I

EGE ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ (YÜKSEK LĐSANS TEZĐ)

ALKALĐ - SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI Fulya GÜLEN Đnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu: 624.05.00 Sunuş Tarihi: 12.09.2007

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR

II

III

Fulya GÜLEN tarafından yüksek lisans tezi olarak sunulan “AlkaliSilis Reaksiyonunun Farklı Yönlerinin Araştırılması” başlıklı bu çalışma E.Ü. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Eğitim ve Öğretim Yönergesi’nin ilgili hükümleri uyarınca tarafımızdan değerlendirilerek savunmaya değer bulunmuş ve 12/09/2007 tarihinde yapılan tez savunma sınavında aday oybirliği/oyçokluğu ile başarılı bulunmuştur.

Jüri Üyeleri:

Đmza

Jüri Başkanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR Raportör Üye: Yrd. Doç. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR Üye: Yrd. Doç. Dr. Halit YAZICI

IV .

Üçüncü bölümde ASR’nun tespit yöntemleri ve konu ile ilgili mevcut standartlar açıklanmıştır. .V ÖZET ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI GÜLEN. alkali-silis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Đnşaat Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Đkinci bölümünde literatür taramasına yer verilmiştir. Dr. Anahtar kelimeler: Alkali-silis reaksiyonu. öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört adet agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. Bununla birlikte. beton mikrobar deneyi. 116 sayfa Tez kapsamında. Kambiz RAMYAR Eylül 2007. Buna ek olarak. Son bölümde ise araştırmada elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve kapsamı verilmiştir. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260). Dördüncü bölümde mineral katkıların ASR’na etkisi incelenmiştir. Altıncı bölümde deneysel çalışma sonuçları tartışılmıştır. Beşinci bölümde deneysel çalışma detayları verilmiştir. Fulya Yüksek Lisans Tezi. silis dumanı. iki tip silis dumanının farklı oranlarda çimento yerine kullanımının alkali-silis reaksiyonu genleşmelerine etkisi araştırılmıştır.

VI .

Finally. . In addition. the reactivities of four types of reactive aggregate obtained from Izmir region were determined by using ASTM C1260 “Accelerated Mortar Bar Test Method” and “Microbar Test Method”. the effect of some alterations in the curing period of accelerated test methods for the determination of alkali-silica reactivity were investigated. methods of determination of alkali-silica reaction (ASR) and related standards are explained. literature research is given. silica fume. accelerated mortar bar test method (ASTM C1260).VII ABSTRACT VARIOUS ASPECTS OF ALKALI-SILICA REACTIVITY GÜLEN. The results of the experimental are discussed in chapter six. Microbar test method. In the third chapter. the effect of replacing different amounts of two types of silica fume with cement on the expansions caused by alkalisilica reaction was investigated. The object and scope of the study is explained in the first chapter. The details of experimental study are given in chapter five. Dr. Keywords: Alkali-silica reaction. Fulya MSc in Civil Engineering Supervisor: Prof. Besides. The fourth chapter is devoted to the effects of mineral admixtures on ASR. the conclusions and recommendations are presented in last chapter. In the second chapter. Kambiz RAMYAR September 2007. 116 pages In this thesis.

VIII .

. Doç. Dr. tez aşamasında desteklerini esirgemeyen başta Sayın Prof.. Đnşaat Mühendisliği Bölümünün tüm personeline teşekkür ederim. Özge ANDĐÇ ÇAKIR olmak üzere E. Ayrıca. Dr. Kambiz RAMYAR ve Yrd. maddi destekleri ve işbirlikleri için Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’ne teşekkürü bir borç bilirim.IX TEŞEKKÜR Bu çalışma süresince gerekli malzemelerin sağlanmasında ve özelliklerinin belirlenmesinde kolaylık gösteren Çimentaş’a.Ü.

X .

.....5......................................................…………… 3....2..............……………………………….1.LĐTERATÜR TARAMASI………………………………….........Kimyasal metod (ASTM C289)………………………………............2..………………….…… 3....1................. 3.....................2................ 14 2..Mikrobar deneyi ile ilgili literatür……………..................… 3...............Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)……………...................1..............1..................Silis Dumanının ASR'nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar..... 10 2.........XVIII 1....Diğer Yöntemler……………………………………………......... 22 3....... 3 2.....................ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ………………......5....…………… 1 1..........3..………… 3 2.….....Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar………….. 10 2.ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar…...................Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)…………………...3.......2.......Harç Çubuğu Deneyi (C227)………………………………….....……...........4..............Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür………………………………………………………………….………… 2 2.....… 3...Mikrobar Deneyi………………....................1........................Amaç ve Kapsam…………………………………………........... 3...........XIII TABLOLAR DĐZĐNĐ .............GĐRĐŞ……………………………………………………..............XVII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ........2.............2........5..........Beton Prizma Deneyi (C1293)…………………………………...IX ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ.... 3....V ABSTRACT........VII TEŞEKKÜR .............XI ĐÇĐNDEKĐLER ÖZET.… 31 32 33 35 36 37 37 38 ..

… 6.SONUÇLAR VE ÖNERĐLER………………………………………. 5.… 4.3. 4.2.3..MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ….4.6.Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma…….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.4. 6.Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler………….……………. 5..……… 6..1.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….2. 5.……………… 5.Yüksek Fırın Cürufunun (YCF) ASR'na Etkisi……………….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.4.4..………….1.4.……..ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………..3.3.….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.1.Doğal Puzolanların ASR'na Etkisi…………………………….DENEYSEL ÇALIŞMA………………………………….1.1.Beton mikrobar deney verileri……………………….Mikrobar deneyi…………………………………………. Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi……….1.Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)………….……… 6. 40 45 46 53 57 61 61 61 63 64 64 65 66 66 68 70 70 70 76 80 80 81 82 83 88 90 90 99 102 103 105 .1.BULGULAR VE TARTIŞMA……………………….1.………..3.……… 6.1.1.2.2.5.Uçucu Külün ASR’na Etkisi…………………………………….2.1. 6.Silis dumanının özelikleri……………………………………….2..…… 5..2..Silis Dumanının ASR’na Etkisi…………………………………. 6.Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi…………….Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması……….Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri……………….…………….ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………..…… 6..Kimyasal katkı özelikleri………………………………………… 5.2.2.1.…… 4. 7.3.Agregaların özelikleri……………………………………………..1.Çimentonun özelikleri…………………………….XII 4.1.……………. 5.Kullanılan Malzeme………………………………………….Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi….….………… 6.3.… 6. 5.Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi………. 6..2.ASTM C1260 metodu deney verileri……………………………. 5.….. 4.2. 5.3. 6.1.

..... Sayfa 4 7 9 13 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 ...8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri…………………. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri……………………………….9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………………………… 2.. 2. 2.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması ………………………………….. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi………….......10 %0.3 ASR’nun şematik gösterimi (1. 2..19 Harç çubuğu deney sonuçları..... 2.12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi……………… 2...XIII ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2..14 silisli kireçtaşı ve %0...... 2.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi……………………………………………….15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü………………………………....... 2......04 beton prizma genleşme limitinden %0.. 2..17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı…………………………………………. 2. 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı………………………………..13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları…………………………………………………………… 2.Aşama)………………………... 2.16 1 M NaOH......04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma………………………………………………………….1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi……………………… 2.5 Kingston alkali-karbonat agrega.4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri……………………………………... Ottawa Spratt silisli kireçtaşı...18 Beton prizma deney sonuçları…………………………….7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi……………………………………. 2......... 2.. 2..2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı 2.

reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması………………………………………… 4.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi………………………….13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği…. 4.. 4. 4.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği………………… 4.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi………………………………….. 4... çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar……….4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… Sayfa 38 43 43 44 47 48 49 50 50 51 52 54 54 56 58 60 71 71 72 73 ..8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları………………………….3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri……………………………………………….XIV Şekil 3.. 4.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi………… 6..2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri……………………………………………….6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü. 4...9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de 40% uçucu kül).. 4.14 Puzolanların ASR'na etkisi…………………………………. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi………………………………….12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği……………….. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan..1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri………………………………………… 4. 6. BSE görüntü.. büyük jel dolu çatlaklar…………………………………………… 4. 4. 4. 4. 4..5 1M NaOH....11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YCF içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği……………….3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri………………….4 1M NaOH.

. 6....5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri..19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi……………………………………….XV Şekil 6......23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi……………………………………….. Sayfa 74 75 76 77 78 78 79 79 80 81 82 84 85 85 86 87 88 89 89 . 6......... 6..8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6....16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi………………………………………... 6..12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.. 6..15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….... 6..........14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………. 6...13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………...17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi………………………………………..18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………... 6.............. 6. 6.....10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….......20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi………………………………………. 6. 6. 6....22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………… 6...............11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………...6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri. 6.

6..34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………... 6..... 6..33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………...38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………....37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………......XVI Şekil 6. 6..29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………. 6........25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri..30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………........... 6..27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………. 6. 6.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………. Sayfa 91 92 93 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 103 104 104 ...40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………….35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi…..... 6.. 6...... 6......31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………...28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6......36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………. 6....39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………………………………….... 6... 6.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………...24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri……………………………………………..... 6.

5 Kimyasal katkının özelikleri………………………………….XVII TABLOLAR DĐZĐNĐ Tablo 2.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı maddenin %’si olarak değerleri…………………………………… Sayfa 16 55 58 62 63 63 64 64 66 66 94 98 100 101 104 .4 Silis dumanının kimyasal özelikleri………………………….4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.. 5.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri…………………… 5.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları………………….3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 5...1 Agregaların ASTM C1293.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri…………..6 Hazırlanan karışımlar………………………………………….2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 4. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri……………………………………………. 5. 6..2 Puzolan reaktivitesi ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu……………………………. 5.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri………………… 5. 5...1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 4.

XVIII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ASR TS Alkali-Silis Reaksiyonu Türk Standardı ASTM Amerikan Test ve Materyaller Topluluğu ACR Alkali-Karbonat Reaksiyonu CSA Kanada Standartları Birliği SD Silis Dumanı .

Buca. zamanla. 1940’larda Stanton tarafından öncülük edilen araştırmalar. üç kola ayrılan ve yayılan harita biçimli çatlaklar. Ülkemizde ASR'nun ilk teşhisi. betonun alkali içeriğinin sınırlanması. bazen. 2007). 1995 yılında Đzmir yöresinde hasar gören 5 köprünün (Naldöken. Bu reaksiyon. beton agregaları kimyasal olarak etkisiz malzemeler olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmalar sonucunda. Bu ilk araştırmalar. beton içerisindeki alkalilerle reaksiyona girebilmekte ve çok büyük genleşmelere yol açabilmektedir. Jelin kompozisyonu. ASR’nun belirtileri. Alkalilerle agrega arasında yer alan reaksiyonlar. 1996). Hilal II ve Turan) inceleme çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. betonda nem etkisiyle genleşen ve çatlamalara yol açan bir jelin oluşmasına neden olur. nem miktarının kontrolü ve katkı malzemesi kullanımı ile sağlanmaktadır. Gediz ve Nif yatak ve teraslarındaki doğal kumun kullanılmaması prensibi benimsenmiştir (Katayama. hatta yıllar sonra oluşmaktadır (Hansen. ASR genleşmelerine etki eden faktörler. Turgutlu. reaktif malzemenin boyutu. betonun alkali içeriği. Bu nedenle. reaktif silisin miktarı. Reaktif silis içeren agregalarla alkaliler arasındaki reaksiyon alkali silis reaksiyonu (ASR) olarak adlandırılmaktadır. reaktif silisin tipi. reaktif silis içermeyen agregaların tercih edilmesi. reaktif silisin yapısına ve boşluk çözeltisindeki alkali bileşenlerine bağlıdır. betonda oluşan genleşmelerin ve çatlamaların çimentonun alkali içeriğine bağlı olduğunu saptamıştır. bu çatlaklardan sızan reçinemsi jel ve parça atma şeklindedir (Andiç Çakır. Ancak. beton yapımından aylar. ASR jeli 10 MPa’ı aşan ozmotik basınç yaratabilir (Andiç Çakır. Reaktif silis içeren bazı agregalar. . alkali-silis reaksiyonundan dolayı oluşan yapı hasarlarını teşhis etmiştir. ortam sıcaklığına. GĐRĐŞ Genelde. reaksiyona giren malzeme konsantrasyonuna. 2007). boşluk çözeltisi pH’nın azaltılması. 1967).1 1. ortamın nem ve sıcaklığıdır. ASR’nun kontrolü. özellikle Gediz ve Nif nehri yatak ve teraslarındaki doğal kumların içerdiği reaktif silislerin ASR'na yol açtığı anlaşılmıştır.

8. Bu amaçla.2 Türk standartlarında yer alan ve ASTM C289’un benzeri olan TS 2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standarda göre yapılan incelemeler. 16. Bu metotta. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. Amaç ve Kapsam Đzmir yöresinde kullanılan doğal agrega türlerinin çoğunun alkalisilis reaksiyonuna yatkın olması. Bunlar içinde en sağlıklı sonuç verenler belli sıcaklık ve nemde kürlenen harç ve betonların genleşmelerinin ölçümlerine dayalı deney metotlarıdır. Buna ek olarak. Bununla ilgili iki farklı silis dumanının çimento yerine kullanımının reaktif agreganın çimento alkalileri ile reaksiyonu sonucu oluşan genleşmeleri azaltmadaki etkisi incelenmiştir. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresi uygulanmış ve dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Bu amaçla ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Metodu kullanılmıştır.1. çalışmada öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört farklı agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. çimento ağırlığının %5. bu kumların reaktivitesini belirlemede yetersiz kalmaktadır. Ancak iki agrega türü incelenmiştir. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. 12. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. Silis dumanı. alkali-silis reaksiyonu konusundaki araştırmaların önemini arttırmaktadır. ASR’nu belirlemede etkin olan ve harç ile beton örnekleri genleşmelerinin ölçülmesine dayanan deney metotları ülkemizde henüz standartlaşmamıştır. Agregaların ve agrega-bağlayıcı madde kombinasyonlarının reaktivitesinin tespitinde kullanılan deneyler oldukça fazladır. . %10 ve %15’i kadar çimento yerine kullanılmıştır. çalışma kapsamında alkalisilis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. 1.

Kaliforniya’daki beton yapılarda nedeni belirsiz çatlak oluşumları rapor edilmiştir. Hidrate olmuş çimento hamuru boşluk çözeltisindeki alkali ve hidroksil iyonları.1’de verilmiştir. beton içindeki agregaların içerdiği reaktif bileşenler arasında meydana gelen bir kimyasal reaksiyondur (Swamy. betonun parça atması gibi belirtiler de göstermiştir. yapım yılını takiben birkaç yıl içinde çatlaklar oluşmuştur.3 2. 1990). ASR. portland çimentosu hidratasyon ürünü olan alkali ve hidroksit iyonları ile agregada bulunan reaktif silis arasında oluşan bir kimyasal reaksiyondur. agrega içerisindeki amorf veya düşük kristalin yapıdaki silis ile reaksiyona girerek alkali-silis jelini oluşturmaktadır. 1940 yılında çatlamanın (daha sonra Alkali-Silis Reaksiyonu olarak adlandırılan) kimyasal bir reaksiyonun sonucu olduğunu açıklamıştır (Bektaş. alkali-silikat reaksiyonu (yavaş ilerleyen alkali silis reaksiyonu) ve alkali-silis reaksiyonu (ASR) (Swamy. Genellikle harita çatlağı şeklinde görülen sorun bazen de çatlaklardan jel çıkışı. betonda kullanılan çimentodan veya dış kaynaklardan gelen alkali hidroksitlerle. 2002). Beton malzemelerin standartlara uygun olmasına rağmen. Stanton. Alkali silikat reaksiyonu ise fillosilikat grubu minerallerden oluşmuş agrega içeren betonlarda görülmektedir (West. Alkali agrega reaksiyonunun bilinen üç oluşum şekli vardır: Alkalikarbonat reaksiyonu (ACR). 2005). Oluşan ASR jeli su emerek genleşir ve harç matrisi çevresinde oluşan basınç. LĐTERATÜR TARAMASI 2. 1996). ASR kaynaklı zarara neden olan aşamaların şematik gösterimi Şekil 2.1. geniş çatlaklara ve dayanım kaybına sebep olur (Bektaş. 1992). dolomit ve/veya kil mineralli ve ince taneli kireçtaşı içeren agregalardan imal edilmiş betonlarda meydana gelmektedir. Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar 1920’li ve 1930’lu yıllarda ABD. Bu üç tip reaksiyon içinde en yaygın gözleneni bu deneysel çalışmanın inceleme konusunu da oluşturan alkali-silis reaksiyonudur. . Alkali agrega reaksiyonu. Alkali karbonat reaksiyonu.

agrega tanelerinde çatlaklar ve agrega ile çimento hamuru arasındaki bağ kaybı şeklinde ortaya çıkar. Genleşme sonucu. Bazı özel durumlarda. Bu etkiler agrega taneleri yüzeyince reaksiyon bölgeleri oluşumu. Beton bünyesinde oluşan ve genleşmeye neden olan bir reaksiyon olması nedeniyle. Bu nedenle.4 Şekil 2. yüksek oranda su tutabilen alkali silis jelidir (Taylor. betonun bazı fiziksel ve mikroyapısal özelliklerinin de ASR’dan etkilendiği petrografik incelemelerle ortaya konulmuştur. . 2005) Alkali silis reaksiyonunun ürünü. Dışarıya jel çıkışının olmadığı durumlara da rastlanabilinir. hafif lekeler veya patlamalar şeklinde çatlaklardan dışarı sızar ve betondaki fazla kireç ile reaksiyona girerek beyaz veya opak renginde beton yüzeyinde belirginleşir. ASR’nun görünür dış belirtisi haritaya benzer çatlaklardır (Wen.1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi (Bektaş vd. donatısız kütle betonları ve kaplama betonlarında çekme dayanımının aşılması sonucu beton içinde ve yüzeyinde kırıklar ve çatlaklar gelişebilmektedir. 1998). beton yüzeyinde herhangi bir belirtinin görülmemesi. 1991).. çevrenin nemini içine alması ile betonda hacimce %2-3 seviyesine kadar genleşme meydana gelebilmektedir. beton içinde meydana gelen çatlakların ASR sebebiyle olması ihtimalini ortadan kaldırmaz (Tordoff. Alkali silis jelinin. Ancak. reaksiyon ürünleri ile doldurulmuş boşluklar. alkali silis jeli. 1990).

1990. şeyl vb) kaynaklanır. agrega. Reaksiyon süresi ve şiddeti. Diğer taraftan doğal halde (dengede-gerilmesiz) bulunan kuvars. Bu nedenle alkalinitesi yüksek çözeltilerden diğer silis içeren agregalara göre daha fazla etkileneceğinden en yüksek reaktiviteye sahip agrega türü olarak tanımlanır. Volkanik camlar. Andezitte ise reaktif özelliğe sahip volkan camı . Ineson.. karışım suyu. beton katkı maddeleri. yeterli miktarda alkali ve ortamda nem bulunmalıdır. mikro ve kriptokristalin kuvars. Bu koşullardan herhangi biri olmazsa. çok düzenli bir kristal yapısına sahiptir ve normal olarak alkali reaktif değildir. kireçtaşı. beton kür suyu ve endüstriyel atık suları aracılığıyla beton bünyesine girebilir (Neville. Agregaların reaktiviteleri. ( Na2O)e = Na2O + 0. ASR nedeniyle bir genleşme de olmayacaktır. çimento dışında. 2000). alkaliye duyarlı tanelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir (Fookes. Bu cins bileşenler. tridimit ve kristobalit ise orta derecede reaktif mineral olarak tanımlanmıştır (Diamond. reaksiyona uğrayabilen silisli bileşenleri içerebilir. 1995). Belirli kökenli agregalar. Portland çimentosunun toplam alkali içeriği sodyum oksit eşdeğeri olarak Denklem 1’deki ifade ile hesaplanmaktadır. kalsedon.658 K2O (Denklem 1) Çimentoda bulunan sodyum ve potasyum oksitler çimentonun hammaddelerinden (kil. Reaksiyonun oluşabilmesi için çimento alkali içeriğinin “eşdeğer Na2O” değeri olarak % 0. buz çözücü tuzlar.5 ASR’nun oluşabilmesi için agregada reaktif silis formları. tane büyüklüğüne ve dağılışına. beton boşluk çözeltisindeki alkali hidroksit miktarına ve betonun bulunduğu çevre koşullarına bağlıdır. çoğunlukla yüksek konsantrasyonlu ve sonra yüksek viskoziteli alkali silikat çözeltisini meydana getirmektedir.Ayrıca alkaliler. 1986.6 değerini aşması gerekir. içerdikleri kristal yapıdaki silis minerali miktarına bağlıdır. Agreganın alkaliye duyarlı bileşenleri bu sırada yumuşar ve çözünür. Al-Dabbagh. Michel vd. yeraltı suyu. betonun boşluk suyunda çözünen alkali hidroksit ile kuvvetli kimyasal reaksiyona girer ve önce berrak. 1980). özellikle agreganın alkaliye duyarlı bileşenlerinin cins ve miktarına. Bu nedenle. 1976. Opalin kristal yapısı düzensizdir.

1986. andezit. sedimanter ve metamorfik kayalarda ise. Wakizaka (2000). vd. 1992). 1947. çörtlü veya silisli kireçtaşı ve çamurtaşları ile bazı asit veya asit-ortaç (orta derece asit içeren) karakterli volkanik kayaları göstermiştir. Wakizaka (1998) ise. tridimit ve volkanik camın kontrol ettiği. Bunun dışında. çimento içindeki alkalilerle reaksiyona girerek betonun genleşmesine ve çatlamasına neden olan agregalara örnek olarak.25’inden fazla opal. %5’inden fazla kalsedon. 1999). çört ve bazı kumtaşlarının olduklarını belirtmiştir. sakıncalı reaksiyon oluşturan ürünler arasında. French. Mizumoto vd. Genelde bazaltlar silisçe doygun (toleyit veya toleyitik bazalt) ve silisçe doygun olmayan (alkali bazalt) bazaltlar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır (Erkan. 2001).6 bulunmaktadır (McConnel. bazalt. şeyl. Volkanik kayalardaki reaktiviteyi. kriptokristalin asidik-ortaç volkanik kayalar veya tüflerin betonda düşük alkali içerikli çimento kullanılmamış ise zararlı reaksiyonlara neden olabileceğini ifade etmiştir. 2000). ASR’nu önlemede genel yaklaşım. Marfil ve Maiza (2001).. %3’ünden fazla camsı maddeler içeren agregalar. tüf. Araştırmacı ayrıca. Zararlı alkali-silis reaksiyonu.. ASR’nun oluştuğu kimyasal . ortam sıcaklığının yaklaşık +10°C ile +60°C arasında bulunması halinde meydana gelmektedir. bazaltlarda aktif silis ve volkan camı içeriğinin fazla olması nedeniyle tehlikeli reaksiyonların geliştiğini belirtmişlerdir. kristobalit. Toleyitik bazaltların hamuru çoğunlukla volkan camından oluşması nedeni ile literatürde reaktif agrega olarak tanımlanmaktadır (Katayama ve Kaneshige. volkanik kayalarda bulunan volkan camın alkali-silis reaksiyonunun oluşumunda oldukça etkili olduğunu belirtmiştir. ağırlıkça %0. Agrega bileşiminin yanısıra alkali-silis reaksiyonunun meydana gelmesinde çevre şartlarının da önemli etkileri bulunmaktadır. ortamın porozitesi ve nemin yeterli bulunması halinde alkali-silis reaksiyonundan dolayı hasar meydana gelebilmektedir (Smith ve Collis. Fookes (1980). kristalizasyon ve kuvars içeriğinin etkili olduğu ortaya koyulmuştur. riyolit. dasit.. 1986. Shrimer vd.

çimento türü çeşitliliği. düşük alkali içerikli çimento kullanımı. mineral katkıların topaklaşması ve kimyasal kompozisyonundaki değişikliklerden dolayı sonuçlar farklı olabilmektedir (Bektaş vd. Şekil 2. Betona mineral katkı eklenmesinin reaksiyon kimyasına tesiri. yöredeki çimento ve agrega kullanımını zorluyorsa. Ayrıca. maliyetler.. reaktif agregalardan sakınma. . mineral katkı veya lityum tuzları kullanımıdır.7 çevre etkilerini değiştirerek ASR’nu durdurma veya genleşmeleri azaltmaya dayanmaktadır.2). bu basit çözüm kabul görmemektedir. Çatlamaların agregalarla sınırlı kalmadığı görülmüştür. Bektaş vd. uygun taş ocağı tükenmiş ise ideal olmayan agrega kullanımı gerekli olabilir.’nin (2005) deneylerinde volkanik esaslı reaktif dere agregası kullanılmıştır. ASR’nun neden olduğu hasarı önlemede en kolay yol olarak görünmektedir. genleşmeyi azaltarak ASR kaynaklı hasarı önleme etkisi yaratmaktadır. Reaktif agregalardan sakınmak ve çimentonun alkali içeriğini sınırlandırmak.. Haritamsı çatlaklar reaktif agregayı çevreleyen matriste başlayıp agregadan harç matrisine doğru yayılmıştır (Şekil 2. Bunlara örnek.2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı (Bektaş vd. 2005). Reaktif agrega türleri ve büyüklükleri. 2005) ASR kimyası ile ilgili çok sayıda araştırma bulunmaktadır. Fakat.

Đlk aşamada.19+0. Q4 pikini ve tamamen polimerleşmeyi göstermiştir. alkalin çözelti içinde aşırı oranda hidroksil iyonları varsa gerçekleşir. Fakat opalin spektrumlarında ise silisyum Q3 pikini vermiş. yeni oksijen-alkali yüzeylerini ortaya çıkarır. Bunlardan bazıları.38 H2O => 2 Na++H2SiO2-4 (Denklem 3) Alkali Silis Jeli+Alkali+ Su => Alkali Silikat Hidrat Jel ASR’nun belirlenmesi amacıyla çok sayıda standart geliştirilmiştir. Ortamda aşırı oranda hidroksil iyonu bulunması durumunda ise reaktif silis. silisyum için.38 NaOH => Na0. yüksek reaktiviteye sahip silis jeli iki aşamada çözünmeye başlar. neme bağlı olarak alkali-silikat çözeltisine veya alkali-silikat-hidrat jeline (N+K-S-H) dönüşür.1 adet oksijen atomuyla bağlıdır. Poole. Kısaca.3).19+1. 1993). ‾ ‾ H0. içine çok az miktarda su molekülü alabilmektedir. Çözünen silis miktarı arttıkça çözeltinin OH konsantrasyonu ve pH değeri düşer. Analizlerde α-kuvars. Bu yapı. Şekil 2. ‾ Çözelti içinde yeterli miktarda potasyum veya sodyum hidroksit bulunduğunda. 1993.38SiO2. BS 7943 (1999) ‾ . Hidroksil iyonları silikon köprülerini bozarak. asidik özelliğe sahip silanol (≡Si-OH) OH iyonlarınca nötralize edilir (Denklem 2. 1992).2. reaktif örneklerin spektrumlarında Q4 piki azalmakta Q3 ve Q2 pikleri artmaktadır (Helmuth ve Stark. Đkinci aşamanın reaksiyon eşitliği Denklem 3’te verilmiştir (Helmuth ve Stark. O iyonun yükü pozitif iyonları çeker (Helmuth ve Stark.62 NaOH+0. Agreganın bozulmuş kesimleri osmoz davranışı göstererek içine su alır. dış ve iç yüzey genişliğine ve atom yapısındaki bütünlüğüne bağlı olarak çözünmeye ve şişmeye başlar.38 SiO2.38SiO2.38 H2O Silis + Alkali => Alkali Silis Jeli + Su (Denklem 2) Reaksiyonun ikinci aşaması.8 Ortamda hidroksil (OH ) iyonları yoksa reaktif silis. Silis içindeki silisyum atomu dört oksijen atomuyla veya 3. kristobalit ve tridimitin açısal spin-manyetik rezonans (MAS-NMR) spektrumları. Alkali-silis reaktivitesi için petrografik analiz.19+0. Na0. 1993). yalnızca üç adet oksijen atomu bağlantısı ve çok az polimerleşme belirlenmiştir. 1.

2-94 (1994)’dir. CSA A23. Harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmeleri ile alkali-silis reaktif agregaların bulunmasına yönelik deney metodu. Alkali agrega reaktivitesinin kimyasal yolla tayini.3 ASR’nun şematik gösterimi (1. 1992) .Aşama) (Glasser. Agreganın petrografik analizi. ASTM C227 (2003) 5. Kimyasal metot. Çimento-agrega kombinasyonu potansiyel alkali reaktivitesinin saptanmasına yönelik harç çubuğu yöntemi. Alkali-silis reaktivitesinin saptanmasına yönelik beton prizma metodu. BS 812: Part 123 (1999) 3. ASTM C1260 (1994) 8. ASTM C289 (1994) 6. TS 2517 (1977) 4.9 2. ASTM C295 (1994) 7. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi. Şekil 2.

Bu metodun kullanımı. 16 günde agregaların potansiyel alkali-silis reaktivitesini belirlemede olanak sağlamaktadır. 2000 olarak uyarlanmış ve RILEM tarafından ileri derece hızlandırılmış harç çubuğu testi olarak geliştirilmiştir. beton prizma yönteminden daha şiddetli koşullara maruz bırakılan numuneler üzerinde uygulandığından mineral .2. ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar 2. Bu sebeple agregaların reddine karar verirken bu olasılığın göz önünde tutulmasında fayda vardır. Bu yöntem.2-25A Test Metodu. Hızlı deney metotları arasında istatistiksel olarak en güvenilir ve rutin bir test olarak en çok tavsiye edilen metot ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodudur. hızlandırılmış harç çubuğu metodunun mineral katkıların etkinliği konusunda beton prizma metodu ile benzer sonuçlar verdiği farklı araştırmacılar tarafından belirlenmiştir.10 2. bu metot alkali-karbonat reaktif agregalarda etkili değildir (Grattan-Bellew.10 gibi bir genleşme değeri baz alındığında. Bu sebeple. 2 yıl gibi bir bekleme süresinin olmadığı durumlarda bu metodun kullanılması tavsiye edilmektedir.2. 1989). zararlı agregaların çok az bir miktarında yanlış değerlendirmelere yol açması sebebiyle emniyetli tarafta kalmayı sağlamaktadır (Bérubé ve Fournier. 1992). Yine de. 16 günlük periyot sonunda %0. Bu metot ayrıca Kanada Standardları Birliği tarafından A23. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür ASR tespiti için çoğunlukla kullanılan hızlandırılmış deney Hızlandırılmış Harç Çubuğu Metodu ASTM C1260-94 ilk olarak 1986’da Oberholster ve Davies tarafından önerilmiştir. şiddetli şartlar içermesi sebebiyle bazı zararsız agregalarda negatif sonuçlar verdiğinden malzemeleri reddetmede kullanılmamalıdır. Bu deney yönteminin kür koşulları oldukça ağır olduğundan tatmin edici şantiye performansı gösteren bazı agregaların da reaktif olarak tanımlanabilmesi gibi bir probleme yol açabilmektedir. 2003).1. deneyin süresinin oldukça kısa olması ve pratikliği sebebiyle araştırmalarda kullanılması tercih sebebi olmaktadır (GrattanBellew. Ancak. Ancak. Bu deney.

1992. bu metodun uygulanışı esnasında lityum tuzlarının harç çubuklarının dışına sızdığını belirlemiştir. Barringer. kür suyuna da aynı miktarda lityum tuzu katmıştır. kür süresinin uzunluğu gibi bir takım önemli deney parametrelerini değiştirdikten sonra metodun fonksiyonelliğini değerlendirmiştir. yüksek ve düşük alkali içeren çimentoyu C ve F sınıfı uçucu kül ile farklı oranlarda yer değiştirerek performanslarını karşılaştırmıştır. Araştırmacılar. Kür koşullarını incelerken bir deney setini 24 saat. (1993).30 gibi bir genleşme değeri vermesini şart koşmaktadır.11 katkıların kullanım oranları hakkında daha konservatif değerler verebilmektedir (Bérubé ve Duchesne. kimyasal katkıların etkinliğini ölçmek amacıyla da kullanılmaktadır. 1999).1 olarak tanımlamıştır.5. Tüm araştırmacılar. su/çimento oranı. 80°C’de bekletilen numuneler 0. (2002) ASTM C1260 deneyini inceledikleri çalışmada. Alkali-silis reaktivitesi tayininde öngörülen bir çok deneyin arasında ASTM C1260. Thomas ve Innis. Barringer (1999). 1999. mineral katkıların etkinliğini ölçmek üzere hızlandırılmış harç çubuğu metodunu modifiye etmiştir. deney koşullarının aşırılığı bu metodun sakıncalı yönüdür.. 2000). Mineral katkılarla ilgili Kanada standardı CAN/CSA A23.25. deney çözeltisi konsantrasyonu.5 ve 1 .1 değerinin altına düşüren minimum katkı miktarı. kullanılabilecek “emniyetli miktar” olmaktadır. Katkı içermeyen kontrol karışımı yanı sıra. Fournier ve Malhotra. genleşme limit değerini %0. Shon vd. 0. deney süresi sonunda kontrol numunesi genleşmelerini %0. Standart. Hızlandırılmış harç çubuğu metodu. 1999. Bu sebeple. diğer setini ise 28 gün boyunca 23°C nemli ortamda bekletildikten sonra standart ASTM C1260 kürü uygulanmıştır. Stark vd. Ancak. mineral katkı kullanılmadan hazırlanacak kontrol karışımında agreganın en az %0. Ancak. Ancak. pratikte lityum tuzunu dış koruyucu olarak kullanmanın mümkün olmadığını belirleyerek deneylerini sadece 1 M NaOH çözeltili ortamda gerçekleştirmiştir. Buna göre. deney prosedürünün hızlılığından dolayı tercih edilen bir deney metodu haline gelmiştir. mineral katkı kullanılırken yayılma değeri yerine su/çimento oranının sabit tutulması gerektiğini belirtmektedir (Ramlochan vd.

Bu sebeple.04’ün üzerinde beton prizma genleşmesi kriter olarak kullanıldığı zaman deney sonuçları arasında uygunluk görülmüştür. 14 günde oluşan genleşmenin 2. çimentonun alkali içeriğinin yüksek ve düşük olması arasındaki farkın harç çubuklarının genleşme miktarı ve hızı üzerine kabul edilebilir etkisi olduğunu göstermektedir.042 genleşme). Bu 5 durumun ikisinde bozulma derecesi önemsiz mertebededir (her iki durumda 2 yılda %0. 70 karışımın sadece 5’i harç çubuğu deneyinden geçmiş ve beton prizma deneyinde yetersiz görülmüştür.5 M’ye düşürerek saha koşullarına daha da yaklaşılmaktadır. Bununla birlikte. Çimentonun alkali içeriği.4’de farklı koşullarda kürlenen C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkalin çimento içeren harç çubuklarının genleşme-zaman grafikleri görülmektedir.10’un üzerinde harç çubuğu ve 2 yılda %0. Bu karışımların. çimento yerine farklı oranlarda kullanılmıştır. düşük riskte ASR genleşmeleri ile sahada uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır.’nin (2002) deneylerindeki sonuçlar. NaOH çözeltisi konsantrasyonunu 0. 14 günde 80°C 1 M NaOH . Harç çubuklarının 28 günlük 0. genleşme miktarını arttırmaktadır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyinin (CSA A23.5 M NaOH solüsyonda genleşmeleri. uçucu külün sınıfı ve miktarına bakılmaksızın nem kürünü 28 güne uzatma. Shon vd. hızlandırılmış harç çubuğu deneyini geçmiştir.2-25A ve ASTM C1260) uygunluğunu tayin etmektedir. granit ve kum taşı içeren farklı reaktif agregalarla. Thomas ve Innis’in (1999) yaptıkları deneysel çalışma. Her iki deney metodu ile agregalar zarar verici reaktif görülmüştür. Silisli kireçtaşı. Hızlandırılmış deney ve Kanada Standardlar Birliği beton prizma deneyi (CSA A23. 14 günlük 1 M NaOH’daki ile karşılaştırılabilmekte veya biraz yüksek çıkmaktadır.214A ve ASTM C1293) ile 70 farklı malzeme kombinasyonu incelenmiştir. deney süresini 28 güne uzatmak tekrarlanılabilir genleşme grafikleri elde edebilmek için daha uygun olmaktadır.5 katı kadar genleşme göstermektedir. cüruf. Şekil 2. 14 günde %0. Bu çalışmada kullanılan reaktif agrega 28 günde. mineral katkıların ASR üzerine etkisini belirleyen bir metot olarak. Puzolanlar ve reaktif agrega kombinasyonları.12 M NaOH çözeltilerinde ayrı ayrı deneye tabi tutulmuştur. uçucu kül. silis dumanı ve doğal puzolanlar gibi çeşitli malzemeler. grovak. laboratuar çalışmaları verilerine dayanarak.

13 Şekil 2.4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri (Shon vd.. 2002) .

Kingston alkali-karbonat reaktif agregası dahil diğer tüm agregaların oluşturduğu doğrudan farklı bir doğru oluşturduğu görülmektedir. Belli sürelerde deneyleri yapılan sınırlı sayıda agregalara dayanarak genleşme limitlerinin . Mineral katkıların numunede boşluk suyu alkalinitesini ve solüsyondan numuneye alkali yayılımını düşürerek genleşmeleri önlediği belirlenmiştir. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür Xu vd.14 küründen sonra bir çok sayıda harç çubuğunun boşluk suyu analizi yapılmıştır. Bazı deneyler 40×40×300 mm ölçülerinde kalıplarla yürütülmüştür. (2003) metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregalar için uygulanabilir olduğunu belirlemiştir. Deney sonunda boşluk suyu alkalinitesi ile genleşmeler arasında geniş bir korelasyon görülmüştür. opal pesimum etki göstermemektedir. Grattan-Bellew vd. alkali-karbonat reaktif agregaları bundan fazla etkilenmemektedir.2-14A) genleşmeleri arasında uygun bir korelasyon bulunmaktadır. alkali-karbonat reaktif agregalar için tane büyüklüğü 10 ve 5 mm arasında değişen agregalar içeren beton mikrobar örnekleri kullanılarak 80 °C’de 1M NaOH çözeltisinde bekletildiği yeni bir hızlandırılmış deney önermektedir. Bu deneyde ölçülen 30 günlük genleşmeler ile 1 yıllık beton prizma deneyi (CSA A23. (2000)’nin deney prosedürü modifikasyonu Beton Mikrobar Deneyinin temelini oluşturmaktadır. Beton prizma deneyi ve beton mikrobar deneyi genleşmeleri bir grafik üzerinde işaretlendiği zaman silisli kireçtaşının. 2. Fakat. Çözeltide bekletme süreleri 25 haftaya kadar varmaktadır. Önerilen deney protokolü. alkali-karbonat reaktif agregalar. Alkali-silis reaktif agregaların genleşmeleri ilave katkı malzemesi varlığında yeterli derecede düşürülebilmektedir. Uzun kalıplar ortalama %22 daha fazla genleşme vermektedir. (2000). Metot hem karbonat hem silis reaktif agregalar için uygulanabilmektedir.2. Xu vd. Bu deneyde. alkali-silis reaktif agregalardan bir bölüm portland çimentosu yerine katkı yerleştirilerek ayırt edilebilmektedir.2. kullanılan kalıp kesitinin daha büyük olması. Bu deneyde. agrega gradasyonu ve karışım oranlarının farklı olması ve daha uzun deney süresi haricinde ASTM C1260’a benzerdir.

Esas itibariyle.. Bu deney metodu. bir çok agrega için. alkali-karbonat reaktif Kingston kireçtaşı. alkali-silis reaktif silisli kireçtaşı için genleşme limiti 30 günde yaklaşık %0. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri (GrattanBellew vd.06 olarak belirlenmiştir. Amerika ve Avustralya’dan temin edilmiş farklı türlerde . Deney sonuçlarından genleşme gösteren ve göstermeyen agregaların ayrımı yapılabileceği görülmektedir. alkali-silis reaktif Ottawa Spratt kireçtaşı.5 Kingston alkali-karbonat agrega. en azından 30-günlük periyotta genleşmelerin doğrusal ilerlemesidir. ACR ve ASR kireçtaşlarının her ikisinde ve grovakta etkilidir.5’de verilmiştir. bu limit diğer agregalar için yaklaşık %0. Ancak. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. alkali-silis reaktif Halifax meta-grovak kullanılan beton mikrobarların genleşmeleri Şekil 2. genleşmelerin doğrusallığı 15-günlük genleşmelere dayanarak 30-günlük genleşmelerin tahminine izin vermektedir. Reaktif olmayan kireçtaşı ve üç yüksek reaktivitede Kanada agregası.15 saptanması tam olarak uygun görülmemiştir. Kanada. 2003) Beton mikrobar yönteminin avantajlı yanı.13. Şekil 2.

14 0.217 0.6). Tablo 2.25 0.333 0.065 0.342 0.391 0.21 0.18 0.854 0.12 0.6’da görülen deney sonuçları silisli kireçtaşı diğer agregalardan ayrı bir eğride ilerlediği görülmektedir.1 ve Şekil 2.307 ASTM C1260 0. aynı agregalarla yapılmış beton prizmaların 38°C ve % 100 bağıl nemde 1 yıllık genleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Tablo 2.094 0.34 0.12 0.1 Agregaların ASTM C1293. Şekil 2. Kingston örneğinin ve diğer agregaların noktalamalarını gösteren eğim çizgisi korelasyon katsayısının (R2) 0.170 0. Kingston ACR agrega noktalamalarının kireçtaşı eğim çizgisi yerine diğer lineer eğride yer almasıdır.13 0.278 0. kireçtaşı eğim çizgisininki ise 0.1 0.12 0. 1 M NaOH’de 30 günlük beton mikrobar genleşmeleri. 2003) Şekil Agrega Türü 2.463 0.16 agregalar beton mikrobar deneyi ile incelenmiştir.209 0. 0.069 0.124 Beton Mikrobar 0.419 0.153 0. Farklı bir sonuç da.196 0..212 0.025 0.d.70’dur. Beton prizma deneyi ile beton mikrobar deneyi genleşmeleri arasında makul bir korelasyon bulunduğu görülmektedir.11 0.193 .052 0. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri (Grattan-Bellew vd.10 0.22 0.173 n. Elde edilen 80°C.093 0.184 0.075 0.79.6’da Numarası Spratt Virginia A Virginia B Bernier Nelson Sudbury Edmonton Queensland Potsdam Conrad New Mexico Springhill Kingston kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı dolotaşı çakıl çakıl grovak kumtaşı grovak çakıl grovak dolomitik kireçtaşı (ACR) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Genleşme (%) Beton Prizma ASTM C1293 0.

5-4. aynı gradasyonlu deney numuneleri yaklaşık aynı sonuçları vermektedir. Fakat daha sonra numunelerin genleşmeleri değişik gradasyonlarda farklılık göstermektedir.75 mm. Deney sonuçları ilk 15 gün için yakındır. Kingston MTO 9. Kingston A 9. Ancak.75 mm.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. MTO referans agregasından Kingston taş ocağının farklı bölümlerinden alındığı göz önünde tutulmalıdır.5-4.7’de gösterilmektedir.17 Şekil 2.. Kanada’da deneyleri yapılan bütün numunelerin genleşmeleri 40 güne kadar doğrusal gitmektedir. Xu vd. Fakat Çin’de deneyleri yapılanlar yaklaşık 15 günden sonra doğrusallıktan . Deneylerde kullanılan A ve B agregasının.75 mm. 2003) Kingston agregası üzerinde bu araştırmanın dışında. Xu vd. Kingston B 12. (2000)’in deneyleri gibi bir çok sayıda deney yürütülmüştür. 10-5 mm şeklindedir. Agrega gradasyon aralıkları.5-4. Kingston ACR agregası gradasyonunun genleşmeye olan etkisi Şekil 2.

Đleriki yaşlarda ayrılmanın artması beton mikrobarlardaki çatlamaların ilerlemesi etkisinden kaynaklıdır.5 mm aralığında agrega ile hazırlanan betonun işlenebilirliği düşüktür.5-9. Böylece.12. 12. Bu sonuç Xu ve diğerlerinin çalışmalarına uymaktadır.7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi (Grattan-Bellew vd. Daha kaba taneli Kingston agregası ile yapılan beton daha çok genleşme vermiştir. Daha çok genleşme olduğunu gösteren çatlaklar ilk olarak 2 nolu numunede gözlemlenmektedir. Şekil 2.. . 2003) Beton mikrobarların yapımı ve ölçümünde birkaç uygulamadan sonra 3 takım numunenin arasında benzerlik görülmüştür.75 mm eleğin üzeri kalan agrega gradasyonunu standart hale getirilmesi düşünülmektedir.5 mm elekten geçen ve 4.8’de silisli kireçtaşı ile hazırlanmış numuneler görülmektedir. Şekil 2.18 ayrılmaktadır.

genleşme tane büyüklüğü arttıkça artmaktadır. ASR agregalarıyla yapılan deney numunelerinin tane büyüklüğünün azalmasıyla genleşmelerinin artması beklenen bir sonuçtur. Karışım oranları kısa numunelere aynı alınmıştır. 2003) Genleşmeleri Şekil 2. Kingston ACR ve Spratt ASR referans agregalarının kullanıldığı beton mikrobarların ve harç çubuklarının 80 °C 1 M NaOH’de bekletilerek ölçülen genleşmelerinin sonucu Şekil 2.8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. ACR agregaları ile.9’de gösterilmektedir.6’de gösterilen farklı agregalar. Uzun numuneler. ASR silisli kireçtaşı (Spratt) ile hazırlanan harç çubukları beton mikrobarlara nazaran daha fazla genleşme göstermiştir.75 mm aralığında biraz daha kaba seçilmiştir.19 Şekil 2. Beton prizmalara göre harç . 160 mm numunelere kıyasla ortalama olarak %22 daha fazla genleşme vermiştir. Kullanılan agrega gradasyonu 13-4. Fakat 3 kalıba gerekli olan karışım için agrega miktarı 1650 g olarak belirlenmiştir. Buna karşın. Cybanski tarafından değerlendirilmiştir. 40 x 40 x 286 mm kalıplar kullanılarak araştırmacılardan biri olan G. Aynı çalışmada 80°C 1 M NaOH’de tutulan beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmeleri karşılaştırılmıştır..

. Şekil 2. 2003). . 30 günde geçerli görünen genleşme limitleri çeşitli alkali-silis reaktif agregaları için %0.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd.20 çubukları daha az genleşme yaptığı görülmüştür (Grattan-Bellew vd. Bu araştırmada. Buna bağlı olarak mikrobar deneyi.04 limit değeri kullanılarak Şekil 2. silisli kireçtaşı için %0. Beton prizma deneyinde söz konusu olan %0. 30 günde genleşme limiti ACR agregaları için kesin değildir. beton mikrobar deneylerinde. Önerilen bu limitler daha geniş deneysel programla doğrulanmalıdır. mineral katkıların etkisini değerlendirme amaçlı reaktif agregalar ile hazırlanmış betonun zararlı genleşmelerini önlemede geliştirilmelidir.14 olarak elde edilmiştir.04’tür. ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir. CSA A23.10’da görüldüğü gibi beton mikrobar deneyi için sınır değerleri elde edilir.05. 2003) Uygun oranlarda portland çimentosu yerine mineral katkı kullanımının..2-14A’ya göre 1 yılda beton prizmaların genleşme limitleri %0.

2003) Pesimum etki.21 Şekil 2. 2003). . Reaktif olmayan dolomit kireçtaşı agreganın %5. Silisli şist ve opalın pesimum oranı %5 veya daha az olabilmektedir.04 beton prizma genleşme limitinden %0. kullanılan oranlarda opal pesimum etki göstermemektedir.. %50 opal içeren beton.14 silisli kireçtaşı ve %0. reaktif olmayan agrega yerine küçük oranlarda silisli şist veya opal gibi yüksek reaktivitede agrega yerleştirilmesiyle beton veya harç numunelerde maksimum genleşmeyle sonuçlanmaktadır (Hobbs. 1988).04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma (Grattan-Bellew vd.10 %0. diğer örneklere göre az miktarda daha fazla genleşme göstermektedir (Grattan-Bellew vd.. 25. 50 oranlarında opal ile karıştırılmasıyla yapılan deneylerin sonuçlarına göre.

3.11’de çimento yerine kütlece %0. Boddy vd. (2003). 4. aynı yerden alınmış fakat farklı silis içeriğinde (LS.. gerçekleştirdikleri çalışmada. LS (68% SiO2) silis dumanı içeren harç çubuğu karışımlarında %12 seviyesine kadar çimento yerine kullanıldığında Spratt agregasının ASR genleşmeleri kontrolünde yetersiz kalmaktadır. Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar Silis duman kullanımı. 68% ve NS. 8 ve 12 silis dumanı içeren karışımların hızlandırılmış harç çubuğu deneyi genleşmeleri görülmektedir.10 genleşme limiti kriterinin hemen altında kaldığı görülmektedir.22 2. Şekil 2. Şekil 2. 2003).11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi (Boddy vd. Ancak silis dumanının SiO2 içeriği %85’in altında olduğunda ekonomikliği ile ilgili sorunlar oluşmaktadır (Boddy. yüksek performanslı beton üretiminde gerekmektedir. 2003) . malzemelerin genleşmede sonuçları incelenerek karşılaştırılmaktadır. Hooton ve Thomas. alkali-silis reaksiyonu ve boşluk çözeltisi kompozisyonuna bağlı olarak. 88% SiO2) iki silis dumanının performansını. NS (88% SiO2) silis dumanı %12 çimento yerine kullanımda etkili olduğu. ve %8 çimento yerine kullanıldığında %0.

farklı oranlarda çimento yerine kullanılan.12).. Çimento üretimi için uygun hammadde fazla bulunmamaktadır. cüruflu çimentonun alkali içeriği oldukça yüksektir. yaptıkları çalışmada alkali-silis reaksiyonu ve silis dumanının Đzlanda’da 20 yıllık deneyimini gözlemlemişlerdir. %4 LS silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk suyu alkalinitesi. Şekil 2. 2003) Gudmundsson ve Olafsson (1998). portland çimentosu hamuru örnekleriyle 1 yıla kadar sürede karşılaştırılabilmektedir. farklı açılardan özeldir.12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi (Boddy vd.23 Boddy vd. Alkali-silis reaktif agregaların oldukça yaygın ve ASR ortam koşullarına uygun olması . Đzlanda çimentosu. (2003). standardın altında silis içeriğinde olan silis dumanının ASR’nu kontrol edemediği belirlenmiştir. Buna göre. NS silis dumanı %4 oranında kullanıldığında düşük boşluk suyu alkalinitesiyle sonuçlanmaktadır (Şekil 2. Buna karşı. Sonuç olarak. farklı oranlarda silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk çözeltisi kompozisyonlarını incelemiştir.

24

sebebiyle 1979’da Đzlanda’da ASR ciddi problem haline gelmiştir. Bu süre içinde ASR’na önlem olarak puzolanik malzemelerin incelenmesine yönelik araştırmalar başlamıştır. Ferrosilikon üretimi ile birlikte 1979’da Đzlanda’da, silis dumanı bütün betonlarda puzolanik malzeme olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Sonuçlar, standart ASR deney metotları, ve saha gözlemleriyle desteklenmektedir. Gudmundsson ve Olafsson (1998), çalışmasında, katkısız, %7.5 silis dumanı ve %25 doğal puzolan ile birlikte %10 silis dumanı içeren numunelerin ASTM C1260 deney sonuçlarını incelemiştir (Şekil 2.13). Puzolan-çimento karışımının genleşmeleri azalttığı görülmektedir.

Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Çimento içerisindeki silis dumanı her zaman homojen dağılamamaktadır. Buna bağlı olarak, sertleşmiş beton içerisinde küçük silis dumanı kümeleri bulunabilmektedir. Bu kümeler beton içerisindeki silis dumanının ASR’na karşı yararlı etkisini azaltabilmektedir. Bu büyük parçacıkların amorf silis agregalar gibi davrandığı sanılmaktadır. Bu şekilde, çimento hamuru boşluk suyundaki mevcut alkalilerle genleşme

25

reaksiyonuna katılmaktadırlar. Böyle bir durumda, bazı silis dumanı partikülleri ASR’dan kaynaklı genleşmeleri önlemek yerine aslında arttırabilmektedir. Şekil 2.14’de, silis dumanı topağının sertleşmiş betonda parçalanarak alkali ile reaksiyona girdiği görülmektedir (Gudmundsson ve Olafsson, 1998).

Şekil 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Şekil 2.15’de Gudmundsson ve Olafsson (1998)’in farklı denemelerde %7.5 silis dumanı kullanarak gerçekleştirdikleri ASTM C227 deney sonuçları görülmektedir. Araştırmacılar, uzun süreli performansları gözlemlemek amacıyla 14 yıla kadar genleşmeleri ölçmüştür. Genleşme hızı ilk 2 yıl boyunca en yüksek değerde olup, sonra bir süre azalmaktadır. 4-6 yıl sonunda genleşmenin birkaç yıllık periyotta yükseldiği daha sonra eşitlendiği görülmektedir. 4-6 yıl sonunda genleşmede bu artışın açıklaması, bu süre içinde silis dumanının tükenip, bundan sonra ASR’nu sadece geciktirip tamamen engelleyemediği olabilir. Đzlanda çimentosu içerisinde silis dumanı kullanımının amacı, betonda ASR hasarını azaltmak veya yok etmektir. 20 yıl sonunda gözlemlerle bu amacın sağlandığı görülmüştür.

26

Şekil 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Juenger ve Ostertag, (2004) yaptıkları araştırmada, topaklanmış ve sinterlenmiş silis dumanı partiküllerinin mikroyapısal analizi ile morfolojisini tanımlamış ve ASR genleşmelerine etkisini karşılaştırmıştır. Kısmi reaktif kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları yerleştirilmesiyle hızlandırılmış deney koşulları (ASTM C1260) altında önemli derecede genleşmeler görülmektedir. Büyük topaklar içeren yoğun silis dumanı katılması ile sadece kum içeren kontrol harç çubuklarıyla karşılaştırıldığında genleşmede azalma görülmektedir. Sinterlenmiş agrega ve topakların her ikisi de boşluk suyu ile reaksiyona girmekte, ancak bir reaksiyon genleşme yaratırken, diğerinde olmamaktadır. Silis dumanının büyük partikülleri harç içerisinde alkali-silis reaksiyonu kaynaklı genleşmeleri kimi durumda azaltıp kimi durumda arttırabilmektedir. Şekil 2.16’de, hızlandırılmış deney koşulları altında topaklanmış silis dumanı %5 reaktif kumun yerine kullanıldığında genleşmeleri azalttığı, aynı kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları kullanıldığında genleşmeleri arttırdığı görülmüştür. Her iki tip partikül de harç içerisinde boşluk suyu ile reaksiyona girmektedir. Davranışlarda fark, alkalin boşluk suyu ve bu iki tip partikül arasındaki kimyasal reaksiyonun yapısıyla ilgili

Kullanılan silis dumanı çeşitleri.98 olan normal portland çimentosu ile orijini silisli kireçtaşı olan Spratt agregası kullanmış ve Kuzey Amerikada sıklıkla kullanılan beş çeşit silis dumanını. Kanada standardında yer alan beton prizma ve hızlandırılmış harç çubuğu yöntemleri ile incelemiştir. bazı doğal agregalarda alkali-silis jelinin karakteristik bir özelliğidir. Genleşme deneyleri bitiminden sonra. bir tip yoğunlaştırılmamış silis dumanı (UND).16 1 M NaOH. Sinterlenmiş silis dumanı agregaları. Bu agrega.17b).17 a ve b). bir tip peletleştirilmiş silis dumanı (PEL) . deney koşulları altında açıkça reaksiyona girmiştir (Şekil 2. Şekil 2. oyuk bir merkez ve hamur/agrega ara yüzeyinde yoğun bir kenara sahiptir. Büyük topakların merkezleri. karışımlarda büyük agrega topakları kalmıştır (Şekil 2. Küçük silis dumanı topaklarında görünür bir değişim olmamıştır (Şekil 2. NaOH’a maruz kaldıktan sonra daha koyulaşmış. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi (Juenger ve Ostertag. iki tip yoğunlaştırılmış silis dumanı (DEN1 ve DEN2). eşdeğer alkali içeriği %0. Bu yoğun kenarlar. (2000).27 olabilmektedir. bazısı oyuk kalmış ve kimi yerlerde çatlak oluşmuştur.17c). 2004) Boddy vd.

18 ve 2. Şekil 2. Her bir silis dumanı %4.28 ile bir tip sulandırılmış silis dumanı (SLU) örnekleridir.19). 2004) . %8 ve %12 oranında çimento yerine kullanılmıştır (Şekil 2.17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı (Juenger ve Ostertag.

24 0.18 Beton prizma deney sonuçları (Boddy vd.2 0. Silis dumanının betonda kullanım yüzdesi arttıkça genleşmeleri azaltmadaki etkisi de artmaktadır.08 0. DEN ve PEL numunelerinin %4 gibi düşük kullanım oranında beton prizma genleşmelerini arttırması..16 0.29 Silis dumanları arasında en iyi etkiyi UND ve SLU örnekleri göstermiştir. silis dumanının beton numunede iyi dağılmayarak topaklaşması sebebiyle olabilir.04 0 0 2 4 6 8 10 12 14 SD yer değiştirme oranı (%) Şekil 2. Diğer örneklerin betonda ince toz halinde yayılmalarının zorluğu sebebiyle beklenen etkiyi göstermedikleri düşünülmektedir. 2000) . 1 yıllık beton prizma genleşmesi (%) DEN2 DEN1 PEL UND 0.12 0. Beton prizma deneyinde %12’lik kullanım oranında genleşmeleri kritik seviyenin altına düşüren PEL ve DEN1 numunelerinin hızlandırılmış harç çubuğunda genleşmeleri kritik seviyenin altına düşürmemesi deney koşullarının şiddetli oluşuna bağlanabilir.

4 0. 2000) .5 0..6 DEN1 DEN2 SLU UND 14 Günlük harç çubuğu genleşmesi (%) 0.19 Harç çubuğu deney sonuçları (Boddy vd.30 PEL 0.3 0.2 0.1 0 0 2 SD Yer değiştirme oranı (%) 4 6 8 10 12 14 Şekil 2.

Hızlandırılmış deneylerde reaksiyon. miktarı ve kür süresi hakkında yeterli bilgi olmaması. istenilen yaşta ve belli şiddette etkiye maruz kalmış yeterince yapı olmaması. 1996. Ancak. Ülkemizde durum. anormal yüksek çimento içeriği. ülkeler.31 3. Yine de bu deneylerin değerlendirilmesinde kullanılan genleşme limitleri yapı tipine ve/veya agrega tipine göre değişebilmektedir. Bu şekilde. ASR tespitinde kullanılan deney metotları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. öncelikli olarak ASTM tarafından kabul görmüş metotlara daha sonra literatüre girmiş bazı diğer metotlara değinilecektir. 1995 yılında ASR hasarları ilk defa Đzmir yöresindeki karayolu köprülerinde tespit edilmiş ve TC Karayolları II. . Bölge Müdürlüğü’nce rapor edilmiştir. Bunun nedeni. Türk standartlarında ASR ile ilgili tek standart olan TS-2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standart Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini ölçmede yetersiz kalmıştır (Katayama. Bu çalışmada. Bu şekilde. Son yıllarda özellikle harç ve beton numunelerinin hızlandırılmış koşullarda kürlenmesi ve belirli bir periyot sonunda genleşme değerlerinin ölçülmesine yönelik deney metotlarının standartlaştırılması konusunda bir eğilim vardır. 1988). ASR’nun lokal bir problem olması ve kullanılan agregaların petrografik özeliklerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesidir. bu tür anormal koşullarda bazı silisli bileşenler normal koşullarda olduğundan farklı hızlarda reaksiyona girebilir. Ancak gözlemlerde. agrega kaynağında değişiklik oluşması gibi olasılıklar düşünülmelidir. kendilerine özgü deney metotları geliştirmiştir. ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ Agregaların iyi bir şantiye performansı gösterdiğine dair uzun süreli gözlemler varsa deney yapmaya gerek yoktur (Hobbs. alkali ekleme ve yüksek sıcak uygulayarak hızlandırılmaktadır. 2000). dış etkilerde farklılık olması. çimento alkalinitesi. reaksiyonun fiziksel etkileri farklı olabilir.

kütlece çimentonun 2. agregalar hakkında karara varmadan önce ek deneyler yardımıyla genleşmelerin sebebinin araştırılması ve ölçümlerin 28 güne kadar uzatılması önerilmektedir.10 ile %0. takip eden 14 gün boyunca 80oC 1 M NaOH çözeltisinde bekletilir ve periyodik ölçümleri alınır.20 değerinin üstündeyse agregalar potansiyel olarak zararlı genleşme gösterirler. %0. Mineral katkıların etkinliğini ölçmede konservatif değerler verdiği bilinmektedir. 16 gün sonundaki genleşmeler. %0. genleşme yüzdeleri aşağıdaki şekilde değerlendirilir: • • • 16 gün sonundaki genleşmeler. %0. şantiye koşullarında hem zararlı hem de zararsız davranış gösterebilir. Toplam 16 gün süren deney sonucunda. Burada dikkat edilmesi gereken nokta. bunun sebebi ise kür koşullarından dolayı numunelerin boşluk çözeltisi alkalinitesinin artmasıdır.32 3.1. 1 M NaOH çözeltisinde) reaksiyonu hızlandırmakta ve agregaların reaktivitesinin 16 gün içinde tespitine olanak vermektedir. Standart. Kür şartlarını ağırlaştırarak (80oC.25 katı kadar kullanılarak su/çimento oranı 0. kalıplarda numune üzerine yapışarak suyun difüzyonunu önleyebilen standart kalıp yağları yerine teflon sprey gibi artık bırakmayan tipte kayganlaştırıcı materyal kullanılmasıdır. Standartta belirtilen gradasyondaki agrega. Bu sebeple.20 değerinin arasındaysa agregalar. Kalıp sökümünden itibaren 1 gün süreyle 80oC suda bekletilerek boy ölçümleri alınan numuneler. Kimyasal katkıların etkinliğinin ölçülmesinde kullanılsa da dışarıya sızan katkının sorun yarattığı düşünülmektedir.47 olan harç karışımı hazırlanır. 25×25×285 mm boyutlarındaki kalıplara dökülen harç numuneleri 24 saat sonra kalıplardan alınarak ilk boyları ölçülür.10 değerinin altındaysa agregalar zararsız davranış göstermektedir. 16 gün sonundaki genleşmeler. . Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260) Agreganın potansiyel alkali reaktivitesinin belirlenmesi için uygulanan standart deney metodudur. çimentonun alkali miktarı hakkında bir değer vermemektedir.

33. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile aynıdır. Agrega gradasyonu 12. farklı kırma makinesi kullanılan laboratuarlarda gradasyonlarda farklılığa neden olabilir.. 2003).5 mm üzerinin de belirtilmesi uygun olmaktadır. 2003). bunu belirlemede ilave deneyler gerekecektir.2.5 mm eleği geçen ve 4. Su/çimento oranı 0. Üç beton mikrobar yapımı için 900 g çimento ve 900 g kuru agrega gerekmektedir. agrega gradasyonu. elenmeli ve 12. Bu da laboratuarlar arası varyasyon katsayısını arttırabilir. Su/çimento oranı 0. Beton mikrobarlar için kuru malzemeler. Yeni geliştirilen standartlaşmamış bir yöntemdir.. alkali-agrega reaksiyonu için üniversal hızlandırılmış deney metodu önerisidir. Sadece bir agrega büyüklüğü kullanılması. Bunun için ileri bir araştırma yapılabilir. Bu gradasyon geçerli sonuçlar vermektedir. orta elek 9.5 mm eleği geçecek ve 4.33’tür. Kullanılan çimentonun alkali içeriği %0. agrega ve Tip 10 portland çimentosu (normal portland çimentosu) 1/1 şeklinde oranlanmaktadır. Böyle bir durumda. Deneyin ileri araştırmaya ihtiyacı vardır.33 3.9 Na2O eşdeğer olmalıdır. Ancak. standart bir deney için 4. Numunelerin bekletildiği sodyum hidroksit çözeltisi fazla alkali içerdiğinden dolayı çimentonun alkali içeriği fazla önemli değildir. Beton mikrobar boyutları 40×40×160 mm’dir. Mikrobar Deneyi Beton mikrobar deneyi. Deneyin kür esası ASTM C1260.75 mm elek üzeri kalacak şekilde seçilmelidir. gerekirse kırılmalı. Deney sonuçları metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregaları için uygulanabilir olduğunu göstermektedir (Grattan-Bellew vd. işlenebilirliğe göre ayarlanmıştır.75 mm elek üzeri kalan olarak seçilir. su çimento oranı ve deney süresi farklıdır. Deneyin süresi 1 M NaOH çözeltisinde 80°C’de 30 gün olarak belirlenmiştir. (2000)’den tanımlanan Chinese deneyinden sonra düzenlenmiştir. kalıpların boyutları. Ancak. kalıpların uzunluk ölçüsünün 160 ± 2.5 mm ve kesit genişliklerinin ve 40 x 40 mm olması haricinde ASTM C490’a uygundur (Grattan-Bellew vd. Deneyde kullanılan aletler.75 mm elek üzeri kalan miktara ek olarak. . Agregalar. Alkali-karbonat reaktif agregalar için Xu vd.

veya nem dolabında 23°C’de 24 ± 2 saat tutulur. Bu ölçümler. 286 mm kalıplar için bu ek bir avantajdır. Plastik örtülü kalıplar kür odasında. Kaplardaki numunelerin her zaman aynı düzende ölçümünü sağlamak gerekir. Daha sonra 60 saniye daha karıştırılır. 80° C’i sağlama ve muhafaza etme amaçlı sıcak levhada bekletilen plastik kaplardan alınarak ölçülmektedir. az miktarda su istenilen kıvamı elde etme amaçlı eklenebilmektedir. Kalıplar dolduktan sonra karışımın içerisindeki havayı çıkarmak için bir kaç saniye sarsma tablasına yerleştirilir. Ölçüm sırasında numunelerin sıcaklık değişimi önemlidir. Raporlanan genleşmeler. Çünkü ölçümlerin yapıldığı sırada numunelerin sıcaklığı değişebilir. agrega eklenir ve karışım bir dakika süre içinde yavaş hızda tekrar karıştırılır. ASTM C305’de belirtilen standart mikser küreği spiral şekilli kanca tiple değiştirilir. Kaplar 24 saat 80°C’de fırında bekletilir. uzunluk ve kütle değişimi periyodik olarak 30 günde gözlemlenmektedir. Kalıplar 80°C’de 1 M NaOH çözeltisine aktarılıp. Ancak bunun tam sağlanması için 286 mm numunelerle ölçüm yapan Kuzey Amerika laboratuarlarının 160 mm kalıplarda ölçüm için aparatlarını sağlaması veya değiştirmesi gerekmektedir. Ancak bu şekilde RILEM’e kıyasla farklı genleşme limitleri kabul edilmiş olunacaktır. sonradan gelen ölçümler için sıfır uzunluk ve kütleyi teşkil etmektedir. Bu plastik kabın düşük termal . 160 mm kalıpların uygun görülmesi dünyanın her yerinde bu deney metodunda tek düzen yaratmasına dayanmaktadır. bu uzunluğun Çin ve Japon araştırma laboratuarları tarafından ve Avrupa’da RILEM tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Mikrobarların uzunluğunu değerlendirmede. Saklama kapları fırından alınıp uzunluk ve kütle ölçümü yapılır.4°/dk hızda düşmektedir. Beton mikrobarlar kalıplardan alınıp uygun plastik kaplarda suya daldırılır. 160 mm kalıpların avantajı. Karışımdan sonra kasenin kenarları sıyırılır ve 90 saniye bekletilir.34 Çimento ve suyun çoğu (290 ml) Hobart harç karıştırıcısına koyulup 60 saniye yavaş hızda karıştırılır. Değerlendirmeler. Daha uzun numunelerle yapılan ölçümler duyarlılığı daha fazla sağlamaktadır. Sıcak levha üzerinde olmasına rağmen sodyum hidroksit solüsyonunun sıcaklığı 1. Gerekirse. Karışım bir tokmakla kalıplara sıkı şekilde yerleştirilir. daha uzun numunelerde daha fazla genleşme oluşturduğunu doğruluyor ise.

üçlü takımdan bir numune anormal genleşme gösteriyorsa.04 olarak alınması ve karışımın alkali içeriğinin çimentonun kütlece %1. Bu metot.04 olarak belirlenmiştir. Fakat kapta az sayıda numune varsa. kaptaki numunelerin sayısı üç veya en fazla altı olarak sınırlandırılması uygun görülmektedir. Numunelerin sıcaklığındaki düşüş solüsyonun sıcaklığından daha az olabilir.45 arasında işlenebilirliği sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. ancak mineral katkılar söz konusu olduğunda ölçümler 2 yıla kadar uzatılmalıdır. Numunelerin çimento içeriği 420 kg/m3 olup su/çimento oranı 0. Deney uygulanacak agrega ince agrega ise reaktif olmayan kaba agrega ile karıştırılarak kullanılır.25’ine yükseltilir. ACR’nu tespitte de kullanılabilir. Örneğin. sonuçları değerlendirmede ve numunelerin durumunu izlemede faydalı görülmektedir. mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmelerine etkisi hakkında en gerçekçi sonuçları vermektedir. 3. 1 yıllık periyot sonunda %0. 1 yıllık genleşme ölçümleri değerlendirilir. Beton prizmalarının boy değişimi ile agregaların alkali reaktivitesi ve katkıların etkinliğini ölçmede kullanılır. karışım suyuna NaOH eklenerek çimentonun kütlece %1.25’i . Mineral katkıların etkinliği değerlendirilirken. 24 saat sonra kalıptan çıkarılan numunelerin ilk boy ölçümleri alındıktan sonra 38oC sıcaklıkta. bu etki göz önüne alınacak bir değer teşkil etmez.42 ile 0. Bu nedenle. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği. Deneylerde numunelerin kütle değişiminin ölçülmesi. 2 yıllık genleşme değerinin %0. Kaba agreganın reaktivitesi ölçülecek ise reaktif olmayan ince agrega ile karıştırılıp belli gradasyona getirilen malzeme 75×75×285 mm kalıplara dökülür. su üzerinde (nemli ortamda) standartta belirtilen şekilde saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. kütle değişiminin kontrolü bu anormalliği anlamada yararlı olmaktadır.3. Beton Prizma Deneyi (ASTM C1293) ASR’dan dolayı betonda meydana gelen uzunluk değişimlerini belirleyen standart deney metodudur.35 iletkenliğinden kaynaklanmaktadır. Genleşme limitleri üç numunenin ortalaması alınarak.

25 ve yayılma değeri %105-120 arasında olacak şekilde bir harç karışımı hazırlanarak 25×25×285 mm boyutundaki prizmatik kalıplara . Bu metot. Deney sonucunda belirtilen sınır değerin üzerinde genleşmeler elde edilmesi halinde genleşmelerin alkali reaktivitesi sonucu oluştuğunun tespiti için deney numuneleri veya agregalar üzerinde petrografik analiz uygulanması veya kimyasal metot ile inceleme yapılması önerilmektedir. petrografik incelemeleri ve kimyasal metot uygulanarak elde edilen veriler ışığında bu deneyin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanması çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesi hakkında daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. ACR’nu ölçmede etkili değildir. 1992. Ancak. belirtilen gradasyonda agrega elenerek agrega/çimento oranı 2. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ve beton prizma deneyi ile elde edilen genleşmeler arasında da bir korelasyon bulamamıştır.4. 3. 3. Fournier ve Bérubé (2000). 1997. Thomas vd. Bu deneyde. beton üzerinde uygulandığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermekte ve bu sebeple diğer deney metotları yetersiz kaldığında kullanılmaktadır. Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C227) Çimento-agrega kombinasyonları potansiyel alkali reaktifliği için standart deney metodudur.. deneyin uzun sürmesi metodun dezavantajıdır. 6 ve 12 aylık sonuçlara göre yorum yapılabilmektedir. Bu metot. Lane ve Ozyildirim. Uzun süreli metotlar arasında ise 38oC’de uygulanan ASTM C1293 beton prizma metodu en gerçekçi sonuçları vermektedir (Bérubé ve Fournier.36 değerine arttırılması önerilmektedir (Bérubé ve Duchesne. 1999). hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile beton prizma deneyi. genleşmeleri arasında yetersiz bir korelasyon bulmuştur. Numunelerden alkalilerin ayrılması ve deney süresinin minimum altı ay olması en büyük sorunudur. 1992). Çeşitli agregalarla yapılan son deneylerde araştırmacılar. belirli şartlarda kürlenen harç numunelerinin belirtilen süre sonucundaki boy değişimlerinin (genleşme yüzdesi) ölçülerek çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesinin belirlenmesi esasına dayanır. Agregaların şantiye performansı.

5. aynı zamanda mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmesindeki azalmaları ölçmede kullanılmaktadır. Bu şekilde. alkali içeriği kütlece %1. Eğer . 6 aylık sonuçların bulunmaması halinde 3 aylık genleşme limitleri esas alınabilmektedir. Grattan-Bellew (1989)’a göre 12 ve 6 aylık sonuçlar rapor edilmelidir. 6 aylık genleşme limitlerinin sınır değeri aşması halinde oluşan genleşmenin ASR sebebiyle olduğunun kesin değerlendirilmesinin yapılabilmesi için ek deneyler yapılması önerilmektedir. 12 aylık genleşme sonuçlarına göre değerlendirme yapmaktadır.1’deki eğride işaretlenerek kontrol edilir.0 ile %1.5. agregayı temsil eden 25 g ağırlığında 150-300 µm’ye kırılmış numune. 25 ml 1M sodyum hidroksit çözeltisinde 80oC’de 24 saat boyunca bekletilir. 6 ayda %0. Genellikle. Bu çözelti daha sonra filtre edilir ve asitte titre yöntemiyle çözülmüş silis ile alkalinitedeki azalma analiz edilir. 12 aylık genleşme limitini %0. 38oC sıcaklıkta ve kenarlarında ortamı nemli tutan fitil görevi gören kurutma kağıdının bulunduğu kapalı kaplarda su üzerinde (nemli ortamda) saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. Kimyasal metod (ASTM C289) Agregaların potansiyel alkali-silis reaktifliği için standart deney metodudur. Pek çok araştırma kurumu. Oberholster ve Davies (1986). Deney üç kere tekrar edilir. Eğer tüm sonuçlar eğrinin sol tarafındaki bölgede ise agrega zararsız olarak adlandırılabilir.37 dökülür. 3. Genleşme limitleri. 150-300 µm’ye öğütülen agregaların 1M NaOH çözeltisinde bekletildikten sonra alkalinite ve çözünmüş silis miktarlarını analiz eden agrega deneyidir.10 veya 3 ayda %0. Sonuçlar daha sonra Şekil 3. Bu yöntemde.05’tir.2 eşdeğer Na2O olan çimento kullanılır. Sc ise çözünmüş silisi simgelemektedir. Diğer Yöntemler 3. Numuneler. Rc alkalinitedeki azalmayı. 24 saat sonunda kalıplardan çıkarılan numunelerin boyları ölçülür. Bu metot.1. Agregadaki diğer bileşenler silisin çözünürlüğünü etkilemektedir. Hatta.05 gibi çok konservatif bir değerle sınırlandırmaktadır. üç numunenin ortalaması alınarak.

Petrografik inceleme. magnezyum veya demirli karbonatlar ile antigorit (serpentin) gibi magnezyum silikatlar içeren agregalar için doğru sonuçlar vermeyebilir.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği 3. minerallerin cins ve yüzdelerine göre kayacın . bu deney. metasilttaşı. petrografların bilgi ve deneyimine bağlı olmaktadır. zorlanmış veya mikro-granüle kuvars içeren veya meta-grovak. Bu eğri. Agrega bünyesindeki reaktif bileşenlerin belirlenmesinde oldukça kullanışlıdır. 60 50 Zararsız Potansiyel zararlı Rc (mmol/lt) 40 30 20 10 0 Zararlı 10 Sc (mmol/lt) 100 Şekil 3. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295) Agregaların petrografik açıdan incelenmesi için standart metottur. siderit gibi kalsiyum. kalsit.5. yüksek alkali içerikli harç çubuğu genleşmeleri. magnezit. agregaların petrografik analizi ve betonda kullanılan agregaların saha performansları dikkate alınarak çizilmiştir. dolomit. Ayrıca. Đncelenmenin güvenirliği.2. Deney sonuçları. metakuvars ve benzeri kayaçlardan oluşan yavaş ve geç silis-silikat reaktivitesi olan agregaların davranışlarını belirlemede kullanılamaz.38 sonuçlardan bir tanesi bile eğrinin sağındaki bölgede yer alırsa agreganın yüksek alkali içerikli betonda kullanımının zararlı genleşmelere yol açabileceği söylenebilir.

Xışını yayılımı ve tarayıcı elektron mikroskobu gibi yöntemler de reaktif silisin saptanmasında faydalıdır. Petrografik incelemeyi uygulayan kişinin bu konudaki deneyimi önemli bir faktördür. Hobbs. Agregaların geçmiş performansları ile ilgili veriler bulunduğu takdirde bunların kullanımı veya reddi konusunda deneyimli petrografların karar vermesi mümkün olabilmektedir. bazı deney metotları bazı tip agregaların reaktivitesini saptayamazken bazı deney metotları ise belirli tipte agregalar için fazla şiddetli şartlar oluşturabilir (Bérubé ve Fournier. Petrografik analiz. Grattan-Bellew (1990). işlemin devamında uygulanacak deney metotlarının seçimi hakkında fikir vererek zaman kaybı ve boş uğraşlardan korunmayı sağlar. Agregaların reaktivitesinin tespitinde önemle vurgulamak gereken nokta ilk önce yapılacak işin petrografik analiz olduğudur. ASR üzerinde kimyasal metotlar.39 adlandırılması işlemidir. 1992). ancak deneyimli petrografların agregaların davranışı hakkında bir fikir öne sürebileceklerini belirtmiştir. zarar gören beton ve harç numunelerden alınan ince kesitler üzerindeki çalışmalar sonucu meydana gelen etkinin ASR sebebi ile olup olmadığını tanımlayabilmek mümkündür. agregaların seçimi ve reddinde kullanılacağı gibi. 1992. . Agregalardan alınan ince kesitlerin optik mikroskop yardımıyla incelenmesi sonucu içeriklerinde bulunan potansiyel reaktif mineral fazların (reaktif silis) teşhisi mümkündür. belirli bir agregaçimento kombinasyonunun reaktifliği hakkında petrografik analizin tek başına sonuç veremeyeceğini. 1988). Agregaların yanı sıra. beton veya harç numuneleri ile deneyler uygulanmadan önce petrografik analizin uygulanması hem zaman kazandırmak açısından hem de uygulanacak metodun agrega tipine göre seçimini kolaylaştırmak açısından önerilmektedir (Bérubé ve Fournier. Gerçekten de.

Bazı mineral katkılarda ise çimentodan daha fazla çözünebilen alkali bulunmaktadır. Bu sayede.1992). portland çimentosundan daha az reaktif oldukları ve daha düşük oranlarda alkali açığa çıkardıkları için seyreltici görevi görürler. Ancak Glasser. Katkı maddeleri. alkalilerin reaktif agregaya göçü yavaşlamaktadır. (1992) aşağıdaki ana teorileri gözden geçirmiştir: Katkı maddeleri. sertleşmiş betonda ASR sebebiyle meydana gelebilecek zararlı genleşmeleri kontrol etmesi mümkün olan tüm metodlar arasında puzolanik veya mineral katkıların kullanılmasının betonun durabilitesini ve ASR etkilerine karşı direncini arttırması bakımından avantajlara sahip olduğu kabul edilmiştir. boşluk ve agrega-matris arayeri iyileştirmesi yaparak daha düşük geçirimliliğe yol açmaktadır. kar sağlamasının yanısıra teknik. MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ Mineral katkılar. enerji tasarrufu ve çevrenin korunumu açısından da fayda sağlamaktadır (Swamy. kendi başına bağlayıcı özelik taşımayan. Günümüzde. Mineral katkılar. sadece çimento içeren karışımlara nazaran daha yüksek efektif su/çimento oranına sahiptir ve bu da alkali içeriğinin daha da seyrelmesine yol açar. Katkı içeren karışımlar. C-S-H ve boşluk çözeltisi arasındaki denge ile belirlendiğini ve bunların tek başlarına miktarlarından bağımsız olduğunu belirtmiştir. Mineral katkıların ASR genleşmesini azaltmasında hangi mekanizmanın baskın olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılamamıştır. . pH’ın Ca(OH)2.40 4. Beton imalatında mineral katkıların ana malzemelerden biri olarak kullanımı. çimento hamurundaki Ca(OH)2 içeriğini azaltarak pH’ını düşürmektedir. Bu tür katkılar kullanıldığında yararlı etki görülmeyebilir. ince öğütüldüğünde ve nemli ortamda çimento hidratasyonu sonucu açığa çıkan kireç ile reaksiyona girerek bağlayıcı özeliğe sahip bileşenler oluşturan silisli veya silisli-alümünli malzemelerdir. Glasser.

öğütülmüş cam elyafı. Ca/Si oranına bağlıdır. Buharlaşabilen su içeriği. Diğer bir araştırmada. ASR genleşmelerini durdurma amaçlı kullanılan mineral katkıların . reaksiyonun oluşumu ve reaksiyon ürünlerinin kompozisyonundaki değişim ile harç çubuğu genleşmeleri incelenmiştir. altı farklı mineral katkı ilavesinin ASR’na karşı uzun süreli etkisi. 2001). Bununla ilgili. Xu vd. Portland çimentosu hamurunda C-S-H’ın tipik Ca/Si oranı 1. Bu durumda. ASR genleşmesini azaltmada mineral katkıların etkisi ile ilgili bir çok deneysel araştırma bulunmaktadır. iki silis dumanı. çimento harcının alkali silis reaktivitesini düşürmede sekiz mineral katkının etkisi incelenmiştir. kum içerisinde bulunan tek reaktif bileşen olup. Na+ ve K+ gibi katyonlar boşluk suyunda kalır. Ca/Si oranı yüksek olduğu takdirde C-S-H’ın yüzey yükü pozitif olmakta ve C-S-H liflerinde anyonlar emilmektedir. Katkılar. inceliğine ve kullanım oranına bağlı olarak değişmektedir. (1995) bir çalışmasında.3’den düşük olduğu durumlarda C-S-H’ın yüzey yükü negatif olur ve C-S-H ile alkali katyonları birleşir.2-1. (2) alkali iyonlarının çoğunun tüketilmesi ile alkaliler ile agrega arasındaki reaksiyonun engellenmesi. Kimyasal etkisi olmayan dolgu malzemesi sadece “seyreltme etkisi” yaratırken. kullanılan katkıların tipine. yoğunlaştırılmış silis dumanı.2-14A metoduyla incelenmiştir (Duchesne ve Bérubé. atık içeren üç farklı camsı malzeme.8 iken mineral katkı kullanıldığında bu oran düşmektedir. C-S-H’ın yüzeyindeki yük. ve iki adet kimyasal etkisi olmayan filler malzemedir (karbon ve kalsiyum karbonat). cam elyafı alkali-silis kontrolünde yeterince etkili olmaktadır. Ca/Si oranı 1. Mineral katkıların genleşmeyi önleme mekanizmaları büyük oranda. Bu karışımların ASR genleşmesini iki reaksiyonla azalttığı düşünülmektedir: (1) betonun geçirimliliğini düşüren ve alkali iyonlarının bir kısmını hapseden puzolanik reaksiyon. iki farklı alkali silis reaktif agrega kullanılarak CSA-A23.41 Katkı maddesi içeren sistemler. Mineral katkı olarak farklı kompozisyonlarda üç uçucu kül. F sınıfı uçucu kül. Şist. alkalileri sadece portland çimentosu ile hazırlanan karışımlardan daha güçlü bir şekilde bağlarlar. ve bir öğütülmüş granüle yüksek fırın cürufu seçilmiştir. katkıların alkali-silis reaksiyonunu azaltmada etkisi karışımların kimyasal kompozisyonuna bağlı olmaktadır. reaktif agreganın tipine.

Yeterli oranlarda iyi mineral katkı kullanılmış olsa bile alkali iyon içeriğinin arttırılması zararlı genleşmelere sebep olmaktadır.2).3).2-14A metodu kullanımı ile 2 yıllık genleşme limiti önerilmiştir.4.04 olduğunu belirlemiştir. betonda ASR azaltmada kullanılmamalıdır (Şekil 4. . Uçucu kül-C gibi alkali içeriği yüksek uçucu küller. düşük alkali iyon konsantresinde ölçülen beton örnekleriyle belirlenmiştir. Duchesne ve Bérubé (2001)’in 9 yıllık beton prizma deneyi ölçümleri sonucunda. Deneyi daha uzun bir periyoda çekmek uygun değildir. düşük alkalili çimento ile hazırlanmış kontrol örneklerinin genleşmelerinin yaklaşık %0. %5 silis dumanı kullanımı beton genleşmelerini önlemede yeterli görülmemektedir. Mineral katkı oranı ve betonun toplam alkali içeriği betonun genleşmesini kontrol eden önemli faktörlerdir (Duchesne ve Bérubé. Reaktivitesi fazla olan agregalar. Mineral katkı içeren karışımları değerlendirmede CAN/CSA-A23.1 . Çalışmanın sonuçları. kapalı fitilli plastik kaplarda su üzerinde kürlenen beton prizmalarından dışarıya alkali süzülmesi ve ASR reaksiyon ürünlerinin bünyelerine alkali bağlaması sebebiyle oluşur.42 performansı. riyolitik tüf ile hazırlanan yüksek-alkali kontrol örneğinden daha yüksek genleşme vermektedir (Şekil 4.3). Boşluk çözeltisinin hidroksit iyon konsantrasyonunu belirlemek amacıyla farklı mineral katkılarla hazırlanan hamur örnekleri üzerinde yüksek basınç boşluk çözeltisi çıkarma yöntemi uygulanmıştır. Bu fenomen. Hatta. tüm karışımların deneyi için yaklaşık 2 yıllık kürden sonra genleşme eğrilerinin yassılaştığını göstermektedir. 2001). düşük alkali içerikli çimento kullanımıyla karşılaştırılmıştır. Genleşmeleri düşük alkali-çimento ile hazırlananların altına kadar düşüren %40 uçucu kül-A ve uçucu kül-B kullanımı %50 yüksek fırın cürufu kadar etkili olmuştur (Şekil 4.

%LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. 2001) Şekil 4. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. 2001) .43 Şekil 4.

3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.44 Şekil 4. 2001) Mineral katkıların etkinlikleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır: . %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.

Ayrıca silis dumanının amorf halde bulunan silis içeriği. (yanmamış kömür artığı). ayrıca buz çözücü tuzlar. Silis dumanının ASR üzerindeki etkisi. geçirimlilik ve hidratasyon ısısını azaltır.1.45 4. beton gerekli dayanımı kazanmadan önce çimento ve silis dumanı tarafından ortama salıverilen sodyum ve potasyum iyonlarının büyük kısmı reaksiyon esnasında tükenir.1 µm ’den az. basınç dayanımını arttırır. silis dumanının inceliğinin çok yüksek olmasıdır. betondaki alkali miktarının azalmasıyla. sülfatlar gibi çeşitli dış etkilere ve alkali-agrega reaksiyonuna karşı durabiliteyi arttırır. alümin (Al2O3). Silis dumanı. Betonda kullanımı. karbon. Silis dumanının kimyasal yapısındaki ikincil bileşenler. çimentonun tipi. magnezyum oksit (MgO) ve alkaliler (Na2O ve K2O)’dir. yapısında fazla miktarda SiO2 bulundurması ve çok ince partiküller halinde olması sebebiyle üstün puzolanik özeliklere sahiptir. Silis Dumanının ASR’na Etkisi Silis dumanı. demir oksit (Fe2O3). Silis dumanı toz halinde. sıkıştırılarak. Ancak. 1985). yaklaşık çimentonun inceliğinin yüzde biri kadardır. su-azaltıcı kimyasal katkılarla işlem görerek veya sulandırılarak piyasaya sunulur. kanama. Betonun dayanım kazanmasından önce gelişen bu reaksiyon zararlı genleşmeler ve çatlaklara yol açmaz. Yoğun bir yapı oluşturarak betonun geçirimliliğini azaltır. beton henüz taze haldeyken çimentonun alkalileriyle reaksiyona girer. Çimento ağırlığının %5-%15’i kadar silis dumanı kullanılmasıyla üretilen betonlarda. Ortalama tanecik çapı 0. geniş özgül yüzeyi ile alkalileri bağlayarak boşluk çözeltisinin alkali konsantrasyonunu düşürür. Yeterli miktarda silis dumanı kullanıldığında. kullanım yüzdesine. silis dumanlı . kimyasal kompozisyonuna (SiO2 ve alkali içeriğine). alkali-silis reaksiyonları daha az miktarda oluşmaktadır (Metha. Bu reaksiyonun beton taze iken hızla oluşmasının sebebi. yoğunlaştırılarak. inceliği sebebiyle betonun su isteğini arttırması. alkali içeriği ve inceliğine bağlıdır. ayrışma. silikon metalinin veya silikonlu metal alaşımlarının üretimi esnasında ortaya çıkan gazın hızlı soğuyarak yoğunlaşması sonucunda elde edilen ve %85-%98 kadar silis içeren amorf yapıya sahip yüksek incelikte bir üründür.

F sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %70’den fazladır. uçucu kül. Kireç içeriği %10’dan yüksek olabilir. alümin (Al2O3) ve demir oksit (Fe2O3)’tür. %10’un üstündeyse yüksek-kireçli uçucu kül olarak adlandırılır. sülfürtrioksit (SO3) ve yanmamış kömür parçacıkları (karbon. puzolanik özeliği sayesinde oluşturduğu ikincil C-S-H’larla yapıyı daha . Uçucu Külün ASR’na Etkisi Termik santrallerde.2. Ayrıca.46 betonun plastik büzülme sebebiyle çatlamaya yatkın olması gibi etkiler kullanım esnasında göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Açığa çıkan külün yaklaşık %80’i baca gazıyla beraber dışarı “uçar”. Kömürün yakılması sonucu çeşitli gazlar ve yanmamış katı atıklar ortaya çıkar. silis (SiO2). C sınıfı ve F sınıfı olmak üzere ikiye ayrılır. Uçucu kül. 4. katkılı çimento üretiminde kullanıldığı gibi betonda belirli oranlarda çimento veya ince agrega yerine de kullanılmaktadır. Silis dumanının ASR genleşmelerine etkisi ile ilgili önemli çalışmalar bu tezin 2. Uçucu kül puzolanik özellik gösterir. magnezyum oksit (MgO). Uçucu küller. ASTM C618’e göre uçucu kül. C sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %50’den fazladır. Linyit veya subbitümlu kömürden üretilir. Sertleşmiş betonda ise dayanım kazanma hızını yavaşlattığından erken yaşlardaki dayanımı düşürürken ileri yaşlardaki dayanımı arttırır. bölümünde derlenmiştir. atmosfere salıverilmeden bacalardaki filtreler tarafından tutulur. elektrik enerjisinin üretimi için toz haline getirilmiş kömür yakılmaktadır. Yüksek oranda (%10’dan fazla) CaO içeren uçucu kül puzolanik özelliğin yanısıra bağlayıcı özellik de gösterir. çeşitlerine göre farklı miktarlarda kalsiyum oksit (CaO). Uçucu külün kireç içeriği %10’un altındaysa düşük-kireçli uçucu kül. Uçucu küllerin ana kimyasal bileşenleri. Bunlar literatürde uçucu kül olarak adlandırılır. Sadece puzolanik özellik gösterir. Antrasit veya bitümlu kömürden elde edilir. taze betonda sabit su/çimento oranında işlenebilirliği arttırır. Bu küller. (C)) içerirler. Puzolanik ve bağlayıcı özellik taşır.

Yüksek oranlarda uçucu kül (%40). boşluk çözeltisi kimyasındaki değişikliklerin dışında uçucu külün alkali-agrega reaksiyonu üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Şekil 4.4’te 80°C’de 1M NaOH çözeltisinde kürlenen portland çimentosu betonunda kireçtaşı agregasının etkisi görülmektedir.4 1M NaOH.47 yoğun hale getirir. 80°C’ye maruz bırakıldığında uzun periyotta dahi (3 yıl) etkili bulunmuştur. genleşme hasarı ve . agrega-harç arayerini iyileştirir ve bu sayede betonun geçirimliliğini azaltır. çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere karşı betonun durabilitesi artar. beton içerisinde çakmaktaşı parçalarının önemli derecede reaksiyon belirtisine rağmen. Çalışmada. Bleszynski ve Thomas (1998) yaptığı deneysel çalışmada. çeşitli alkalin tuz çözeltisine maruz bırakılmasıyla genleşmelerini ve mikroyapısını incelemiştir. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi (Bleszynski ve Thomas. genleşmeleri azaltmada 1M NaOH’de. Bu sebeple. farklı oranlarda uçucu kül ile reaktif çakmaktaşı agrega içeren beton karışımlarının.1998) Uçucu kül. Şekil 4.

80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi (Bleszynski ve Thomas. Bu reaksiyon. Portland çimentosu beton örneklerinde jel dağılımı. bununla birlikte bitişiğinde yüksek-sodyum silis jeli ve bunu takip eden yüksek-potasyum silis jelinden meydana . uçucu kül kullanılmamış karışımda agrega taneleri kenarında kalsiyum-alkalisilis oluşumudur.48 çatlakları önlemektedir (Şekil 4. agrega-çimento birleşimi sınırında yüksekkalsiyum reaksiyonu.1998) Uçucu kül içermeyen bozulmaya uğramış kontrol numuneleri ile %40 oranında uçucu kül içeren beton arasındaki en belirgin fark.5). Reaksiyon ürünü alkalilerin şerit halinde yayılmaları dikkat çekicidir. %40 uçucu kül içeren betonda çimento-agrega birleşiminde muhtemelen Ca(OH)2 azalmasından dolayı gözlenmemektedir.5 1M NaOH. portland çimentosu betonunda bazı reaktif çakmaktaşı taneciklerinin etrafında oluştuğu gözlemlenmektedir. muhtemelen kendisi genleşme kuvvetleri oluşturur veya alkali silikat solüsyonunun reaksiyon bölgesinden difüzyonunu önleyen yarı geçirgen membran gibi davranır ve bu sayede ozmotik basınç yaratmaktadır. Bu durum. Kalsiyum-alkali-silis reaksiyon hattı. Şekil 4.

çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar F=çakmaktaşı. (Şekil 4. amorf yapıda yüksek sodyum jeli ve kristalin iğnemsi yüksek potasyum jeli ile karakterize edilen ayırıcı “çevreleme” oluştuğu görülmektedir. Şekil 4.9) Şekil 4.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. G=jel (Bleszynski ve Thomas. amorf bir yapı göstermektedir. yüksek sodyum jelinin.7. Düşük kalsiyum alkali-silis jeli dağılım örneği uçucu kül betonlarına kıyasla portland çimentosu betonlarında fark edilmektedir.1998) . Yüksek-kalsiyum içeren jelin bulunması halinde reaksiyonunun önlendiği. iğnemsi bir yapı göstermektedir.49 gelmektedir. iç basıncın azalmasıyla çimento matrisinin gözenek yapısına doğru kolaylıkla dağıldığı görülmektedir. Şekil 4.8. yüksekpotasyum jeli ise orijinal agrega sınırında kalmaktadır. Şekil 4. Yüksek-sodyum silis jeli ise şekilsiz. uçucu kül içeren beton örneklerinde yükseksodyum jeli çevresindeki çimento matrisi içerisine dağılmakta. Yüksek-potasyum silis jeli kristalin.6. Bu jel içerisinde. Uçucu küllü betonda yüksek kalsiyum sınır reaksiyonu yokluğunda.

F=çakmaktaşı. G=jel.1998) Şekil 4. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.1998) .50 Şekil 4. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri F=çakmaktaşı G=gel. büyük jel dolu çatlaklar C=çatlak.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.

Uçucu küllerin çimento hamuru örneklerindeki boşluk suyu alkalinitesini düşürmede ve buna bağlı olarak genleşmeleri kontrol etmede etkili olduğu bulunmuştur. Numunelerin boşluk suyu alkalinitesini düşürmede . uçucu kül kompozisyonunun ASR genleşmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. Sonuçlar. Belli bir uçucu kül oranında. Minimum yer değiştirme oranı. uçucu kül kimyasal kompozisyonunun genleşmelerde etkili olduğunu göstermektedir.10).51 Şekil 4.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül).1998) Shehata ve Thomas (2000). genleşmeyi iki yılda %0. külün kalsiyum veya alkali içeriği arttıkça veya silis içeriği düştükçe genleşme artmaktadır. genleşme derecesini tahmin etmede veya genleşmeyi uygun limitte durdurmada gerekli minimum uçucu kül seviyesini belirlemede kullanılamamaktadır. beton prizmalarının genleşmelerini katkısız kontrol numunelerine kıyasla düşürmektedir (Şekil 4. reaktif agrega. BSE görüntü. farklı tip ve oranlarda uçucu kül içeren beton prizma ve harç çubukları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarını kapsamaktadır. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması (Bleszynski ve Thomas.04 sınırında tutarak belirlenmektedir. Ancak. Çalışma. Farklı uçucu küllerin performansları boşluk suyu kompozisyonuna dayanarak açıklanabilmektedir. Bütün uçucu küller. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan. veriler.

ASR kaynaklı genleşme kontrolünde puzolanların yararını değerlendirme anlamında hızlandırılmış harç çubuğu deneyi kullanımını desteklemektedir. ASR genleşmeleri kontrolünde daha yararlı bulunmaktadır. Deneyler.52 daha etkili bulunan uçucu küller. Şekil 4. yüksek su/çimento oranına sahip ve kuvvetli alkali çözeltisinde tutulan harç çubuklarını kullanarak yaptıkları deneysel çalışmada. ancak S/Ç oranı 0. uçucu kül içeren harç çubuklarında genleşmeler daha düşüktür. .47 olduğunda. Genelde. Ancak.47 olduğunda C sınıfı uçucu külün de genleşme azaltmada yeterince etkili olduğu görülmüştür. C sınıfı uçucu küle göre genleşmelerde daha çok azalma sağladığını göstermiştir. Çalışmadaki veriler. 2000) Shon vd. yer değiştirme oranı çimento ağırlığının %35’ine yükseltildiğinde ve S/Ç oranı 0. %20 uçucu kül kullanımı genleşmeleri azaltmada yeterli olmamıştır. F sınıfı uçucu külün. uçucu külün sınıfından bağımsız olarak büyük genleşme oluşturduğunu belirlemiştir. (2002).10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi (Shehata ve Thomas.

Bu cüruf. ancak silis dumanı ve F sınıfı uçucu kül gibi kirece ihtiyaç duymaz (Hooton vd. yüksek alkali çimento varlığında.04’ün altına düşürdüğünü belirtmiştir.53 %20 C sınıfı uçucu kül içeren ve S/Ç oranı 0. Kanada Standardı CSA 23. 2000). genleşmeyi standarttaki 24 aylık sınır değeri olan %0.47 olan harç çubukları.2-14A) uygulamış ve %50 oranında cüruf kullanımı. ki bu portland çimentosunun kompozisyonuna benzemektedir.1 Ek B. ASR’nun kontrolü için %50 oranında yüksek fırın cürufunun çimento yerine kullanımının gerekli olduğunu vurgulamaktadır. 15001600OC sıcaklığındaki eriyik cüruf yaklaşık olarak. %30-40 oranında SiO2 ve %40 oranında CaO içerir. Her iki agrega için de kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O miktarı kütlece %1. az reaktif agregalarda daha az miktarda yüksek fırın cürufunun etkili olabildiğini göstermektedir. Bu yapı. Daha az reaktif agrega olan grovak içeren çakıl ile %35 oranında yüksek fırın cürufu kullanımı halinde genleşme kritik sınırın altına düşmektedir. Çelişkilerin sebebi.. 4. Suda granüle edilerek (peletleme yöntemi ile) hızlıca soğutulduğunda camsı bir yapı oluşur. Ancak yapılan araştırmalar. Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi Demir cevherinden demir üretimi esnasında yüksek fırında kireçtaşı veya dolomit varlığında erimiş cüruf oluşur. Cüruflar yavaşça soğutulursa yapısında melilit veya mervinit minerallerini kristalleşir. Camsı yapıdaki cüruf kurutularak öğütüldüğünde hidrolik bağlayıcı özelik gösterir. Bu mineraller çok az bağlayıcı değer taşıdığından bu gibi cüruflar beton agregası veya yol temel tabakası olarak kullanılabilir. araştırmalarda kullanılan uçucu küllerin ve çimentoların kimyasal ve mineralojik özeliklerinin ve agregaların reaktivitelerinin farklı olmasıdır. erimiş haldeki demirin üzerinden akar ve ayrık halde depolanabilir. Uçucu küllerin çeşitliliği sebebiyle araştırmacılar ASR’na olan etkileri hakkında çoğu zaman çelişkili görüşler öne sürmüştür. hidrate olmak için alkalin bir ortama ihtiyaç duyar. Thomas ve Innis (1998) reaktif silisli kireçtaşı ile beton prizma deneyi (CSA A23. genleşmesinde yeterli azalma görülmemiştir.3.25’tir (Şekil .

2 0.15 0. 1998) 0.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.2 0.54 4.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.12).45 0.3 0. 0.11 ve 4.15 0. 1998) .4 0.3 0.35 0.1 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.35 0.25 0.25 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.1 0.

40 0.31 0.6 eşdeğer sodyum oksit değerleri arasında değişmektedir. 1988) Tablo YFC A B C D Asitte çözünebilir Na2O: % 0. Yüksek fırın cürufundaki alkaliler camsı fazlarda bağlı bulunmakta ve portland çimentosuna nazaran daha yavaş bir şekilde ortama salıverilmektedir.27 0.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri (Hobbs.52 Asitte çözünebilir K2O: % 0.30 0. cAc çimentonun. Yüksek fırın cürufunun inceliği. betonun birim hacminde bulunan toplam hidroksil iyonu konsantrasyonuna bağlı olduğundan önceki bölümlerde bahsedilmişti. kötü sıkıştırılma sebebiyle hapsolan hava miktarı ve dayanım kazanma hızı gibi diğer parametreler de yüksek fırın cürufu kullanılan betonlarda ASR genleşmelerini etkiler.40-0.54 0.44 0.56 0.13’de bu yaklaşım göz önüne alınarak çizilmiş genleşme/efektif alkali içeriği diyagramı görülmektedir.25 0.3 ile %2. Şekilde.28 0. karışımın priz süresi. üç adet yüksek fırın cürufu üzerinde yaptıkları araştırmada yüksek fırın cürufu efektif alkali içeriklerinin toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin kütlece %39’u ile %63’ü arasında olduğunu bulmuştur.55 En kritik silis/alkali oranında.64 0. Şekil 4.1). ASR sebebiyle oluşabilecek genleşmelerin.97 Efektif eşdeğer Na2O içeriği: % 0.45 0.57 0. Bu sebeple yüksek alkalin portland çimentosunun bir kısmının yüksek fırın cürufu ile yer değişimi sonucu betonda mevcut alkali iyon konsantrasyonundaki değişimler genleşmeleri de etkilemektedir. yüksek fırın cürufu efektif alkali içerikleri toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin %50’si kadardır. Yüksek fırın cürufunun toplam alkali içeriği (asitte çözünebilir alkali) kütlece %0. Tablo 4.50 . Barlow ve Jackson (1988). Hobbs’un derlediği verilerde görüldüğü üzere (Tablo 4.68 Eşdeğer Na2O içeriği: % 0. Betonlar için efektif alkali içeriği sınır değeri 4 kg/m3 olarak belirlenmiştir. gAg ise cürufun efektif alkali içeriğini ifade etmektedir.

56 Şekil 4. 1988) .13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği (Hobbs.

Kireç-puzolan reaksiyonu sonucu boşluk çözeltisi pH’ının düşmesi neticesinde puzolanlar etkili olur.4. ikincisinde de. Tablo 4. Kil. Çimento hamurunda gözenek yapısındaki iyileşme (azalma) biçiminde fiziksel olarak kendini gösteren puzolanik reaksiyon. Bir portland çimentosu ve puzolan karışımı reaksiyona girdiği zaman. ileri yaşlardaki dayanımı arttırmak. yüksek fırın cürufu. sönmüş kirecin ve alkalilerin.57 4. öğütülmüş yüksek fırın cürufu. silis dumanı gibi yapay malzemeler için de “yapay puzolan” terimi zaman zaman kullanılmaktadır. alkaliagrega reaksiyonu tahribatına veya sülfat tahribatına direnci arttırmak. puzolanların reaktivitesine bağlıdır ve bu etki çimento yerine kullanılabilecek miktarı belirler.2’de doğal puzolan olan . puzolanlar alkalilerle reaksiyona girerek alkalileri tüketir ve genleşme yaratmayan ürünler oluşturur. bu reaksiyon.. Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi “Puzolan” terimi aslında şiddetli yanardağ patlamaları sonucu oluşan camsı piroklastik malzemeler için kullanılmaktadır.14’de Mehta’nın Santorin toprağı kullanarak elde ettiği genleşme sonuçlarını görmekteyiz. ve silis dumanı gibi maddeler belirli oranlarda karıştırılabileceği belirtilmektedir (Karahan vd. Ayrıca. Ekonomik kazanç sağlamak veya erken hidratasyon ısısını azaltmak. su sızdırmasını azaltmak. doğal puzolanlar. ve zararlı çözeltilerin beton içine sızmasına karşı direnci arttırmak amaçları için portland çimentosuna veya katkılı portland çimentosuna. betonda genleşme yaratan reaksiyonlara karşı etkili oldukları bilinmektedir. Literatürde uçucu kül. Puzolanların ASR’unu azaltmadaki etkisi. C-S-H (kalsiyum-silikat-hidrat) ve kalsiyum-alümino-silikat miktarlarında artış olur. Şekil 4. (SiO2 + Al2O3 + Fe2O3) oksitleri ile asit-baz reaksiyonu biçiminde tepkimeye girmesiyle meydana gelir. Puzolanların. serbest sönmüş kireç miktarı zamanla azalır. uçucu kül. Bu bağlamda iki olay gerçekleşir: birincisinde. portland çimentosunun hidratasyonu esnasında ortaya çıkanlara benzer biçimde. kimyasal dayanıklılık ve mekanik dayanımdaki artışın esas nedeni olduğu belirtilmektedir. 2005). şeyl ve zeolit gibi betonda kullanılan doğal malzemeleri de “doğal puzolanlar” olarak gruplandırmak mümkündür.

3 0.002 0.B.049 0.2 0.005 0.044 0.062 0. Fransa.150 0.014 0.017 0.150 0.025 0.021 0.5 10 Genleşme (%) 1 Ay 0.320 0. Meksika.028 0.7 0.090 0.260 0. doğal puzolan .023 0. Çin.1 0 0 1 2 3 4 5 6 Kür süresi (ay) Şekil 4. Çimento 0. 1981) Tablo 4.4 0.58 riyolitik süngertaşı ile silis dumanının farklı oranlarda kullanımının ASR genleşmelerine olan etkisi görülmektedir.5 0.042 0. Rusya.002 3 Ay 0..D.035 0.017 0.14 Puzolanların ASR'na etkisi (Mehta.014 12 Ay 0.017 0.021 Kontrol Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Silis Dumanı Silis Dumanı Silis Dumanı Yunanistan.026 0. ve Hindistan.009 0.2 Puzolan türü ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi (Mehta. 1981) Mineral Katkı Kütlece çimento yerine kullanım oranı (%) 10 15 25 5 7.012 6 Ay 0. Japonya. Almanya.026 0. Đtalya. Türkiye. A.6 %10 puz %20 puz %30 puz Genleşme (%) 0.020 0. Đspanya.

O yıllardan günümüze kadar. atık ve endüstriyel yan ürünlerinin kullanımının. (1993). (1991). Kostuch vd. Doğal kaynaklı puzolanların bu tür kullanımları Avrupa’da. Standart PÇ yerine %1015 oranında MK yerleştirildiğinde genleşmelerin %0. ASR deneyleri Đngiliz Standart Şartname Tasarısı 812’ye göre 75 mm×75 mm×220 mm beton prizmaları ile yapılmıştır.D. Bunun yaygınlaşmasının nedeni. Çin. Diğer bir neden ise. Bir başka çalışmada. puzolanik malzeme içeren harç ve betonun durabilite özelliklerinde önemli derecede gelişme görülmesidir. ve Meksika. Hindistan. MK içermeyen betondaki genleşen . Sabir vd. Gözenek yapısında büyük gelişme gösteren ve böylece zararlı çözeltilerin betona etkisine karşı direnç sağlayan MK etkili bir puzolan olarak görülmüştür.B. portland çimentosu tüketimini minimize etmesi ve çevresel zararları azaltmasından kaynaklanmaktadır.. Türkiye. betonda ASR’dan kaynaklı genleşmeleri büyük oranda azalttığı görülmüştür.01’den daha aza düştüğü görülmüştür. uygulamada MK’in harç ve çimento içerisinde ve ayrıca zararlı atıklar varlığında kısmi puzolanik katkı olarak kullanımını incelemiştir. portland çimentosu ile karıştırılarak kullanılmaktadır. A. özellikle hidrolik yapılarda ve kütle yapılarında puzolan-katkılı portland çimentosu A.B. Brezilya. (2001) yaptığı çalışma. Rusya ve Japonya’da 1930’lardan beri doğal puzolanlar.1R-94. 1994). Walters vd. Son yıllarda harç ve betonda puzolanik malzeme olarak metakaolin (MK) formunda kalsine kilin kullanımı oldukça yaygınlaşmaktadır.45 genleşme gösterdiğini belirmiştir.’de ilk puzolanlı portland çimentosu 1912’de Los Angeles su kemeri inşaatında kullanılmıştır.’de yaygınlıkla kullanılagelmiştir.59 kaynaklarının bulunduğu ülkelerdir. önemli miktarlarda doğal puzolan katkılı-çimento kullanan ülkelerdir. MK içermeyen beton numunelerinin 6-9 ay sonra %0. Araştırmacılar. portland çimentosu yerine %15 MK kullanımının.D. Amerika’da olduğundan daha yaygındır (ACI 232. Kontrol numunelerinde oluşan çatlaklar ve yüzey bozulması MK kullanılmasıyla elimine edilmiştir. kimyasal etkisi olmayan kireçtaşı agrega ve silisli şist reaktif kum içeren karışımlar kullanarak ASR’nu engellemede MK etkisini belirlemiştir.

15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi (Naiqian vd.(1950). Benzer şekilde. Doğal agrega ile özgül yüzey alanı 7000 cm2/g olan doğal zeolitin %10 oranında kullanıldığında zararlı genleşmeleri önleyebildiği Şekil 4. serbest bulunan CH miktarını ve CH/SiO2 (aktif) oranını azaltarak şişen jelin oluşumunu önlemektir.15 0. 800oC’de pişirilen sodyum montmorillonit tipi killerin ASR’nu azaltmada etkili sonuç vermediği belirlenmiştir. (1998). 0. pişirilmiş kil ve şeyllerin ASR üzerindeki etkilerini incelemiştir.3 0. 1032 oC’de pişirilen illit ve vermiküllit tipi killer de ASR üzerinde etkili olamamıştır (Cook.05 0 50 100 150 Yaş (gün) 200 250 300 0% 5% 10% 20% 30% Şekil 4.2 0. az miktarda Na+ ve K+ içerdiği ve bunların miktarlarının mevcut CH ve aktif silis miktarına bağlı olduğu belirlenmiştir. özgül yüzey alanları 2510. 1986). 1998) .01) 0. Mielenz vd. Zeolitler. Deneyler sonucunda ASR sebebiyle oluşan genleşmenin toplam alkali miktarı ve agrega reaktivite seviyesinin yanısıra katkı maddesinin dozajına ve inceliğine bağlı olduğu belirlenmiştir.. iki çeşit reaktif sentetik agrega ve bir çeşit potansiyel reaktif doğal agrega kullanılmıştır. 587-810oC arası pişirme en iyi sonucu vermiştir. 6860 ve 8820 cm2/g olan dört farklı incelikte öğütülmüştür. MK’nin genleşme indirgemedeki rolü. Araştırmada. doğal zeolitin ASR genleşmesi üzerindeki etkisini incelemiştir. Kaolinit kili için yapılan deney sonuçlarına göre. Naiqian vd.15’de görülmektedir.05 0 -0. Kullanılan tek tip çimentonun alkali içeriği NaOH çözeltisi yardımıyla ayarlanmış ve dökülen harç çubukları 38oC’de kürlenerek 180 günlük genleşme ölçümleri alınmıştır.60 ürünün “yüksek Ca2+ jeli” olduğu.25 Genleşme (x0.1 0. 5280.

numuneler 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır.1.1’te verilmiştir. ilk kür süresinin (80°C suda) değiştirilmesinin ASTM C1260 ve beton mikrobar deneyi sonuçlarına etkisinin incelenmesidir. 8.1. 16. iki farklı amaçla gerçekleştirilmiştir. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. 2 tip silis dumanı. Öncelikle agrega. ve mineral katkılar sağlanmıştır. Çimento ve mineral katkıların kimyasal özelikleri belirlenmiştir. DENEYSEL ÇALIŞMA Tez kapsamında yapılan deneysel çalışma. Bunların birincisi. çimento yerine %5. 12. Çalışmanın diğer bir aşamasında ise iki farklı silis dumanının ASR genleşmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bu deneylerde 4 farklı reaktif agrega kullanılmıştır. Agrega numunelerinin fiziksel özelikleri belirlenmiş ve deney yöntemlerinde belirtilen şekilde yıkanıp kurutularak deneysel çalışmaya uygun hale getirilmiştir.61 5. çimento. farklı reaktivitelere sahip dört ayrı agrega üzerinde normalde 24 saat olan ilk kür süresi 4.5 çimento kullanılmış olup Đzmir Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özellikleri ile standart sınır değerleri Tablo 5. 10 ve 15 oranlarında kullanılarak ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının asıl amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanır. Genleşme değerleri. Çimentonun özelikleri Deneysel çalışmada bir adet CEM I 42. Böylece ileriki ölçümler. seçilen iki tip agregayla uygulanmıştır. Beton mikrobar deneyi ise yine aynı koşullarda. 5. Kimyasal analiz . Bu amaçla. Đki farklı agrega ile hazırlanan ve benzer oranlarda iki tip silis dumanı içeren karışımlara ise beton mikrobar deneyi uygulanmıştır. Kullanılan malzeme 5. 24 (kontrol) ve 48 saat olacak şekilde değiştirilerek ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır.1. Bu amaçla.

18 5.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO SO3 Serbest CaO Na2O K2O Na2O (eşdeğer) Çözünmeyen Kalıntı Kızdırma Kaybı Klorür Miktar (%) 20. Buna ek bu yöntemde de.09’dur.11 0.51 1.9 değeri verilmektedir.89 0.58.09 0. Tablo 5. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” çimentonun alkalinitesi ile ilgili herhangi bir sınırlama getirmemiştir. Buna rağmen.5 en çok 1.36 1.11 1. C3A: %9. kür esnasında dışarıdan yeterince NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin önemli olmadığı belirtilmektedir.64 2. güvenli tarafta kalabilmek için araştırmada alkalinitesi yüksek bir çimento seçilmiştir.70 3.94 . C2S: %18.62 sonuçlarından görüldüğü gibi çimentonun eşdeğer Na2O yüzdesi 1.68.1 Kullanılan çimentonun ana bileşenleri Bogue formülleriyle aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır: C3S: %52. Beton mikrobar yönteminde ise.58. kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği ile ilgili %0.5 En çok 4 en çok 0. Bunun sebebi ise harç çubuklarının 14 gün boyunca 1 M NaOH çözeltisi içinde beklemesiyle zaten alkalinitesi yüksek bir etkiye maruz kalmalarıdır.23 Belirtilmedi TS EN 197 Sınırları (%) En çok 5 en çok 3. C4AF: %9.27 62.05 2.

2 94.8 21.2 ve 5.1 12.5 0.3 5.4 33 11.2 0. gevşek birim hacim ağırlığı (BHA) TS EN 1097-3.6 25. Agregaların tane büyüklüğü dağılımı TS EN 933-1 standardı.39 Ahmetli Aliağa (0/5 mm) 100 77. öncelikle reaktivite potansiyeli olabilecek yöresel agrega numuneleri incelenmiştir.9 2.4 3.66 Uşak 100 97.47 2.1.65 2. gevşek ve sıkıştırılmış birim hacim ağırlık özelikleri Tablo 5.4 74.4 2.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları Elek Boyutu (mm) 31.5 68.0 5.6 92.25 1285 1465 Altınoluk (5/15 mm) 2.85 1545 1675 .81 0.60 0.65 1630 1770 Aliağa (5/15 mm) 2.6 8.3’de özetlenmiştir.3 1. Harç karışımlarında 0/5 mm.5 0.57 3.7 54.8 5.5 16 8 4 2 1 0. Tablo 5.55 1.2.79 0.4 100 73 36 26.6 55.5 57.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri Fiziksel Özelik DYK Özgül Ağırlık Su Emme Kapasitesi (%) Gevşek BHA (kg/m3) Sıkıştırılmış BHA (kg/m3) Ahmetli 2.34 Altınoluk (5/15 mm) 100 95.3 0.9 1.25 Đncelik Modülü Yüzde Geçen (%) Aliağa Altınoluk (5/15 mm) (0/5 mm) 100 99 100 34.63 5. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı.6 35.5 18.5 0. Agregaların özelikleri Deneysel çalışmada.67 1655 1770 Aliağa (0/5 mm) 2.45 1380 1590 Altınoluk (0/5 mm) 2. beton mikrobar karışımlarında 5/15 mm olmak üzere iki farklı boy sınıfında agrega kullanılmıştır.42 Tablo 5. Agregaların elek analizi sonuçları ile su emme kapasitesi. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı ve su emme oranı TS EN 1097-6 standardına göre belirtilmiştir.5 99.03 1335 1465 Uşak 2.

4’de verilmiştir.4. Kimyasal katkı özelikleri Beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.000 5.136 0. %) pH Kullanım oranı Değeri 1.1.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO Na2O K2O SO3 Kızdırma Kaybı Cl Silis Dumanı-1 (%) 71.8-%1.015 Silis Dumanı-2 (%) 92.5 Kimyasal katkının özelikleri Özellik Yoğunluk (20°C) (g/ml) Suda çözünen klorür (%) Alkali içeriği (eşdeğer Na2O.57 0.64 5. Üretici firma.42 0. Tablo 5.1.0087 0. Deneysel çalışmada kullanılan iki tip silis dumanının Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özelikleri Tablo 5.635 6.89 belirlenmedi 6. Silis dumanının özelikleri Deneysel çalışmada iki tip silis dumanı kullanılmıştır.86 4.44 0.5’da verilmiştir.52 0. Tablo 5.92 0.88 0.11 belirlenmedi 0.32 7.68 0.3.4’ü .53 1.98 Çimento ağırlığının %0.52 1.98 1.53 0. Katkının üretici firma tarafından bildirilen diğer özelikleri Tablo 5. katkının naftalin sulfonat esaslı olduğunu belirtmiştir.12 2.

Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma Deneysel çalışmada agregaların reaktivite tespitinde. %10 ve %15’i olarak üç farklı oranda çimento yerine kullanılmıştır. Silis dumanı. 12. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C NaOH çözeltisinde bekletmek yerine direkt 80°C suda kür koşullarında reaktiviteleri incelenmiştir. Bu metotta. . Aliağa agregası kırma andezittir. Altınoluk ve Uşak agregası. Beton Mikrobar Yöntemi ile ise. Altınoluk ve Uşak agregası silis kökenli doğal agrega olup. çimento ağırlığının %5. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Deney Metodu kullanılmıştır. Aliağa. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 24 farklı karışım hazırlanmıştır. Tablo 5. ASTM C1260 Standardı ile kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 28 farklı karışım. kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 14 farklı karışım. 16. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 12 farklı karışım hazırlanmıştır. Ahmetli. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” uygulanarak 4 tip agrega. Ancak. “Beton Mikrobar Deneyi” uygulanarak 2 tip agrega. Bunlar SD1 ve SD2 olarak adlandırılmıştır. Ahmetli. Aliağa ve Altınoluk agregası olmak üzere sadece iki agrega türü incelenmiştir. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır.65 5. 8. Her karışım örneği için en az üç numune hazırlanmıştır. ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4.2. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür.6’de görüldüğü üzere. Aliağa ve Altınoluk agregası ile karışımlar hazırlanmıştır.

16) 1.5 247.36 mm (No.5 .16) 600 µm (No.8) 2.50) 150 µm (No. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” ve henüz standartlaşmamış “Mikrobar Deneyi”.36 mm (No.7’de verilmektedir.75 mm (No.100) Kütlece % 10 25 25 25 15 990 g agrega için (g) 99 247.18 mm (No.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu Elek boyutu Geçen Kalan 4.4-No.100 arası ASTM E11’e uygun eleklerle elenerek standartta verilen gradasyonda karıştırılmıştır. ASTM C150 ve TS EN 197 standardına uygun olan bir tip CEM I 42.66 Tablo 5. laboratuarda yıkanarak sabit ağırlığa kadar kurutulmuş ve No.5 çimentosu 850 µm (No.4) 2. 5.8) 1.3.5 148.30) 300 µm (No. Tablo 5.18 mm (No. kısa süreli iki farklı metot olarak Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini tanımlamada ve katkıların etkinliğini kıyaslamada kullanılmıştır.20) elekten elenmiştir.1.6 Hazırlanan karışımlar Agrega Tipi 4 4 4 2 2 2 Đlk Kür Süresi 6 2 6 2 3 1 3 1 Silis Dumanı Silis Dumanı Oranı Farklı Đlk Kür Deney Sayısı 24 24 4 12 12 2 78 Karışım Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi Beton Mikrobar Deneyi Toplam 5.5 247.3. Bu gradasyon değerleri Tablo 5.50) 300 µm (No.30) 600 µm (No. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) Agregalar.

kalıp 25 mm kalınlığında bir harç tabakasıyla doldurup 20 defada sıkıştırılır. Harçlar ASTM C305’e göre standarda uygun harç mikseri (karıştırıcı ile kap arasındaki mesafe 5. üzerine çimento eklenerek 140±5 dev. kütlece su/çimento oranı. bu sürede agrega yavaşça eklenir.1±0. Standart koşullarda hazırlanan harç. Karıştırma prosedürü şu şekildedir: su karıştırma kabına eklenir. Standarda göre harç hazırlama ve kuru malzeme depolama odası 20-27. 285±10 dev. ASTM C490’a uygun 25×25×285 mm boyutlarında ve uçlarında boy ölçmeye olanak sağlayan pimlerin bulunduğu 250 mm net açıklık bulunan kalıplara yerleştirilmiştir. yayılan harcın 4 farklı kısımdan taban çapı ölçümü alınır. 990 g agrega ve 207 g su (kütlece çimento/agrega oranı. Harç hazırlama odası bağıl nemi %50’den az olmamalıdır.47) kullanılmıştır. bu sürenin ilk 15 saniyesinde kabın kenarındaki harç temizlenir. ikinci tabaka da yerleştirilip aynı şekilde sıkıştırılıp üzeri düzeltilir. 15 sn içerisinde 25 düşüş gerçekleştirilir. her karışım için üç adet 25×25×285 mm boyutlarında harç çubuğu hazırlamaya olanak vermektedir. 0. Bu miktar. Hazırlanan karışımların yayılma değerleri de belirlenmiştir. Yayılma ölçüm prosedürü aşağıdaki gibi özetlenebilir.67 Her çimento agrega kombinasyonu için deney numuneleri hazırlanırken 440 g çimento. Standartta belirtildiği üzere. 90 s boyunca beklemeye alınır./dk’de 30 s süreyle karıştırılır. Yayılma tablası temizlenerek kalıbı tam ortaya yerleştirilir. 1/2./dk hızında 30 s daha karıştırılır. mikser 285±10 dev./dk hızında 1 dakika daha karıştırılarak sonlandırılır.5°C arasında olmalıdır. . numunelerin kalıplara yapışmasını önlemek amacıyla numune üzerinde tortu bırakmayan ve su girişine imkan veren kayganlaştırıcı malzeme olarak Teflon sprey kullanılmıştır. Numunelerin uç bölümlerinin sıkıştırılmasına özen gösterilerek iki katman halinde çubuk yardımıyla sıkıştırılıp yüzeyleri perdahlanmalıdır.3 mm) ile karıştırılmıştır.25. Karışımın bitmesinden itibaren 2 dakika 15 sn içerisinde karışım kalıplara yerleştirilmelidir.

Çalışmada uygulanan deneyde 4. Ölçümler ASTM C490’a uygun 0. Na+ ve OH. 15±5 s içinde ölçüm tamamlanmıştır. 4. agregalar gerekiyorsa kırılarak istenilen boyuta getirilir.68 Numunelerin 24 saat 80oC suda geri kalan deney süresince 80oC 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmesini sağlamak amacıyla 80±2°C sıcaklıkta kür yapabilen özel dolaplardan faydalanılmıştır.5 mm elek arası malzeme de %60 olarak oranlanmıştır. Sodyum hidroksit.10 olarak vermektedir.75 mm ile 12.002 mm duyarlıkta alınarak 80±2°C sıcaklıkta suya konulmuştur.5 mm elek arası %40. Genleşme değerleri. Đlk okumaları 0. 24±2 saat nem odasında bekletilip kalıplardan alınmıştır. standart bir deney için 9.99 ile 1. çubukların hacminin 4±0. NaOH çözeltisinin hacmi.01 M arasında olacak şekilde hazırlanmıştır. Nem kabini veya nem odası sıcaklığı 23±1.75 mm ile 9.3. uzun süreli etkiyi incelemek için yaklaşık 8 haftaya kadar uzatılmıştır. 40 g NaOH/900 ml H2O ve toplam 1 lt olacak şekilde ekstra su eklenerek yapılmıştır. Her örnek teker teker çıkarılarak silip. Ancak.5 mm ile 12.002 mm hassasiyetli komparatörle alınmıştır. Numuneler.5 mm ve kesiti 40×40 mm’dir. ancak kalıpların net açıklığı 160±2.konsantrasyonu 0. . Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (250 mm) Standart 14 günlük genleşme limitini %0. Nem odası ASTM C511 standardına uygun olmalıdır. Ölçümler. 5. Örnekler 1 M NaOH çözeltisi içeren 80±2°C sıcaklıkta muhafaza edilip en az 3 günde bir olmak üzere 14 güne kadar ölçülmüştür. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır.7°C olmalıdır.2. 1 M NaOH çözeltisi.5 katı olacak şekilde hazırlanmıştır. 9.5 mm arasındaki agrega kullanılır.5 mm elek üzerinde kalan kısmın da belirtilmesi uygun olur.Mikrobar deneyi ASTM C490’a uygun gereçler kullanılır. Harç çubuklarının tümünü su veya çözelti içinde tutabilecek 80°C sıcaklığa ve NaOH çözeltisine dayanıklı olacak kaplar kullanılmıştır.

. Su/çimento oranı 0. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği en az %0. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (160 mm) Boy ölçümleri 30 gün boyunca alınarak üç örneğin ortalaması kaydedilmiştir. Etkiyi net inceleyebilmek için bazı numunelerin boy ölçümleri 8 haftaya kadar uzatılmıştır. Segregasyona uğramaması için en son kalıplar doldurulduktan sonra birkaç saniye kadar vibrasyona tabi tutularak hava baloncuklarının çıkması sağlanmıştır. daha sonra 60 sn daha karıştırılır. Harç karışımı kaplara iki seferde çubukla sıkıştırılarak yerleştirilmiştir. ASTM C230’a göre yayılma değeri ölçülerek gerekli ayarlamalar yapıldığında su miktarındaki küçük değişimlerin genleşmeleri fazla etkimediği belirlenmiştir. Gerekirse istenilen işlenebilirliğin sağlanması için kalan su eklenir. ASTM C305’e uygun standart harç karıştırma aparatı spiral şekilli olanla değiştirilerek agrega eklenir ve düşük hızda 1 dakika boyunca karıştırılır. Karışımlarda 300 g su kullanılmıştır. Plastik filmle kaplanan kalıplar 23°C’lik nem odasında 24±2 saat bekletilmiştir.9 olmalıdır.33 olup işlenebilirlik için ayarlama yapılabilir. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. Kapların kapakları kapatılarak 80°C’lik fırında 24 saat boyunca bekletilmiştir. Karıştırma prosedürü ise aşağıdaki gibi özetlenebilir. kabın kenarları sıyrılarak harç 90 sn bekletilir. Kalıplar fırından çıkarılarak ilk okumaları alıp 1 M NaOH çözeltisi içerisine konularak tekrar fırına alınmıştır. Kür esnasında dışarıdan NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin çok önemli olmadığı düşünülse de bu konunun araştırılması gerekmektedir. Çubuklar kalıplardan çıkarılarak uygun plastik kaplar içerisindeki suya daldırılmıştır.69 900 g çimento ile 900 g agreganın kullanımı ile (kütlece Ç/A=1/1) 3’er adet mikrobar örnek üretilmiştir. Genleşme değerleri. Çimento ve suyun büyük bir bölümü (290 g) karıştırıcı kabın içine konularak düşük hızda 60 sn çalıştırılır.

1 M NaOH çözeltisinde bekletilerek 14 gün kür süresinde belirlenen genleşme değerleri. 16. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ve deney prosedürü benzer olan beton mikrobar deneyinde.2’de sırasıyla Aliağa. Örneklerin kür süresi-genleşme grafikleri Şekil 6. Uygulanan kür boyunca Ahmetli ve Uşak agregası içeren örneklerin genleşme değerlerinin birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. 6.1 genleşme limitinin üzerinde kalmaktadır. Şekil 6. En yüksek genleşmeler Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. . Ancak. Çatlakların yoğunluğu. Bunu sırasıyla. Uşak agregası kullanılan numunelerde ASR’nu belirtisi olarak harita biçimli çatlaklar gösterilmiştir. 12. 4. zaman içinde genleşme ile beraber artmaktadır. agregaların tümü reaktif özellik göstermektedir. Deneysel çalışmanın bu kısmında. Uşak ve Altınoluk agregası içeren örnekler izlemektedir.1. toplam 8 hafta NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. standardın belirlediği %0.70 6. 80°C sıcaklıkta suda bekletilme ile uygulanan 24 saatlik ilk kür süresi. 8. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 metoduna göre hazırlanan numuneler. Ahmetli.1. 24 (kontrol) ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde deney sonuçları incelenmiştir. bu örneklerde 4 saat tutulmuştur. hızlandırılmış metot çerçevesinde yüksek sıcaklıkta aşırı alkalin ortama (80°C’de 1 M NaOH) maruz bırakılan numuneler için ilk kür süresi değişiminin etkisi irdelenmiştir. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır.1. Buna göre. Ahmetli. BULGULAR VE TARTIŞMA 6. Böylece tüm ölçümler (ileriki) 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. numuneler kalıp alımından sonra 80°C suda 24 saatlik sürede ilk küre tabi tutulmaktadır.1’de verilmiştir.

3 0.2 0.1 1.0 0.7 1.8 1.1 0.8 0.0 0 7 Uşak 4sa.9 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.5 1. Ahmetli 4sa.4 0. Altınoluk 4sa.7 0.6 0. Aliağa 4sa.2 1.5 0.6 1.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları .9 1.0 1.3 1.71 2.4 1.

Uşak. Ahmetli 8sa. Altınoluk 8sa.5 0.9 0.3’de ilk kür süresi 8 saat olan örneklerin genleşme eğrileri sunulmuştur. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.6 0.1 genleşme limitinin üzerindedir.72 Şekil 6.4 0. tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri ASTM C1260 standardının belirlediği %0.2 1.3 0.1 1.9 1.1 0. Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmeleri diğer örneklere göre daha azdır.8 0.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri . 2.4 1. Aliağa 8sa.0 1.0 0 Uşak 8sa.7 1.8 1.3 1.6 1.0 0.7 0. Ahmetli agregası içeren numunelerin genleşmesinin azaldığı belirlenmiştir. Bu ilk kür süresinde.2 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.5 1. Đlk kür süresi 4 saatten 8 saate çıkarıldığında. Yine. Aliağa ve Uşak agregası içeren numunelerin genleşmeleri artarken. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.

1 0. 2.8 1.73 Şekil 6.0 1.1 genleşme limitinin üzerindedir.9 1.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Ahmetli ile Uşak agregası içeren örneklerin farklı ilk kür sürelerinde genleşme eğrilerinin yer değiştirdiği ve 12 saatlik ilk kür süresi sonucunda birbirine çok yaklaştığı görülmektedir.4 0.7 1. Aliağa 12sa. ölçülen genleşmelere göre reaktiviteleri sıralaması Aliağa.4 ilk kür süresi 12 saat olan numunelerin genleşmesini göstermektedir. Bu ilk kür süresinde. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.6 0. Ahmetli.5’deki örneklerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat . Şekil 6.0 0.2 0.9 0.5 1. Ahmetli 12sa.1 1. Altınoluk 12sa.5 0. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.2 1.3 0. Uşak ve Altınoluk agregası içeren numuneler şeklindedir.0 0 Uşak 12sa.8 0.3 1.6 1.4 1.7 0.

ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” kontrol numunelerinin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri standartta belirtilen %0.9 1.9 0. Altınoluk 16sa.6’da . ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.3 0.6 1.4 0. yani ASTM C1260 metoduna tamamen uygun kürlenen örneklerin genleşme grafikleri görülmektedir.0 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir. Ahmetli 16sa.7 0.5 0. Yine.1 genleşme limitinin üzerindedir. Aliağa 16sa.74 olarak değiştirilmiştir. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.8 1.2 0.6 0.4 1. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.1 1.5 1.7 1.0 1.2 1.8 0. Uşak. Bu ilk kür süresinde. Şekil 6.5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.1 0.3 1.0 0 7 Uşak 16sa. 2.6’da ilk kür süresi 24 saat olan.1 genleşme limitinin üzerindedir.

0 0 7 Uşak kontrol Aliağa kontrol Altınoluk kontrol Ahmetli kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir. ASTM C1260’a göre tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri %0.3 1.2 0. Uşak.75 görüldüğü gibi reaktivite sıralaması Aliağa.0 0. .0 1.4 1. Bu ilk kür süresinde.1 0. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.6 0.1 1. ilk kür süresi 12 saat olan örneklerin genleşme eğilimlerine benzemektedir. Ahmetli.7 0. Uşak ve Altınoluk agregasıdır.3 0.2 1.8 0.5 1.1 genleşme limitinin üzerindedir.6 1.9 0. 2. Bu serinin 14 günlük genleşme değerleri.9 1.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilmiştir.7 1.8 1.7’de genleşme değerleri verilen örneklerin.4 0.5 0. kontrol numunelerinin 14 günlük genleşme değerlerinden yüksektir. Genleşme eğilimleri.

3 1.7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.2 1. Şekil 6.4 1.76 2.1. .4 0.6 0.0 1.0 0 7 Uşak 48sa.3 0.7 0. kür prosedürü ASTM C1260’a benzer beton mikrobar yöntemine göre hazırlanmıştır.2 0.9 0.9 1.8 1. Numuneler. Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır.0 0.2.1 0. Ahmetli 48sa.1 1.6 1. Altınoluk 48sa. Beton mikrobar deney verileri Bu deneyde yüksek reaktiviteli Aliağa agregası ve orta derecede reaktivite gösteren Altınoluk agregaları seçilmiştir.8 0.5 0.7 1. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası.5 1.8’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 4 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir. Aliağa 48sa.

Buna göre. Đlk kür süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılması genleşmeleri azaltmıştır (Şekil 6. y = 0.0018x R2 = 0.12’de 80°C suda ilk kür süresi 24 saat olan.9614 0.8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Aliağa ve Altınoluk agregalarıyla beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan numunelerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 8 saat olarak değiştirilmiştir.1 y = 0. dolayısıyla beton mikrobar deneyine uygun kürlenen kontrol numunelerinin genleşme değerleri verilmiştir.13’de verilmiştir.4 Aliağa 4sa. diğerlerine benzer veya az miktarda yüksek genleşme göstermiştir.0113x R2 = 0.2 0. Şekil 6.10’da 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 12 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir. her iki agrega için genleşme değerleri 4.3 Genleşme (%) Altınoluk 4sa. . 8 ve 12 saat kürlenen örneklerden fazladır. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları Şekil 6.11’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları verilmiştir.77 0.8703 0. 0. Şekil 6. 48 saat kürlenen beton mikrobar deneyi örnekleri.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.9). Şekil 6.

1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.0113x R2 = 0.8656 0.6205 0.9931 y = 0.2 0.1 0.78 0.7559 0.0104x R2 = 0.4 Aliağa 8sa.4 Aliağa 12sa.0015x R2 = 0.0 0 -0. 0. y = 0. 0.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 7 14 21 28 35 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 12sa. y = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.3 Genleşme (%) Altınoluk 8sa.10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .0019x R2 = 0.1 0.2 y = 0.

9804 0.4 Aliağa 16sa.4 Aliağa=kontrol y 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 16sa.0027x R2 = 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.79 0. y = 0.9389 0.6603 0.0113x R2 = 0.11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 0.2 y = 0.1 0.8736 2 0.12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .0 0 7 14 21 28 35 -0.2 y = 0.3 Genleşme (%) R = kontrol Altınoluk 0. 0.0023x R2 = 0.0119x 0.

3 Genleşme (%) y = 0. deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir.1. . Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi 6.14’de görülmektedir.80 0. Bu şekilde kürlenen örneklerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. Altınoluk 48sa.9637 0.0028x R2 = 0.2 y = 0.4 Aliağa 48sa. Dört farklı agrega tipine uygulanan bu kür koşulunun etkisi Şekil 6. 6. 0.0114x R2 = 0. doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür yerine.2.9899 0. 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 standardına göre hazırlanan numuneler.13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Beton mikrobar deneyinde yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için.1 0.2.

8 0.9 0.2.8 1.14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.3 0.2 0. numuneler doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. . Beton mikrobar deney verileri Beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan kontrol numunelerinden farklı olarak 80°C sıcaklıkta suda yapılan ilk kür yerine.5 1.1 0. mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir.1 1. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir.5 0.2.81 1.9 1. Bu kür koşuluna tabi tutulan numunelerin genleşmeleri.0 0 Uşak NaOH Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Ahmetli NaOH Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Bu örneklerin genleşmeleri Şekil 6.6 0.6 1.4 1.7 1. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır.4 0. Bu davranış. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır.7 0.3 1.0 0.2 1.15’de verilmektedir. ilk kürü 80°C sıcaklıkta suda yapılan numunelere göre daha yüksek değer vermiştir.

0119x R2 = 0. Bu sebeple yayılma değerini düzeltmek için SD katkılı harçlarda herhangi bir düzeltme yapılmamış fakat kalıplara yerleştirme esnasında sıkıştırmaya özen gösterilmiş ve bazı beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R .3 0. Katkı kullanımı ile birlikte katkının inceliğine ve su ihtiyacı özelliğine bağlı olarak harçların yayılma değerleri düşüş göstermiştir.4 0.1 0. Bu etkileri gözlemlemek amacıyla.8716 y = 0.0 0 -0. reaktivite potansiyeli bulunan Aliağa.5 Genleşme (%) 0.9279 Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Şekil 6. %10 ve %15’i kadar kullanılmıştır.0218x R2 = 0.6 0. harcın geçirimlilik ve dayanım gibi diğer etkilerini göz önünde tutarak sabit su/çimento oranında çalışılmasını önermektedir.15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6. Uşak ve Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin silis dumanı yardımı ile zararlı genleşmelerinin azaltılmasına çalışılmıştır. Silis dumanı (SD1 ve SD2) çimentonun kütlece %5. Pek çok araştırmacı ASTM C1260’da olduğu gibi.2 0.82 0. ASTM C1260hızlandırılmış harç çubuğu ve beton mikrobar deney yöntemi kullanılmıştır.3.7 0. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi Deneysel çalışmanın bu aşamasında. Ahmetli.1 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) y = 0.

Ahmetli. Altınoluk ve Ahmetli agregalarıyla %5 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri oldukça benzerdir. Ahmetli. %15 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri incelendiğinde. Reaktif agregalarla birlikte çimentonun kütlece %5 oranında SD1 kullanımı ASTM C1260 standardının öngördüğü 14 günde %0. ASTM C1260 metodu deney verileri Şekil 6. Uşak. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Aliağa agregasıyla hazırlanan harçların genleşmelerinin diğer üç agreganın genleşmelerine kıyasla daha fazla olduğu ve zamanla aradaki farkın arttığı görülmektedir. Aliağa agregası içeren numunelerde standardının öngördüğü 14 günde %0. Kontrol örneklerinde olduğu gibi %10 SD1 içeren örneklerde de Aliağa agregası diğerlerine kıyasla daha yüksek genleşme gösterirken en düşük genleşmeyi Altınoluk agregası içeren örnekler göstermiştir. SD1 içeren harç . Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Uşak agregası içeren harç genleşmelerinin ilk zamanlarda düşük olmasına karşın ileri zamanlarda Ahmetli agregası genleşmelerine oldukça yaklaştığı görülmektedir.83 marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Buna göre. %10 SD1 kullanımı.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. 6.16’da SD1’in %5 oranında kullanımının genleşmelere etkisi görülmektedir. Ölçümler 14 gün sonrasında da yaklaşık 8 hafta devam ettirilmiştir.1.18’de verilmiştir.17’de verilmektedir. Çimentonun kütlece %10 oranında SD1 kullanımı sonuçları Şekil 6.1 genleşme limitinin altına düşmemiştir. Uşak.3. Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0. Bu da hızlandırılmış metotlar ile mineral katkı etkisi değerlendirilirken 14 günlük genleşme değerinin kıstas alınmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir. Çimento yerine %15 oranında SD1 kullanımı genleşmelere etkisi Şekil 6. Burada Uşak ve Ahmetli agregalarının ileriki zamanlardaki genleşme eğilimleri benzer şekilde devam etmiştir. Bu karışımların yayılma değerleri silis dumanı içermeyen kontrol numunelerine yakındır. Uşak.

0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%5SD1 Aliağa+%5SD1 Altınoluk+%5SD1 Ahmetli+%5SD1 Şekil 6.5 0.9 0. Uşak ve Ahmetli agregalarının genleşme eğilimleri ise birbirine oldukça benzerdir.8 0.6 0.19).1 0.5 1. 1.84 numunelerinin hiç birinde akışkanlaştırıcı katkı kullanımına gerek görülmemiştir.0 Genleşme (%) 0.4 1.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi Çimentonun kütlece %5 oranında SD2 katkısı kullanımı.2 0.2 1. Bu karışımlarda akışkanlaştırıcı katkı kullanılmamıştır.3 1. . tüm agregalar için 14 günlük genleşmeleri %0. en düşük genleşmeleri ise Altınoluk agregası vermektedir.3 0. Burada en yüksek genleşmeleri Aliağa agregası.1 1.7 0.4 0.1 genleşme limitinin altına düşürememiştir (Şekil 6.

85

0,9 0,8 0,7 Genleşme (%) 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%10SD1 Aliağa+%10SD1 Altınoluk+%10SD1 Ahmetli+%10SD1

Şekil 6.17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

0,5 0,4 Genleşme (%) 0,3 0,2
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%15SD1 Aliağa+%15SD1 Altınoluk+%15SD1 Ahmetli+%15SD1

0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63

Şekil 6.18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi

86

1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 Genleşme (%) 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün)
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%5SD2 Aliağa+%5SD2 Altınoluk+%5SD2 Ahmetli+%5SD2

Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi

Çimentonun kütlece %10 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli ve Uşak agregası içeren numunelerde genleşmeyi standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir (Şekil 6.20). Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD2 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. Genleşme eğilimleri kıyaslandığında uzun vadede de Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmelerinin diğerlerine kıyasla yüksek olduğu, Uşak ve Ahmetli agregası içeren örneklerin genleşme eğilimlerinin oldukça benzer olduğu görülmektedir. %10 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.14, Ahmetli agregası içeren numunelerde

87

kütlece %0.55, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.77 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %0.77 bağlayıcı madde oranlarında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. Çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli, Uşak ve Altınoluk agregası içeren numunelerin 14 günlük genleşmesini standardının öngördüğü %0.1 genleşme limitinin altına indirip ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir (Şekil 6.21). 28 günden sonra Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmeleri hızla artmıştır. %15 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.75, Ahmetli agregası içeren numunelerde kütlece %0.82, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.98 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %1.02 bağlayıcı madde oranında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.
1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 Uşak+%10SD2 Aliağa+%10SD2 Altınoluk+%10SD2 Ahmetli+%10SD2

Genleşme (%)

ASTM C1260 genleşme limiti

14

21

28 35 42 Kür Süresi (Gün)

49

56

63

Şekil 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

%5 SD2.2.23’de verilmiştir.1 0. SD1 ve SD2 kullanımının genleşmeleri azaltmada etkili olduğu görülmektedir. %15 SD2 olarak artmaktadır.4 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren beton mikrobar numunelerine etkisi Şekil 6. Beton mikrobar deney verileri SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarda kullanımının Aliağa agregası içeren beton mikrobar örneklerinin genleşmelerine etkisi Şekil 6.5 0.7 0.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi 6.3. %15 SD1. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre %5 SD2. %10 SD1.6 Genleşme (%) 0. beton mikrobar genleşmelerini azaltmada daha etkili görünmüştür. SD2 türü silis dumanı. %15 SD1. %10 SD1. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre sırasıyla %5 SD1.0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. örnekleri ASR . %15 SD2 olarak artmaktadır.2 ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%15SD2 Aliağa+%15SD2 Altınoluk+%15SD2 Ahmetli+%15SD2 0.3 0.88 0.22’de verilmiştir. %5 SD1. %10 SD2. %10 SD2.

0 0 7 14 21 28 35 -0.89 0.1 Kür Süresi (Gün) 7 14 21 28 35 Şekil 6.1 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.3 Genleşme (%) 0.2 0.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi 0.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .2 Genleşme (%) 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol 0.0 0 -0.1 0.

790. NaOH: %0. Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarının 14 günlük genleşmeleri Şekil 6.403. 12sa: %0. 8sa: %0. 48sa: %0.90 6.804. 48sa: %0.25’de verilmiştir. 8sa: %0.411. NaOH: %0. 8sa: %1.436.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi 6.725. 16sa: %0. doğrudan NaOH çözeltisinde: %0.257. 48sa: %0. 12sa: %0.234.355 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır (Şekil 6. kontrol: %0. 12sa: %0. 4sa: %0. 16sa: %0. 14 günlük genleşmeleri.24). ASTM C1260 metodu deney verileri Uşak agregası içeren ve farklı sürelerde ilk su kürüne tabi tutulan numunelerin. kontrol: %0. 12sa: %0.020.464. kontrol: %0.26).476. 8sa: %0. Genel olarak zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın gittiği görülmektedir.373. 4sa: %0.734.4.436.222 NaOH: %0.109 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 4sa: %0.434.246.298 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.324. Doğrudan NaOH’de kürlenen numunelerin genleşme artışları diğer numunelere göre düşük değerde kalmıştır (Şekil 6.461. 16sa: %0. 48sa: %0. Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harç numunelerinin 14 günlük genleşmeleri. 4sa: %0. 4sa 80°C suda ilk kürü uygulanan numune ise ileri yaşlarda diğer numunelere kıyasla fazla genleşme göstermiştir.1. kontrol: %0.27’de verilmiştir. Farklı ilk kür süreleri sonuçlarının aralarında incelenmesinde bu zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın olduğu görülmektedir. Aliağa agregası içeren ASTM C1260 harçlarının farklı ilk kür koşullarında genleşmeleri Şekil 6.927. .425.306.543. Bu numunelerin 14 günlük genleşmeleri.693 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. Buna göre. 16sa: %0. 80°C suda 8sa ve 16sa ilk kür sürelerinde numuneler daha fazla genleşme artışı göstermiştir.469. 8sa 80°C suda ilk kür uygulanan numunenin genleşme eğrisi ilk haftadan sonra diğer eğrilere göre azalarak artış göstermiştir.

8 Genleşme (%) 0. farklı ilk kür koşullarından aynı şekilde etkilenmemiştir. Çimentonun kütlece %10 ve %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Uşak agregası içeren numunelerde genleşme artışını standardının öngördüğü 14 günde %0.91 1.4 0.3 0.2 0. 12sa.29’da görülmektedir. kontrol 48sa. NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.0 0. 8sa.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. .1). 16sa.28.5 0.7 0.6 0.1 0.9 0.24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri Kontrol numunelerine göre farklı ilk kür koşullarının yüksek değerde olmasa da genleşmeleri değiştirdiği görülmektedir (Şekil 6. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.1 1. Tablo 6.0 0 7 Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak 4sa. Dört tip agrega. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Uşak agregası ile dökülen harçların genleşmelerine etkisi Şekil 6. Ancak.

6 1.9 1.4 1.8 1.5 0.0 0.8 0. Aliağa kontrol Aliağa 48sa.1 0.0 0 Genleşme (%) Aliağa 4sa. çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımının Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0. .0 1.5 1. Aliağa 12sa.2 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli derecede etkili olduğu görülmektedir.2 1.7 1.9 0. Aliağa 8sa. Buna göre. Aliağa NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 1.7 0.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Şekil 6.30’da Aliağa agregası ile farklı oranlarda çimento yerine SD1 veya SD2 içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmeleri görülmektedir.3 1. Aliağa 16sa.6 0.3 0.92 2.4 0.

2 0.3 1.2 0. Ahmetli kontrol Ahmetli 48sa.7 0.9 0.93 0.5 0.4 1.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri 1.3 0.5 0.6 Genleşme (%) 0. Ahmetli 16sa.1 0.6 0.0 0 7 Altınoluk 4sa.7 0. Ahmetli NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.3 0. Ahmetli 8sa. Altınoluk 8sa.4 0. Altınoluk 12sa. Altınoluk kontrol Altınoluk 48sa. Ahmetli 12sa.1 1.4 0.0 0.1 0. Altınoluk NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri .0 0 Genleşme (%) Ahmetli 4sa.2 1. Altınoluk 16sa.8 0.

020 0.234 1.355 0.1 0. %) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.373 0.246 0.725 0.804 0.425 0.3 0.4 0.6 0.28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Tablo 6.434 0.298 0.461 0.411 0.306 0.7 0.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler.464 0.543 0.94 1.5 0.9 0.1 1.469 0.0 0.693 0.436 0.476 0.2 0.734 0.257 0.790 0.927 0.8 0.403 0.324 0.222 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.436 0.109 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH .

4 0.31’de SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmelerine etkisi incelenmiştir. .3 0.5 0.29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6. Çimentonun kütlece %10. Çimentonun kütlece %10. %15 oranında SD2 kullanımının Altınoluk agregası numunelerinde genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0. %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Ahmetli agregası numunelerinde genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.1 0.6 0.2 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli ölçüde etkili olduğu görülmektedir.32’de incelenmiştir. %15 oranında SD1 ve %10.8 0.7 Genleşme (%) 0.9 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarına etkisi Şekil 6.0 0 Uşak+%5SD1 Uşak+%10SD1 Uşak+%15SD1 Uşak+%5SD2 Uşak+%10SD2 Uşak+%15SD2 Uşak kontrol ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.95 0.

0 1.9 0.3 1.8 0.1 0.96 2.1 1.0 0 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 1.0 0.6 0.7 0.9 1.5 1.30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .7 1.4 0.3 0.2 1.5 0.8 1.6 1.2 0.

hazırlanan karışımların işlenebilirliği göz önüne alındığında SD2 silis dumanının muhtemelen daha ince partiküller halinde olması genleşmeleri indirgemede yine etkili olmuş olabilir.1 0.97 0. .33 ve Tablo 6.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6. yapısında daha fazla miktarda SiO2 bulundurması. Hazırlanan karışımlarda sadece %10 ve %15 SD2 silis dumanı katkılı numunelerinde akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6.4 Genleşme (%) 0. Ayrıca. Ancak.2’de görüldüğü üzere 4 tip agrega için de SD1 silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. SD2 silis dumanı.3 0. Silis dumanı kullanımı harç işlenebilirliğini etkimektedir.5 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0. dolayısıyla çimentonun alkalileriyle daha çabuk reaksiyona girmesi sebebiyle genleşmeleri indirgemede daha etkili olabilir.2 ASTM C1260 genleşme limiti 0. %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir.

2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.176 0.012 0.7 Genleşme (%) 0.5 0.145 0.186 0.310 0.9 0.98 1.0 Ahmetli+%5SD1 0.083 0.358 0.1 0.3 0.059 0.384 0.403 0.007 0.355 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Ahmetli+%10SD1 Ahmetli+%15SD1 Ahmetli+%5SD2 Ahmetli+%10SD2 Ahmetli+%15SD2 Ahmetli kontrol 0.031 0.8 0.023 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.154 0.4 0.107 0.117 0.6 0.027 0.038 0.693 0.011 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .173 0.011 0.407 0.131 0.246 0.243 0.174 0.

7 0. %0. 8saat. Beton mikrobar deney verileri Şekil 6. kontrol. Grattan-Bellew’in önerdiği. . kontrol.5 0. 30 günlük.2. 12saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.34 ve Tablo 6. iki yöntem arasında farklı ilk kür sürelerine göre değerlendirmede benzerlik göstermemiştir.6 0. 8saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 Şekil 6.99 0. 48saat.2 0.33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi 6.1 0. 4saat. Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinin 30 günlük genleşmeleri. 12saat. 4saat. 48saat.05 genleşme limiti göz önüne alındığında Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmelerinin limite yakın ve üzerinde olduğu. 16saat. Aliağa agregası içeren numunelerin ise limitin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir. 80°C suda yerine doğrudan NaOH’da kürlenen numuneler fazla genleşme artışı göstermiştir.4 0. Altınoluk agregası içeren beton mikrobarların 30 günlük genleşmeleri.8 0. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile de deneyleri yapılan Aliağa ve Altınoluk agregası.3’de beton mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi görülmektedir.3 0.4. 16saat.

320 0.0 Aliağa Altınoluk BMD (30-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.300 0.3 0.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0. 15 oranlarında SD1 ve SD2 silis dumanı kullanımı ile hazırlanan beton mikrobar örneklerinin 30 günlük genleşme değerleri Şekil 6.074 0.322 0. 30 günlük. Silis dumanı kullanımı Aliağa ve Altınoluk agregası içeren numunelerde genleşmeyi azaltmada etkili olmaktadır.05 limitinin altına düşürmüştür.5 0.1 0.100 0.626 0. 10.35 ve Tablo 6.326 0.289 0.4 0.076 0.066 0.4’de görülmektedir.34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.2 0.046 0.7 0.337 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Çimentonun kütlece %5.049 0. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. .6 0. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri GrattanBellew’in önerdiği.314 0. %0.060 0.

034 0.3 5SD1 10SD1 0.240 0.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi Tablo 6.064 0. çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler.058 0.101 Ancak.042 0.285 0.300 0.229 0. 0.4 Kontrol 0.015 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 . kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.035 0.166 0.066 0.2 0.0 Aliağa Altınoluk 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 BMD (30-günlük genleşmeler) Şekil 6.1 0.062 0. SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olduğu görülmektedir.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.112 0.

0.0 0. .102 6. reaksiyonda hızlandırıcı etken oluşturmasıdır.7 0.36’da farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.1 0.1 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.9 1.5.0 0.3 0.37’de silis dumanı etkinliğinde kullanılan iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması y = 0. Ayrıca. daha yüksek genleşme değerleri gösteren Aliağa agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sağ kısmında toplanmıştır.3 0. dolayısıyla. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması Şekil 6.36 sonuçlarına kıyasla iki farklı agrega ile hazırlanan numunelerin genleşme değerleri birbirine yaklaşmıştır.2 0. 0. ASTM C1260 deneyleri genleşme değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni.0 1. Silis dumanı etkinliği ölçümünde bu iki deney sonuçları arasında korelasyonun daha düşük olduğu görülmektedir.0401 R = 0.9637 Şekil 6.4 0.5 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) 0.4188x .4 0.6 0.2 0. Daha düşük genleşme değerleri gösteren Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sol kısmında. ASTM C1260 numune boyutlarının daha ince ve daha uzun olması. ASTM C1260 deneylerinde kullanılan agregaların daha ince olması reaksiyonu hızlandırıp daha yüksek genleşme veren diğer bir faktördür. Silis dumanı kullanımıyla azalan genleşme değerleriyle Şekil 6.1 0.8 0.5 0.

1 0.1 0.40’da tüm harç numunelerinin yayılma değerleri birlikte verilmektedir.5131x + 0. Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri ASTM C1260 kapsamında hazırlanan harç karışımlarının kimyasal katkı içermeyen (Şekil 6.2 0.8186 0.38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri .5 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6. 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 Şekil 6.032 R = 0.0 0. Şekil 6.38) ve içeren (Şekil 6.3 0.39) yayılma değerleri sunulmuştur.103 0.37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması 6.6.3 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) y = 0.2 0.4 0.0 0.

77 0.75 Ahmetli 0.98 Uşak 0.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri Tablo 6.5’de karışımlarda kullanılan Rheobuilt 181 R akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı madde %’si olarak miktarları verilmiştir. Tablo 6.14 1.02 .55 0.77 1.82 Altınoluk 0.104 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Şekil 6.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri %10 SD2 %15 SD2 Yayılma Değeri (mm) 200 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 %10 SD2 %15SD2 Şekil 6.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkı oranları SD içeriği %10 SD2 %15 SD2 Aliağa 1.

16 ve 48 saat) yine reaktivite potansiyeli göstermektedirler. Kullanılan silis dumanları arasında gözüken farklı performans silis dumanlarının farklı silis içeriği ve farklı inceliğinden kaynaklanabilir. Altınoluk agregası içeren numunelerde ise %10 SD1. 80°C suda ilk kür süresinin ASR genleşmeleri üzerinde agrega türüne bağlı olarak tutarsız bir etki yarattığı anlaşılmıştır. Ancak. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Aliağa agregasına göre daha az reaktif olup reaktivite olarak aralarında yer değiştirmektedir. Bu nedenle. farklı ilk kür sürelerinde (4. agregaların ASR genleşmelerini değiştirmektedir. SONUÇLAR VE ÖNERĐLER Bu araştırmada elde edilen deney verilerinden aşağıdaki sonuçlar çıkarılmaktadır: Deneysel çalışmada kullanılan Aliağa. Aliağa agregası içeren numunelerde %15 SD2.1’in üzerinde kaldığından dolayı agregaların potansiyel olarak zararlı genleşme gösterdiği belirlenmiştir. Sonuçta.1’in altına indirdiği görülmektedir. ilk kür süresinin standart bir değer olarak sabit olması gerektiği görülmüştür. Ahmetli ve Uşak agregası. %15 SD1. Đlk kür süresinin değişimi. ASTM C1260’a göre agregalar. Uşak. Ahmetli ve Altınoluk agregaları ile hazırlanan kontrol numunelerinin 14 gün sonundaki genleşmeleri ASTM C1260 standardının genleşme limiti olan %0. 12. Silis dumanı kullanım oranları değerlendirildiğinde. Uşak ve Ahmetli kumu içeren numunelerde %10 SD1. Bunların arasında en az reaktivite gösteren Altınoluk agregasıdır. ASTM C1260 harç numuneleri arasında en yüksek genleşmeler. ASTM C1260 deney metoduna göre. Aksi taktirde deney sonuçları önemli mertebede değişkenlik gösterir ve agregaların kıyaslanması mümkün olmaz. Bunlar arasında Aliağa agregası en reaktif agregadır.105 7. Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. 8. ASTM C1260 deney metoduna göre hazırlanan numunelerde SD1 . %10 SD2 ve %15 SD2 çimento yerine kullanımının genleşmeleri %0. %15 SD1 ve %15 SD2.

106

silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Ancak, %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. ASTM C1260 standardına göre 80°C suda ilk kür yerine, doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenen numunelerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen, 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. Beton mikrobar deney sonuçlarına göre ASTM C1260 deney metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası, Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Beton mikrobar deney sonuçlarında yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için, deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. Đlk kür süresinin değişimi beton mikrobar deneyi, ASTM C1260 ile yapılan deneyi sonuçlarını farklı şekilde etkilemektedir. Doğrudan 1 M NaOH çözeltisi küründe tutulan Aliağa ve Altınoluk agregası beton mikrobar örnekleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere göre daha fazla genleşme artışı göstermektedir. Bu davranış, mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Beton mikrobar deneyinde silis dumanı kullanımı genleşmeleri azaltmada etkin olmuştur. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri %0.05 limitinin altına düşürmüştür. Ancak, çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler, kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.

107

Kullanılan her iki silis dumanı kullandıkları oranlarda ASR genleşmelerine azaltmaktadır. Ancak, SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olmaktadır. Araştırmada elde edilen deney sonuçlarına dayanarak ileriki çalışmalar için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır: Đster ilk kür sıcaklığı isterse NaOH çözeltisi sıcaklığı 80°C’nin dışında değerlerle değiştirilerek, bu sıcaklığın her iki hızlandırılmış deney yöntemi sonuçlarına etkisi incelenebilir. Farklı olgunluk sürelerinde test edilen ve sonuçları incelenen numunelerin dayanımları da kıyaslanabilir. Benzer deneyler KOH kullanılarak yapılabilir.

108

9. REFERANSLAR ACI 232.1R-94, 1994, Use of Natural Pozzolans in Concrete, American Concrete Institute Al-Dabbagh, I., 1986, Flint Characteristics and Alkali-Silica Reactivity, Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction in Concrete, Grattan-Bellew, P.E. (ed.), Ottawa, Canada, pp.413-417 Andiç, Ö., 2002, Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 90s. Andiç Çakır, Ö., 2007, Alkali-Agrega Reaktivitesinin Tespitinde Kullanılan Deney Metotlarının Đncelenmesi, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Đzmir ASTM C1260; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Aggregates (Mortar-Bar Method) ASTM C1293; Standard Test Method for Determination of Length Change of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction ASTM C227; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Cement-Aggregate ASTM C230; Standard Specification for Flow Table for Use in Tests of Hydraulic Cement ASTM C289; Test for Potential Alkali-Silica Reactivity of Aggregates (Chemical Method) ASTM C295; Standard Test Method for Petrographic Examination of Aggregates for Concrete ASTM C305; Standard Practice for Mechanical Mixing of Hydraulic Cement Pastes and Mortars of Plastic Consistency ASTM C490: Standard Practice for Use of Apparatus for the Determination of Length Change of Hardened Cement Paste, Mortar, and Concrete

1992. Microstructural Studies of Alkali-Silica Reaction in Fly Ash Concrete Immersed in Alkaline . New Approach in Mitigating Damage Caused by Alkali–Silica Reaction. S.. Fak. Müh. Using Accelerated Test Methods to Specify Admixtures to Mitigate Alkali-Silica Reactivity. 2002...com/content/klu/jmsc/2006/00000041/00000 017/00000108?crawler=true. Cement and Concrete Research. P. Pesimum Reaktif Agrega Đçeriğinin Alkali-Silika Reaksiyonuna Etkisinin Deneysel Yöntemlerle Araştırılması. C.. Cement.. http://www. F. CCAGDP.L. pp.F. M. Middle East Technical University. Ostertag. Turanlı.. Fournier. R. Standard Specification for Wire Cloth and Sieves for Testing Purposes Barlow.2.F. Advances in Concrete Technology.. Preventive Measures Against Alkali-Silica Reaction (MS Thesis). ACI SP-132. Effects of Fibers on Cracking Due to AlkaliSilica Reaction. Turkey. Mines and Resources.. 18. F.119-128 Bleszynski. pp.A. ed. 4th International Conference on Fly Ash.549-575 Berube. 17. A. 165-172 Bektaş. P.A.J. 1999. Jackson...21. V. Đstanbul Üniv. American Concrete Institute Detroit. pp. pp. Energy. Ottowa.. ss. D.56-61 Bektaş. 2004. Canada Binal A.. Evaluation of Test Methods Used for Assesing the Effectiveness of Mineral Admixtures in Suppressing Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction. W. Standard Test Method for Coal Fly Ash and Raw or Calcined Natural Puzzolan for Use as Mineral Admixture in Concrete ASTM E11. Silica Fume. Proceedings. M. L.. Thomas. Cement and Concrete World 7.M. 1998. Duchesne. Malhotra. B. Istanbul.. Ankara Bektaş. Vol. Springer Science+Business Media Berube.ingentaconnect. Available Alkalis in Pulverised FuelAsh and in Ground Granulated Slag Using ASTM C-311 Method. Concrete and Aggregates.235-248 Barringer. 2005... 2002. D. 1992 Accelerated Test Methods for AlkaliAggregate Reactivity. Turanlı L. J. Slag and Natural Pozzolans in Concrete. No.109 ASTM C618.. Yerbilimleri Dergisi C. M.2. 1988. F.

pp.2-94.D. Reactive Aggregates. 2000. Issue 2. Shale and Other Soils. pp. Volume 7. D.240-245 Diamond.1-70. British Standards Institution BS 7943. Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. Cement and Concrete Research.. Issue 8. M. Toronto. A23. A. 2000. D..12631268 BS 812 Part 123. 1999. Volume 33. pp.207-216 CSA A23. M. British Standards Institution Cook D. Ontario M9W 1R3 CSA A23. 1999.2-14A Potential Expansivity of Aggregates (Procedure for Length Change Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete Prisms). Method for the Determination of Alkali-Silica Reactivity: Concrete Prism Method. Natural Pozzolanas. Cement Replacement Materials. “A23. pp. 30. R.J. S. pp. 6.549-560 . M.2-00 Concrete Materials and Methods of Concrete Construction/Methods of Test for Concrete”. D. pp. Thomas.. R.. The Effect of the Silica Content of Silica Fume on its Ability to Control Alkali–Silica Reaction. Surrey University Pres CSA.. Calcined Clay. Canada. 2003. Canadian Standards Association. Methods of Test for Concrete. 1986. A. Hooton. pp. Guide to the Interpretation of Petrographical Examinations for Alkali-Silica Reactivity.. Swamy(ed). 1994. Cement and Concrete Research. Ontario. Advanced Cement Based Materials.110 Solutions. 178 Rexdale Boulevard. Cement and Concrete Research.. Rice Husk Ash.A..N. 1976.1-00/A23. pp. Thomas M. The Effect of Product Form of Silica Fume on its Ability to Control Alkali-Silica Reaction.2-25A Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. Hooton R.6678 Boddy A. CSA International.236-242 CSA International.1139-1150 Boddy. A Review of Alkali-Silica Reaction and Expansion Mechanisms.

E.338-346 Glasser.The Alkali-Silica Reaction in Concrete. B. Bérubé. 1990. J. Japan 1989. Ankara. 2003 Erkan. Y. P. CCAGDP... pp. Nishibayashi.2. K. Test Methods and Criteria for Evaluating the Potential Reactivity of Aggregates. Frenette. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. M-A.. Evaluation of Laboratory Test Methods for Alkali-Silica Reactivity..21. Synopsis of Current Research on AlkaliAggregate Reactivity with Emphasis on Papers Presented at the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. Okada. Beton. No. Long-Term Effectiveness of Supplementary Cementing Materials Against Alkali-Silica Reaction. Proceedings of the CANMET International Workshop on Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Occurences. Kawamura. P. 2001. New York Grattan-Bellew. Laboratory Investigations for Evaluating Potential Alkali-Reactivity of Aggregates and Selecting Preventive Measures Against Alkali-Aggregate Reaction.173-184 French. Proceedings of the 9th Intenational Conference on AlkaliAggregate Reaction in Concrete. An Introduction to the Influence of Natural Aggregates on the Performance and Durability of Concrete. B. 1989. R.. W.. Y. Cement and Concrete Research.. 1992. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları. P. pp.J. Yayın No:40.. pp... M. Fookes. Volume 31.. pp. F. Issue 7. Mühendislik Fakültesi Yayınları.30-53. Hacettepe Üniversitesi. Proc. G. Malhotra. M. Quebec. pp.279-294 Grattan-Bellew. Proceedinghs of the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. ed.. Bérubé... 1999. J. Quarterly Journal of Engineering Geology. N. V. 2000. 183s. The Characterization of Potentially Reactive Aggregates. Japan. 123. pp. Van Nostrand Reinhold. P. S. 1992. Swamy (ed)..1057-1063 Erdoğan T. Vol. 1999. Mağmatik Petrografi.E. 287-296 Fournier. Cement..111 Duchesne. Concrete and Aggregates.207-229 Fournier.M. Testing and . Chemistry of Alkali-Aggregate Reaction . 1980.. pp.

of Materials.1289-1297 Hansen. J.. Strategic Highway Research Program. Canadian Journal of Civil Engineering. ss. National Research Council. 2. Haktanır T. 2. 1993. unpublished.. W.. Atiş C. C. Proposed Universal Accelerated Test for Alkali-Aggregate Reaction. 12(3).. P. No.. D.. P.. Volume 34. pp. Ostertag. Ottowa Ineson. G. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. Washington Hobbs. R. pp. D. 21 (1-2). Stark D..185-190 Juenger.408-431 Helmuth.. G. G.. pp. 2004. P.. L. Canada.62-68 Katayama. 2005.pdf.trb. The Concrete Microbar Test.E.org/onlinepubs/shrp/SHRP-C-342.. T.. B. Diamond. Cement and Concrete Research.2. The Study on the Maintenance and Rehabilitation of Highway Bridges in the Republic of Turkey. C.. 1998. Cybanski.. Cement and Concrete Research. Alkali-Silica Reaction in Concrete. Volume 29. 1988. Vol.R. http://onlinepubs. pp. Y. Thomas Telford. Halifax. 1996.D. Canadian Use of Ground Granulated Blast-Furnace Slag as a Supplement Cementing Material for Enhanced Performance of Concrete. 25 pp. 11p. Issue 8. and Aggregates. Fournier. W. H. 2000. Concrete. 1986.. Đki Farklı Portland Çimentolu Betonların Dayanımına Zaman ve Kür Etkisinin Araştırılması. 25..1389-1402 Karahan O. pp.112 Control. Alkali–Silica Reactivity of Large Silica Fume-Derived Particles. 2003. Diagenetic Changes in Potential . Olafsson. No. Katayama. Cement. London Hooton. 1990. Arı K. Vol. 1967. Grattan-Bellew. M.. Characteristics of Alkali Aggregate Reaction. Siliceous Components in Aggregates.. Basic Chemistry of Reactions of Aggregates in Portland Cement Concrete.. C. T. Cement and Concrete Composites..29-34 Gudmundsson. S. Issue 8. R.. Mitchell. Alkali-Silica Reactivity: An Overview of Research. Alkali-Silica Reactions and Silica Fume 20 years of Experience in Iceland. Kaneshige.

M. L. pp.. Res... Wackenheim.E. 17. R. 1998. Studies on Blended Portland Cements Containing Santorin Earth.A Geological Interpretation. University of Dundee. H. Symposium on Use of Pozzolanic Materials in Mortars and Concretes. Flint reactivity... K.113 Alkali-Aggregate Reactivity of Volcanic Rocks in Japan . Grettan-Bellew (ed. Bérubé.93-128 Mehta. B. Canada.1799-1811 Marfil S. B. Canada.J. Fak. 2000.1017-1021 McConnel. Concrete 2000. Y. P. Glantz. Nakano. 1993.489-493 Korkanç M. A.(eds. O. American Society for Testing and Materials. Cement-Aggregate Reaction in Concrete. Ottawa. Witte. and Maiza. Ono. pp.).. Maurin.. Mielenz.A.. Walters. P. STP-99.T. Tingyu.E. C. C.507-518 Michel. Concr. Yerbilimleri Dergisi. T. Advances in Cement . A..C. Fournier.K... Mechanism of Natural Zeolite Powder in Preventing Alkali-Silica Reaction in Concrete. 1981. Proceedings of the 7Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.. J. 31 (7) pp. Tuğrul A.. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. ss.. pp. 44.. Holland.. Canada. P.. K.P. J.. Cem.. Durand.71-80 Mielenz. Greene. Ottawa. Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. S.Y. B. Proceedings American Society for Testing Materials. Jones.43-91 Mizumoto.161-169 Kostuch.). pp. Deteriorated Pavements Due to the Alkali-Silica Reaction: A Petrographic Study of Three Cases in Argentina... G..C... 1986. Beton Agregası Olarak Kullanılacak Bazaltların Alkali-Silis Reaksiyonu Yönünden Đncelenmesi. K. pp. Philedelphia. W. Müh. Đstanbul Üniv. 11. R.. 2004. High Performance Concrete Incorporating Metakaolin .A Review. pp. Effect of Calcination on Natural Pozzolana. K. J.. Thiebaut. P. Grattan-Bellew (ed.204-209 Naiqian F. Study on Cracking Damage of a Concrete Structure Due to Alkali-Silica Reaction.. D. Cement and Concrete Research..). V. 1950. 1947. pp. 2001. Ottawa.. R. Gnagne. C. 2. Kosa. B.

B.A.101-108 Neville A.473-482 Shon. Sarkar. Metakaolin and Calcined Clays as Pozzolans for Concrete: A Review. (eds.. M. S. pp.. pp. M. Zollinger. D. Evaluation of Modified ASTM C1260 Accelerated Mortar Bar Test for Alkali–Silica Reactivity.. The Effect of Metakaolin on Alkali-Silica Reaction in Concrete. 11Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. M. Fournier. 2000. R. London Stark...1981-1987 Smith. Quebec.. Cement and Concrete Composites.. and Collis. No. Durand. 2001. (eds. M. Bai J. Introduction to Alkali-Aggregate Reaction Concrete.). Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması.. pp..441-454 Shehata. pp.. Okamoto.B. Cement and Concrete Research. Engineering Geology Special Publication 17.. St. TÜBĐTAK ve EBĐLTEM Desteği ile Hazırlanan Rapor. pp.1063-1072 Shrimer. Volume 23. W. Issue 6. 1986. S. Geological Society. D. Thomas.. 32.. Morgan. 10. Issue 12.A. G. Swamy. Canada. Vol.. F. R. Cement and Concrete Research. ..). B.N. Gruber K. 2002. Agregates: Sand.114 Research.3. Bérubé. Pointe Seraphine Berth Improvements.E. 2001. TÇMB. Control of Alkali-Aggregate Reactivity... M. pp. C. G.). D. H.339-344 Ramyar K. Cement and Concrete Research.. (eds. 2000. T. New York.A. 2000. B. L. J. Gerry. A. P. An Accelerated Method for Testing the Potential Alkali-Reactivity of Siliceous Aggregates. Longman Group Limited. Davies. H. Thomas. Ooi.. O.181-189 Poole. Properties of Concrete.. B. Congress on Alkali-Silica Reaction in Concrete. Wild. The Effect of Fly Ash Composition on the Expansion of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction. Sabir. Gravel and Crushed Rock Aggregates for Construction purposes. 1992..1-29 Ramlochan. Vol. pp. 1993.. B.. L. pp. USA. 2002. Cement and Concrete Research 30. R.16.. Eliminating or Minimizing . Andiç Ö.... 90s. 1995 Oberholster. M. 30. Lucia.

A. N. No. Prevention of Damage Due to Alkali-Aggregate Reaction (AAR) in Concrete Construction-Canadian Approach.. Assesment of Prestressed Concrete Bridges Suffering from Alkali-Silica Reaction.. Construction Materials. New York Taylor. 527s. vol. 1992. 95. N. Canada.21. No. Role and Effectiveness of Mineral Admixtures in Relation to Alkali Silica Reaction – The Alkali-Silica Reaction in Concrete.157-164 Thomas. Malhotra. pp. Hooton. Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini. (eds. Innis.A. 1992.533-581 Swamy.266 Swamy. M. Türk Standartları Enst. Cement.. Use of the Accelerated Mortar Bar Test for Evaluating the Efficiency of Mineral Admixtures for Controlling Expansion Due to Alkali-Silica Reaction.19. M. Cement and Concrete Composites.D. D. Concrete and Aggregates. Scotland. 1990. The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Innis. Ottawa. Washington. C.26-30 Thomas. 1990.). .203-210 TS 2517. R. 12(3). Swamy (ed).. Great Britain. Testing for Alkali Silica Reaction . Thomas. Effect of Slag on Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete.. N. 1991. pp..2. Cement. Strategic Highway Research Program. 1997. DC. G. N. ACI Materials Journal. Longman Scientific & Technical Publications. A.115 Alkali-Silica Reactivity.. Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Material and Structural Implications.N. Vol. Thomson Litho Ltd. M.A.A.. pp. A. National Research Council. pp.54-95.pp. V.. N. 1992. UK Swamy. pp. R.D.. pp..D. Van Nostrand Reinhold. F.A. 1977. M. Van Nostrand Reinhold. 1999.M. R. R.The AlkaliSilica Reaction in Concrete. R. R. F.96-121.. 1998. Rogers.. London. pp. Swamy (ed).D..716-724 Tordoff. R. New York Swamy. Concrete and Aggregates (USA). Sciences in Concrete Technology.1.

Dept. Alkali Aggregate Reaction in Concrete.pdf Wakizaka... 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. V.. D.941-947 Wen. pp. O. Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri için Deneyler-Bölüm 6: Tane Yoğunluğu ve Su Emme Oranı TS EN 197-1. Mart 2002.129-138 . J. 20s. G. Engineering Geology.. Quebec. T. Vol. Inst. 25.. Y. Z.. Civil Engng. F. Proceedings of the Second International Conference on the Durability of Concrete. Deng. G. 2000. J. 1991. Z.. pp.org. http://ebilgi. P. Public Works Res.1225-1236 Xu. G. P.116 TS EN 1097-3. Çimento-Bölüm1: Genel Çimentolar. editor. Xu. Reactivity of Rocks and Minerals in Alkaline Solution. Effectiveness of Mineral Admixtures in Reducing ASR Expansion.. Lan. Issue 6. pp. 2000.. H. Özellikler ve Uygunluk Kriterleri TS EN 933-1 Agregaların Geometrik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 1: Tane Büyüklüğü Dağılımı Tayini-Eleme Metodu Uğur L. M.. Hong Kong Unv. 1996. In: Malhotra VM. West.211-221 Walters. Alkali Aggregate Reaction in Concrete Roads and Bridges. UK. Vol. II. pp.X. Res. 163s. 1995. X.... Y. M.tr/karma/bilgi/1. Agregaların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 3: Gevşek Yığın Yoğunluğunun ve Boşluk Hacminin Tayini TS EN 1097-6.. 1998. 56 (1-2) pp. Alkali–Silica Reactivity of Japanese Rocks.. Watt.. Thomas Telford.imoankara. Effect of Metakaolin on Alkali-SilicaReactions in Concrete Manufactured with Reactive Aggregates. Lecture Notes. 1998. 2002.. Birleşim. Ankara. Alkali-Silika Reaksiyonu. Proc. Cement and Concrete Research. Montreal. R. and Tang. Hudec. A New Accelerated Method for Determining the Potential Alkali-Carbonate Reactivity.34-146 Wakizaka. Jones.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful