolu köprülerinde tespit edilmiş ve TC Karayolları II. 1996. Türk standartlarında ASR ile ilgili tek standart olan TS-2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standart Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini ölçmede yetersiz kalmıştır (Katayama. Hızlandırılmış deneylerde reaksiyon. alkali ekleme ve yüksek sıcak uygulayarak hızlandırılmaktadır. Son yıllarda özellikle harç ve beton numunelerinin hızlandırılmış koşullarda kürlenmesi ve belirli bir periyot sonunda genleşme değerlerinin ölçülmesine yönelik deney metotlarının standartlaştırılması konusunda bir eğilim vardır. bu tür anormal koşullarda bazı silisli bileşenler normal koşullarda olduğundan farklı hızlarda reaksiyona girebilir.

Mineral katkıların etkinliğini ölçmede konservatif değerler verdiği bilinmektedir. %0. kalıplarda numune üzerine yapışarak suyun difüzyonunu önleyebilen standart kalıp yağları yerine teflon sprey gibi artık bırakmayan tipte kayganlaştırıcı materyal kullanılmasıdır.10 değerinin altındaysa agregalar zararsız davranış göstermektedir. bunun sebebi ise kür koşullarından dolayı numunelerin boşluk çözeltisi alkalinitesinin artmasıdır. şantiye koşullarında hem zararlı hem de zararsız davranış gösterebilir. Standartta belirtilen gradasyondaki agrega. takip eden 14 gün boyunca 80oC 1 M NaOH çözeltisinde bekletilir ve periyodik ölçümleri alınır. Kimyasal katkıların etkinliğinin ölçülmesinde kullanılsa da dışarıya sızan katkının sorun yarattığı düşünülmektedir. çimentonun alkali miktarı hakkında bir değer vermemektedir.10 ile %0. Kalıp sökümünden itibaren 1 gün süreyle 80oC suda bekletilerek boy ölçümleri alınan numuneler.1. agregalar hakkında karara varmadan önce ek deneyler yardımıyla genleşmelerin sebebinin araştırılması ve ölçümlerin 28 güne kadar uzatılması önerilmektedir. 1 M NaOH çözeltisinde) reaksiyonu hızlandırmakta ve agregaların reaktivitesinin 16 gün içinde tespitine olanak vermektedir. %0. 16 gün sonundaki genleşmeler. %0. Toplam 16 gün süren deney sonucunda. Burada dikkat edilmesi gereken nokta. 16 gün sonundaki genleşmeler.20 değerinin arasındaysa agregalar. Standart. Kür şartlarını ağırlaştırarak (80oC. 25×25×285 mm boyutlarındaki kalıplara dökülen harç numuneleri 24 saat sonra kalıplardan alınarak ilk boyları ölçülür. Bu sebeple. kütlece çimentonun 2.47 olan harç karışımı hazırlanır. .25 katı kadar kullanılarak su/çimento oranı 0.32 3.20 değerinin üstündeyse agregalar potansiyel olarak zararlı genleşme gösterirler. genleşme yüzdeleri aşağıdaki şekilde değerlendirilir: • • • 16 gün sonundaki genleşmeler. Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260) Agreganın potansiyel alkali reaktivitesinin belirlenmesi için uygulanan standart deney metodudur.

Üç beton mikrobar yapımı için 900 g çimento ve 900 g kuru agrega gerekmektedir.5 mm eleği geçecek ve 4.33’tür. su çimento oranı ve deney süresi farklıdır.2.5 mm eleği geçen ve 4. (2000)’den tanımlanan Chinese deneyinden sonra düzenlenmiştir. alkali-agrega reaksiyonu için üniversal hızlandırılmış deney metodu önerisidir.75 mm elek üzeri kalan olarak seçilir. agrega ve Tip 10 portland çimentosu (normal portland çimentosu) 1/1 şeklinde oranlanmaktadır. elenmeli ve 12. bunu belirlemede ilave deneyler gerekecektir. Sadece bir agrega büyüklüğü kullanılması.33 3.5 mm üzerinin de belirtilmesi uygun olmaktadır. Bu da laboratuarlar arası varyasyon katsayısını arttırabilir. Deneyin ileri araştırmaya ihtiyacı vardır. Alkali-karbonat reaktif agregalar için Xu vd. Kullanılan çimentonun alkali içeriği %0. agrega gradasyonu. Deneyin kür esası ASTM C1260. Bunun için ileri bir araştırma yapılabilir. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile aynıdır. Numunelerin bekletildiği sodyum hidroksit çözeltisi fazla alkali içerdiğinden dolayı çimentonun alkali içeriği fazla önemli değildir.75 mm elek üzeri kalan miktara ek olarak.. standart bir deney için 4.33. Böyle bir durumda. Ancak. Deneyde kullanılan aletler.9 Na2O eşdeğer olmalıdır. orta elek 9. işlenebilirliğe göre ayarlanmıştır. Su/çimento oranı 0.75 mm elek üzeri kalacak şekilde seçilmelidir. Beton mikrobarlar için kuru malzemeler. Agregalar.5 mm ve kesit genişliklerinin ve 40 x 40 mm olması haricinde ASTM C490’a uygundur (Grattan-Bellew vd. Agrega gradasyonu 12. kalıpların uzunluk ölçüsünün 160 ± 2. Yeni geliştirilen standartlaşmamış bir yöntemdir. 2003). Bu gradasyon geçerli sonuçlar vermektedir. Deneyin süresi 1 M NaOH çözeltisinde 80°C’de 30 gün olarak belirlenmiştir. .. 2003). Deney sonuçları metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregaları için uygulanabilir olduğunu göstermektedir (Grattan-Bellew vd. Ancak. Su/çimento oranı 0. Beton mikrobar boyutları 40×40×160 mm’dir. farklı kırma makinesi kullanılan laboratuarlarda gradasyonlarda farklılığa neden olabilir. gerekirse kırılmalı. Mikrobar Deneyi Beton mikrobar deneyi. kalıpların boyutları.

80° C’i sağlama ve muhafaza etme amaçlı sıcak levhada bekletilen plastik kaplardan alınarak ölçülmektedir. Raporlanan genleşmeler. sonradan gelen ölçümler için sıfır uzunluk ve kütleyi teşkil etmektedir. Beton mikrobarlar kalıplardan alınıp uygun plastik kaplarda suya daldırılır. Bu ölçümler. Karışımdan sonra kasenin kenarları sıyırılır ve 90 saniye bekletilir. 286 mm kalıplar için bu ek bir avantajdır. Karışım bir tokmakla kalıplara sıkı şekilde yerleştirilir. Sıcak levha üzerinde olmasına rağmen sodyum hidroksit solüsyonunun sıcaklığı 1. Kaplar 24 saat 80°C’de fırında bekletilir.34 Çimento ve suyun çoğu (290 ml) Hobart harç karıştırıcısına koyulup 60 saniye yavaş hızda karıştırılır. Ölçüm sırasında numunelerin sıcaklık değişimi önemlidir. Gerekirse. bu uzunluğun Çin ve Japon araştırma laboratuarları tarafından ve Avrupa’da RILEM tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Ancak bunun tam sağlanması için 286 mm numunelerle ölçüm yapan Kuzey Amerika laboratuarlarının 160 mm kalıplarda ölçüm için aparatlarını sağlaması veya değiştirmesi gerekmektedir. Daha sonra 60 saniye daha karıştırılır. Çünkü ölçümlerin yapıldığı sırada numunelerin sıcaklığı değişebilir. Kaplardaki numunelerin her zaman aynı düzende ölçümünü sağlamak gerekir. az miktarda su istenilen kıvamı elde etme amaçlı eklenebilmektedir. agrega eklenir ve karışım bir dakika süre içinde yavaş hızda tekrar karıştırılır. Mikrobarların uzunluğunu değerlendirmede. Daha uzun numunelerle yapılan ölçümler duyarlılığı daha fazla sağlamaktadır. ASTM C305’de belirtilen standart mikser küreği spiral şekilli kanca tiple değiştirilir. 160 mm kalıpların uygun görülmesi dünyanın her yerinde bu deney metodunda tek düzen yaratmasına dayanmaktadır. veya nem dolabında 23°C’de 24 ± 2 saat tutulur. Kalıplar dolduktan sonra karışımın içerisindeki havayı çıkarmak için bir kaç saniye sarsma tablasına yerleştirilir. Plastik örtülü kalıplar kür odasında. uzunluk ve kütle değişimi periyodik olarak 30 günde gözlemlenmektedir. Ancak bu şekilde RILEM’e kıyasla farklı genleşme limitleri kabul edilmiş olunacaktır. daha uzun numunelerde daha fazla genleşme oluşturduğunu doğruluyor ise. Bu plastik kabın düşük termal . Değerlendirmeler. 160 mm kalıpların avantajı. Kalıplar 80°C’de 1 M NaOH çözeltisine aktarılıp. Saklama kapları fırından alınıp uzunluk ve kütle ölçümü yapılır.4°/dk hızda düşmektedir.

Kaba agreganın reaktivitesi ölçülecek ise reaktif olmayan ince agrega ile karıştırılıp belli gradasyona getirilen malzeme 75×75×285 mm kalıplara dökülür.42 ile 0. Genleşme limitleri üç numunenin ortalaması alınarak. Bu nedenle. Deneylerde numunelerin kütle değişiminin ölçülmesi. Fakat kapta az sayıda numune varsa.25’i . su üzerinde (nemli ortamda) standartta belirtilen şekilde saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. Örneğin. 2 yıllık genleşme değerinin %0.35 iletkenliğinden kaynaklanmaktadır.04 olarak alınması ve karışımın alkali içeriğinin çimentonun kütlece %1.25’ine yükseltilir. Deney uygulanacak agrega ince agrega ise reaktif olmayan kaba agrega ile karıştırılarak kullanılır. ancak mineral katkılar söz konusu olduğunda ölçümler 2 yıla kadar uzatılmalıdır. 3. ACR’nu tespitte de kullanılabilir. Numunelerin çimento içeriği 420 kg/m3 olup su/çimento oranı 0. kütle değişiminin kontrolü bu anormalliği anlamada yararlı olmaktadır. karışım suyuna NaOH eklenerek çimentonun kütlece %1. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği. Beton prizmalarının boy değişimi ile agregaların alkali reaktivitesi ve katkıların etkinliğini ölçmede kullanılır.3. mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmelerine etkisi hakkında en gerçekçi sonuçları vermektedir. 24 saat sonra kalıptan çıkarılan numunelerin ilk boy ölçümleri alındıktan sonra 38oC sıcaklıkta.45 arasında işlenebilirliği sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. kaptaki numunelerin sayısı üç veya en fazla altı olarak sınırlandırılması uygun görülmektedir. Mineral katkıların etkinliği değerlendirilirken.04 olarak belirlenmiştir. Numunelerin sıcaklığındaki düşüş solüsyonun sıcaklığından daha az olabilir. üçlü takımdan bir numune anormal genleşme gösteriyorsa. sonuçları değerlendirmede ve numunelerin durumunu izlemede faydalı görülmektedir. bu etki göz önüne alınacak bir değer teşkil etmez. Bu metot. 1 yıllık periyot sonunda %0. 1 yıllık genleşme ölçümleri değerlendirilir. Beton Prizma Deneyi (ASTM C1293) ASR’dan dolayı betonda meydana gelen uzunluk değişimlerini belirleyen standart deney metodudur.

4. Çeşitli agregalarla yapılan son deneylerde araştırmacılar. belirtilen gradasyonda agrega elenerek agrega/çimento oranı 2. Agregaların şantiye performansı.36 değerine arttırılması önerilmektedir (Bérubé ve Duchesne. Lane ve Ozyildirim. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile beton prizma deneyi. deneyin uzun sürmesi metodun dezavantajıdır. Bu deneyde. ACR’nu ölçmede etkili değildir.25 ve yayılma değeri %105-120 arasında olacak şekilde bir harç karışımı hazırlanarak 25×25×285 mm boyutundaki prizmatik kalıplara . 1992). Thomas vd. beton üzerinde uygulandığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermekte ve bu sebeple diğer deney metotları yetersiz kaldığında kullanılmaktadır. Numunelerden alkalilerin ayrılması ve deney süresinin minimum altı ay olması en büyük sorunudur. 3. Bu metot. Deney sonucunda belirtilen sınır değerin üzerinde genleşmeler elde edilmesi halinde genleşmelerin alkali reaktivitesi sonucu oluştuğunun tespiti için deney numuneleri veya agregalar üzerinde petrografik analiz uygulanması veya kimyasal metot ile inceleme yapılması önerilmektedir.. belirli şartlarda kürlenen harç numunelerinin belirtilen süre sonucundaki boy değişimlerinin (genleşme yüzdesi) ölçülerek çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesinin belirlenmesi esasına dayanır. Uzun süreli metotlar arasında ise 38oC’de uygulanan ASTM C1293 beton prizma metodu en gerçekçi sonuçları vermektedir (Bérubé ve Fournier. Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C227) Çimento-agrega kombinasyonları potansiyel alkali reaktifliği için standart deney metodudur. Fournier ve Bérubé (2000). Ancak. Bu metot. petrografik incelemeleri ve kimyasal metot uygulanarak elde edilen veriler ışığında bu deneyin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanması çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesi hakkında daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. 1997. 1992. 3. 6 ve 12 aylık sonuçlara göre yorum yapılabilmektedir. genleşmeleri arasında yetersiz bir korelasyon bulmuştur. 1999). hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ve beton prizma deneyi ile elde edilen genleşmeler arasında da bir korelasyon bulamamıştır.

05 gibi çok konservatif bir değerle sınırlandırmaktadır. alkali içeriği kütlece %1. 150-300 µm’ye öğütülen agregaların 1M NaOH çözeltisinde bekletildikten sonra alkalinite ve çözünmüş silis miktarlarını analiz eden agrega deneyidir. Bu çözelti daha sonra filtre edilir ve asitte titre yöntemiyle çözülmüş silis ile alkalinitedeki azalma analiz edilir. Genellikle.10 veya 3 ayda %0.05’tir.1’deki eğride işaretlenerek kontrol edilir. 12 aylık genleşme sonuçlarına göre değerlendirme yapmaktadır. Numuneler. Eğer . 38oC sıcaklıkta ve kenarlarında ortamı nemli tutan fitil görevi gören kurutma kağıdının bulunduğu kapalı kaplarda su üzerinde (nemli ortamda) saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. 6 aylık sonuçların bulunmaması halinde 3 aylık genleşme limitleri esas alınabilmektedir. Hatta. 25 ml 1M sodyum hidroksit çözeltisinde 80oC’de 24 saat boyunca bekletilir. Bu şekilde. Rc alkalinitedeki azalmayı. Pek çok araştırma kurumu.5. Eğer tüm sonuçlar eğrinin sol tarafındaki bölgede ise agrega zararsız olarak adlandırılabilir. Bu metot. Sonuçlar daha sonra Şekil 3. 3. aynı zamanda mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmesindeki azalmaları ölçmede kullanılmaktadır.1. agregayı temsil eden 25 g ağırlığında 150-300 µm’ye kırılmış numune. Kimyasal metod (ASTM C289) Agregaların potansiyel alkali-silis reaktifliği için standart deney metodudur. Bu yöntemde.2 eşdeğer Na2O olan çimento kullanılır. Oberholster ve Davies (1986). Grattan-Bellew (1989)’a göre 12 ve 6 aylık sonuçlar rapor edilmelidir.37 dökülür. 6 aylık genleşme limitlerinin sınır değeri aşması halinde oluşan genleşmenin ASR sebebiyle olduğunun kesin değerlendirilmesinin yapılabilmesi için ek deneyler yapılması önerilmektedir. Genleşme limitleri. 12 aylık genleşme limitini %0. üç numunenin ortalaması alınarak. Deney üç kere tekrar edilir. 6 ayda %0.0 ile %1. Diğer Yöntemler 3. Sc ise çözünmüş silisi simgelemektedir. 24 saat sonunda kalıplardan çıkarılan numunelerin boyları ölçülür. Agregadaki diğer bileşenler silisin çözünürlüğünü etkilemektedir.5.

magnezit. zorlanmış veya mikro-granüle kuvars içeren veya meta-grovak. kalsit. siderit gibi kalsiyum. bu deney. Petrografik inceleme. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295) Agregaların petrografik açıdan incelenmesi için standart metottur.5. magnezyum veya demirli karbonatlar ile antigorit (serpentin) gibi magnezyum silikatlar içeren agregalar için doğru sonuçlar vermeyebilir. metasilttaşı. Ayrıca. Đncelenmenin güvenirliği. metakuvars ve benzeri kayaçlardan oluşan yavaş ve geç silis-silikat reaktivitesi olan agregaların davranışlarını belirlemede kullanılamaz. Deney sonuçları. Agrega bünyesindeki reaktif bileşenlerin belirlenmesinde oldukça kullanışlıdır.2. dolomit. minerallerin cins ve yüzdelerine göre kayacın . 60 50 Zararsız Potansiyel zararlı Rc (mmol/lt) 40 30 20 10 0 Zararlı 10 Sc (mmol/lt) 100 Şekil 3.38 sonuçlardan bir tanesi bile eğrinin sağındaki bölgede yer alırsa agreganın yüksek alkali içerikli betonda kullanımının zararlı genleşmelere yol açabileceği söylenebilir. Bu eğri. agregaların petrografik analizi ve betonda kullanılan agregaların saha performansları dikkate alınarak çizilmiştir. petrografların bilgi ve deneyimine bağlı olmaktadır.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği 3. yüksek alkali içerikli harç çubuğu genleşmeleri.

Grattan-Bellew (1990). . Agregalardan alınan ince kesitlerin optik mikroskop yardımıyla incelenmesi sonucu içeriklerinde bulunan potansiyel reaktif mineral fazların (reaktif silis) teşhisi mümkündür. Petrografik incelemeyi uygulayan kişinin bu konudaki deneyimi önemli bir faktördür. 1992). bazı deney metotları bazı tip agregaların reaktivitesini saptayamazken bazı deney metotları ise belirli tipte agregalar için fazla şiddetli şartlar oluşturabilir (Bérubé ve Fournier. Agregaların yanı sıra. zarar gören beton ve harç numunelerden alınan ince kesitler üzerindeki çalışmalar sonucu meydana gelen etkinin ASR sebebi ile olup olmadığını tanımlayabilmek mümkündür. Gerçekten de. Xışını yayılımı ve tarayıcı elektron mikroskobu gibi yöntemler de reaktif silisin saptanmasında faydalıdır. ASR üzerinde kimyasal metotlar. beton veya harç numuneleri ile deneyler uygulanmadan önce petrografik analizin uygulanması hem zaman kazandırmak açısından hem de uygulanacak metodun agrega tipine göre seçimini kolaylaştırmak açısından önerilmektedir (Bérubé ve Fournier. ancak deneyimli petrografların agregaların davranışı hakkında bir fikir öne sürebileceklerini belirtmiştir. Agregaların geçmiş performansları ile ilgili veriler bulunduğu takdirde bunların kullanımı veya reddi konusunda deneyimli petrografların karar vermesi mümkün olabilmektedir. işlemin devamında uygulanacak deney metotlarının seçimi hakkında fikir vererek zaman kaybı ve boş uğraşlardan korunmayı sağlar. Petrografik analiz. 1992.39 adlandırılması işlemidir. Agregaların reaktivitesinin tespitinde önemle vurgulamak gereken nokta ilk önce yapılacak işin petrografik analiz olduğudur. 1988). agregaların seçimi ve reddinde kullanılacağı gibi. belirli bir agregaçimento kombinasyonunun reaktifliği hakkında petrografik analizin tek başına sonuç veremeyeceğini. Hobbs.

Beton imalatında mineral katkıların ana malzemelerden biri olarak kullanımı. sertleşmiş betonda ASR sebebiyle meydana gelebilecek zararlı genleşmeleri kontrol etmesi mümkün olan tüm metodlar arasında puzolanik veya mineral katkıların kullanılmasının betonun durabilitesini ve ASR etkilerine karşı direncini arttırması bakımından avantajlara sahip olduğu kabul edilmiştir. MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ Mineral katkılar. Bu sayede. . portland çimentosundan daha az reaktif oldukları ve daha düşük oranlarda alkali açığa çıkardıkları için seyreltici görevi görürler. Günümüzde. kendi başına bağlayıcı özelik taşımayan. Ancak Glasser. Mineral katkılar. ince öğütüldüğünde ve nemli ortamda çimento hidratasyonu sonucu açığa çıkan kireç ile reaksiyona girerek bağlayıcı özeliğe sahip bileşenler oluşturan silisli veya silisli-alümünli malzemelerdir. (1992) aşağıdaki ana teorileri gözden geçirmiştir: Katkı maddeleri. Mineral katkıların ASR genleşmesini azaltmasında hangi mekanizmanın baskın olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılamamıştır.40 4. C-S-H ve boşluk çözeltisi arasındaki denge ile belirlendiğini ve bunların tek başlarına miktarlarından bağımsız olduğunu belirtmiştir. sadece çimento içeren karışımlara nazaran daha yüksek efektif su/çimento oranına sahiptir ve bu da alkali içeriğinin daha da seyrelmesine yol açar. alkalilerin reaktif agregaya göçü yavaşlamaktadır. Katkı maddeleri. çimento hamurundaki Ca(OH)2 içeriğini azaltarak pH’ını düşürmektedir. kar sağlamasının yanısıra teknik. Glasser.1992). enerji tasarrufu ve çevrenin korunumu açısından da fayda sağlamaktadır (Swamy. Bazı mineral katkılarda ise çimentodan daha fazla çözünebilen alkali bulunmaktadır. Katkı içeren karışımlar. boşluk ve agrega-matris arayeri iyileştirmesi yaparak daha düşük geçirimliliğe yol açmaktadır. pH’ın Ca(OH)2. Bu tür katkılar kullanıldığında yararlı etki görülmeyebilir.

Bu karışımların ASR genleşmesini iki reaksiyonla azalttığı düşünülmektedir: (1) betonun geçirimliliğini düşüren ve alkali iyonlarının bir kısmını hapseden puzolanik reaksiyon.3’den düşük olduğu durumlarda C-S-H’ın yüzey yükü negatif olur ve C-S-H ile alkali katyonları birleşir. Portland çimentosu hamurunda C-S-H’ın tipik Ca/Si oranı 1. cam elyafı alkali-silis kontrolünde yeterince etkili olmaktadır. Katkılar. F sınıfı uçucu kül. Buharlaşabilen su içeriği. C-S-H’ın yüzeyindeki yük.41 Katkı maddesi içeren sistemler. reaksiyonun oluşumu ve reaksiyon ürünlerinin kompozisyonundaki değişim ile harç çubuğu genleşmeleri incelenmiştir. Ca/Si oranı 1. atık içeren üç farklı camsı malzeme. inceliğine ve kullanım oranına bağlı olarak değişmektedir. kum içerisinde bulunan tek reaktif bileşen olup. ASR genleşmesini azaltmada mineral katkıların etkisi ile ilgili bir çok deneysel araştırma bulunmaktadır. Mineral katkı olarak farklı kompozisyonlarda üç uçucu kül. ve iki adet kimyasal etkisi olmayan filler malzemedir (karbon ve kalsiyum karbonat). 2001). iki farklı alkali silis reaktif agrega kullanılarak CSA-A23. Ca/Si oranı yüksek olduğu takdirde C-S-H’ın yüzey yükü pozitif olmakta ve C-S-H liflerinde anyonlar emilmektedir.2-14A metoduyla incelenmiştir (Duchesne ve Bérubé. çimento harcının alkali silis reaktivitesini düşürmede sekiz mineral katkının etkisi incelenmiştir. Şist. kullanılan katkıların tipine. Bu durumda. altı farklı mineral katkı ilavesinin ASR’na karşı uzun süreli etkisi. Mineral katkıların genleşmeyi önleme mekanizmaları büyük oranda. Kimyasal etkisi olmayan dolgu malzemesi sadece “seyreltme etkisi” yaratırken.2-1. Ca/Si oranına bağlıdır. katkıların alkali-silis reaksiyonunu azaltmada etkisi karışımların kimyasal kompozisyonuna bağlı olmaktadır. Diğer bir araştırmada. Na+ ve K+ gibi katyonlar boşluk suyunda kalır. yoğunlaştırılmış silis dumanı. reaktif agreganın tipine. ve bir öğütülmüş granüle yüksek fırın cürufu seçilmiştir. ASR genleşmelerini durdurma amaçlı kullanılan mineral katkıların . (1995) bir çalışmasında.8 iken mineral katkı kullanıldığında bu oran düşmektedir. Xu vd. Bununla ilgili. iki silis dumanı. öğütülmüş cam elyafı. alkalileri sadece portland çimentosu ile hazırlanan karışımlardan daha güçlü bir şekilde bağlarlar. (2) alkali iyonlarının çoğunun tüketilmesi ile alkaliler ile agrega arasındaki reaksiyonun engellenmesi.

tüm karışımların deneyi için yaklaşık 2 yıllık kürden sonra genleşme eğrilerinin yassılaştığını göstermektedir. Mineral katkı oranı ve betonun toplam alkali içeriği betonun genleşmesini kontrol eden önemli faktörlerdir (Duchesne ve Bérubé. riyolitik tüf ile hazırlanan yüksek-alkali kontrol örneğinden daha yüksek genleşme vermektedir (Şekil 4. Yeterli oranlarda iyi mineral katkı kullanılmış olsa bile alkali iyon içeriğinin arttırılması zararlı genleşmelere sebep olmaktadır. Boşluk çözeltisinin hidroksit iyon konsantrasyonunu belirlemek amacıyla farklı mineral katkılarla hazırlanan hamur örnekleri üzerinde yüksek basınç boşluk çözeltisi çıkarma yöntemi uygulanmıştır.1 . betonda ASR azaltmada kullanılmamalıdır (Şekil 4. Deneyi daha uzun bir periyoda çekmek uygun değildir. Duchesne ve Bérubé (2001)’in 9 yıllık beton prizma deneyi ölçümleri sonucunda. düşük alkali içerikli çimento kullanımıyla karşılaştırılmıştır.42 performansı. %5 silis dumanı kullanımı beton genleşmelerini önlemede yeterli görülmemektedir.3). Çalışmanın sonuçları.2-14A metodu kullanımı ile 2 yıllık genleşme limiti önerilmiştir. Genleşmeleri düşük alkali-çimento ile hazırlananların altına kadar düşüren %40 uçucu kül-A ve uçucu kül-B kullanımı %50 yüksek fırın cürufu kadar etkili olmuştur (Şekil 4. . Reaktivitesi fazla olan agregalar. kapalı fitilli plastik kaplarda su üzerinde kürlenen beton prizmalarından dışarıya alkali süzülmesi ve ASR reaksiyon ürünlerinin bünyelerine alkali bağlaması sebebiyle oluşur. 2001).04 olduğunu belirlemiştir.4.2). Mineral katkı içeren karışımları değerlendirmede CAN/CSA-A23.3). Hatta. düşük alkali iyon konsantresinde ölçülen beton örnekleriyle belirlenmiştir. Bu fenomen. düşük alkalili çimento ile hazırlanmış kontrol örneklerinin genleşmelerinin yaklaşık %0. Uçucu kül-C gibi alkali içeriği yüksek uçucu küller.

2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) .43 Şekil 4. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) Şekil 4.

44 Şekil 4. 2001) Mineral katkıların etkinlikleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır: . %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.

kullanım yüzdesine. 1985). beton gerekli dayanımı kazanmadan önce çimento ve silis dumanı tarafından ortama salıverilen sodyum ve potasyum iyonlarının büyük kısmı reaksiyon esnasında tükenir. kimyasal kompozisyonuna (SiO2 ve alkali içeriğine). Betonun dayanım kazanmasından önce gelişen bu reaksiyon zararlı genleşmeler ve çatlaklara yol açmaz. silikon metalinin veya silikonlu metal alaşımlarının üretimi esnasında ortaya çıkan gazın hızlı soğuyarak yoğunlaşması sonucunda elde edilen ve %85-%98 kadar silis içeren amorf yapıya sahip yüksek incelikte bir üründür. silis dumanlı . ayrıca buz çözücü tuzlar. Silis dumanı. beton henüz taze haldeyken çimentonun alkalileriyle reaksiyona girer. Çimento ağırlığının %5-%15’i kadar silis dumanı kullanılmasıyla üretilen betonlarda. Silis Dumanının ASR’na Etkisi Silis dumanı. sıkıştırılarak. demir oksit (Fe2O3).1 µm ’den az. alkali içeriği ve inceliğine bağlıdır.45 4. magnezyum oksit (MgO) ve alkaliler (Na2O ve K2O)’dir. yapısında fazla miktarda SiO2 bulundurması ve çok ince partiküller halinde olması sebebiyle üstün puzolanik özeliklere sahiptir. Silis dumanının ASR üzerindeki etkisi. sülfatlar gibi çeşitli dış etkilere ve alkali-agrega reaksiyonuna karşı durabiliteyi arttırır. Ayrıca silis dumanının amorf halde bulunan silis içeriği. Yoğun bir yapı oluşturarak betonun geçirimliliğini azaltır. geçirimlilik ve hidratasyon ısısını azaltır. betondaki alkali miktarının azalmasıyla. karbon. yaklaşık çimentonun inceliğinin yüzde biri kadardır. Silis dumanının kimyasal yapısındaki ikincil bileşenler. (yanmamış kömür artığı). Ancak. kanama. Yeterli miktarda silis dumanı kullanıldığında. Ortalama tanecik çapı 0. silis dumanının inceliğinin çok yüksek olmasıdır. geniş özgül yüzeyi ile alkalileri bağlayarak boşluk çözeltisinin alkali konsantrasyonunu düşürür. Bu reaksiyonun beton taze iken hızla oluşmasının sebebi. alkali-silis reaksiyonları daha az miktarda oluşmaktadır (Metha. basınç dayanımını arttırır. yoğunlaştırılarak. alümin (Al2O3). çimentonun tipi. su-azaltıcı kimyasal katkılarla işlem görerek veya sulandırılarak piyasaya sunulur. Silis dumanı toz halinde. ayrışma. inceliği sebebiyle betonun su isteğini arttırması.1. Betonda kullanımı.

Kireç içeriği %10’dan yüksek olabilir. Uçucu kül puzolanik özellik gösterir. taze betonda sabit su/çimento oranında işlenebilirliği arttırır. Linyit veya subbitümlu kömürden üretilir. Sertleşmiş betonda ise dayanım kazanma hızını yavaşlattığından erken yaşlardaki dayanımı düşürürken ileri yaşlardaki dayanımı arttırır. Uçucu kül. C sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %50’den fazladır. bölümünde derlenmiştir. atmosfere salıverilmeden bacalardaki filtreler tarafından tutulur.46 betonun plastik büzülme sebebiyle çatlamaya yatkın olması gibi etkiler kullanım esnasında göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. silis (SiO2). Puzolanik ve bağlayıcı özellik taşır. (C)) içerirler. Ayrıca. Antrasit veya bitümlu kömürden elde edilir. puzolanik özeliği sayesinde oluşturduğu ikincil C-S-H’larla yapıyı daha . elektrik enerjisinin üretimi için toz haline getirilmiş kömür yakılmaktadır.2. çeşitlerine göre farklı miktarlarda kalsiyum oksit (CaO). katkılı çimento üretiminde kullanıldığı gibi betonda belirli oranlarda çimento veya ince agrega yerine de kullanılmaktadır. sülfürtrioksit (SO3) ve yanmamış kömür parçacıkları (karbon. ASTM C618’e göre uçucu kül. Uçucu külün kireç içeriği %10’un altındaysa düşük-kireçli uçucu kül. C sınıfı ve F sınıfı olmak üzere ikiye ayrılır. Uçucu küller. Uçucu küllerin ana kimyasal bileşenleri. Açığa çıkan külün yaklaşık %80’i baca gazıyla beraber dışarı “uçar”. Uçucu Külün ASR’na Etkisi Termik santrallerde. %10’un üstündeyse yüksek-kireçli uçucu kül olarak adlandırılır. uçucu kül. Sadece puzolanik özellik gösterir. F sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %70’den fazladır. magnezyum oksit (MgO). Yüksek oranda (%10’dan fazla) CaO içeren uçucu kül puzolanik özelliğin yanısıra bağlayıcı özellik de gösterir. Bu küller. 4. alümin (Al2O3) ve demir oksit (Fe2O3)’tür. Kömürün yakılması sonucu çeşitli gazlar ve yanmamış katı atıklar ortaya çıkar. Silis dumanının ASR genleşmelerine etkisi ile ilgili önemli çalışmalar bu tezin 2. Bunlar literatürde uçucu kül olarak adlandırılır.

Şekil 4. farklı oranlarda uçucu kül ile reaktif çakmaktaşı agrega içeren beton karışımlarının. Çalışmada. genleşme hasarı ve .1998) Uçucu kül. genleşmeleri azaltmada 1M NaOH’de.47 yoğun hale getirir. Şekil 4.4 1M NaOH.4’te 80°C’de 1M NaOH çözeltisinde kürlenen portland çimentosu betonunda kireçtaşı agregasının etkisi görülmektedir. Bu sebeple. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi (Bleszynski ve Thomas. Bleszynski ve Thomas (1998) yaptığı deneysel çalışmada. çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere karşı betonun durabilitesi artar. Yüksek oranlarda uçucu kül (%40). 80°C’ye maruz bırakıldığında uzun periyotta dahi (3 yıl) etkili bulunmuştur. beton içerisinde çakmaktaşı parçalarının önemli derecede reaksiyon belirtisine rağmen. boşluk çözeltisi kimyasındaki değişikliklerin dışında uçucu külün alkali-agrega reaksiyonu üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. çeşitli alkalin tuz çözeltisine maruz bırakılmasıyla genleşmelerini ve mikroyapısını incelemiştir. agrega-harç arayerini iyileştirir ve bu sayede betonun geçirimliliğini azaltır.

Reaksiyon ürünü alkalilerin şerit halinde yayılmaları dikkat çekicidir. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi (Bleszynski ve Thomas. Bu durum. Kalsiyum-alkali-silis reaksiyon hattı. portland çimentosu betonunda bazı reaktif çakmaktaşı taneciklerinin etrafında oluştuğu gözlemlenmektedir. muhtemelen kendisi genleşme kuvvetleri oluşturur veya alkali silikat solüsyonunun reaksiyon bölgesinden difüzyonunu önleyen yarı geçirgen membran gibi davranır ve bu sayede ozmotik basınç yaratmaktadır. uçucu kül kullanılmamış karışımda agrega taneleri kenarında kalsiyum-alkalisilis oluşumudur.5 1M NaOH. bununla birlikte bitişiğinde yüksek-sodyum silis jeli ve bunu takip eden yüksek-potasyum silis jelinden meydana . Şekil 4. Bu reaksiyon. Portland çimentosu beton örneklerinde jel dağılımı.48 çatlakları önlemektedir (Şekil 4.5). %40 uçucu kül içeren betonda çimento-agrega birleşiminde muhtemelen Ca(OH)2 azalmasından dolayı gözlenmemektedir. agrega-çimento birleşimi sınırında yüksekkalsiyum reaksiyonu.1998) Uçucu kül içermeyen bozulmaya uğramış kontrol numuneleri ile %40 oranında uçucu kül içeren beton arasındaki en belirgin fark.

Yüksek-sodyum silis jeli ise şekilsiz. iğnemsi bir yapı göstermektedir. Şekil 4.9) Şekil 4.49 gelmektedir. iç basıncın azalmasıyla çimento matrisinin gözenek yapısına doğru kolaylıkla dağıldığı görülmektedir.8. (Şekil 4. Uçucu küllü betonda yüksek kalsiyum sınır reaksiyonu yokluğunda. Şekil 4. uçucu kül içeren beton örneklerinde yükseksodyum jeli çevresindeki çimento matrisi içerisine dağılmakta.7. Yüksek-potasyum silis jeli kristalin. Düşük kalsiyum alkali-silis jeli dağılım örneği uçucu kül betonlarına kıyasla portland çimentosu betonlarında fark edilmektedir. G=jel (Bleszynski ve Thomas.6. yüksek sodyum jelinin. Şekil 4.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü.1998) . çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar F=çakmaktaşı. amorf bir yapı göstermektedir. yüksekpotasyum jeli ise orijinal agrega sınırında kalmaktadır. Bu jel içerisinde. Yüksek-kalsiyum içeren jelin bulunması halinde reaksiyonunun önlendiği. amorf yapıda yüksek sodyum jeli ve kristalin iğnemsi yüksek potasyum jeli ile karakterize edilen ayırıcı “çevreleme” oluştuğu görülmektedir.

7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü. G=jel.1998) Şekil 4. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri F=çakmaktaşı G=gel. büyük jel dolu çatlaklar C=çatlak. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.50 Şekil 4. F=çakmaktaşı.1998) . L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.

kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.1998) Shehata ve Thomas (2000). uçucu kül kimyasal kompozisyonunun genleşmelerde etkili olduğunu göstermektedir. farklı tip ve oranlarda uçucu kül içeren beton prizma ve harç çubukları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarını kapsamaktadır. Farklı uçucu küllerin performansları boşluk suyu kompozisyonuna dayanarak açıklanabilmektedir. uçucu kül kompozisyonunun ASR genleşmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. Minimum yer değiştirme oranı. veriler. Ancak. Belli bir uçucu kül oranında. genleşmeyi iki yılda %0.10). Sonuçlar. Uçucu küllerin çimento hamuru örneklerindeki boşluk suyu alkalinitesini düşürmede ve buna bağlı olarak genleşmeleri kontrol etmede etkili olduğu bulunmuştur. Bütün uçucu küller. reaktif agrega. Çalışma.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül). reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması (Bleszynski ve Thomas.51 Şekil 4.04 sınırında tutarak belirlenmektedir. genleşme derecesini tahmin etmede veya genleşmeyi uygun limitte durdurmada gerekli minimum uçucu kül seviyesini belirlemede kullanılamamaktadır. BSE görüntü. Numunelerin boşluk suyu alkalinitesini düşürmede . beton prizmalarının genleşmelerini katkısız kontrol numunelerine kıyasla düşürmektedir (Şekil 4. külün kalsiyum veya alkali içeriği arttıkça veya silis içeriği düştükçe genleşme artmaktadır.

Ancak. ASR genleşmeleri kontrolünde daha yararlı bulunmaktadır. yüksek su/çimento oranına sahip ve kuvvetli alkali çözeltisinde tutulan harç çubuklarını kullanarak yaptıkları deneysel çalışmada. Deneyler. (2002).47 olduğunda C sınıfı uçucu külün de genleşme azaltmada yeterince etkili olduğu görülmüştür.52 daha etkili bulunan uçucu küller. 2000) Shon vd. ancak S/Ç oranı 0.47 olduğunda. Genelde. uçucu külün sınıfından bağımsız olarak büyük genleşme oluşturduğunu belirlemiştir. Çalışmadaki veriler. yer değiştirme oranı çimento ağırlığının %35’ine yükseltildiğinde ve S/Ç oranı 0. uçucu kül içeren harç çubuklarında genleşmeler daha düşüktür. F sınıfı uçucu külün. ASR kaynaklı genleşme kontrolünde puzolanların yararını değerlendirme anlamında hızlandırılmış harç çubuğu deneyi kullanımını desteklemektedir. Şekil 4.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi (Shehata ve Thomas. %20 uçucu kül kullanımı genleşmeleri azaltmada yeterli olmamıştır. . C sınıfı uçucu küle göre genleşmelerde daha çok azalma sağladığını göstermiştir.

Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi Demir cevherinden demir üretimi esnasında yüksek fırında kireçtaşı veya dolomit varlığında erimiş cüruf oluşur. Suda granüle edilerek (peletleme yöntemi ile) hızlıca soğutulduğunda camsı bir yapı oluşur. Bu yapı. ki bu portland çimentosunun kompozisyonuna benzemektedir. Kanada Standardı CSA 23. Daha az reaktif agrega olan grovak içeren çakıl ile %35 oranında yüksek fırın cürufu kullanımı halinde genleşme kritik sınırın altına düşmektedir.. yüksek alkali çimento varlığında. Camsı yapıdaki cüruf kurutularak öğütüldüğünde hidrolik bağlayıcı özelik gösterir.25’tir (Şekil . Ancak yapılan araştırmalar. Cüruflar yavaşça soğutulursa yapısında melilit veya mervinit minerallerini kristalleşir. 4. Bu cüruf. 2000). Uçucu küllerin çeşitliliği sebebiyle araştırmacılar ASR’na olan etkileri hakkında çoğu zaman çelişkili görüşler öne sürmüştür.2-14A) uygulamış ve %50 oranında cüruf kullanımı. Thomas ve Innis (1998) reaktif silisli kireçtaşı ile beton prizma deneyi (CSA A23.53 %20 C sınıfı uçucu kül içeren ve S/Ç oranı 0. genleşmesinde yeterli azalma görülmemiştir. %30-40 oranında SiO2 ve %40 oranında CaO içerir. genleşmeyi standarttaki 24 aylık sınır değeri olan %0. erimiş haldeki demirin üzerinden akar ve ayrık halde depolanabilir. az reaktif agregalarda daha az miktarda yüksek fırın cürufunun etkili olabildiğini göstermektedir.1 Ek B. hidrate olmak için alkalin bir ortama ihtiyaç duyar. Bu mineraller çok az bağlayıcı değer taşıdığından bu gibi cüruflar beton agregası veya yol temel tabakası olarak kullanılabilir. 15001600OC sıcaklığındaki eriyik cüruf yaklaşık olarak. Her iki agrega için de kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O miktarı kütlece %1. ancak silis dumanı ve F sınıfı uçucu kül gibi kirece ihtiyaç duymaz (Hooton vd. araştırmalarda kullanılan uçucu küllerin ve çimentoların kimyasal ve mineralojik özeliklerinin ve agregaların reaktivitelerinin farklı olmasıdır.3. ASR’nun kontrolü için %50 oranında yüksek fırın cürufunun çimento yerine kullanımının gerekli olduğunu vurgulamaktadır. Çelişkilerin sebebi.47 olan harç çubukları.04’ün altına düşürdüğünü belirtmiştir.

2 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.35 0.2 0.11 ve 4.35 0. 1998) .3 0.1 0.15 0. 1998) 0.12).1 0.25 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4. 0.4 0.25 0.3 0.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.45 0.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.15 0.54 4.

45 0.55 En kritik silis/alkali oranında.6 eşdeğer sodyum oksit değerleri arasında değişmektedir. Şekil 4. Barlow ve Jackson (1988). Hobbs’un derlediği verilerde görüldüğü üzere (Tablo 4.1). Yüksek fırın cürufunun toplam alkali içeriği (asitte çözünebilir alkali) kütlece %0.68 Eşdeğer Na2O içeriği: % 0. Yüksek fırın cürufundaki alkaliler camsı fazlarda bağlı bulunmakta ve portland çimentosuna nazaran daha yavaş bir şekilde ortama salıverilmektedir.56 0.40 0.13’de bu yaklaşım göz önüne alınarak çizilmiş genleşme/efektif alkali içeriği diyagramı görülmektedir. kötü sıkıştırılma sebebiyle hapsolan hava miktarı ve dayanım kazanma hızı gibi diğer parametreler de yüksek fırın cürufu kullanılan betonlarda ASR genleşmelerini etkiler. Tablo 4. ASR sebebiyle oluşabilecek genleşmelerin.25 0.50 .54 0.40-0.97 Efektif eşdeğer Na2O içeriği: % 0.31 0. Yüksek fırın cürufunun inceliği. betonun birim hacminde bulunan toplam hidroksil iyonu konsantrasyonuna bağlı olduğundan önceki bölümlerde bahsedilmişti.52 Asitte çözünebilir K2O: % 0.30 0.28 0. Betonlar için efektif alkali içeriği sınır değeri 4 kg/m3 olarak belirlenmiştir.57 0. yüksek fırın cürufu efektif alkali içerikleri toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin %50’si kadardır. Şekilde.64 0. üç adet yüksek fırın cürufu üzerinde yaptıkları araştırmada yüksek fırın cürufu efektif alkali içeriklerinin toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin kütlece %39’u ile %63’ü arasında olduğunu bulmuştur.27 0. 1988) Tablo YFC A B C D Asitte çözünebilir Na2O: % 0.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri (Hobbs. cAc çimentonun. gAg ise cürufun efektif alkali içeriğini ifade etmektedir.44 0. karışımın priz süresi. Bu sebeple yüksek alkalin portland çimentosunun bir kısmının yüksek fırın cürufu ile yer değişimi sonucu betonda mevcut alkali iyon konsantrasyonundaki değişimler genleşmeleri de etkilemektedir.3 ile %2.

1988) .13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği (Hobbs.56 Şekil 4.

öğütülmüş yüksek fırın cürufu. sönmüş kirecin ve alkalilerin. Şekil 4. serbest sönmüş kireç miktarı zamanla azalır.4. Kireç-puzolan reaksiyonu sonucu boşluk çözeltisi pH’ının düşmesi neticesinde puzolanlar etkili olur. ve silis dumanı gibi maddeler belirli oranlarda karıştırılabileceği belirtilmektedir (Karahan vd. ve zararlı çözeltilerin beton içine sızmasına karşı direnci arttırmak amaçları için portland çimentosuna veya katkılı portland çimentosuna.14’de Mehta’nın Santorin toprağı kullanarak elde ettiği genleşme sonuçlarını görmekteyiz. bu reaksiyon. şeyl ve zeolit gibi betonda kullanılan doğal malzemeleri de “doğal puzolanlar” olarak gruplandırmak mümkündür. Tablo 4. ileri yaşlardaki dayanımı arttırmak.. yüksek fırın cürufu. alkaliagrega reaksiyonu tahribatına veya sülfat tahribatına direnci arttırmak. Ayrıca. silis dumanı gibi yapay malzemeler için de “yapay puzolan” terimi zaman zaman kullanılmaktadır.2’de doğal puzolan olan . Bu bağlamda iki olay gerçekleşir: birincisinde. Puzolanların. puzolanların reaktivitesine bağlıdır ve bu etki çimento yerine kullanılabilecek miktarı belirler. Literatürde uçucu kül. Puzolanların ASR’unu azaltmadaki etkisi. portland çimentosunun hidratasyonu esnasında ortaya çıkanlara benzer biçimde. kimyasal dayanıklılık ve mekanik dayanımdaki artışın esas nedeni olduğu belirtilmektedir. 2005).57 4. uçucu kül. su sızdırmasını azaltmak. Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi “Puzolan” terimi aslında şiddetli yanardağ patlamaları sonucu oluşan camsı piroklastik malzemeler için kullanılmaktadır. Ekonomik kazanç sağlamak veya erken hidratasyon ısısını azaltmak. C-S-H (kalsiyum-silikat-hidrat) ve kalsiyum-alümino-silikat miktarlarında artış olur. ikincisinde de. Bir portland çimentosu ve puzolan karışımı reaksiyona girdiği zaman. doğal puzolanlar. Çimento hamurunda gözenek yapısındaki iyileşme (azalma) biçiminde fiziksel olarak kendini gösteren puzolanik reaksiyon. Kil. (SiO2 + Al2O3 + Fe2O3) oksitleri ile asit-baz reaksiyonu biçiminde tepkimeye girmesiyle meydana gelir. puzolanlar alkalilerle reaksiyona girerek alkalileri tüketir ve genleşme yaratmayan ürünler oluşturur. betonda genleşme yaratan reaksiyonlara karşı etkili oldukları bilinmektedir.

002 3 Ay 0.260 0. doğal puzolan .2 Puzolan türü ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi (Mehta. Đspanya.320 0.025 0.026 0.2 0.017 0.021 0.005 0. Almanya.062 0.. Türkiye.150 0.5 10 Genleşme (%) 1 Ay 0.7 0.026 0. Meksika. 1981) Tablo 4.023 0.012 6 Ay 0. Çin.021 Kontrol Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Silis Dumanı Silis Dumanı Silis Dumanı Yunanistan. 1981) Mineral Katkı Kütlece çimento yerine kullanım oranı (%) 10 15 25 5 7. Çimento 0.5 0.002 0.009 0.090 0.017 0. ve Hindistan.042 0.049 0. Japonya. Đtalya.035 0.150 0.4 0.044 0.020 0.014 12 Ay 0.58 riyolitik süngertaşı ile silis dumanının farklı oranlarda kullanımının ASR genleşmelerine olan etkisi görülmektedir.3 0. Fransa.B.028 0.6 %10 puz %20 puz %30 puz Genleşme (%) 0. A.017 0.14 Puzolanların ASR'na etkisi (Mehta.014 0.D.1 0 0 1 2 3 4 5 6 Kür süresi (ay) Şekil 4. Rusya.

Walters vd. önemli miktarlarda doğal puzolan katkılı-çimento kullanan ülkelerdir. Son yıllarda harç ve betonda puzolanik malzeme olarak metakaolin (MK) formunda kalsine kilin kullanımı oldukça yaygınlaşmaktadır.59 kaynaklarının bulunduğu ülkelerdir. portland çimentosu tüketimini minimize etmesi ve çevresel zararları azaltmasından kaynaklanmaktadır. Araştırmacılar. Hindistan. Türkiye.45 genleşme gösterdiğini belirmiştir. Sabir vd. Bunun yaygınlaşmasının nedeni.D. uygulamada MK’in harç ve çimento içerisinde ve ayrıca zararlı atıklar varlığında kısmi puzolanik katkı olarak kullanımını incelemiştir.. portland çimentosu ile karıştırılarak kullanılmaktadır. MK içermeyen betondaki genleşen .’de yaygınlıkla kullanılagelmiştir. Kontrol numunelerinde oluşan çatlaklar ve yüzey bozulması MK kullanılmasıyla elimine edilmiştir. portland çimentosu yerine %15 MK kullanımının.1R-94. (1993). özellikle hidrolik yapılarda ve kütle yapılarında puzolan-katkılı portland çimentosu A. Bir başka çalışmada. ASR deneyleri Đngiliz Standart Şartname Tasarısı 812’ye göre 75 mm×75 mm×220 mm beton prizmaları ile yapılmıştır. Brezilya. Gözenek yapısında büyük gelişme gösteren ve böylece zararlı çözeltilerin betona etkisine karşı direnç sağlayan MK etkili bir puzolan olarak görülmüştür. betonda ASR’dan kaynaklı genleşmeleri büyük oranda azalttığı görülmüştür. Diğer bir neden ise. Doğal kaynaklı puzolanların bu tür kullanımları Avrupa’da. puzolanik malzeme içeren harç ve betonun durabilite özelliklerinde önemli derecede gelişme görülmesidir. Çin. MK içermeyen beton numunelerinin 6-9 ay sonra %0. O yıllardan günümüze kadar.01’den daha aza düştüğü görülmüştür. Rusya ve Japonya’da 1930’lardan beri doğal puzolanlar.D. kimyasal etkisi olmayan kireçtaşı agrega ve silisli şist reaktif kum içeren karışımlar kullanarak ASR’nu engellemede MK etkisini belirlemiştir. atık ve endüstriyel yan ürünlerinin kullanımının. (1991). Kostuch vd. (2001) yaptığı çalışma.B. A. 1994). ve Meksika. Standart PÇ yerine %1015 oranında MK yerleştirildiğinde genleşmelerin %0.’de ilk puzolanlı portland çimentosu 1912’de Los Angeles su kemeri inşaatında kullanılmıştır. Amerika’da olduğundan daha yaygındır (ACI 232.B.

Benzer şekilde. Mielenz vd. 1986). serbest bulunan CH miktarını ve CH/SiO2 (aktif) oranını azaltarak şişen jelin oluşumunu önlemektir. pişirilmiş kil ve şeyllerin ASR üzerindeki etkilerini incelemiştir. Kaolinit kili için yapılan deney sonuçlarına göre. Araştırmada. Naiqian vd. Deneyler sonucunda ASR sebebiyle oluşan genleşmenin toplam alkali miktarı ve agrega reaktivite seviyesinin yanısıra katkı maddesinin dozajına ve inceliğine bağlı olduğu belirlenmiştir.1 0.3 0.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi (Naiqian vd. az miktarda Na+ ve K+ içerdiği ve bunların miktarlarının mevcut CH ve aktif silis miktarına bağlı olduğu belirlenmiştir. Zeolitler.15’de görülmektedir. MK’nin genleşme indirgemedeki rolü. iki çeşit reaktif sentetik agrega ve bir çeşit potansiyel reaktif doğal agrega kullanılmıştır. özgül yüzey alanları 2510.05 0 -0. 800oC’de pişirilen sodyum montmorillonit tipi killerin ASR’nu azaltmada etkili sonuç vermediği belirlenmiştir. 5280. (1998).05 0 50 100 150 Yaş (gün) 200 250 300 0% 5% 10% 20% 30% Şekil 4. 0.25 Genleşme (x0. 6860 ve 8820 cm2/g olan dört farklı incelikte öğütülmüştür.2 0.15 0. 587-810oC arası pişirme en iyi sonucu vermiştir.60 ürünün “yüksek Ca2+ jeli” olduğu. 1032 oC’de pişirilen illit ve vermiküllit tipi killer de ASR üzerinde etkili olamamıştır (Cook. 1998) .(1950). Kullanılan tek tip çimentonun alkali içeriği NaOH çözeltisi yardımıyla ayarlanmış ve dökülen harç çubukları 38oC’de kürlenerek 180 günlük genleşme ölçümleri alınmıştır. doğal zeolitin ASR genleşmesi üzerindeki etkisini incelemiştir.01) 0.. Doğal agrega ile özgül yüzey alanı 7000 cm2/g olan doğal zeolitin %10 oranında kullanıldığında zararlı genleşmeleri önleyebildiği Şekil 4.

Çalışmanın diğer bir aşamasında ise iki farklı silis dumanının ASR genleşmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanır. Bu deneylerde 4 farklı reaktif agrega kullanılmıştır. 16. Çimento ve mineral katkıların kimyasal özelikleri belirlenmiştir. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. Kullanılan malzeme 5. 8. 5. ve mineral katkılar sağlanmıştır. ilk kür süresinin (80°C suda) değiştirilmesinin ASTM C1260 ve beton mikrobar deneyi sonuçlarına etkisinin incelenmesidir. Genleşme değerleri. çimento. numuneler 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. 10 ve 15 oranlarında kullanılarak ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Böylece ileriki ölçümler. çimento yerine %5. 24 (kontrol) ve 48 saat olacak şekilde değiştirilerek ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Bu amaçla.1. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının asıl amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır.1. iki farklı amaçla gerçekleştirilmiştir. Çimentonun özelikleri Deneysel çalışmada bir adet CEM I 42. Kimyasal analiz . DENEYSEL ÇALIŞMA Tez kapsamında yapılan deneysel çalışma.61 5. seçilen iki tip agregayla uygulanmıştır.5 çimento kullanılmış olup Đzmir Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özellikleri ile standart sınır değerleri Tablo 5. farklı reaktivitelere sahip dört ayrı agrega üzerinde normalde 24 saat olan ilk kür süresi 4. 2 tip silis dumanı. Bu amaçla. Öncelikle agrega.1. Đki farklı agrega ile hazırlanan ve benzer oranlarda iki tip silis dumanı içeren karışımlara ise beton mikrobar deneyi uygulanmıştır. Bunların birincisi. Agrega numunelerinin fiziksel özelikleri belirlenmiş ve deney yöntemlerinde belirtilen şekilde yıkanıp kurutularak deneysel çalışmaya uygun hale getirilmiştir. 12.1’te verilmiştir. Beton mikrobar deneyi ise yine aynı koşullarda.

58.89 0. Bunun sebebi ise harç çubuklarının 14 gün boyunca 1 M NaOH çözeltisi içinde beklemesiyle zaten alkalinitesi yüksek bir etkiye maruz kalmalarıdır. C3A: %9. kür esnasında dışarıdan yeterince NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin önemli olmadığı belirtilmektedir. Buna ek bu yöntemde de. C2S: %18.05 2.11 1.58.5 En çok 4 en çok 0.62 sonuçlarından görüldüğü gibi çimentonun eşdeğer Na2O yüzdesi 1.1 Kullanılan çimentonun ana bileşenleri Bogue formülleriyle aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır: C3S: %52.18 5.51 1. güvenli tarafta kalabilmek için araştırmada alkalinitesi yüksek bir çimento seçilmiştir.5 en çok 1.94 . Buna rağmen. C4AF: %9.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO SO3 Serbest CaO Na2O K2O Na2O (eşdeğer) Çözünmeyen Kalıntı Kızdırma Kaybı Klorür Miktar (%) 20.09’dur.11 0. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” çimentonun alkalinitesi ile ilgili herhangi bir sınırlama getirmemiştir.09 0. Tablo 5.70 3. kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği ile ilgili %0.64 2.23 Belirtilmedi TS EN 197 Sınırları (%) En çok 5 en çok 3.36 1.27 62.9 değeri verilmektedir.68. Beton mikrobar yönteminde ise.

Agregaların elek analizi sonuçları ile su emme kapasitesi.9 2.6 35.25 Đncelik Modülü Yüzde Geçen (%) Aliağa Altınoluk (5/15 mm) (0/5 mm) 100 99 100 34. gevşek ve sıkıştırılmış birim hacim ağırlık özelikleri Tablo 5.81 0. Agregaların özelikleri Deneysel çalışmada.5 0.60 0.6 92.67 1655 1770 Aliağa (0/5 mm) 2.4 100 73 36 26.7 54. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı ve su emme oranı TS EN 1097-6 standardına göre belirtilmiştir.5 68.45 1380 1590 Altınoluk (0/5 mm) 2.3 5.4 3.6 55.65 2. gevşek birim hacim ağırlığı (BHA) TS EN 1097-3.65 1630 1770 Aliağa (5/15 mm) 2.5 99.0 5.5 57.5 0.55 1.47 2.8 5.42 Tablo 5.66 Uşak 100 97.3 0. öncelikle reaktivite potansiyeli olabilecek yöresel agrega numuneleri incelenmiştir.63 5.8 21.4 2.6 25.79 0.5 18. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı.25 1285 1465 Altınoluk (5/15 mm) 2. Agregaların tane büyüklüğü dağılımı TS EN 933-1 standardı.2.39 Ahmetli Aliağa (0/5 mm) 100 77.03 1335 1465 Uşak 2. beton mikrobar karışımlarında 5/15 mm olmak üzere iki farklı boy sınıfında agrega kullanılmıştır.5 16 8 4 2 1 0.85 1545 1675 .3 1.1.3’de özetlenmiştir. Harç karışımlarında 0/5 mm.2 0.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri Fiziksel Özelik DYK Özgül Ağırlık Su Emme Kapasitesi (%) Gevşek BHA (kg/m3) Sıkıştırılmış BHA (kg/m3) Ahmetli 2.9 1.2 94.1 12. Tablo 5.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları Elek Boyutu (mm) 31.5 0.57 3.2 ve 5.4 33 11.34 Altınoluk (5/15 mm) 100 95.4 74.6 8.

Kimyasal katkı özelikleri Beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.1.88 0. katkının naftalin sulfonat esaslı olduğunu belirtmiştir. Tablo 5.53 0.44 0.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO Na2O K2O SO3 Kızdırma Kaybı Cl Silis Dumanı-1 (%) 71.98 Çimento ağırlığının %0.4. Tablo 5. Silis dumanının özelikleri Deneysel çalışmada iki tip silis dumanı kullanılmıştır.52 0.136 0.64 5.57 0. Üretici firma.53 1.52 1.0087 0.5’da verilmiştir.89 belirlenmedi 6. %) pH Kullanım oranı Değeri 1.635 6.015 Silis Dumanı-2 (%) 92.000 5.42 0.32 7.1.4’de verilmiştir.5 Kimyasal katkının özelikleri Özellik Yoğunluk (20°C) (g/ml) Suda çözünen klorür (%) Alkali içeriği (eşdeğer Na2O.3.92 0.86 4.11 belirlenmedi 0.98 1.8-%1.12 2.68 0. Deneysel çalışmada kullanılan iki tip silis dumanının Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özelikleri Tablo 5.4’ü . Katkının üretici firma tarafından bildirilen diğer özelikleri Tablo 5.

12.65 5.2.6’de görüldüğü üzere. Aliağa ve Altınoluk agregası ile karışımlar hazırlanmıştır. 8. Altınoluk ve Uşak agregası silis kökenli doğal agrega olup. Silis dumanı. “Beton Mikrobar Deneyi” uygulanarak 2 tip agrega. Her karışım örneği için en az üç numune hazırlanmıştır. Bu metotta. 16. Ahmetli. Beton Mikrobar Yöntemi ile ise. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 24 farklı karışım hazırlanmıştır. Bunlar SD1 ve SD2 olarak adlandırılmıştır. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. %10 ve %15’i olarak üç farklı oranda çimento yerine kullanılmıştır. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” uygulanarak 4 tip agrega. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C NaOH çözeltisinde bekletmek yerine direkt 80°C suda kür koşullarında reaktiviteleri incelenmiştir. Altınoluk ve Uşak agregası. kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 14 farklı karışım. Aliağa ve Altınoluk agregası olmak üzere sadece iki agrega türü incelenmiştir. çimento ağırlığının %5. ASTM C1260 Standardı ile kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 28 farklı karışım. Ancak. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. Aliağa agregası kırma andezittir. Ahmetli. Aliağa. . ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Deney Metodu kullanılmıştır. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 12 farklı karışım hazırlanmıştır. Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma Deneysel çalışmada agregaların reaktivite tespitinde. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Tablo 5.

Bu gradasyon değerleri Tablo 5.36 mm (No.6 Hazırlanan karışımlar Agrega Tipi 4 4 4 2 2 2 Đlk Kür Süresi 6 2 6 2 3 1 3 1 Silis Dumanı Silis Dumanı Oranı Farklı Đlk Kür Deney Sayısı 24 24 4 12 12 2 78 Karışım Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi Beton Mikrobar Deneyi Toplam 5.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu Elek boyutu Geçen Kalan 4.75 mm (No.50) 150 µm (No.30) 600 µm (No.3.4) 2.5 148.5 247.16) 600 µm (No.1. kısa süreli iki farklı metot olarak Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini tanımlamada ve katkıların etkinliğini kıyaslamada kullanılmıştır. 5.16) 1. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” ve henüz standartlaşmamış “Mikrobar Deneyi”.3.18 mm (No.8) 2.5 çimentosu 850 µm (No.36 mm (No.30) 300 µm (No.5 247. laboratuarda yıkanarak sabit ağırlığa kadar kurutulmuş ve No.20) elekten elenmiştir. ASTM C150 ve TS EN 197 standardına uygun olan bir tip CEM I 42. Tablo 5.50) 300 µm (No. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) Agregalar.66 Tablo 5.100) Kütlece % 10 25 25 25 15 990 g agrega için (g) 99 247.7’de verilmektedir.18 mm (No.8) 1.100 arası ASTM E11’e uygun eleklerle elenerek standartta verilen gradasyonda karıştırılmıştır.5 .4-No.

285±10 dev. ikinci tabaka da yerleştirilip aynı şekilde sıkıştırılıp üzeri düzeltilir. Yayılma ölçüm prosedürü aşağıdaki gibi özetlenebilir. Standarda göre harç hazırlama ve kuru malzeme depolama odası 20-27. 1/2. . 990 g agrega ve 207 g su (kütlece çimento/agrega oranı./dk hızında 30 s daha karıştırılır. numunelerin kalıplara yapışmasını önlemek amacıyla numune üzerinde tortu bırakmayan ve su girişine imkan veren kayganlaştırıcı malzeme olarak Teflon sprey kullanılmıştır. Karışımın bitmesinden itibaren 2 dakika 15 sn içerisinde karışım kalıplara yerleştirilmelidir./dk hızında 1 dakika daha karıştırılarak sonlandırılır.3 mm) ile karıştırılmıştır. Numunelerin uç bölümlerinin sıkıştırılmasına özen gösterilerek iki katman halinde çubuk yardımıyla sıkıştırılıp yüzeyleri perdahlanmalıdır. Karıştırma prosedürü şu şekildedir: su karıştırma kabına eklenir. üzerine çimento eklenerek 140±5 dev. kalıp 25 mm kalınlığında bir harç tabakasıyla doldurup 20 defada sıkıştırılır. Yayılma tablası temizlenerek kalıbı tam ortaya yerleştirilir. mikser 285±10 dev. bu sürede agrega yavaşça eklenir. 15 sn içerisinde 25 düşüş gerçekleştirilir. Standartta belirtildiği üzere.5°C arasında olmalıdır. Hazırlanan karışımların yayılma değerleri de belirlenmiştir.47) kullanılmıştır.1±0. Bu miktar. Harç hazırlama odası bağıl nemi %50’den az olmamalıdır. 0. 90 s boyunca beklemeye alınır. Harçlar ASTM C305’e göre standarda uygun harç mikseri (karıştırıcı ile kap arasındaki mesafe 5.67 Her çimento agrega kombinasyonu için deney numuneleri hazırlanırken 440 g çimento. Standart koşullarda hazırlanan harç. kütlece su/çimento oranı. bu sürenin ilk 15 saniyesinde kabın kenarındaki harç temizlenir. ASTM C490’a uygun 25×25×285 mm boyutlarında ve uçlarında boy ölçmeye olanak sağlayan pimlerin bulunduğu 250 mm net açıklık bulunan kalıplara yerleştirilmiştir.25. yayılan harcın 4 farklı kısımdan taban çapı ölçümü alınır. her karışım için üç adet 25×25×285 mm boyutlarında harç çubuğu hazırlamaya olanak vermektedir./dk’de 30 s süreyle karıştırılır.

Genleşme değerleri.002 mm duyarlıkta alınarak 80±2°C sıcaklıkta suya konulmuştur.01 M arasında olacak şekilde hazırlanmıştır.99 ile 1.002 mm hassasiyetli komparatörle alınmıştır.75 mm ile 9.3.5 mm ile 12. 4.5 katı olacak şekilde hazırlanmıştır.5 mm ve kesiti 40×40 mm’dir. agregalar gerekiyorsa kırılarak istenilen boyuta getirilir.75 mm ile 12. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. Nem kabini veya nem odası sıcaklığı 23±1. Ölçümler ASTM C490’a uygun 0.Mikrobar deneyi ASTM C490’a uygun gereçler kullanılır. Đlk okumaları 0. NaOH çözeltisinin hacmi. Örnekler 1 M NaOH çözeltisi içeren 80±2°C sıcaklıkta muhafaza edilip en az 3 günde bir olmak üzere 14 güne kadar ölçülmüştür. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (250 mm) Standart 14 günlük genleşme limitini %0.68 Numunelerin 24 saat 80oC suda geri kalan deney süresince 80oC 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmesini sağlamak amacıyla 80±2°C sıcaklıkta kür yapabilen özel dolaplardan faydalanılmıştır.5 mm elek arası malzeme de %60 olarak oranlanmıştır. 15±5 s içinde ölçüm tamamlanmıştır. 1 M NaOH çözeltisi.5 mm arasındaki agrega kullanılır. Çalışmada uygulanan deneyde 4. uzun süreli etkiyi incelemek için yaklaşık 8 haftaya kadar uzatılmıştır. Ölçümler. standart bir deney için 9.10 olarak vermektedir.2.5 mm elek üzerinde kalan kısmın da belirtilmesi uygun olur. Numuneler.5 mm elek arası %40. Harç çubuklarının tümünü su veya çözelti içinde tutabilecek 80°C sıcaklığa ve NaOH çözeltisine dayanıklı olacak kaplar kullanılmıştır. 9. Nem odası ASTM C511 standardına uygun olmalıdır. Sodyum hidroksit. . Na+ ve OH. çubukların hacminin 4±0. 40 g NaOH/900 ml H2O ve toplam 1 lt olacak şekilde ekstra su eklenerek yapılmıştır. ancak kalıpların net açıklığı 160±2. 5. Ancak.konsantrasyonu 0. Her örnek teker teker çıkarılarak silip. 24±2 saat nem odasında bekletilip kalıplardan alınmıştır.7°C olmalıdır.

Kalıplar fırından çıkarılarak ilk okumaları alıp 1 M NaOH çözeltisi içerisine konularak tekrar fırına alınmıştır. ASTM C230’a göre yayılma değeri ölçülerek gerekli ayarlamalar yapıldığında su miktarındaki küçük değişimlerin genleşmeleri fazla etkimediği belirlenmiştir. daha sonra 60 sn daha karıştırılır. kabın kenarları sıyrılarak harç 90 sn bekletilir. Genleşme değerleri. Karışımlarda 300 g su kullanılmıştır. Etkiyi net inceleyebilmek için bazı numunelerin boy ölçümleri 8 haftaya kadar uzatılmıştır. . Kapların kapakları kapatılarak 80°C’lik fırında 24 saat boyunca bekletilmiştir. Çimento ve suyun büyük bir bölümü (290 g) karıştırıcı kabın içine konularak düşük hızda 60 sn çalıştırılır. Gerekirse istenilen işlenebilirliğin sağlanması için kalan su eklenir. Plastik filmle kaplanan kalıplar 23°C’lik nem odasında 24±2 saat bekletilmiştir. Çubuklar kalıplardan çıkarılarak uygun plastik kaplar içerisindeki suya daldırılmıştır. Harç karışımı kaplara iki seferde çubukla sıkıştırılarak yerleştirilmiştir. ASTM C305’e uygun standart harç karıştırma aparatı spiral şekilli olanla değiştirilerek agrega eklenir ve düşük hızda 1 dakika boyunca karıştırılır. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği en az %0. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (160 mm) Boy ölçümleri 30 gün boyunca alınarak üç örneğin ortalaması kaydedilmiştir. Segregasyona uğramaması için en son kalıplar doldurulduktan sonra birkaç saniye kadar vibrasyona tabi tutularak hava baloncuklarının çıkması sağlanmıştır.9 olmalıdır. Kür esnasında dışarıdan NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin çok önemli olmadığı düşünülse de bu konunun araştırılması gerekmektedir.33 olup işlenebilirlik için ayarlama yapılabilir.69 900 g çimento ile 900 g agreganın kullanımı ile (kütlece Ç/A=1/1) 3’er adet mikrobar örnek üretilmiştir. Su/çimento oranı 0. Karıştırma prosedürü ise aşağıdaki gibi özetlenebilir.

numuneler kalıp alımından sonra 80°C suda 24 saatlik sürede ilk küre tabi tutulmaktadır. 12. Uşak ve Altınoluk agregası içeren örnekler izlemektedir. Ahmetli. 16. Çatlakların yoğunluğu. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır.70 6. zaman içinde genleşme ile beraber artmaktadır. Şekil 6. 1 M NaOH çözeltisinde bekletilerek 14 gün kür süresinde belirlenen genleşme değerleri. Buna göre. Ahmetli. Böylece tüm ölçümler (ileriki) 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ve deney prosedürü benzer olan beton mikrobar deneyinde. 8. standardın belirlediği %0. agregaların tümü reaktif özellik göstermektedir. 6. toplam 8 hafta NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. 80°C sıcaklıkta suda bekletilme ile uygulanan 24 saatlik ilk kür süresi.1. . Bunu sırasıyla. En yüksek genleşmeler Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. Ancak. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 metoduna göre hazırlanan numuneler.1’de verilmiştir. Deneysel çalışmanın bu kısmında. hızlandırılmış metot çerçevesinde yüksek sıcaklıkta aşırı alkalin ortama (80°C’de 1 M NaOH) maruz bırakılan numuneler için ilk kür süresi değişiminin etkisi irdelenmiştir.1. 24 (kontrol) ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde deney sonuçları incelenmiştir. Uşak agregası kullanılan numunelerde ASR’nu belirtisi olarak harita biçimli çatlaklar gösterilmiştir. BULGULAR VE TARTIŞMA 6.1. 4. Uygulanan kür boyunca Ahmetli ve Uşak agregası içeren örneklerin genleşme değerlerinin birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. Örneklerin kür süresi-genleşme grafikleri Şekil 6. bu örneklerde 4 saat tutulmuştur.1 genleşme limitinin üzerinde kalmaktadır.2’de sırasıyla Aliağa.

8 0.71 2.3 1. Aliağa 4sa.7 1.3 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 0.5 1.1 0.1 1.0 1.9 1.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.8 1.2 0.2 1. Altınoluk 4sa.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları .0 0 7 Uşak 4sa.5 0.6 1.4 1. Ahmetli 4sa.9 0.7 0.0 0.6 0.

2 1. Aliağa ve Uşak agregası içeren numunelerin genleşmeleri artarken.4 1.2 0.0 0 Uşak 8sa.7 1. Bu ilk kür süresinde.8 1. Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmeleri diğer örneklere göre daha azdır. tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri ASTM C1260 standardının belirlediği %0. Ahmetli agregası içeren numunelerin genleşmesinin azaldığı belirlenmiştir. Aliağa 8sa. Yine. Altınoluk 8sa. Đlk kür süresi 4 saatten 8 saate çıkarıldığında.4 0.6 0.8 0.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .6 1.3’de ilk kür süresi 8 saat olan örneklerin genleşme eğrileri sunulmuştur.3 0.5 0.9 1.5 1.3 1.1 1. Uşak. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.7 0.0 1.9 0.1 0. 2.72 Şekil 6. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.0 0.1 genleşme limitinin üzerindedir. Ahmetli 8sa. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.

7 1.0 1.1 genleşme limitinin üzerindedir. Şekil 6. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.5 1.3 0.3 1.8 1.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Ahmetli ile Uşak agregası içeren örneklerin farklı ilk kür sürelerinde genleşme eğrilerinin yer değiştirdiği ve 12 saatlik ilk kür süresi sonucunda birbirine çok yaklaştığı görülmektedir. ölçülen genleşmelere göre reaktiviteleri sıralaması Aliağa.73 Şekil 6. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.8 0. Altınoluk 12sa.6 1.0 0 Uşak 12sa.2 0.1 1.7 0.9 0. 2.9 1.4 ilk kür süresi 12 saat olan numunelerin genleşmesini göstermektedir.6 0. Ahmetli. Bu ilk kür süresinde.2 1.5 0.1 0.4 1.5’deki örneklerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat .0 0.4 0. Ahmetli 12sa. Aliağa 12sa. Uşak ve Altınoluk agregası içeren numuneler şeklindedir.

5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.8 0.0 0 7 Uşak 16sa. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” kontrol numunelerinin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri standartta belirtilen %0. Bu ilk kür süresinde. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa. Yine.6 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.4 1.1 0.74 olarak değiştirilmiştir.7 0.1 genleşme limitinin üzerindedir.1 genleşme limitinin üzerindedir. Ahmetli 16sa. Şekil 6.1 1. yani ASTM C1260 metoduna tamamen uygun kürlenen örneklerin genleşme grafikleri görülmektedir.6’da ilk kür süresi 24 saat olan. Altınoluk 16sa.2 1.4 0.6’da .0 1.3 0.9 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.8 1.0 0.3 1. Uşak. Aliağa 16sa.7 1.9 1.2 0.5 0.6 1.5 1. 2.

2.7 0.9 0. kontrol numunelerinin 14 günlük genleşme değerlerinden yüksektir. ilk kür süresi 12 saat olan örneklerin genleşme eğilimlerine benzemektedir. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilmiştir.2 0.1 0.6 0. Uşak ve Altınoluk agregasıdır. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.0 0.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.6 1.7’de genleşme değerleri verilen örneklerin.5 1.2 1.0 0 7 Uşak kontrol Aliağa kontrol Altınoluk kontrol Ahmetli kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 0. Genleşme eğilimleri. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.8 1.9 1.5 0. Uşak.1 1. Bu ilk kür süresinde.3 0.4 1.7 1.1 genleşme limitinin üzerindedir. .3 1.8 0. ASTM C1260’a göre tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri %0.0 1. Bu serinin 14 günlük genleşme değerleri.75 görüldüğü gibi reaktivite sıralaması Aliağa. Ahmetli.

1.8 0.1 0. Numuneler.1 1.4 1. Şekil 6. kür prosedürü ASTM C1260’a benzer beton mikrobar yöntemine göre hazırlanmıştır.7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.5 0.9 1.4 0. Ahmetli 48sa.7 1. Aliağa 48sa.2 1. Altınoluk 48sa. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası.2 0. Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır.0 0 7 Uşak 48sa.76 2. Beton mikrobar deney verileri Bu deneyde yüksek reaktiviteli Aliağa agregası ve orta derecede reaktivite gösteren Altınoluk agregaları seçilmiştir.2.6 1.6 0.7 0.5 1.8’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 4 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.0 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 0. .9 0.8 1.3 1.0 1.

her iki agrega için genleşme değerleri 4.8703 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 4sa. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları Şekil 6.4 Aliağa 4sa. dolayısıyla beton mikrobar deneyine uygun kürlenen kontrol numunelerinin genleşme değerleri verilmiştir.11’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları verilmiştir. 0. Şekil 6. Şekil 6.12’de 80°C suda ilk kür süresi 24 saat olan.1 y = 0.0018x R2 = 0. Buna göre. y = 0.9).8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Aliağa ve Altınoluk agregalarıyla beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan numunelerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 8 saat olarak değiştirilmiştir. diğerlerine benzer veya az miktarda yüksek genleşme göstermiştir.9614 0. 48 saat kürlenen beton mikrobar deneyi örnekleri.0113x R2 = 0. Đlk kür süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılması genleşmeleri azaltmıştır (Şekil 6. .77 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. Şekil 6.2 0.10’da 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 12 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.13’de verilmiştir. 8 ve 12 saat kürlenen örneklerden fazladır.

78 0. y = 0.0 0 -0.8656 0.1 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 12sa.6205 0.1 0. 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 8sa.4 Aliağa 12sa.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.7559 0. y = 0.2 y = 0.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 7 14 21 28 35 0.2 0.9931 y = 0.0113x R2 = 0.10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .0019x R2 = 0.4 Aliağa 8sa.0104x R2 = 0. 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.0015x R2 = 0.

1 0.1 0.9389 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.0027x R2 = 0.2 y = 0.11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 0. y = 0.79 0.3 Genleşme (%) R = kontrol Altınoluk 0.2 y = 0.0023x R2 = 0. 0.4 Aliağa=kontrol y 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.8736 2 0.0119x 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 Aliağa 16sa.3 Genleşme (%) Altınoluk 16sa.6603 0.0113x R2 = 0.12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .9804 0.

9899 0.13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Beton mikrobar deneyinde yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için. Bu şekilde kürlenen örneklerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 standardına göre hazırlanan numuneler.2. 6. 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir.0114x R2 = 0.2.9637 0.0028x R2 = 0. deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür yerine. Altınoluk 48sa. 0. .80 0.1 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi 6. Dört farklı agrega tipine uygulanan bu kür koşulunun etkisi Şekil 6. doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.1.2 y = 0.14’de görülmektedir.3 Genleşme (%) y = 0.4 Aliağa 48sa.

mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu kür koşuluna tabi tutulan numunelerin genleşmeleri.2. numuneler doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.3 1.6 0.1 1.8 1.8 0.2 0.9 0. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır.7 0.4 1. Beton mikrobar deney verileri Beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan kontrol numunelerinden farklı olarak 80°C sıcaklıkta suda yapılan ilk kür yerine.9 1.1 0.6 1.14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6. ilk kürü 80°C sıcaklıkta suda yapılan numunelere göre daha yüksek değer vermiştir. Bu örneklerin genleşmeleri Şekil 6.81 1.2 1.15’de verilmektedir.5 0.3 0.2.0 0 Uşak NaOH Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Ahmetli NaOH Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Bu davranış. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir.5 1. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır.0 0. .4 0.7 1.

8716 y = 0. Pek çok araştırmacı ASTM C1260’da olduğu gibi.9279 Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Şekil 6.3 0.2 0.7 0. ASTM C1260hızlandırılmış harç çubuğu ve beton mikrobar deney yöntemi kullanılmıştır.1 0.3. reaktivite potansiyeli bulunan Aliağa. %10 ve %15’i kadar kullanılmıştır.1 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) y = 0. Bu sebeple yayılma değerini düzeltmek için SD katkılı harçlarda herhangi bir düzeltme yapılmamış fakat kalıplara yerleştirme esnasında sıkıştırmaya özen gösterilmiş ve bazı beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R .0119x R2 = 0. Uşak ve Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin silis dumanı yardımı ile zararlı genleşmelerinin azaltılmasına çalışılmıştır. Bu etkileri gözlemlemek amacıyla.15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.82 0.0218x R2 = 0. harcın geçirimlilik ve dayanım gibi diğer etkilerini göz önünde tutarak sabit su/çimento oranında çalışılmasını önermektedir. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi Deneysel çalışmanın bu aşamasında.4 0.0 0 -0. Ahmetli.5 Genleşme (%) 0.6 0. Katkı kullanımı ile birlikte katkının inceliğine ve su ihtiyacı özelliğine bağlı olarak harçların yayılma değerleri düşüş göstermiştir. Silis dumanı (SD1 ve SD2) çimentonun kütlece %5.

Uşak agregası içeren harç genleşmelerinin ilk zamanlarda düşük olmasına karşın ileri zamanlarda Ahmetli agregası genleşmelerine oldukça yaklaştığı görülmektedir. SD1 içeren harç . Uşak. Uşak. Ahmetli.1.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Aliağa agregasıyla hazırlanan harçların genleşmelerinin diğer üç agreganın genleşmelerine kıyasla daha fazla olduğu ve zamanla aradaki farkın arttığı görülmektedir.17’de verilmektedir. Çimento yerine %15 oranında SD1 kullanımı genleşmelere etkisi Şekil 6. ASTM C1260 metodu deney verileri Şekil 6. Altınoluk ve Ahmetli agregalarıyla %5 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri oldukça benzerdir. Reaktif agregalarla birlikte çimentonun kütlece %5 oranında SD1 kullanımı ASTM C1260 standardının öngördüğü 14 günde %0.3.16’da SD1’in %5 oranında kullanımının genleşmelere etkisi görülmektedir. 6. Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0. Uşak. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Çimentonun kütlece %10 oranında SD1 kullanımı sonuçları Şekil 6.1 genleşme limitinin altına düşmemiştir. %15 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri incelendiğinde. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir.83 marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır. Ahmetli. %10 SD1 kullanımı. Bu da hızlandırılmış metotlar ile mineral katkı etkisi değerlendirilirken 14 günlük genleşme değerinin kıstas alınmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir. Aliağa agregası içeren numunelerde standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Kontrol örneklerinde olduğu gibi %10 SD1 içeren örneklerde de Aliağa agregası diğerlerine kıyasla daha yüksek genleşme gösterirken en düşük genleşmeyi Altınoluk agregası içeren örnekler göstermiştir. Burada Uşak ve Ahmetli agregalarının ileriki zamanlardaki genleşme eğilimleri benzer şekilde devam etmiştir. Bu karışımların yayılma değerleri silis dumanı içermeyen kontrol numunelerine yakındır.18’de verilmiştir. Buna göre. Ölçümler 14 gün sonrasında da yaklaşık 8 hafta devam ettirilmiştir.

8 0.5 1. en düşük genleşmeleri ise Altınoluk agregası vermektedir.0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%5SD1 Aliağa+%5SD1 Altınoluk+%5SD1 Ahmetli+%5SD1 Şekil 6.1 1.84 numunelerinin hiç birinde akışkanlaştırıcı katkı kullanımına gerek görülmemiştir. 1.3 0.4 1.6 0.0 Genleşme (%) 0.2 1.1 genleşme limitinin altına düşürememiştir (Şekil 6.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi Çimentonun kütlece %5 oranında SD2 katkısı kullanımı. Uşak ve Ahmetli agregalarının genleşme eğilimleri ise birbirine oldukça benzerdir.9 0. . tüm agregalar için 14 günlük genleşmeleri %0. Bu karışımlarda akışkanlaştırıcı katkı kullanılmamıştır.5 0.4 0.7 0.19).2 0.1 0. Burada en yüksek genleşmeleri Aliağa agregası.3 1.

85

0,9 0,8 0,7 Genleşme (%) 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%10SD1 Aliağa+%10SD1 Altınoluk+%10SD1 Ahmetli+%10SD1

Şekil 6.17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

0,5 0,4 Genleşme (%) 0,3 0,2
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%15SD1 Aliağa+%15SD1 Altınoluk+%15SD1 Ahmetli+%15SD1

0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63

Şekil 6.18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi

86

1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 Genleşme (%) 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün)
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%5SD2 Aliağa+%5SD2 Altınoluk+%5SD2 Ahmetli+%5SD2

Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi

Çimentonun kütlece %10 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli ve Uşak agregası içeren numunelerde genleşmeyi standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir (Şekil 6.20). Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD2 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. Genleşme eğilimleri kıyaslandığında uzun vadede de Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmelerinin diğerlerine kıyasla yüksek olduğu, Uşak ve Ahmetli agregası içeren örneklerin genleşme eğilimlerinin oldukça benzer olduğu görülmektedir. %10 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.14, Ahmetli agregası içeren numunelerde

87

kütlece %0.55, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.77 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %0.77 bağlayıcı madde oranlarında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. Çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli, Uşak ve Altınoluk agregası içeren numunelerin 14 günlük genleşmesini standardının öngördüğü %0.1 genleşme limitinin altına indirip ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir (Şekil 6.21). 28 günden sonra Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmeleri hızla artmıştır. %15 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.75, Ahmetli agregası içeren numunelerde kütlece %0.82, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.98 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %1.02 bağlayıcı madde oranında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.
1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 Uşak+%10SD2 Aliağa+%10SD2 Altınoluk+%10SD2 Ahmetli+%10SD2

Genleşme (%)

ASTM C1260 genleşme limiti

14

21

28 35 42 Kür Süresi (Gün)

49

56

63

Şekil 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

örnekleri ASR .22’de verilmiştir. %5 SD2.88 0. %5 SD1.3 0. %15 SD1. Beton mikrobar deney verileri SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarda kullanımının Aliağa agregası içeren beton mikrobar örneklerinin genleşmelerine etkisi Şekil 6.6 Genleşme (%) 0. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre sırasıyla %5 SD1.3. %15 SD1.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi 6.5 0.23’de verilmiştir.7 0.1 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren beton mikrobar numunelerine etkisi Şekil 6. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre %5 SD2.4 0. %15 SD2 olarak artmaktadır.2. %10 SD1.0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. SD1 ve SD2 kullanımının genleşmeleri azaltmada etkili olduğu görülmektedir. %10 SD2. %10 SD1. SD2 türü silis dumanı. beton mikrobar genleşmelerini azaltmada daha etkili görünmüştür. %15 SD2 olarak artmaktadır.2 ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%15SD2 Aliağa+%15SD2 Altınoluk+%15SD2 Ahmetli+%15SD2 0. %10 SD2.

1 0.4 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol 0.2 0.2 Genleşme (%) 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 Kür Süresi (Gün) 7 14 21 28 35 Şekil 6.3 Genleşme (%) 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.89 0.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .0 0 -0.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi 0.1 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.

8sa: %0. 8sa: %1.306. 4sa 80°C suda ilk kürü uygulanan numune ise ileri yaşlarda diğer numunelere kıyasla fazla genleşme göstermiştir.020.25’de verilmiştir. Buna göre. NaOH: %0.411. Bu numunelerin 14 günlük genleşmeleri.790. 80°C suda 8sa ve 16sa ilk kür sürelerinde numuneler daha fazla genleşme artışı göstermiştir.436. Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarının 14 günlük genleşmeleri Şekil 6. kontrol: %0.804. Aliağa agregası içeren ASTM C1260 harçlarının farklı ilk kür koşullarında genleşmeleri Şekil 6. Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harç numunelerinin 14 günlük genleşmeleri.257.234. 4sa: %0.373.927.436. NaOH: %0. 8sa 80°C suda ilk kür uygulanan numunenin genleşme eğrisi ilk haftadan sonra diğer eğrilere göre azalarak artış göstermiştir. 8sa: %0.4. Genel olarak zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın gittiği görülmektedir.355 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır (Şekil 6.324. doğrudan NaOH çözeltisinde: %0. 4sa: %0. 4sa: %0. 48sa: %0.109 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.24). 16sa: %0.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi 6.26).298 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.464. Doğrudan NaOH’de kürlenen numunelerin genleşme artışları diğer numunelere göre düşük değerde kalmıştır (Şekil 6.403.725.27’de verilmiştir. 12sa: %0. 12sa: %0.246. 4sa: %0. 16sa: %0. 14 günlük genleşmeleri.222 NaOH: %0. ASTM C1260 metodu deney verileri Uşak agregası içeren ve farklı sürelerde ilk su kürüne tabi tutulan numunelerin. kontrol: %0.425.90 6. 8sa: %0.434. 12sa: %0. . 16sa: %0. kontrol: %0. 48sa: %0.693 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.1. 48sa: %0.476.461. kontrol: %0. 16sa: %0.469. 48sa: %0.543. 12sa: %0.734. Farklı ilk kür süreleri sonuçlarının aralarında incelenmesinde bu zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın olduğu görülmektedir.

suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ancak.1 1.28. 16sa. farklı ilk kür koşullarından aynı şekilde etkilenmemiştir.0 0 7 Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak 4sa.6 0.0 0. Çimentonun kütlece %10 ve %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Uşak agregası içeren numunelerde genleşme artışını standardının öngördüğü 14 günde %0. Dört tip agrega.5 0.1 0.2 0. NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Uşak agregası ile dökülen harçların genleşmelerine etkisi Şekil 6.3 0. Tablo 6.29’da görülmektedir. kontrol 48sa.7 0. 12sa.24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri Kontrol numunelerine göre farklı ilk kür koşullarının yüksek değerde olmasa da genleşmeleri değiştirdiği görülmektedir (Şekil 6.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.9 0.8 Genleşme (%) 0.4 0. .1). 8sa.91 1.

1 0.6 0.92 2. Aliağa 16sa. Aliağa kontrol Aliağa 48sa. Aliağa 12sa.3 0.5 1.8 0.7 0.1 1.5 0.2 0.2 1.8 1.3 1. Aliağa 8sa. .9 0. çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımının Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.0 0 Genleşme (%) Aliağa 4sa.9 1.4 1.4 0. Aliağa NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Şekil 6.30’da Aliağa agregası ile farklı oranlarda çimento yerine SD1 veya SD2 içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmeleri görülmektedir.0 0.6 1.7 1. Buna göre.0 1.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli derecede etkili olduğu görülmektedir.

2 0.5 0.3 0. Altınoluk 12sa.1 0.4 0.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri .26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri 1.0 0 Genleşme (%) Ahmetli 4sa. Ahmetli NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. Ahmetli 16sa.0 0 7 Altınoluk 4sa.8 0.93 0.4 1. Altınoluk kontrol Altınoluk 48sa. Ahmetli 12sa.3 1. Altınoluk NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.2 0.1 1. Altınoluk 8sa. Ahmetli 8sa.7 0.0 0.5 0.1 0.6 0. Altınoluk 16sa.7 0.3 0.6 Genleşme (%) 0. Ahmetli kontrol Ahmetli 48sa.2 1.9 0.4 0.

693 0.434 0.403 0.411 0.257 0.7 0.476 0.469 0.94 1.804 0.1 1.425 0.28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Tablo 6.1 0.790 0. %) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.020 0.234 1.461 0.109 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH .2 0.6 0.9 0.222 0.306 0.464 0.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.725 0.373 0.3 0.436 0.5 0.8 0.4 0.927 0.324 0.355 0.0 0.298 0.246 0.543 0.734 0.436 0.

2 0.0 0 Uşak+%5SD1 Uşak+%10SD1 Uşak+%15SD1 Uşak+%5SD2 Uşak+%10SD2 Uşak+%15SD2 Uşak kontrol ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. . SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarına etkisi Şekil 6.32’de incelenmiştir.95 0. %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Ahmetli agregası numunelerinde genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli ölçüde etkili olduğu görülmektedir.29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6.7 Genleşme (%) 0. %15 oranında SD1 ve %10.6 0. Çimentonun kütlece %10.31’de SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmelerine etkisi incelenmiştir. Çimentonun kütlece %10.3 0.8 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. %15 oranında SD2 kullanımının Altınoluk agregası numunelerinde genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.5 0.1 0.9 0.4 0.

9 1.30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .6 0.0 0 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.9 0.96 2.4 1.7 1.5 0.0 0.1 0.1 1.8 0.2 1.3 0.6 1.4 0.8 1.5 1.7 0.3 1.2 0.0 1.

yapısında daha fazla miktarda SiO2 bulundurması. hazırlanan karışımların işlenebilirliği göz önüne alındığında SD2 silis dumanının muhtemelen daha ince partiküller halinde olması genleşmeleri indirgemede yine etkili olmuş olabilir. . dolayısıyla çimentonun alkalileriyle daha çabuk reaksiyona girmesi sebebiyle genleşmeleri indirgemede daha etkili olabilir. %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. SD2 silis dumanı.4 Genleşme (%) 0.33 ve Tablo 6.3 0.31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6. Ancak.1 0.5 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.97 0. Silis dumanı kullanımı harç işlenebilirliğini etkimektedir.2’de görüldüğü üzere 4 tip agrega için de SD1 silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Hazırlanan karışımlarda sadece %10 ve %15 SD2 silis dumanı katkılı numunelerinde akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.2 ASTM C1260 genleşme limiti 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6. Ayrıca.

154 0.059 0.038 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Ahmetli+%10SD1 Ahmetli+%15SD1 Ahmetli+%5SD2 Ahmetli+%10SD2 Ahmetli+%15SD2 Ahmetli kontrol 0.1 0.403 0.186 0.0 Ahmetli+%5SD1 0.174 0.355 0.98 1.384 0.7 Genleşme (%) 0.310 0.3 0.107 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.145 0.693 0.9 0.358 0.173 0.131 0.5 0.031 0.243 0.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.083 0.023 0.176 0.407 0.027 0.007 0.011 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .4 0.6 0.012 0.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.117 0.011 0.246 0.8 0.

7 0.4.2 0. 80°C suda yerine doğrudan NaOH’da kürlenen numuneler fazla genleşme artışı göstermiştir. 16saat.3’de beton mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi görülmektedir. Altınoluk agregası içeren beton mikrobarların 30 günlük genleşmeleri. Beton mikrobar deney verileri Şekil 6. %0. 48saat.34 ve Tablo 6. kontrol. .3 0. 16saat. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile de deneyleri yapılan Aliağa ve Altınoluk agregası. 8saat. 48saat. Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinin 30 günlük genleşmeleri.1 0.05 genleşme limiti göz önüne alındığında Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmelerinin limite yakın ve üzerinde olduğu. kontrol. 8saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.5 0.6 0. Grattan-Bellew’in önerdiği.2.4 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 Şekil 6.8 0.33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi 6. iki yöntem arasında farklı ilk kür sürelerine göre değerlendirmede benzerlik göstermemiştir.99 0. 30 günlük. 12saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 12saat. 4saat. Aliağa agregası içeren numunelerin ise limitin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir. 4saat.

100 0.060 0.05 limitinin altına düşürmüştür. 30 günlük.300 0.076 0.35 ve Tablo 6. 10.0 Aliağa Altınoluk BMD (30-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.6 0.322 0. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri GrattanBellew’in önerdiği.34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.326 0.626 0.1 0.4 0.4’de görülmektedir. .066 0.046 0.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0. %0. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır.7 0.049 0.3 0.5 0. Silis dumanı kullanımı Aliağa ve Altınoluk agregası içeren numunelerde genleşmeyi azaltmada etkili olmaktadır.289 0.314 0. 15 oranlarında SD1 ve SD2 silis dumanı kullanımı ile hazırlanan beton mikrobar örneklerinin 30 günlük genleşme değerleri Şekil 6.320 0.2 0.074 0.337 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Çimentonun kütlece %5.

112 0.015 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .1 0. SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olduğu görülmektedir.062 0.066 0.058 0. 0.034 0.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.035 0.101 Ancak.166 0.0 Aliağa Altınoluk 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 BMD (30-günlük genleşmeler) Şekil 6.285 0. çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler.042 0.229 0.2 0. kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.300 0.240 0.3 5SD1 10SD1 0.064 0.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi Tablo 6.4 Kontrol 0.

36’da farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.2 0.1 0. . ASTM C1260 deneyleri genleşme değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni.5 0. ASTM C1260 numune boyutlarının daha ince ve daha uzun olması.5 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) 0.5.102 6.1 0. Silis dumanı kullanımıyla azalan genleşme değerleriyle Şekil 6.8 0.0 0.2 0.0.6 0.7 0. Ayrıca.36 sonuçlarına kıyasla iki farklı agrega ile hazırlanan numunelerin genleşme değerleri birbirine yaklaşmıştır. Silis dumanı etkinliği ölçümünde bu iki deney sonuçları arasında korelasyonun daha düşük olduğu görülmektedir.3 0.0 1. ASTM C1260 deneylerinde kullanılan agregaların daha ince olması reaksiyonu hızlandırıp daha yüksek genleşme veren diğer bir faktördür.9637 Şekil 6.1 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.9 1. 0.3 0.4 0.37’de silis dumanı etkinliğinde kullanılan iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması y = 0. Daha düşük genleşme değerleri gösteren Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sol kısmında.0401 R = 0. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması Şekil 6.4 0. reaksiyonda hızlandırıcı etken oluşturmasıdır. dolayısıyla.0 0. daha yüksek genleşme değerleri gösteren Aliağa agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sağ kısmında toplanmıştır.4188x .

3 0.1 0. Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri ASTM C1260 kapsamında hazırlanan harç karışımlarının kimyasal katkı içermeyen (Şekil 6.8186 0.6.39) yayılma değerleri sunulmuştur.1 0.2 0.5131x + 0.0 0.103 0.3 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) y = 0.40’da tüm harç numunelerinin yayılma değerleri birlikte verilmektedir.38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri .37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması 6.032 R = 0.2 0.0 0. 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 Şekil 6.5 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6. Şekil 6.4 0.38) ve içeren (Şekil 6.

98 Uşak 0. Tablo 6.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkı oranları SD içeriği %10 SD2 %15 SD2 Aliağa 1.55 0.14 1.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri %10 SD2 %15 SD2 Yayılma Değeri (mm) 200 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 %10 SD2 %15SD2 Şekil 6.02 .77 1.5’de karışımlarda kullanılan Rheobuilt 181 R akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı madde %’si olarak miktarları verilmiştir.82 Altınoluk 0.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri Tablo 6.104 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Şekil 6.77 0.75 Ahmetli 0.

suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. 16 ve 48 saat) yine reaktivite potansiyeli göstermektedirler. Aksi taktirde deney sonuçları önemli mertebede değişkenlik gösterir ve agregaların kıyaslanması mümkün olmaz. Ahmetli ve Uşak agregası. 12. Uşak. %10 SD2 ve %15 SD2 çimento yerine kullanımının genleşmeleri %0.1’in altına indirdiği görülmektedir. SONUÇLAR VE ÖNERĐLER Bu araştırmada elde edilen deney verilerinden aşağıdaki sonuçlar çıkarılmaktadır: Deneysel çalışmada kullanılan Aliağa. Bunların arasında en az reaktivite gösteren Altınoluk agregasıdır. agregaların ASR genleşmelerini değiştirmektedir. Ahmetli ve Altınoluk agregaları ile hazırlanan kontrol numunelerinin 14 gün sonundaki genleşmeleri ASTM C1260 standardının genleşme limiti olan %0. Kullanılan silis dumanları arasında gözüken farklı performans silis dumanlarının farklı silis içeriği ve farklı inceliğinden kaynaklanabilir. Uşak ve Ahmetli kumu içeren numunelerde %10 SD1. Aliağa agregasına göre daha az reaktif olup reaktivite olarak aralarında yer değiştirmektedir. %15 SD1 ve %15 SD2. ASTM C1260 harç numuneleri arasında en yüksek genleşmeler. Đlk kür süresinin değişimi. Bu nedenle. Sonuçta. ASTM C1260 deney metoduna göre. Aliağa agregası içeren numunelerde %15 SD2. 80°C suda ilk kür süresinin ASR genleşmeleri üzerinde agrega türüne bağlı olarak tutarsız bir etki yarattığı anlaşılmıştır. Silis dumanı kullanım oranları değerlendirildiğinde.1’in üzerinde kaldığından dolayı agregaların potansiyel olarak zararlı genleşme gösterdiği belirlenmiştir. ilk kür süresinin standart bir değer olarak sabit olması gerektiği görülmüştür. Bunlar arasında Aliağa agregası en reaktif agregadır. ASTM C1260’a göre agregalar. Ancak. farklı ilk kür sürelerinde (4. ASTM C1260 deney metoduna göre hazırlanan numunelerde SD1 .105 7. 8. Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. %15 SD1. Altınoluk agregası içeren numunelerde ise %10 SD1.

106

silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Ancak, %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. ASTM C1260 standardına göre 80°C suda ilk kür yerine, doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenen numunelerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen, 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. Beton mikrobar deney sonuçlarına göre ASTM C1260 deney metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası, Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Beton mikrobar deney sonuçlarında yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için, deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. Đlk kür süresinin değişimi beton mikrobar deneyi, ASTM C1260 ile yapılan deneyi sonuçlarını farklı şekilde etkilemektedir. Doğrudan 1 M NaOH çözeltisi küründe tutulan Aliağa ve Altınoluk agregası beton mikrobar örnekleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere göre daha fazla genleşme artışı göstermektedir. Bu davranış, mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Beton mikrobar deneyinde silis dumanı kullanımı genleşmeleri azaltmada etkin olmuştur. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri %0.05 limitinin altına düşürmüştür. Ancak, çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler, kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.

107

Kullanılan her iki silis dumanı kullandıkları oranlarda ASR genleşmelerine azaltmaktadır. Ancak, SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olmaktadır. Araştırmada elde edilen deney sonuçlarına dayanarak ileriki çalışmalar için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır: Đster ilk kür sıcaklığı isterse NaOH çözeltisi sıcaklığı 80°C’nin dışında değerlerle değiştirilerek, bu sıcaklığın her iki hızlandırılmış deney yöntemi sonuçlarına etkisi incelenebilir. Farklı olgunluk sürelerinde test edilen ve sonuçları incelenen numunelerin dayanımları da kıyaslanabilir. Benzer deneyler KOH kullanılarak yapılabilir.

108

9. REFERANSLAR ACI 232.1R-94, 1994, Use of Natural Pozzolans in Concrete, American Concrete Institute Al-Dabbagh, I., 1986, Flint Characteristics and Alkali-Silica Reactivity, Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction in Concrete, Grattan-Bellew, P.E. (ed.), Ottawa, Canada, pp.413-417 Andiç, Ö., 2002, Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 90s. Andiç Çakır, Ö., 2007, Alkali-Agrega Reaktivitesinin Tespitinde Kullanılan Deney Metotlarının Đncelenmesi, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Đzmir ASTM C1260; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Aggregates (Mortar-Bar Method) ASTM C1293; Standard Test Method for Determination of Length Change of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction ASTM C227; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Cement-Aggregate ASTM C230; Standard Specification for Flow Table for Use in Tests of Hydraulic Cement ASTM C289; Test for Potential Alkali-Silica Reactivity of Aggregates (Chemical Method) ASTM C295; Standard Test Method for Petrographic Examination of Aggregates for Concrete ASTM C305; Standard Practice for Mechanical Mixing of Hydraulic Cement Pastes and Mortars of Plastic Consistency ASTM C490: Standard Practice for Use of Apparatus for the Determination of Length Change of Hardened Cement Paste, Mortar, and Concrete

2. 1988.. Concrete and Aggregates. W. Standard Test Method for Coal Fly Ash and Raw or Calcined Natural Puzzolan for Use as Mineral Admixture in Concrete ASTM E11. American Concrete Institute Detroit.56-61 Bektaş. Using Accelerated Test Methods to Specify Admixtures to Mitigate Alkali-Silica Reactivity.2. pp. ACI SP-132. Ottowa.M. http://www..ingentaconnect. New Approach in Mitigating Damage Caused by Alkali–Silica Reaction. Proceedings.. Standard Specification for Wire Cloth and Sieves for Testing Purposes Barlow.L. Cement. Yerbilimleri Dergisi C. Advances in Concrete Technology. S.com/content/klu/jmsc/2006/00000041/00000 017/00000108?crawler=true. Effects of Fibers on Cracking Due to AlkaliSilica Reaction. Preventive Measures Against Alkali-Silica Reaction (MS Thesis)..119-128 Bleszynski.A.549-575 Berube. Thomas. pp. Available Alkalis in Pulverised FuelAsh and in Ground Granulated Slag Using ASTM C-311 Method. F. 2002. pp. B. Springer Science+Business Media Berube.. Đstanbul Üniv. Canada Binal A. 1992 Accelerated Test Methods for AlkaliAggregate Reactivity.. Pesimum Reaktif Agrega Đçeriğinin Alkali-Silika Reaksiyonuna Etkisinin Deneysel Yöntemlerle Araştırılması. ed... M... L.21. Malhotra.A. D. Cement and Concrete Research. Istanbul.. 1992. M. CCAGDP.109 ASTM C618. P. Ankara Bektaş. F. V. pp.235-248 Barringer.F. 1999.. Silica Fume. Microstructural Studies of Alkali-Silica Reaction in Fly Ash Concrete Immersed in Alkaline . Turanlı L. 17... D. Fak. F. Slag and Natural Pozzolans in Concrete. Müh. Vol. 2005. 165-172 Bektaş.. Jackson. M. Cement and Concrete World 7. Evaluation of Test Methods Used for Assesing the Effectiveness of Mineral Admixtures in Suppressing Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction. Middle East Technical University.J. ss. C. 2004. R. P. 2002. Turkey. 1998. No. 4th International Conference on Fly Ash. A. Duchesne. 18. Turanlı. Energy. Fournier. Ostertag.. Mines and Resources.F.. J.

M. 178 Rexdale Boulevard.1-00/A23. 1986. pp. Issue 2..110 Solutions. pp. Toronto. “A23. Ontario.2-14A Potential Expansivity of Aggregates (Procedure for Length Change Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete Prisms). D. Volume 33. A. British Standards Institution BS 7943.1139-1150 Boddy. pp.. Advanced Cement Based Materials. Surrey University Pres CSA. Ontario M9W 1R3 CSA A23. M. Rice Husk Ash. Hooton R. Cement Replacement Materials. pp. Swamy(ed). Natural Pozzolanas. M. 1976.. 6. A Review of Alkali-Silica Reaction and Expansion Mechanisms. Guide to the Interpretation of Petrographical Examinations for Alkali-Silica Reactivity.D.207-216 CSA A23. 1999. British Standards Institution Cook D. pp.240-245 Diamond. R. Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars.236-242 CSA International. A23. Thomas M. 2000.1-70. Thomas. Issue 8. pp. 2003. Cement and Concrete Research. Calcined Clay. 2000. CSA International. Canada.. R..A. Shale and Other Soils. Canadian Standards Association.549-560 . 30. Cement and Concrete Research. pp..2-94. Volume 7.12631268 BS 812 Part 123. The Effect of Product Form of Silica Fume on its Ability to Control Alkali-Silica Reaction..2-25A Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars.6678 Boddy A. Method for the Determination of Alkali-Silica Reactivity: Concrete Prism Method. D.2-00 Concrete Materials and Methods of Concrete Construction/Methods of Test for Concrete”. S. 1999. A. Methods of Test for Concrete. D. Cement and Concrete Research. 1994. pp. Hooton..N.J. Reactive Aggregates. The Effect of the Silica Content of Silica Fume on its Ability to Control Alkali–Silica Reaction.

123. New York Grattan-Bellew. S.. Long-Term Effectiveness of Supplementary Cementing Materials Against Alkali-Silica Reaction.111 Duchesne. 287-296 Fournier. W.1057-1063 Erdoğan T. 1999.E. Yayın No:40. Swamy (ed). pp. pp. An Introduction to the Influence of Natural Aggregates on the Performance and Durability of Concrete.. 2001. 1980.M. Testing and .2.173-184 French. Quarterly Journal of Engineering Geology. Proc.. 2003 Erkan. Concrete and Aggregates.. R. Evaluation of Laboratory Test Methods for Alkali-Silica Reactivity.E.The Alkali-Silica Reaction in Concrete. 1992. 1990... Vol. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları. pp.. Kawamura. The Characterization of Potentially Reactive Aggregates..279-294 Grattan-Bellew. Proceedings of the 9th Intenational Conference on AlkaliAggregate Reaction in Concrete. 1989. ed.. M.. B. Y.. Synopsis of Current Research on AlkaliAggregate Reactivity with Emphasis on Papers Presented at the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. Japan. Hacettepe Üniversitesi. 1999. Cement and Concrete Research.. 2000. Nishibayashi. Bérubé. Chemistry of Alkali-Aggregate Reaction . Frenette. Test Methods and Criteria for Evaluating the Potential Reactivity of Aggregates.338-346 Glasser.21. pp. Fookes.. N.. Quebec. pp. Beton. M-A. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. K.207-229 Fournier. P. Japan 1989. Malhotra. pp. F. 1992. J. pp. P. Bérubé. Proceedings of the CANMET International Workshop on Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Occurences. Okada.J. J. Cement. Mağmatik Petrografi. Mühendislik Fakültesi Yayınları. Y. Volume 31. Van Nostrand Reinhold. G.. CCAGDP.30-53.. Ankara. B. Proceedinghs of the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. P. Issue 7.. P. Laboratory Investigations for Evaluating Potential Alkali-Reactivity of Aggregates and Selecting Preventive Measures Against Alkali-Aggregate Reaction. M. V. 183s. No.

. 1967.. L. and Aggregates. Volume 34. 2. G. pp. Arı K.. 1986. Canadian Journal of Civil Engineering. Canadian Use of Ground Granulated Blast-Furnace Slag as a Supplement Cementing Material for Enhanced Performance of Concrete. pp. 1996.D. 2. Fournier. 12(3). S.... Kaneshige. No. C. 1998.1389-1402 Karahan O. Siliceous Components in Aggregates..1289-1297 Hansen.R. 11p. No. W... Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.trb. Diamond. Alkali-Silica Reactivity: An Overview of Research. pp. Haktanır T... Mitchell. Strategic Highway Research Program.. 21 (1-2). G. The Study on the Maintenance and Rehabilitation of Highway Bridges in the Republic of Turkey. Alkali-Silica Reactions and Silica Fume 20 years of Experience in Iceland. C. J.E. Ottowa Ineson. C. Ostertag.org/onlinepubs/shrp/SHRP-C-342. D. 1990. Characteristics of Alkali Aggregate Reaction.. D. London Hooton. 2000. Concrete. Basic Chemistry of Reactions of Aggregates in Portland Cement Concrete. pp. R.. Stark D. Canada. of Materials. Cybanski.2. National Research Council.. W. 2004. ss.29-34 Gudmundsson. Thomas Telford. 1988. unpublished. Issue 8. B. Vol. Alkali–Silica Reactivity of Large Silica Fume-Derived Particles. R. M. Y. Atiş C. G.pdf. 25..408-431 Helmuth... T. The Concrete Microbar Test. Olafsson. Cement and Concrete Composites. P.. Diagenetic Changes in Potential . Halifax. http://onlinepubs... Cement and Concrete Research.112 Control. Grattan-Bellew. Cement and Concrete Research. Vol.185-190 Juenger. 2003. H. P. Volume 29. T. pp. Washington Hobbs. Issue 8. P. 1993. Alkali-Silica Reaction in Concrete. Đki Farklı Portland Çimentolu Betonların Dayanımına Zaman ve Kür Etkisinin Araştırılması. 25 pp.62-68 Katayama.. Proposed Universal Accelerated Test for Alkali-Aggregate Reaction. Katayama. 2005. Cement.

J. C.P. Ottawa. 44. 1947.E.. R. Deteriorated Pavements Due to the Alkali-Silica Reaction: A Petrographic Study of Three Cases in Argentina. Canada. Flint reactivity.. K. K.C. Symposium on Use of Pozzolanic Materials in Mortars and Concretes. pp. 17. 2.J. Cem. Cement-Aggregate Reaction in Concrete.T.A Review. Mielenz. O. P. Bérubé. K. 2001. Ono. B. Thiebaut. V. Philedelphia. Ottawa..93-128 Mehta. Greene. pp.. Tuğrul A. Studies on Blended Portland Cements Containing Santorin Earth... W. Proceedings of the 7Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. 1950.489-493 Korkanç M. 11. Müh... Jones..). J. P.A. Holland. and Maiza. pp. S. pp..E.). Canada.. Đstanbul Üniv. Ottawa. 2004. L. Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. pp.. Kosa. Fak. G. H. B. Fournier.). Tingyu. P. High Performance Concrete Incorporating Metakaolin . 2000. B.. pp. Yerbilimleri Dergisi. Walters. B..A Geological Interpretation.71-80 Mielenz. Canada. Y. Effect of Calcination on Natural Pozzolana. Maurin. 1981. 1993..1799-1811 Marfil S.. T.. Res.161-169 Kostuch. Durand. Glantz.507-518 Michel. 1998. Cement and Concrete Research.204-209 Naiqian F. Proceedings American Society for Testing Materials.K. Mechanism of Natural Zeolite Powder in Preventing Alkali-Silica Reaction in Concrete. American Society for Testing and Materials.. M. C. Concr. Wackenheim.. A.. Grattan-Bellew (ed. Nakano..C. STP-99. Witte.. Concrete 2000..Y. Grettan-Bellew (ed. University of Dundee.. P... Advances in Cement .(eds. D. 1986.. J.1017-1021 McConnel. ss. Gnagne. K. C.113 Alkali-Aggregate Reactivity of Volcanic Rocks in Japan . R... A. 31 (7) pp. Beton Agregası Olarak Kullanılacak Bazaltların Alkali-Silis Reaksiyonu Yönünden Đncelenmesi.43-91 Mizumoto. R. pp. Study on Cracking Damage of a Concrete Structure Due to Alkali-Silica Reaction.

D.. Thomas. B. 1992. Gravel and Crushed Rock Aggregates for Construction purposes. P... 1993. Cement and Concrete Research 30. 2002. TÜBĐTAK ve EBĐLTEM Desteği ile Hazırlanan Rapor. G. Geological Society.). No. Thomas. Cement and Concrete Research.). Bérubé. pp. New York. .101-108 Neville A.E. The Effect of Fly Ash Composition on the Expansion of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction. 2001. Zollinger.. G. Sabir. T.. 11Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction..N.A. B. Introduction to Alkali-Aggregate Reaction Concrete.. Longman Group Limited. L. F. Issue 12. London Stark. pp. Cement and Concrete Research. M. pp. R.. St. Gruber K.181-189 Poole.A.. The Effect of Metakaolin on Alkali-Silica Reaction in Concrete. L. Engineering Geology Special Publication 17. M. M. pp.. R. Canada. 2001. A. (eds. Swamy.. and Collis. An Accelerated Method for Testing the Potential Alkali-Reactivity of Siliceous Aggregates..1-29 Ramlochan.B. B. O.. W. Bai J. Cement and Concrete Composites. 2000. Wild. (eds. M.441-454 Shehata. Quebec. D. pp. Durand. 1995 Oberholster..3. TÇMB. H. 2000. R.114 Research. Agregates: Sand.. Ooi. 10. Vol. pp. 1986. pp. Sarkar.1981-1987 Smith.... Lucia. Evaluation of Modified ASTM C1260 Accelerated Mortar Bar Test for Alkali–Silica Reactivity.473-482 Shon. B. H. 2000. 2002... Metakaolin and Calcined Clays as Pozzolans for Concrete: A Review. S. Congress on Alkali-Silica Reaction in Concrete. Fournier. Morgan.. Gerry. 90s.). Properties of Concrete.. 30. USA. Okamoto. Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması.1063-1072 Shrimer... pp. Volume 23. B.16. Davies. D. Issue 6. Control of Alkali-Aggregate Reactivity. (eds. J.A. S. 32.. M. Vol. Cement and Concrete Research. Eliminating or Minimizing ..339-344 Ramyar K. C. Andiç Ö. M. Pointe Seraphine Berth Improvements..

157-164 Thomas. vol. 1990.A. R. Thomson Litho Ltd. N.. Cement. Van Nostrand Reinhold. (eds. pp.203-210 TS 2517. 1977. 1999. M. Use of the Accelerated Mortar Bar Test for Evaluating the Efficiency of Mineral Admixtures for Controlling Expansion Due to Alkali-Silica Reaction. National Research Council. Testing for Alkali Silica Reaction . Swamy (ed).. N. Innis. pp. F..A. New York Swamy.A. A. No.2.. New York Taylor.. pp.D.19. Hooton.21. D.D. Effect of Slag on Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete. M.266 Swamy. No. M. Strategic Highway Research Program. UK Swamy. Swamy (ed).. Washington. 1992.. Concrete and Aggregates. Malhotra. . 1991.115 Alkali-Silica Reactivity. Cement and Concrete Composites. 1998. 527s. R. pp. Sciences in Concrete Technology. London.. Assesment of Prestressed Concrete Bridges Suffering from Alkali-Silica Reaction. N. V.. Role and Effectiveness of Mineral Admixtures in Relation to Alkali Silica Reaction – The Alkali-Silica Reaction in Concrete. pp. DC.The AlkaliSilica Reaction in Concrete.96-121.. Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini. R. Rogers. 12(3). pp.. Prevention of Damage Due to Alkali-Aggregate Reaction (AAR) in Concrete Construction-Canadian Approach. 95. Canada. F.A. Longman Scientific & Technical Publications. 1992. ACI Materials Journal. R. Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Material and Structural Implications.716-724 Tordoff. Construction Materials. R.pp.A. Ottawa. Scotland.D. Cement. M. Thomas.. 1997.D. N.). The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Vol. pp. G. 1990.N. R. Türk Standartları Enst.1.26-30 Thomas. Concrete and Aggregates (USA).533-581 Swamy. Innis.54-95... Great Britain.M. R. 1992. N. A. Van Nostrand Reinhold. C.

West. H... Montreal. Alkali Aggregate Reaction in Concrete.. and Tang. pp. Ankara.1225-1236 Xu.. Alkali-Silika Reaksiyonu.. 25.org. G. Jones. J. Engineering Geology. Birleşim. G. Deng. X. pp. 1998. 163s. 2002. Y..tr/karma/bilgi/1. Effect of Metakaolin on Alkali-SilicaReactions in Concrete Manufactured with Reactive Aggregates. Z. 1996. R. A New Accelerated Method for Determining the Potential Alkali-Carbonate Reactivity. Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri için Deneyler-Bölüm 6: Tane Yoğunluğu ve Su Emme Oranı TS EN 197-1. II.211-221 Walters. Watt.. F. Lan. 20s. Inst.. Civil Engng. D. Çimento-Bölüm1: Genel Çimentolar.. Z. Agregaların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 3: Gevşek Yığın Yoğunluğunun ve Boşluk Hacminin Tayini TS EN 1097-6. Vol.X. 1998.116 TS EN 1097-3. editor. Lecture Notes. 56 (1-2) pp. Hudec.imoankara. Res. 2000. T. Alkali Aggregate Reaction in Concrete Roads and Bridges. Reactivity of Rocks and Minerals in Alkaline Solution. P.. Y. Mart 2002.941-947 Wen. V. Public Works Res.34-146 Wakizaka.129-138 . Hong Kong Unv. 2000. P. O. Proc. Quebec..pdf Wakizaka. Proceedings of the Second International Conference on the Durability of Concrete. http://ebilgi. pp.. Thomas Telford. Issue 6. M. Vol. Xu.. pp. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Alkali–Silica Reactivity of Japanese Rocks. UK. 1991. Özellikler ve Uygunluk Kriterleri TS EN 933-1 Agregaların Geometrik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 1: Tane Büyüklüğü Dağılımı Tayini-Eleme Metodu Uğur L.. Cement and Concrete Research... M. G.. J. 1995. Effectiveness of Mineral Admixtures in Reducing ASR Expansion. In: Malhotra VM. Dept.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful