I

EGE ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ (YÜKSEK LĐSANS TEZĐ)

ALKALĐ - SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI Fulya GÜLEN Đnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu: 624.05.00 Sunuş Tarihi: 12.09.2007

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR

II

III

Fulya GÜLEN tarafından yüksek lisans tezi olarak sunulan “AlkaliSilis Reaksiyonunun Farklı Yönlerinin Araştırılması” başlıklı bu çalışma E.Ü. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Eğitim ve Öğretim Yönergesi’nin ilgili hükümleri uyarınca tarafımızdan değerlendirilerek savunmaya değer bulunmuş ve 12/09/2007 tarihinde yapılan tez savunma sınavında aday oybirliği/oyçokluğu ile başarılı bulunmuştur.

Jüri Üyeleri:

Đmza

Jüri Başkanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR Raportör Üye: Yrd. Doç. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR Üye: Yrd. Doç. Dr. Halit YAZICI

IV .

Bununla birlikte. iki tip silis dumanının farklı oranlarda çimento yerine kullanımının alkali-silis reaksiyonu genleşmelerine etkisi araştırılmıştır. Dr. alkali-silis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Dördüncü bölümde mineral katkıların ASR’na etkisi incelenmiştir. Beşinci bölümde deneysel çalışma detayları verilmiştir.V ÖZET ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI GÜLEN. Fulya Yüksek Lisans Tezi. silis dumanı. Đnşaat Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört adet agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. Kambiz RAMYAR Eylül 2007. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260). Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve kapsamı verilmiştir. . beton mikrobar deneyi. Anahtar kelimeler: Alkali-silis reaksiyonu. Buna ek olarak. Đkinci bölümünde literatür taramasına yer verilmiştir. 116 sayfa Tez kapsamında. Altıncı bölümde deneysel çalışma sonuçları tartışılmıştır. Son bölümde ise araştırmada elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ASR’nun tespit yöntemleri ve konu ile ilgili mevcut standartlar açıklanmıştır.

VI .

The results of the experimental are discussed in chapter six. the reactivities of four types of reactive aggregate obtained from Izmir region were determined by using ASTM C1260 “Accelerated Mortar Bar Test Method” and “Microbar Test Method”. . Dr. Finally. In the second chapter. the effect of some alterations in the curing period of accelerated test methods for the determination of alkali-silica reactivity were investigated. 116 pages In this thesis. the effect of replacing different amounts of two types of silica fume with cement on the expansions caused by alkalisilica reaction was investigated. The fourth chapter is devoted to the effects of mineral admixtures on ASR.VII ABSTRACT VARIOUS ASPECTS OF ALKALI-SILICA REACTIVITY GÜLEN. In addition. Keywords: Alkali-silica reaction. Besides. silica fume. Fulya MSc in Civil Engineering Supervisor: Prof. Kambiz RAMYAR September 2007. The details of experimental study are given in chapter five. In the third chapter. literature research is given. accelerated mortar bar test method (ASTM C1260). the conclusions and recommendations are presented in last chapter. methods of determination of alkali-silica reaction (ASR) and related standards are explained. Microbar test method. The object and scope of the study is explained in the first chapter.

VIII .

. Dr. Kambiz RAMYAR ve Yrd. maddi destekleri ve işbirlikleri için Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’ne teşekkürü bir borç bilirim.Ü. Đnşaat Mühendisliği Bölümünün tüm personeline teşekkür ederim.IX TEŞEKKÜR Bu çalışma süresince gerekli malzemelerin sağlanmasında ve özelliklerinin belirlenmesinde kolaylık gösteren Çimentaş’a. Ayrıca. tez aşamasında desteklerini esirgemeyen başta Sayın Prof. Doç. . Özge ANDĐÇ ÇAKIR olmak üzere E. Dr.

X .

...................2..............V ABSTRACT......1............... 22 3..............1.......................................Diğer Yöntemler…………………………………………….......Harç Çubuğu Deneyi (C227)………………………………….Beton Prizma Deneyi (C1293)…………………………………......………… 3 2.........1.........XI ĐÇĐNDEKĐLER ÖZET..ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar…...… 3...........5.................. 3..............Kimyasal metod (ASTM C289)………………………………...........…………… 3................ 3...2.......………… 2 2..Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)…………………................ 14 2.......…………………............ 10 2......Mikrobar Deneyi……………….....XIII TABLOLAR DĐZĐNĐ ....... 10 2.........................Mikrobar deneyi ile ilgili literatür……………....VII TEŞEKKÜR ............… 31 32 33 35 36 37 37 38 ....…… 3......5.....3..…......XVIII 1....Amaç ve Kapsam…………………………………………...............XVII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ...4..……..............… 3..........ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ………………...........Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür…………………………………………………………………....Silis Dumanının ASR'nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar....5.......................... 3 2.2.....Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar…………...1......Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)…………….......IX ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ....3.........……………………………….............2.......…………… 1 1...2................................ 3..................1.......2.........GĐRĐŞ…………………………………………………….............LĐTERATÜR TARAMASI…………………………………..

Silis Dumanının ASR’na Etkisi………………………………….1.Kimyasal katkı özelikleri………………………………………… 5.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….Doğal Puzolanların ASR'na Etkisi…………………………….2. 6..Silis dumanının özelikleri……………………………………….Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi…………….SONUÇLAR VE ÖNERĐLER………………………………………. Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi……….……….1.3..……… 6.3.… 6.3.…………….2. 5.1. 6.Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler………….……………..… 6. 5.2.…… 6.1.1.3. 4. 5.Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması……….Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri………………. 6.3.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………. 40 45 46 53 57 61 61 61 63 64 64 65 66 66 68 70 70 70 76 80 80 81 82 83 88 90 90 99 102 103 105 .2..…… 4.BULGULAR VE TARTIŞMA……………………….……………… 5.Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi……….…… 5.2.………… 6. 5.1.5..1. 5.ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….1.Mikrobar deneyi………………………………………….……… 6.6..MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ….Yüksek Fırın Cürufunun (YCF) ASR'na Etkisi……………….Agregaların özelikleri…………………………………………….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.. 4.1. 6.1.2.….3.… 4.4....3.…….Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma……. 5. 7.………….XII 4.2.…………….3..Kullanılan Malzeme………………………………………….1.Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi….……… 6.….4.DENEYSEL ÇALIŞMA………………………………….…..4.2.2.1. 5.2.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6. 6.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6...Çimentonun özelikleri…………………………….1.Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)………….Uçucu Külün ASR’na Etkisi…………………………………….Beton mikrobar deney verileri……………………….4.2.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….4..1.1.

8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri………………….. 2..04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma…………………………………………………………...... 2.17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı…………………………………………..........2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı 2.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi……………………………………………….19 Harç çubuğu deney sonuçları..15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü………………………………. 2..1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi……………………… 2.... Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri………………………………. 2......18 Beton prizma deney sonuçları……………………………. 2...12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi……………… 2..16 1 M NaOH...... 2.. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı...3 ASR’nun şematik gösterimi (1. Sayfa 4 7 9 13 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 .... 2.XIII ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2. 2..... 2..... 2...4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri……………………………………. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi…………. 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı………………………………..04 beton prizma genleşme limitinden %0.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………..13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları…………………………………………………………… 2..Aşama)………………………..10 %0.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………………………… 2. 2... 2.14 silisli kireçtaşı ve %0...7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi……………………………………..5 Kingston alkali-karbonat agrega.....

80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi………………………………….12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği……………….3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği….14 Puzolanların ASR'na etkisi…………………………………..XIV Şekil 3.. 4.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de 40% uçucu kül). kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.. 4. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar………..2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları………………………….1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri………………………………………… 4.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… Sayfa 38 43 43 44 47 48 49 50 50 51 52 54 54 56 58 60 71 71 72 73 .10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi…………………………………...5 1M NaOH..3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri………………………………………………. 4. 4. 4.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.. büyük jel dolu çatlaklar…………………………………………… 4. BSE görüntü. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi………………………….... kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri………………….1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YCF içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması………………………………………… 4.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi………… 6.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği………………… 4. 4.....4 1M NaOH. 6..2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri………………………………………………. 4. 4.. 4. 4.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü. 4.

.. 6......5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri..16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi………………………………………. 6. 6..12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.... 6...13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………..........22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………… 6. 6.......... 6.....8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….. 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi………………………………………...18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi……………………………………….14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6. Sayfa 74 75 76 77 78 78 79 79 80 81 82 84 85 85 86 87 88 89 89 ........11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi……………………………………….... 6...9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….XV Şekil 6..........17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi……………………………………….. 6.. 6. 6. 6..10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………...15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri.....23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….. 6. 6...........7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6........

.... 6..36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………. 6. 6.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………...38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………..35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi…. 6.. 6.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri………………………………….39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………...XVI Şekil 6.. 6......37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması…………………………………………………….........29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………..24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri……………………………………………...... 6.....30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………....31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….. 6.... 6....25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri.. 6..... 6... 6.....28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6..27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………..... Sayfa 91 92 93 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 103 104 104 .....33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………....40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………….... 6....34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………. 6. 6...

1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri………….3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu…………………………….2 Puzolan reaktivitesi ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi.1 Agregaların ASTM C1293.. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri……………………………………………. 5. 5.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı maddenin %’si olarak değerleri…………………………………… Sayfa 16 55 58 62 63 63 64 64 66 66 94 98 100 101 104 . 5.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri…………………… 5.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.... 5. 5...6 Hazırlanan karışımlar…………………………………………. 4.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri………………………….3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri………………… 5.5 Kimyasal katkının özelikleri…………………………………..2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları…………………. 4.XVII TABLOLAR DĐZĐNĐ Tablo 2. 6.

XVIII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ASR TS Alkali-Silis Reaksiyonu Türk Standardı ASTM Amerikan Test ve Materyaller Topluluğu ACR Alkali-Karbonat Reaksiyonu CSA Kanada Standartları Birliği SD Silis Dumanı .

nem miktarının kontrolü ve katkı malzemesi kullanımı ile sağlanmaktadır. 1996). ASR genleşmelerine etki eden faktörler. ASR’nun kontrolü. 2007). reaktif silis içermeyen agregaların tercih edilmesi. 1995 yılında Đzmir yöresinde hasar gören 5 köprünün (Naldöken. Ancak. beton agregaları kimyasal olarak etkisiz malzemeler olarak kabul edilmektedir. ASR jeli 10 MPa’ı aşan ozmotik basınç yaratabilir (Andiç Çakır. betonun alkali içeriği. Jelin kompozisyonu. boşluk çözeltisi pH’nın azaltılması. beton içerisindeki alkalilerle reaksiyona girebilmekte ve çok büyük genleşmelere yol açabilmektedir. özellikle Gediz ve Nif nehri yatak ve teraslarındaki doğal kumların içerdiği reaktif silislerin ASR'na yol açtığı anlaşılmıştır. ASR’nun belirtileri. Bu ilk araştırmalar. betonun alkali içeriğinin sınırlanması. ortam sıcaklığına. Turgutlu. Bu reaksiyon. zamanla. 1967). beton yapımından aylar. alkali-silis reaksiyonundan dolayı oluşan yapı hasarlarını teşhis etmiştir. Gediz ve Nif yatak ve teraslarındaki doğal kumun kullanılmaması prensibi benimsenmiştir (Katayama. Reaktif silis içeren bazı agregalar. Alkalilerle agrega arasında yer alan reaksiyonlar. Bu nedenle. reaksiyona giren malzeme konsantrasyonuna. bazen. Buca. 1940’larda Stanton tarafından öncülük edilen araştırmalar. hatta yıllar sonra oluşmaktadır (Hansen. Ülkemizde ASR'nun ilk teşhisi. reaktif malzemenin boyutu. Hilal II ve Turan) inceleme çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. Reaktif silis içeren agregalarla alkaliler arasındaki reaksiyon alkali silis reaksiyonu (ASR) olarak adlandırılmaktadır.1 1. GĐRĐŞ Genelde. üç kola ayrılan ve yayılan harita biçimli çatlaklar. betonda nem etkisiyle genleşen ve çatlamalara yol açan bir jelin oluşmasına neden olur. Bu çalışmalar sonucunda. betonda oluşan genleşmelerin ve çatlamaların çimentonun alkali içeriğine bağlı olduğunu saptamıştır. ortamın nem ve sıcaklığıdır. reaktif silisin miktarı. reaktif silisin tipi. . bu çatlaklardan sızan reçinemsi jel ve parça atma şeklindedir (Andiç Çakır. reaktif silisin yapısına ve boşluk çözeltisindeki alkali bileşenlerine bağlıdır. 2007).

ASR’nu belirlemede etkin olan ve harç ile beton örnekleri genleşmelerinin ölçülmesine dayanan deney metotları ülkemizde henüz standartlaşmamıştır. alkali-silis reaksiyonu konusundaki araştırmaların önemini arttırmaktadır. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. Bununla ilgili iki farklı silis dumanının çimento yerine kullanımının reaktif agreganın çimento alkalileri ile reaksiyonu sonucu oluşan genleşmeleri azaltmadaki etkisi incelenmiştir. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır.2 Türk standartlarında yer alan ve ASTM C289’un benzeri olan TS 2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standarda göre yapılan incelemeler. Bunlar içinde en sağlıklı sonuç verenler belli sıcaklık ve nemde kürlenen harç ve betonların genleşmelerinin ölçümlerine dayalı deney metotlarıdır. çimento ağırlığının %5. çalışmada öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört farklı agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. bu kumların reaktivitesini belirlemede yetersiz kalmaktadır.1. 1. Agregaların ve agrega-bağlayıcı madde kombinasyonlarının reaktivitesinin tespitinde kullanılan deneyler oldukça fazladır. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresi uygulanmış ve dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Buna ek olarak. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. 8. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Metodu kullanılmıştır. 12. Amaç ve Kapsam Đzmir yöresinde kullanılan doğal agrega türlerinin çoğunun alkalisilis reaksiyonuna yatkın olması. Silis dumanı. Ancak iki agrega türü incelenmiştir. Bu metotta. Bu amaçla ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. 16. . %10 ve %15’i kadar çimento yerine kullanılmıştır. Bu amaçla. çalışma kapsamında alkalisilis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir.

geniş çatlaklara ve dayanım kaybına sebep olur (Bektaş.3 2. portland çimentosu hidratasyon ürünü olan alkali ve hidroksit iyonları ile agregada bulunan reaktif silis arasında oluşan bir kimyasal reaksiyondur. ASR kaynaklı zarara neden olan aşamaların şematik gösterimi Şekil 2. Oluşan ASR jeli su emerek genleşir ve harç matrisi çevresinde oluşan basınç.1’de verilmiştir. Kaliforniya’daki beton yapılarda nedeni belirsiz çatlak oluşumları rapor edilmiştir. Hidrate olmuş çimento hamuru boşluk çözeltisindeki alkali ve hidroksil iyonları. 1940 yılında çatlamanın (daha sonra Alkali-Silis Reaksiyonu olarak adlandırılan) kimyasal bir reaksiyonun sonucu olduğunu açıklamıştır (Bektaş. 1992). LĐTERATÜR TARAMASI 2. Alkali karbonat reaksiyonu. alkali-silikat reaksiyonu (yavaş ilerleyen alkali silis reaksiyonu) ve alkali-silis reaksiyonu (ASR) (Swamy. yapım yılını takiben birkaç yıl içinde çatlaklar oluşmuştur. Beton malzemelerin standartlara uygun olmasına rağmen. beton içindeki agregaların içerdiği reaktif bileşenler arasında meydana gelen bir kimyasal reaksiyondur (Swamy. 2005). Alkali agrega reaksiyonunun bilinen üç oluşum şekli vardır: Alkalikarbonat reaksiyonu (ACR). Alkali silikat reaksiyonu ise fillosilikat grubu minerallerden oluşmuş agrega içeren betonlarda görülmektedir (West. agrega içerisindeki amorf veya düşük kristalin yapıdaki silis ile reaksiyona girerek alkali-silis jelini oluşturmaktadır. 1990). Bu üç tip reaksiyon içinde en yaygın gözleneni bu deneysel çalışmanın inceleme konusunu da oluşturan alkali-silis reaksiyonudur. 1996). Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar 1920’li ve 1930’lu yıllarda ABD. Genellikle harita çatlağı şeklinde görülen sorun bazen de çatlaklardan jel çıkışı. 2002). ASR. Stanton. betonun parça atması gibi belirtiler de göstermiştir. Alkali agrega reaksiyonu. betonda kullanılan çimentodan veya dış kaynaklardan gelen alkali hidroksitlerle. . dolomit ve/veya kil mineralli ve ince taneli kireçtaşı içeren agregalardan imal edilmiş betonlarda meydana gelmektedir.1.

. beton içinde meydana gelen çatlakların ASR sebebiyle olması ihtimalini ortadan kaldırmaz (Tordoff. Bu etkiler agrega taneleri yüzeyince reaksiyon bölgeleri oluşumu. 1998). 1990). Dışarıya jel çıkışının olmadığı durumlara da rastlanabilinir. yüksek oranda su tutabilen alkali silis jelidir (Taylor. Ancak.4 Şekil 2. Alkali silis jelinin. ASR’nun görünür dış belirtisi haritaya benzer çatlaklardır (Wen. Beton bünyesinde oluşan ve genleşmeye neden olan bir reaksiyon olması nedeniyle. Bu nedenle.1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi (Bektaş vd. Genleşme sonucu. 2005) Alkali silis reaksiyonunun ürünü. reaksiyon ürünleri ile doldurulmuş boşluklar. Bazı özel durumlarda. çevrenin nemini içine alması ile betonda hacimce %2-3 seviyesine kadar genleşme meydana gelebilmektedir. agrega tanelerinde çatlaklar ve agrega ile çimento hamuru arasındaki bağ kaybı şeklinde ortaya çıkar. betonun bazı fiziksel ve mikroyapısal özelliklerinin de ASR’dan etkilendiği petrografik incelemelerle ortaya konulmuştur. . beton yüzeyinde herhangi bir belirtinin görülmemesi. donatısız kütle betonları ve kaplama betonlarında çekme dayanımının aşılması sonucu beton içinde ve yüzeyinde kırıklar ve çatlaklar gelişebilmektedir. alkali silis jeli. hafif lekeler veya patlamalar şeklinde çatlaklardan dışarı sızar ve betondaki fazla kireç ile reaksiyona girerek beyaz veya opak renginde beton yüzeyinde belirginleşir. 1991).

Opalin kristal yapısı düzensizdir.658 K2O (Denklem 1) Çimentoda bulunan sodyum ve potasyum oksitler çimentonun hammaddelerinden (kil. betonun boşluk suyunda çözünen alkali hidroksit ile kuvvetli kimyasal reaksiyona girer ve önce berrak.Ayrıca alkaliler. 1976.6 değerini aşması gerekir. Reaksiyon süresi ve şiddeti. 1995). çimento dışında. tridimit ve kristobalit ise orta derecede reaktif mineral olarak tanımlanmıştır (Diamond. 1990. beton katkı maddeleri. kireçtaşı. beton kür suyu ve endüstriyel atık suları aracılığıyla beton bünyesine girebilir (Neville. içerdikleri kristal yapıdaki silis minerali miktarına bağlıdır. Volkanik camlar. 2000). buz çözücü tuzlar. Diğer taraftan doğal halde (dengede-gerilmesiz) bulunan kuvars. mikro ve kriptokristalin kuvars. Andezitte ise reaktif özelliğe sahip volkan camı . reaksiyona uğrayabilen silisli bileşenleri içerebilir. çoğunlukla yüksek konsantrasyonlu ve sonra yüksek viskoziteli alkali silikat çözeltisini meydana getirmektedir. yeterli miktarda alkali ve ortamda nem bulunmalıdır. Bu cins bileşenler. 1980). alkaliye duyarlı tanelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir (Fookes. Ineson.5 ASR’nun oluşabilmesi için agregada reaktif silis formları. ( Na2O)e = Na2O + 0. Bu nedenle alkalinitesi yüksek çözeltilerden diğer silis içeren agregalara göre daha fazla etkileneceğinden en yüksek reaktiviteye sahip agrega türü olarak tanımlanır. özellikle agreganın alkaliye duyarlı bileşenlerinin cins ve miktarına. tane büyüklüğüne ve dağılışına. karışım suyu. beton boşluk çözeltisindeki alkali hidroksit miktarına ve betonun bulunduğu çevre koşullarına bağlıdır. yeraltı suyu. ASR nedeniyle bir genleşme de olmayacaktır. Al-Dabbagh. çok düzenli bir kristal yapısına sahiptir ve normal olarak alkali reaktif değildir. agrega. Agregaların reaktiviteleri. kalsedon. şeyl vb) kaynaklanır. Agreganın alkaliye duyarlı bileşenleri bu sırada yumuşar ve çözünür. Reaksiyonun oluşabilmesi için çimento alkali içeriğinin “eşdeğer Na2O” değeri olarak % 0. 1986.. Bu nedenle. Bu koşullardan herhangi biri olmazsa. Portland çimentosunun toplam alkali içeriği sodyum oksit eşdeğeri olarak Denklem 1’deki ifade ile hesaplanmaktadır. Michel vd. Belirli kökenli agregalar.

2001). çimento içindeki alkalilerle reaksiyona girerek betonun genleşmesine ve çatlamasına neden olan agregalara örnek olarak.. riyolit. Volkanik kayalardaki reaktiviteyi. kristobalit. ağırlıkça %0. çörtlü veya silisli kireçtaşı ve çamurtaşları ile bazı asit veya asit-ortaç (orta derece asit içeren) karakterli volkanik kayaları göstermiştir. volkanik kayalarda bulunan volkan camın alkali-silis reaksiyonunun oluşumunda oldukça etkili olduğunu belirtmiştir. Shrimer vd. dasit. ASR’nun oluştuğu kimyasal . Wakizaka (2000). 2000). tridimit ve volkanik camın kontrol ettiği. Wakizaka (1998) ise. Zararlı alkali-silis reaksiyonu. ortamın porozitesi ve nemin yeterli bulunması halinde alkali-silis reaksiyonundan dolayı hasar meydana gelebilmektedir (Smith ve Collis. sakıncalı reaksiyon oluşturan ürünler arasında. bazalt. 1986. Mizumoto vd. bazaltlarda aktif silis ve volkan camı içeriğinin fazla olması nedeniyle tehlikeli reaksiyonların geliştiğini belirtmişlerdir. Toleyitik bazaltların hamuru çoğunlukla volkan camından oluşması nedeni ile literatürde reaktif agrega olarak tanımlanmaktadır (Katayama ve Kaneshige. French. kristalizasyon ve kuvars içeriğinin etkili olduğu ortaya koyulmuştur. Bunun dışında. 1947. 1992).. ortam sıcaklığının yaklaşık +10°C ile +60°C arasında bulunması halinde meydana gelmektedir. şeyl. 1999). Agrega bileşiminin yanısıra alkali-silis reaksiyonunun meydana gelmesinde çevre şartlarının da önemli etkileri bulunmaktadır. andezit. vd. Araştırmacı ayrıca. Fookes (1980). sedimanter ve metamorfik kayalarda ise. %3’ünden fazla camsı maddeler içeren agregalar.25’inden fazla opal. kriptokristalin asidik-ortaç volkanik kayalar veya tüflerin betonda düşük alkali içerikli çimento kullanılmamış ise zararlı reaksiyonlara neden olabileceğini ifade etmiştir. ASR’nu önlemede genel yaklaşım. %5’inden fazla kalsedon. 1986. çört ve bazı kumtaşlarının olduklarını belirtmiştir.. Marfil ve Maiza (2001). Genelde bazaltlar silisçe doygun (toleyit veya toleyitik bazalt) ve silisçe doygun olmayan (alkali bazalt) bazaltlar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır (Erkan. tüf.6 bulunmaktadır (McConnel.

