P. 1
Alkali-silis reaksiyonunun farklı yönlerinin araştırılması

Alkali-silis reaksiyonunun farklı yönlerinin araştırılması

|Views: 398|Likes:
Yayınlayan: acaydin

More info:

Published by: acaydin on Feb 27, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/25/2013

pdf

text

original

Sections

  • 1.1. Amaç ve Kapsam
  • 2. LĐTERATÜR TARAMASI
  • 2.1. Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar
  • 2.2. ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar
  • 2.2.2. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür
  • 2.3. Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar
  • 3.1. Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)
  • 3.2. Mikrobar Deneyi
  • 3.5. Diğer Yöntemler
  • 3.5.1. Kimyasal metod (ASTM C289)
  • 3.5.2. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)
  • 4. MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ
  • 4.1. Silis Dumanının ASR’na Etkisi
  • 4.2. Uçucu Külün ASR’na Etkisi
  • 4.3. Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi
  • 4.4. Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi
  • 5. DENEYSEL ÇALIŞMA
  • 5.1. Kullanılan malzeme
  • 5.1.1. Çimentonun özelikleri
  • 5.1.2. Agregaların özelikleri
  • 5.1.3. Silis dumanının özelikleri
  • 5.1.4. Kimyasal katkı özelikleri
  • 5.2. Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma
  • 5.3. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler
  • 5.3.1. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)
  • 5.3.2.Mikrobar deneyi
  • 6. BULGULAR VE TARTIŞMA
  • 6.1. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi
  • 6.1.1. ASTM C1260 metodu deney verileri
  • 6.1.2. Beton mikrobar deney verileri
  • 6.2. Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi
  • 6.2.1. ASTM C1260 metodu deney verileri
  • 6.2.2. Beton mikrobar deney verileri
  • 6.3. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi
  • 6.3.1. ASTM C1260 metodu deney verileri
  • 6.3.2. Beton mikrobar deney verileri
  • 6.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi
  • 6.4.1. ASTM C1260 metodu deney verileri
  • 6.4.2. Beton mikrobar deney verileri
  • 6.5. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması
  • 6.6. Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri
  • 7. SONUÇLAR VE ÖNERĐLER

I

EGE ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ (YÜKSEK LĐSANS TEZĐ)

ALKALĐ - SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI Fulya GÜLEN Đnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu: 624.05.00 Sunuş Tarihi: 12.09.2007

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR

II

III

Fulya GÜLEN tarafından yüksek lisans tezi olarak sunulan “AlkaliSilis Reaksiyonunun Farklı Yönlerinin Araştırılması” başlıklı bu çalışma E.Ü. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Eğitim ve Öğretim Yönergesi’nin ilgili hükümleri uyarınca tarafımızdan değerlendirilerek savunmaya değer bulunmuş ve 12/09/2007 tarihinde yapılan tez savunma sınavında aday oybirliği/oyçokluğu ile başarılı bulunmuştur.

Jüri Üyeleri:

Đmza

Jüri Başkanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR Raportör Üye: Yrd. Doç. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR Üye: Yrd. Doç. Dr. Halit YAZICI

IV .

hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260). Üçüncü bölümde ASR’nun tespit yöntemleri ve konu ile ilgili mevcut standartlar açıklanmıştır. Dördüncü bölümde mineral katkıların ASR’na etkisi incelenmiştir. alkali-silis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Bununla birlikte. Son bölümde ise araştırmada elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Kambiz RAMYAR Eylül 2007. Buna ek olarak. iki tip silis dumanının farklı oranlarda çimento yerine kullanımının alkali-silis reaksiyonu genleşmelerine etkisi araştırılmıştır. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve kapsamı verilmiştir. Đnşaat Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört adet agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. beton mikrobar deneyi. Beşinci bölümde deneysel çalışma detayları verilmiştir.V ÖZET ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI GÜLEN. Anahtar kelimeler: Alkali-silis reaksiyonu. Altıncı bölümde deneysel çalışma sonuçları tartışılmıştır. Đkinci bölümünde literatür taramasına yer verilmiştir. Fulya Yüksek Lisans Tezi. . 116 sayfa Tez kapsamında. silis dumanı. Dr.

VI .

the conclusions and recommendations are presented in last chapter. silica fume. methods of determination of alkali-silica reaction (ASR) and related standards are explained. Microbar test method. Besides. The fourth chapter is devoted to the effects of mineral admixtures on ASR. the reactivities of four types of reactive aggregate obtained from Izmir region were determined by using ASTM C1260 “Accelerated Mortar Bar Test Method” and “Microbar Test Method”. accelerated mortar bar test method (ASTM C1260). In the third chapter. In the second chapter. In addition. The results of the experimental are discussed in chapter six. The details of experimental study are given in chapter five. 116 pages In this thesis. the effect of some alterations in the curing period of accelerated test methods for the determination of alkali-silica reactivity were investigated. Keywords: Alkali-silica reaction. The object and scope of the study is explained in the first chapter. Finally. Dr. literature research is given. Fulya MSc in Civil Engineering Supervisor: Prof.VII ABSTRACT VARIOUS ASPECTS OF ALKALI-SILICA REACTIVITY GÜLEN. . Kambiz RAMYAR September 2007. the effect of replacing different amounts of two types of silica fume with cement on the expansions caused by alkalisilica reaction was investigated.

VIII .

Ü. .. Đnşaat Mühendisliği Bölümünün tüm personeline teşekkür ederim. tez aşamasında desteklerini esirgemeyen başta Sayın Prof. Doç.IX TEŞEKKÜR Bu çalışma süresince gerekli malzemelerin sağlanmasında ve özelliklerinin belirlenmesinde kolaylık gösteren Çimentaş’a. Kambiz RAMYAR ve Yrd. Dr. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR olmak üzere E. Ayrıca. maddi destekleri ve işbirlikleri için Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’ne teşekkürü bir borç bilirim.

X .

.......... 14 2..............5............…………… 1 1................... 10 2......………………………………............ 3 2......LĐTERATÜR TARAMASI………………………………….........Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar………….......………………….Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)……………...........Mikrobar Deneyi………………...………… 3 2........................................2... 3...........................………… 2 2........Kimyasal metod (ASTM C289)………………………………...3.........................1....5...............……..1..... 3.....XVIII 1.........Mikrobar deneyi ile ilgili literatür……………...4..2...... 10 2..........................…………… 3........V ABSTRACT................XIII TABLOLAR DĐZĐNĐ .....Beton Prizma Deneyi (C1293)………………………………….....................Harç Çubuğu Deneyi (C227)…………………………………..Silis Dumanının ASR'nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar............….......................2....Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür………………………………………………………………….. 3....Diğer Yöntemler…………………………………………….. 22 3.........…… 3.ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ………………...… 3...........XI ĐÇĐNDEKĐLER ÖZET....................VII TEŞEKKÜR .................1..ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar…...GĐRĐŞ……………………………………………………..2..XVII KISALTMALAR DĐZĐNĐ .....2......… 31 32 33 35 36 37 37 38 ......IX ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ....................… 3...............Amaç ve Kapsam………………………………………….....2...........Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)…………………............3..........1......5...............1..

1.……………..3...…… 5.2.4.… 6.2.SONUÇLAR VE ÖNERĐLER……………………………………….1.Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma…….1.3. 5.Uçucu Külün ASR’na Etkisi…………………………………….……. 5.3.DENEYSEL ÇALIŞMA………………………………….3..… 6.……… 6.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.2.3.2.. 5. 5.1.Doğal Puzolanların ASR'na Etkisi…………………………….4.………… 6.…………….Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler………….2.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)………….Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi….Silis dumanının özelikleri………………………………………. 40 45 46 53 57 61 61 61 63 64 64 65 66 66 68 70 70 70 76 80 80 81 82 83 88 90 90 99 102 103 105 .MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ…..Kullanılan Malzeme………………………………………….1..……….3. 7..2. 5. 6.….1.6.…… 6.ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….1.1.Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması……….Çimentonun özelikleri…………………………….….1.1. 4.1.2.ASTM C1260 metodu deney verileri……………………………...Silis Dumanının ASR’na Etkisi…………………………………. 5.ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….1.Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri………………..4.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.……… 6.2. 6.….1.2.Kimyasal katkı özelikleri………………………………………… 5....Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi……….1. 6. 6.……………… 5. 5.Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi…………….3.4. 4..Mikrobar deneyi………………………………………….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6. Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi………. 6.………….Yüksek Fırın Cürufunun (YCF) ASR'na Etkisi……………….XII 4.Agregaların özelikleri…………………………………………….…………….4.2.1.… 4.2.5.3.…… 4.BULGULAR VE TARTIŞMA……………………….Beton mikrobar deney verileri……………………….……… 6.

.04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma………………………………………………………….12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi……………… 2..13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları…………………………………………………………… 2. 2... 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi…………... 2.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi………………………………………………..4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri…………………………………….......... Ottawa Spratt silisli kireçtaşı.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı……………………………….8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri…………………..... 2.2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı 2.....7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi……………………………………...16 1 M NaOH.10 %0... Sayfa 4 7 9 13 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 . 2..... Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri………………………………..04 beton prizma genleşme limitinden %0... 2....... 2.14 silisli kireçtaşı ve %0.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………. 2.... 2.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………………………… 2.... 2...3 ASR’nun şematik gösterimi (1.. 2.Aşama)……………………….18 Beton prizma deney sonuçları…………………………….....17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı…………………………………………..1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi……………………… 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü………………………………. 2..19 Harç çubuğu deney sonuçları.5 Kingston alkali-karbonat agrega.XIII ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2... 2... 2....

4... BSE görüntü.5 1M NaOH...13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği….1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği………………… 4. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.XIV Şekil 3... çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar………. 4. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri………………….. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi………………………………….1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri………………………………………… 4.. büyük jel dolu çatlaklar…………………………………………… 4..1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6. 4.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi………… 6..7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü...14 Puzolanların ASR'na etkisi………………………………….. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi…………………………. 4.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi………………………………….. 4.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması………………………………………… 4. 4.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YCF içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………. 4. 4..2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri………………………………………………. 6.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları………………………….. 4. 4.3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri………………………………………………. 4.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… Sayfa 38 43 43 44 47 48 49 50 50 51 52 54 54 56 58 60 71 71 72 73 ..9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de 40% uçucu kül).4 1M NaOH.

6... 6.. 6..8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….... 6...16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi……………………………………….23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………... 6.. 6.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………....13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………...19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi……………………………………….....21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi……………………………………….. 6..20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi……………………………………….. 6...... 6... Sayfa 74 75 76 77 78 78 79 79 80 81 82 84 85 85 86 87 88 89 89 .....10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….........7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri....12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 6.... 6. 6.....XV Şekil 6...... 6.......14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6...15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi………………………………………. 6..11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..................22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………… 6...5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri...

.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri.34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………...40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………….33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………...35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi….29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………...32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………........ 6.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri………………………………….. 6.....24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri……………………………………………..28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6...... 6...... Sayfa 91 92 93 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 103 104 104 . 6.... 6..30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….... 6...38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………………………………….... 6...........31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………... 6..XVI Şekil 6..... 6.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………. 6.. 6..36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması…………………………………………………….37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………. 6. 6..........26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri………………………………….... 6.. 6...

XVII TABLOLAR DĐZĐNĐ Tablo 2.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu……………………………. 5.6 Hazırlanan karışımlar………………………………………….. 6...1 Agregaların ASTM C1293. 4.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı maddenin %’si olarak değerleri…………………………………… Sayfa 16 55 58 62 63 63 64 64 66 66 94 98 100 101 104 .2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 5. 5. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri……………………………………………. 5.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri…………………………..2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları………………….1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri………….4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.5 Kimyasal katkının özelikleri…………………………………. 4.2 Puzolan reaktivitesi ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi. 5..1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri…………………… 5.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri………………… 5...

XVIII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ASR TS Alkali-Silis Reaksiyonu Türk Standardı ASTM Amerikan Test ve Materyaller Topluluğu ACR Alkali-Karbonat Reaksiyonu CSA Kanada Standartları Birliği SD Silis Dumanı .

1940’larda Stanton tarafından öncülük edilen araştırmalar. 1995 yılında Đzmir yöresinde hasar gören 5 köprünün (Naldöken. ASR’nun kontrolü. özellikle Gediz ve Nif nehri yatak ve teraslarındaki doğal kumların içerdiği reaktif silislerin ASR'na yol açtığı anlaşılmıştır. reaktif silisin tipi. Alkalilerle agrega arasında yer alan reaksiyonlar. Buca. alkali-silis reaksiyonundan dolayı oluşan yapı hasarlarını teşhis etmiştir. bu çatlaklardan sızan reçinemsi jel ve parça atma şeklindedir (Andiç Çakır. beton içerisindeki alkalilerle reaksiyona girebilmekte ve çok büyük genleşmelere yol açabilmektedir. reaksiyona giren malzeme konsantrasyonuna. Bu çalışmalar sonucunda. Bu nedenle. 1996). boşluk çözeltisi pH’nın azaltılması. beton agregaları kimyasal olarak etkisiz malzemeler olarak kabul edilmektedir. bazen. Reaktif silis içeren bazı agregalar. 1967). reaktif silisin yapısına ve boşluk çözeltisindeki alkali bileşenlerine bağlıdır. zamanla.1 1. ASR jeli 10 MPa’ı aşan ozmotik basınç yaratabilir (Andiç Çakır. Bu reaksiyon. hatta yıllar sonra oluşmaktadır (Hansen. üç kola ayrılan ve yayılan harita biçimli çatlaklar. betonun alkali içeriği. Hilal II ve Turan) inceleme çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. nem miktarının kontrolü ve katkı malzemesi kullanımı ile sağlanmaktadır. Ancak. reaktif silis içermeyen agregaların tercih edilmesi. 2007). beton yapımından aylar. Turgutlu. ASR genleşmelerine etki eden faktörler. GĐRĐŞ Genelde. Ülkemizde ASR'nun ilk teşhisi. betonda oluşan genleşmelerin ve çatlamaların çimentonun alkali içeriğine bağlı olduğunu saptamıştır. Gediz ve Nif yatak ve teraslarındaki doğal kumun kullanılmaması prensibi benimsenmiştir (Katayama. 2007). Reaktif silis içeren agregalarla alkaliler arasındaki reaksiyon alkali silis reaksiyonu (ASR) olarak adlandırılmaktadır. ASR’nun belirtileri. betonda nem etkisiyle genleşen ve çatlamalara yol açan bir jelin oluşmasına neden olur. . Bu ilk araştırmalar. Jelin kompozisyonu. ortamın nem ve sıcaklığıdır. ortam sıcaklığına. reaktif malzemenin boyutu. reaktif silisin miktarı. betonun alkali içeriğinin sınırlanması.

Amaç ve Kapsam Đzmir yöresinde kullanılan doğal agrega türlerinin çoğunun alkalisilis reaksiyonuna yatkın olması. 1. Bunlar içinde en sağlıklı sonuç verenler belli sıcaklık ve nemde kürlenen harç ve betonların genleşmelerinin ölçümlerine dayalı deney metotlarıdır. 16. %10 ve %15’i kadar çimento yerine kullanılmıştır. Ancak iki agrega türü incelenmiştir. çalışmada öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört farklı agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Metodu kullanılmıştır.2 Türk standartlarında yer alan ve ASTM C289’un benzeri olan TS 2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standarda göre yapılan incelemeler. Agregaların ve agrega-bağlayıcı madde kombinasyonlarının reaktivitesinin tespitinde kullanılan deneyler oldukça fazladır. çimento ağırlığının %5. Bu amaçla. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. Bununla ilgili iki farklı silis dumanının çimento yerine kullanımının reaktif agreganın çimento alkalileri ile reaksiyonu sonucu oluşan genleşmeleri azaltmadaki etkisi incelenmiştir. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresi uygulanmış ve dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Bu metotta. alkali-silis reaksiyonu konusundaki araştırmaların önemini arttırmaktadır. çalışma kapsamında alkalisilis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. 8. 12. Silis dumanı. .1. bu kumların reaktivitesini belirlemede yetersiz kalmaktadır. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. Bu amaçla ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. Buna ek olarak. ASR’nu belirlemede etkin olan ve harç ile beton örnekleri genleşmelerinin ölçülmesine dayanan deney metotları ülkemizde henüz standartlaşmamıştır.

Stanton. Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar 1920’li ve 1930’lu yıllarda ABD. Oluşan ASR jeli su emerek genleşir ve harç matrisi çevresinde oluşan basınç. ASR kaynaklı zarara neden olan aşamaların şematik gösterimi Şekil 2. betonda kullanılan çimentodan veya dış kaynaklardan gelen alkali hidroksitlerle. Kaliforniya’daki beton yapılarda nedeni belirsiz çatlak oluşumları rapor edilmiştir. 2005). Hidrate olmuş çimento hamuru boşluk çözeltisindeki alkali ve hidroksil iyonları. ASR. yapım yılını takiben birkaç yıl içinde çatlaklar oluşmuştur. 1940 yılında çatlamanın (daha sonra Alkali-Silis Reaksiyonu olarak adlandırılan) kimyasal bir reaksiyonun sonucu olduğunu açıklamıştır (Bektaş.3 2. geniş çatlaklara ve dayanım kaybına sebep olur (Bektaş.1. 2002). portland çimentosu hidratasyon ürünü olan alkali ve hidroksit iyonları ile agregada bulunan reaktif silis arasında oluşan bir kimyasal reaksiyondur. Alkali karbonat reaksiyonu. Alkali agrega reaksiyonu. dolomit ve/veya kil mineralli ve ince taneli kireçtaşı içeren agregalardan imal edilmiş betonlarda meydana gelmektedir.1’de verilmiştir. Genellikle harita çatlağı şeklinde görülen sorun bazen de çatlaklardan jel çıkışı. Bu üç tip reaksiyon içinde en yaygın gözleneni bu deneysel çalışmanın inceleme konusunu da oluşturan alkali-silis reaksiyonudur. 1990). beton içindeki agregaların içerdiği reaktif bileşenler arasında meydana gelen bir kimyasal reaksiyondur (Swamy. . alkali-silikat reaksiyonu (yavaş ilerleyen alkali silis reaksiyonu) ve alkali-silis reaksiyonu (ASR) (Swamy. betonun parça atması gibi belirtiler de göstermiştir. Beton malzemelerin standartlara uygun olmasına rağmen. Alkali agrega reaksiyonunun bilinen üç oluşum şekli vardır: Alkalikarbonat reaksiyonu (ACR). LĐTERATÜR TARAMASI 2. Alkali silikat reaksiyonu ise fillosilikat grubu minerallerden oluşmuş agrega içeren betonlarda görülmektedir (West. 1996). agrega içerisindeki amorf veya düşük kristalin yapıdaki silis ile reaksiyona girerek alkali-silis jelini oluşturmaktadır. 1992).

1991). Bazı özel durumlarda. agrega tanelerinde çatlaklar ve agrega ile çimento hamuru arasındaki bağ kaybı şeklinde ortaya çıkar. 1990). Dışarıya jel çıkışının olmadığı durumlara da rastlanabilinir.1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi (Bektaş vd. beton yüzeyinde herhangi bir belirtinin görülmemesi. betonun bazı fiziksel ve mikroyapısal özelliklerinin de ASR’dan etkilendiği petrografik incelemelerle ortaya konulmuştur. beton içinde meydana gelen çatlakların ASR sebebiyle olması ihtimalini ortadan kaldırmaz (Tordoff. Ancak. Genleşme sonucu. donatısız kütle betonları ve kaplama betonlarında çekme dayanımının aşılması sonucu beton içinde ve yüzeyinde kırıklar ve çatlaklar gelişebilmektedir. 2005) Alkali silis reaksiyonunun ürünü. Bu nedenle. ASR’nun görünür dış belirtisi haritaya benzer çatlaklardır (Wen. Beton bünyesinde oluşan ve genleşmeye neden olan bir reaksiyon olması nedeniyle.. hafif lekeler veya patlamalar şeklinde çatlaklardan dışarı sızar ve betondaki fazla kireç ile reaksiyona girerek beyaz veya opak renginde beton yüzeyinde belirginleşir. çevrenin nemini içine alması ile betonda hacimce %2-3 seviyesine kadar genleşme meydana gelebilmektedir. Alkali silis jelinin. 1998). reaksiyon ürünleri ile doldurulmuş boşluklar. alkali silis jeli. .4 Şekil 2. yüksek oranda su tutabilen alkali silis jelidir (Taylor. Bu etkiler agrega taneleri yüzeyince reaksiyon bölgeleri oluşumu.

Ineson. ASR nedeniyle bir genleşme de olmayacaktır. Reaksiyonun oluşabilmesi için çimento alkali içeriğinin “eşdeğer Na2O” değeri olarak % 0. Agregaların reaktiviteleri. buz çözücü tuzlar. Bu cins bileşenler. özellikle agreganın alkaliye duyarlı bileşenlerinin cins ve miktarına. 2000).5 ASR’nun oluşabilmesi için agregada reaktif silis formları. çimento dışında. 1976. mikro ve kriptokristalin kuvars. Portland çimentosunun toplam alkali içeriği sodyum oksit eşdeğeri olarak Denklem 1’deki ifade ile hesaplanmaktadır. Bu nedenle. tridimit ve kristobalit ise orta derecede reaktif mineral olarak tanımlanmıştır (Diamond. yeterli miktarda alkali ve ortamda nem bulunmalıdır. Belirli kökenli agregalar. şeyl vb) kaynaklanır. yeraltı suyu. beton kür suyu ve endüstriyel atık suları aracılığıyla beton bünyesine girebilir (Neville. 1995). 1986. Opalin kristal yapısı düzensizdir. Agreganın alkaliye duyarlı bileşenleri bu sırada yumuşar ve çözünür. Al-Dabbagh. Reaksiyon süresi ve şiddeti. 1980). kireçtaşı. kalsedon. 1990. çok düzenli bir kristal yapısına sahiptir ve normal olarak alkali reaktif değildir. Diğer taraftan doğal halde (dengede-gerilmesiz) bulunan kuvars. alkaliye duyarlı tanelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir (Fookes. içerdikleri kristal yapıdaki silis minerali miktarına bağlıdır. agrega. beton boşluk çözeltisindeki alkali hidroksit miktarına ve betonun bulunduğu çevre koşullarına bağlıdır. Volkanik camlar. Bu koşullardan herhangi biri olmazsa. çoğunlukla yüksek konsantrasyonlu ve sonra yüksek viskoziteli alkali silikat çözeltisini meydana getirmektedir.658 K2O (Denklem 1) Çimentoda bulunan sodyum ve potasyum oksitler çimentonun hammaddelerinden (kil.Ayrıca alkaliler. tane büyüklüğüne ve dağılışına. Andezitte ise reaktif özelliğe sahip volkan camı .6 değerini aşması gerekir. ( Na2O)e = Na2O + 0. betonun boşluk suyunda çözünen alkali hidroksit ile kuvvetli kimyasal reaksiyona girer ve önce berrak. Bu nedenle alkalinitesi yüksek çözeltilerden diğer silis içeren agregalara göre daha fazla etkileneceğinden en yüksek reaktiviteye sahip agrega türü olarak tanımlanır. karışım suyu. beton katkı maddeleri. reaksiyona uğrayabilen silisli bileşenleri içerebilir.. Michel vd.

ASR’nun oluştuğu kimyasal . şeyl. Toleyitik bazaltların hamuru çoğunlukla volkan camından oluşması nedeni ile literatürde reaktif agrega olarak tanımlanmaktadır (Katayama ve Kaneshige. Genelde bazaltlar silisçe doygun (toleyit veya toleyitik bazalt) ve silisçe doygun olmayan (alkali bazalt) bazaltlar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır (Erkan. ağırlıkça %0. tüf. Araştırmacı ayrıca. 1999). Wakizaka (1998) ise. %5’inden fazla kalsedon. Zararlı alkali-silis reaksiyonu. 2001). çimento içindeki alkalilerle reaksiyona girerek betonun genleşmesine ve çatlamasına neden olan agregalara örnek olarak. Mizumoto vd. volkanik kayalarda bulunan volkan camın alkali-silis reaksiyonunun oluşumunda oldukça etkili olduğunu belirtmiştir. Bunun dışında. riyolit. Fookes (1980).. kriptokristalin asidik-ortaç volkanik kayalar veya tüflerin betonda düşük alkali içerikli çimento kullanılmamış ise zararlı reaksiyonlara neden olabileceğini ifade etmiştir. 1986. kristobalit.25’inden fazla opal. sakıncalı reaksiyon oluşturan ürünler arasında. çört ve bazı kumtaşlarının olduklarını belirtmiştir. 2000). ASR’nu önlemede genel yaklaşım. bazalt. sedimanter ve metamorfik kayalarda ise. Marfil ve Maiza (2001). kristalizasyon ve kuvars içeriğinin etkili olduğu ortaya koyulmuştur. 1992).6 bulunmaktadır (McConnel.. dasit.. Wakizaka (2000). vd. 1986. Agrega bileşiminin yanısıra alkali-silis reaksiyonunun meydana gelmesinde çevre şartlarının da önemli etkileri bulunmaktadır. %3’ünden fazla camsı maddeler içeren agregalar. çörtlü veya silisli kireçtaşı ve çamurtaşları ile bazı asit veya asit-ortaç (orta derece asit içeren) karakterli volkanik kayaları göstermiştir. bazaltlarda aktif silis ve volkan camı içeriğinin fazla olması nedeniyle tehlikeli reaksiyonların geliştiğini belirtmişlerdir. 1947. andezit. ortam sıcaklığının yaklaşık +10°C ile +60°C arasında bulunması halinde meydana gelmektedir. French. ortamın porozitesi ve nemin yeterli bulunması halinde alkali-silis reaksiyonundan dolayı hasar meydana gelebilmektedir (Smith ve Collis. Shrimer vd. tridimit ve volkanik camın kontrol ettiği. Volkanik kayalardaki reaktiviteyi.

Bektaş vd.7 çevre etkilerini değiştirerek ASR’nu durdurma veya genleşmeleri azaltmaya dayanmaktadır.2). maliyetler. uygun taş ocağı tükenmiş ise ideal olmayan agrega kullanımı gerekli olabilir. genleşmeyi azaltarak ASR kaynaklı hasarı önleme etkisi yaratmaktadır. Fakat. reaktif agregalardan sakınma. . Bunlara örnek.. 2005). düşük alkali içerikli çimento kullanımı.. Şekil 2. çimento türü çeşitliliği. Çatlamaların agregalarla sınırlı kalmadığı görülmüştür. Ayrıca.’nin (2005) deneylerinde volkanik esaslı reaktif dere agregası kullanılmıştır. Betona mineral katkı eklenmesinin reaksiyon kimyasına tesiri. Reaktif agregalardan sakınmak ve çimentonun alkali içeriğini sınırlandırmak. Reaktif agrega türleri ve büyüklükleri. ASR’nun neden olduğu hasarı önlemede en kolay yol olarak görünmektedir. 2005) ASR kimyası ile ilgili çok sayıda araştırma bulunmaktadır. yöredeki çimento ve agrega kullanımını zorluyorsa. bu basit çözüm kabul görmemektedir. mineral katkıların topaklaşması ve kimyasal kompozisyonundaki değişikliklerden dolayı sonuçlar farklı olabilmektedir (Bektaş vd.2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı (Bektaş vd. Haritamsı çatlaklar reaktif agregayı çevreleyen matriste başlayıp agregadan harç matrisine doğru yayılmıştır (Şekil 2. mineral katkı veya lityum tuzları kullanımıdır.

Na0.38 SiO2. silisyum için. O iyonun yükü pozitif iyonları çeker (Helmuth ve Stark. asidik özelliğe sahip silanol (≡Si-OH) OH iyonlarınca nötralize edilir (Denklem 2. kristobalit ve tridimitin açısal spin-manyetik rezonans (MAS-NMR) spektrumları. BS 7943 (1999) ‾ . Şekil 2. neme bağlı olarak alkali-silikat çözeltisine veya alkali-silikat-hidrat jeline (N+K-S-H) dönüşür.19+0. içine çok az miktarda su molekülü alabilmektedir.38SiO2. Bu yapı. Kısaca. 1. Đlk aşamada. 1993). Agreganın bozulmuş kesimleri osmoz davranışı göstererek içine su alır. reaktif örneklerin spektrumlarında Q4 piki azalmakta Q3 ve Q2 pikleri artmaktadır (Helmuth ve Stark.62 NaOH+0.2. Silis içindeki silisyum atomu dört oksijen atomuyla veya 3.38 H2O => 2 Na++H2SiO2-4 (Denklem 3) Alkali Silis Jeli+Alkali+ Su => Alkali Silikat Hidrat Jel ASR’nun belirlenmesi amacıyla çok sayıda standart geliştirilmiştir. yalnızca üç adet oksijen atomu bağlantısı ve çok az polimerleşme belirlenmiştir. Poole.38 NaOH => Na0.19+0.8 Ortamda hidroksil (OH ) iyonları yoksa reaktif silis. Đkinci aşamanın reaksiyon eşitliği Denklem 3’te verilmiştir (Helmuth ve Stark. ‾ ‾ H0. Alkali-silis reaktivitesi için petrografik analiz. Ortamda aşırı oranda hidroksil iyonu bulunması durumunda ise reaktif silis. Hidroksil iyonları silikon köprülerini bozarak.38 H2O Silis + Alkali => Alkali Silis Jeli + Su (Denklem 2) Reaksiyonun ikinci aşaması.1 adet oksijen atomuyla bağlıdır. Q4 pikini ve tamamen polimerleşmeyi göstermiştir. 1993). yeni oksijen-alkali yüzeylerini ortaya çıkarır. 1993.3).38SiO2. alkalin çözelti içinde aşırı oranda hidroksil iyonları varsa gerçekleşir. Bunlardan bazıları.19+1. 1992). yüksek reaktiviteye sahip silis jeli iki aşamada çözünmeye başlar. Analizlerde α-kuvars. Çözünen silis miktarı arttıkça çözeltinin OH konsantrasyonu ve pH değeri düşer. Fakat opalin spektrumlarında ise silisyum Q3 pikini vermiş. dış ve iç yüzey genişliğine ve atom yapısındaki bütünlüğüne bağlı olarak çözünmeye ve şişmeye başlar. ‾ Çözelti içinde yeterli miktarda potasyum veya sodyum hidroksit bulunduğunda.

Alkali-silis reaktivitesinin saptanmasına yönelik beton prizma metodu. Harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmeleri ile alkali-silis reaktif agregaların bulunmasına yönelik deney metodu. Çimento-agrega kombinasyonu potansiyel alkali reaktivitesinin saptanmasına yönelik harç çubuğu yöntemi. TS 2517 (1977) 4.3 ASR’nun şematik gösterimi (1. ASTM C289 (1994) 6.9 2. Agreganın petrografik analizi. ASTM C1260 (1994) 8. CSA A23.Aşama) (Glasser. ASTM C227 (2003) 5. ASTM C295 (1994) 7. Alkali agrega reaktivitesinin kimyasal yolla tayini.2-94 (1994)’dir. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi. BS 812: Part 123 (1999) 3. Şekil 2. Kimyasal metot. 1992) .

2-25A Test Metodu. Bu metot ayrıca Kanada Standardları Birliği tarafından A23. Ancak. Yine de. Bu sebeple. 16 günlük periyot sonunda %0. Bu metodun kullanımı.2. 1989). Bu deney yönteminin kür koşulları oldukça ağır olduğundan tatmin edici şantiye performansı gösteren bazı agregaların da reaktif olarak tanımlanabilmesi gibi bir probleme yol açabilmektedir.2. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür ASR tespiti için çoğunlukla kullanılan hızlandırılmış deney Hızlandırılmış Harç Çubuğu Metodu ASTM C1260-94 ilk olarak 1986’da Oberholster ve Davies tarafından önerilmiştir. Hızlı deney metotları arasında istatistiksel olarak en güvenilir ve rutin bir test olarak en çok tavsiye edilen metot ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodudur. Bu yöntem. zararlı agregaların çok az bir miktarında yanlış değerlendirmelere yol açması sebebiyle emniyetli tarafta kalmayı sağlamaktadır (Bérubé ve Fournier. beton prizma yönteminden daha şiddetli koşullara maruz bırakılan numuneler üzerinde uygulandığından mineral . ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar 2. deneyin süresinin oldukça kısa olması ve pratikliği sebebiyle araştırmalarda kullanılması tercih sebebi olmaktadır (GrattanBellew.10 gibi bir genleşme değeri baz alındığında. hızlandırılmış harç çubuğu metodunun mineral katkıların etkinliği konusunda beton prizma metodu ile benzer sonuçlar verdiği farklı araştırmacılar tarafından belirlenmiştir. Ancak. 2 yıl gibi bir bekleme süresinin olmadığı durumlarda bu metodun kullanılması tavsiye edilmektedir. Bu deney. 2003). bu metot alkali-karbonat reaktif agregalarda etkili değildir (Grattan-Bellew. 16 günde agregaların potansiyel alkali-silis reaktivitesini belirlemede olanak sağlamaktadır. şiddetli şartlar içermesi sebebiyle bazı zararsız agregalarda negatif sonuçlar verdiğinden malzemeleri reddetmede kullanılmamalıdır.10 2.1. 2000 olarak uyarlanmış ve RILEM tarafından ileri derece hızlandırılmış harç çubuğu testi olarak geliştirilmiştir. Bu sebeple agregaların reddine karar verirken bu olasılığın göz önünde tutulmasında fayda vardır. 1992).

Kür koşullarını incelerken bir deney setini 24 saat. kimyasal katkıların etkinliğini ölçmek amacıyla da kullanılmaktadır. mineral katkı kullanılmadan hazırlanacak kontrol karışımında agreganın en az %0. mineral katkıların etkinliğini ölçmek üzere hızlandırılmış harç çubuğu metodunu modifiye etmiştir. deney prosedürünün hızlılığından dolayı tercih edilen bir deney metodu haline gelmiştir. Ancak. bu metodun uygulanışı esnasında lityum tuzlarının harç çubuklarının dışına sızdığını belirlemiştir. su/çimento oranı. Thomas ve Innis. Ancak. genleşme limit değerini %0. yüksek ve düşük alkali içeren çimentoyu C ve F sınıfı uçucu kül ile farklı oranlarda yer değiştirerek performanslarını karşılaştırmıştır. Barringer. 1992. 0. Standart. (1993). Fournier ve Malhotra. Barringer (1999). Ancak. Mineral katkılarla ilgili Kanada standardı CAN/CSA A23. 1999. kullanılabilecek “emniyetli miktar” olmaktadır. Hızlandırılmış harç çubuğu metodu.1 değerinin altına düşüren minimum katkı miktarı. deney koşullarının aşırılığı bu metodun sakıncalı yönüdür.5 ve 1 . Katkı içermeyen kontrol karışımı yanı sıra. (2002) ASTM C1260 deneyini inceledikleri çalışmada. Tüm araştırmacılar. 1999). mineral katkı kullanılırken yayılma değeri yerine su/çimento oranının sabit tutulması gerektiğini belirtmektedir (Ramlochan vd. Araştırmacılar.25. Shon vd. 2000). deney çözeltisi konsantrasyonu. Bu sebeple. pratikte lityum tuzunu dış koruyucu olarak kullanmanın mümkün olmadığını belirleyerek deneylerini sadece 1 M NaOH çözeltili ortamda gerçekleştirmiştir.1 olarak tanımlamıştır. diğer setini ise 28 gün boyunca 23°C nemli ortamda bekletildikten sonra standart ASTM C1260 kürü uygulanmıştır.5. Alkali-silis reaktivitesi tayininde öngörülen bir çok deneyin arasında ASTM C1260. deney süresi sonunda kontrol numunesi genleşmelerini %0. Stark vd. kür suyuna da aynı miktarda lityum tuzu katmıştır.11 katkıların kullanım oranları hakkında daha konservatif değerler verebilmektedir (Bérubé ve Duchesne..30 gibi bir genleşme değeri vermesini şart koşmaktadır. 80°C’de bekletilen numuneler 0. Buna göre. 1999. kür süresinin uzunluğu gibi bir takım önemli deney parametrelerini değiştirdikten sonra metodun fonksiyonelliğini değerlendirmiştir.

Bu karışımların. Harç çubuklarının 28 günlük 0. NaOH çözeltisi konsantrasyonunu 0. Çimentonun alkali içeriği. 70 karışımın sadece 5’i harç çubuğu deneyinden geçmiş ve beton prizma deneyinde yetersiz görülmüştür.5 katı kadar genleşme göstermektedir. çimentonun alkali içeriğinin yüksek ve düşük olması arasındaki farkın harç çubuklarının genleşme miktarı ve hızı üzerine kabul edilebilir etkisi olduğunu göstermektedir. grovak. Bu çalışmada kullanılan reaktif agrega 28 günde. Her iki deney metodu ile agregalar zarar verici reaktif görülmüştür. hızlandırılmış harç çubuğu deneyinin (CSA A23.5 M’ye düşürerek saha koşullarına daha da yaklaşılmaktadır. Şekil 2.214A ve ASTM C1293) ile 70 farklı malzeme kombinasyonu incelenmiştir. Puzolanlar ve reaktif agrega kombinasyonları. laboratuar çalışmaları verilerine dayanarak.2-25A ve ASTM C1260) uygunluğunu tayin etmektedir. çimento yerine farklı oranlarda kullanılmıştır. 14 günlük 1 M NaOH’daki ile karşılaştırılabilmekte veya biraz yüksek çıkmaktadır. Silisli kireçtaşı. düşük riskte ASR genleşmeleri ile sahada uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. 14 günde 80°C 1 M NaOH . granit ve kum taşı içeren farklı reaktif agregalarla. 14 günde oluşan genleşmenin 2. 14 günde %0. mineral katkıların ASR üzerine etkisini belirleyen bir metot olarak.’nin (2002) deneylerindeki sonuçlar. Hızlandırılmış deney ve Kanada Standardlar Birliği beton prizma deneyi (CSA A23. Bununla birlikte.12 M NaOH çözeltilerinde ayrı ayrı deneye tabi tutulmuştur. deney süresini 28 güne uzatmak tekrarlanılabilir genleşme grafikleri elde edebilmek için daha uygun olmaktadır. uçucu külün sınıfı ve miktarına bakılmaksızın nem kürünü 28 güne uzatma. cüruf.5 M NaOH solüsyonda genleşmeleri.042 genleşme). Bu sebeple.4’de farklı koşullarda kürlenen C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkalin çimento içeren harç çubuklarının genleşme-zaman grafikleri görülmektedir. Shon vd. uçucu kül. silis dumanı ve doğal puzolanlar gibi çeşitli malzemeler. Bu 5 durumun ikisinde bozulma derecesi önemsiz mertebededir (her iki durumda 2 yılda %0.04’ün üzerinde beton prizma genleşmesi kriter olarak kullanıldığı zaman deney sonuçları arasında uygunluk görülmüştür. genleşme miktarını arttırmaktadır.10’un üzerinde harç çubuğu ve 2 yılda %0. Thomas ve Innis’in (1999) yaptıkları deneysel çalışma. hızlandırılmış harç çubuğu deneyini geçmiştir.

. 2002) .4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri (Shon vd.13 Şekil 2.

alkali-silis reaktif agregalardan bir bölüm portland çimentosu yerine katkı yerleştirilerek ayırt edilebilmektedir.2. Önerilen deney protokolü. Bu deneyde. Bazı deneyler 40×40×300 mm ölçülerinde kalıplarla yürütülmüştür.2.2-14A) genleşmeleri arasında uygun bir korelasyon bulunmaktadır. alkali-karbonat reaktif agregalar için tane büyüklüğü 10 ve 5 mm arasında değişen agregalar içeren beton mikrobar örnekleri kullanılarak 80 °C’de 1M NaOH çözeltisinde bekletildiği yeni bir hızlandırılmış deney önermektedir. alkali-karbonat reaktif agregalar. Alkali-silis reaktif agregaların genleşmeleri ilave katkı malzemesi varlığında yeterli derecede düşürülebilmektedir. (2003) metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregalar için uygulanabilir olduğunu belirlemiştir. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür Xu vd. kullanılan kalıp kesitinin daha büyük olması. Bu deneyde. opal pesimum etki göstermemektedir. Xu vd. (2000)’nin deney prosedürü modifikasyonu Beton Mikrobar Deneyinin temelini oluşturmaktadır. Bu deneyde ölçülen 30 günlük genleşmeler ile 1 yıllık beton prizma deneyi (CSA A23. Metot hem karbonat hem silis reaktif agregalar için uygulanabilmektedir.14 küründen sonra bir çok sayıda harç çubuğunun boşluk suyu analizi yapılmıştır. Beton prizma deneyi ve beton mikrobar deneyi genleşmeleri bir grafik üzerinde işaretlendiği zaman silisli kireçtaşının. Deney sonunda boşluk suyu alkalinitesi ile genleşmeler arasında geniş bir korelasyon görülmüştür. alkali-karbonat reaktif agregaları bundan fazla etkilenmemektedir. Uzun kalıplar ortalama %22 daha fazla genleşme vermektedir. Çözeltide bekletme süreleri 25 haftaya kadar varmaktadır. (2000). Kingston alkali-karbonat reaktif agregası dahil diğer tüm agregaların oluşturduğu doğrudan farklı bir doğru oluşturduğu görülmektedir. 2. Grattan-Bellew vd. Mineral katkıların numunede boşluk suyu alkalinitesini ve solüsyondan numuneye alkali yayılımını düşürerek genleşmeleri önlediği belirlenmiştir. Fakat. agrega gradasyonu ve karışım oranlarının farklı olması ve daha uzun deney süresi haricinde ASTM C1260’a benzerdir. Belli sürelerde deneyleri yapılan sınırlı sayıda agregalara dayanarak genleşme limitlerinin .

. alkali-karbonat reaktif Kingston kireçtaşı. Şekil 2. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. genleşmelerin doğrusallığı 15-günlük genleşmelere dayanarak 30-günlük genleşmelerin tahminine izin vermektedir. en azından 30-günlük periyotta genleşmelerin doğrusal ilerlemesidir. Amerika ve Avustralya’dan temin edilmiş farklı türlerde . Esas itibariyle.13.06 olarak belirlenmiştir.5 Kingston alkali-karbonat agrega. bir çok agrega için. Kanada. 2003) Beton mikrobar yönteminin avantajlı yanı. Bu deney metodu. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri (GrattanBellew vd. ACR ve ASR kireçtaşlarının her ikisinde ve grovakta etkilidir. bu limit diğer agregalar için yaklaşık %0.5’de verilmiştir. alkali-silis reaktif Ottawa Spratt kireçtaşı. Deney sonuçlarından genleşme gösteren ve göstermeyen agregaların ayrımı yapılabileceği görülmektedir. alkali-silis reaktif Halifax meta-grovak kullanılan beton mikrobarların genleşmeleri Şekil 2.15 saptanması tam olarak uygun görülmemiştir. Reaktif olmayan kireçtaşı ve üç yüksek reaktivitede Kanada agregası. alkali-silis reaktif silisli kireçtaşı için genleşme limiti 30 günde yaklaşık %0. Ancak.

6).11 0.212 0. Tablo 2.10 0.1 0. kireçtaşı eğim çizgisininki ise 0.209 0.307 ASTM C1260 0.12 0. Farklı bir sonuç da.342 0..12 0.094 0.075 0.069 0. Şekil 2.173 n.217 0.854 0.093 0.6’da Numarası Spratt Virginia A Virginia B Bernier Nelson Sudbury Edmonton Queensland Potsdam Conrad New Mexico Springhill Kingston kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı dolotaşı çakıl çakıl grovak kumtaşı grovak çakıl grovak dolomitik kireçtaşı (ACR) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Genleşme (%) Beton Prizma ASTM C1293 0. 0. 2003) Şekil Agrega Türü 2. Kingston örneğinin ve diğer agregaların noktalamalarını gösteren eğim çizgisi korelasyon katsayısının (R2) 0.18 0.d.391 0.79.193 .21 0.052 0.70’dur.1 Agregaların ASTM C1293.14 0.065 0. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. aynı agregalarla yapılmış beton prizmaların 38°C ve % 100 bağıl nemde 1 yıllık genleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Tablo 2.1 ve Şekil 2.153 0. 1 M NaOH’de 30 günlük beton mikrobar genleşmeleri. Beton prizma deneyi ile beton mikrobar deneyi genleşmeleri arasında makul bir korelasyon bulunduğu görülmektedir.34 0.22 0.12 0.419 0.196 0.278 0.124 Beton Mikrobar 0.333 0.170 0.25 0. Kingston ACR agrega noktalamalarının kireçtaşı eğim çizgisi yerine diğer lineer eğride yer almasıdır.6’da görülen deney sonuçları silisli kireçtaşı diğer agregalardan ayrı bir eğride ilerlediği görülmektedir.463 0. Elde edilen 80°C.16 agregalar beton mikrobar deneyi ile incelenmiştir.184 0.13 0.025 0.

Kanada’da deneyleri yapılan bütün numunelerin genleşmeleri 40 güne kadar doğrusal gitmektedir. Kingston ACR agregası gradasyonunun genleşmeye olan etkisi Şekil 2.75 mm. Xu vd. (2000)’in deneyleri gibi bir çok sayıda deney yürütülmüştür. Ancak. Xu vd.75 mm. 10-5 mm şeklindedir.75 mm. aynı gradasyonlu deney numuneleri yaklaşık aynı sonuçları vermektedir. Kingston A 9.. Agrega gradasyon aralıkları. Deney sonuçları ilk 15 gün için yakındır. 2003) Kingston agregası üzerinde bu araştırmanın dışında. Deneylerde kullanılan A ve B agregasının. Fakat Çin’de deneyleri yapılanlar yaklaşık 15 günden sonra doğrusallıktan .5-4.5-4. Fakat daha sonra numunelerin genleşmeleri değişik gradasyonlarda farklılık göstermektedir. Kingston B 12.5-4. MTO referans agregasından Kingston taş ocağının farklı bölümlerinden alındığı göz önünde tutulmalıdır.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Kingston MTO 9.17 Şekil 2.7’de gösterilmektedir.

5-9.5 mm elekten geçen ve 4. Şekil 2. Bu sonuç Xu ve diğerlerinin çalışmalarına uymaktadır. 12. 2003) Beton mikrobarların yapımı ve ölçümünde birkaç uygulamadan sonra 3 takım numunenin arasında benzerlik görülmüştür. Daha kaba taneli Kingston agregası ile yapılan beton daha çok genleşme vermiştir. Böylece.7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi (Grattan-Bellew vd.8’de silisli kireçtaşı ile hazırlanmış numuneler görülmektedir.12. . Đleriki yaşlarda ayrılmanın artması beton mikrobarlardaki çatlamaların ilerlemesi etkisinden kaynaklıdır. Şekil 2.18 ayrılmaktadır.5 mm aralığında agrega ile hazırlanan betonun işlenebilirliği düşüktür.75 mm eleğin üzeri kalan agrega gradasyonunu standart hale getirilmesi düşünülmektedir.. Daha çok genleşme olduğunu gösteren çatlaklar ilk olarak 2 nolu numunede gözlemlenmektedir.

2003) Genleşmeleri Şekil 2. Cybanski tarafından değerlendirilmiştir.6’de gösterilen farklı agregalar. Beton prizmalara göre harç ..9’de gösterilmektedir. 160 mm numunelere kıyasla ortalama olarak %22 daha fazla genleşme vermiştir. Kullanılan agrega gradasyonu 13-4. Karışım oranları kısa numunelere aynı alınmıştır. genleşme tane büyüklüğü arttıkça artmaktadır.8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. Aynı çalışmada 80°C 1 M NaOH’de tutulan beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmeleri karşılaştırılmıştır. ASR silisli kireçtaşı (Spratt) ile hazırlanan harç çubukları beton mikrobarlara nazaran daha fazla genleşme göstermiştir. Buna karşın. ASR agregalarıyla yapılan deney numunelerinin tane büyüklüğünün azalmasıyla genleşmelerinin artması beklenen bir sonuçtur. 40 x 40 x 286 mm kalıplar kullanılarak araştırmacılardan biri olan G. Kingston ACR ve Spratt ASR referans agregalarının kullanıldığı beton mikrobarların ve harç çubuklarının 80 °C 1 M NaOH’de bekletilerek ölçülen genleşmelerinin sonucu Şekil 2.75 mm aralığında biraz daha kaba seçilmiştir. ACR agregaları ile. Fakat 3 kalıba gerekli olan karışım için agrega miktarı 1650 g olarak belirlenmiştir. Uzun numuneler.19 Şekil 2.

Beton prizma deneyinde söz konusu olan %0. silisli kireçtaşı için %0. .20 çubukları daha az genleşme yaptığı görülmüştür (Grattan-Bellew vd. Şekil 2. 2003)..14 olarak elde edilmiştir. CSA A23.2-14A’ya göre 1 yılda beton prizmaların genleşme limitleri %0.05.04 limit değeri kullanılarak Şekil 2. beton mikrobar deneylerinde. Buna bağlı olarak mikrobar deneyi. 2003) Uygun oranlarda portland çimentosu yerine mineral katkı kullanımının. 30 günde geçerli görünen genleşme limitleri çeşitli alkali-silis reaktif agregaları için %0. Bu araştırmada.. Önerilen bu limitler daha geniş deneysel programla doğrulanmalıdır. 30 günde genleşme limiti ACR agregaları için kesin değildir.04’tür.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. mineral katkıların etkisini değerlendirme amaçlı reaktif agregalar ile hazırlanmış betonun zararlı genleşmelerini önlemede geliştirilmelidir.10’da görüldüğü gibi beton mikrobar deneyi için sınır değerleri elde edilir. ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir.

50 oranlarında opal ile karıştırılmasıyla yapılan deneylerin sonuçlarına göre. reaktif olmayan agrega yerine küçük oranlarda silisli şist veya opal gibi yüksek reaktivitede agrega yerleştirilmesiyle beton veya harç numunelerde maksimum genleşmeyle sonuçlanmaktadır (Hobbs.04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma (Grattan-Bellew vd. Silisli şist ve opalın pesimum oranı %5 veya daha az olabilmektedir.10 %0..14 silisli kireçtaşı ve %0. 2003). 1988). kullanılan oranlarda opal pesimum etki göstermemektedir.. 25.21 Şekil 2.04 beton prizma genleşme limitinden %0. . diğer örneklere göre az miktarda daha fazla genleşme göstermektedir (Grattan-Bellew vd. %50 opal içeren beton. Reaktif olmayan dolomit kireçtaşı agreganın %5. 2003) Pesimum etki.

88% SiO2) iki silis dumanının performansını. 2003) .22 2. malzemelerin genleşmede sonuçları incelenerek karşılaştırılmaktadır. aynı yerden alınmış fakat farklı silis içeriğinde (LS. LS (68% SiO2) silis dumanı içeren harç çubuğu karışımlarında %12 seviyesine kadar çimento yerine kullanıldığında Spratt agregasının ASR genleşmeleri kontrolünde yetersiz kalmaktadır. Şekil 2. (2003). 4. gerçekleştirdikleri çalışmada. Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar Silis duman kullanımı. Boddy vd.10 genleşme limiti kriterinin hemen altında kaldığı görülmektedir.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi (Boddy vd. 8 ve 12 silis dumanı içeren karışımların hızlandırılmış harç çubuğu deneyi genleşmeleri görülmektedir. NS (88% SiO2) silis dumanı %12 çimento yerine kullanımda etkili olduğu. alkali-silis reaksiyonu ve boşluk çözeltisi kompozisyonuna bağlı olarak. yüksek performanslı beton üretiminde gerekmektedir.3.11’de çimento yerine kütlece %0. Şekil 2.. 2003). 68% ve NS. ve %8 çimento yerine kullanıldığında %0. Hooton ve Thomas. Ancak silis dumanının SiO2 içeriği %85’in altında olduğunda ekonomikliği ile ilgili sorunlar oluşmaktadır (Boddy.

cüruflu çimentonun alkali içeriği oldukça yüksektir. standardın altında silis içeriğinde olan silis dumanının ASR’nu kontrol edemediği belirlenmiştir. farklı oranlarda çimento yerine kullanılan. 2003) Gudmundsson ve Olafsson (1998). Çimento üretimi için uygun hammadde fazla bulunmamaktadır. %4 LS silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk suyu alkalinitesi. farklı açılardan özeldir. Alkali-silis reaktif agregaların oldukça yaygın ve ASR ortam koşullarına uygun olması .. farklı oranlarda silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk çözeltisi kompozisyonlarını incelemiştir. NS silis dumanı %4 oranında kullanıldığında düşük boşluk suyu alkalinitesiyle sonuçlanmaktadır (Şekil 2. portland çimentosu hamuru örnekleriyle 1 yıla kadar sürede karşılaştırılabilmektedir.23 Boddy vd.12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi (Boddy vd.12). Sonuç olarak. Buna karşı. yaptıkları çalışmada alkali-silis reaksiyonu ve silis dumanının Đzlanda’da 20 yıllık deneyimini gözlemlemişlerdir. Đzlanda çimentosu. Buna göre. (2003). Şekil 2.

24

sebebiyle 1979’da Đzlanda’da ASR ciddi problem haline gelmiştir. Bu süre içinde ASR’na önlem olarak puzolanik malzemelerin incelenmesine yönelik araştırmalar başlamıştır. Ferrosilikon üretimi ile birlikte 1979’da Đzlanda’da, silis dumanı bütün betonlarda puzolanik malzeme olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Sonuçlar, standart ASR deney metotları, ve saha gözlemleriyle desteklenmektedir. Gudmundsson ve Olafsson (1998), çalışmasında, katkısız, %7.5 silis dumanı ve %25 doğal puzolan ile birlikte %10 silis dumanı içeren numunelerin ASTM C1260 deney sonuçlarını incelemiştir (Şekil 2.13). Puzolan-çimento karışımının genleşmeleri azalttığı görülmektedir.

Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Çimento içerisindeki silis dumanı her zaman homojen dağılamamaktadır. Buna bağlı olarak, sertleşmiş beton içerisinde küçük silis dumanı kümeleri bulunabilmektedir. Bu kümeler beton içerisindeki silis dumanının ASR’na karşı yararlı etkisini azaltabilmektedir. Bu büyük parçacıkların amorf silis agregalar gibi davrandığı sanılmaktadır. Bu şekilde, çimento hamuru boşluk suyundaki mevcut alkalilerle genleşme

25

reaksiyonuna katılmaktadırlar. Böyle bir durumda, bazı silis dumanı partikülleri ASR’dan kaynaklı genleşmeleri önlemek yerine aslında arttırabilmektedir. Şekil 2.14’de, silis dumanı topağının sertleşmiş betonda parçalanarak alkali ile reaksiyona girdiği görülmektedir (Gudmundsson ve Olafsson, 1998).

Şekil 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Şekil 2.15’de Gudmundsson ve Olafsson (1998)’in farklı denemelerde %7.5 silis dumanı kullanarak gerçekleştirdikleri ASTM C227 deney sonuçları görülmektedir. Araştırmacılar, uzun süreli performansları gözlemlemek amacıyla 14 yıla kadar genleşmeleri ölçmüştür. Genleşme hızı ilk 2 yıl boyunca en yüksek değerde olup, sonra bir süre azalmaktadır. 4-6 yıl sonunda genleşmenin birkaç yıllık periyotta yükseldiği daha sonra eşitlendiği görülmektedir. 4-6 yıl sonunda genleşmede bu artışın açıklaması, bu süre içinde silis dumanının tükenip, bundan sonra ASR’nu sadece geciktirip tamamen engelleyemediği olabilir. Đzlanda çimentosu içerisinde silis dumanı kullanımının amacı, betonda ASR hasarını azaltmak veya yok etmektir. 20 yıl sonunda gözlemlerle bu amacın sağlandığı görülmüştür.

26

Şekil 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Juenger ve Ostertag, (2004) yaptıkları araştırmada, topaklanmış ve sinterlenmiş silis dumanı partiküllerinin mikroyapısal analizi ile morfolojisini tanımlamış ve ASR genleşmelerine etkisini karşılaştırmıştır. Kısmi reaktif kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları yerleştirilmesiyle hızlandırılmış deney koşulları (ASTM C1260) altında önemli derecede genleşmeler görülmektedir. Büyük topaklar içeren yoğun silis dumanı katılması ile sadece kum içeren kontrol harç çubuklarıyla karşılaştırıldığında genleşmede azalma görülmektedir. Sinterlenmiş agrega ve topakların her ikisi de boşluk suyu ile reaksiyona girmekte, ancak bir reaksiyon genleşme yaratırken, diğerinde olmamaktadır. Silis dumanının büyük partikülleri harç içerisinde alkali-silis reaksiyonu kaynaklı genleşmeleri kimi durumda azaltıp kimi durumda arttırabilmektedir. Şekil 2.16’de, hızlandırılmış deney koşulları altında topaklanmış silis dumanı %5 reaktif kumun yerine kullanıldığında genleşmeleri azalttığı, aynı kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları kullanıldığında genleşmeleri arttırdığı görülmüştür. Her iki tip partikül de harç içerisinde boşluk suyu ile reaksiyona girmektedir. Davranışlarda fark, alkalin boşluk suyu ve bu iki tip partikül arasındaki kimyasal reaksiyonun yapısıyla ilgili

27 olabilmektedir. Büyük topakların merkezleri. Kullanılan silis dumanı çeşitleri. bazısı oyuk kalmış ve kimi yerlerde çatlak oluşmuştur. eşdeğer alkali içeriği %0. bir tip yoğunlaştırılmamış silis dumanı (UND). Bu yoğun kenarlar.17c). (2000). NaOH’a maruz kaldıktan sonra daha koyulaşmış. Küçük silis dumanı topaklarında görünür bir değişim olmamıştır (Şekil 2. deney koşulları altında açıkça reaksiyona girmiştir (Şekil 2. Genleşme deneyleri bitiminden sonra. bazı doğal agregalarda alkali-silis jelinin karakteristik bir özelliğidir. Bu agrega. iki tip yoğunlaştırılmış silis dumanı (DEN1 ve DEN2).16 1 M NaOH. Sinterlenmiş silis dumanı agregaları. karışımlarda büyük agrega topakları kalmıştır (Şekil 2. Kanada standardında yer alan beton prizma ve hızlandırılmış harç çubuğu yöntemleri ile incelemiştir. oyuk bir merkez ve hamur/agrega ara yüzeyinde yoğun bir kenara sahiptir. 2004) Boddy vd.17b). Şekil 2.17 a ve b).98 olan normal portland çimentosu ile orijini silisli kireçtaşı olan Spratt agregası kullanmış ve Kuzey Amerikada sıklıkla kullanılan beş çeşit silis dumanını. bir tip peletleştirilmiş silis dumanı (PEL) . 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi (Juenger ve Ostertag.

Şekil 2. %8 ve %12 oranında çimento yerine kullanılmıştır (Şekil 2.18 ve 2. 2004) . Her bir silis dumanı %4.17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı (Juenger ve Ostertag.19).28 ile bir tip sulandırılmış silis dumanı (SLU) örnekleridir.

29 Silis dumanları arasında en iyi etkiyi UND ve SLU örnekleri göstermiştir.18 Beton prizma deney sonuçları (Boddy vd. Diğer örneklerin betonda ince toz halinde yayılmalarının zorluğu sebebiyle beklenen etkiyi göstermedikleri düşünülmektedir. 2000) . Beton prizma deneyinde %12’lik kullanım oranında genleşmeleri kritik seviyenin altına düşüren PEL ve DEN1 numunelerinin hızlandırılmış harç çubuğunda genleşmeleri kritik seviyenin altına düşürmemesi deney koşullarının şiddetli oluşuna bağlanabilir.16 0. silis dumanının beton numunede iyi dağılmayarak topaklaşması sebebiyle olabilir. Silis dumanının betonda kullanım yüzdesi arttıkça genleşmeleri azaltmadaki etkisi de artmaktadır.12 0. 1 yıllık beton prizma genleşmesi (%) DEN2 DEN1 PEL UND 0.04 0 0 2 4 6 8 10 12 14 SD yer değiştirme oranı (%) Şekil 2. DEN ve PEL numunelerinin %4 gibi düşük kullanım oranında beton prizma genleşmelerini arttırması..24 0.2 0.08 0.

.3 0.30 PEL 0.1 0 0 2 SD Yer değiştirme oranı (%) 4 6 8 10 12 14 Şekil 2.2 0.4 0.19 Harç çubuğu deney sonuçları (Boddy vd.5 0. 2000) .6 DEN1 DEN2 SLU UND 14 Günlük harç çubuğu genleşmesi (%) 0.

miktarı ve kür süresi hakkında yeterli bilgi olmaması. kendilerine özgü deney metotları geliştirmiştir. Bu çalışmada. bu tür anormal koşullarda bazı silisli bileşenler normal koşullarda olduğundan farklı hızlarda reaksiyona girebilir. Bu şekilde. agrega kaynağında değişiklik oluşması gibi olasılıklar düşünülmelidir. ASR tespitinde kullanılan deney metotları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. dış etkilerde farklılık olması. .31 3. Yine de bu deneylerin değerlendirilmesinde kullanılan genleşme limitleri yapı tipine ve/veya agrega tipine göre değişebilmektedir. 2000). Ancak. Türk standartlarında ASR ile ilgili tek standart olan TS-2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standart Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini ölçmede yetersiz kalmıştır (Katayama. çimento alkalinitesi. Ülkemizde durum. Hızlandırılmış deneylerde reaksiyon. Son yıllarda özellikle harç ve beton numunelerinin hızlandırılmış koşullarda kürlenmesi ve belirli bir periyot sonunda genleşme değerlerinin ölçülmesine yönelik deney metotlarının standartlaştırılması konusunda bir eğilim vardır. Bu şekilde. öncelikli olarak ASTM tarafından kabul görmüş metotlara daha sonra literatüre girmiş bazı diğer metotlara değinilecektir. ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ Agregaların iyi bir şantiye performansı gösterdiğine dair uzun süreli gözlemler varsa deney yapmaya gerek yoktur (Hobbs. anormal yüksek çimento içeriği. ASR’nun lokal bir problem olması ve kullanılan agregaların petrografik özeliklerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesidir. 1995 yılında ASR hasarları ilk defa Đzmir yöresindeki karayolu köprülerinde tespit edilmiş ve TC Karayolları II. Ancak gözlemlerde. ülkeler. reaksiyonun fiziksel etkileri farklı olabilir. 1996. istenilen yaşta ve belli şiddette etkiye maruz kalmış yeterince yapı olmaması. Bunun nedeni. Bölge Müdürlüğü’nce rapor edilmiştir. 1988). alkali ekleme ve yüksek sıcak uygulayarak hızlandırılmaktadır.

Toplam 16 gün süren deney sonucunda. Burada dikkat edilmesi gereken nokta.32 3. genleşme yüzdeleri aşağıdaki şekilde değerlendirilir: • • • 16 gün sonundaki genleşmeler.20 değerinin arasındaysa agregalar. . Bu sebeple. Kimyasal katkıların etkinliğinin ölçülmesinde kullanılsa da dışarıya sızan katkının sorun yarattığı düşünülmektedir. 16 gün sonundaki genleşmeler. Standartta belirtilen gradasyondaki agrega. kütlece çimentonun 2. 25×25×285 mm boyutlarındaki kalıplara dökülen harç numuneleri 24 saat sonra kalıplardan alınarak ilk boyları ölçülür. bunun sebebi ise kür koşullarından dolayı numunelerin boşluk çözeltisi alkalinitesinin artmasıdır. agregalar hakkında karara varmadan önce ek deneyler yardımıyla genleşmelerin sebebinin araştırılması ve ölçümlerin 28 güne kadar uzatılması önerilmektedir.20 değerinin üstündeyse agregalar potansiyel olarak zararlı genleşme gösterirler. Kür şartlarını ağırlaştırarak (80oC. Kalıp sökümünden itibaren 1 gün süreyle 80oC suda bekletilerek boy ölçümleri alınan numuneler.10 ile %0. kalıplarda numune üzerine yapışarak suyun difüzyonunu önleyebilen standart kalıp yağları yerine teflon sprey gibi artık bırakmayan tipte kayganlaştırıcı materyal kullanılmasıdır.25 katı kadar kullanılarak su/çimento oranı 0. takip eden 14 gün boyunca 80oC 1 M NaOH çözeltisinde bekletilir ve periyodik ölçümleri alınır. 1 M NaOH çözeltisinde) reaksiyonu hızlandırmakta ve agregaların reaktivitesinin 16 gün içinde tespitine olanak vermektedir. Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260) Agreganın potansiyel alkali reaktivitesinin belirlenmesi için uygulanan standart deney metodudur.1. çimentonun alkali miktarı hakkında bir değer vermemektedir. şantiye koşullarında hem zararlı hem de zararsız davranış gösterebilir. Mineral katkıların etkinliğini ölçmede konservatif değerler verdiği bilinmektedir. %0. 16 gün sonundaki genleşmeler. %0.10 değerinin altındaysa agregalar zararsız davranış göstermektedir. Standart.47 olan harç karışımı hazırlanır. %0.

agrega ve Tip 10 portland çimentosu (normal portland çimentosu) 1/1 şeklinde oranlanmaktadır. su çimento oranı ve deney süresi farklıdır. standart bir deney için 4. Kullanılan çimentonun alkali içeriği %0. Deneyin süresi 1 M NaOH çözeltisinde 80°C’de 30 gün olarak belirlenmiştir. Bu da laboratuarlar arası varyasyon katsayısını arttırabilir.. Beton mikrobarlar için kuru malzemeler. Bunun için ileri bir araştırma yapılabilir. işlenebilirliğe göre ayarlanmıştır.5 mm eleği geçen ve 4. Bu gradasyon geçerli sonuçlar vermektedir.33’tür.75 mm elek üzeri kalan olarak seçilir.9 Na2O eşdeğer olmalıdır.. (2000)’den tanımlanan Chinese deneyinden sonra düzenlenmiştir. Agrega gradasyonu 12. Ancak. Mikrobar Deneyi Beton mikrobar deneyi. alkali-agrega reaksiyonu için üniversal hızlandırılmış deney metodu önerisidir. Numunelerin bekletildiği sodyum hidroksit çözeltisi fazla alkali içerdiğinden dolayı çimentonun alkali içeriği fazla önemli değildir. Ancak.75 mm elek üzeri kalacak şekilde seçilmelidir. Yeni geliştirilen standartlaşmamış bir yöntemdir. bunu belirlemede ilave deneyler gerekecektir. Deneyde kullanılan aletler. Üç beton mikrobar yapımı için 900 g çimento ve 900 g kuru agrega gerekmektedir.33 3. elenmeli ve 12. Deney sonuçları metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregaları için uygulanabilir olduğunu göstermektedir (Grattan-Bellew vd. Su/çimento oranı 0. kalıpların uzunluk ölçüsünün 160 ± 2. Deneyin ileri araştırmaya ihtiyacı vardır. orta elek 9. kalıpların boyutları. Alkali-karbonat reaktif agregalar için Xu vd. agrega gradasyonu.2.33.5 mm eleği geçecek ve 4. Sadece bir agrega büyüklüğü kullanılması.5 mm üzerinin de belirtilmesi uygun olmaktadır. Deneyin kür esası ASTM C1260. farklı kırma makinesi kullanılan laboratuarlarda gradasyonlarda farklılığa neden olabilir. gerekirse kırılmalı. . Agregalar. Böyle bir durumda. Su/çimento oranı 0.75 mm elek üzeri kalan miktara ek olarak. 2003). hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile aynıdır.5 mm ve kesit genişliklerinin ve 40 x 40 mm olması haricinde ASTM C490’a uygundur (Grattan-Bellew vd. Beton mikrobar boyutları 40×40×160 mm’dir. 2003).

Beton mikrobarlar kalıplardan alınıp uygun plastik kaplarda suya daldırılır. Sıcak levha üzerinde olmasına rağmen sodyum hidroksit solüsyonunun sıcaklığı 1. sonradan gelen ölçümler için sıfır uzunluk ve kütleyi teşkil etmektedir. 160 mm kalıpların uygun görülmesi dünyanın her yerinde bu deney metodunda tek düzen yaratmasına dayanmaktadır. Çünkü ölçümlerin yapıldığı sırada numunelerin sıcaklığı değişebilir. daha uzun numunelerde daha fazla genleşme oluşturduğunu doğruluyor ise. 160 mm kalıpların avantajı. Karışımdan sonra kasenin kenarları sıyırılır ve 90 saniye bekletilir. Plastik örtülü kalıplar kür odasında. Gerekirse. Daha sonra 60 saniye daha karıştırılır. Karışım bir tokmakla kalıplara sıkı şekilde yerleştirilir. Kalıplar dolduktan sonra karışımın içerisindeki havayı çıkarmak için bir kaç saniye sarsma tablasına yerleştirilir. ASTM C305’de belirtilen standart mikser küreği spiral şekilli kanca tiple değiştirilir. veya nem dolabında 23°C’de 24 ± 2 saat tutulur. Bu ölçümler. Değerlendirmeler. Kaplar 24 saat 80°C’de fırında bekletilir. Mikrobarların uzunluğunu değerlendirmede.34 Çimento ve suyun çoğu (290 ml) Hobart harç karıştırıcısına koyulup 60 saniye yavaş hızda karıştırılır. Ancak bu şekilde RILEM’e kıyasla farklı genleşme limitleri kabul edilmiş olunacaktır. 80° C’i sağlama ve muhafaza etme amaçlı sıcak levhada bekletilen plastik kaplardan alınarak ölçülmektedir. Raporlanan genleşmeler. az miktarda su istenilen kıvamı elde etme amaçlı eklenebilmektedir. uzunluk ve kütle değişimi periyodik olarak 30 günde gözlemlenmektedir. Daha uzun numunelerle yapılan ölçümler duyarlılığı daha fazla sağlamaktadır. agrega eklenir ve karışım bir dakika süre içinde yavaş hızda tekrar karıştırılır. bu uzunluğun Çin ve Japon araştırma laboratuarları tarafından ve Avrupa’da RILEM tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Ölçüm sırasında numunelerin sıcaklık değişimi önemlidir. Kalıplar 80°C’de 1 M NaOH çözeltisine aktarılıp. Ancak bunun tam sağlanması için 286 mm numunelerle ölçüm yapan Kuzey Amerika laboratuarlarının 160 mm kalıplarda ölçüm için aparatlarını sağlaması veya değiştirmesi gerekmektedir.4°/dk hızda düşmektedir. Bu plastik kabın düşük termal . 286 mm kalıplar için bu ek bir avantajdır. Saklama kapları fırından alınıp uzunluk ve kütle ölçümü yapılır. Kaplardaki numunelerin her zaman aynı düzende ölçümünü sağlamak gerekir.

2 yıllık genleşme değerinin %0. 3.35 iletkenliğinden kaynaklanmaktadır. Genleşme limitleri üç numunenin ortalaması alınarak. Beton prizmalarının boy değişimi ile agregaların alkali reaktivitesi ve katkıların etkinliğini ölçmede kullanılır.45 arasında işlenebilirliği sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. Numunelerin çimento içeriği 420 kg/m3 olup su/çimento oranı 0. Beton Prizma Deneyi (ASTM C1293) ASR’dan dolayı betonda meydana gelen uzunluk değişimlerini belirleyen standart deney metodudur. ACR’nu tespitte de kullanılabilir. Bu metot. 1 yıllık genleşme ölçümleri değerlendirilir. Örneğin. Deney uygulanacak agrega ince agrega ise reaktif olmayan kaba agrega ile karıştırılarak kullanılır. mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmelerine etkisi hakkında en gerçekçi sonuçları vermektedir. su üzerinde (nemli ortamda) standartta belirtilen şekilde saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır.3. Numunelerin sıcaklığındaki düşüş solüsyonun sıcaklığından daha az olabilir. Fakat kapta az sayıda numune varsa. 24 saat sonra kalıptan çıkarılan numunelerin ilk boy ölçümleri alındıktan sonra 38oC sıcaklıkta. ancak mineral katkılar söz konusu olduğunda ölçümler 2 yıla kadar uzatılmalıdır. üçlü takımdan bir numune anormal genleşme gösteriyorsa. karışım suyuna NaOH eklenerek çimentonun kütlece %1. Mineral katkıların etkinliği değerlendirilirken. 1 yıllık periyot sonunda %0. kütle değişiminin kontrolü bu anormalliği anlamada yararlı olmaktadır.04 olarak belirlenmiştir.25’ine yükseltilir. sonuçları değerlendirmede ve numunelerin durumunu izlemede faydalı görülmektedir. Kaba agreganın reaktivitesi ölçülecek ise reaktif olmayan ince agrega ile karıştırılıp belli gradasyona getirilen malzeme 75×75×285 mm kalıplara dökülür.25’i .42 ile 0. bu etki göz önüne alınacak bir değer teşkil etmez. kaptaki numunelerin sayısı üç veya en fazla altı olarak sınırlandırılması uygun görülmektedir. Bu nedenle. Deneylerde numunelerin kütle değişiminin ölçülmesi.04 olarak alınması ve karışımın alkali içeriğinin çimentonun kütlece %1. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği.

Deney sonucunda belirtilen sınır değerin üzerinde genleşmeler elde edilmesi halinde genleşmelerin alkali reaktivitesi sonucu oluştuğunun tespiti için deney numuneleri veya agregalar üzerinde petrografik analiz uygulanması veya kimyasal metot ile inceleme yapılması önerilmektedir. Çeşitli agregalarla yapılan son deneylerde araştırmacılar. 3. Bu metot.25 ve yayılma değeri %105-120 arasında olacak şekilde bir harç karışımı hazırlanarak 25×25×285 mm boyutundaki prizmatik kalıplara . hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ve beton prizma deneyi ile elde edilen genleşmeler arasında da bir korelasyon bulamamıştır. Fournier ve Bérubé (2000). 1999). genleşmeleri arasında yetersiz bir korelasyon bulmuştur. Bu deneyde. Lane ve Ozyildirim. 6 ve 12 aylık sonuçlara göre yorum yapılabilmektedir. Ancak. petrografik incelemeleri ve kimyasal metot uygulanarak elde edilen veriler ışığında bu deneyin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanması çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesi hakkında daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. deneyin uzun sürmesi metodun dezavantajıdır. Numunelerden alkalilerin ayrılması ve deney süresinin minimum altı ay olması en büyük sorunudur. Thomas vd. 1992). belirtilen gradasyonda agrega elenerek agrega/çimento oranı 2.4. beton üzerinde uygulandığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermekte ve bu sebeple diğer deney metotları yetersiz kaldığında kullanılmaktadır. Agregaların şantiye performansı. Bu metot. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile beton prizma deneyi. 1992. 3. 1997. belirli şartlarda kürlenen harç numunelerinin belirtilen süre sonucundaki boy değişimlerinin (genleşme yüzdesi) ölçülerek çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesinin belirlenmesi esasına dayanır. Uzun süreli metotlar arasında ise 38oC’de uygulanan ASTM C1293 beton prizma metodu en gerçekçi sonuçları vermektedir (Bérubé ve Fournier. Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C227) Çimento-agrega kombinasyonları potansiyel alkali reaktifliği için standart deney metodudur.36 değerine arttırılması önerilmektedir (Bérubé ve Duchesne. ACR’nu ölçmede etkili değildir..

Kimyasal metod (ASTM C289) Agregaların potansiyel alkali-silis reaktifliği için standart deney metodudur. Agregadaki diğer bileşenler silisin çözünürlüğünü etkilemektedir. 12 aylık genleşme limitini %0. Sc ise çözünmüş silisi simgelemektedir. Bu şekilde. Bu çözelti daha sonra filtre edilir ve asitte titre yöntemiyle çözülmüş silis ile alkalinitedeki azalma analiz edilir. Oberholster ve Davies (1986). 3.10 veya 3 ayda %0. üç numunenin ortalaması alınarak.1. 150-300 µm’ye öğütülen agregaların 1M NaOH çözeltisinde bekletildikten sonra alkalinite ve çözünmüş silis miktarlarını analiz eden agrega deneyidir. Bu yöntemde. 6 aylık sonuçların bulunmaması halinde 3 aylık genleşme limitleri esas alınabilmektedir.0 ile %1. 12 aylık genleşme sonuçlarına göre değerlendirme yapmaktadır.05 gibi çok konservatif bir değerle sınırlandırmaktadır. Eğer tüm sonuçlar eğrinin sol tarafındaki bölgede ise agrega zararsız olarak adlandırılabilir.37 dökülür. Numuneler. Eğer .2 eşdeğer Na2O olan çimento kullanılır.05’tir. Rc alkalinitedeki azalmayı. agregayı temsil eden 25 g ağırlığında 150-300 µm’ye kırılmış numune. 6 ayda %0. Deney üç kere tekrar edilir. alkali içeriği kütlece %1. Hatta. Bu metot. 6 aylık genleşme limitlerinin sınır değeri aşması halinde oluşan genleşmenin ASR sebebiyle olduğunun kesin değerlendirilmesinin yapılabilmesi için ek deneyler yapılması önerilmektedir. aynı zamanda mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmesindeki azalmaları ölçmede kullanılmaktadır. Diğer Yöntemler 3. Grattan-Bellew (1989)’a göre 12 ve 6 aylık sonuçlar rapor edilmelidir. Sonuçlar daha sonra Şekil 3. 24 saat sonunda kalıplardan çıkarılan numunelerin boyları ölçülür. Genleşme limitleri. Pek çok araştırma kurumu.5. Genellikle.5.1’deki eğride işaretlenerek kontrol edilir. 25 ml 1M sodyum hidroksit çözeltisinde 80oC’de 24 saat boyunca bekletilir. 38oC sıcaklıkta ve kenarlarında ortamı nemli tutan fitil görevi gören kurutma kağıdının bulunduğu kapalı kaplarda su üzerinde (nemli ortamda) saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır.

38 sonuçlardan bir tanesi bile eğrinin sağındaki bölgede yer alırsa agreganın yüksek alkali içerikli betonda kullanımının zararlı genleşmelere yol açabileceği söylenebilir. Petrografik inceleme. metakuvars ve benzeri kayaçlardan oluşan yavaş ve geç silis-silikat reaktivitesi olan agregaların davranışlarını belirlemede kullanılamaz. zorlanmış veya mikro-granüle kuvars içeren veya meta-grovak. minerallerin cins ve yüzdelerine göre kayacın . bu deney. kalsit. Bu eğri. magnezyum veya demirli karbonatlar ile antigorit (serpentin) gibi magnezyum silikatlar içeren agregalar için doğru sonuçlar vermeyebilir. petrografların bilgi ve deneyimine bağlı olmaktadır. Deney sonuçları. Ayrıca.2. Đncelenmenin güvenirliği. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295) Agregaların petrografik açıdan incelenmesi için standart metottur. siderit gibi kalsiyum. magnezit.5. 60 50 Zararsız Potansiyel zararlı Rc (mmol/lt) 40 30 20 10 0 Zararlı 10 Sc (mmol/lt) 100 Şekil 3. yüksek alkali içerikli harç çubuğu genleşmeleri. Agrega bünyesindeki reaktif bileşenlerin belirlenmesinde oldukça kullanışlıdır.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği 3. agregaların petrografik analizi ve betonda kullanılan agregaların saha performansları dikkate alınarak çizilmiştir. metasilttaşı. dolomit.

Agregalardan alınan ince kesitlerin optik mikroskop yardımıyla incelenmesi sonucu içeriklerinde bulunan potansiyel reaktif mineral fazların (reaktif silis) teşhisi mümkündür.39 adlandırılması işlemidir. Grattan-Bellew (1990). ancak deneyimli petrografların agregaların davranışı hakkında bir fikir öne sürebileceklerini belirtmiştir. belirli bir agregaçimento kombinasyonunun reaktifliği hakkında petrografik analizin tek başına sonuç veremeyeceğini. Petrografik analiz. agregaların seçimi ve reddinde kullanılacağı gibi. Agregaların geçmiş performansları ile ilgili veriler bulunduğu takdirde bunların kullanımı veya reddi konusunda deneyimli petrografların karar vermesi mümkün olabilmektedir. 1992). Petrografik incelemeyi uygulayan kişinin bu konudaki deneyimi önemli bir faktördür. Xışını yayılımı ve tarayıcı elektron mikroskobu gibi yöntemler de reaktif silisin saptanmasında faydalıdır. ASR üzerinde kimyasal metotlar. Hobbs. Agregaların reaktivitesinin tespitinde önemle vurgulamak gereken nokta ilk önce yapılacak işin petrografik analiz olduğudur. zarar gören beton ve harç numunelerden alınan ince kesitler üzerindeki çalışmalar sonucu meydana gelen etkinin ASR sebebi ile olup olmadığını tanımlayabilmek mümkündür. beton veya harç numuneleri ile deneyler uygulanmadan önce petrografik analizin uygulanması hem zaman kazandırmak açısından hem de uygulanacak metodun agrega tipine göre seçimini kolaylaştırmak açısından önerilmektedir (Bérubé ve Fournier. işlemin devamında uygulanacak deney metotlarının seçimi hakkında fikir vererek zaman kaybı ve boş uğraşlardan korunmayı sağlar. Gerçekten de. 1992. . Agregaların yanı sıra. 1988). bazı deney metotları bazı tip agregaların reaktivitesini saptayamazken bazı deney metotları ise belirli tipte agregalar için fazla şiddetli şartlar oluşturabilir (Bérubé ve Fournier.

kar sağlamasının yanısıra teknik. sertleşmiş betonda ASR sebebiyle meydana gelebilecek zararlı genleşmeleri kontrol etmesi mümkün olan tüm metodlar arasında puzolanik veya mineral katkıların kullanılmasının betonun durabilitesini ve ASR etkilerine karşı direncini arttırması bakımından avantajlara sahip olduğu kabul edilmiştir. Bu tür katkılar kullanıldığında yararlı etki görülmeyebilir. Bu sayede. portland çimentosundan daha az reaktif oldukları ve daha düşük oranlarda alkali açığa çıkardıkları için seyreltici görevi görürler. Katkı maddeleri. alkalilerin reaktif agregaya göçü yavaşlamaktadır. (1992) aşağıdaki ana teorileri gözden geçirmiştir: Katkı maddeleri. boşluk ve agrega-matris arayeri iyileştirmesi yaparak daha düşük geçirimliliğe yol açmaktadır. Mineral katkıların ASR genleşmesini azaltmasında hangi mekanizmanın baskın olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılamamıştır. Bazı mineral katkılarda ise çimentodan daha fazla çözünebilen alkali bulunmaktadır. Mineral katkılar. Katkı içeren karışımlar.1992). Glasser. . Beton imalatında mineral katkıların ana malzemelerden biri olarak kullanımı. çimento hamurundaki Ca(OH)2 içeriğini azaltarak pH’ını düşürmektedir. C-S-H ve boşluk çözeltisi arasındaki denge ile belirlendiğini ve bunların tek başlarına miktarlarından bağımsız olduğunu belirtmiştir. kendi başına bağlayıcı özelik taşımayan. enerji tasarrufu ve çevrenin korunumu açısından da fayda sağlamaktadır (Swamy. ince öğütüldüğünde ve nemli ortamda çimento hidratasyonu sonucu açığa çıkan kireç ile reaksiyona girerek bağlayıcı özeliğe sahip bileşenler oluşturan silisli veya silisli-alümünli malzemelerdir.40 4. Günümüzde. pH’ın Ca(OH)2. Ancak Glasser. MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ Mineral katkılar. sadece çimento içeren karışımlara nazaran daha yüksek efektif su/çimento oranına sahiptir ve bu da alkali içeriğinin daha da seyrelmesine yol açar.

Portland çimentosu hamurunda C-S-H’ın tipik Ca/Si oranı 1. ve iki adet kimyasal etkisi olmayan filler malzemedir (karbon ve kalsiyum karbonat). Mineral katkıların genleşmeyi önleme mekanizmaları büyük oranda.8 iken mineral katkı kullanıldığında bu oran düşmektedir. Diğer bir araştırmada. iki farklı alkali silis reaktif agrega kullanılarak CSA-A23. F sınıfı uçucu kül. atık içeren üç farklı camsı malzeme. Ca/Si oranı 1. 2001). yoğunlaştırılmış silis dumanı. Buharlaşabilen su içeriği. katkıların alkali-silis reaksiyonunu azaltmada etkisi karışımların kimyasal kompozisyonuna bağlı olmaktadır.3’den düşük olduğu durumlarda C-S-H’ın yüzey yükü negatif olur ve C-S-H ile alkali katyonları birleşir. alkalileri sadece portland çimentosu ile hazırlanan karışımlardan daha güçlü bir şekilde bağlarlar. kullanılan katkıların tipine. Katkılar. iki silis dumanı. ASR genleşmelerini durdurma amaçlı kullanılan mineral katkıların . C-S-H’ın yüzeyindeki yük. Bu durumda.41 Katkı maddesi içeren sistemler. ASR genleşmesini azaltmada mineral katkıların etkisi ile ilgili bir çok deneysel araştırma bulunmaktadır. Bununla ilgili. kum içerisinde bulunan tek reaktif bileşen olup. Ca/Si oranına bağlıdır. Şist. Ca/Si oranı yüksek olduğu takdirde C-S-H’ın yüzey yükü pozitif olmakta ve C-S-H liflerinde anyonlar emilmektedir.2-1. inceliğine ve kullanım oranına bağlı olarak değişmektedir. (2) alkali iyonlarının çoğunun tüketilmesi ile alkaliler ile agrega arasındaki reaksiyonun engellenmesi. Mineral katkı olarak farklı kompozisyonlarda üç uçucu kül. Na+ ve K+ gibi katyonlar boşluk suyunda kalır. reaktif agreganın tipine. Bu karışımların ASR genleşmesini iki reaksiyonla azalttığı düşünülmektedir: (1) betonun geçirimliliğini düşüren ve alkali iyonlarının bir kısmını hapseden puzolanik reaksiyon. Kimyasal etkisi olmayan dolgu malzemesi sadece “seyreltme etkisi” yaratırken. altı farklı mineral katkı ilavesinin ASR’na karşı uzun süreli etkisi. cam elyafı alkali-silis kontrolünde yeterince etkili olmaktadır. (1995) bir çalışmasında. öğütülmüş cam elyafı. reaksiyonun oluşumu ve reaksiyon ürünlerinin kompozisyonundaki değişim ile harç çubuğu genleşmeleri incelenmiştir. Xu vd.2-14A metoduyla incelenmiştir (Duchesne ve Bérubé. ve bir öğütülmüş granüle yüksek fırın cürufu seçilmiştir. çimento harcının alkali silis reaktivitesini düşürmede sekiz mineral katkının etkisi incelenmiştir.

3). düşük alkali içerikli çimento kullanımıyla karşılaştırılmıştır. Mineral katkı içeren karışımları değerlendirmede CAN/CSA-A23. Duchesne ve Bérubé (2001)’in 9 yıllık beton prizma deneyi ölçümleri sonucunda. Yeterli oranlarda iyi mineral katkı kullanılmış olsa bile alkali iyon içeriğinin arttırılması zararlı genleşmelere sebep olmaktadır.4.42 performansı.2). düşük alkali iyon konsantresinde ölçülen beton örnekleriyle belirlenmiştir. betonda ASR azaltmada kullanılmamalıdır (Şekil 4. Genleşmeleri düşük alkali-çimento ile hazırlananların altına kadar düşüren %40 uçucu kül-A ve uçucu kül-B kullanımı %50 yüksek fırın cürufu kadar etkili olmuştur (Şekil 4.04 olduğunu belirlemiştir. 2001). riyolitik tüf ile hazırlanan yüksek-alkali kontrol örneğinden daha yüksek genleşme vermektedir (Şekil 4. kapalı fitilli plastik kaplarda su üzerinde kürlenen beton prizmalarından dışarıya alkali süzülmesi ve ASR reaksiyon ürünlerinin bünyelerine alkali bağlaması sebebiyle oluşur. Uçucu kül-C gibi alkali içeriği yüksek uçucu küller. Reaktivitesi fazla olan agregalar.3). Boşluk çözeltisinin hidroksit iyon konsantrasyonunu belirlemek amacıyla farklı mineral katkılarla hazırlanan hamur örnekleri üzerinde yüksek basınç boşluk çözeltisi çıkarma yöntemi uygulanmıştır. Hatta.2-14A metodu kullanımı ile 2 yıllık genleşme limiti önerilmiştir. tüm karışımların deneyi için yaklaşık 2 yıllık kürden sonra genleşme eğrilerinin yassılaştığını göstermektedir. Deneyi daha uzun bir periyoda çekmek uygun değildir. %5 silis dumanı kullanımı beton genleşmelerini önlemede yeterli görülmemektedir. düşük alkalili çimento ile hazırlanmış kontrol örneklerinin genleşmelerinin yaklaşık %0.1 . Çalışmanın sonuçları. Bu fenomen. . Mineral katkı oranı ve betonun toplam alkali içeriği betonun genleşmesini kontrol eden önemli faktörlerdir (Duchesne ve Bérubé.

2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. 2001) Şekil 4. 2001) . %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.43 Şekil 4.

3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé.44 Şekil 4. 2001) Mineral katkıların etkinlikleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır: .

ayrıca buz çözücü tuzlar. Ayrıca silis dumanının amorf halde bulunan silis içeriği. silis dumanının inceliğinin çok yüksek olmasıdır. demir oksit (Fe2O3). magnezyum oksit (MgO) ve alkaliler (Na2O ve K2O)’dir. alümin (Al2O3). yoğunlaştırılarak. kullanım yüzdesine. Çimento ağırlığının %5-%15’i kadar silis dumanı kullanılmasıyla üretilen betonlarda. çimentonun tipi. silikon metalinin veya silikonlu metal alaşımlarının üretimi esnasında ortaya çıkan gazın hızlı soğuyarak yoğunlaşması sonucunda elde edilen ve %85-%98 kadar silis içeren amorf yapıya sahip yüksek incelikte bir üründür. yapısında fazla miktarda SiO2 bulundurması ve çok ince partiküller halinde olması sebebiyle üstün puzolanik özeliklere sahiptir. karbon. basınç dayanımını arttırır. 1985). geniş özgül yüzeyi ile alkalileri bağlayarak boşluk çözeltisinin alkali konsantrasyonunu düşürür. Ancak. beton gerekli dayanımı kazanmadan önce çimento ve silis dumanı tarafından ortama salıverilen sodyum ve potasyum iyonlarının büyük kısmı reaksiyon esnasında tükenir. Ortalama tanecik çapı 0. su-azaltıcı kimyasal katkılarla işlem görerek veya sulandırılarak piyasaya sunulur. Betonda kullanımı. beton henüz taze haldeyken çimentonun alkalileriyle reaksiyona girer. Yoğun bir yapı oluşturarak betonun geçirimliliğini azaltır. inceliği sebebiyle betonun su isteğini arttırması. alkali içeriği ve inceliğine bağlıdır. kanama. betondaki alkali miktarının azalmasıyla. ayrışma. Silis dumanı toz halinde. Silis dumanının ASR üzerindeki etkisi. Silis Dumanının ASR’na Etkisi Silis dumanı. kimyasal kompozisyonuna (SiO2 ve alkali içeriğine). yaklaşık çimentonun inceliğinin yüzde biri kadardır. silis dumanlı . Betonun dayanım kazanmasından önce gelişen bu reaksiyon zararlı genleşmeler ve çatlaklara yol açmaz.1. Silis dumanı.45 4. (yanmamış kömür artığı). Bu reaksiyonun beton taze iken hızla oluşmasının sebebi. Silis dumanının kimyasal yapısındaki ikincil bileşenler. sülfatlar gibi çeşitli dış etkilere ve alkali-agrega reaksiyonuna karşı durabiliteyi arttırır. sıkıştırılarak. geçirimlilik ve hidratasyon ısısını azaltır.1 µm ’den az. alkali-silis reaksiyonları daha az miktarda oluşmaktadır (Metha. Yeterli miktarda silis dumanı kullanıldığında.

Kireç içeriği %10’dan yüksek olabilir.46 betonun plastik büzülme sebebiyle çatlamaya yatkın olması gibi etkiler kullanım esnasında göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Ayrıca. alümin (Al2O3) ve demir oksit (Fe2O3)’tür. çeşitlerine göre farklı miktarlarda kalsiyum oksit (CaO). Yüksek oranda (%10’dan fazla) CaO içeren uçucu kül puzolanik özelliğin yanısıra bağlayıcı özellik de gösterir. (C)) içerirler. elektrik enerjisinin üretimi için toz haline getirilmiş kömür yakılmaktadır. Uçucu Külün ASR’na Etkisi Termik santrallerde.2. Sertleşmiş betonda ise dayanım kazanma hızını yavaşlattığından erken yaşlardaki dayanımı düşürürken ileri yaşlardaki dayanımı arttırır. bölümünde derlenmiştir. Puzolanik ve bağlayıcı özellik taşır. Antrasit veya bitümlu kömürden elde edilir. Uçucu kül puzolanik özellik gösterir. Uçucu küllerin ana kimyasal bileşenleri. Açığa çıkan külün yaklaşık %80’i baca gazıyla beraber dışarı “uçar”. uçucu kül. taze betonda sabit su/çimento oranında işlenebilirliği arttırır. Uçucu küller. silis (SiO2). Bunlar literatürde uçucu kül olarak adlandırılır. Uçucu kül. %10’un üstündeyse yüksek-kireçli uçucu kül olarak adlandırılır. katkılı çimento üretiminde kullanıldığı gibi betonda belirli oranlarda çimento veya ince agrega yerine de kullanılmaktadır. puzolanik özeliği sayesinde oluşturduğu ikincil C-S-H’larla yapıyı daha . C sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %50’den fazladır. ASTM C618’e göre uçucu kül. Bu küller. C sınıfı ve F sınıfı olmak üzere ikiye ayrılır. Linyit veya subbitümlu kömürden üretilir. Silis dumanının ASR genleşmelerine etkisi ile ilgili önemli çalışmalar bu tezin 2. Sadece puzolanik özellik gösterir. 4. atmosfere salıverilmeden bacalardaki filtreler tarafından tutulur. Kömürün yakılması sonucu çeşitli gazlar ve yanmamış katı atıklar ortaya çıkar. F sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %70’den fazladır. Uçucu külün kireç içeriği %10’un altındaysa düşük-kireçli uçucu kül. magnezyum oksit (MgO). sülfürtrioksit (SO3) ve yanmamış kömür parçacıkları (karbon.

Bleszynski ve Thomas (1998) yaptığı deneysel çalışmada. Çalışmada. çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere karşı betonun durabilitesi artar.1998) Uçucu kül. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi (Bleszynski ve Thomas. Yüksek oranlarda uçucu kül (%40).4 1M NaOH.4’te 80°C’de 1M NaOH çözeltisinde kürlenen portland çimentosu betonunda kireçtaşı agregasının etkisi görülmektedir. beton içerisinde çakmaktaşı parçalarının önemli derecede reaksiyon belirtisine rağmen. genleşmeleri azaltmada 1M NaOH’de. çeşitli alkalin tuz çözeltisine maruz bırakılmasıyla genleşmelerini ve mikroyapısını incelemiştir.47 yoğun hale getirir. agrega-harç arayerini iyileştirir ve bu sayede betonun geçirimliliğini azaltır. farklı oranlarda uçucu kül ile reaktif çakmaktaşı agrega içeren beton karışımlarının. 80°C’ye maruz bırakıldığında uzun periyotta dahi (3 yıl) etkili bulunmuştur. boşluk çözeltisi kimyasındaki değişikliklerin dışında uçucu külün alkali-agrega reaksiyonu üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Şekil 4. Bu sebeple. genleşme hasarı ve . Şekil 4.

80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi (Bleszynski ve Thomas. muhtemelen kendisi genleşme kuvvetleri oluşturur veya alkali silikat solüsyonunun reaksiyon bölgesinden difüzyonunu önleyen yarı geçirgen membran gibi davranır ve bu sayede ozmotik basınç yaratmaktadır.1998) Uçucu kül içermeyen bozulmaya uğramış kontrol numuneleri ile %40 oranında uçucu kül içeren beton arasındaki en belirgin fark. Reaksiyon ürünü alkalilerin şerit halinde yayılmaları dikkat çekicidir. portland çimentosu betonunda bazı reaktif çakmaktaşı taneciklerinin etrafında oluştuğu gözlemlenmektedir.5 1M NaOH. uçucu kül kullanılmamış karışımda agrega taneleri kenarında kalsiyum-alkalisilis oluşumudur. bununla birlikte bitişiğinde yüksek-sodyum silis jeli ve bunu takip eden yüksek-potasyum silis jelinden meydana .48 çatlakları önlemektedir (Şekil 4. Kalsiyum-alkali-silis reaksiyon hattı. Bu durum. Bu reaksiyon. agrega-çimento birleşimi sınırında yüksekkalsiyum reaksiyonu. Portland çimentosu beton örneklerinde jel dağılımı. Şekil 4. %40 uçucu kül içeren betonda çimento-agrega birleşiminde muhtemelen Ca(OH)2 azalmasından dolayı gözlenmemektedir.5).

Bu jel içerisinde. yüksek sodyum jelinin. Yüksek-potasyum silis jeli kristalin. Uçucu küllü betonda yüksek kalsiyum sınır reaksiyonu yokluğunda. Düşük kalsiyum alkali-silis jeli dağılım örneği uçucu kül betonlarına kıyasla portland çimentosu betonlarında fark edilmektedir.6. Yüksek-kalsiyum içeren jelin bulunması halinde reaksiyonunun önlendiği. G=jel (Bleszynski ve Thomas. amorf bir yapı göstermektedir. Yüksek-sodyum silis jeli ise şekilsiz. yüksekpotasyum jeli ise orijinal agrega sınırında kalmaktadır.7.49 gelmektedir.1998) .8. uçucu kül içeren beton örneklerinde yükseksodyum jeli çevresindeki çimento matrisi içerisine dağılmakta. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar F=çakmaktaşı.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. Şekil 4. (Şekil 4.9) Şekil 4. iğnemsi bir yapı göstermektedir. Şekil 4. iç basıncın azalmasıyla çimento matrisinin gözenek yapısına doğru kolaylıkla dağıldığı görülmektedir. amorf yapıda yüksek sodyum jeli ve kristalin iğnemsi yüksek potasyum jeli ile karakterize edilen ayırıcı “çevreleme” oluştuğu görülmektedir. Şekil 4.

G=jel. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri F=çakmaktaşı G=gel.1998) Şekil 4. büyük jel dolu çatlaklar C=çatlak.50 Şekil 4.1998) . L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü. F=çakmaktaşı.

reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması (Bleszynski ve Thomas. veriler. beton prizmalarının genleşmelerini katkısız kontrol numunelerine kıyasla düşürmektedir (Şekil 4. farklı tip ve oranlarda uçucu kül içeren beton prizma ve harç çubukları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarını kapsamaktadır. genleşme derecesini tahmin etmede veya genleşmeyi uygun limitte durdurmada gerekli minimum uçucu kül seviyesini belirlemede kullanılamamaktadır. Farklı uçucu küllerin performansları boşluk suyu kompozisyonuna dayanarak açıklanabilmektedir.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül).1998) Shehata ve Thomas (2000). uçucu kül kompozisyonunun ASR genleşmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. BSE görüntü. Çalışma.51 Şekil 4. külün kalsiyum veya alkali içeriği arttıkça veya silis içeriği düştükçe genleşme artmaktadır. Uçucu küllerin çimento hamuru örneklerindeki boşluk suyu alkalinitesini düşürmede ve buna bağlı olarak genleşmeleri kontrol etmede etkili olduğu bulunmuştur. Sonuçlar. Minimum yer değiştirme oranı.04 sınırında tutarak belirlenmektedir. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan. genleşmeyi iki yılda %0. uçucu kül kimyasal kompozisyonunun genleşmelerde etkili olduğunu göstermektedir. Ancak. Belli bir uçucu kül oranında. reaktif agrega. Bütün uçucu küller.10). Numunelerin boşluk suyu alkalinitesini düşürmede .

F sınıfı uçucu külün.52 daha etkili bulunan uçucu küller. C sınıfı uçucu küle göre genleşmelerde daha çok azalma sağladığını göstermiştir. (2002). .47 olduğunda. ASR genleşmeleri kontrolünde daha yararlı bulunmaktadır. uçucu kül içeren harç çubuklarında genleşmeler daha düşüktür. %20 uçucu kül kullanımı genleşmeleri azaltmada yeterli olmamıştır. Şekil 4. yüksek su/çimento oranına sahip ve kuvvetli alkali çözeltisinde tutulan harç çubuklarını kullanarak yaptıkları deneysel çalışmada.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi (Shehata ve Thomas. Ancak. Genelde. ancak S/Ç oranı 0. uçucu külün sınıfından bağımsız olarak büyük genleşme oluşturduğunu belirlemiştir. ASR kaynaklı genleşme kontrolünde puzolanların yararını değerlendirme anlamında hızlandırılmış harç çubuğu deneyi kullanımını desteklemektedir. 2000) Shon vd. Deneyler. Çalışmadaki veriler.47 olduğunda C sınıfı uçucu külün de genleşme azaltmada yeterince etkili olduğu görülmüştür. yer değiştirme oranı çimento ağırlığının %35’ine yükseltildiğinde ve S/Ç oranı 0.

2000). Her iki agrega için de kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O miktarı kütlece %1. az reaktif agregalarda daha az miktarda yüksek fırın cürufunun etkili olabildiğini göstermektedir. genleşmeyi standarttaki 24 aylık sınır değeri olan %0.53 %20 C sınıfı uçucu kül içeren ve S/Ç oranı 0. Camsı yapıdaki cüruf kurutularak öğütüldüğünde hidrolik bağlayıcı özelik gösterir. Thomas ve Innis (1998) reaktif silisli kireçtaşı ile beton prizma deneyi (CSA A23. %30-40 oranında SiO2 ve %40 oranında CaO içerir.47 olan harç çubukları. Bu cüruf. ancak silis dumanı ve F sınıfı uçucu kül gibi kirece ihtiyaç duymaz (Hooton vd. Ancak yapılan araştırmalar. araştırmalarda kullanılan uçucu küllerin ve çimentoların kimyasal ve mineralojik özeliklerinin ve agregaların reaktivitelerinin farklı olmasıdır. Kanada Standardı CSA 23. 15001600OC sıcaklığındaki eriyik cüruf yaklaşık olarak. Bu yapı. Suda granüle edilerek (peletleme yöntemi ile) hızlıca soğutulduğunda camsı bir yapı oluşur. yüksek alkali çimento varlığında.. Uçucu küllerin çeşitliliği sebebiyle araştırmacılar ASR’na olan etkileri hakkında çoğu zaman çelişkili görüşler öne sürmüştür. ASR’nun kontrolü için %50 oranında yüksek fırın cürufunun çimento yerine kullanımının gerekli olduğunu vurgulamaktadır. Daha az reaktif agrega olan grovak içeren çakıl ile %35 oranında yüksek fırın cürufu kullanımı halinde genleşme kritik sınırın altına düşmektedir.3. Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi Demir cevherinden demir üretimi esnasında yüksek fırında kireçtaşı veya dolomit varlığında erimiş cüruf oluşur.2-14A) uygulamış ve %50 oranında cüruf kullanımı. Bu mineraller çok az bağlayıcı değer taşıdığından bu gibi cüruflar beton agregası veya yol temel tabakası olarak kullanılabilir. Çelişkilerin sebebi. 4.04’ün altına düşürdüğünü belirtmiştir. hidrate olmak için alkalin bir ortama ihtiyaç duyar. ki bu portland çimentosunun kompozisyonuna benzemektedir.1 Ek B.25’tir (Şekil . erimiş haldeki demirin üzerinden akar ve ayrık halde depolanabilir. Cüruflar yavaşça soğutulursa yapısında melilit veya mervinit minerallerini kristalleşir. genleşmesinde yeterli azalma görülmemiştir.

4 0.25 0.11 ve 4.3 0.2 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4. 0.2 0.25 0. 1998) 0.45 0.3 0.12).1 0.15 0.15 0.35 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.35 0.54 4.1 0. 1998) .12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.

üç adet yüksek fırın cürufu üzerinde yaptıkları araştırmada yüksek fırın cürufu efektif alkali içeriklerinin toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin kütlece %39’u ile %63’ü arasında olduğunu bulmuştur.56 0.27 0. 1988) Tablo YFC A B C D Asitte çözünebilir Na2O: % 0.52 Asitte çözünebilir K2O: % 0. Bu sebeple yüksek alkalin portland çimentosunun bir kısmının yüksek fırın cürufu ile yer değişimi sonucu betonda mevcut alkali iyon konsantrasyonundaki değişimler genleşmeleri de etkilemektedir. Betonlar için efektif alkali içeriği sınır değeri 4 kg/m3 olarak belirlenmiştir. Şekilde. betonun birim hacminde bulunan toplam hidroksil iyonu konsantrasyonuna bağlı olduğundan önceki bölümlerde bahsedilmişti. Yüksek fırın cürufunun toplam alkali içeriği (asitte çözünebilir alkali) kütlece %0.57 0.30 0.40 0. Hobbs’un derlediği verilerde görüldüğü üzere (Tablo 4.25 0. Yüksek fırın cürufunun inceliği. ASR sebebiyle oluşabilecek genleşmelerin.31 0.54 0.68 Eşdeğer Na2O içeriği: % 0. kötü sıkıştırılma sebebiyle hapsolan hava miktarı ve dayanım kazanma hızı gibi diğer parametreler de yüksek fırın cürufu kullanılan betonlarda ASR genleşmelerini etkiler. Şekil 4.64 0.40-0.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri (Hobbs. Yüksek fırın cürufundaki alkaliler camsı fazlarda bağlı bulunmakta ve portland çimentosuna nazaran daha yavaş bir şekilde ortama salıverilmektedir. karışımın priz süresi.6 eşdeğer sodyum oksit değerleri arasında değişmektedir.44 0. Barlow ve Jackson (1988).1).28 0. yüksek fırın cürufu efektif alkali içerikleri toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin %50’si kadardır.50 .55 En kritik silis/alkali oranında. cAc çimentonun.45 0. gAg ise cürufun efektif alkali içeriğini ifade etmektedir.3 ile %2. Tablo 4.97 Efektif eşdeğer Na2O içeriği: % 0.13’de bu yaklaşım göz önüne alınarak çizilmiş genleşme/efektif alkali içeriği diyagramı görülmektedir.

13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği (Hobbs.56 Şekil 4. 1988) .

14’de Mehta’nın Santorin toprağı kullanarak elde ettiği genleşme sonuçlarını görmekteyiz. Ekonomik kazanç sağlamak veya erken hidratasyon ısısını azaltmak. Kireç-puzolan reaksiyonu sonucu boşluk çözeltisi pH’ının düşmesi neticesinde puzolanlar etkili olur. puzolanlar alkalilerle reaksiyona girerek alkalileri tüketir ve genleşme yaratmayan ürünler oluşturur.. ileri yaşlardaki dayanımı arttırmak. Şekil 4. Ayrıca. serbest sönmüş kireç miktarı zamanla azalır. şeyl ve zeolit gibi betonda kullanılan doğal malzemeleri de “doğal puzolanlar” olarak gruplandırmak mümkündür. öğütülmüş yüksek fırın cürufu. Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi “Puzolan” terimi aslında şiddetli yanardağ patlamaları sonucu oluşan camsı piroklastik malzemeler için kullanılmaktadır. Çimento hamurunda gözenek yapısındaki iyileşme (azalma) biçiminde fiziksel olarak kendini gösteren puzolanik reaksiyon.4. alkaliagrega reaksiyonu tahribatına veya sülfat tahribatına direnci arttırmak.57 4. Kil. puzolanların reaktivitesine bağlıdır ve bu etki çimento yerine kullanılabilecek miktarı belirler. yüksek fırın cürufu. ve silis dumanı gibi maddeler belirli oranlarda karıştırılabileceği belirtilmektedir (Karahan vd. su sızdırmasını azaltmak. (SiO2 + Al2O3 + Fe2O3) oksitleri ile asit-baz reaksiyonu biçiminde tepkimeye girmesiyle meydana gelir.2’de doğal puzolan olan . Tablo 4. kimyasal dayanıklılık ve mekanik dayanımdaki artışın esas nedeni olduğu belirtilmektedir. sönmüş kirecin ve alkalilerin. Literatürde uçucu kül. betonda genleşme yaratan reaksiyonlara karşı etkili oldukları bilinmektedir. Puzolanların ASR’unu azaltmadaki etkisi. 2005). uçucu kül. C-S-H (kalsiyum-silikat-hidrat) ve kalsiyum-alümino-silikat miktarlarında artış olur. silis dumanı gibi yapay malzemeler için de “yapay puzolan” terimi zaman zaman kullanılmaktadır. ikincisinde de. doğal puzolanlar. ve zararlı çözeltilerin beton içine sızmasına karşı direnci arttırmak amaçları için portland çimentosuna veya katkılı portland çimentosuna. bu reaksiyon. Puzolanların. Bu bağlamda iki olay gerçekleşir: birincisinde. Bir portland çimentosu ve puzolan karışımı reaksiyona girdiği zaman. portland çimentosunun hidratasyonu esnasında ortaya çıkanlara benzer biçimde.

002 3 Ay 0. Fransa.017 0. Türkiye. A.150 0.026 0. Çimento 0. Đspanya.009 0. 1981) Tablo 4.028 0. Meksika.012 6 Ay 0.021 Kontrol Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Silis Dumanı Silis Dumanı Silis Dumanı Yunanistan.D.3 0.017 0.026 0.017 0.090 0. 1981) Mineral Katkı Kütlece çimento yerine kullanım oranı (%) 10 15 25 5 7.014 12 Ay 0.7 0.260 0.023 0.020 0.2 0.044 0.014 0.320 0.062 0.150 0.14 Puzolanların ASR'na etkisi (Mehta.002 0. Rusya.6 %10 puz %20 puz %30 puz Genleşme (%) 0.B.049 0.021 0. doğal puzolan .025 0.005 0.2 Puzolan türü ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi (Mehta. Japonya.58 riyolitik süngertaşı ile silis dumanının farklı oranlarda kullanımının ASR genleşmelerine olan etkisi görülmektedir. Đtalya.035 0.4 0.5 10 Genleşme (%) 1 Ay 0.1 0 0 1 2 3 4 5 6 Kür süresi (ay) Şekil 4.042 0.5 0.. Çin. Almanya. ve Hindistan.

Diğer bir neden ise. kimyasal etkisi olmayan kireçtaşı agrega ve silisli şist reaktif kum içeren karışımlar kullanarak ASR’nu engellemede MK etkisini belirlemiştir. Brezilya. 1994). özellikle hidrolik yapılarda ve kütle yapılarında puzolan-katkılı portland çimentosu A. Çin. Türkiye..D.01’den daha aza düştüğü görülmüştür.59 kaynaklarının bulunduğu ülkelerdir. portland çimentosu tüketimini minimize etmesi ve çevresel zararları azaltmasından kaynaklanmaktadır. MK içermeyen betondaki genleşen .45 genleşme gösterdiğini belirmiştir. betonda ASR’dan kaynaklı genleşmeleri büyük oranda azalttığı görülmüştür. önemli miktarlarda doğal puzolan katkılı-çimento kullanan ülkelerdir. ASR deneyleri Đngiliz Standart Şartname Tasarısı 812’ye göre 75 mm×75 mm×220 mm beton prizmaları ile yapılmıştır. Bunun yaygınlaşmasının nedeni. MK içermeyen beton numunelerinin 6-9 ay sonra %0. portland çimentosu yerine %15 MK kullanımının.D. Rusya ve Japonya’da 1930’lardan beri doğal puzolanlar. Amerika’da olduğundan daha yaygındır (ACI 232. Bir başka çalışmada. (2001) yaptığı çalışma. O yıllardan günümüze kadar. (1991).1R-94.’de ilk puzolanlı portland çimentosu 1912’de Los Angeles su kemeri inşaatında kullanılmıştır.’de yaygınlıkla kullanılagelmiştir. Sabir vd. puzolanik malzeme içeren harç ve betonun durabilite özelliklerinde önemli derecede gelişme görülmesidir.B. portland çimentosu ile karıştırılarak kullanılmaktadır. Standart PÇ yerine %1015 oranında MK yerleştirildiğinde genleşmelerin %0. Kostuch vd.B. Gözenek yapısında büyük gelişme gösteren ve böylece zararlı çözeltilerin betona etkisine karşı direnç sağlayan MK etkili bir puzolan olarak görülmüştür. uygulamada MK’in harç ve çimento içerisinde ve ayrıca zararlı atıklar varlığında kısmi puzolanik katkı olarak kullanımını incelemiştir. Hindistan. Araştırmacılar. atık ve endüstriyel yan ürünlerinin kullanımının. ve Meksika. (1993). A. Walters vd. Kontrol numunelerinde oluşan çatlaklar ve yüzey bozulması MK kullanılmasıyla elimine edilmiştir. Son yıllarda harç ve betonda puzolanik malzeme olarak metakaolin (MK) formunda kalsine kilin kullanımı oldukça yaygınlaşmaktadır. Doğal kaynaklı puzolanların bu tür kullanımları Avrupa’da.

Benzer şekilde. Kaolinit kili için yapılan deney sonuçlarına göre.1 0. 6860 ve 8820 cm2/g olan dört farklı incelikte öğütülmüştür. Doğal agrega ile özgül yüzey alanı 7000 cm2/g olan doğal zeolitin %10 oranında kullanıldığında zararlı genleşmeleri önleyebildiği Şekil 4. Kullanılan tek tip çimentonun alkali içeriği NaOH çözeltisi yardımıyla ayarlanmış ve dökülen harç çubukları 38oC’de kürlenerek 180 günlük genleşme ölçümleri alınmıştır.25 Genleşme (x0.15’de görülmektedir. Deneyler sonucunda ASR sebebiyle oluşan genleşmenin toplam alkali miktarı ve agrega reaktivite seviyesinin yanısıra katkı maddesinin dozajına ve inceliğine bağlı olduğu belirlenmiştir. MK’nin genleşme indirgemedeki rolü.05 0 50 100 150 Yaş (gün) 200 250 300 0% 5% 10% 20% 30% Şekil 4. serbest bulunan CH miktarını ve CH/SiO2 (aktif) oranını azaltarak şişen jelin oluşumunu önlemektir.01) 0. Araştırmada. (1998).3 0.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi (Naiqian vd. 0. Mielenz vd. 1986).05 0 -0. pişirilmiş kil ve şeyllerin ASR üzerindeki etkilerini incelemiştir.(1950).15 0. 5280.2 0.60 ürünün “yüksek Ca2+ jeli” olduğu. doğal zeolitin ASR genleşmesi üzerindeki etkisini incelemiştir. 1032 oC’de pişirilen illit ve vermiküllit tipi killer de ASR üzerinde etkili olamamıştır (Cook. az miktarda Na+ ve K+ içerdiği ve bunların miktarlarının mevcut CH ve aktif silis miktarına bağlı olduğu belirlenmiştir. 587-810oC arası pişirme en iyi sonucu vermiştir.. Zeolitler. Naiqian vd. 800oC’de pişirilen sodyum montmorillonit tipi killerin ASR’nu azaltmada etkili sonuç vermediği belirlenmiştir. iki çeşit reaktif sentetik agrega ve bir çeşit potansiyel reaktif doğal agrega kullanılmıştır. 1998) . özgül yüzey alanları 2510.

Çimento ve mineral katkıların kimyasal özelikleri belirlenmiştir. Genleşme değerleri. çimento. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının asıl amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. Öncelikle agrega. Đki farklı agrega ile hazırlanan ve benzer oranlarda iki tip silis dumanı içeren karışımlara ise beton mikrobar deneyi uygulanmıştır. farklı reaktivitelere sahip dört ayrı agrega üzerinde normalde 24 saat olan ilk kür süresi 4. Beton mikrobar deneyi ise yine aynı koşullarda. 8. Bu amaçla. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanır. 5. iki farklı amaçla gerçekleştirilmiştir.1. 24 (kontrol) ve 48 saat olacak şekilde değiştirilerek ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. numuneler 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. seçilen iki tip agregayla uygulanmıştır.1. ve mineral katkılar sağlanmıştır.1’te verilmiştir. Agrega numunelerinin fiziksel özelikleri belirlenmiş ve deney yöntemlerinde belirtilen şekilde yıkanıp kurutularak deneysel çalışmaya uygun hale getirilmiştir. Bu deneylerde 4 farklı reaktif agrega kullanılmıştır.5 çimento kullanılmış olup Đzmir Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özellikleri ile standart sınır değerleri Tablo 5. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. 16. 10 ve 15 oranlarında kullanılarak ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Çimentonun özelikleri Deneysel çalışmada bir adet CEM I 42. Böylece ileriki ölçümler. çimento yerine %5. Çalışmanın diğer bir aşamasında ise iki farklı silis dumanının ASR genleşmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. DENEYSEL ÇALIŞMA Tez kapsamında yapılan deneysel çalışma. Bu amaçla. ilk kür süresinin (80°C suda) değiştirilmesinin ASTM C1260 ve beton mikrobar deneyi sonuçlarına etkisinin incelenmesidir. Kullanılan malzeme 5. 12. Kimyasal analiz . Bunların birincisi. 2 tip silis dumanı.61 5.1.

51 1. Beton mikrobar yönteminde ise. C2S: %18.89 0.11 0. Bunun sebebi ise harç çubuklarının 14 gün boyunca 1 M NaOH çözeltisi içinde beklemesiyle zaten alkalinitesi yüksek bir etkiye maruz kalmalarıdır.70 3.09 0.18 5. C3A: %9.58.36 1. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” çimentonun alkalinitesi ile ilgili herhangi bir sınırlama getirmemiştir.64 2. Buna rağmen. Buna ek bu yöntemde de.23 Belirtilmedi TS EN 197 Sınırları (%) En çok 5 en çok 3.27 62. güvenli tarafta kalabilmek için araştırmada alkalinitesi yüksek bir çimento seçilmiştir. kür esnasında dışarıdan yeterince NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin önemli olmadığı belirtilmektedir.09’dur. kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği ile ilgili %0.1 Kullanılan çimentonun ana bileşenleri Bogue formülleriyle aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır: C3S: %52. Tablo 5. C4AF: %9.62 sonuçlarından görüldüğü gibi çimentonun eşdeğer Na2O yüzdesi 1.5 En çok 4 en çok 0.5 en çok 1.58.11 1.9 değeri verilmektedir.05 2.68.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO SO3 Serbest CaO Na2O K2O Na2O (eşdeğer) Çözünmeyen Kalıntı Kızdırma Kaybı Klorür Miktar (%) 20.94 .

5 0.4 33 11. Agregaların tane büyüklüğü dağılımı TS EN 933-1 standardı. Harç karışımlarında 0/5 mm.65 1630 1770 Aliağa (5/15 mm) 2.85 1545 1675 .65 2. gevşek birim hacim ağırlığı (BHA) TS EN 1097-3.81 0.5 0.6 8.4 2.42 Tablo 5. beton mikrobar karışımlarında 5/15 mm olmak üzere iki farklı boy sınıfında agrega kullanılmıştır.9 1.3 0.9 2.6 55.03 1335 1465 Uşak 2.8 21.5 18. Tablo 5.3 1.5 57.6 25.4 3.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri Fiziksel Özelik DYK Özgül Ağırlık Su Emme Kapasitesi (%) Gevşek BHA (kg/m3) Sıkıştırılmış BHA (kg/m3) Ahmetli 2.66 Uşak 100 97.55 1.2.6 35.7 54.5 99.34 Altınoluk (5/15 mm) 100 95.5 68.8 5.57 3.1 12.25 Đncelik Modülü Yüzde Geçen (%) Aliağa Altınoluk (5/15 mm) (0/5 mm) 100 99 100 34. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı.2 94.47 2.5 0.79 0.3’de özetlenmiştir.0 5.5 16 8 4 2 1 0.6 92.45 1380 1590 Altınoluk (0/5 mm) 2.4 74.63 5.60 0.1.67 1655 1770 Aliağa (0/5 mm) 2.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları Elek Boyutu (mm) 31. Agregaların elek analizi sonuçları ile su emme kapasitesi. Agregaların özelikleri Deneysel çalışmada.39 Ahmetli Aliağa (0/5 mm) 100 77.2 0. gevşek ve sıkıştırılmış birim hacim ağırlık özelikleri Tablo 5.4 100 73 36 26. öncelikle reaktivite potansiyeli olabilecek yöresel agrega numuneleri incelenmiştir. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı ve su emme oranı TS EN 1097-6 standardına göre belirtilmiştir.2 ve 5.3 5.25 1285 1465 Altınoluk (5/15 mm) 2.

52 1.5’da verilmiştir. Tablo 5.000 5.98 1.015 Silis Dumanı-2 (%) 92.42 0.1.88 0.89 belirlenmedi 6.4. Kimyasal katkı özelikleri Beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.53 0. Tablo 5.53 1.57 0.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO Na2O K2O SO3 Kızdırma Kaybı Cl Silis Dumanı-1 (%) 71.0087 0.4’de verilmiştir.136 0.98 Çimento ağırlığının %0. %) pH Kullanım oranı Değeri 1.86 4. Silis dumanının özelikleri Deneysel çalışmada iki tip silis dumanı kullanılmıştır.11 belirlenmedi 0. Üretici firma.4’ü . Deneysel çalışmada kullanılan iki tip silis dumanının Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özelikleri Tablo 5.92 0.64 5.5 Kimyasal katkının özelikleri Özellik Yoğunluk (20°C) (g/ml) Suda çözünen klorür (%) Alkali içeriği (eşdeğer Na2O.3.32 7.1. Katkının üretici firma tarafından bildirilen diğer özelikleri Tablo 5.44 0.8-%1.12 2.68 0.635 6.52 0. katkının naftalin sulfonat esaslı olduğunu belirtmiştir.

ASTM C1260 Standardı ile kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 28 farklı karışım. Ancak.65 5. Ahmetli. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C NaOH çözeltisinde bekletmek yerine direkt 80°C suda kür koşullarında reaktiviteleri incelenmiştir. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. 12. . Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Deney Metodu kullanılmıştır. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” uygulanarak 4 tip agrega. ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 24 farklı karışım hazırlanmıştır. Aliağa agregası kırma andezittir. 16.2. %10 ve %15’i olarak üç farklı oranda çimento yerine kullanılmıştır. Bunlar SD1 ve SD2 olarak adlandırılmıştır. “Beton Mikrobar Deneyi” uygulanarak 2 tip agrega. çimento ağırlığının %5. Silis dumanı. Aliağa ve Altınoluk agregası ile karışımlar hazırlanmıştır. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Aliağa ve Altınoluk agregası olmak üzere sadece iki agrega türü incelenmiştir. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 12 farklı karışım hazırlanmıştır. Bu metotta. Tablo 5. kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 14 farklı karışım. Ahmetli. Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma Deneysel çalışmada agregaların reaktivite tespitinde. Altınoluk ve Uşak agregası. Aliağa. Her karışım örneği için en az üç numune hazırlanmıştır. Altınoluk ve Uşak agregası silis kökenli doğal agrega olup. 8. Beton Mikrobar Yöntemi ile ise.6’de görüldüğü üzere.

16) 1.1.3.5 148. Bu gradasyon değerleri Tablo 5.75 mm (No.66 Tablo 5.16) 600 µm (No.36 mm (No.6 Hazırlanan karışımlar Agrega Tipi 4 4 4 2 2 2 Đlk Kür Süresi 6 2 6 2 3 1 3 1 Silis Dumanı Silis Dumanı Oranı Farklı Đlk Kür Deney Sayısı 24 24 4 12 12 2 78 Karışım Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi Beton Mikrobar Deneyi Toplam 5.30) 300 µm (No.36 mm (No.5 247.7’de verilmektedir.8) 1.50) 300 µm (No. Tablo 5. ASTM C150 ve TS EN 197 standardına uygun olan bir tip CEM I 42. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” ve henüz standartlaşmamış “Mikrobar Deneyi”.100 arası ASTM E11’e uygun eleklerle elenerek standartta verilen gradasyonda karıştırılmıştır.3. kısa süreli iki farklı metot olarak Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini tanımlamada ve katkıların etkinliğini kıyaslamada kullanılmıştır.100) Kütlece % 10 25 25 25 15 990 g agrega için (g) 99 247.20) elekten elenmiştir.30) 600 µm (No.50) 150 µm (No.18 mm (No. laboratuarda yıkanarak sabit ağırlığa kadar kurutulmuş ve No.5 . 5.5 247. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) Agregalar.8) 2.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu Elek boyutu Geçen Kalan 4.4) 2.4-No.5 çimentosu 850 µm (No.18 mm (No.

bu sürede agrega yavaşça eklenir. ASTM C490’a uygun 25×25×285 mm boyutlarında ve uçlarında boy ölçmeye olanak sağlayan pimlerin bulunduğu 250 mm net açıklık bulunan kalıplara yerleştirilmiştir. . kütlece su/çimento oranı. Karışımın bitmesinden itibaren 2 dakika 15 sn içerisinde karışım kalıplara yerleştirilmelidir. 0. Numunelerin uç bölümlerinin sıkıştırılmasına özen gösterilerek iki katman halinde çubuk yardımıyla sıkıştırılıp yüzeyleri perdahlanmalıdır.3 mm) ile karıştırılmıştır. ikinci tabaka da yerleştirilip aynı şekilde sıkıştırılıp üzeri düzeltilir./dk hızında 30 s daha karıştırılır. Harçlar ASTM C305’e göre standarda uygun harç mikseri (karıştırıcı ile kap arasındaki mesafe 5.47) kullanılmıştır. Yayılma ölçüm prosedürü aşağıdaki gibi özetlenebilir. 990 g agrega ve 207 g su (kütlece çimento/agrega oranı. üzerine çimento eklenerek 140±5 dev. kalıp 25 mm kalınlığında bir harç tabakasıyla doldurup 20 defada sıkıştırılır. 285±10 dev.1±0. Harç hazırlama odası bağıl nemi %50’den az olmamalıdır. numunelerin kalıplara yapışmasını önlemek amacıyla numune üzerinde tortu bırakmayan ve su girişine imkan veren kayganlaştırıcı malzeme olarak Teflon sprey kullanılmıştır. mikser 285±10 dev. Bu miktar. Karıştırma prosedürü şu şekildedir: su karıştırma kabına eklenir. Standarda göre harç hazırlama ve kuru malzeme depolama odası 20-27. Hazırlanan karışımların yayılma değerleri de belirlenmiştir./dk hızında 1 dakika daha karıştırılarak sonlandırılır. yayılan harcın 4 farklı kısımdan taban çapı ölçümü alınır./dk’de 30 s süreyle karıştırılır.25. Standart koşullarda hazırlanan harç. 1/2. Standartta belirtildiği üzere. Yayılma tablası temizlenerek kalıbı tam ortaya yerleştirilir. bu sürenin ilk 15 saniyesinde kabın kenarındaki harç temizlenir. 90 s boyunca beklemeye alınır.5°C arasında olmalıdır. 15 sn içerisinde 25 düşüş gerçekleştirilir. her karışım için üç adet 25×25×285 mm boyutlarında harç çubuğu hazırlamaya olanak vermektedir.67 Her çimento agrega kombinasyonu için deney numuneleri hazırlanırken 440 g çimento.

çubukların hacminin 4±0.75 mm ile 9.7°C olmalıdır.konsantrasyonu 0. 1 M NaOH çözeltisi. 40 g NaOH/900 ml H2O ve toplam 1 lt olacak şekilde ekstra su eklenerek yapılmıştır.5 mm elek arası malzeme de %60 olarak oranlanmıştır. Sodyum hidroksit. 9.Mikrobar deneyi ASTM C490’a uygun gereçler kullanılır.01 M arasında olacak şekilde hazırlanmıştır. Ölçümler. agregalar gerekiyorsa kırılarak istenilen boyuta getirilir.5 katı olacak şekilde hazırlanmıştır. uzun süreli etkiyi incelemek için yaklaşık 8 haftaya kadar uzatılmıştır. Nem kabini veya nem odası sıcaklığı 23±1. Çalışmada uygulanan deneyde 4. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. Numuneler. Genleşme değerleri.5 mm arasındaki agrega kullanılır. 24±2 saat nem odasında bekletilip kalıplardan alınmıştır. Örnekler 1 M NaOH çözeltisi içeren 80±2°C sıcaklıkta muhafaza edilip en az 3 günde bir olmak üzere 14 güne kadar ölçülmüştür.5 mm ile 12. Ölçümler ASTM C490’a uygun 0.5 mm ve kesiti 40×40 mm’dir.002 mm hassasiyetli komparatörle alınmıştır. .68 Numunelerin 24 saat 80oC suda geri kalan deney süresince 80oC 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmesini sağlamak amacıyla 80±2°C sıcaklıkta kür yapabilen özel dolaplardan faydalanılmıştır.5 mm elek arası %40. Ancak. Na+ ve OH.002 mm duyarlıkta alınarak 80±2°C sıcaklıkta suya konulmuştur.2. Nem odası ASTM C511 standardına uygun olmalıdır. ancak kalıpların net açıklığı 160±2. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (250 mm) Standart 14 günlük genleşme limitini %0. Đlk okumaları 0.10 olarak vermektedir. 4. 5.99 ile 1. 15±5 s içinde ölçüm tamamlanmıştır. Her örnek teker teker çıkarılarak silip.75 mm ile 12.5 mm elek üzerinde kalan kısmın da belirtilmesi uygun olur. NaOH çözeltisinin hacmi. Harç çubuklarının tümünü su veya çözelti içinde tutabilecek 80°C sıcaklığa ve NaOH çözeltisine dayanıklı olacak kaplar kullanılmıştır.3. standart bir deney için 9.

Harç karışımı kaplara iki seferde çubukla sıkıştırılarak yerleştirilmiştir. Genleşme değerleri. Etkiyi net inceleyebilmek için bazı numunelerin boy ölçümleri 8 haftaya kadar uzatılmıştır. ASTM C305’e uygun standart harç karıştırma aparatı spiral şekilli olanla değiştirilerek agrega eklenir ve düşük hızda 1 dakika boyunca karıştırılır.69 900 g çimento ile 900 g agreganın kullanımı ile (kütlece Ç/A=1/1) 3’er adet mikrobar örnek üretilmiştir. Su/çimento oranı 0.33 olup işlenebilirlik için ayarlama yapılabilir. Gerekirse istenilen işlenebilirliğin sağlanması için kalan su eklenir. Segregasyona uğramaması için en son kalıplar doldurulduktan sonra birkaç saniye kadar vibrasyona tabi tutularak hava baloncuklarının çıkması sağlanmıştır. Kapların kapakları kapatılarak 80°C’lik fırında 24 saat boyunca bekletilmiştir. Karışımlarda 300 g su kullanılmıştır. ASTM C230’a göre yayılma değeri ölçülerek gerekli ayarlamalar yapıldığında su miktarındaki küçük değişimlerin genleşmeleri fazla etkimediği belirlenmiştir. Karıştırma prosedürü ise aşağıdaki gibi özetlenebilir. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. kabın kenarları sıyrılarak harç 90 sn bekletilir. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği en az %0. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (160 mm) Boy ölçümleri 30 gün boyunca alınarak üç örneğin ortalaması kaydedilmiştir.9 olmalıdır. . Kalıplar fırından çıkarılarak ilk okumaları alıp 1 M NaOH çözeltisi içerisine konularak tekrar fırına alınmıştır. Çubuklar kalıplardan çıkarılarak uygun plastik kaplar içerisindeki suya daldırılmıştır. Kür esnasında dışarıdan NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin çok önemli olmadığı düşünülse de bu konunun araştırılması gerekmektedir. Çimento ve suyun büyük bir bölümü (290 g) karıştırıcı kabın içine konularak düşük hızda 60 sn çalıştırılır. daha sonra 60 sn daha karıştırılır. Plastik filmle kaplanan kalıplar 23°C’lik nem odasında 24±2 saat bekletilmiştir.

24 (kontrol) ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde deney sonuçları incelenmiştir. numuneler kalıp alımından sonra 80°C suda 24 saatlik sürede ilk küre tabi tutulmaktadır. 6. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ve deney prosedürü benzer olan beton mikrobar deneyinde. Örneklerin kür süresi-genleşme grafikleri Şekil 6. Böylece tüm ölçümler (ileriki) 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. 16. Uşak agregası kullanılan numunelerde ASR’nu belirtisi olarak harita biçimli çatlaklar gösterilmiştir. Deneysel çalışmanın bu kısmında. Ahmetli. Çatlakların yoğunluğu. Uygulanan kür boyunca Ahmetli ve Uşak agregası içeren örneklerin genleşme değerlerinin birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. BULGULAR VE TARTIŞMA 6.1.1. Şekil 6. agregaların tümü reaktif özellik göstermektedir. bu örneklerde 4 saat tutulmuştur. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 metoduna göre hazırlanan numuneler. Ancak.70 6. Uşak ve Altınoluk agregası içeren örnekler izlemektedir. hızlandırılmış metot çerçevesinde yüksek sıcaklıkta aşırı alkalin ortama (80°C’de 1 M NaOH) maruz bırakılan numuneler için ilk kür süresi değişiminin etkisi irdelenmiştir. En yüksek genleşmeler Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir.2’de sırasıyla Aliağa. zaman içinde genleşme ile beraber artmaktadır. Bunu sırasıyla. toplam 8 hafta NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. 4. 12. 80°C sıcaklıkta suda bekletilme ile uygulanan 24 saatlik ilk kür süresi. 8.1. Buna göre. . 1 M NaOH çözeltisinde bekletilerek 14 gün kür süresinde belirlenen genleşme değerleri. standardın belirlediği %0.1’de verilmiştir.1 genleşme limitinin üzerinde kalmaktadır. Ahmetli.

6 0.2 1.0 0 7 Uşak 4sa.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6. Ahmetli 4sa.0 0. Altınoluk 4sa. Aliağa 4sa.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları .0 1.71 2.1 0.8 0.9 1.5 1.7 1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.6 1.3 1.7 0.2 0.5 0.3 0.8 1.4 1.1 1.4 0.9 0.

6 0. Đlk kür süresi 4 saatten 8 saate çıkarıldığında.8 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.0 1. Ahmetli agregası içeren numunelerin genleşmesinin azaldığı belirlenmiştir.4 0.3 1. Uşak.8 1.3 0. Aliağa 8sa. 2. Ahmetli 8sa.7 0.0 0 Uşak 8sa.5 1. Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmeleri diğer örneklere göre daha azdır. tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri ASTM C1260 standardının belirlediği %0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 genleşme limitinin üzerindedir.9 1. Aliağa ve Uşak agregası içeren numunelerin genleşmeleri artarken. Yine.4 1. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.72 Şekil 6.3’de ilk kür süresi 8 saat olan örneklerin genleşme eğrileri sunulmuştur.2 0.9 0.1 1. Bu ilk kür süresinde.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .2 1. Altınoluk 8sa.6 1.0 0.1 0.7 1.5 0.

73 Şekil 6. 2.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Ahmetli ile Uşak agregası içeren örneklerin farklı ilk kür sürelerinde genleşme eğrilerinin yer değiştirdiği ve 12 saatlik ilk kür süresi sonucunda birbirine çok yaklaştığı görülmektedir.1 1.4 ilk kür süresi 12 saat olan numunelerin genleşmesini göstermektedir. ölçülen genleşmelere göre reaktiviteleri sıralaması Aliağa.3 0.5 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 0. Aliağa 12sa. Ahmetli.7 1.3 1.0 1.0 0. Ahmetli 12sa. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.8 0.5 1.9 1.4 0. Şekil 6.7 0.9 0. Bu ilk kür süresinde.6 0. Uşak ve Altınoluk agregası içeren numuneler şeklindedir.5’deki örneklerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat . Altınoluk 12sa.2 0.6 1.4 1.0 0 Uşak 12sa.8 1.1 genleşme limitinin üzerindedir.2 1.

9 0.9 1. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” kontrol numunelerinin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri standartta belirtilen %0.74 olarak değiştirilmiştir.6’da ilk kür süresi 24 saat olan.0 0 7 Uşak 16sa.5 0.1 1.5 1. yani ASTM C1260 metoduna tamamen uygun kürlenen örneklerin genleşme grafikleri görülmektedir.3 0.4 0.2 0. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.1 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.7 1. Bu ilk kür süresinde.6 1.0 1.3 1.4 1. Altınoluk 16sa.5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6. Uşak. 2.1 genleşme limitinin üzerindedir.7 0. Yine. Şekil 6.8 0.6’da . Aliağa 16sa.1 genleşme limitinin üzerindedir. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.8 1. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.0 0. Ahmetli 16sa.6 0.2 1.

0 0. ilk kür süresi 12 saat olan örneklerin genleşme eğilimlerine benzemektedir.2 0.9 1.0 1.7’de genleşme değerleri verilen örneklerin.8 1.2 1.6 0.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.7 0.4 0. Ahmetli.7 1. Bu serinin 14 günlük genleşme değerleri. .1 genleşme limitinin üzerindedir. Bu ilk kür süresinde.4 1. Uşak ve Altınoluk agregasıdır.3 0. Genleşme eğilimleri.6 1. 2. Uşak.5 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.75 görüldüğü gibi reaktivite sıralaması Aliağa. kontrol numunelerinin 14 günlük genleşme değerlerinden yüksektir.1 1.1 0.5 1.0 0 7 Uşak kontrol Aliağa kontrol Altınoluk kontrol Ahmetli kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 1. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa. ASTM C1260’a göre tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri %0. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilmiştir.8 0.9 0.

2 0.0 0 7 Uşak 48sa.4 0.5 1.6 1.8’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 4 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.1. Ahmetli 48sa.8 0. Altınoluk 48sa. kür prosedürü ASTM C1260’a benzer beton mikrobar yöntemine göre hazırlanmıştır.76 2.6 0.1 1.3 1. Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Numuneler.9 0.2 1. Aliağa 48sa.8 1. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası.7 1.2.0 1.4 1.3 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.5 0.1 0.9 1.7 0. Şekil 6.7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.0 0. . Beton mikrobar deney verileri Bu deneyde yüksek reaktiviteli Aliağa agregası ve orta derecede reaktivite gösteren Altınoluk agregaları seçilmiştir.

13’de verilmiştir. dolayısıyla beton mikrobar deneyine uygun kürlenen kontrol numunelerinin genleşme değerleri verilmiştir. diğerlerine benzer veya az miktarda yüksek genleşme göstermiştir.12’de 80°C suda ilk kür süresi 24 saat olan. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları Şekil 6. Şekil 6. 48 saat kürlenen beton mikrobar deneyi örnekleri. Şekil 6.8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Aliağa ve Altınoluk agregalarıyla beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan numunelerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 8 saat olarak değiştirilmiştir.8703 0.2 0.11’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları verilmiştir. her iki agrega için genleşme değerleri 4.4 Aliağa 4sa.77 0. Buna göre.3 Genleşme (%) Altınoluk 4sa.10’da 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 12 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.9614 0. 0.0113x R2 = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. Đlk kür süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılması genleşmeleri azaltmıştır (Şekil 6. y = 0. Şekil 6.9).1 y = 0. .0018x R2 = 0. 8 ve 12 saat kürlenen örneklerden fazladır.

0 0 -0.2 y = 0.0113x R2 = 0.78 0. y = 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. y = 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 12sa.0104x R2 = 0.8656 0.2 0.10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .6205 0.4 Aliağa 8sa.1 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 8sa.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.7559 0.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 7 14 21 28 35 0. 0. 0.0019x R2 = 0.4 Aliağa 12sa.0015x R2 = 0.1 0.9931 y = 0.

9389 0.11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 0.8736 2 0.0023x R2 = 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.79 0.4 Aliağa 16sa.0 0 7 14 21 28 35 -0.4 Aliağa=kontrol y 0.0119x 0.0027x R2 = 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 0.12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .0113x R2 = 0.9804 0.6603 0.2 y = 0.2 y = 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 16sa.1 0.3 Genleşme (%) R = kontrol Altınoluk 0. y = 0. 0.

80°C sıcaklıkta suda ilk kür yerine.9899 0. deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. 6.13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Beton mikrobar deneyinde yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için.80 0. Dört farklı agrega tipine uygulanan bu kür koşulunun etkisi Şekil 6.2.0114x R2 = 0. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 standardına göre hazırlanan numuneler.1.0028x R2 = 0.9637 0.1 0. Bu şekilde kürlenen örneklerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen.14’de görülmektedir.3 Genleşme (%) y = 0. 0.4 Aliağa 48sa. Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi 6. Altınoluk 48sa. doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.2 y = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.2. 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. .

6 0.5 1.2.3 1.9 1.6 1.1 0.15’de verilmektedir.81 1.0 0 Uşak NaOH Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Ahmetli NaOH Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Beton mikrobar deney verileri Beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan kontrol numunelerinden farklı olarak 80°C sıcaklıkta suda yapılan ilk kür yerine. ilk kürü 80°C sıcaklıkta suda yapılan numunelere göre daha yüksek değer vermiştir.8 1. mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir.7 1.2 1.0 0.4 1.5 0. Bu davranış. Bu örneklerin genleşmeleri Şekil 6. Bu kür koşuluna tabi tutulan numunelerin genleşmeleri.7 0.8 0.1 1. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir.4 0.9 0.14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.2 0.3 0. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. numuneler doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. .2.

harcın geçirimlilik ve dayanım gibi diğer etkilerini göz önünde tutarak sabit su/çimento oranında çalışılmasını önermektedir.1 0. Ahmetli. Uşak ve Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin silis dumanı yardımı ile zararlı genleşmelerinin azaltılmasına çalışılmıştır. Katkı kullanımı ile birlikte katkının inceliğine ve su ihtiyacı özelliğine bağlı olarak harçların yayılma değerleri düşüş göstermiştir.0 0 -0. %10 ve %15’i kadar kullanılmıştır. Silis dumanı (SD1 ve SD2) çimentonun kütlece %5.9279 Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Şekil 6.3. Bu etkileri gözlemlemek amacıyla. reaktivite potansiyeli bulunan Aliağa.82 0. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi Deneysel çalışmanın bu aşamasında.5 Genleşme (%) 0. Bu sebeple yayılma değerini düzeltmek için SD katkılı harçlarda herhangi bir düzeltme yapılmamış fakat kalıplara yerleştirme esnasında sıkıştırmaya özen gösterilmiş ve bazı beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R .8716 y = 0.0119x R2 = 0. Pek çok araştırmacı ASTM C1260’da olduğu gibi.1 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) y = 0.7 0. ASTM C1260hızlandırılmış harç çubuğu ve beton mikrobar deney yöntemi kullanılmıştır.6 0.2 0.3 0.0218x R2 = 0.4 0.15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.

Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0. Aliağa agregası içeren numunelerde standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Buna göre.16’da SD1’in %5 oranında kullanımının genleşmelere etkisi görülmektedir.1 genleşme limitinin altına düşmemiştir. Ölçümler 14 gün sonrasında da yaklaşık 8 hafta devam ettirilmiştir. Kontrol örneklerinde olduğu gibi %10 SD1 içeren örneklerde de Aliağa agregası diğerlerine kıyasla daha yüksek genleşme gösterirken en düşük genleşmeyi Altınoluk agregası içeren örnekler göstermiştir. Burada Uşak ve Ahmetli agregalarının ileriki zamanlardaki genleşme eğilimleri benzer şekilde devam etmiştir.3.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Çimento yerine %15 oranında SD1 kullanımı genleşmelere etkisi Şekil 6. Uşak.83 marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır. Uşak. %15 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri incelendiğinde. Ahmetli. Ahmetli. ASTM C1260 metodu deney verileri Şekil 6. Bu da hızlandırılmış metotlar ile mineral katkı etkisi değerlendirilirken 14 günlük genleşme değerinin kıstas alınmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir.17’de verilmektedir. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Uşak. Uşak agregası içeren harç genleşmelerinin ilk zamanlarda düşük olmasına karşın ileri zamanlarda Ahmetli agregası genleşmelerine oldukça yaklaştığı görülmektedir.1. Çimentonun kütlece %10 oranında SD1 kullanımı sonuçları Şekil 6. Aliağa agregasıyla hazırlanan harçların genleşmelerinin diğer üç agreganın genleşmelerine kıyasla daha fazla olduğu ve zamanla aradaki farkın arttığı görülmektedir. %10 SD1 kullanımı. Altınoluk ve Ahmetli agregalarıyla %5 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri oldukça benzerdir. 6. Reaktif agregalarla birlikte çimentonun kütlece %5 oranında SD1 kullanımı ASTM C1260 standardının öngördüğü 14 günde %0.18’de verilmiştir. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. SD1 içeren harç . Bu karışımların yayılma değerleri silis dumanı içermeyen kontrol numunelerine yakındır.

0 Genleşme (%) 0. Uşak ve Ahmetli agregalarının genleşme eğilimleri ise birbirine oldukça benzerdir.3 1.1 genleşme limitinin altına düşürememiştir (Şekil 6.0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%5SD1 Aliağa+%5SD1 Altınoluk+%5SD1 Ahmetli+%5SD1 Şekil 6.5 0.4 0.8 0.84 numunelerinin hiç birinde akışkanlaştırıcı katkı kullanımına gerek görülmemiştir. tüm agregalar için 14 günlük genleşmeleri %0.2 0.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi Çimentonun kütlece %5 oranında SD2 katkısı kullanımı.2 1. .9 0.3 0. en düşük genleşmeleri ise Altınoluk agregası vermektedir. Burada en yüksek genleşmeleri Aliağa agregası. 1.5 1.6 0.7 0.4 1.1 1. Bu karışımlarda akışkanlaştırıcı katkı kullanılmamıştır.19).1 0.

85

0,9 0,8 0,7 Genleşme (%) 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%10SD1 Aliağa+%10SD1 Altınoluk+%10SD1 Ahmetli+%10SD1

Şekil 6.17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

0,5 0,4 Genleşme (%) 0,3 0,2
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%15SD1 Aliağa+%15SD1 Altınoluk+%15SD1 Ahmetli+%15SD1

0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63

Şekil 6.18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi

86

1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 Genleşme (%) 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün)
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%5SD2 Aliağa+%5SD2 Altınoluk+%5SD2 Ahmetli+%5SD2

Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi

Çimentonun kütlece %10 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli ve Uşak agregası içeren numunelerde genleşmeyi standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir (Şekil 6.20). Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD2 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. Genleşme eğilimleri kıyaslandığında uzun vadede de Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmelerinin diğerlerine kıyasla yüksek olduğu, Uşak ve Ahmetli agregası içeren örneklerin genleşme eğilimlerinin oldukça benzer olduğu görülmektedir. %10 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.14, Ahmetli agregası içeren numunelerde

87

kütlece %0.55, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.77 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %0.77 bağlayıcı madde oranlarında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. Çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli, Uşak ve Altınoluk agregası içeren numunelerin 14 günlük genleşmesini standardının öngördüğü %0.1 genleşme limitinin altına indirip ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir (Şekil 6.21). 28 günden sonra Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmeleri hızla artmıştır. %15 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.75, Ahmetli agregası içeren numunelerde kütlece %0.82, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.98 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %1.02 bağlayıcı madde oranında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.
1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 Uşak+%10SD2 Aliağa+%10SD2 Altınoluk+%10SD2 Ahmetli+%10SD2

Genleşme (%)

ASTM C1260 genleşme limiti

14

21

28 35 42 Kür Süresi (Gün)

49

56

63

Şekil 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

%10 SD1.0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. %10 SD1. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren beton mikrobar numunelerine etkisi Şekil 6. %15 SD1. beton mikrobar genleşmelerini azaltmada daha etkili görünmüştür. Beton mikrobar deney verileri SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarda kullanımının Aliağa agregası içeren beton mikrobar örneklerinin genleşmelerine etkisi Şekil 6. %5 SD1.23’de verilmiştir.6 Genleşme (%) 0.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi 6. SD1 ve SD2 kullanımının genleşmeleri azaltmada etkili olduğu görülmektedir. %5 SD2.5 0. %15 SD2 olarak artmaktadır.1 0. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre sırasıyla %5 SD1.88 0. SD2 türü silis dumanı.2.2 ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%15SD2 Aliağa+%15SD2 Altınoluk+%15SD2 Ahmetli+%15SD2 0. %15 SD2 olarak artmaktadır.3 0. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre %5 SD2. %15 SD1.4 0. %10 SD2. %10 SD2.7 0.22’de verilmiştir. örnekleri ASR .3.

2 Genleşme (%) 0.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi 0.3 Genleşme (%) 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.4 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol 0.1 Kür Süresi (Gün) 7 14 21 28 35 Şekil 6.1 0.1 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.2 0.0 0 -0.89 0.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.

16sa: %0. 4sa: %0. 8sa: %1. 4sa: %0.434. kontrol: %0.1.298 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.734. Buna göre. 8sa: %0. 48sa: %0.257.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi 6.26). 8sa: %0.425.234. doğrudan NaOH çözeltisinde: %0. 48sa: %0.411.246. 4sa 80°C suda ilk kürü uygulanan numune ise ileri yaşlarda diğer numunelere kıyasla fazla genleşme göstermiştir. . 16sa: %0. 8sa: %0.4.24).469.27’de verilmiştir.306. Genel olarak zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın gittiği görülmektedir.464. Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harç numunelerinin 14 günlük genleşmeleri. 12sa: %0.804.222 NaOH: %0. 16sa: %0. 4sa: %0. 48sa: %0. kontrol: %0.355 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır (Şekil 6. ASTM C1260 metodu deney verileri Uşak agregası içeren ve farklı sürelerde ilk su kürüne tabi tutulan numunelerin. 14 günlük genleşmeleri.25’de verilmiştir.436.436. 4sa: %0. kontrol: %0. 80°C suda 8sa ve 16sa ilk kür sürelerinde numuneler daha fazla genleşme artışı göstermiştir. 12sa: %0. 16sa: %0. NaOH: %0.476.693 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.020. Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarının 14 günlük genleşmeleri Şekil 6.373. 12sa: %0. 48sa: %0.403. Aliağa agregası içeren ASTM C1260 harçlarının farklı ilk kür koşullarında genleşmeleri Şekil 6.543.927. Doğrudan NaOH’de kürlenen numunelerin genleşme artışları diğer numunelere göre düşük değerde kalmıştır (Şekil 6.461. kontrol: %0. 8sa 80°C suda ilk kür uygulanan numunenin genleşme eğrisi ilk haftadan sonra diğer eğrilere göre azalarak artış göstermiştir. Farklı ilk kür süreleri sonuçlarının aralarında incelenmesinde bu zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın olduğu görülmektedir.324.790. 12sa: %0.90 6.109 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. Bu numunelerin 14 günlük genleşmeleri.725. NaOH: %0.

2 0.5 0. farklı ilk kür koşullarından aynı şekilde etkilenmemiştir. 16sa.8 Genleşme (%) 0.4 0.3 0.0 0.1 1.1).91 1. . Dört tip agrega. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Tablo 6.1 0.29’da görülmektedir. 12sa.24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri Kontrol numunelerine göre farklı ilk kür koşullarının yüksek değerde olmasa da genleşmeleri değiştirdiği görülmektedir (Şekil 6. Ancak. Çimentonun kütlece %10 ve %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Uşak agregası içeren numunelerde genleşme artışını standardının öngördüğü 14 günde %0. 8sa.28. NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. kontrol 48sa.6 0.9 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Uşak agregası ile dökülen harçların genleşmelerine etkisi Şekil 6.7 0.0 0 7 Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak 4sa.

Aliağa 12sa.92 2.2 1.5 0. Buna göre.4 1.1 0.1 1.0 0 Genleşme (%) Aliağa 4sa. .7 1.9 1.6 0.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Şekil 6.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli derecede etkili olduğu görülmektedir.4 0.0 1.0 0. Aliağa kontrol Aliağa 48sa.2 0.8 0.30’da Aliağa agregası ile farklı oranlarda çimento yerine SD1 veya SD2 içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmeleri görülmektedir.9 0.5 1. Aliağa NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 0. Aliağa 8sa.7 0.8 1.3 1. Aliağa 16sa. çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımının Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.6 1.

4 1.6 Genleşme (%) 0.1 0.93 0.3 0. Altınoluk 16sa.3 1.9 0.0 0 7 Altınoluk 4sa.7 0.4 0.6 0.0 0.0 0 Genleşme (%) Ahmetli 4sa. Ahmetli 16sa. Ahmetli kontrol Ahmetli 48sa.5 0.4 0.1 0.2 0.5 0.7 0. Ahmetli 12sa. Altınoluk kontrol Altınoluk 48sa.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri 1. Ahmetli NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. Altınoluk 8sa. Altınoluk 12sa.2 1. Altınoluk NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.1 1.2 0.3 0.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri .8 0. Ahmetli 8sa.

9 0.434 0.464 0.476 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.355 0.3 0.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler.1 0.734 0.436 0.246 0. %) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.543 0.94 1.403 0.927 0.1 1.234 1.6 0.222 0.8 0.411 0.373 0.324 0.306 0.7 0.725 0.425 0.28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Tablo 6.109 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH .2 0.804 0.461 0.257 0.020 0.436 0.298 0.0 0.4 0.469 0.693 0.5 0.790 0.

95 0. %15 oranında SD1 ve %10.9 0.7 Genleşme (%) 0.3 0.0 0 Uşak+%5SD1 Uşak+%10SD1 Uşak+%15SD1 Uşak+%5SD2 Uşak+%10SD2 Uşak+%15SD2 Uşak kontrol ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.1 0. Çimentonun kütlece %10. . Çimentonun kütlece %10.31’de SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmelerine etkisi incelenmiştir.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.4 0.6 0.8 0.29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarına etkisi Şekil 6.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli ölçüde etkili olduğu görülmektedir.5 0. %15 oranında SD2 kullanımının Altınoluk agregası numunelerinde genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0. %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Ahmetli agregası numunelerinde genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.32’de incelenmiştir.2 0.

30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .9 1.3 1.0 0 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.7 1.4 0.5 0.0 0.2 0.6 1.7 0.9 0.8 1.1 0.4 1.0 1.5 1.3 0.2 1.96 2.8 0.6 0.1 1.

2’de görüldüğü üzere 4 tip agrega için de SD1 silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. Hazırlanan karışımlarda sadece %10 ve %15 SD2 silis dumanı katkılı numunelerinde akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.4 Genleşme (%) 0. Silis dumanı kullanımı harç işlenebilirliğini etkimektedir. SD2 silis dumanı. yapısında daha fazla miktarda SiO2 bulundurması. . dolayısıyla çimentonun alkalileriyle daha çabuk reaksiyona girmesi sebebiyle genleşmeleri indirgemede daha etkili olabilir. Ancak.2 ASTM C1260 genleşme limiti 0. Ayrıca.1 0.31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6. hazırlanan karışımların işlenebilirliği göz önüne alındığında SD2 silis dumanının muhtemelen daha ince partiküller halinde olması genleşmeleri indirgemede yine etkili olmuş olabilir.97 0.33 ve Tablo 6.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.3 0.5 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.

011 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .083 0.403 0.358 0.310 0.107 0.031 0.6 0.011 0.7 Genleşme (%) 0.5 0.027 0.246 0.023 0.145 0.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.174 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Ahmetli+%10SD1 Ahmetli+%15SD1 Ahmetli+%5SD2 Ahmetli+%10SD2 Ahmetli+%15SD2 Ahmetli kontrol 0.038 0.355 0.186 0.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.154 0.384 0.693 0.98 1.176 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.9 0.8 0.0 Ahmetli+%5SD1 0.131 0.173 0.243 0.117 0.007 0.1 0.3 0.012 0.059 0.407 0.4 0.

34 ve Tablo 6. 4saat.33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi 6. kontrol.2.2 0. 30 günlük. Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinin 30 günlük genleşmeleri. 12saat.05 genleşme limiti göz önüne alındığında Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmelerinin limite yakın ve üzerinde olduğu. 12saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 8saat.3 0.99 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 Şekil 6. 80°C suda yerine doğrudan NaOH’da kürlenen numuneler fazla genleşme artışı göstermiştir.8 0.6 0. 48saat. Grattan-Bellew’in önerdiği. kontrol. %0.4 0.3’de beton mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi görülmektedir. 8saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. Beton mikrobar deney verileri Şekil 6. 16saat. 16saat. iki yöntem arasında farklı ilk kür sürelerine göre değerlendirmede benzerlik göstermemiştir.7 0.5 0. Altınoluk agregası içeren beton mikrobarların 30 günlük genleşmeleri.4. Aliağa agregası içeren numunelerin ise limitin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir. 4saat. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile de deneyleri yapılan Aliağa ve Altınoluk agregası. 48saat. .1 0.

626 0.34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.049 0.337 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Çimentonun kütlece %5. 10. .7 0.314 0.322 0.35 ve Tablo 6.1 0.0 Aliağa Altınoluk BMD (30-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır.4 0.3 0. %0.046 0. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri GrattanBellew’in önerdiği.320 0.289 0.6 0.2 0. Silis dumanı kullanımı Aliağa ve Altınoluk agregası içeren numunelerde genleşmeyi azaltmada etkili olmaktadır.066 0. 15 oranlarında SD1 ve SD2 silis dumanı kullanımı ile hazırlanan beton mikrobar örneklerinin 30 günlük genleşme değerleri Şekil 6. 30 günlük.060 0.05 limitinin altına düşürmüştür.100 0.076 0.300 0.4’de görülmektedir.5 0.074 0.326 0.

034 0.112 0.166 0.062 0.1 0. 0. kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi Tablo 6.3 5SD1 10SD1 0.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.2 0. SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olduğu görülmektedir.042 0.4 Kontrol 0. çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler.064 0.285 0.066 0.300 0.035 0.229 0.015 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .058 0.240 0.0 Aliağa Altınoluk 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 BMD (30-günlük genleşmeler) Şekil 6.101 Ancak.

37’de silis dumanı etkinliğinde kullanılan iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.4 0.36 sonuçlarına kıyasla iki farklı agrega ile hazırlanan numunelerin genleşme değerleri birbirine yaklaşmıştır. ASTM C1260 deneyleri genleşme değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni.1 0.2 0.0 1.2 0.1 0.6 0.0401 R = 0. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması Şekil 6. reaksiyonda hızlandırıcı etken oluşturmasıdır.0 0.4188x . ASTM C1260 numune boyutlarının daha ince ve daha uzun olması.9 1.0.4 0.1 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.5 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) 0.8 0.3 0.5. Silis dumanı kullanımıyla azalan genleşme değerleriyle Şekil 6.3 0. Daha düşük genleşme değerleri gösteren Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sol kısmında.102 6. .7 0. Silis dumanı etkinliği ölçümünde bu iki deney sonuçları arasında korelasyonun daha düşük olduğu görülmektedir.36’da farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.0 0.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması y = 0. ASTM C1260 deneylerinde kullanılan agregaların daha ince olması reaksiyonu hızlandırıp daha yüksek genleşme veren diğer bir faktördür. daha yüksek genleşme değerleri gösteren Aliağa agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sağ kısmında toplanmıştır.5 0. Ayrıca. 0. dolayısıyla.9637 Şekil 6.

37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması 6. Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri ASTM C1260 kapsamında hazırlanan harç karışımlarının kimyasal katkı içermeyen (Şekil 6.0 0. Şekil 6.4 0.2 0. 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 Şekil 6.103 0.0 0.39) yayılma değerleri sunulmuştur.5 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.6.032 R = 0.3 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) y = 0.38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri .2 0.8186 0.3 0.1 0.5131x + 0.38) ve içeren (Şekil 6.1 0.40’da tüm harç numunelerinin yayılma değerleri birlikte verilmektedir.

104 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Şekil 6.77 0.5’de karışımlarda kullanılan Rheobuilt 181 R akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı madde %’si olarak miktarları verilmiştir.55 0.02 .82 Altınoluk 0.75 Ahmetli 0.98 Uşak 0.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri Tablo 6.14 1. Tablo 6.77 1.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkı oranları SD içeriği %10 SD2 %15 SD2 Aliağa 1.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri %10 SD2 %15 SD2 Yayılma Değeri (mm) 200 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 %10 SD2 %15SD2 Şekil 6.

Ahmetli ve Uşak agregası. %15 SD1 ve %15 SD2.1’in üzerinde kaldığından dolayı agregaların potansiyel olarak zararlı genleşme gösterdiği belirlenmiştir. Bu nedenle. %15 SD1. Silis dumanı kullanım oranları değerlendirildiğinde. Altınoluk agregası içeren numunelerde ise %10 SD1. ASTM C1260 deney metoduna göre hazırlanan numunelerde SD1 . ilk kür süresinin standart bir değer olarak sabit olması gerektiği görülmüştür. Aliağa agregası içeren numunelerde %15 SD2. 16 ve 48 saat) yine reaktivite potansiyeli göstermektedirler. SONUÇLAR VE ÖNERĐLER Bu araştırmada elde edilen deney verilerinden aşağıdaki sonuçlar çıkarılmaktadır: Deneysel çalışmada kullanılan Aliağa. 12. %10 SD2 ve %15 SD2 çimento yerine kullanımının genleşmeleri %0. 80°C suda ilk kür süresinin ASR genleşmeleri üzerinde agrega türüne bağlı olarak tutarsız bir etki yarattığı anlaşılmıştır. Uşak ve Ahmetli kumu içeren numunelerde %10 SD1. ASTM C1260 deney metoduna göre. Đlk kür süresinin değişimi. Sonuçta. ASTM C1260’a göre agregalar. Bunların arasında en az reaktivite gösteren Altınoluk agregasıdır. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Aliağa agregasına göre daha az reaktif olup reaktivite olarak aralarında yer değiştirmektedir. 8. Ancak. Bunlar arasında Aliağa agregası en reaktif agregadır. Uşak. Ahmetli ve Altınoluk agregaları ile hazırlanan kontrol numunelerinin 14 gün sonundaki genleşmeleri ASTM C1260 standardının genleşme limiti olan %0. Aksi taktirde deney sonuçları önemli mertebede değişkenlik gösterir ve agregaların kıyaslanması mümkün olmaz.105 7. farklı ilk kür sürelerinde (4. Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir.1’in altına indirdiği görülmektedir. Kullanılan silis dumanları arasında gözüken farklı performans silis dumanlarının farklı silis içeriği ve farklı inceliğinden kaynaklanabilir. ASTM C1260 harç numuneleri arasında en yüksek genleşmeler. agregaların ASR genleşmelerini değiştirmektedir.

106

silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Ancak, %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. ASTM C1260 standardına göre 80°C suda ilk kür yerine, doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenen numunelerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen, 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. Beton mikrobar deney sonuçlarına göre ASTM C1260 deney metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası, Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Beton mikrobar deney sonuçlarında yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için, deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. Đlk kür süresinin değişimi beton mikrobar deneyi, ASTM C1260 ile yapılan deneyi sonuçlarını farklı şekilde etkilemektedir. Doğrudan 1 M NaOH çözeltisi küründe tutulan Aliağa ve Altınoluk agregası beton mikrobar örnekleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere göre daha fazla genleşme artışı göstermektedir. Bu davranış, mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Beton mikrobar deneyinde silis dumanı kullanımı genleşmeleri azaltmada etkin olmuştur. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri %0.05 limitinin altına düşürmüştür. Ancak, çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler, kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.

107

Kullanılan her iki silis dumanı kullandıkları oranlarda ASR genleşmelerine azaltmaktadır. Ancak, SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olmaktadır. Araştırmada elde edilen deney sonuçlarına dayanarak ileriki çalışmalar için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır: Đster ilk kür sıcaklığı isterse NaOH çözeltisi sıcaklığı 80°C’nin dışında değerlerle değiştirilerek, bu sıcaklığın her iki hızlandırılmış deney yöntemi sonuçlarına etkisi incelenebilir. Farklı olgunluk sürelerinde test edilen ve sonuçları incelenen numunelerin dayanımları da kıyaslanabilir. Benzer deneyler KOH kullanılarak yapılabilir.

108

9. REFERANSLAR ACI 232.1R-94, 1994, Use of Natural Pozzolans in Concrete, American Concrete Institute Al-Dabbagh, I., 1986, Flint Characteristics and Alkali-Silica Reactivity, Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction in Concrete, Grattan-Bellew, P.E. (ed.), Ottawa, Canada, pp.413-417 Andiç, Ö., 2002, Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 90s. Andiç Çakır, Ö., 2007, Alkali-Agrega Reaktivitesinin Tespitinde Kullanılan Deney Metotlarının Đncelenmesi, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Đzmir ASTM C1260; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Aggregates (Mortar-Bar Method) ASTM C1293; Standard Test Method for Determination of Length Change of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction ASTM C227; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Cement-Aggregate ASTM C230; Standard Specification for Flow Table for Use in Tests of Hydraulic Cement ASTM C289; Test for Potential Alkali-Silica Reactivity of Aggregates (Chemical Method) ASTM C295; Standard Test Method for Petrographic Examination of Aggregates for Concrete ASTM C305; Standard Practice for Mechanical Mixing of Hydraulic Cement Pastes and Mortars of Plastic Consistency ASTM C490: Standard Practice for Use of Apparatus for the Determination of Length Change of Hardened Cement Paste, Mortar, and Concrete

Evaluation of Test Methods Used for Assesing the Effectiveness of Mineral Admixtures in Suppressing Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction..J. Silica Fume. ed. A.. Mines and Resources.. Pesimum Reaktif Agrega Đçeriğinin Alkali-Silika Reaksiyonuna Etkisinin Deneysel Yöntemlerle Araştırılması.235-248 Barringer. Ankara Bektaş. ss. Ostertag. D. ACI SP-132. Cement and Concrete Research. pp. pp. W.549-575 Berube.F. Canada Binal A. Preventive Measures Against Alkali-Silica Reaction (MS Thesis). P..L. Yerbilimleri Dergisi C. P. pp. Duchesne.. Turkey. Using Accelerated Test Methods to Specify Admixtures to Mitigate Alkali-Silica Reactivity. R.. Cement. 2002. F. 2002. Malhotra. 2004. Standard Test Method for Coal Fly Ash and Raw or Calcined Natural Puzzolan for Use as Mineral Admixture in Concrete ASTM E11. CCAGDP.. Müh. Cement and Concrete World 7.109 ASTM C618.A. F. M.. V. American Concrete Institute Detroit. J.. Jackson. Energy. Ottowa. M...F. Middle East Technical University. B. 18. 1992 Accelerated Test Methods for AlkaliAggregate Reactivity. New Approach in Mitigating Damage Caused by Alkali–Silica Reaction. C. Fournier. 1988. Đstanbul Üniv. Effects of Fibers on Cracking Due to AlkaliSilica Reaction. Vol.2..ingentaconnect. Standard Specification for Wire Cloth and Sieves for Testing Purposes Barlow. Turanlı. http://www. L.com/content/klu/jmsc/2006/00000041/00000 017/00000108?crawler=true. Concrete and Aggregates. M. Turanlı L.21. Available Alkalis in Pulverised FuelAsh and in Ground Granulated Slag Using ASTM C-311 Method. Fak.. F. 2005. Slag and Natural Pozzolans in Concrete. pp..M. 165-172 Bektaş. Thomas... No. Advances in Concrete Technology. Istanbul.. Microstructural Studies of Alkali-Silica Reaction in Fly Ash Concrete Immersed in Alkaline .A. S. 4th International Conference on Fly Ash.56-61 Bektaş. Proceedings. 1992. 17.119-128 Bleszynski. 1998. 1999.2. D. Springer Science+Business Media Berube.

Toronto. 1999. “A23. pp. pp. A. Cement and Concrete Research.. Canada. A23. R. Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. 2000.D.1139-1150 Boddy.12631268 BS 812 Part 123.1-00/A23.1-70.. Natural Pozzolanas. 2000. Guide to the Interpretation of Petrographical Examinations for Alkali-Silica Reactivity. Cement and Concrete Research. 1999. British Standards Institution BS 7943. Thomas. pp.. Calcined Clay. Hooton R. Issue 8.. The Effect of the Silica Content of Silica Fume on its Ability to Control Alkali–Silica Reaction.6678 Boddy A. Rice Husk Ash.2-94. Methods of Test for Concrete. A. D.. 2003.240-245 Diamond. 178 Rexdale Boulevard..J. pp. R.110 Solutions. Reactive Aggregates. Volume 7. Shale and Other Soils.. Method for the Determination of Alkali-Silica Reactivity: Concrete Prism Method. Volume 33.2-00 Concrete Materials and Methods of Concrete Construction/Methods of Test for Concrete”. S.N. 1986. pp. The Effect of Product Form of Silica Fume on its Ability to Control Alkali-Silica Reaction. Canadian Standards Association. D. A Review of Alkali-Silica Reaction and Expansion Mechanisms. Advanced Cement Based Materials. 1976. Ontario M9W 1R3 CSA A23. Cement and Concrete Research. Thomas M. M. pp. 30. Issue 2.A.. pp.549-560 .207-216 CSA A23. British Standards Institution Cook D. M. 1994. pp. Ontario.236-242 CSA International. Cement Replacement Materials.2-25A Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. Swamy(ed). D. 6.2-14A Potential Expansivity of Aggregates (Procedure for Length Change Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete Prisms). Surrey University Pres CSA. M. Hooton. CSA International.

. Proceedings of the 9th Intenational Conference on AlkaliAggregate Reaction in Concrete. Proceedinghs of the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. Malhotra.E.. Test Methods and Criteria for Evaluating the Potential Reactivity of Aggregates.. Okada.. 1999. 1992. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları. M. Y. Issue 7. 1999. K. pp. ed. G. Yayın No:40. J. J. Evaluation of Laboratory Test Methods for Alkali-Silica Reactivity. Beton.. B. Proc.. 2001. 2000. M. Swamy (ed). B. 123. pp. pp.. Cement. Kawamura. 1980. R.279-294 Grattan-Bellew.J.. Quebec.207-229 Fournier. Mühendislik Fakültesi Yayınları. Frenette. 183s. pp. Proceedings of the CANMET International Workshop on Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Occurences. 1990. W. F. Laboratory Investigations for Evaluating Potential Alkali-Reactivity of Aggregates and Selecting Preventive Measures Against Alkali-Aggregate Reaction. Vol..30-53..The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Synopsis of Current Research on AlkaliAggregate Reactivity with Emphasis on Papers Presented at the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. P. Chemistry of Alkali-Aggregate Reaction .173-184 French. pp. Quarterly Journal of Engineering Geology.338-346 Glasser. pp. 1989..21. M-A. S. P. Testing and . An Introduction to the Influence of Natural Aggregates on the Performance and Durability of Concrete. Mağmatik Petrografi. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Long-Term Effectiveness of Supplementary Cementing Materials Against Alkali-Silica Reaction. Concrete and Aggregates. V. New York Grattan-Bellew. The Characterization of Potentially Reactive Aggregates. N. Hacettepe Üniversitesi.1057-1063 Erdoğan T. Japan 1989. 1992. Van Nostrand Reinhold.. Bérubé.. Nishibayashi. P. Ankara.2. P. No.. Volume 31. CCAGDP. pp.. 287-296 Fournier. Cement and Concrete Research..M. Bérubé. Japan.. Fookes. 2003 Erkan.E.111 Duchesne. Y.

Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.trb. Basic Chemistry of Reactions of Aggregates in Portland Cement Concrete.org/onlinepubs/shrp/SHRP-C-342.. Canadian Use of Ground Granulated Blast-Furnace Slag as a Supplement Cementing Material for Enhanced Performance of Concrete. http://onlinepubs. Canadian Journal of Civil Engineering. Thomas Telford.E. Mitchell.. of Materials. Washington Hobbs. Katayama. Y.. P. Proposed Universal Accelerated Test for Alkali-Aggregate Reaction.D. T. ss. Atiş C. No. W. pp. The Study on the Maintenance and Rehabilitation of Highway Bridges in the Republic of Turkey. 1988. P.. Cement. C.2. Grattan-Bellew. 1996. P.. 2004... B. C. Alkali-Silica Reaction in Concrete. 1986. pp. 2.. Concrete. G. pp.112 Control. The Concrete Microbar Test.R.62-68 Katayama. G. 21 (1-2). S. Strategic Highway Research Program... 1967.. R. London Hooton. and Aggregates.408-431 Helmuth.. Issue 8. Alkali-Silica Reactions and Silica Fume 20 years of Experience in Iceland. D. Diamond. Haktanır T. T.. Volume 34. Siliceous Components in Aggregates. Alkali–Silica Reactivity of Large Silica Fume-Derived Particles. Ottowa Ineson. Canada. pp. D. L.1389-1402 Karahan O. Arı K.. Vol.. Vol. Issue 8. 2003. Stark D. 11p. National Research Council. H. Halifax. G. Cement and Concrete Research. W. No. Cement and Concrete Research.. C.185-190 Juenger.. 12(3). Kaneshige.1289-1297 Hansen. Cybanski. Ostertag. Đki Farklı Portland Çimentolu Betonların Dayanımına Zaman ve Kür Etkisinin Araştırılması. 25 pp.. M. 1993. R. Alkali-Silica Reactivity: An Overview of Research. unpublished.. 2. Diagenetic Changes in Potential ... Characteristics of Alkali Aggregate Reaction. 25. Olafsson. pp.29-34 Gudmundsson.pdf. 1998. J. 1990.. Cement and Concrete Composites. Fournier. 2005. Volume 29. 2000.

. Ottawa. A. Proceedings of the 7Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. L.. Philedelphia..). P. J. Gnagne. Concr.).). ss.. 2000.K. 1986. K.1017-1021 McConnel. Yerbilimleri Dergisi. Res. 31 (7) pp. 2004. 2..507-518 Michel. Fournier. and Maiza. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. R. Beton Agregası Olarak Kullanılacak Bazaltların Alkali-Silis Reaksiyonu Yönünden Đncelenmesi.. P.1799-1811 Marfil S. B.. Wackenheim. J.Y. Walters. 1998... Holland. Y. Grettan-Bellew (ed. D. Cement-Aggregate Reaction in Concrete... Maurin. Fak. pp. B.. P. Deteriorated Pavements Due to the Alkali-Silica Reaction: A Petrographic Study of Three Cases in Argentina.. Đstanbul Üniv. Grattan-Bellew (ed. V. C.A Geological Interpretation. Study on Cracking Damage of a Concrete Structure Due to Alkali-Silica Reaction. Symposium on Use of Pozzolanic Materials in Mortars and Concretes. Müh.. Mechanism of Natural Zeolite Powder in Preventing Alkali-Silica Reaction in Concrete.161-169 Kostuch. O..(eds. pp. B. Cement and Concrete Research. 44. Advances in Cement . Ottawa.. S.. R.T. Durand... 1950.. A. P. Ono. W.A Review. STP-99. pp. M.113 Alkali-Aggregate Reactivity of Volcanic Rocks in Japan . 11. Thiebaut. Canada. Canada.. K.C.43-91 Mizumoto. Cem. R. pp. Kosa.. Flint reactivity.A.C. Jones.E. 1981.489-493 Korkanç M.J. G.. H. Glantz. High Performance Concrete Incorporating Metakaolin . Witte. pp.204-209 Naiqian F.. 1947.P. Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Bérubé. Tingyu.. pp. Proceedings American Society for Testing Materials.. Greene.71-80 Mielenz. K. B. K. Canada. Studies on Blended Portland Cements Containing Santorin Earth.. Mielenz. American Society for Testing and Materials. Ottawa. Nakano. 17. Effect of Calcination on Natural Pozzolana. J. Concrete 2000. 1993..93-128 Mehta. Tuğrul A. pp.. T. University of Dundee. 2001.E. C. C.

G. M. D. (eds.. 2002. Evaluation of Modified ASTM C1260 Accelerated Mortar Bar Test for Alkali–Silica Reactivity. M.. Thomas. R.. Issue 6. USA.A. Cement and Concrete Research. Congress on Alkali-Silica Reaction in Concrete. Volume 23. Zollinger. Swamy. . The Effect of Metakaolin on Alkali-Silica Reaction in Concrete. B. Cement and Concrete Research.473-482 Shon. London Stark.. J.. 90s.. 2001. 1995 Oberholster. 2000.. M. Fournier. D. Davies.16. Gerry. pp.A. 2001. Thomas.. Lucia. P.N. Wild. Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması. B. pp. Bérubé.E. R. New York.).B. Agregates: Sand. Ooi. Gruber K. Bai J. Vol. Control of Alkali-Aggregate Reactivity.339-344 Ramyar K. Cement and Concrete Research... Properties of Concrete. R. (eds.. 1986.441-454 Shehata. pp. Geological Society. 10. pp. 11Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. TÜBĐTAK ve EBĐLTEM Desteği ile Hazırlanan Rapor.1063-1072 Shrimer. pp. Cement and Concrete Composites. H. 2002. Sarkar. pp. D. and Collis. 1992. Cement and Concrete Research 30... 30.A.181-189 Poole. Okamoto.114 Research. 2000.. A. B.101-108 Neville A. pp.. Sabir. Introduction to Alkali-Aggregate Reaction Concrete. TÇMB. Gravel and Crushed Rock Aggregates for Construction purposes. Longman Group Limited. No. L. M. B.3.. G. O. An Accelerated Method for Testing the Potential Alkali-Reactivity of Siliceous Aggregates. W. Issue 12. pp.. B. Metakaolin and Calcined Clays as Pozzolans for Concrete: A Review. M. 1993.. Eliminating or Minimizing . Pointe Seraphine Berth Improvements. (eds..1981-1987 Smith. 2000.... C. 32.1-29 Ramlochan.). Durand.. H.. L.. Andiç Ö. Engineering Geology Special Publication 17. T. S.). Canada. Morgan. Vol. S. F... Quebec. The Effect of Fly Ash Composition on the Expansion of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction. St. M.

527s..pp. Construction Materials.2. 1991. C. London. Testing for Alkali Silica Reaction . Van Nostrand Reinhold.157-164 Thomas.. pp. M. New York Swamy. Van Nostrand Reinhold. R.D. Canada. Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Material and Structural Implications.26-30 Thomas. (eds.M.A. pp. N. Thomas. R. Hooton. Ottawa.1. National Research Council. Strategic Highway Research Program. No. M.The AlkaliSilica Reaction in Concrete. A. DC. F.54-95. Türk Standartları Enst. M.203-210 TS 2517. Concrete and Aggregates. 1977. Cement.. 1990. 1992.. 95.19. R.D. 1992. Great Britain. Use of the Accelerated Mortar Bar Test for Evaluating the Efficiency of Mineral Admixtures for Controlling Expansion Due to Alkali-Silica Reaction.A. pp.. N. Vol.). 1998. 1990. Assesment of Prestressed Concrete Bridges Suffering from Alkali-Silica Reaction.266 Swamy.716-724 Tordoff.A. V. Washington.N.D. pp. 12(3).. G. N. 1997. Thomson Litho Ltd. A. M. N.96-121. Swamy (ed). Rogers.. Scotland.D. 1999. Sciences in Concrete Technology. Cement and Concrete Composites. pp. R... R. UK Swamy.A.. Cement.. Role and Effectiveness of Mineral Admixtures in Relation to Alkali Silica Reaction – The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Malhotra. New York Taylor. R. 1992. pp.533-581 Swamy.115 Alkali-Silica Reactivity.21. pp.. ACI Materials Journal. D.. No. Swamy (ed). F.A. Innis. N. . Longman Scientific & Technical Publications. The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Effect of Slag on Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete. R. Innis. Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini.. Concrete and Aggregates (USA). vol. Prevention of Damage Due to Alkali-Aggregate Reaction (AAR) in Concrete Construction-Canadian Approach.

Alkali Aggregate Reaction in Concrete... Dept. editor. Jones. In: Malhotra VM. Xu..211-221 Walters. O.. P. Çimento-Bölüm1: Genel Çimentolar.pdf Wakizaka. Cement and Concrete Research. F. 2002. and Tang. West. Proceedings of the Second International Conference on the Durability of Concrete. 2000. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Y. D. Res. G.. Issue 6.. Mart 2002.. Z. II. 1991. Hudec. V. 1995. pp.. Watt. Z. Agregaların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 3: Gevşek Yığın Yoğunluğunun ve Boşluk Hacminin Tayini TS EN 1097-6. Birleşim. Engineering Geology. G. Alkali-Silika Reaksiyonu. pp.. X.... Montreal. Quebec. J. H. Public Works Res. M. 163s. Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri için Deneyler-Bölüm 6: Tane Yoğunluğu ve Su Emme Oranı TS EN 197-1. pp. Alkali Aggregate Reaction in Concrete Roads and Bridges. Effect of Metakaolin on Alkali-SilicaReactions in Concrete Manufactured with Reactive Aggregates. Thomas Telford..X.. Proc. Ankara.imoankara. T. Hong Kong Unv. 2000. UK. pp. Lan. P. J. Vol. Vol. Inst..1225-1236 Xu. 1998. http://ebilgi. Özellikler ve Uygunluk Kriterleri TS EN 933-1 Agregaların Geometrik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 1: Tane Büyüklüğü Dağılımı Tayini-Eleme Metodu Uğur L. Effectiveness of Mineral Admixtures in Reducing ASR Expansion. Deng. R. 25. 1996.941-947 Wen.34-146 Wakizaka. G. 56 (1-2) pp.116 TS EN 1097-3. Y. 1998. A New Accelerated Method for Determining the Potential Alkali-Carbonate Reactivity. Alkali–Silica Reactivity of Japanese Rocks.. Lecture Notes. M. Reactivity of Rocks and Minerals in Alkaline Solution..129-138 . 20s.tr/karma/bilgi/1.org. Civil Engng.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->