. mineral katkı veya lityum tuzları kullanımıdır. çimento türü çeşitliliği. bu basit çözüm kabul görmemektedir. maliyetler. yöredeki çimento ve agrega kullanımını zorluyorsa. 2005). Çatlamaların agregalarla sınırlı kalmadığı görülmüştür.’nin (2005) deneylerinde volkanik esaslı reaktif dere agregası kullanılmıştır. Fakat. Şekil 2. Ayrıca. uygun taş ocağı tükenmiş ise ideal olmayan agrega kullanımı gerekli olabilir. Bunlara örnek.2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı (Bektaş vd.. Haritamsı çatlaklar reaktif agregayı çevreleyen matriste başlayıp agregadan harç matrisine doğru yayılmıştır (Şekil 2. düşük alkali içerikli çimento kullanımı. genleşmeyi azaltarak ASR kaynaklı hasarı önleme etkisi yaratmaktadır. Reaktif agregalardan sakınmak ve çimentonun alkali içeriğini sınırlandırmak. Reaktif agrega türleri ve büyüklükleri. reaktif agregalardan sakınma.7 çevre etkilerini değiştirerek ASR’nu durdurma veya genleşmeleri azaltmaya dayanmaktadır. 2005) ASR kimyası ile ilgili çok sayıda araştırma bulunmaktadır. mineral katkıların topaklaşması ve kimyasal kompozisyonundaki değişikliklerden dolayı sonuçlar farklı olabilmektedir (Bektaş vd. Betona mineral katkı eklenmesinin reaksiyon kimyasına tesiri. . Bektaş vd. ASR’nun neden olduğu hasarı önlemede en kolay yol olarak görünmektedir.2).

62 NaOH+0. Alkali-silis reaktivitesi için petrografik analiz. alkalin çözelti içinde aşırı oranda hidroksil iyonları varsa gerçekleşir. Ortamda aşırı oranda hidroksil iyonu bulunması durumunda ise reaktif silis. 1. 1993. yalnızca üç adet oksijen atomu bağlantısı ve çok az polimerleşme belirlenmiştir. reaktif örneklerin spektrumlarında Q4 piki azalmakta Q3 ve Q2 pikleri artmaktadır (Helmuth ve Stark.38SiO2.3). içine çok az miktarda su molekülü alabilmektedir. O iyonun yükü pozitif iyonları çeker (Helmuth ve Stark. Analizlerde α-kuvars.19+1. ‾ ‾ H0. Agreganın bozulmuş kesimleri osmoz davranışı göstererek içine su alır. 1993).19+0. Đkinci aşamanın reaksiyon eşitliği Denklem 3’te verilmiştir (Helmuth ve Stark.1 adet oksijen atomuyla bağlıdır. Kısaca. Silis içindeki silisyum atomu dört oksijen atomuyla veya 3. Bunlardan bazıları. Đlk aşamada.38 SiO2. ‾ Çözelti içinde yeterli miktarda potasyum veya sodyum hidroksit bulunduğunda. 1992). kristobalit ve tridimitin açısal spin-manyetik rezonans (MAS-NMR) spektrumları. Çözünen silis miktarı arttıkça çözeltinin OH konsantrasyonu ve pH değeri düşer. asidik özelliğe sahip silanol (≡Si-OH) OH iyonlarınca nötralize edilir (Denklem 2. Q4 pikini ve tamamen polimerleşmeyi göstermiştir. 1993). yeni oksijen-alkali yüzeylerini ortaya çıkarır.38 H2O Silis + Alkali => Alkali Silis Jeli + Su (Denklem 2) Reaksiyonun ikinci aşaması. Bu yapı. silisyum için. Şekil 2.38 NaOH => Na0. Na0. neme bağlı olarak alkali-silikat çözeltisine veya alkali-silikat-hidrat jeline (N+K-S-H) dönüşür. Fakat opalin spektrumlarında ise silisyum Q3 pikini vermiş.8 Ortamda hidroksil (OH ) iyonları yoksa reaktif silis. BS 7943 (1999) ‾ . Poole.38 H2O => 2 Na++H2SiO2-4 (Denklem 3) Alkali Silis Jeli+Alkali+ Su => Alkali Silikat Hidrat Jel ASR’nun belirlenmesi amacıyla çok sayıda standart geliştirilmiştir. yüksek reaktiviteye sahip silis jeli iki aşamada çözünmeye başlar.19+0. dış ve iç yüzey genişliğine ve atom yapısındaki bütünlüğüne bağlı olarak çözünmeye ve şişmeye başlar.2.38SiO2. Hidroksil iyonları silikon köprülerini bozarak.

Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi. ASTM C295 (1994) 7. Harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmeleri ile alkali-silis reaktif agregaların bulunmasına yönelik deney metodu. 1992) . Şekil 2. ASTM C289 (1994) 6. BS 812: Part 123 (1999) 3.9 2. Kimyasal metot. Çimento-agrega kombinasyonu potansiyel alkali reaktivitesinin saptanmasına yönelik harç çubuğu yöntemi. Alkali agrega reaktivitesinin kimyasal yolla tayini. CSA A23. ASTM C227 (2003) 5. Agreganın petrografik analizi.3 ASR’nun şematik gösterimi (1. TS 2517 (1977) 4. ASTM C1260 (1994) 8. Alkali-silis reaktivitesinin saptanmasına yönelik beton prizma metodu.Aşama) (Glasser.2-94 (1994)’dir.

zararlı agregaların çok az bir miktarında yanlış değerlendirmelere yol açması sebebiyle emniyetli tarafta kalmayı sağlamaktadır (Bérubé ve Fournier.10 gibi bir genleşme değeri baz alındığında. deneyin süresinin oldukça kısa olması ve pratikliği sebebiyle araştırmalarda kullanılması tercih sebebi olmaktadır (GrattanBellew. Bu sebeple agregaların reddine karar verirken bu olasılığın göz önünde tutulmasında fayda vardır.2. 2000 olarak uyarlanmış ve RILEM tarafından ileri derece hızlandırılmış harç çubuğu testi olarak geliştirilmiştir. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür ASR tespiti için çoğunlukla kullanılan hızlandırılmış deney Hızlandırılmış Harç Çubuğu Metodu ASTM C1260-94 ilk olarak 1986’da Oberholster ve Davies tarafından önerilmiştir. 1989). Ancak. hızlandırılmış harç çubuğu metodunun mineral katkıların etkinliği konusunda beton prizma metodu ile benzer sonuçlar verdiği farklı araştırmacılar tarafından belirlenmiştir. Bu yöntem. 16 günde agregaların potansiyel alkali-silis reaktivitesini belirlemede olanak sağlamaktadır.2-25A Test Metodu. Bu deney yönteminin kür koşulları oldukça ağır olduğundan tatmin edici şantiye performansı gösteren bazı agregaların da reaktif olarak tanımlanabilmesi gibi bir probleme yol açabilmektedir. Bu metodun kullanımı. Ancak. Bu metot ayrıca Kanada Standardları Birliği tarafından A23. Bu deney. Yine de. bu metot alkali-karbonat reaktif agregalarda etkili değildir (Grattan-Bellew. 16 günlük periyot sonunda %0.2. ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar 2.1. şiddetli şartlar içermesi sebebiyle bazı zararsız agregalarda negatif sonuçlar verdiğinden malzemeleri reddetmede kullanılmamalıdır. beton prizma yönteminden daha şiddetli koşullara maruz bırakılan numuneler üzerinde uygulandığından mineral . Bu sebeple.10 2. 2003). Hızlı deney metotları arasında istatistiksel olarak en güvenilir ve rutin bir test olarak en çok tavsiye edilen metot ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodudur. 2 yıl gibi bir bekleme süresinin olmadığı durumlarda bu metodun kullanılması tavsiye edilmektedir. 1992).

Buna göre. mineral katkı kullanılmadan hazırlanacak kontrol karışımında agreganın en az %0. Ancak. Shon vd. kimyasal katkıların etkinliğini ölçmek amacıyla da kullanılmaktadır.30 gibi bir genleşme değeri vermesini şart koşmaktadır. (2002) ASTM C1260 deneyini inceledikleri çalışmada.5.5 ve 1 . 1992. Tüm araştırmacılar. Stark vd. Mineral katkılarla ilgili Kanada standardı CAN/CSA A23. Kür koşullarını incelerken bir deney setini 24 saat. Katkı içermeyen kontrol karışımı yanı sıra. deney süresi sonunda kontrol numunesi genleşmelerini %0. Alkali-silis reaktivitesi tayininde öngörülen bir çok deneyin arasında ASTM C1260. su/çimento oranı. Fournier ve Malhotra. 1999).11 katkıların kullanım oranları hakkında daha konservatif değerler verebilmektedir (Bérubé ve Duchesne. Thomas ve Innis. mineral katkıların etkinliğini ölçmek üzere hızlandırılmış harç çubuğu metodunu modifiye etmiştir. yüksek ve düşük alkali içeren çimentoyu C ve F sınıfı uçucu kül ile farklı oranlarda yer değiştirerek performanslarını karşılaştırmıştır. bu metodun uygulanışı esnasında lityum tuzlarının harç çubuklarının dışına sızdığını belirlemiştir. deney prosedürünün hızlılığından dolayı tercih edilen bir deney metodu haline gelmiştir. kullanılabilecek “emniyetli miktar” olmaktadır. 2000). deney koşullarının aşırılığı bu metodun sakıncalı yönüdür. pratikte lityum tuzunu dış koruyucu olarak kullanmanın mümkün olmadığını belirleyerek deneylerini sadece 1 M NaOH çözeltili ortamda gerçekleştirmiştir. (1993). Standart.. genleşme limit değerini %0.1 değerinin altına düşüren minimum katkı miktarı. Araştırmacılar. 80°C’de bekletilen numuneler 0. Hızlandırılmış harç çubuğu metodu. Bu sebeple. Ancak. Ancak. diğer setini ise 28 gün boyunca 23°C nemli ortamda bekletildikten sonra standart ASTM C1260 kürü uygulanmıştır. deney çözeltisi konsantrasyonu. Barringer (1999). 0. 1999. kür suyuna da aynı miktarda lityum tuzu katmıştır. Barringer. 1999.25.1 olarak tanımlamıştır. kür süresinin uzunluğu gibi bir takım önemli deney parametrelerini değiştirdikten sonra metodun fonksiyonelliğini değerlendirmiştir. mineral katkı kullanılırken yayılma değeri yerine su/çimento oranının sabit tutulması gerektiğini belirtmektedir (Ramlochan vd.

Çimentonun alkali içeriği.5 M NaOH solüsyonda genleşmeleri.2-25A ve ASTM C1260) uygunluğunu tayin etmektedir. cüruf. grovak. 14 günde 80°C 1 M NaOH . hızlandırılmış harç çubuğu deneyinin (CSA A23.’nin (2002) deneylerindeki sonuçlar. 70 karışımın sadece 5’i harç çubuğu deneyinden geçmiş ve beton prizma deneyinde yetersiz görülmüştür. Shon vd. çimentonun alkali içeriğinin yüksek ve düşük olması arasındaki farkın harç çubuklarının genleşme miktarı ve hızı üzerine kabul edilebilir etkisi olduğunu göstermektedir.5 M’ye düşürerek saha koşullarına daha da yaklaşılmaktadır. Thomas ve Innis’in (1999) yaptıkları deneysel çalışma. NaOH çözeltisi konsantrasyonunu 0.042 genleşme). Hızlandırılmış deney ve Kanada Standardlar Birliği beton prizma deneyi (CSA A23. 14 günde %0. çimento yerine farklı oranlarda kullanılmıştır. Bu çalışmada kullanılan reaktif agrega 28 günde. Bu karışımların. granit ve kum taşı içeren farklı reaktif agregalarla. Şekil 2. Puzolanlar ve reaktif agrega kombinasyonları. genleşme miktarını arttırmaktadır. deney süresini 28 güne uzatmak tekrarlanılabilir genleşme grafikleri elde edebilmek için daha uygun olmaktadır. Bu sebeple. uçucu külün sınıfı ve miktarına bakılmaksızın nem kürünü 28 güne uzatma. silis dumanı ve doğal puzolanlar gibi çeşitli malzemeler. hızlandırılmış harç çubuğu deneyini geçmiştir. Her iki deney metodu ile agregalar zarar verici reaktif görülmüştür. Bu 5 durumun ikisinde bozulma derecesi önemsiz mertebededir (her iki durumda 2 yılda %0. düşük riskte ASR genleşmeleri ile sahada uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. 14 günde oluşan genleşmenin 2.5 katı kadar genleşme göstermektedir. laboratuar çalışmaları verilerine dayanarak. mineral katkıların ASR üzerine etkisini belirleyen bir metot olarak.10’un üzerinde harç çubuğu ve 2 yılda %0. Silisli kireçtaşı. uçucu kül. Harç çubuklarının 28 günlük 0.12 M NaOH çözeltilerinde ayrı ayrı deneye tabi tutulmuştur.4’de farklı koşullarda kürlenen C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkalin çimento içeren harç çubuklarının genleşme-zaman grafikleri görülmektedir. Bununla birlikte.214A ve ASTM C1293) ile 70 farklı malzeme kombinasyonu incelenmiştir.04’ün üzerinde beton prizma genleşmesi kriter olarak kullanıldığı zaman deney sonuçları arasında uygunluk görülmüştür. 14 günlük 1 M NaOH’daki ile karşılaştırılabilmekte veya biraz yüksek çıkmaktadır.

2002) .13 Şekil 2..4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri (Shon vd.

(2003) metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregalar için uygulanabilir olduğunu belirlemiştir. alkali-karbonat reaktif agregalar. agrega gradasyonu ve karışım oranlarının farklı olması ve daha uzun deney süresi haricinde ASTM C1260’a benzerdir. Beton prizma deneyi ve beton mikrobar deneyi genleşmeleri bir grafik üzerinde işaretlendiği zaman silisli kireçtaşının. (2000). alkali-silis reaktif agregalardan bir bölüm portland çimentosu yerine katkı yerleştirilerek ayırt edilebilmektedir. Mineral katkıların numunede boşluk suyu alkalinitesini ve solüsyondan numuneye alkali yayılımını düşürerek genleşmeleri önlediği belirlenmiştir. 2. Deney sonunda boşluk suyu alkalinitesi ile genleşmeler arasında geniş bir korelasyon görülmüştür. Bazı deneyler 40×40×300 mm ölçülerinde kalıplarla yürütülmüştür. Xu vd. Bu deneyde. (2000)’nin deney prosedürü modifikasyonu Beton Mikrobar Deneyinin temelini oluşturmaktadır. Önerilen deney protokolü. Uzun kalıplar ortalama %22 daha fazla genleşme vermektedir. alkali-karbonat reaktif agregalar için tane büyüklüğü 10 ve 5 mm arasında değişen agregalar içeren beton mikrobar örnekleri kullanılarak 80 °C’de 1M NaOH çözeltisinde bekletildiği yeni bir hızlandırılmış deney önermektedir. alkali-karbonat reaktif agregaları bundan fazla etkilenmemektedir.2. Bu deneyde. Çözeltide bekletme süreleri 25 haftaya kadar varmaktadır. opal pesimum etki göstermemektedir. Bu deneyde ölçülen 30 günlük genleşmeler ile 1 yıllık beton prizma deneyi (CSA A23. Metot hem karbonat hem silis reaktif agregalar için uygulanabilmektedir. Grattan-Bellew vd.2. Alkali-silis reaktif agregaların genleşmeleri ilave katkı malzemesi varlığında yeterli derecede düşürülebilmektedir. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür Xu vd.14 küründen sonra bir çok sayıda harç çubuğunun boşluk suyu analizi yapılmıştır. Kingston alkali-karbonat reaktif agregası dahil diğer tüm agregaların oluşturduğu doğrudan farklı bir doğru oluşturduğu görülmektedir. Belli sürelerde deneyleri yapılan sınırlı sayıda agregalara dayanarak genleşme limitlerinin . kullanılan kalıp kesitinin daha büyük olması.2-14A) genleşmeleri arasında uygun bir korelasyon bulunmaktadır. Fakat.

2003) Beton mikrobar yönteminin avantajlı yanı. en azından 30-günlük periyotta genleşmelerin doğrusal ilerlemesidir.5 Kingston alkali-karbonat agrega.5’de verilmiştir. Kanada.13. alkali-silis reaktif silisli kireçtaşı için genleşme limiti 30 günde yaklaşık %0. bu limit diğer agregalar için yaklaşık %0.15 saptanması tam olarak uygun görülmemiştir. Ancak. Deney sonuçlarından genleşme gösteren ve göstermeyen agregaların ayrımı yapılabileceği görülmektedir. Amerika ve Avustralya’dan temin edilmiş farklı türlerde . alkali-silis reaktif Halifax meta-grovak kullanılan beton mikrobarların genleşmeleri Şekil 2. alkali-silis reaktif Ottawa Spratt kireçtaşı. alkali-karbonat reaktif Kingston kireçtaşı. ACR ve ASR kireçtaşlarının her ikisinde ve grovakta etkilidir.. Reaktif olmayan kireçtaşı ve üç yüksek reaktivitede Kanada agregası. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. genleşmelerin doğrusallığı 15-günlük genleşmelere dayanarak 30-günlük genleşmelerin tahminine izin vermektedir.06 olarak belirlenmiştir. Bu deney metodu. Şekil 2. Esas itibariyle. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri (GrattanBellew vd. bir çok agrega için.

153 0.342 0.1 Agregaların ASTM C1293.854 0..419 0.193 .13 0. Kingston ACR agrega noktalamalarının kireçtaşı eğim çizgisi yerine diğer lineer eğride yer almasıdır.18 0.463 0.12 0. kireçtaşı eğim çizgisininki ise 0.22 0.12 0.6’da görülen deney sonuçları silisli kireçtaşı diğer agregalardan ayrı bir eğride ilerlediği görülmektedir.10 0.11 0. Kingston örneğinin ve diğer agregaların noktalamalarını gösteren eğim çizgisi korelasyon katsayısının (R2) 0.094 0. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. Şekil 2.1 ve Şekil 2.14 0.d.25 0.196 0. Elde edilen 80°C.052 0. Farklı bir sonuç da.025 0.173 n.12 0.093 0.34 0.217 0. 1 M NaOH’de 30 günlük beton mikrobar genleşmeleri.212 0.170 0.79. Tablo 2.307 ASTM C1260 0.70’dur.391 0. 0.21 0. 2003) Şekil Agrega Türü 2.069 0.209 0.333 0.075 0. aynı agregalarla yapılmış beton prizmaların 38°C ve % 100 bağıl nemde 1 yıllık genleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Tablo 2.065 0.6’da Numarası Spratt Virginia A Virginia B Bernier Nelson Sudbury Edmonton Queensland Potsdam Conrad New Mexico Springhill Kingston kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı dolotaşı çakıl çakıl grovak kumtaşı grovak çakıl grovak dolomitik kireçtaşı (ACR) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Genleşme (%) Beton Prizma ASTM C1293 0. Beton prizma deneyi ile beton mikrobar deneyi genleşmeleri arasında makul bir korelasyon bulunduğu görülmektedir.124 Beton Mikrobar 0.16 agregalar beton mikrobar deneyi ile incelenmiştir.278 0.1 0.6).184 0.

Ancak. Kingston ACR agregası gradasyonunun genleşmeye olan etkisi Şekil 2. aynı gradasyonlu deney numuneleri yaklaşık aynı sonuçları vermektedir. Xu vd.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Kingston A 9. Kingston B 12.75 mm. (2000)’in deneyleri gibi bir çok sayıda deney yürütülmüştür.5-4.5-4.75 mm. Fakat Çin’de deneyleri yapılanlar yaklaşık 15 günden sonra doğrusallıktan . Deneylerde kullanılan A ve B agregasının. Fakat daha sonra numunelerin genleşmeleri değişik gradasyonlarda farklılık göstermektedir.17 Şekil 2. Agrega gradasyon aralıkları.5-4. Kingston MTO 9. Deney sonuçları ilk 15 gün için yakındır. Kanada’da deneyleri yapılan bütün numunelerin genleşmeleri 40 güne kadar doğrusal gitmektedir.7’de gösterilmektedir.. 10-5 mm şeklindedir. MTO referans agregasından Kingston taş ocağının farklı bölümlerinden alındığı göz önünde tutulmalıdır.75 mm. 2003) Kingston agregası üzerinde bu araştırmanın dışında. Xu vd.

.5-9. Đleriki yaşlarda ayrılmanın artması beton mikrobarlardaki çatlamaların ilerlemesi etkisinden kaynaklıdır. Böylece.5 mm elekten geçen ve 4. 12.5 mm aralığında agrega ile hazırlanan betonun işlenebilirliği düşüktür.8’de silisli kireçtaşı ile hazırlanmış numuneler görülmektedir.7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi (Grattan-Bellew vd. Bu sonuç Xu ve diğerlerinin çalışmalarına uymaktadır. . Daha çok genleşme olduğunu gösteren çatlaklar ilk olarak 2 nolu numunede gözlemlenmektedir. 2003) Beton mikrobarların yapımı ve ölçümünde birkaç uygulamadan sonra 3 takım numunenin arasında benzerlik görülmüştür.75 mm eleğin üzeri kalan agrega gradasyonunu standart hale getirilmesi düşünülmektedir. Şekil 2.12.18 ayrılmaktadır. Daha kaba taneli Kingston agregası ile yapılan beton daha çok genleşme vermiştir. Şekil 2.

genleşme tane büyüklüğü arttıkça artmaktadır. Fakat 3 kalıba gerekli olan karışım için agrega miktarı 1650 g olarak belirlenmiştir.19 Şekil 2. Uzun numuneler. Buna karşın. Aynı çalışmada 80°C 1 M NaOH’de tutulan beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmeleri karşılaştırılmıştır. Cybanski tarafından değerlendirilmiştir. 2003) Genleşmeleri Şekil 2.9’de gösterilmektedir.8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. 160 mm numunelere kıyasla ortalama olarak %22 daha fazla genleşme vermiştir. 40 x 40 x 286 mm kalıplar kullanılarak araştırmacılardan biri olan G. Kingston ACR ve Spratt ASR referans agregalarının kullanıldığı beton mikrobarların ve harç çubuklarının 80 °C 1 M NaOH’de bekletilerek ölçülen genleşmelerinin sonucu Şekil 2. Kullanılan agrega gradasyonu 13-4. ASR agregalarıyla yapılan deney numunelerinin tane büyüklüğünün azalmasıyla genleşmelerinin artması beklenen bir sonuçtur. Beton prizmalara göre harç . ACR agregaları ile. Karışım oranları kısa numunelere aynı alınmıştır. ASR silisli kireçtaşı (Spratt) ile hazırlanan harç çubukları beton mikrobarlara nazaran daha fazla genleşme göstermiştir.75 mm aralığında biraz daha kaba seçilmiştir.6’de gösterilen farklı agregalar..

14 olarak elde edilmiştir. Bu araştırmada. Beton prizma deneyinde söz konusu olan %0.20 çubukları daha az genleşme yaptığı görülmüştür (Grattan-Bellew vd.04’tür. silisli kireçtaşı için %0. Şekil 2.05. 2003).9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Buna bağlı olarak mikrobar deneyi. 30 günde geçerli görünen genleşme limitleri çeşitli alkali-silis reaktif agregaları için %0. 2003) Uygun oranlarda portland çimentosu yerine mineral katkı kullanımının.2-14A’ya göre 1 yılda beton prizmaların genleşme limitleri %0. .10’da görüldüğü gibi beton mikrobar deneyi için sınır değerleri elde edilir. Önerilen bu limitler daha geniş deneysel programla doğrulanmalıdır.. ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir.. mineral katkıların etkisini değerlendirme amaçlı reaktif agregalar ile hazırlanmış betonun zararlı genleşmelerini önlemede geliştirilmelidir.04 limit değeri kullanılarak Şekil 2. 30 günde genleşme limiti ACR agregaları için kesin değildir. CSA A23. beton mikrobar deneylerinde.

. kullanılan oranlarda opal pesimum etki göstermemektedir.04 beton prizma genleşme limitinden %0. diğer örneklere göre az miktarda daha fazla genleşme göstermektedir (Grattan-Bellew vd. reaktif olmayan agrega yerine küçük oranlarda silisli şist veya opal gibi yüksek reaktivitede agrega yerleştirilmesiyle beton veya harç numunelerde maksimum genleşmeyle sonuçlanmaktadır (Hobbs.. Reaktif olmayan dolomit kireçtaşı agreganın %5.21 Şekil 2. 1988).04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma (Grattan-Bellew vd. %50 opal içeren beton. 25. 50 oranlarında opal ile karıştırılmasıyla yapılan deneylerin sonuçlarına göre. 2003).14 silisli kireçtaşı ve %0. . Silisli şist ve opalın pesimum oranı %5 veya daha az olabilmektedir. 2003) Pesimum etki.10 %0.

Ancak silis dumanının SiO2 içeriği %85’in altında olduğunda ekonomikliği ile ilgili sorunlar oluşmaktadır (Boddy. (2003).22 2. Boddy vd. Şekil 2. ve %8 çimento yerine kullanıldığında %0. 8 ve 12 silis dumanı içeren karışımların hızlandırılmış harç çubuğu deneyi genleşmeleri görülmektedir. LS (68% SiO2) silis dumanı içeren harç çubuğu karışımlarında %12 seviyesine kadar çimento yerine kullanıldığında Spratt agregasının ASR genleşmeleri kontrolünde yetersiz kalmaktadır. malzemelerin genleşmede sonuçları incelenerek karşılaştırılmaktadır. 68% ve NS.10 genleşme limiti kriterinin hemen altında kaldığı görülmektedir.. 2003) . 88% SiO2) iki silis dumanının performansını. alkali-silis reaksiyonu ve boşluk çözeltisi kompozisyonuna bağlı olarak.3. 2003). Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar Silis duman kullanımı. gerçekleştirdikleri çalışmada. aynı yerden alınmış fakat farklı silis içeriğinde (LS.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi (Boddy vd. Hooton ve Thomas.11’de çimento yerine kütlece %0. 4. Şekil 2. yüksek performanslı beton üretiminde gerekmektedir. NS (88% SiO2) silis dumanı %12 çimento yerine kullanımda etkili olduğu.

%4 LS silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk suyu alkalinitesi. 2003) Gudmundsson ve Olafsson (1998). Đzlanda çimentosu. portland çimentosu hamuru örnekleriyle 1 yıla kadar sürede karşılaştırılabilmektedir. (2003).12). Alkali-silis reaktif agregaların oldukça yaygın ve ASR ortam koşullarına uygun olması . Buna göre. Şekil 2. Buna karşı. farklı oranlarda çimento yerine kullanılan.23 Boddy vd. yaptıkları çalışmada alkali-silis reaksiyonu ve silis dumanının Đzlanda’da 20 yıllık deneyimini gözlemlemişlerdir. Çimento üretimi için uygun hammadde fazla bulunmamaktadır. farklı oranlarda silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk çözeltisi kompozisyonlarını incelemiştir.12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi (Boddy vd. NS silis dumanı %4 oranında kullanıldığında düşük boşluk suyu alkalinitesiyle sonuçlanmaktadır (Şekil 2. farklı açılardan özeldir.. standardın altında silis içeriğinde olan silis dumanının ASR’nu kontrol edemediği belirlenmiştir. Sonuç olarak. cüruflu çimentonun alkali içeriği oldukça yüksektir.

24

sebebiyle 1979’da Đzlanda’da ASR ciddi problem haline gelmiştir. Bu süre içinde ASR’na önlem olarak puzolanik malzemelerin incelenmesine yönelik araştırmalar başlamıştır. Ferrosilikon üretimi ile birlikte 1979’da Đzlanda’da, silis dumanı bütün betonlarda puzolanik malzeme olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Sonuçlar, standart ASR deney metotları, ve saha gözlemleriyle desteklenmektedir. Gudmundsson ve Olafsson (1998), çalışmasında, katkısız, %7.5 silis dumanı ve %25 doğal puzolan ile birlikte %10 silis dumanı içeren numunelerin ASTM C1260 deney sonuçlarını incelemiştir (Şekil 2.13). Puzolan-çimento karışımının genleşmeleri azalttığı görülmektedir.

Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Çimento içerisindeki silis dumanı her zaman homojen dağılamamaktadır. Buna bağlı olarak, sertleşmiş beton içerisinde küçük silis dumanı kümeleri bulunabilmektedir. Bu kümeler beton içerisindeki silis dumanının ASR’na karşı yararlı etkisini azaltabilmektedir. Bu büyük parçacıkların amorf silis agregalar gibi davrandığı sanılmaktadır. Bu şekilde, çimento hamuru boşluk suyundaki mevcut alkalilerle genleşme

25

reaksiyonuna katılmaktadırlar. Böyle bir durumda, bazı silis dumanı partikülleri ASR’dan kaynaklı genleşmeleri önlemek yerine aslında arttırabilmektedir. Şekil 2.14’de, silis dumanı topağının sertleşmiş betonda parçalanarak alkali ile reaksiyona girdiği görülmektedir (Gudmundsson ve Olafsson, 1998).

Şekil 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Şekil 2.15’de Gudmundsson ve Olafsson (1998)’in farklı denemelerde %7.5 silis dumanı kullanarak gerçekleştirdikleri ASTM C227 deney sonuçları görülmektedir. Araştırmacılar, uzun süreli performansları gözlemlemek amacıyla 14 yıla kadar genleşmeleri ölçmüştür. Genleşme hızı ilk 2 yıl boyunca en yüksek değerde olup, sonra bir süre azalmaktadır. 4-6 yıl sonunda genleşmenin birkaç yıllık periyotta yükseldiği daha sonra eşitlendiği görülmektedir. 4-6 yıl sonunda genleşmede bu artışın açıklaması, bu süre içinde silis dumanının tükenip, bundan sonra ASR’nu sadece geciktirip tamamen engelleyemediği olabilir. Đzlanda çimentosu içerisinde silis dumanı kullanımının amacı, betonda ASR hasarını azaltmak veya yok etmektir. 20 yıl sonunda gözlemlerle bu amacın sağlandığı görülmüştür.

26

Şekil 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Juenger ve Ostertag, (2004) yaptıkları araştırmada, topaklanmış ve sinterlenmiş silis dumanı partiküllerinin mikroyapısal analizi ile morfolojisini tanımlamış ve ASR genleşmelerine etkisini karşılaştırmıştır. Kısmi reaktif kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları yerleştirilmesiyle hızlandırılmış deney koşulları (ASTM C1260) altında önemli derecede genleşmeler görülmektedir. Büyük topaklar içeren yoğun silis dumanı katılması ile sadece kum içeren kontrol harç çubuklarıyla karşılaştırıldığında genleşmede azalma görülmektedir. Sinterlenmiş agrega ve topakların her ikisi de boşluk suyu ile reaksiyona girmekte, ancak bir reaksiyon genleşme yaratırken, diğerinde olmamaktadır. Silis dumanının büyük partikülleri harç içerisinde alkali-silis reaksiyonu kaynaklı genleşmeleri kimi durumda azaltıp kimi durumda arttırabilmektedir. Şekil 2.16’de, hızlandırılmış deney koşulları altında topaklanmış silis dumanı %5 reaktif kumun yerine kullanıldığında genleşmeleri azalttığı, aynı kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları kullanıldığında genleşmeleri arttırdığı görülmüştür. Her iki tip partikül de harç içerisinde boşluk suyu ile reaksiyona girmektedir. Davranışlarda fark, alkalin boşluk suyu ve bu iki tip partikül arasındaki kimyasal reaksiyonun yapısıyla ilgili

iki tip yoğunlaştırılmış silis dumanı (DEN1 ve DEN2). Kullanılan silis dumanı çeşitleri. deney koşulları altında açıkça reaksiyona girmiştir (Şekil 2. 2004) Boddy vd. oyuk bir merkez ve hamur/agrega ara yüzeyinde yoğun bir kenara sahiptir.98 olan normal portland çimentosu ile orijini silisli kireçtaşı olan Spratt agregası kullanmış ve Kuzey Amerikada sıklıkla kullanılan beş çeşit silis dumanını. bazısı oyuk kalmış ve kimi yerlerde çatlak oluşmuştur. Küçük silis dumanı topaklarında görünür bir değişim olmamıştır (Şekil 2. NaOH’a maruz kaldıktan sonra daha koyulaşmış. bir tip yoğunlaştırılmamış silis dumanı (UND). Büyük topakların merkezleri. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi (Juenger ve Ostertag.17c). Sinterlenmiş silis dumanı agregaları. Kanada standardında yer alan beton prizma ve hızlandırılmış harç çubuğu yöntemleri ile incelemiştir. eşdeğer alkali içeriği %0.16 1 M NaOH. Bu agrega. Şekil 2.17 a ve b). (2000).17b). Bu yoğun kenarlar. Genleşme deneyleri bitiminden sonra. karışımlarda büyük agrega topakları kalmıştır (Şekil 2. bir tip peletleştirilmiş silis dumanı (PEL) .27 olabilmektedir. bazı doğal agregalarda alkali-silis jelinin karakteristik bir özelliğidir.

Her bir silis dumanı %4. %8 ve %12 oranında çimento yerine kullanılmıştır (Şekil 2.17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı (Juenger ve Ostertag.28 ile bir tip sulandırılmış silis dumanı (SLU) örnekleridir. Şekil 2. 2004) .18 ve 2.19).

Beton prizma deneyinde %12’lik kullanım oranında genleşmeleri kritik seviyenin altına düşüren PEL ve DEN1 numunelerinin hızlandırılmış harç çubuğunda genleşmeleri kritik seviyenin altına düşürmemesi deney koşullarının şiddetli oluşuna bağlanabilir.04 0 0 2 4 6 8 10 12 14 SD yer değiştirme oranı (%) Şekil 2.18 Beton prizma deney sonuçları (Boddy vd.16 0.08 0. 2000) . Diğer örneklerin betonda ince toz halinde yayılmalarının zorluğu sebebiyle beklenen etkiyi göstermedikleri düşünülmektedir.29 Silis dumanları arasında en iyi etkiyi UND ve SLU örnekleri göstermiştir.2 0. DEN ve PEL numunelerinin %4 gibi düşük kullanım oranında beton prizma genleşmelerini arttırması. 1 yıllık beton prizma genleşmesi (%) DEN2 DEN1 PEL UND 0. Silis dumanının betonda kullanım yüzdesi arttıkça genleşmeleri azaltmadaki etkisi de artmaktadır. silis dumanının beton numunede iyi dağılmayarak topaklaşması sebebiyle olabilir.24 0..12 0.

2 0. 2000) .6 DEN1 DEN2 SLU UND 14 Günlük harç çubuğu genleşmesi (%) 0..3 0.1 0 0 2 SD Yer değiştirme oranı (%) 4 6 8 10 12 14 Şekil 2.5 0.30 PEL 0.19 Harç çubuğu deney sonuçları (Boddy vd.4 0.

bu tür anormal koşullarda bazı silisli bileşenler normal koşullarda olduğundan farklı hızlarda reaksiyona girebilir. ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ Agregaların iyi bir şantiye performansı gösterdiğine dair uzun süreli gözlemler varsa deney yapmaya gerek yoktur (Hobbs. Son yıllarda özellikle harç ve beton numunelerinin hızlandırılmış koşullarda kürlenmesi ve belirli bir periyot sonunda genleşme değerlerinin ölçülmesine yönelik deney metotlarının standartlaştırılması konusunda bir eğilim vardır. istenilen yaşta ve belli şiddette etkiye maruz kalmış yeterince yapı olmaması.31 3. miktarı ve kür süresi hakkında yeterli bilgi olmaması. Yine de bu deneylerin değerlendirilmesinde kullanılan genleşme limitleri yapı tipine ve/veya agrega tipine göre değişebilmektedir. . Bu şekilde. Bu çalışmada. dış etkilerde farklılık olması. Bu şekilde. ASR tespitinde kullanılan deney metotları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. ASR’nun lokal bir problem olması ve kullanılan agregaların petrografik özeliklerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesidir. reaksiyonun fiziksel etkileri farklı olabilir. kendilerine özgü deney metotları geliştirmiştir. agrega kaynağında değişiklik oluşması gibi olasılıklar düşünülmelidir. Ancak gözlemlerde. Bunun nedeni. alkali ekleme ve yüksek sıcak uygulayarak hızlandırılmaktadır. 1988). ülkeler. anormal yüksek çimento içeriği. çimento alkalinitesi. 1995 yılında ASR hasarları ilk defa Đzmir yöresindeki karayolu köprülerinde tespit edilmiş ve TC Karayolları II. Türk standartlarında ASR ile ilgili tek standart olan TS-2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standart Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini ölçmede yetersiz kalmıştır (Katayama. 2000). Ancak. Ülkemizde durum. Hızlandırılmış deneylerde reaksiyon. Bölge Müdürlüğü’nce rapor edilmiştir. 1996. öncelikli olarak ASTM tarafından kabul görmüş metotlara daha sonra literatüre girmiş bazı diğer metotlara değinilecektir.

10 değerinin altındaysa agregalar zararsız davranış göstermektedir.1.20 değerinin üstündeyse agregalar potansiyel olarak zararlı genleşme gösterirler. Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260) Agreganın potansiyel alkali reaktivitesinin belirlenmesi için uygulanan standart deney metodudur. Bu sebeple. Kür şartlarını ağırlaştırarak (80oC. 16 gün sonundaki genleşmeler.47 olan harç karışımı hazırlanır. Mineral katkıların etkinliğini ölçmede konservatif değerler verdiği bilinmektedir. bunun sebebi ise kür koşullarından dolayı numunelerin boşluk çözeltisi alkalinitesinin artmasıdır.25 katı kadar kullanılarak su/çimento oranı 0. 25×25×285 mm boyutlarındaki kalıplara dökülen harç numuneleri 24 saat sonra kalıplardan alınarak ilk boyları ölçülür. takip eden 14 gün boyunca 80oC 1 M NaOH çözeltisinde bekletilir ve periyodik ölçümleri alınır. 1 M NaOH çözeltisinde) reaksiyonu hızlandırmakta ve agregaların reaktivitesinin 16 gün içinde tespitine olanak vermektedir.32 3. %0. agregalar hakkında karara varmadan önce ek deneyler yardımıyla genleşmelerin sebebinin araştırılması ve ölçümlerin 28 güne kadar uzatılması önerilmektedir. . Toplam 16 gün süren deney sonucunda. %0. Standartta belirtilen gradasyondaki agrega. 16 gün sonundaki genleşmeler. Kalıp sökümünden itibaren 1 gün süreyle 80oC suda bekletilerek boy ölçümleri alınan numuneler. Standart. Burada dikkat edilmesi gereken nokta. kalıplarda numune üzerine yapışarak suyun difüzyonunu önleyebilen standart kalıp yağları yerine teflon sprey gibi artık bırakmayan tipte kayganlaştırıcı materyal kullanılmasıdır. %0. çimentonun alkali miktarı hakkında bir değer vermemektedir.20 değerinin arasındaysa agregalar. Kimyasal katkıların etkinliğinin ölçülmesinde kullanılsa da dışarıya sızan katkının sorun yarattığı düşünülmektedir. genleşme yüzdeleri aşağıdaki şekilde değerlendirilir: • • • 16 gün sonundaki genleşmeler. şantiye koşullarında hem zararlı hem de zararsız davranış gösterebilir. kütlece çimentonun 2.10 ile %0.

Yeni geliştirilen standartlaşmamış bir yöntemdir. bunu belirlemede ilave deneyler gerekecektir.33..75 mm elek üzeri kalacak şekilde seçilmelidir.5 mm eleği geçen ve 4.33’tür.75 mm elek üzeri kalan olarak seçilir. alkali-agrega reaksiyonu için üniversal hızlandırılmış deney metodu önerisidir. kalıpların boyutları. Ancak. Bu gradasyon geçerli sonuçlar vermektedir. Su/çimento oranı 0. Bu da laboratuarlar arası varyasyon katsayısını arttırabilir. .5 mm üzerinin de belirtilmesi uygun olmaktadır. Numunelerin bekletildiği sodyum hidroksit çözeltisi fazla alkali içerdiğinden dolayı çimentonun alkali içeriği fazla önemli değildir. Agrega gradasyonu 12. farklı kırma makinesi kullanılan laboratuarlarda gradasyonlarda farklılığa neden olabilir. Ancak. Mikrobar Deneyi Beton mikrobar deneyi. standart bir deney için 4. Alkali-karbonat reaktif agregalar için Xu vd. Üç beton mikrobar yapımı için 900 g çimento ve 900 g kuru agrega gerekmektedir.5 mm eleği geçecek ve 4. agrega ve Tip 10 portland çimentosu (normal portland çimentosu) 1/1 şeklinde oranlanmaktadır. Beton mikrobar boyutları 40×40×160 mm’dir. Deneyin ileri araştırmaya ihtiyacı vardır. 2003). 2003). Beton mikrobarlar için kuru malzemeler. işlenebilirliğe göre ayarlanmıştır.9 Na2O eşdeğer olmalıdır. elenmeli ve 12. (2000)’den tanımlanan Chinese deneyinden sonra düzenlenmiştir. su çimento oranı ve deney süresi farklıdır..33 3. Bunun için ileri bir araştırma yapılabilir. Sadece bir agrega büyüklüğü kullanılması. Su/çimento oranı 0.75 mm elek üzeri kalan miktara ek olarak. Deneyin kür esası ASTM C1260. Böyle bir durumda. agrega gradasyonu. Kullanılan çimentonun alkali içeriği %0. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile aynıdır. Deney sonuçları metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregaları için uygulanabilir olduğunu göstermektedir (Grattan-Bellew vd. orta elek 9. Deneyde kullanılan aletler.2. gerekirse kırılmalı. Deneyin süresi 1 M NaOH çözeltisinde 80°C’de 30 gün olarak belirlenmiştir.5 mm ve kesit genişliklerinin ve 40 x 40 mm olması haricinde ASTM C490’a uygundur (Grattan-Bellew vd. Agregalar. kalıpların uzunluk ölçüsünün 160 ± 2.

Kaplardaki numunelerin her zaman aynı düzende ölçümünü sağlamak gerekir. Bu plastik kabın düşük termal . Ancak bunun tam sağlanması için 286 mm numunelerle ölçüm yapan Kuzey Amerika laboratuarlarının 160 mm kalıplarda ölçüm için aparatlarını sağlaması veya değiştirmesi gerekmektedir. az miktarda su istenilen kıvamı elde etme amaçlı eklenebilmektedir. Plastik örtülü kalıplar kür odasında. ASTM C305’de belirtilen standart mikser küreği spiral şekilli kanca tiple değiştirilir. Saklama kapları fırından alınıp uzunluk ve kütle ölçümü yapılır. Gerekirse. agrega eklenir ve karışım bir dakika süre içinde yavaş hızda tekrar karıştırılır. 160 mm kalıpların avantajı. daha uzun numunelerde daha fazla genleşme oluşturduğunu doğruluyor ise. Ölçüm sırasında numunelerin sıcaklık değişimi önemlidir. 286 mm kalıplar için bu ek bir avantajdır. uzunluk ve kütle değişimi periyodik olarak 30 günde gözlemlenmektedir. Değerlendirmeler.34 Çimento ve suyun çoğu (290 ml) Hobart harç karıştırıcısına koyulup 60 saniye yavaş hızda karıştırılır. Mikrobarların uzunluğunu değerlendirmede. Daha sonra 60 saniye daha karıştırılır. Karışımdan sonra kasenin kenarları sıyırılır ve 90 saniye bekletilir. Karışım bir tokmakla kalıplara sıkı şekilde yerleştirilir. Kaplar 24 saat 80°C’de fırında bekletilir. veya nem dolabında 23°C’de 24 ± 2 saat tutulur. Sıcak levha üzerinde olmasına rağmen sodyum hidroksit solüsyonunun sıcaklığı 1. Beton mikrobarlar kalıplardan alınıp uygun plastik kaplarda suya daldırılır. Kalıplar dolduktan sonra karışımın içerisindeki havayı çıkarmak için bir kaç saniye sarsma tablasına yerleştirilir. Ancak bu şekilde RILEM’e kıyasla farklı genleşme limitleri kabul edilmiş olunacaktır. 160 mm kalıpların uygun görülmesi dünyanın her yerinde bu deney metodunda tek düzen yaratmasına dayanmaktadır. 80° C’i sağlama ve muhafaza etme amaçlı sıcak levhada bekletilen plastik kaplardan alınarak ölçülmektedir. Çünkü ölçümlerin yapıldığı sırada numunelerin sıcaklığı değişebilir.4°/dk hızda düşmektedir. bu uzunluğun Çin ve Japon araştırma laboratuarları tarafından ve Avrupa’da RILEM tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Daha uzun numunelerle yapılan ölçümler duyarlılığı daha fazla sağlamaktadır. Bu ölçümler. sonradan gelen ölçümler için sıfır uzunluk ve kütleyi teşkil etmektedir. Kalıplar 80°C’de 1 M NaOH çözeltisine aktarılıp. Raporlanan genleşmeler.

25’i . 3. 2 yıllık genleşme değerinin %0. 1 yıllık genleşme ölçümleri değerlendirilir. Bu metot. ACR’nu tespitte de kullanılabilir. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği. Genleşme limitleri üç numunenin ortalaması alınarak. karışım suyuna NaOH eklenerek çimentonun kütlece %1.45 arasında işlenebilirliği sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. Numunelerin çimento içeriği 420 kg/m3 olup su/çimento oranı 0.04 olarak belirlenmiştir. Mineral katkıların etkinliği değerlendirilirken. bu etki göz önüne alınacak bir değer teşkil etmez. Fakat kapta az sayıda numune varsa. 24 saat sonra kalıptan çıkarılan numunelerin ilk boy ölçümleri alındıktan sonra 38oC sıcaklıkta. Deney uygulanacak agrega ince agrega ise reaktif olmayan kaba agrega ile karıştırılarak kullanılır. kaptaki numunelerin sayısı üç veya en fazla altı olarak sınırlandırılması uygun görülmektedir.3. sonuçları değerlendirmede ve numunelerin durumunu izlemede faydalı görülmektedir. üçlü takımdan bir numune anormal genleşme gösteriyorsa. Bu nedenle. su üzerinde (nemli ortamda) standartta belirtilen şekilde saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmelerine etkisi hakkında en gerçekçi sonuçları vermektedir. Numunelerin sıcaklığındaki düşüş solüsyonun sıcaklığından daha az olabilir.25’ine yükseltilir.04 olarak alınması ve karışımın alkali içeriğinin çimentonun kütlece %1. Deneylerde numunelerin kütle değişiminin ölçülmesi.42 ile 0. Beton Prizma Deneyi (ASTM C1293) ASR’dan dolayı betonda meydana gelen uzunluk değişimlerini belirleyen standart deney metodudur. Beton prizmalarının boy değişimi ile agregaların alkali reaktivitesi ve katkıların etkinliğini ölçmede kullanılır. Kaba agreganın reaktivitesi ölçülecek ise reaktif olmayan ince agrega ile karıştırılıp belli gradasyona getirilen malzeme 75×75×285 mm kalıplara dökülür. Örneğin.35 iletkenliğinden kaynaklanmaktadır. 1 yıllık periyot sonunda %0. ancak mineral katkılar söz konusu olduğunda ölçümler 2 yıla kadar uzatılmalıdır. kütle değişiminin kontrolü bu anormalliği anlamada yararlı olmaktadır.

4.. belirli şartlarda kürlenen harç numunelerinin belirtilen süre sonucundaki boy değişimlerinin (genleşme yüzdesi) ölçülerek çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesinin belirlenmesi esasına dayanır. 1992). belirtilen gradasyonda agrega elenerek agrega/çimento oranı 2. 6 ve 12 aylık sonuçlara göre yorum yapılabilmektedir. Bu metot. petrografik incelemeleri ve kimyasal metot uygulanarak elde edilen veriler ışığında bu deneyin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanması çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesi hakkında daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. 1992. beton üzerinde uygulandığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermekte ve bu sebeple diğer deney metotları yetersiz kaldığında kullanılmaktadır. Thomas vd. Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C227) Çimento-agrega kombinasyonları potansiyel alkali reaktifliği için standart deney metodudur. Çeşitli agregalarla yapılan son deneylerde araştırmacılar. Agregaların şantiye performansı. 3.36 değerine arttırılması önerilmektedir (Bérubé ve Duchesne. Deney sonucunda belirtilen sınır değerin üzerinde genleşmeler elde edilmesi halinde genleşmelerin alkali reaktivitesi sonucu oluştuğunun tespiti için deney numuneleri veya agregalar üzerinde petrografik analiz uygulanması veya kimyasal metot ile inceleme yapılması önerilmektedir. Bu deneyde. Lane ve Ozyildirim. 3. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ve beton prizma deneyi ile elde edilen genleşmeler arasında da bir korelasyon bulamamıştır. Ancak. genleşmeleri arasında yetersiz bir korelasyon bulmuştur. Uzun süreli metotlar arasında ise 38oC’de uygulanan ASTM C1293 beton prizma metodu en gerçekçi sonuçları vermektedir (Bérubé ve Fournier. 1997.25 ve yayılma değeri %105-120 arasında olacak şekilde bir harç karışımı hazırlanarak 25×25×285 mm boyutundaki prizmatik kalıplara . Bu metot. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile beton prizma deneyi. Numunelerden alkalilerin ayrılması ve deney süresinin minimum altı ay olması en büyük sorunudur. ACR’nu ölçmede etkili değildir. Fournier ve Bérubé (2000). 1999). deneyin uzun sürmesi metodun dezavantajıdır.

5. Bu metot.0 ile %1. 6 ayda %0. Diğer Yöntemler 3. Pek çok araştırma kurumu. Bu şekilde. 38oC sıcaklıkta ve kenarlarında ortamı nemli tutan fitil görevi gören kurutma kağıdının bulunduğu kapalı kaplarda su üzerinde (nemli ortamda) saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. Rc alkalinitedeki azalmayı. agregayı temsil eden 25 g ağırlığında 150-300 µm’ye kırılmış numune. aynı zamanda mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmesindeki azalmaları ölçmede kullanılmaktadır. Sonuçlar daha sonra Şekil 3. Bu çözelti daha sonra filtre edilir ve asitte titre yöntemiyle çözülmüş silis ile alkalinitedeki azalma analiz edilir. Agregadaki diğer bileşenler silisin çözünürlüğünü etkilemektedir. üç numunenin ortalaması alınarak.2 eşdeğer Na2O olan çimento kullanılır.05’tir. 24 saat sonunda kalıplardan çıkarılan numunelerin boyları ölçülür. alkali içeriği kütlece %1.37 dökülür. Sc ise çözünmüş silisi simgelemektedir.5. Bu yöntemde. 6 aylık sonuçların bulunmaması halinde 3 aylık genleşme limitleri esas alınabilmektedir.05 gibi çok konservatif bir değerle sınırlandırmaktadır. 3.1. 25 ml 1M sodyum hidroksit çözeltisinde 80oC’de 24 saat boyunca bekletilir. Eğer . 6 aylık genleşme limitlerinin sınır değeri aşması halinde oluşan genleşmenin ASR sebebiyle olduğunun kesin değerlendirilmesinin yapılabilmesi için ek deneyler yapılması önerilmektedir. Eğer tüm sonuçlar eğrinin sol tarafındaki bölgede ise agrega zararsız olarak adlandırılabilir. Hatta.1’deki eğride işaretlenerek kontrol edilir. Kimyasal metod (ASTM C289) Agregaların potansiyel alkali-silis reaktifliği için standart deney metodudur. 12 aylık genleşme limitini %0. 12 aylık genleşme sonuçlarına göre değerlendirme yapmaktadır. Grattan-Bellew (1989)’a göre 12 ve 6 aylık sonuçlar rapor edilmelidir.10 veya 3 ayda %0. Genellikle. 150-300 µm’ye öğütülen agregaların 1M NaOH çözeltisinde bekletildikten sonra alkalinite ve çözünmüş silis miktarlarını analiz eden agrega deneyidir. Genleşme limitleri. Oberholster ve Davies (1986). Numuneler. Deney üç kere tekrar edilir.

Deney sonuçları. magnezyum veya demirli karbonatlar ile antigorit (serpentin) gibi magnezyum silikatlar içeren agregalar için doğru sonuçlar vermeyebilir. petrografların bilgi ve deneyimine bağlı olmaktadır. dolomit. 60 50 Zararsız Potansiyel zararlı Rc (mmol/lt) 40 30 20 10 0 Zararlı 10 Sc (mmol/lt) 100 Şekil 3. siderit gibi kalsiyum.2.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği 3. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295) Agregaların petrografik açıdan incelenmesi için standart metottur. bu deney. Ayrıca. Petrografik inceleme. magnezit. kalsit.5. Bu eğri. agregaların petrografik analizi ve betonda kullanılan agregaların saha performansları dikkate alınarak çizilmiştir. yüksek alkali içerikli harç çubuğu genleşmeleri. minerallerin cins ve yüzdelerine göre kayacın . metasilttaşı.38 sonuçlardan bir tanesi bile eğrinin sağındaki bölgede yer alırsa agreganın yüksek alkali içerikli betonda kullanımının zararlı genleşmelere yol açabileceği söylenebilir. Agrega bünyesindeki reaktif bileşenlerin belirlenmesinde oldukça kullanışlıdır. zorlanmış veya mikro-granüle kuvars içeren veya meta-grovak. Đncelenmenin güvenirliği. metakuvars ve benzeri kayaçlardan oluşan yavaş ve geç silis-silikat reaktivitesi olan agregaların davranışlarını belirlemede kullanılamaz.

ASR üzerinde kimyasal metotlar. bazı deney metotları bazı tip agregaların reaktivitesini saptayamazken bazı deney metotları ise belirli tipte agregalar için fazla şiddetli şartlar oluşturabilir (Bérubé ve Fournier. 1992. 1992). zarar gören beton ve harç numunelerden alınan ince kesitler üzerindeki çalışmalar sonucu meydana gelen etkinin ASR sebebi ile olup olmadığını tanımlayabilmek mümkündür. . Agregaların geçmiş performansları ile ilgili veriler bulunduğu takdirde bunların kullanımı veya reddi konusunda deneyimli petrografların karar vermesi mümkün olabilmektedir. Xışını yayılımı ve tarayıcı elektron mikroskobu gibi yöntemler de reaktif silisin saptanmasında faydalıdır. belirli bir agregaçimento kombinasyonunun reaktifliği hakkında petrografik analizin tek başına sonuç veremeyeceğini. agregaların seçimi ve reddinde kullanılacağı gibi. Agregaların reaktivitesinin tespitinde önemle vurgulamak gereken nokta ilk önce yapılacak işin petrografik analiz olduğudur. Hobbs. işlemin devamında uygulanacak deney metotlarının seçimi hakkında fikir vererek zaman kaybı ve boş uğraşlardan korunmayı sağlar. Petrografik incelemeyi uygulayan kişinin bu konudaki deneyimi önemli bir faktördür. Gerçekten de. Agregaların yanı sıra. Agregalardan alınan ince kesitlerin optik mikroskop yardımıyla incelenmesi sonucu içeriklerinde bulunan potansiyel reaktif mineral fazların (reaktif silis) teşhisi mümkündür.39 adlandırılması işlemidir. Grattan-Bellew (1990). ancak deneyimli petrografların agregaların davranışı hakkında bir fikir öne sürebileceklerini belirtmiştir. Petrografik analiz. beton veya harç numuneleri ile deneyler uygulanmadan önce petrografik analizin uygulanması hem zaman kazandırmak açısından hem de uygulanacak metodun agrega tipine göre seçimini kolaylaştırmak açısından önerilmektedir (Bérubé ve Fournier. 1988).

1992). MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ Mineral katkılar. C-S-H ve boşluk çözeltisi arasındaki denge ile belirlendiğini ve bunların tek başlarına miktarlarından bağımsız olduğunu belirtmiştir. alkalilerin reaktif agregaya göçü yavaşlamaktadır. (1992) aşağıdaki ana teorileri gözden geçirmiştir: Katkı maddeleri. sadece çimento içeren karışımlara nazaran daha yüksek efektif su/çimento oranına sahiptir ve bu da alkali içeriğinin daha da seyrelmesine yol açar. Beton imalatında mineral katkıların ana malzemelerden biri olarak kullanımı. Glasser. ince öğütüldüğünde ve nemli ortamda çimento hidratasyonu sonucu açığa çıkan kireç ile reaksiyona girerek bağlayıcı özeliğe sahip bileşenler oluşturan silisli veya silisli-alümünli malzemelerdir.40 4. Mineral katkıların ASR genleşmesini azaltmasında hangi mekanizmanın baskın olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılamamıştır. Mineral katkılar. kendi başına bağlayıcı özelik taşımayan. Bazı mineral katkılarda ise çimentodan daha fazla çözünebilen alkali bulunmaktadır. boşluk ve agrega-matris arayeri iyileştirmesi yaparak daha düşük geçirimliliğe yol açmaktadır. kar sağlamasının yanısıra teknik. Katkı maddeleri. Katkı içeren karışımlar. Ancak Glasser. Bu sayede. enerji tasarrufu ve çevrenin korunumu açısından da fayda sağlamaktadır (Swamy. portland çimentosundan daha az reaktif oldukları ve daha düşük oranlarda alkali açığa çıkardıkları için seyreltici görevi görürler. . Bu tür katkılar kullanıldığında yararlı etki görülmeyebilir. pH’ın Ca(OH)2. sertleşmiş betonda ASR sebebiyle meydana gelebilecek zararlı genleşmeleri kontrol etmesi mümkün olan tüm metodlar arasında puzolanik veya mineral katkıların kullanılmasının betonun durabilitesini ve ASR etkilerine karşı direncini arttırması bakımından avantajlara sahip olduğu kabul edilmiştir. Günümüzde. çimento hamurundaki Ca(OH)2 içeriğini azaltarak pH’ını düşürmektedir.

öğütülmüş cam elyafı. Ca/Si oranı 1.41 Katkı maddesi içeren sistemler. katkıların alkali-silis reaksiyonunu azaltmada etkisi karışımların kimyasal kompozisyonuna bağlı olmaktadır. (2) alkali iyonlarının çoğunun tüketilmesi ile alkaliler ile agrega arasındaki reaksiyonun engellenmesi. Diğer bir araştırmada. inceliğine ve kullanım oranına bağlı olarak değişmektedir. Ca/Si oranına bağlıdır. Buharlaşabilen su içeriği. 2001). Bu karışımların ASR genleşmesini iki reaksiyonla azalttığı düşünülmektedir: (1) betonun geçirimliliğini düşüren ve alkali iyonlarının bir kısmını hapseden puzolanik reaksiyon. reaktif agreganın tipine. Xu vd. F sınıfı uçucu kül. ve iki adet kimyasal etkisi olmayan filler malzemedir (karbon ve kalsiyum karbonat). Şist. C-S-H’ın yüzeyindeki yük. Kimyasal etkisi olmayan dolgu malzemesi sadece “seyreltme etkisi” yaratırken.2-14A metoduyla incelenmiştir (Duchesne ve Bérubé. alkalileri sadece portland çimentosu ile hazırlanan karışımlardan daha güçlü bir şekilde bağlarlar. çimento harcının alkali silis reaktivitesini düşürmede sekiz mineral katkının etkisi incelenmiştir. kullanılan katkıların tipine. yoğunlaştırılmış silis dumanı. cam elyafı alkali-silis kontrolünde yeterince etkili olmaktadır. iki silis dumanı.3’den düşük olduğu durumlarda C-S-H’ın yüzey yükü negatif olur ve C-S-H ile alkali katyonları birleşir. ve bir öğütülmüş granüle yüksek fırın cürufu seçilmiştir. Na+ ve K+ gibi katyonlar boşluk suyunda kalır. atık içeren üç farklı camsı malzeme. ASR genleşmesini azaltmada mineral katkıların etkisi ile ilgili bir çok deneysel araştırma bulunmaktadır. Katkılar. (1995) bir çalışmasında. altı farklı mineral katkı ilavesinin ASR’na karşı uzun süreli etkisi. Mineral katkıların genleşmeyi önleme mekanizmaları büyük oranda. ASR genleşmelerini durdurma amaçlı kullanılan mineral katkıların . Portland çimentosu hamurunda C-S-H’ın tipik Ca/Si oranı 1.8 iken mineral katkı kullanıldığında bu oran düşmektedir. kum içerisinde bulunan tek reaktif bileşen olup. iki farklı alkali silis reaktif agrega kullanılarak CSA-A23. Ca/Si oranı yüksek olduğu takdirde C-S-H’ın yüzey yükü pozitif olmakta ve C-S-H liflerinde anyonlar emilmektedir.2-1. reaksiyonun oluşumu ve reaksiyon ürünlerinin kompozisyonundaki değişim ile harç çubuğu genleşmeleri incelenmiştir. Bununla ilgili. Bu durumda. Mineral katkı olarak farklı kompozisyonlarda üç uçucu kül.

tüm karışımların deneyi için yaklaşık 2 yıllık kürden sonra genleşme eğrilerinin yassılaştığını göstermektedir. kapalı fitilli plastik kaplarda su üzerinde kürlenen beton prizmalarından dışarıya alkali süzülmesi ve ASR reaksiyon ürünlerinin bünyelerine alkali bağlaması sebebiyle oluşur. %5 silis dumanı kullanımı beton genleşmelerini önlemede yeterli görülmemektedir. Yeterli oranlarda iyi mineral katkı kullanılmış olsa bile alkali iyon içeriğinin arttırılması zararlı genleşmelere sebep olmaktadır. Genleşmeleri düşük alkali-çimento ile hazırlananların altına kadar düşüren %40 uçucu kül-A ve uçucu kül-B kullanımı %50 yüksek fırın cürufu kadar etkili olmuştur (Şekil 4.42 performansı.2-14A metodu kullanımı ile 2 yıllık genleşme limiti önerilmiştir. riyolitik tüf ile hazırlanan yüksek-alkali kontrol örneğinden daha yüksek genleşme vermektedir (Şekil 4.4. Duchesne ve Bérubé (2001)’in 9 yıllık beton prizma deneyi ölçümleri sonucunda. Mineral katkı oranı ve betonun toplam alkali içeriği betonun genleşmesini kontrol eden önemli faktörlerdir (Duchesne ve Bérubé. Hatta. Çalışmanın sonuçları. Mineral katkı içeren karışımları değerlendirmede CAN/CSA-A23. 2001). Reaktivitesi fazla olan agregalar. düşük alkali içerikli çimento kullanımıyla karşılaştırılmıştır. Uçucu kül-C gibi alkali içeriği yüksek uçucu küller.1 .3). .2). düşük alkali iyon konsantresinde ölçülen beton örnekleriyle belirlenmiştir. Boşluk çözeltisinin hidroksit iyon konsantrasyonunu belirlemek amacıyla farklı mineral katkılarla hazırlanan hamur örnekleri üzerinde yüksek basınç boşluk çözeltisi çıkarma yöntemi uygulanmıştır. Deneyi daha uzun bir periyoda çekmek uygun değildir. betonda ASR azaltmada kullanılmamalıdır (Şekil 4. Bu fenomen. düşük alkalili çimento ile hazırlanmış kontrol örneklerinin genleşmelerinin yaklaşık %0.3).04 olduğunu belirlemiştir.

1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. 2001) . %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) Şekil 4. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.43 Şekil 4.

%LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.44 Şekil 4. 2001) Mineral katkıların etkinlikleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır: .

karbon. Bu reaksiyonun beton taze iken hızla oluşmasının sebebi. ayrışma. Silis dumanı. Yeterli miktarda silis dumanı kullanıldığında. betondaki alkali miktarının azalmasıyla. kimyasal kompozisyonuna (SiO2 ve alkali içeriğine). magnezyum oksit (MgO) ve alkaliler (Na2O ve K2O)’dir. alümin (Al2O3). kullanım yüzdesine. (yanmamış kömür artığı). alkali-silis reaksiyonları daha az miktarda oluşmaktadır (Metha. sülfatlar gibi çeşitli dış etkilere ve alkali-agrega reaksiyonuna karşı durabiliteyi arttırır.45 4. ayrıca buz çözücü tuzlar. Silis dumanı toz halinde. Silis Dumanının ASR’na Etkisi Silis dumanı. çimentonun tipi. sıkıştırılarak. Ancak.1 µm ’den az. Ortalama tanecik çapı 0. Ayrıca silis dumanının amorf halde bulunan silis içeriği. beton henüz taze haldeyken çimentonun alkalileriyle reaksiyona girer. yaklaşık çimentonun inceliğinin yüzde biri kadardır. silis dumanının inceliğinin çok yüksek olmasıdır. yapısında fazla miktarda SiO2 bulundurması ve çok ince partiküller halinde olması sebebiyle üstün puzolanik özeliklere sahiptir. Silis dumanının ASR üzerindeki etkisi. silis dumanlı . geniş özgül yüzeyi ile alkalileri bağlayarak boşluk çözeltisinin alkali konsantrasyonunu düşürür. alkali içeriği ve inceliğine bağlıdır. Yoğun bir yapı oluşturarak betonun geçirimliliğini azaltır. geçirimlilik ve hidratasyon ısısını azaltır. kanama. 1985). su-azaltıcı kimyasal katkılarla işlem görerek veya sulandırılarak piyasaya sunulur. beton gerekli dayanımı kazanmadan önce çimento ve silis dumanı tarafından ortama salıverilen sodyum ve potasyum iyonlarının büyük kısmı reaksiyon esnasında tükenir. silikon metalinin veya silikonlu metal alaşımlarının üretimi esnasında ortaya çıkan gazın hızlı soğuyarak yoğunlaşması sonucunda elde edilen ve %85-%98 kadar silis içeren amorf yapıya sahip yüksek incelikte bir üründür. Betonda kullanımı. Çimento ağırlığının %5-%15’i kadar silis dumanı kullanılmasıyla üretilen betonlarda. Silis dumanının kimyasal yapısındaki ikincil bileşenler. inceliği sebebiyle betonun su isteğini arttırması. yoğunlaştırılarak. Betonun dayanım kazanmasından önce gelişen bu reaksiyon zararlı genleşmeler ve çatlaklara yol açmaz.1. basınç dayanımını arttırır. demir oksit (Fe2O3).

ASTM C618’e göre uçucu kül.46 betonun plastik büzülme sebebiyle çatlamaya yatkın olması gibi etkiler kullanım esnasında göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Kömürün yakılması sonucu çeşitli gazlar ve yanmamış katı atıklar ortaya çıkar. Linyit veya subbitümlu kömürden üretilir. bölümünde derlenmiştir. Ayrıca. Sertleşmiş betonda ise dayanım kazanma hızını yavaşlattığından erken yaşlardaki dayanımı düşürürken ileri yaşlardaki dayanımı arttırır. Bu küller. Puzolanik ve bağlayıcı özellik taşır. Uçucu külün kireç içeriği %10’un altındaysa düşük-kireçli uçucu kül. uçucu kül. Yüksek oranda (%10’dan fazla) CaO içeren uçucu kül puzolanik özelliğin yanısıra bağlayıcı özellik de gösterir. (C)) içerirler. %10’un üstündeyse yüksek-kireçli uçucu kül olarak adlandırılır. alümin (Al2O3) ve demir oksit (Fe2O3)’tür. magnezyum oksit (MgO). katkılı çimento üretiminde kullanıldığı gibi betonda belirli oranlarda çimento veya ince agrega yerine de kullanılmaktadır. Kireç içeriği %10’dan yüksek olabilir. Uçucu küller. Bunlar literatürde uçucu kül olarak adlandırılır. F sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %70’den fazladır. Sadece puzolanik özellik gösterir. C sınıfı ve F sınıfı olmak üzere ikiye ayrılır. Uçucu küllerin ana kimyasal bileşenleri. Antrasit veya bitümlu kömürden elde edilir. taze betonda sabit su/çimento oranında işlenebilirliği arttırır.2. 4. C sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %50’den fazladır. Uçucu kül puzolanik özellik gösterir. atmosfere salıverilmeden bacalardaki filtreler tarafından tutulur. puzolanik özeliği sayesinde oluşturduğu ikincil C-S-H’larla yapıyı daha . Açığa çıkan külün yaklaşık %80’i baca gazıyla beraber dışarı “uçar”. Uçucu kül. silis (SiO2). Silis dumanının ASR genleşmelerine etkisi ile ilgili önemli çalışmalar bu tezin 2. çeşitlerine göre farklı miktarlarda kalsiyum oksit (CaO). elektrik enerjisinin üretimi için toz haline getirilmiş kömür yakılmaktadır. sülfürtrioksit (SO3) ve yanmamış kömür parçacıkları (karbon. Uçucu Külün ASR’na Etkisi Termik santrallerde.

agrega-harç arayerini iyileştirir ve bu sayede betonun geçirimliliğini azaltır. Şekil 4. beton içerisinde çakmaktaşı parçalarının önemli derecede reaksiyon belirtisine rağmen. 80°C’ye maruz bırakıldığında uzun periyotta dahi (3 yıl) etkili bulunmuştur. farklı oranlarda uçucu kül ile reaktif çakmaktaşı agrega içeren beton karışımlarının. boşluk çözeltisi kimyasındaki değişikliklerin dışında uçucu külün alkali-agrega reaksiyonu üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere karşı betonun durabilitesi artar. genleşme hasarı ve . 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi (Bleszynski ve Thomas. Şekil 4. Çalışmada. Bleszynski ve Thomas (1998) yaptığı deneysel çalışmada. Yüksek oranlarda uçucu kül (%40).47 yoğun hale getirir. genleşmeleri azaltmada 1M NaOH’de. Bu sebeple.4 1M NaOH.4’te 80°C’de 1M NaOH çözeltisinde kürlenen portland çimentosu betonunda kireçtaşı agregasının etkisi görülmektedir. çeşitli alkalin tuz çözeltisine maruz bırakılmasıyla genleşmelerini ve mikroyapısını incelemiştir.1998) Uçucu kül.

%40 uçucu kül içeren betonda çimento-agrega birleşiminde muhtemelen Ca(OH)2 azalmasından dolayı gözlenmemektedir. Portland çimentosu beton örneklerinde jel dağılımı. agrega-çimento birleşimi sınırında yüksekkalsiyum reaksiyonu.1998) Uçucu kül içermeyen bozulmaya uğramış kontrol numuneleri ile %40 oranında uçucu kül içeren beton arasındaki en belirgin fark. Reaksiyon ürünü alkalilerin şerit halinde yayılmaları dikkat çekicidir.5 1M NaOH.5). uçucu kül kullanılmamış karışımda agrega taneleri kenarında kalsiyum-alkalisilis oluşumudur. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi (Bleszynski ve Thomas. Şekil 4. muhtemelen kendisi genleşme kuvvetleri oluşturur veya alkali silikat solüsyonunun reaksiyon bölgesinden difüzyonunu önleyen yarı geçirgen membran gibi davranır ve bu sayede ozmotik basınç yaratmaktadır. bununla birlikte bitişiğinde yüksek-sodyum silis jeli ve bunu takip eden yüksek-potasyum silis jelinden meydana . Bu durum.48 çatlakları önlemektedir (Şekil 4. Kalsiyum-alkali-silis reaksiyon hattı. portland çimentosu betonunda bazı reaktif çakmaktaşı taneciklerinin etrafında oluştuğu gözlemlenmektedir. Bu reaksiyon.

Uçucu küllü betonda yüksek kalsiyum sınır reaksiyonu yokluğunda. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar F=çakmaktaşı. yüksekpotasyum jeli ise orijinal agrega sınırında kalmaktadır.8. amorf bir yapı göstermektedir. Bu jel içerisinde. Yüksek-kalsiyum içeren jelin bulunması halinde reaksiyonunun önlendiği. Şekil 4. Yüksek-potasyum silis jeli kristalin. G=jel (Bleszynski ve Thomas. yüksek sodyum jelinin. amorf yapıda yüksek sodyum jeli ve kristalin iğnemsi yüksek potasyum jeli ile karakterize edilen ayırıcı “çevreleme” oluştuğu görülmektedir.1998) .9) Şekil 4.6. (Şekil 4. uçucu kül içeren beton örneklerinde yükseksodyum jeli çevresindeki çimento matrisi içerisine dağılmakta.7.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. Şekil 4. iğnemsi bir yapı göstermektedir. Yüksek-sodyum silis jeli ise şekilsiz. Şekil 4.49 gelmektedir. iç basıncın azalmasıyla çimento matrisinin gözenek yapısına doğru kolaylıkla dağıldığı görülmektedir. Düşük kalsiyum alkali-silis jeli dağılım örneği uçucu kül betonlarına kıyasla portland çimentosu betonlarında fark edilmektedir.

8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri F=çakmaktaşı G=gel. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas. büyük jel dolu çatlaklar C=çatlak. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.1998) Şekil 4. G=jel.1998) .50 Şekil 4. F=çakmaktaşı.

külün kalsiyum veya alkali içeriği arttıkça veya silis içeriği düştükçe genleşme artmaktadır. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması (Bleszynski ve Thomas. beton prizmalarının genleşmelerini katkısız kontrol numunelerine kıyasla düşürmektedir (Şekil 4. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.04 sınırında tutarak belirlenmektedir. Sonuçlar. Numunelerin boşluk suyu alkalinitesini düşürmede . veriler.51 Şekil 4. Bütün uçucu küller. Minimum yer değiştirme oranı. Farklı uçucu küllerin performansları boşluk suyu kompozisyonuna dayanarak açıklanabilmektedir. genleşme derecesini tahmin etmede veya genleşmeyi uygun limitte durdurmada gerekli minimum uçucu kül seviyesini belirlemede kullanılamamaktadır.1998) Shehata ve Thomas (2000). Uçucu küllerin çimento hamuru örneklerindeki boşluk suyu alkalinitesini düşürmede ve buna bağlı olarak genleşmeleri kontrol etmede etkili olduğu bulunmuştur. uçucu kül kompozisyonunun ASR genleşmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. uçucu kül kimyasal kompozisyonunun genleşmelerde etkili olduğunu göstermektedir.10). genleşmeyi iki yılda %0. farklı tip ve oranlarda uçucu kül içeren beton prizma ve harç çubukları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarını kapsamaktadır. Çalışma. BSE görüntü. Belli bir uçucu kül oranında.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül). Ancak. reaktif agrega.

10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi (Shehata ve Thomas. ASR kaynaklı genleşme kontrolünde puzolanların yararını değerlendirme anlamında hızlandırılmış harç çubuğu deneyi kullanımını desteklemektedir. Deneyler.52 daha etkili bulunan uçucu küller.47 olduğunda C sınıfı uçucu külün de genleşme azaltmada yeterince etkili olduğu görülmüştür. ancak S/Ç oranı 0. 2000) Shon vd. yer değiştirme oranı çimento ağırlığının %35’ine yükseltildiğinde ve S/Ç oranı 0. yüksek su/çimento oranına sahip ve kuvvetli alkali çözeltisinde tutulan harç çubuklarını kullanarak yaptıkları deneysel çalışmada. C sınıfı uçucu küle göre genleşmelerde daha çok azalma sağladığını göstermiştir. Genelde. uçucu kül içeren harç çubuklarında genleşmeler daha düşüktür. uçucu külün sınıfından bağımsız olarak büyük genleşme oluşturduğunu belirlemiştir. . Ancak. Çalışmadaki veriler. Şekil 4.47 olduğunda. %20 uçucu kül kullanımı genleşmeleri azaltmada yeterli olmamıştır. F sınıfı uçucu külün. (2002). ASR genleşmeleri kontrolünde daha yararlı bulunmaktadır.

Cüruflar yavaşça soğutulursa yapısında melilit veya mervinit minerallerini kristalleşir. ki bu portland çimentosunun kompozisyonuna benzemektedir. 2000).25’tir (Şekil . Uçucu küllerin çeşitliliği sebebiyle araştırmacılar ASR’na olan etkileri hakkında çoğu zaman çelişkili görüşler öne sürmüştür. ASR’nun kontrolü için %50 oranında yüksek fırın cürufunun çimento yerine kullanımının gerekli olduğunu vurgulamaktadır. Thomas ve Innis (1998) reaktif silisli kireçtaşı ile beton prizma deneyi (CSA A23.47 olan harç çubukları. Suda granüle edilerek (peletleme yöntemi ile) hızlıca soğutulduğunda camsı bir yapı oluşur.1 Ek B.3. hidrate olmak için alkalin bir ortama ihtiyaç duyar. 15001600OC sıcaklığındaki eriyik cüruf yaklaşık olarak. Bu yapı.2-14A) uygulamış ve %50 oranında cüruf kullanımı. genleşmesinde yeterli azalma görülmemiştir. araştırmalarda kullanılan uçucu küllerin ve çimentoların kimyasal ve mineralojik özeliklerinin ve agregaların reaktivitelerinin farklı olmasıdır. az reaktif agregalarda daha az miktarda yüksek fırın cürufunun etkili olabildiğini göstermektedir. Kanada Standardı CSA 23. 4. Ancak yapılan araştırmalar.04’ün altına düşürdüğünü belirtmiştir. genleşmeyi standarttaki 24 aylık sınır değeri olan %0. ancak silis dumanı ve F sınıfı uçucu kül gibi kirece ihtiyaç duymaz (Hooton vd. Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi Demir cevherinden demir üretimi esnasında yüksek fırında kireçtaşı veya dolomit varlığında erimiş cüruf oluşur. Bu cüruf.53 %20 C sınıfı uçucu kül içeren ve S/Ç oranı 0. Camsı yapıdaki cüruf kurutularak öğütüldüğünde hidrolik bağlayıcı özelik gösterir. Bu mineraller çok az bağlayıcı değer taşıdığından bu gibi cüruflar beton agregası veya yol temel tabakası olarak kullanılabilir. yüksek alkali çimento varlığında. Çelişkilerin sebebi. Her iki agrega için de kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O miktarı kütlece %1. Daha az reaktif agrega olan grovak içeren çakıl ile %35 oranında yüksek fırın cürufu kullanımı halinde genleşme kritik sınırın altına düşmektedir.. %30-40 oranında SiO2 ve %40 oranında CaO içerir. erimiş haldeki demirin üzerinden akar ve ayrık halde depolanabilir.

12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.11 ve 4.2 0.54 4. 1998) .05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.15 0. 0.3 0. 1998) 0.45 0.35 0.15 0.3 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.1 0.2 0.25 0.1 0.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.35 0.4 0.25 0.12).

40-0. betonun birim hacminde bulunan toplam hidroksil iyonu konsantrasyonuna bağlı olduğundan önceki bölümlerde bahsedilmişti. Betonlar için efektif alkali içeriği sınır değeri 4 kg/m3 olarak belirlenmiştir. Şekil 4.28 0.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri (Hobbs.56 0.64 0.50 .30 0. Tablo 4. 1988) Tablo YFC A B C D Asitte çözünebilir Na2O: % 0.68 Eşdeğer Na2O içeriği: % 0.3 ile %2. Yüksek fırın cürufunun toplam alkali içeriği (asitte çözünebilir alkali) kütlece %0. Yüksek fırın cürufundaki alkaliler camsı fazlarda bağlı bulunmakta ve portland çimentosuna nazaran daha yavaş bir şekilde ortama salıverilmektedir.1). yüksek fırın cürufu efektif alkali içerikleri toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin %50’si kadardır. gAg ise cürufun efektif alkali içeriğini ifade etmektedir.45 0. ASR sebebiyle oluşabilecek genleşmelerin. Barlow ve Jackson (1988). Şekilde.40 0.52 Asitte çözünebilir K2O: % 0. Bu sebeple yüksek alkalin portland çimentosunun bir kısmının yüksek fırın cürufu ile yer değişimi sonucu betonda mevcut alkali iyon konsantrasyonundaki değişimler genleşmeleri de etkilemektedir. cAc çimentonun.97 Efektif eşdeğer Na2O içeriği: % 0.6 eşdeğer sodyum oksit değerleri arasında değişmektedir.13’de bu yaklaşım göz önüne alınarak çizilmiş genleşme/efektif alkali içeriği diyagramı görülmektedir. kötü sıkıştırılma sebebiyle hapsolan hava miktarı ve dayanım kazanma hızı gibi diğer parametreler de yüksek fırın cürufu kullanılan betonlarda ASR genleşmelerini etkiler.44 0.54 0.27 0.31 0.57 0.25 0. Yüksek fırın cürufunun inceliği. üç adet yüksek fırın cürufu üzerinde yaptıkları araştırmada yüksek fırın cürufu efektif alkali içeriklerinin toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin kütlece %39’u ile %63’ü arasında olduğunu bulmuştur. Hobbs’un derlediği verilerde görüldüğü üzere (Tablo 4. karışımın priz süresi.55 En kritik silis/alkali oranında.

1988) .13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği (Hobbs.56 Şekil 4.

Bir portland çimentosu ve puzolan karışımı reaksiyona girdiği zaman. silis dumanı gibi yapay malzemeler için de “yapay puzolan” terimi zaman zaman kullanılmaktadır.2’de doğal puzolan olan . 2005). öğütülmüş yüksek fırın cürufu. portland çimentosunun hidratasyonu esnasında ortaya çıkanlara benzer biçimde. Ayrıca. Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi “Puzolan” terimi aslında şiddetli yanardağ patlamaları sonucu oluşan camsı piroklastik malzemeler için kullanılmaktadır. puzolanların reaktivitesine bağlıdır ve bu etki çimento yerine kullanılabilecek miktarı belirler. ve silis dumanı gibi maddeler belirli oranlarda karıştırılabileceği belirtilmektedir (Karahan vd. Şekil 4. su sızdırmasını azaltmak. Puzolanların ASR’unu azaltmadaki etkisi. betonda genleşme yaratan reaksiyonlara karşı etkili oldukları bilinmektedir. sönmüş kirecin ve alkalilerin. Puzolanların. bu reaksiyon. ileri yaşlardaki dayanımı arttırmak. doğal puzolanlar. puzolanlar alkalilerle reaksiyona girerek alkalileri tüketir ve genleşme yaratmayan ürünler oluşturur. C-S-H (kalsiyum-silikat-hidrat) ve kalsiyum-alümino-silikat miktarlarında artış olur. alkaliagrega reaksiyonu tahribatına veya sülfat tahribatına direnci arttırmak. ve zararlı çözeltilerin beton içine sızmasına karşı direnci arttırmak amaçları için portland çimentosuna veya katkılı portland çimentosuna. kimyasal dayanıklılık ve mekanik dayanımdaki artışın esas nedeni olduğu belirtilmektedir.. Kireç-puzolan reaksiyonu sonucu boşluk çözeltisi pH’ının düşmesi neticesinde puzolanlar etkili olur. Ekonomik kazanç sağlamak veya erken hidratasyon ısısını azaltmak. yüksek fırın cürufu. Kil.57 4. Çimento hamurunda gözenek yapısındaki iyileşme (azalma) biçiminde fiziksel olarak kendini gösteren puzolanik reaksiyon. (SiO2 + Al2O3 + Fe2O3) oksitleri ile asit-baz reaksiyonu biçiminde tepkimeye girmesiyle meydana gelir. Tablo 4.4. serbest sönmüş kireç miktarı zamanla azalır. Literatürde uçucu kül.14’de Mehta’nın Santorin toprağı kullanarak elde ettiği genleşme sonuçlarını görmekteyiz. uçucu kül. şeyl ve zeolit gibi betonda kullanılan doğal malzemeleri de “doğal puzolanlar” olarak gruplandırmak mümkündür. ikincisinde de. Bu bağlamda iki olay gerçekleşir: birincisinde.

017 0.7 0.002 0.035 0.017 0.005 0.6 %10 puz %20 puz %30 puz Genleşme (%) 0.023 0.D.3 0.1 0 0 1 2 3 4 5 6 Kür süresi (ay) Şekil 4.021 Kontrol Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Silis Dumanı Silis Dumanı Silis Dumanı Yunanistan. Rusya.320 0. Çimento 0. Fransa.2 Puzolan türü ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi (Mehta.014 12 Ay 0. ve Hindistan.025 0.150 0. Đtalya.2 0. Meksika. Đspanya.014 0.090 0.044 0.002 3 Ay 0.4 0. A.58 riyolitik süngertaşı ile silis dumanının farklı oranlarda kullanımının ASR genleşmelerine olan etkisi görülmektedir.. doğal puzolan .150 0.028 0. 1981) Tablo 4. 1981) Mineral Katkı Kütlece çimento yerine kullanım oranı (%) 10 15 25 5 7.049 0. Almanya.012 6 Ay 0.017 0.5 10 Genleşme (%) 1 Ay 0.021 0.14 Puzolanların ASR'na etkisi (Mehta.042 0.026 0.260 0.009 0. Çin.062 0.020 0.B. Türkiye. Japonya.5 0.026 0.

portland çimentosu yerine %15 MK kullanımının. portland çimentosu ile karıştırılarak kullanılmaktadır. Kontrol numunelerinde oluşan çatlaklar ve yüzey bozulması MK kullanılmasıyla elimine edilmiştir. kimyasal etkisi olmayan kireçtaşı agrega ve silisli şist reaktif kum içeren karışımlar kullanarak ASR’nu engellemede MK etkisini belirlemiştir. uygulamada MK’in harç ve çimento içerisinde ve ayrıca zararlı atıklar varlığında kısmi puzolanik katkı olarak kullanımını incelemiştir. Kostuch vd. Walters vd. ASR deneyleri Đngiliz Standart Şartname Tasarısı 812’ye göre 75 mm×75 mm×220 mm beton prizmaları ile yapılmıştır.D.’de ilk puzolanlı portland çimentosu 1912’de Los Angeles su kemeri inşaatında kullanılmıştır. puzolanik malzeme içeren harç ve betonun durabilite özelliklerinde önemli derecede gelişme görülmesidir. betonda ASR’dan kaynaklı genleşmeleri büyük oranda azalttığı görülmüştür. 1994). Hindistan. Doğal kaynaklı puzolanların bu tür kullanımları Avrupa’da. portland çimentosu tüketimini minimize etmesi ve çevresel zararları azaltmasından kaynaklanmaktadır. özellikle hidrolik yapılarda ve kütle yapılarında puzolan-katkılı portland çimentosu A. Diğer bir neden ise. Çin. Bunun yaygınlaşmasının nedeni. (1993). Son yıllarda harç ve betonda puzolanik malzeme olarak metakaolin (MK) formunda kalsine kilin kullanımı oldukça yaygınlaşmaktadır.B.1R-94. atık ve endüstriyel yan ürünlerinin kullanımının.45 genleşme gösterdiğini belirmiştir. O yıllardan günümüze kadar. (1991). Standart PÇ yerine %1015 oranında MK yerleştirildiğinde genleşmelerin %0. Rusya ve Japonya’da 1930’lardan beri doğal puzolanlar. Gözenek yapısında büyük gelişme gösteren ve böylece zararlı çözeltilerin betona etkisine karşı direnç sağlayan MK etkili bir puzolan olarak görülmüştür. Sabir vd. Brezilya.D. önemli miktarlarda doğal puzolan katkılı-çimento kullanan ülkelerdir. Türkiye.. Bir başka çalışmada. A. Amerika’da olduğundan daha yaygındır (ACI 232.59 kaynaklarının bulunduğu ülkelerdir. ve Meksika. MK içermeyen betondaki genleşen .’de yaygınlıkla kullanılagelmiştir. MK içermeyen beton numunelerinin 6-9 ay sonra %0.B.01’den daha aza düştüğü görülmüştür. (2001) yaptığı çalışma. Araştırmacılar.

(1950). pişirilmiş kil ve şeyllerin ASR üzerindeki etkilerini incelemiştir. 5280. Doğal agrega ile özgül yüzey alanı 7000 cm2/g olan doğal zeolitin %10 oranında kullanıldığında zararlı genleşmeleri önleyebildiği Şekil 4. Araştırmada. Kaolinit kili için yapılan deney sonuçlarına göre. 587-810oC arası pişirme en iyi sonucu vermiştir.05 0 -0. Naiqian vd. 6860 ve 8820 cm2/g olan dört farklı incelikte öğütülmüştür. Zeolitler.01) 0. 0. Mielenz vd. Benzer şekilde. (1998)..05 0 50 100 150 Yaş (gün) 200 250 300 0% 5% 10% 20% 30% Şekil 4. 800oC’de pişirilen sodyum montmorillonit tipi killerin ASR’nu azaltmada etkili sonuç vermediği belirlenmiştir. 1032 oC’de pişirilen illit ve vermiküllit tipi killer de ASR üzerinde etkili olamamıştır (Cook.1 0.15’de görülmektedir. Deneyler sonucunda ASR sebebiyle oluşan genleşmenin toplam alkali miktarı ve agrega reaktivite seviyesinin yanısıra katkı maddesinin dozajına ve inceliğine bağlı olduğu belirlenmiştir. doğal zeolitin ASR genleşmesi üzerindeki etkisini incelemiştir. Kullanılan tek tip çimentonun alkali içeriği NaOH çözeltisi yardımıyla ayarlanmış ve dökülen harç çubukları 38oC’de kürlenerek 180 günlük genleşme ölçümleri alınmıştır. 1986).2 0. az miktarda Na+ ve K+ içerdiği ve bunların miktarlarının mevcut CH ve aktif silis miktarına bağlı olduğu belirlenmiştir. MK’nin genleşme indirgemedeki rolü. 1998) .60 ürünün “yüksek Ca2+ jeli” olduğu.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi (Naiqian vd. iki çeşit reaktif sentetik agrega ve bir çeşit potansiyel reaktif doğal agrega kullanılmıştır.15 0. serbest bulunan CH miktarını ve CH/SiO2 (aktif) oranını azaltarak şişen jelin oluşumunu önlemektir. özgül yüzey alanları 2510.25 Genleşme (x0.3 0.

1.1. Bu amaçla. Öncelikle agrega.1. Kullanılan malzeme 5. Genleşme değerleri.1’te verilmiştir. Agrega numunelerinin fiziksel özelikleri belirlenmiş ve deney yöntemlerinde belirtilen şekilde yıkanıp kurutularak deneysel çalışmaya uygun hale getirilmiştir. seçilen iki tip agregayla uygulanmıştır. 24 (kontrol) ve 48 saat olacak şekilde değiştirilerek ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Beton mikrobar deneyi ise yine aynı koşullarda. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. numuneler 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. Böylece ileriki ölçümler.5 çimento kullanılmış olup Đzmir Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özellikleri ile standart sınır değerleri Tablo 5. 10 ve 15 oranlarında kullanılarak ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Bu amaçla. DENEYSEL ÇALIŞMA Tez kapsamında yapılan deneysel çalışma. farklı reaktivitelere sahip dört ayrı agrega üzerinde normalde 24 saat olan ilk kür süresi 4. çimento yerine %5. Çimento ve mineral katkıların kimyasal özelikleri belirlenmiştir. 16. Bu deneylerde 4 farklı reaktif agrega kullanılmıştır. çimento. Đki farklı agrega ile hazırlanan ve benzer oranlarda iki tip silis dumanı içeren karışımlara ise beton mikrobar deneyi uygulanmıştır. ilk kür süresinin (80°C suda) değiştirilmesinin ASTM C1260 ve beton mikrobar deneyi sonuçlarına etkisinin incelenmesidir. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının asıl amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. 12. 5.61 5. iki farklı amaçla gerçekleştirilmiştir. 2 tip silis dumanı. Çimentonun özelikleri Deneysel çalışmada bir adet CEM I 42. Bunların birincisi. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanır. ve mineral katkılar sağlanmıştır. Çalışmanın diğer bir aşamasında ise iki farklı silis dumanının ASR genleşmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Kimyasal analiz . 8.

18 5. C3A: %9. kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği ile ilgili %0.11 0. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” çimentonun alkalinitesi ile ilgili herhangi bir sınırlama getirmemiştir.09’dur. güvenli tarafta kalabilmek için araştırmada alkalinitesi yüksek bir çimento seçilmiştir.09 0.05 2. C4AF: %9.5 En çok 4 en çok 0.5 en çok 1.58.9 değeri verilmektedir.62 sonuçlarından görüldüğü gibi çimentonun eşdeğer Na2O yüzdesi 1.11 1. Bunun sebebi ise harç çubuklarının 14 gün boyunca 1 M NaOH çözeltisi içinde beklemesiyle zaten alkalinitesi yüksek bir etkiye maruz kalmalarıdır.70 3.94 .23 Belirtilmedi TS EN 197 Sınırları (%) En çok 5 en çok 3.89 0.51 1.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO SO3 Serbest CaO Na2O K2O Na2O (eşdeğer) Çözünmeyen Kalıntı Kızdırma Kaybı Klorür Miktar (%) 20. Buna ek bu yöntemde de.27 62. Buna rağmen.68. Beton mikrobar yönteminde ise. kür esnasında dışarıdan yeterince NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin önemli olmadığı belirtilmektedir.58. C2S: %18.1 Kullanılan çimentonun ana bileşenleri Bogue formülleriyle aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır: C3S: %52. Tablo 5.36 1.64 2.

3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri Fiziksel Özelik DYK Özgül Ağırlık Su Emme Kapasitesi (%) Gevşek BHA (kg/m3) Sıkıştırılmış BHA (kg/m3) Ahmetli 2.5 0.2. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı ve su emme oranı TS EN 1097-6 standardına göre belirtilmiştir.4 33 11.5 0. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı.65 2.5 0.3 0.81 0.5 57.2 94.6 8.8 5.65 1630 1770 Aliağa (5/15 mm) 2.5 99.9 2.2 ve 5.1 12.9 1.66 Uşak 100 97. Harç karışımlarında 0/5 mm.6 25.25 Đncelik Modülü Yüzde Geçen (%) Aliağa Altınoluk (5/15 mm) (0/5 mm) 100 99 100 34.4 3.7 54.5 18.60 0. Agregaların özelikleri Deneysel çalışmada. Tablo 5.1. öncelikle reaktivite potansiyeli olabilecek yöresel agrega numuneleri incelenmiştir.6 92.3’de özetlenmiştir.5 68.25 1285 1465 Altınoluk (5/15 mm) 2.4 2.2 0.4 100 73 36 26.8 21.6 35.67 1655 1770 Aliağa (0/5 mm) 2.5 16 8 4 2 1 0.03 1335 1465 Uşak 2.39 Ahmetli Aliağa (0/5 mm) 100 77.85 1545 1675 . Agregaların elek analizi sonuçları ile su emme kapasitesi.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları Elek Boyutu (mm) 31. gevşek birim hacim ağırlığı (BHA) TS EN 1097-3.57 3.79 0.55 1.47 2. Agregaların tane büyüklüğü dağılımı TS EN 933-1 standardı. beton mikrobar karışımlarında 5/15 mm olmak üzere iki farklı boy sınıfında agrega kullanılmıştır.6 55. gevşek ve sıkıştırılmış birim hacim ağırlık özelikleri Tablo 5.34 Altınoluk (5/15 mm) 100 95.45 1380 1590 Altınoluk (0/5 mm) 2.63 5.42 Tablo 5.4 74.0 5.3 1.3 5.

4’ü . Tablo 5.68 0.32 7.5’da verilmiştir.12 2.44 0.89 belirlenmedi 6.53 0.57 0.015 Silis Dumanı-2 (%) 92. Silis dumanının özelikleri Deneysel çalışmada iki tip silis dumanı kullanılmıştır.98 1.42 0.64 5.53 1.4’de verilmiştir.000 5. %) pH Kullanım oranı Değeri 1. Deneysel çalışmada kullanılan iki tip silis dumanının Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özelikleri Tablo 5. Kimyasal katkı özelikleri Beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.1.0087 0.11 belirlenmedi 0. Üretici firma.635 6.88 0.86 4.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO Na2O K2O SO3 Kızdırma Kaybı Cl Silis Dumanı-1 (%) 71.136 0.52 0.4.1. Katkının üretici firma tarafından bildirilen diğer özelikleri Tablo 5. Tablo 5.3.52 1.98 Çimento ağırlığının %0. katkının naftalin sulfonat esaslı olduğunu belirtmiştir.5 Kimyasal katkının özelikleri Özellik Yoğunluk (20°C) (g/ml) Suda çözünen klorür (%) Alkali içeriği (eşdeğer Na2O.8-%1.92 0.

Aliağa. Ahmetli. Aliağa ve Altınoluk agregası olmak üzere sadece iki agrega türü incelenmiştir. Her karışım örneği için en az üç numune hazırlanmıştır. Aliağa ve Altınoluk agregası ile karışımlar hazırlanmıştır. Ahmetli.65 5. ASTM C1260 Standardı ile kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 28 farklı karışım. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 24 farklı karışım hazırlanmıştır. ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4.6’de görüldüğü üzere. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” uygulanarak 4 tip agrega. Silis dumanı. . Bu metotta. çimento ağırlığının %5. Ancak. Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma Deneysel çalışmada agregaların reaktivite tespitinde. 16. 12. %10 ve %15’i olarak üç farklı oranda çimento yerine kullanılmıştır. “Beton Mikrobar Deneyi” uygulanarak 2 tip agrega. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Deney Metodu kullanılmıştır. Tablo 5. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 14 farklı karışım. Bunlar SD1 ve SD2 olarak adlandırılmıştır. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C NaOH çözeltisinde bekletmek yerine direkt 80°C suda kür koşullarında reaktiviteleri incelenmiştir. Altınoluk ve Uşak agregası silis kökenli doğal agrega olup.2. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. Beton Mikrobar Yöntemi ile ise. Altınoluk ve Uşak agregası. 8. Aliağa agregası kırma andezittir. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 12 farklı karışım hazırlanmıştır.

16) 1.18 mm (No. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” ve henüz standartlaşmamış “Mikrobar Deneyi”.36 mm (No.6 Hazırlanan karışımlar Agrega Tipi 4 4 4 2 2 2 Đlk Kür Süresi 6 2 6 2 3 1 3 1 Silis Dumanı Silis Dumanı Oranı Farklı Đlk Kür Deney Sayısı 24 24 4 12 12 2 78 Karışım Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi Beton Mikrobar Deneyi Toplam 5.66 Tablo 5.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu Elek boyutu Geçen Kalan 4. Tablo 5. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) Agregalar.20) elekten elenmiştir. laboratuarda yıkanarak sabit ağırlığa kadar kurutulmuş ve No.1.3. kısa süreli iki farklı metot olarak Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini tanımlamada ve katkıların etkinliğini kıyaslamada kullanılmıştır.18 mm (No. 5.7’de verilmektedir.30) 300 µm (No.5 247.5 çimentosu 850 µm (No.3.4) 2.30) 600 µm (No.50) 300 µm (No.16) 600 µm (No.8) 2.50) 150 µm (No.5 .8) 1. Bu gradasyon değerleri Tablo 5.75 mm (No.4-No.100 arası ASTM E11’e uygun eleklerle elenerek standartta verilen gradasyonda karıştırılmıştır. ASTM C150 ve TS EN 197 standardına uygun olan bir tip CEM I 42.36 mm (No.5 247.100) Kütlece % 10 25 25 25 15 990 g agrega için (g) 99 247.5 148.

kalıp 25 mm kalınlığında bir harç tabakasıyla doldurup 20 defada sıkıştırılır. ASTM C490’a uygun 25×25×285 mm boyutlarında ve uçlarında boy ölçmeye olanak sağlayan pimlerin bulunduğu 250 mm net açıklık bulunan kalıplara yerleştirilmiştir. üzerine çimento eklenerek 140±5 dev. yayılan harcın 4 farklı kısımdan taban çapı ölçümü alınır./dk hızında 1 dakika daha karıştırılarak sonlandırılır. Karışımın bitmesinden itibaren 2 dakika 15 sn içerisinde karışım kalıplara yerleştirilmelidir. Yayılma tablası temizlenerek kalıbı tam ortaya yerleştirilir./dk hızında 30 s daha karıştırılır. Yayılma ölçüm prosedürü aşağıdaki gibi özetlenebilir. 1/2.3 mm) ile karıştırılmıştır. her karışım için üç adet 25×25×285 mm boyutlarında harç çubuğu hazırlamaya olanak vermektedir. 90 s boyunca beklemeye alınır. Standarda göre harç hazırlama ve kuru malzeme depolama odası 20-27.1±0. Harçlar ASTM C305’e göre standarda uygun harç mikseri (karıştırıcı ile kap arasındaki mesafe 5. mikser 285±10 dev. bu sürenin ilk 15 saniyesinde kabın kenarındaki harç temizlenir. Harç hazırlama odası bağıl nemi %50’den az olmamalıdır. numunelerin kalıplara yapışmasını önlemek amacıyla numune üzerinde tortu bırakmayan ve su girişine imkan veren kayganlaştırıcı malzeme olarak Teflon sprey kullanılmıştır. 15 sn içerisinde 25 düşüş gerçekleştirilir. 285±10 dev. Bu miktar. Hazırlanan karışımların yayılma değerleri de belirlenmiştir. Standart koşullarda hazırlanan harç. Numunelerin uç bölümlerinin sıkıştırılmasına özen gösterilerek iki katman halinde çubuk yardımıyla sıkıştırılıp yüzeyleri perdahlanmalıdır.5°C arasında olmalıdır.67 Her çimento agrega kombinasyonu için deney numuneleri hazırlanırken 440 g çimento. bu sürede agrega yavaşça eklenir. Karıştırma prosedürü şu şekildedir: su karıştırma kabına eklenir. 0. kütlece su/çimento oranı. 990 g agrega ve 207 g su (kütlece çimento/agrega oranı./dk’de 30 s süreyle karıştırılır. ikinci tabaka da yerleştirilip aynı şekilde sıkıştırılıp üzeri düzeltilir.25.47) kullanılmıştır. Standartta belirtildiği üzere. .

2. Na+ ve OH. 40 g NaOH/900 ml H2O ve toplam 1 lt olacak şekilde ekstra su eklenerek yapılmıştır. Harç çubuklarının tümünü su veya çözelti içinde tutabilecek 80°C sıcaklığa ve NaOH çözeltisine dayanıklı olacak kaplar kullanılmıştır.5 mm ile 12. agregalar gerekiyorsa kırılarak istenilen boyuta getirilir. 24±2 saat nem odasında bekletilip kalıplardan alınmıştır. NaOH çözeltisinin hacmi. Ancak. Ölçümler ASTM C490’a uygun 0.5 mm arasındaki agrega kullanılır.5 katı olacak şekilde hazırlanmıştır. uzun süreli etkiyi incelemek için yaklaşık 8 haftaya kadar uzatılmıştır.7°C olmalıdır. 15±5 s içinde ölçüm tamamlanmıştır. Numuneler. Örnekler 1 M NaOH çözeltisi içeren 80±2°C sıcaklıkta muhafaza edilip en az 3 günde bir olmak üzere 14 güne kadar ölçülmüştür. standart bir deney için 9.002 mm hassasiyetli komparatörle alınmıştır.10 olarak vermektedir. Her örnek teker teker çıkarılarak silip. Nem kabini veya nem odası sıcaklığı 23±1.5 mm elek arası malzeme de %60 olarak oranlanmıştır.75 mm ile 9. Genleşme değerleri. Sodyum hidroksit. Çalışmada uygulanan deneyde 4.5 mm ve kesiti 40×40 mm’dir.Mikrobar deneyi ASTM C490’a uygun gereçler kullanılır. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır.002 mm duyarlıkta alınarak 80±2°C sıcaklıkta suya konulmuştur.01 M arasında olacak şekilde hazırlanmıştır.5 mm elek üzerinde kalan kısmın da belirtilmesi uygun olur.3. Đlk okumaları 0.konsantrasyonu 0. 5.5 mm elek arası %40. ancak kalıpların net açıklığı 160±2. çubukların hacminin 4±0.75 mm ile 12. 1 M NaOH çözeltisi. 9. Ölçümler.68 Numunelerin 24 saat 80oC suda geri kalan deney süresince 80oC 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmesini sağlamak amacıyla 80±2°C sıcaklıkta kür yapabilen özel dolaplardan faydalanılmıştır. . Nem odası ASTM C511 standardına uygun olmalıdır. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (250 mm) Standart 14 günlük genleşme limitini %0. 4.99 ile 1.

Genleşme değerleri. ASTM C305’e uygun standart harç karıştırma aparatı spiral şekilli olanla değiştirilerek agrega eklenir ve düşük hızda 1 dakika boyunca karıştırılır. Kür esnasında dışarıdan NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin çok önemli olmadığı düşünülse de bu konunun araştırılması gerekmektedir. . Su/çimento oranı 0. Gerekirse istenilen işlenebilirliğin sağlanması için kalan su eklenir. kabın kenarları sıyrılarak harç 90 sn bekletilir. Çubuklar kalıplardan çıkarılarak uygun plastik kaplar içerisindeki suya daldırılmıştır. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (160 mm) Boy ölçümleri 30 gün boyunca alınarak üç örneğin ortalaması kaydedilmiştir.9 olmalıdır. daha sonra 60 sn daha karıştırılır. Çimento ve suyun büyük bir bölümü (290 g) karıştırıcı kabın içine konularak düşük hızda 60 sn çalıştırılır. ASTM C230’a göre yayılma değeri ölçülerek gerekli ayarlamalar yapıldığında su miktarındaki küçük değişimlerin genleşmeleri fazla etkimediği belirlenmiştir. Segregasyona uğramaması için en son kalıplar doldurulduktan sonra birkaç saniye kadar vibrasyona tabi tutularak hava baloncuklarının çıkması sağlanmıştır. Karışımlarda 300 g su kullanılmıştır.33 olup işlenebilirlik için ayarlama yapılabilir. Harç karışımı kaplara iki seferde çubukla sıkıştırılarak yerleştirilmiştir.69 900 g çimento ile 900 g agreganın kullanımı ile (kütlece Ç/A=1/1) 3’er adet mikrobar örnek üretilmiştir. Karıştırma prosedürü ise aşağıdaki gibi özetlenebilir. Plastik filmle kaplanan kalıplar 23°C’lik nem odasında 24±2 saat bekletilmiştir. Kapların kapakları kapatılarak 80°C’lik fırında 24 saat boyunca bekletilmiştir. Kalıplar fırından çıkarılarak ilk okumaları alıp 1 M NaOH çözeltisi içerisine konularak tekrar fırına alınmıştır. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği en az %0. Etkiyi net inceleyebilmek için bazı numunelerin boy ölçümleri 8 haftaya kadar uzatılmıştır.

Ancak. Ahmetli. 1 M NaOH çözeltisinde bekletilerek 14 gün kür süresinde belirlenen genleşme değerleri. Uygulanan kür boyunca Ahmetli ve Uşak agregası içeren örneklerin genleşme değerlerinin birbirine çok yakın gittiği görülmektedir.1 genleşme limitinin üzerinde kalmaktadır. standardın belirlediği %0. 4. Buna göre. Uşak ve Altınoluk agregası içeren örnekler izlemektedir.1. agregaların tümü reaktif özellik göstermektedir.70 6. 16. . Uşak agregası kullanılan numunelerde ASR’nu belirtisi olarak harita biçimli çatlaklar gösterilmiştir. zaman içinde genleşme ile beraber artmaktadır. numuneler kalıp alımından sonra 80°C suda 24 saatlik sürede ilk küre tabi tutulmaktadır. BULGULAR VE TARTIŞMA 6.2’de sırasıyla Aliağa. Çatlakların yoğunluğu. 80°C sıcaklıkta suda bekletilme ile uygulanan 24 saatlik ilk kür süresi. 24 (kontrol) ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde deney sonuçları incelenmiştir. 8. 12. Ahmetli. En yüksek genleşmeler Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. Şekil 6.1. Bunu sırasıyla. bu örneklerde 4 saat tutulmuştur. 6.1. Örneklerin kür süresi-genleşme grafikleri Şekil 6. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 metoduna göre hazırlanan numuneler. Böylece tüm ölçümler (ileriki) 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. toplam 8 hafta NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. hızlandırılmış metot çerçevesinde yüksek sıcaklıkta aşırı alkalin ortama (80°C’de 1 M NaOH) maruz bırakılan numuneler için ilk kür süresi değişiminin etkisi irdelenmiştir.1’de verilmiştir. Deneysel çalışmanın bu kısmında. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ve deney prosedürü benzer olan beton mikrobar deneyinde.

Aliağa 4sa.7 1.2 0.1 1.3 0.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları .1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.0 0 7 Uşak 4sa.4 1.0 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 0.9 0.2 1.6 0.8 0.1 0.0 1.7 0. Altınoluk 4sa.5 0. Ahmetli 4sa.9 1.71 2.3 1.5 1.8 1.6 1.

0 1.1 0. Altınoluk 8sa.8 1.8 0.72 Şekil 6. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri . Uşak. tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri ASTM C1260 standardının belirlediği %0.4 1. Yine. Ahmetli agregası içeren numunelerin genleşmesinin azaldığı belirlenmiştir.7 0. Aliağa ve Uşak agregası içeren numunelerin genleşmeleri artarken.2 0.5 1.3 1.4 0. Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmeleri diğer örneklere göre daha azdır.9 0.1 genleşme limitinin üzerindedir.7 1.6 1.0 0.3’de ilk kür süresi 8 saat olan örneklerin genleşme eğrileri sunulmuştur.3 0.2 1.9 1. Ahmetli 8sa. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.0 0 Uşak 8sa. Bu ilk kür süresinde.6 0.1 1. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa. Đlk kür süresi 4 saatten 8 saate çıkarıldığında. Aliağa 8sa. 2.5 0.

2 1.0 0 Uşak 12sa. Şekil 6.4 1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Aliağa 12sa.6 0. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.5 0.1 0.6 1.3 0.9 0.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Ahmetli ile Uşak agregası içeren örneklerin farklı ilk kür sürelerinde genleşme eğrilerinin yer değiştirdiği ve 12 saatlik ilk kür süresi sonucunda birbirine çok yaklaştığı görülmektedir.4 0.0 0.9 1.5 1.4 ilk kür süresi 12 saat olan numunelerin genleşmesini göstermektedir. Altınoluk 12sa.8 0.1 1.2 0. 2. Ahmetli.7 1.3 1.7 0. Uşak ve Altınoluk agregası içeren numuneler şeklindedir.73 Şekil 6. ölçülen genleşmelere göre reaktiviteleri sıralaması Aliağa. Ahmetli 12sa.0 1.5’deki örneklerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat .1 genleşme limitinin üzerindedir.8 1. Bu ilk kür süresinde.

3 0.1 genleşme limitinin üzerindedir.5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.5 1. Şekil 6. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.9 0. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” kontrol numunelerinin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri standartta belirtilen %0.2 1. Bu ilk kür süresinde.1 0.0 0 7 Uşak 16sa.5 0.4 1. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.0 1.3 1.6 1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.7 0. Altınoluk 16sa. Yine.4 0.2 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.7 1.74 olarak değiştirilmiştir. Uşak.6 0. 2.6’da ilk kür süresi 24 saat olan.0 0.1 genleşme limitinin üzerindedir. Ahmetli 16sa.8 1.8 0.9 1. Aliağa 16sa.6’da .1 1. yani ASTM C1260 metoduna tamamen uygun kürlenen örneklerin genleşme grafikleri görülmektedir.

1 0.6 0.7’de genleşme değerleri verilen örneklerin.4 1.3 0. Uşak ve Altınoluk agregasıdır.2 0.9 0.8 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir. ilk kür süresi 12 saat olan örneklerin genleşme eğilimlerine benzemektedir.5 0. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa. Ahmetli.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.8 1.3 1. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilmiştir.2 1. Bu serinin 14 günlük genleşme değerleri.7 1. .5 1.1 genleşme limitinin üzerindedir. Bu ilk kür süresinde.0 0.0 1.9 1.7 0. Genleşme eğilimleri.0 0 7 Uşak kontrol Aliağa kontrol Altınoluk kontrol Ahmetli kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. 2.4 0. kontrol numunelerinin 14 günlük genleşme değerlerinden yüksektir. ASTM C1260’a göre tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri %0.1 1.6 1.75 görüldüğü gibi reaktivite sıralaması Aliağa. Uşak.

ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası.0 1. Beton mikrobar deney verileri Bu deneyde yüksek reaktiviteli Aliağa agregası ve orta derecede reaktivite gösteren Altınoluk agregaları seçilmiştir.1 1. Altınoluk 48sa.7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.4 1.5 0.0 0 7 Uşak 48sa.6 1.7 0.2.9 0.4 0.3 0. Şekil 6.2 1.8 1. Numuneler. kür prosedürü ASTM C1260’a benzer beton mikrobar yöntemine göre hazırlanmıştır. Aliağa 48sa.6 0. Ahmetli 48sa.5 1.7 1.1 0.0 0.3 1.2 0.9 1.76 2.8’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 4 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.8 0.1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. .

y = 0. Şekil 6. Şekil 6.8703 0. diğerlerine benzer veya az miktarda yüksek genleşme göstermiştir. 48 saat kürlenen beton mikrobar deneyi örnekleri.12’de 80°C suda ilk kür süresi 24 saat olan.4 Aliağa 4sa.0113x R2 = 0. her iki agrega için genleşme değerleri 4.9614 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 4sa. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları Şekil 6. Đlk kür süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılması genleşmeleri azaltmıştır (Şekil 6.9).10’da 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 12 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir. dolayısıyla beton mikrobar deneyine uygun kürlenen kontrol numunelerinin genleşme değerleri verilmiştir. 8 ve 12 saat kürlenen örneklerden fazladır.11’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları verilmiştir. Şekil 6.8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Aliağa ve Altınoluk agregalarıyla beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan numunelerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 8 saat olarak değiştirilmiştir. Buna göre.2 0.0018x R2 = 0.13’de verilmiştir. . 0.77 0.1 y = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.

9931 y = 0. y = 0.0 0 -0.3 Genleşme (%) Altınoluk 8sa. 0. 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 12sa.4 Aliağa 8sa.10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .8656 0.0019x R2 = 0.0015x R2 = 0.4 Aliağa 12sa.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 7 14 21 28 35 0.78 0.1 0.2 0.0113x R2 = 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.2 y = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. y = 0.6205 0.0104x R2 = 0.1 0.7559 0.

12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.9389 0.6603 0.0113x R2 = 0. y = 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.2 y = 0.0119x 0.1 0.11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 16sa. 0.8736 2 0.0023x R2 = 0.4 Aliağa 16sa.9804 0.0027x R2 = 0.3 Genleşme (%) R = kontrol Altınoluk 0.4 Aliağa=kontrol y 0.2 y = 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 0.79 0.

9637 0.4 Aliağa 48sa.0028x R2 = 0. 6.1 0. Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi 6.9899 0. deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. .80 0.14’de görülmektedir.2 y = 0.1. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 standardına göre hazırlanan numuneler. 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir.2. 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.2.13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Beton mikrobar deneyinde yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için.0114x R2 = 0. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür yerine.3 Genleşme (%) y = 0. Dört farklı agrega tipine uygulanan bu kür koşulunun etkisi Şekil 6. Altınoluk 48sa. Bu şekilde kürlenen örneklerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen.

Bu davranış. . numuneler doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.2. Bu örneklerin genleşmeleri Şekil 6.7 1.5 0. Beton mikrobar deney verileri Beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan kontrol numunelerinden farklı olarak 80°C sıcaklıkta suda yapılan ilk kür yerine.8 0.1 0.4 0.9 0.15’de verilmektedir. mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir.1 1.9 1.0 0. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır.3 0.5 1.81 1.4 1.2 0.3 1.14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır.0 0 Uşak NaOH Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Ahmetli NaOH Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.6 0. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir.2. Bu kür koşuluna tabi tutulan numunelerin genleşmeleri.2 1.6 1. ilk kürü 80°C sıcaklıkta suda yapılan numunelere göre daha yüksek değer vermiştir.8 1.7 0.

4 0. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi Deneysel çalışmanın bu aşamasında.9279 Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Şekil 6.0119x R2 = 0. Pek çok araştırmacı ASTM C1260’da olduğu gibi. Katkı kullanımı ile birlikte katkının inceliğine ve su ihtiyacı özelliğine bağlı olarak harçların yayılma değerleri düşüş göstermiştir.7 0.1 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) y = 0. ASTM C1260hızlandırılmış harç çubuğu ve beton mikrobar deney yöntemi kullanılmıştır.82 0. harcın geçirimlilik ve dayanım gibi diğer etkilerini göz önünde tutarak sabit su/çimento oranında çalışılmasını önermektedir. Silis dumanı (SD1 ve SD2) çimentonun kütlece %5. Bu etkileri gözlemlemek amacıyla. Uşak ve Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin silis dumanı yardımı ile zararlı genleşmelerinin azaltılmasına çalışılmıştır. %10 ve %15’i kadar kullanılmıştır.8716 y = 0. Ahmetli.5 Genleşme (%) 0.15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.0 0 -0. reaktivite potansiyeli bulunan Aliağa. Bu sebeple yayılma değerini düzeltmek için SD katkılı harçlarda herhangi bir düzeltme yapılmamış fakat kalıplara yerleştirme esnasında sıkıştırmaya özen gösterilmiş ve bazı beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R .1 0.3.3 0.0218x R2 = 0.6 0.2 0.

Çimento yerine %15 oranında SD1 kullanımı genleşmelere etkisi Şekil 6.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Bu da hızlandırılmış metotlar ile mineral katkı etkisi değerlendirilirken 14 günlük genleşme değerinin kıstas alınmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir. Ölçümler 14 gün sonrasında da yaklaşık 8 hafta devam ettirilmiştir. Ahmetli.1. Uşak agregası içeren harç genleşmelerinin ilk zamanlarda düşük olmasına karşın ileri zamanlarda Ahmetli agregası genleşmelerine oldukça yaklaştığı görülmektedir. %10 SD1 kullanımı.3. Burada Uşak ve Ahmetli agregalarının ileriki zamanlardaki genleşme eğilimleri benzer şekilde devam etmiştir. SD1 içeren harç . Buna göre. ASTM C1260 metodu deney verileri Şekil 6. Aliağa agregası içeren numunelerde standardının öngördüğü 14 günde %0. Kontrol örneklerinde olduğu gibi %10 SD1 içeren örneklerde de Aliağa agregası diğerlerine kıyasla daha yüksek genleşme gösterirken en düşük genleşmeyi Altınoluk agregası içeren örnekler göstermiştir.18’de verilmiştir. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Reaktif agregalarla birlikte çimentonun kütlece %5 oranında SD1 kullanımı ASTM C1260 standardının öngördüğü 14 günde %0. Çimentonun kütlece %10 oranında SD1 kullanımı sonuçları Şekil 6.16’da SD1’in %5 oranında kullanımının genleşmelere etkisi görülmektedir. Aliağa agregasıyla hazırlanan harçların genleşmelerinin diğer üç agreganın genleşmelerine kıyasla daha fazla olduğu ve zamanla aradaki farkın arttığı görülmektedir.83 marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.17’de verilmektedir. 6.1 genleşme limitinin altına düşmemiştir. Uşak. Bu karışımların yayılma değerleri silis dumanı içermeyen kontrol numunelerine yakındır. Altınoluk ve Ahmetli agregalarıyla %5 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri oldukça benzerdir. Uşak.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Uşak. %15 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri incelendiğinde. Ahmetli. Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.

1 0. en düşük genleşmeleri ise Altınoluk agregası vermektedir.1 genleşme limitinin altına düşürememiştir (Şekil 6.2 0. Bu karışımlarda akışkanlaştırıcı katkı kullanılmamıştır.2 1. tüm agregalar için 14 günlük genleşmeleri %0.3 0.7 0.5 0. 1. .0 Genleşme (%) 0.8 0.5 1.9 0.4 1.1 1. Burada en yüksek genleşmeleri Aliağa agregası.84 numunelerinin hiç birinde akışkanlaştırıcı katkı kullanımına gerek görülmemiştir.3 1.4 0.6 0. Uşak ve Ahmetli agregalarının genleşme eğilimleri ise birbirine oldukça benzerdir.0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%5SD1 Aliağa+%5SD1 Altınoluk+%5SD1 Ahmetli+%5SD1 Şekil 6.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi Çimentonun kütlece %5 oranında SD2 katkısı kullanımı.19).

85

0,9 0,8 0,7 Genleşme (%) 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%10SD1 Aliağa+%10SD1 Altınoluk+%10SD1 Ahmetli+%10SD1

Şekil 6.17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

0,5 0,4 Genleşme (%) 0,3 0,2
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%15SD1 Aliağa+%15SD1 Altınoluk+%15SD1 Ahmetli+%15SD1

0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63

Şekil 6.18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi

86

1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 Genleşme (%) 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün)
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%5SD2 Aliağa+%5SD2 Altınoluk+%5SD2 Ahmetli+%5SD2

Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi

Çimentonun kütlece %10 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli ve Uşak agregası içeren numunelerde genleşmeyi standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir (Şekil 6.20). Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD2 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. Genleşme eğilimleri kıyaslandığında uzun vadede de Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmelerinin diğerlerine kıyasla yüksek olduğu, Uşak ve Ahmetli agregası içeren örneklerin genleşme eğilimlerinin oldukça benzer olduğu görülmektedir. %10 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.14, Ahmetli agregası içeren numunelerde

87

kütlece %0.55, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.77 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %0.77 bağlayıcı madde oranlarında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. Çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli, Uşak ve Altınoluk agregası içeren numunelerin 14 günlük genleşmesini standardının öngördüğü %0.1 genleşme limitinin altına indirip ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir (Şekil 6.21). 28 günden sonra Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmeleri hızla artmıştır. %15 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.75, Ahmetli agregası içeren numunelerde kütlece %0.82, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.98 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %1.02 bağlayıcı madde oranında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.
1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 Uşak+%10SD2 Aliağa+%10SD2 Altınoluk+%10SD2 Ahmetli+%10SD2

Genleşme (%)

ASTM C1260 genleşme limiti

14

21

28 35 42 Kür Süresi (Gün)

49

56

63

Şekil 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

beton mikrobar genleşmelerini azaltmada daha etkili görünmüştür.88 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%15SD2 Aliağa+%15SD2 Altınoluk+%15SD2 Ahmetli+%15SD2 0.4 0. %15 SD1. %10 SD2. SD2 türü silis dumanı.23’de verilmiştir.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi 6. %5 SD2. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre sırasıyla %5 SD1.0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. Beton mikrobar deney verileri SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarda kullanımının Aliağa agregası içeren beton mikrobar örneklerinin genleşmelerine etkisi Şekil 6. %10 SD1. %10 SD1.2.3 0. %15 SD1.5 0.6 Genleşme (%) 0.7 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren beton mikrobar numunelerine etkisi Şekil 6. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre %5 SD2. SD1 ve SD2 kullanımının genleşmeleri azaltmada etkili olduğu görülmektedir.22’de verilmiştir. %15 SD2 olarak artmaktadır.1 0. örnekleri ASR . %10 SD2.3. %5 SD1. %15 SD2 olarak artmaktadır.

2 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi 0.0 0 -0.1 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.2 Genleşme (%) 0.3 Genleşme (%) 0.4 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol 0.1 Kür Süresi (Gün) 7 14 21 28 35 Şekil 6.1 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .89 0.

355 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır (Şekil 6.257.4. .464.24).436.25’de verilmiştir. 16sa: %0. 8sa: %0. Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harç numunelerinin 14 günlük genleşmeleri. 4sa: %0. Bu numunelerin 14 günlük genleşmeleri. ASTM C1260 metodu deney verileri Uşak agregası içeren ve farklı sürelerde ilk su kürüne tabi tutulan numunelerin.27’de verilmiştir. 80°C suda 8sa ve 16sa ilk kür sürelerinde numuneler daha fazla genleşme artışı göstermiştir.434.790.324. kontrol: %0.927.1. 14 günlük genleşmeleri.26). 8sa: %0.222 NaOH: %0.403.373.90 6.476. 16sa: %0.425. 12sa: %0.461. 4sa: %0.543.109 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.734. kontrol: %0.234.298 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.411. 8sa 80°C suda ilk kür uygulanan numunenin genleşme eğrisi ilk haftadan sonra diğer eğrilere göre azalarak artış göstermiştir. 48sa: %0. Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarının 14 günlük genleşmeleri Şekil 6. Buna göre.725.306. Doğrudan NaOH’de kürlenen numunelerin genleşme artışları diğer numunelere göre düşük değerde kalmıştır (Şekil 6. 8sa: %0. 16sa: %0. 4sa: %0.469.020. 48sa: %0.246. Farklı ilk kür süreleri sonuçlarının aralarında incelenmesinde bu zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın olduğu görülmektedir. 48sa: %0.804.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi 6. 12sa: %0. kontrol: %0. Genel olarak zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. 12sa: %0. NaOH: %0. 4sa 80°C suda ilk kürü uygulanan numune ise ileri yaşlarda diğer numunelere kıyasla fazla genleşme göstermiştir. 12sa: %0. kontrol: %0. NaOH: %0. Aliağa agregası içeren ASTM C1260 harçlarının farklı ilk kür koşullarında genleşmeleri Şekil 6. 48sa: %0. 4sa: %0.436. 16sa: %0. doğrudan NaOH çözeltisinde: %0.693 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 8sa: %1.

1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.0 0. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.7 0.4 0.6 0. farklı ilk kür koşullarından aynı şekilde etkilenmemiştir.8 Genleşme (%) 0.28.5 0. Dört tip agrega.29’da görülmektedir. . kontrol 48sa. 12sa.3 0.0 0 7 Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak 4sa.9 0.1). Çimentonun kütlece %10 ve %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Uşak agregası içeren numunelerde genleşme artışını standardının öngördüğü 14 günde %0. Tablo 6.2 0.24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri Kontrol numunelerine göre farklı ilk kür koşullarının yüksek değerde olmasa da genleşmeleri değiştirdiği görülmektedir (Şekil 6. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Uşak agregası ile dökülen harçların genleşmelerine etkisi Şekil 6.1 0. Ancak.91 1.1 1. 8sa. 16sa.

Aliağa NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Aliağa 16sa.8 0.1 0.5 0.3 1.6 0.9 1.5 1. Aliağa 12sa.0 0. çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımının Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.92 2.9 0.0 0 Genleşme (%) Aliağa 4sa.8 1.6 1.3 0.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Şekil 6.30’da Aliağa agregası ile farklı oranlarda çimento yerine SD1 veya SD2 içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmeleri görülmektedir.7 1.1 1.7 0. Aliağa 8sa.2 1.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli derecede etkili olduğu görülmektedir.2 0.4 1. Buna göre. .0 1. Aliağa kontrol Aliağa 48sa.4 0.

Ahmetli 12sa.6 0. Altınoluk 12sa.4 0. Ahmetli 16sa.2 1.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri .5 0.7 0. Altınoluk 8sa.8 0.3 0.93 0.1 1.0 0 7 Altınoluk 4sa.3 1.2 0.2 0.4 0. Altınoluk NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. Ahmetli 8sa. Altınoluk kontrol Altınoluk 48sa.6 Genleşme (%) 0.0 0. Ahmetli NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. Altınoluk 16sa.9 0.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri 1.1 0.0 0 Genleşme (%) Ahmetli 4sa.5 0.4 1.1 0.7 0.3 0. Ahmetli kontrol Ahmetli 48sa.

234 1.355 0.434 0.425 0.693 0.476 0.1 0.109 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH .804 0.403 0.2 0.436 0.790 0.5 0.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.246 0.28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Tablo 6.464 0.461 0. %) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.1 1.0 0.306 0.298 0.734 0.257 0.8 0.469 0.222 0.6 0.9 0.94 1.543 0.411 0.373 0.324 0.3 0.725 0.927 0.436 0.7 0.4 0.020 0.

1 0. Çimentonun kütlece %10.31’de SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmelerine etkisi incelenmiştir.6 0. %15 oranında SD2 kullanımının Altınoluk agregası numunelerinde genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.32’de incelenmiştir. %15 oranında SD1 ve %10.2 0.0 0 Uşak+%5SD1 Uşak+%10SD1 Uşak+%15SD1 Uşak+%5SD2 Uşak+%10SD2 Uşak+%15SD2 Uşak kontrol ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.9 0.5 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli ölçüde etkili olduğu görülmektedir. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarına etkisi Şekil 6.29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6.4 0. Çimentonun kütlece %10.7 Genleşme (%) 0. %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Ahmetli agregası numunelerinde genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.8 0.95 0.3 0. .

0 1.2 0.8 0.2 1.1 1.6 0.0 0 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 0.0 0.5 1.5 0.3 1.6 1.9 0.96 2.8 1.7 0.7 1.9 1.30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .4 1.1 0.3 0.

31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6.5 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0. Ayrıca.4 Genleşme (%) 0. yapısında daha fazla miktarda SiO2 bulundurması. Silis dumanı kullanımı harç işlenebilirliğini etkimektedir. Ancak.2’de görüldüğü üzere 4 tip agrega için de SD1 silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.97 0. Hazırlanan karışımlarda sadece %10 ve %15 SD2 silis dumanı katkılı numunelerinde akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. hazırlanan karışımların işlenebilirliği göz önüne alındığında SD2 silis dumanının muhtemelen daha ince partiküller halinde olması genleşmeleri indirgemede yine etkili olmuş olabilir.1 0. %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir.2 ASTM C1260 genleşme limiti 0.33 ve Tablo 6. dolayısıyla çimentonun alkalileriyle daha çabuk reaksiyona girmesi sebebiyle genleşmeleri indirgemede daha etkili olabilir. SD2 silis dumanı. .3 0.

693 0.8 0.246 0.384 0.5 0.7 Genleşme (%) 0.98 1.012 0.0 Ahmetli+%5SD1 0.011 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .1 0.059 0.358 0.083 0.6 0.173 0.027 0.403 0.107 0.3 0.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.174 0.038 0.131 0.145 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Ahmetli+%10SD1 Ahmetli+%15SD1 Ahmetli+%5SD2 Ahmetli+%10SD2 Ahmetli+%15SD2 Ahmetli kontrol 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.355 0.407 0.031 0.243 0.9 0.023 0.007 0.176 0.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.310 0.117 0.011 0.4 0.154 0.186 0.

80°C suda yerine doğrudan NaOH’da kürlenen numuneler fazla genleşme artışı göstermiştir. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile de deneyleri yapılan Aliağa ve Altınoluk agregası.34 ve Tablo 6. 8saat.3 0.2 0. kontrol. 16saat.4 0. Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinin 30 günlük genleşmeleri.2. iki yöntem arasında farklı ilk kür sürelerine göre değerlendirmede benzerlik göstermemiştir. Beton mikrobar deney verileri Şekil 6.33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi 6. 48saat.6 0.99 0. 12saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. kontrol. 4saat. 16saat. 12saat.3’de beton mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi görülmektedir. .0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 Şekil 6. 4saat. Altınoluk agregası içeren beton mikrobarların 30 günlük genleşmeleri.8 0. 48saat. %0. Grattan-Bellew’in önerdiği. 8saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 30 günlük. Aliağa agregası içeren numunelerin ise limitin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir.5 0.7 0.1 0.05 genleşme limiti göz önüne alındığında Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmelerinin limite yakın ve üzerinde olduğu.4.

289 0.5 0.0 Aliağa Altınoluk BMD (30-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.4 0.100 0.320 0.6 0.074 0.314 0.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.066 0. 10.337 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Çimentonun kütlece %5. %0. 15 oranlarında SD1 ve SD2 silis dumanı kullanımı ile hazırlanan beton mikrobar örneklerinin 30 günlük genleşme değerleri Şekil 6. 30 günlük.626 0.300 0. Silis dumanı kullanımı Aliağa ve Altınoluk agregası içeren numunelerde genleşmeyi azaltmada etkili olmaktadır.076 0.060 0.3 0. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri GrattanBellew’in önerdiği.2 0.7 0.326 0. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır.05 limitinin altına düşürmüştür.049 0.4’de görülmektedir.35 ve Tablo 6.34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.046 0.1 0.322 0. .

300 0. 0.034 0.112 0.064 0.1 0.229 0.0 Aliağa Altınoluk 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 BMD (30-günlük genleşmeler) Şekil 6.166 0.015 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .4 Kontrol 0. kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir. çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler.062 0.101 Ancak.066 0.058 0.285 0. SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olduğu görülmektedir.240 0.2 0.3 5SD1 10SD1 0.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi Tablo 6.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.035 0.042 0.

1 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.0.102 6.4 0.9 1.0 0.8 0.4 0. ASTM C1260 numune boyutlarının daha ince ve daha uzun olması.4188x .37’de silis dumanı etkinliğinde kullanılan iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması y = 0.5 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) 0. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması Şekil 6.3 0. ASTM C1260 deneyleri genleşme değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni.6 0. . 0. reaksiyonda hızlandırıcı etken oluşturmasıdır. Daha düşük genleşme değerleri gösteren Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sol kısmında.5.9637 Şekil 6.0 1.3 0. Silis dumanı etkinliği ölçümünde bu iki deney sonuçları arasında korelasyonun daha düşük olduğu görülmektedir.1 0.0401 R = 0. ASTM C1260 deneylerinde kullanılan agregaların daha ince olması reaksiyonu hızlandırıp daha yüksek genleşme veren diğer bir faktördür.7 0.36 sonuçlarına kıyasla iki farklı agrega ile hazırlanan numunelerin genleşme değerleri birbirine yaklaşmıştır. Ayrıca. daha yüksek genleşme değerleri gösteren Aliağa agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sağ kısmında toplanmıştır.36’da farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir. Silis dumanı kullanımıyla azalan genleşme değerleriyle Şekil 6.5 0.1 0.2 0.2 0.0 0. dolayısıyla.

1 0. Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri ASTM C1260 kapsamında hazırlanan harç karışımlarının kimyasal katkı içermeyen (Şekil 6.5131x + 0.3 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) y = 0.1 0.38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri .5 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.4 0.3 0.8186 0.2 0.39) yayılma değerleri sunulmuştur. 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 Şekil 6.40’da tüm harç numunelerinin yayılma değerleri birlikte verilmektedir.103 0.2 0.38) ve içeren (Şekil 6.6. Şekil 6.37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması 6.0 0.032 R = 0.0 0.

98 Uşak 0.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkı oranları SD içeriği %10 SD2 %15 SD2 Aliağa 1.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri Tablo 6.75 Ahmetli 0.14 1.02 .104 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Şekil 6.82 Altınoluk 0.5’de karışımlarda kullanılan Rheobuilt 181 R akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı madde %’si olarak miktarları verilmiştir.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri %10 SD2 %15 SD2 Yayılma Değeri (mm) 200 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 %10 SD2 %15SD2 Şekil 6.55 0.77 0. Tablo 6.77 1.

Uşak. 12. ASTM C1260 harç numuneleri arasında en yüksek genleşmeler.1’in altına indirdiği görülmektedir.105 7. ilk kür süresinin standart bir değer olarak sabit olması gerektiği görülmüştür. Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. %10 SD2 ve %15 SD2 çimento yerine kullanımının genleşmeleri %0. Bunlar arasında Aliağa agregası en reaktif agregadır. 16 ve 48 saat) yine reaktivite potansiyeli göstermektedirler. ASTM C1260’a göre agregalar. %15 SD1 ve %15 SD2. Kullanılan silis dumanları arasında gözüken farklı performans silis dumanlarının farklı silis içeriği ve farklı inceliğinden kaynaklanabilir. Aliağa agregası içeren numunelerde %15 SD2. %15 SD1. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. SONUÇLAR VE ÖNERĐLER Bu araştırmada elde edilen deney verilerinden aşağıdaki sonuçlar çıkarılmaktadır: Deneysel çalışmada kullanılan Aliağa. Aliağa agregasına göre daha az reaktif olup reaktivite olarak aralarında yer değiştirmektedir. Sonuçta. Ancak. Ahmetli ve Altınoluk agregaları ile hazırlanan kontrol numunelerinin 14 gün sonundaki genleşmeleri ASTM C1260 standardının genleşme limiti olan %0. Bu nedenle. Silis dumanı kullanım oranları değerlendirildiğinde. agregaların ASR genleşmelerini değiştirmektedir. 80°C suda ilk kür süresinin ASR genleşmeleri üzerinde agrega türüne bağlı olarak tutarsız bir etki yarattığı anlaşılmıştır. Altınoluk agregası içeren numunelerde ise %10 SD1. farklı ilk kür sürelerinde (4. Ahmetli ve Uşak agregası. Aksi taktirde deney sonuçları önemli mertebede değişkenlik gösterir ve agregaların kıyaslanması mümkün olmaz. 8. Uşak ve Ahmetli kumu içeren numunelerde %10 SD1. Bunların arasında en az reaktivite gösteren Altınoluk agregasıdır. Đlk kür süresinin değişimi.1’in üzerinde kaldığından dolayı agregaların potansiyel olarak zararlı genleşme gösterdiği belirlenmiştir. ASTM C1260 deney metoduna göre hazırlanan numunelerde SD1 . ASTM C1260 deney metoduna göre.

106

silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Ancak, %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. ASTM C1260 standardına göre 80°C suda ilk kür yerine, doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenen numunelerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen, 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. Beton mikrobar deney sonuçlarına göre ASTM C1260 deney metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası, Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Beton mikrobar deney sonuçlarında yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için, deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. Đlk kür süresinin değişimi beton mikrobar deneyi, ASTM C1260 ile yapılan deneyi sonuçlarını farklı şekilde etkilemektedir. Doğrudan 1 M NaOH çözeltisi küründe tutulan Aliağa ve Altınoluk agregası beton mikrobar örnekleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere göre daha fazla genleşme artışı göstermektedir. Bu davranış, mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Beton mikrobar deneyinde silis dumanı kullanımı genleşmeleri azaltmada etkin olmuştur. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri %0.05 limitinin altına düşürmüştür. Ancak, çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler, kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.

107

Kullanılan her iki silis dumanı kullandıkları oranlarda ASR genleşmelerine azaltmaktadır. Ancak, SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olmaktadır. Araştırmada elde edilen deney sonuçlarına dayanarak ileriki çalışmalar için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır: Đster ilk kür sıcaklığı isterse NaOH çözeltisi sıcaklığı 80°C’nin dışında değerlerle değiştirilerek, bu sıcaklığın her iki hızlandırılmış deney yöntemi sonuçlarına etkisi incelenebilir. Farklı olgunluk sürelerinde test edilen ve sonuçları incelenen numunelerin dayanımları da kıyaslanabilir. Benzer deneyler KOH kullanılarak yapılabilir.

108

9. REFERANSLAR ACI 232.1R-94, 1994, Use of Natural Pozzolans in Concrete, American Concrete Institute Al-Dabbagh, I., 1986, Flint Characteristics and Alkali-Silica Reactivity, Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction in Concrete, Grattan-Bellew, P.E. (ed.), Ottawa, Canada, pp.413-417 Andiç, Ö., 2002, Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 90s. Andiç Çakır, Ö., 2007, Alkali-Agrega Reaktivitesinin Tespitinde Kullanılan Deney Metotlarının Đncelenmesi, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Đzmir ASTM C1260; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Aggregates (Mortar-Bar Method) ASTM C1293; Standard Test Method for Determination of Length Change of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction ASTM C227; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Cement-Aggregate ASTM C230; Standard Specification for Flow Table for Use in Tests of Hydraulic Cement ASTM C289; Test for Potential Alkali-Silica Reactivity of Aggregates (Chemical Method) ASTM C295; Standard Test Method for Petrographic Examination of Aggregates for Concrete ASTM C305; Standard Practice for Mechanical Mixing of Hydraulic Cement Pastes and Mortars of Plastic Consistency ASTM C490: Standard Practice for Use of Apparatus for the Determination of Length Change of Hardened Cement Paste, Mortar, and Concrete

ACI SP-132. 17. Middle East Technical University. Duchesne. Jackson. Vol. A. Fournier.2.. Springer Science+Business Media Berube.. Effects of Fibers on Cracking Due to AlkaliSilica Reaction. Standard Test Method for Coal Fly Ash and Raw or Calcined Natural Puzzolan for Use as Mineral Admixture in Concrete ASTM E11. 2002. Silica Fume. 2004. 2002. 1992. M. Turanlı L. Malhotra. Slag and Natural Pozzolans in Concrete. Ankara Bektaş.. pp. 1992 Accelerated Test Methods for AlkaliAggregate Reactivity.21. Cement and Concrete Research.F... P. Energy. C. Evaluation of Test Methods Used for Assesing the Effectiveness of Mineral Admixtures in Suppressing Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction. L. CCAGDP.. P.119-128 Bleszynski. Mines and Resources. Turkey. Concrete and Aggregates. Preventive Measures Against Alkali-Silica Reaction (MS Thesis).J. Turanlı. Proceedings. Microstructural Studies of Alkali-Silica Reaction in Fly Ash Concrete Immersed in Alkaline . Cement. Istanbul. 1988. ed. 18. Cement and Concrete World 7. Ostertag. F.235-248 Barringer..549-575 Berube.2. Pesimum Reaktif Agrega Đçeriğinin Alkali-Silika Reaksiyonuna Etkisinin Deneysel Yöntemlerle Araştırılması. V..56-61 Bektaş. 2005. 1999. 1998.. http://www. Thomas. Canada Binal A. Đstanbul Üniv. New Approach in Mitigating Damage Caused by Alkali–Silica Reaction.. M. Yerbilimleri Dergisi C. S. R.A.. pp.. ss.F. Available Alkalis in Pulverised FuelAsh and in Ground Granulated Slag Using ASTM C-311 Method.com/content/klu/jmsc/2006/00000041/00000 017/00000108?crawler=true. F. F. W.. pp. pp. D..ingentaconnect. J. 4th International Conference on Fly Ash. Using Accelerated Test Methods to Specify Admixtures to Mitigate Alkali-Silica Reactivity...L. American Concrete Institute Detroit..109 ASTM C618. B. No. 165-172 Bektaş.M. D. Standard Specification for Wire Cloth and Sieves for Testing Purposes Barlow. Ottowa. Advances in Concrete Technology. Fak.A. Müh. M.

Ontario. Issue 8. Volume 33.549-560 . Hooton. M. Cement and Concrete Research. S. The Effect of the Silica Content of Silica Fume on its Ability to Control Alkali–Silica Reaction. 2003.2-25A Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. M.D. 2000.2-00 Concrete Materials and Methods of Concrete Construction/Methods of Test for Concrete”.. pp.6678 Boddy A.240-245 Diamond.2-94.110 Solutions. “A23. CSA International.. The Effect of Product Form of Silica Fume on its Ability to Control Alkali-Silica Reaction. 1999..1-70.207-216 CSA A23. 1986.. Toronto. 1976. Guide to the Interpretation of Petrographical Examinations for Alkali-Silica Reactivity. Method for the Determination of Alkali-Silica Reactivity: Concrete Prism Method... British Standards Institution Cook D. Calcined Clay. Rice Husk Ash. Surrey University Pres CSA. pp. 178 Rexdale Boulevard.. Shale and Other Soils. Natural Pozzolanas.1-00/A23.236-242 CSA International.1139-1150 Boddy.A. pp. A Review of Alkali-Silica Reaction and Expansion Mechanisms. Issue 2. Advanced Cement Based Materials.. A. Cement and Concrete Research. 1999. Thomas M. pp. pp. Cement and Concrete Research. Reactive Aggregates. pp. 2000. A. Thomas. Volume 7.12631268 BS 812 Part 123. A23. Canada.J. Swamy(ed).N. 1994. Canadian Standards Association. Cement Replacement Materials. D. 6.2-14A Potential Expansivity of Aggregates (Procedure for Length Change Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete Prisms). pp. Ontario M9W 1R3 CSA A23. M. Methods of Test for Concrete. pp. R. 30. D. British Standards Institution BS 7943. D. Hooton R. Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. R.

1990. V. The Characterization of Potentially Reactive Aggregates. 1989.1057-1063 Erdoğan T. Kawamura.. 2000.. Issue 7. pp. K. Volume 31. Malhotra.173-184 French. 2003 Erkan... N. S. pp. J. Swamy (ed). Hacettepe Üniversitesi. Mühendislik Fakültesi Yayınları. No. Cement. Proceedings of the CANMET International Workshop on Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Occurences. 287-296 Fournier. P.. Proc. Proceedinghs of the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto.. W. Laboratory Investigations for Evaluating Potential Alkali-Reactivity of Aggregates and Selecting Preventive Measures Against Alkali-Aggregate Reaction. An Introduction to the Influence of Natural Aggregates on the Performance and Durability of Concrete. pp. Quebec. pp.J. 1980. P. Testing and . pp. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.M. Mağmatik Petrografi. P.21. Bérubé.E. Vol. Nishibayashi. B.. Long-Term Effectiveness of Supplementary Cementing Materials Against Alkali-Silica Reaction...2. 183s. Okada. Van Nostrand Reinhold. G. Bérubé. F.. pp. Chemistry of Alkali-Aggregate Reaction . Cement and Concrete Research. Test Methods and Criteria for Evaluating the Potential Reactivity of Aggregates. M.. 1992.30-53. Proceedings of the 9th Intenational Conference on AlkaliAggregate Reaction in Concrete. 2001. 1999. Y.E. Y. Quarterly Journal of Engineering Geology... 1992.. M.. CCAGDP.111 Duchesne. Frenette. pp. Concrete and Aggregates. Synopsis of Current Research on AlkaliAggregate Reactivity with Emphasis on Papers Presented at the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. 123.. Japan 1989. B. 1999. R.279-294 Grattan-Bellew. Evaluation of Laboratory Test Methods for Alkali-Silica Reactivity. Ankara.207-229 Fournier. Yayın No:40..338-346 Glasser. New York Grattan-Bellew. Beton. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları.The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Japan. Fookes. P. J. M-A. ed.

Alkali–Silica Reactivity of Large Silica Fume-Derived Particles. Ottowa Ineson.. H. 1988. Strategic Highway Research Program.. W. 1967. 2004.. P. Mitchell. L.62-68 Katayama. S. No.185-190 Juenger. Cement and Concrete Composites. Canadian Journal of Civil Engineering. 2005. Canada. Canadian Use of Ground Granulated Blast-Furnace Slag as a Supplement Cementing Material for Enhanced Performance of Concrete. Diamond.trb.1289-1297 Hansen. Alkali-Silica Reactions and Silica Fume 20 years of Experience in Iceland. T. 1990. Vol... 25. Issue 8. T. G. pp. Cement and Concrete Research.. The Study on the Maintenance and Rehabilitation of Highway Bridges in the Republic of Turkey. Olafsson.. Ostertag.. Cybanski. R. Kaneshige. 1996. Vol. of Materials.. Issue 8. Cement. Arı K. pp. Thomas Telford.. Katayama.. Characteristics of Alkali Aggregate Reaction.1389-1402 Karahan O. R. pp. Alkali-Silica Reactivity: An Overview of Research. 2... Volume 29. Siliceous Components in Aggregates. 25 pp. pp. Atiş C. 2003. 2. unpublished. Concrete. D. P.. Halifax. Basic Chemistry of Reactions of Aggregates in Portland Cement Concrete.pdf. pp. 11p. 21 (1-2). M. 1986. No... 1998. 1993. Washington Hobbs. Diagenetic Changes in Potential . G. C.. Grattan-Bellew. Stark D.29-34 Gudmundsson. Alkali-Silica Reaction in Concrete.. 12(3).. D. Fournier. P. G.. The Concrete Microbar Test. Y.R.112 Control.org/onlinepubs/shrp/SHRP-C-342.408-431 Helmuth. Cement and Concrete Research. C. Haktanır T. B.2.. J. Đki Farklı Portland Çimentolu Betonların Dayanımına Zaman ve Kür Etkisinin Araştırılması. National Research Council. Volume 34.. ss. Proposed Universal Accelerated Test for Alkali-Aggregate Reaction. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. http://onlinepubs. C. W. and Aggregates. London Hooton.D. 2000.E.

. C. J. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. 2. Concr.161-169 Kostuch. Walters.).. pp.. Effect of Calcination on Natural Pozzolana.A Review. R..113 Alkali-Aggregate Reactivity of Volcanic Rocks in Japan . Nakano.. Deteriorated Pavements Due to the Alkali-Silica Reaction: A Petrographic Study of Three Cases in Argentina. T. V. Gnagne.Y. Mechanism of Natural Zeolite Powder in Preventing Alkali-Silica Reaction in Concrete.J.P. O.. 1993. Holland. B. Cement-Aggregate Reaction in Concrete. P. Cement and Concrete Research. pp. Symposium on Use of Pozzolanic Materials in Mortars and Concretes.). A. 1950. American Society for Testing and Materials.93-128 Mehta. Jones. 2000. 1986.. B. pp.. Maurin. Ottawa. P. 1981. J. K. pp. B. 11. A. Bérubé. Yerbilimleri Dergisi. 2004.. Flint reactivity. 31 (7) pp. 17.. C. Kosa. P.E. Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. H. Canada. S. Mielenz. Advances in Cement . W.489-493 Korkanç M.. J. University of Dundee. K. Fournier. 2001. B.. Cem. Glantz.507-518 Michel. Ono. Canada.43-91 Mizumoto..K.1017-1021 McConnel.C. Đstanbul Üniv.. Grattan-Bellew (ed.204-209 Naiqian F.. Witte. pp. Proceedings of the 7Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.71-80 Mielenz. G. Thiebaut.. 1947. Müh. Study on Cracking Damage of a Concrete Structure Due to Alkali-Silica Reaction. K. 44. R. P. Greene. Concrete 2000. Studies on Blended Portland Cements Containing Santorin Earth.. Wackenheim.). ss. and Maiza. Canada. Y.E.. Fak. L. C.. Proceedings American Society for Testing Materials. Philedelphia. M.C. STP-99. Tingyu.... Beton Agregası Olarak Kullanılacak Bazaltların Alkali-Silis Reaksiyonu Yönünden Đncelenmesi. Grettan-Bellew (ed.(eds. pp.. pp.1799-1811 Marfil S... Ottawa. High Performance Concrete Incorporating Metakaolin ... R.T.. K.A.A Geological Interpretation. Tuğrul A. Ottawa.. D. Durand. Res. 1998.

Control of Alkali-Aggregate Reactivity.. Gruber K.A. R. 2000.1981-1987 Smith. Agregates: Sand. J.. S. 90s. Gerry. M. Introduction to Alkali-Aggregate Reaction Concrete. Cement and Concrete Research.181-189 Poole. Morgan. Volume 23.. Longman Group Limited. Davies. B.).. 1992.. Geological Society. (eds. pp.. Sabir. The Effect of Fly Ash Composition on the Expansion of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction. Bai J.16.). Lucia. Thomas. H. 10. (eds. Canada.. Cement and Concrete Research 30. TÜBĐTAK ve EBĐLTEM Desteği ile Hazırlanan Rapor. R.A.. G. Zollinger. . Quebec. G.. TÇMB. New York.339-344 Ramyar K.. R.)... An Accelerated Method for Testing the Potential Alkali-Reactivity of Siliceous Aggregates. 30. A. No..1063-1072 Shrimer. Metakaolin and Calcined Clays as Pozzolans for Concrete: A Review. St. H. 1993.473-482 Shon. 2000. D..B. pp.A.. Properties of Concrete.. Bérubé. M. Swamy. M. pp. Wild. B.. Durand..1-29 Ramlochan. Gravel and Crushed Rock Aggregates for Construction purposes. The Effect of Metakaolin on Alkali-Silica Reaction in Concrete. Evaluation of Modified ASTM C1260 Accelerated Mortar Bar Test for Alkali–Silica Reactivity. Vol. Pointe Seraphine Berth Improvements. 11Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Thomas. 2002. Congress on Alkali-Silica Reaction in Concrete. S. B. Fournier. 2000...441-454 Shehata. M... Sarkar. Issue 12.. Ooi. Okamoto. W. O. L. L. London Stark. Cement and Concrete Research. Vol. T.101-108 Neville A. pp. (eds. 2002.N. 2001. Eliminating or Minimizing . and Collis. Issue 6.3. Cement and Concrete Research. pp.114 Research. M. Engineering Geology Special Publication 17. pp. 1995 Oberholster. P. B. 2001. M. pp.. pp. USA. F.. D. 1986. Andiç Ö. 32.E.. Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması. Cement and Concrete Composites. D. B.. C.

R. N.21. M. Swamy (ed). Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Material and Structural Implications. London. Innis. Thomas. UK Swamy. pp. Concrete and Aggregates.A. Cement. N.96-121. C.54-95.. The Alkali-Silica Reaction in Concrete. National Research Council. Cement. pp. F. M. Innis. Swamy (ed). D. Canada. DC. N.The AlkaliSilica Reaction in Concrete. 1977. Türk Standartları Enst.pp.26-30 Thomas.. (eds. 1992. Construction Materials.. Sciences in Concrete Technology. F. Malhotra. Thomson Litho Ltd. 1990. Cement and Concrete Composites. Scotland. 1992.. Great Britain.D..D. 1997. A. Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini. 527s. Ottawa.D. Prevention of Damage Due to Alkali-Aggregate Reaction (AAR) in Concrete Construction-Canadian Approach.203-210 TS 2517. 1992.A. Role and Effectiveness of Mineral Admixtures in Relation to Alkali Silica Reaction – The Alkali-Silica Reaction in Concrete. pp. Strategic Highway Research Program. R. N.2.716-724 Tordoff. R. N. New York Taylor. Testing for Alkali Silica Reaction . ACI Materials Journal.).A. A. M. 95. pp.D. 1991....M. 1990. Van Nostrand Reinhold.. R.1. R... V. No. . vol. 12(3). G. Van Nostrand Reinhold.N. No. Longman Scientific & Technical Publications.A. pp. pp. pp.533-581 Swamy.115 Alkali-Silica Reactivity. 1999. Effect of Slag on Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete. Washington.266 Swamy. Use of the Accelerated Mortar Bar Test for Evaluating the Efficiency of Mineral Admixtures for Controlling Expansion Due to Alkali-Silica Reaction. New York Swamy. 1998. M. Hooton. R.. Rogers. Concrete and Aggregates (USA).A. R. Assesment of Prestressed Concrete Bridges Suffering from Alkali-Silica Reaction.19.157-164 Thomas.. Vol..

Z. P.. Effectiveness of Mineral Admixtures in Reducing ASR Expansion. Birleşim. UK. Çimento-Bölüm1: Genel Çimentolar. 1995.. Montreal. Alkali Aggregate Reaction in Concrete. Mart 2002. J. Lecture Notes.129-138 . P..... 1998. 163s. Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri için Deneyler-Bölüm 6: Tane Yoğunluğu ve Su Emme Oranı TS EN 197-1.1225-1236 Xu. Jones. Inst... M. G. T. 25. Hudec. Proceedings of the Second International Conference on the Durability of Concrete. O. R. pp.34-146 Wakizaka. Y. G. pp. Alkali Aggregate Reaction in Concrete Roads and Bridges. 56 (1-2) pp. V.. Engineering Geology. Lan. Dept. J. Alkali-Silika Reaksiyonu.941-947 Wen. M. pp. 20s. Proc. Issue 6.. In: Malhotra VM. Ankara. http://ebilgi. West. Hong Kong Unv.org. Thomas Telford.. and Tang. 1991. Deng. Z. X. A New Accelerated Method for Determining the Potential Alkali-Carbonate Reactivity. 1998. F. Özellikler ve Uygunluk Kriterleri TS EN 933-1 Agregaların Geometrik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 1: Tane Büyüklüğü Dağılımı Tayini-Eleme Metodu Uğur L.. 2000. 2000. G. Y. H. II. Quebec.. pp. Watt. Alkali–Silica Reactivity of Japanese Rocks. Cement and Concrete Research.tr/karma/bilgi/1. Xu...211-221 Walters.116 TS EN 1097-3. Civil Engng. Reactivity of Rocks and Minerals in Alkaline Solution. editor. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Effect of Metakaolin on Alkali-SilicaReactions in Concrete Manufactured with Reactive Aggregates.X. 1996. Agregaların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 3: Gevşek Yığın Yoğunluğunun ve Boşluk Hacminin Tayini TS EN 1097-6. Res.pdf Wakizaka. Vol. D.imoankara. 2002... Vol. Public Works Res.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful