I

EGE ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ (YÜKSEK LĐSANS TEZĐ)

ALKALĐ - SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI Fulya GÜLEN Đnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu: 624.05.00 Sunuş Tarihi: 12.09.2007

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR

II

III

Fulya GÜLEN tarafından yüksek lisans tezi olarak sunulan “AlkaliSilis Reaksiyonunun Farklı Yönlerinin Araştırılması” başlıklı bu çalışma E.Ü. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Eğitim ve Öğretim Yönergesi’nin ilgili hükümleri uyarınca tarafımızdan değerlendirilerek savunmaya değer bulunmuş ve 12/09/2007 tarihinde yapılan tez savunma sınavında aday oybirliği/oyçokluğu ile başarılı bulunmuştur.

Jüri Üyeleri:

Đmza

Jüri Başkanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR Raportör Üye: Yrd. Doç. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR Üye: Yrd. Doç. Dr. Halit YAZICI

IV .

Kambiz RAMYAR Eylül 2007. Beşinci bölümde deneysel çalışma detayları verilmiştir. Buna ek olarak. Anahtar kelimeler: Alkali-silis reaksiyonu. silis dumanı. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260). Đnşaat Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. 116 sayfa Tez kapsamında.V ÖZET ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI GÜLEN. Fulya Yüksek Lisans Tezi. Altıncı bölümde deneysel çalışma sonuçları tartışılmıştır. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve kapsamı verilmiştir. Son bölümde ise araştırmada elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. . öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört adet agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. Bununla birlikte. iki tip silis dumanının farklı oranlarda çimento yerine kullanımının alkali-silis reaksiyonu genleşmelerine etkisi araştırılmıştır. Üçüncü bölümde ASR’nun tespit yöntemleri ve konu ile ilgili mevcut standartlar açıklanmıştır. beton mikrobar deneyi. alkali-silis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Dr. Dördüncü bölümde mineral katkıların ASR’na etkisi incelenmiştir. Đkinci bölümünde literatür taramasına yer verilmiştir.

VI .

Microbar test method. Besides. 116 pages In this thesis. In addition. Fulya MSc in Civil Engineering Supervisor: Prof. the conclusions and recommendations are presented in last chapter.VII ABSTRACT VARIOUS ASPECTS OF ALKALI-SILICA REACTIVITY GÜLEN. the effect of some alterations in the curing period of accelerated test methods for the determination of alkali-silica reactivity were investigated. accelerated mortar bar test method (ASTM C1260). the reactivities of four types of reactive aggregate obtained from Izmir region were determined by using ASTM C1260 “Accelerated Mortar Bar Test Method” and “Microbar Test Method”. Keywords: Alkali-silica reaction. The details of experimental study are given in chapter five. Finally. Kambiz RAMYAR September 2007. literature research is given. Dr. The object and scope of the study is explained in the first chapter. The fourth chapter is devoted to the effects of mineral admixtures on ASR. . In the third chapter. silica fume. the effect of replacing different amounts of two types of silica fume with cement on the expansions caused by alkalisilica reaction was investigated. The results of the experimental are discussed in chapter six. In the second chapter. methods of determination of alkali-silica reaction (ASR) and related standards are explained.

VIII .

Ayrıca. Dr.. Kambiz RAMYAR ve Yrd. tez aşamasında desteklerini esirgemeyen başta Sayın Prof. Dr. Doç. maddi destekleri ve işbirlikleri için Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’ne teşekkürü bir borç bilirim. Özge ANDĐÇ ÇAKIR olmak üzere E. .Ü.IX TEŞEKKÜR Bu çalışma süresince gerekli malzemelerin sağlanmasında ve özelliklerinin belirlenmesinde kolaylık gösteren Çimentaş’a. Đnşaat Mühendisliği Bölümünün tüm personeline teşekkür ederim.

X .

.............……................1..1...Amaç ve Kapsam…………………………………………......……………………………….....XVIII 1.….............V ABSTRACT...5....XVII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ......................... 3.............………… 3 2..... 3...... 14 2.........5...IX ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ.....................Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)………………….......2.....3..........1...........ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ……………….............Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür…………………………………………………………………..............LĐTERATÜR TARAMASI………………………………….......... 10 2.............ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar…..Beton Prizma Deneyi (C1293)…………………………………...VII TEŞEKKÜR .............Kimyasal metod (ASTM C289)……………………………….XIII TABLOLAR DĐZĐNĐ ..XI ĐÇĐNDEKĐLER ÖZET......2.......… 3......… 31 32 33 35 36 37 37 38 ...… 3...1....GĐRĐŞ……………………………………………………....... 22 3.....2.2....................1...Mikrobar Deneyi………………...Diğer Yöntemler…………………………………………….......Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar………….............. 10 2...…………… 3........Harç Çubuğu Deneyi (C227)…………………………………........2.................... 3 2........Silis Dumanının ASR'nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar........…………………...............................5.... 3.................…………… 1 1.....3.................Mikrobar deneyi ile ilgili literatür……………...................…… 3.............………… 2 2................................................2......Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)……………..............4.....

2..Agregaların özelikleri…………………………………………….1.1..Mikrobar deneyi…………………………………………. 6.Uçucu Külün ASR’na Etkisi…………………………………….3.2.Kullanılan Malzeme………………………………………….2. Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi……….…. 6.……………… 5.1.…………….1....3.…… 6.1.2.Doğal Puzolanların ASR'na Etkisi…………………………….Silis dumanının özelikleri………………………………………. 5. 5.Yüksek Fırın Cürufunun (YCF) ASR'na Etkisi……………….4. 5.. 6.2..ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….4.Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler………….2.4.…… 5.Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması……….Beton mikrobar deney verileri……………………….1.DENEYSEL ÇALIŞMA………………………………….Silis Dumanının ASR’na Etkisi………………………………….Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri……………….Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.….. 7.………… 6.1.……. 5.XII 4.1..1.3..4. 5.SONUÇLAR VE ÖNERĐLER……………………………………….. 5.……….2.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………..Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.……… 6. 6. 40 45 46 53 57 61 61 61 63 64 64 65 66 66 68 70 70 70 76 80 80 81 82 83 88 90 90 99 102 103 105 .2.2.4.… 4. 5.BULGULAR VE TARTIŞMA……………………….Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma…….3.Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi…………….Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)………….1.… 6. 4.6.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi……….….Çimentonun özelikleri…………………………….……… 6.1.1..1..……… 6.………….2. 6.3.……………..…………….MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ….ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….… 6.2.3. 4.1.1.…… 4.Kimyasal katkı özelikleri………………………………………… 5.Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi….3.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….5.3.

.17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı………………………………………….1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi……………………… 2.......10 %0.04 beton prizma genleşme limitinden %0.... 2....13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları…………………………………………………………… 2..14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı………………………………. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi…………....18 Beton prizma deney sonuçları……………………………. 2.5 Kingston alkali-karbonat agrega.......... Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. 2. 2.......04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma…………………………………………………………......8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri…………………... Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri………………………………. 2. 2. 2.. Sayfa 4 7 9 13 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 .....2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı 2.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması ………………………………….4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri……………………………………..12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi……………… 2.19 Harç çubuğu deney sonuçları..... 2..14 silisli kireçtaşı ve %0.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü………………………………..3 ASR’nun şematik gösterimi (1.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………………………… 2.. 2. 2.Aşama)………………………...7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi……………………………………..... 2..XIII ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi……………………………………………….. 2... 2..16 1 M NaOH.

7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi………… 6. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri…………………. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi………………………….12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği……………….5 1M NaOH.. 4..11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YCF içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………..2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri……………………………………………….. 4. 4.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.14 Puzolanların ASR'na etkisi…………………………………..XIV Şekil 3.... 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi…………………………………. 4.. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar………. 4. 6. 4.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de 40% uçucu kül).. 4. 4..1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği………………… 4..6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği…... kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri……………………………………………….2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları………………………….. 4.. BSE görüntü. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması………………………………………… 4. büyük jel dolu çatlaklar…………………………………………… 4.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi………………………………….1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri………………………………………… 4. 4.4 1M NaOH.. 4.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… Sayfa 38 43 43 44 47 48 49 50 50 51 52 54 54 56 58 60 71 71 72 73 .

...12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………………………… 6...... 6....... 6...5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri...17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi……………………………………….....7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6...16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi……………………………………….... 6.... 6.. 6........11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….......8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri.. 6.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………... 6...18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi……………………………………….10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………... 6. 6....... 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi………………………………………..XV Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi………………………………………. 6.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………… 6........13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………..15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….... 6. 6...... Sayfa 74 75 76 77 78 78 79 79 80 81 82 84 85 85 86 87 88 89 89 ........9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….. 6........

.31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………... 6....35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi…... 6..29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………... Sayfa 91 92 93 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 103 104 104 .26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………...36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması…………………………………………………….....32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………...34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi………………………………………………….... 6....... 6. 6...25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri.. 6.. 6..33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………... 6.. 6.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………….38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………..39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………………………………….. 6....24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri……………………………………………...28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6..XVI Şekil 6...30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….................. 6....... 6..37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması…………………………………………………….... 6. 6. 6....

4..4 Silis dumanının kimyasal özelikleri…………………………..1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri…………………… 5.XVII TABLOLAR DĐZĐNĐ Tablo 2.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu……………………………. 5. 5. 4.. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri……………………………………………. 5.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6..2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları………………….2 Puzolan reaktivitesi ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 5..5 Kimyasal katkının özelikleri…………………………………. 6.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri………….. 5.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.6 Hazırlanan karışımlar…………………………………………..1 Agregaların ASTM C1293.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı maddenin %’si olarak değerleri…………………………………… Sayfa 16 55 58 62 63 63 64 64 66 66 94 98 100 101 104 .3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri………………… 5.

XVIII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ASR TS Alkali-Silis Reaksiyonu Türk Standardı ASTM Amerikan Test ve Materyaller Topluluğu ACR Alkali-Karbonat Reaksiyonu CSA Kanada Standartları Birliği SD Silis Dumanı .

betonda nem etkisiyle genleşen ve çatlamalara yol açan bir jelin oluşmasına neden olur. özellikle Gediz ve Nif nehri yatak ve teraslarındaki doğal kumların içerdiği reaktif silislerin ASR'na yol açtığı anlaşılmıştır. bu çatlaklardan sızan reçinemsi jel ve parça atma şeklindedir (Andiç Çakır. Jelin kompozisyonu. ASR’nun belirtileri. ASR genleşmelerine etki eden faktörler. Hilal II ve Turan) inceleme çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. Alkalilerle agrega arasında yer alan reaksiyonlar. Bu çalışmalar sonucunda. hatta yıllar sonra oluşmaktadır (Hansen. 1940’larda Stanton tarafından öncülük edilen araştırmalar. ortamın nem ve sıcaklığıdır. betonda oluşan genleşmelerin ve çatlamaların çimentonun alkali içeriğine bağlı olduğunu saptamıştır. reaktif silisin yapısına ve boşluk çözeltisindeki alkali bileşenlerine bağlıdır. nem miktarının kontrolü ve katkı malzemesi kullanımı ile sağlanmaktadır. 1996). ortam sıcaklığına. Ancak. Reaktif silis içeren bazı agregalar. ASR jeli 10 MPa’ı aşan ozmotik basınç yaratabilir (Andiç Çakır. Turgutlu. beton agregaları kimyasal olarak etkisiz malzemeler olarak kabul edilmektedir. alkali-silis reaksiyonundan dolayı oluşan yapı hasarlarını teşhis etmiştir. 2007). ASR’nun kontrolü. GĐRĐŞ Genelde. Gediz ve Nif yatak ve teraslarındaki doğal kumun kullanılmaması prensibi benimsenmiştir (Katayama. 1995 yılında Đzmir yöresinde hasar gören 5 köprünün (Naldöken. üç kola ayrılan ve yayılan harita biçimli çatlaklar. betonun alkali içeriği. reaktif malzemenin boyutu. beton yapımından aylar. Bu nedenle. zamanla. 1967). reaksiyona giren malzeme konsantrasyonuna. reaktif silisin tipi. . Bu reaksiyon. Buca. betonun alkali içeriğinin sınırlanması. beton içerisindeki alkalilerle reaksiyona girebilmekte ve çok büyük genleşmelere yol açabilmektedir. boşluk çözeltisi pH’nın azaltılması.1 1. reaktif silis içermeyen agregaların tercih edilmesi. bazen. reaktif silisin miktarı. 2007). Bu ilk araştırmalar. Ülkemizde ASR'nun ilk teşhisi. Reaktif silis içeren agregalarla alkaliler arasındaki reaksiyon alkali silis reaksiyonu (ASR) olarak adlandırılmaktadır.

Bu amaçla. Bu amaçla ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. Bunlar içinde en sağlıklı sonuç verenler belli sıcaklık ve nemde kürlenen harç ve betonların genleşmelerinin ölçümlerine dayalı deney metotlarıdır. Silis dumanı. ASR’nu belirlemede etkin olan ve harç ile beton örnekleri genleşmelerinin ölçülmesine dayanan deney metotları ülkemizde henüz standartlaşmamıştır. bu kumların reaktivitesini belirlemede yetersiz kalmaktadır. çalışmada öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört farklı agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir.2 Türk standartlarında yer alan ve ASTM C289’un benzeri olan TS 2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standarda göre yapılan incelemeler. . Buna ek olarak. alkali-silis reaksiyonu konusundaki araştırmaların önemini arttırmaktadır. 1. çalışma kapsamında alkalisilis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Bu metotta. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresi uygulanmış ve dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. %10 ve %15’i kadar çimento yerine kullanılmıştır. çimento ağırlığının %5. Agregaların ve agrega-bağlayıcı madde kombinasyonlarının reaktivitesinin tespitinde kullanılan deneyler oldukça fazladır. Ancak iki agrega türü incelenmiştir.1. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Metodu kullanılmıştır. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. 8. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. Bununla ilgili iki farklı silis dumanının çimento yerine kullanımının reaktif agreganın çimento alkalileri ile reaksiyonu sonucu oluşan genleşmeleri azaltmadaki etkisi incelenmiştir. Amaç ve Kapsam Đzmir yöresinde kullanılan doğal agrega türlerinin çoğunun alkalisilis reaksiyonuna yatkın olması. 12. 16.

ASR.3 2. Alkali agrega reaksiyonu. Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar 1920’li ve 1930’lu yıllarda ABD. 2002). portland çimentosu hidratasyon ürünü olan alkali ve hidroksit iyonları ile agregada bulunan reaktif silis arasında oluşan bir kimyasal reaksiyondur. 1992). Bu üç tip reaksiyon içinde en yaygın gözleneni bu deneysel çalışmanın inceleme konusunu da oluşturan alkali-silis reaksiyonudur. betonun parça atması gibi belirtiler de göstermiştir. Genellikle harita çatlağı şeklinde görülen sorun bazen de çatlaklardan jel çıkışı. 1990).1’de verilmiştir. agrega içerisindeki amorf veya düşük kristalin yapıdaki silis ile reaksiyona girerek alkali-silis jelini oluşturmaktadır.1. Stanton. yapım yılını takiben birkaç yıl içinde çatlaklar oluşmuştur. LĐTERATÜR TARAMASI 2. Alkali agrega reaksiyonunun bilinen üç oluşum şekli vardır: Alkalikarbonat reaksiyonu (ACR). 2005). 1996). Alkali karbonat reaksiyonu. beton içindeki agregaların içerdiği reaktif bileşenler arasında meydana gelen bir kimyasal reaksiyondur (Swamy. 1940 yılında çatlamanın (daha sonra Alkali-Silis Reaksiyonu olarak adlandırılan) kimyasal bir reaksiyonun sonucu olduğunu açıklamıştır (Bektaş. geniş çatlaklara ve dayanım kaybına sebep olur (Bektaş. betonda kullanılan çimentodan veya dış kaynaklardan gelen alkali hidroksitlerle. ASR kaynaklı zarara neden olan aşamaların şematik gösterimi Şekil 2. Hidrate olmuş çimento hamuru boşluk çözeltisindeki alkali ve hidroksil iyonları. Oluşan ASR jeli su emerek genleşir ve harç matrisi çevresinde oluşan basınç. Kaliforniya’daki beton yapılarda nedeni belirsiz çatlak oluşumları rapor edilmiştir. Beton malzemelerin standartlara uygun olmasına rağmen. . dolomit ve/veya kil mineralli ve ince taneli kireçtaşı içeren agregalardan imal edilmiş betonlarda meydana gelmektedir. Alkali silikat reaksiyonu ise fillosilikat grubu minerallerden oluşmuş agrega içeren betonlarda görülmektedir (West. alkali-silikat reaksiyonu (yavaş ilerleyen alkali silis reaksiyonu) ve alkali-silis reaksiyonu (ASR) (Swamy.

. Bu etkiler agrega taneleri yüzeyince reaksiyon bölgeleri oluşumu. 1990). Beton bünyesinde oluşan ve genleşmeye neden olan bir reaksiyon olması nedeniyle. ASR’nun görünür dış belirtisi haritaya benzer çatlaklardır (Wen. yüksek oranda su tutabilen alkali silis jelidir (Taylor. 1998). beton yüzeyinde herhangi bir belirtinin görülmemesi. donatısız kütle betonları ve kaplama betonlarında çekme dayanımının aşılması sonucu beton içinde ve yüzeyinde kırıklar ve çatlaklar gelişebilmektedir. Alkali silis jelinin.. hafif lekeler veya patlamalar şeklinde çatlaklardan dışarı sızar ve betondaki fazla kireç ile reaksiyona girerek beyaz veya opak renginde beton yüzeyinde belirginleşir. Bu nedenle.1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi (Bektaş vd. agrega tanelerinde çatlaklar ve agrega ile çimento hamuru arasındaki bağ kaybı şeklinde ortaya çıkar. alkali silis jeli. Dışarıya jel çıkışının olmadığı durumlara da rastlanabilinir. Bazı özel durumlarda. Ancak. reaksiyon ürünleri ile doldurulmuş boşluklar. betonun bazı fiziksel ve mikroyapısal özelliklerinin de ASR’dan etkilendiği petrografik incelemelerle ortaya konulmuştur. beton içinde meydana gelen çatlakların ASR sebebiyle olması ihtimalini ortadan kaldırmaz (Tordoff. çevrenin nemini içine alması ile betonda hacimce %2-3 seviyesine kadar genleşme meydana gelebilmektedir. Genleşme sonucu.4 Şekil 2. 2005) Alkali silis reaksiyonunun ürünü. 1991).

tridimit ve kristobalit ise orta derecede reaktif mineral olarak tanımlanmıştır (Diamond. Opalin kristal yapısı düzensizdir. 1990. Portland çimentosunun toplam alkali içeriği sodyum oksit eşdeğeri olarak Denklem 1’deki ifade ile hesaplanmaktadır. yeterli miktarda alkali ve ortamda nem bulunmalıdır. karışım suyu.. 1976. 2000). Ineson. Volkanik camlar. 1995). beton boşluk çözeltisindeki alkali hidroksit miktarına ve betonun bulunduğu çevre koşullarına bağlıdır. mikro ve kriptokristalin kuvars.5 ASR’nun oluşabilmesi için agregada reaktif silis formları. buz çözücü tuzlar. Andezitte ise reaktif özelliğe sahip volkan camı . Reaksiyonun oluşabilmesi için çimento alkali içeriğinin “eşdeğer Na2O” değeri olarak % 0. Agreganın alkaliye duyarlı bileşenleri bu sırada yumuşar ve çözünür. çimento dışında. kalsedon. 1980).6 değerini aşması gerekir. Bu cins bileşenler. Michel vd. kireçtaşı. şeyl vb) kaynaklanır. Reaksiyon süresi ve şiddeti. Al-Dabbagh. ASR nedeniyle bir genleşme de olmayacaktır. beton katkı maddeleri. betonun boşluk suyunda çözünen alkali hidroksit ile kuvvetli kimyasal reaksiyona girer ve önce berrak. Bu nedenle alkalinitesi yüksek çözeltilerden diğer silis içeren agregalara göre daha fazla etkileneceğinden en yüksek reaktiviteye sahip agrega türü olarak tanımlanır. özellikle agreganın alkaliye duyarlı bileşenlerinin cins ve miktarına. Bu nedenle. beton kür suyu ve endüstriyel atık suları aracılığıyla beton bünyesine girebilir (Neville. içerdikleri kristal yapıdaki silis minerali miktarına bağlıdır. tane büyüklüğüne ve dağılışına. ( Na2O)e = Na2O + 0. yeraltı suyu. 1986. Diğer taraftan doğal halde (dengede-gerilmesiz) bulunan kuvars. reaksiyona uğrayabilen silisli bileşenleri içerebilir. çoğunlukla yüksek konsantrasyonlu ve sonra yüksek viskoziteli alkali silikat çözeltisini meydana getirmektedir. Bu koşullardan herhangi biri olmazsa. çok düzenli bir kristal yapısına sahiptir ve normal olarak alkali reaktif değildir.658 K2O (Denklem 1) Çimentoda bulunan sodyum ve potasyum oksitler çimentonun hammaddelerinden (kil.Ayrıca alkaliler. agrega. Agregaların reaktiviteleri. alkaliye duyarlı tanelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir (Fookes. Belirli kökenli agregalar.

tüf. Zararlı alkali-silis reaksiyonu. volkanik kayalarda bulunan volkan camın alkali-silis reaksiyonunun oluşumunda oldukça etkili olduğunu belirtmiştir. Genelde bazaltlar silisçe doygun (toleyit veya toleyitik bazalt) ve silisçe doygun olmayan (alkali bazalt) bazaltlar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır (Erkan.6 bulunmaktadır (McConnel. ASR’nu önlemede genel yaklaşım. kriptokristalin asidik-ortaç volkanik kayalar veya tüflerin betonda düşük alkali içerikli çimento kullanılmamış ise zararlı reaksiyonlara neden olabileceğini ifade etmiştir. çörtlü veya silisli kireçtaşı ve çamurtaşları ile bazı asit veya asit-ortaç (orta derece asit içeren) karakterli volkanik kayaları göstermiştir. 1947.. 2000). 1999). French. Wakizaka (2000). Toleyitik bazaltların hamuru çoğunlukla volkan camından oluşması nedeni ile literatürde reaktif agrega olarak tanımlanmaktadır (Katayama ve Kaneshige. Marfil ve Maiza (2001).25’inden fazla opal. Araştırmacı ayrıca. 1986. ortamın porozitesi ve nemin yeterli bulunması halinde alkali-silis reaksiyonundan dolayı hasar meydana gelebilmektedir (Smith ve Collis.. 1992). Volkanik kayalardaki reaktiviteyi. vd. Shrimer vd. ağırlıkça %0. %3’ünden fazla camsı maddeler içeren agregalar. Wakizaka (1998) ise. andezit. şeyl. kristalizasyon ve kuvars içeriğinin etkili olduğu ortaya koyulmuştur. çimento içindeki alkalilerle reaksiyona girerek betonun genleşmesine ve çatlamasına neden olan agregalara örnek olarak. çört ve bazı kumtaşlarının olduklarını belirtmiştir. dasit. sedimanter ve metamorfik kayalarda ise.. Agrega bileşiminin yanısıra alkali-silis reaksiyonunun meydana gelmesinde çevre şartlarının da önemli etkileri bulunmaktadır. kristobalit. Fookes (1980). bazalt. 1986. ortam sıcaklığının yaklaşık +10°C ile +60°C arasında bulunması halinde meydana gelmektedir. Bunun dışında. tridimit ve volkanik camın kontrol ettiği. 2001). %5’inden fazla kalsedon. bazaltlarda aktif silis ve volkan camı içeriğinin fazla olması nedeniyle tehlikeli reaksiyonların geliştiğini belirtmişlerdir. Mizumoto vd. ASR’nun oluştuğu kimyasal . sakıncalı reaksiyon oluşturan ürünler arasında. riyolit.

2005). Haritamsı çatlaklar reaktif agregayı çevreleyen matriste başlayıp agregadan harç matrisine doğru yayılmıştır (Şekil 2. düşük alkali içerikli çimento kullanımı. Reaktif agregalardan sakınmak ve çimentonun alkali içeriğini sınırlandırmak.. mineral katkıların topaklaşması ve kimyasal kompozisyonundaki değişikliklerden dolayı sonuçlar farklı olabilmektedir (Bektaş vd. çimento türü çeşitliliği. Betona mineral katkı eklenmesinin reaksiyon kimyasına tesiri. maliyetler. Bektaş vd. uygun taş ocağı tükenmiş ise ideal olmayan agrega kullanımı gerekli olabilir. reaktif agregalardan sakınma. bu basit çözüm kabul görmemektedir. ASR’nun neden olduğu hasarı önlemede en kolay yol olarak görünmektedir.7 çevre etkilerini değiştirerek ASR’nu durdurma veya genleşmeleri azaltmaya dayanmaktadır. Fakat.. Çatlamaların agregalarla sınırlı kalmadığı görülmüştür. Ayrıca. yöredeki çimento ve agrega kullanımını zorluyorsa. 2005) ASR kimyası ile ilgili çok sayıda araştırma bulunmaktadır.2).’nin (2005) deneylerinde volkanik esaslı reaktif dere agregası kullanılmıştır. . Reaktif agrega türleri ve büyüklükleri. Bunlara örnek. Şekil 2. genleşmeyi azaltarak ASR kaynaklı hasarı önleme etkisi yaratmaktadır. mineral katkı veya lityum tuzları kullanımıdır.2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı (Bektaş vd.

Poole. içine çok az miktarda su molekülü alabilmektedir. yalnızca üç adet oksijen atomu bağlantısı ve çok az polimerleşme belirlenmiştir. yeni oksijen-alkali yüzeylerini ortaya çıkarır. Hidroksil iyonları silikon köprülerini bozarak. asidik özelliğe sahip silanol (≡Si-OH) OH iyonlarınca nötralize edilir (Denklem 2. Silis içindeki silisyum atomu dört oksijen atomuyla veya 3.38 SiO2. Analizlerde α-kuvars.8 Ortamda hidroksil (OH ) iyonları yoksa reaktif silis. 1993).62 NaOH+0.38SiO2. Q4 pikini ve tamamen polimerleşmeyi göstermiştir.38 NaOH => Na0. silisyum için.38 H2O Silis + Alkali => Alkali Silis Jeli + Su (Denklem 2) Reaksiyonun ikinci aşaması.38 H2O => 2 Na++H2SiO2-4 (Denklem 3) Alkali Silis Jeli+Alkali+ Su => Alkali Silikat Hidrat Jel ASR’nun belirlenmesi amacıyla çok sayıda standart geliştirilmiştir. alkalin çözelti içinde aşırı oranda hidroksil iyonları varsa gerçekleşir. Fakat opalin spektrumlarında ise silisyum Q3 pikini vermiş. Bu yapı. ‾ ‾ H0. Çözünen silis miktarı arttıkça çözeltinin OH konsantrasyonu ve pH değeri düşer. Kısaca. Agreganın bozulmuş kesimleri osmoz davranışı göstererek içine su alır.2. Bunlardan bazıları. 1992).19+0. BS 7943 (1999) ‾ . 1993. Ortamda aşırı oranda hidroksil iyonu bulunması durumunda ise reaktif silis. Şekil 2. yüksek reaktiviteye sahip silis jeli iki aşamada çözünmeye başlar.1 adet oksijen atomuyla bağlıdır. reaktif örneklerin spektrumlarında Q4 piki azalmakta Q3 ve Q2 pikleri artmaktadır (Helmuth ve Stark. kristobalit ve tridimitin açısal spin-manyetik rezonans (MAS-NMR) spektrumları. neme bağlı olarak alkali-silikat çözeltisine veya alkali-silikat-hidrat jeline (N+K-S-H) dönüşür. Alkali-silis reaktivitesi için petrografik analiz.38SiO2. 1.3).19+1. dış ve iç yüzey genişliğine ve atom yapısındaki bütünlüğüne bağlı olarak çözünmeye ve şişmeye başlar. O iyonun yükü pozitif iyonları çeker (Helmuth ve Stark. 1993). Đkinci aşamanın reaksiyon eşitliği Denklem 3’te verilmiştir (Helmuth ve Stark.19+0. ‾ Çözelti içinde yeterli miktarda potasyum veya sodyum hidroksit bulunduğunda. Đlk aşamada. Na0.

Kimyasal metot. TS 2517 (1977) 4. ASTM C1260 (1994) 8.3 ASR’nun şematik gösterimi (1. Harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmeleri ile alkali-silis reaktif agregaların bulunmasına yönelik deney metodu. CSA A23. BS 812: Part 123 (1999) 3. ASTM C289 (1994) 6. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi. ASTM C295 (1994) 7. 1992) . ASTM C227 (2003) 5.Aşama) (Glasser. Alkali agrega reaktivitesinin kimyasal yolla tayini.2-94 (1994)’dir. Çimento-agrega kombinasyonu potansiyel alkali reaktivitesinin saptanmasına yönelik harç çubuğu yöntemi.9 2. Agreganın petrografik analizi. Alkali-silis reaktivitesinin saptanmasına yönelik beton prizma metodu. Şekil 2.

16 günlük periyot sonunda %0. Bu deney.1. 1989). 2003). 2000 olarak uyarlanmış ve RILEM tarafından ileri derece hızlandırılmış harç çubuğu testi olarak geliştirilmiştir. Bu metodun kullanımı. Bu sebeple agregaların reddine karar verirken bu olasılığın göz önünde tutulmasında fayda vardır. 1992). hızlandırılmış harç çubuğu metodunun mineral katkıların etkinliği konusunda beton prizma metodu ile benzer sonuçlar verdiği farklı araştırmacılar tarafından belirlenmiştir. Hızlı deney metotları arasında istatistiksel olarak en güvenilir ve rutin bir test olarak en çok tavsiye edilen metot ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodudur. ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar 2. Bu metot ayrıca Kanada Standardları Birliği tarafından A23. deneyin süresinin oldukça kısa olması ve pratikliği sebebiyle araştırmalarda kullanılması tercih sebebi olmaktadır (GrattanBellew. Bu deney yönteminin kür koşulları oldukça ağır olduğundan tatmin edici şantiye performansı gösteren bazı agregaların da reaktif olarak tanımlanabilmesi gibi bir probleme yol açabilmektedir. bu metot alkali-karbonat reaktif agregalarda etkili değildir (Grattan-Bellew.10 gibi bir genleşme değeri baz alındığında. Bu sebeple. Ancak. beton prizma yönteminden daha şiddetli koşullara maruz bırakılan numuneler üzerinde uygulandığından mineral . Bu yöntem.10 2. 16 günde agregaların potansiyel alkali-silis reaktivitesini belirlemede olanak sağlamaktadır.2.2-25A Test Metodu. Ancak. 2 yıl gibi bir bekleme süresinin olmadığı durumlarda bu metodun kullanılması tavsiye edilmektedir. şiddetli şartlar içermesi sebebiyle bazı zararsız agregalarda negatif sonuçlar verdiğinden malzemeleri reddetmede kullanılmamalıdır. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür ASR tespiti için çoğunlukla kullanılan hızlandırılmış deney Hızlandırılmış Harç Çubuğu Metodu ASTM C1260-94 ilk olarak 1986’da Oberholster ve Davies tarafından önerilmiştir. Yine de. zararlı agregaların çok az bir miktarında yanlış değerlendirmelere yol açması sebebiyle emniyetli tarafta kalmayı sağlamaktadır (Bérubé ve Fournier.2.

.5 ve 1 . kullanılabilecek “emniyetli miktar” olmaktadır. Ancak. yüksek ve düşük alkali içeren çimentoyu C ve F sınıfı uçucu kül ile farklı oranlarda yer değiştirerek performanslarını karşılaştırmıştır. bu metodun uygulanışı esnasında lityum tuzlarının harç çubuklarının dışına sızdığını belirlemiştir. Fournier ve Malhotra. kür suyuna da aynı miktarda lityum tuzu katmıştır. pratikte lityum tuzunu dış koruyucu olarak kullanmanın mümkün olmadığını belirleyerek deneylerini sadece 1 M NaOH çözeltili ortamda gerçekleştirmiştir. Stark vd. deney süresi sonunda kontrol numunesi genleşmelerini %0. Ancak.11 katkıların kullanım oranları hakkında daha konservatif değerler verebilmektedir (Bérubé ve Duchesne.1 değerinin altına düşüren minimum katkı miktarı. kür süresinin uzunluğu gibi bir takım önemli deney parametrelerini değiştirdikten sonra metodun fonksiyonelliğini değerlendirmiştir.5. (1993). Buna göre. 1999). Bu sebeple.1 olarak tanımlamıştır. mineral katkı kullanılırken yayılma değeri yerine su/çimento oranının sabit tutulması gerektiğini belirtmektedir (Ramlochan vd. Alkali-silis reaktivitesi tayininde öngörülen bir çok deneyin arasında ASTM C1260. Thomas ve Innis. Barringer (1999). Hızlandırılmış harç çubuğu metodu. deney çözeltisi konsantrasyonu. deney koşullarının aşırılığı bu metodun sakıncalı yönüdür. Katkı içermeyen kontrol karışımı yanı sıra. mineral katkıların etkinliğini ölçmek üzere hızlandırılmış harç çubuğu metodunu modifiye etmiştir. (2002) ASTM C1260 deneyini inceledikleri çalışmada. Kür koşullarını incelerken bir deney setini 24 saat. 1999. Tüm araştırmacılar. 1992. 80°C’de bekletilen numuneler 0. Araştırmacılar. deney prosedürünün hızlılığından dolayı tercih edilen bir deney metodu haline gelmiştir. diğer setini ise 28 gün boyunca 23°C nemli ortamda bekletildikten sonra standart ASTM C1260 kürü uygulanmıştır. 0. Barringer. 1999. su/çimento oranı.30 gibi bir genleşme değeri vermesini şart koşmaktadır.25. Mineral katkılarla ilgili Kanada standardı CAN/CSA A23. Shon vd. genleşme limit değerini %0. mineral katkı kullanılmadan hazırlanacak kontrol karışımında agreganın en az %0. kimyasal katkıların etkinliğini ölçmek amacıyla da kullanılmaktadır. 2000). Ancak. Standart.

düşük riskte ASR genleşmeleri ile sahada uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyinin (CSA A23. Bu karışımların. uçucu kül.4’de farklı koşullarda kürlenen C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkalin çimento içeren harç çubuklarının genleşme-zaman grafikleri görülmektedir. Shon vd. genleşme miktarını arttırmaktadır.12 M NaOH çözeltilerinde ayrı ayrı deneye tabi tutulmuştur. cüruf. uçucu külün sınıfı ve miktarına bakılmaksızın nem kürünü 28 güne uzatma. Bu 5 durumun ikisinde bozulma derecesi önemsiz mertebededir (her iki durumda 2 yılda %0. grovak.5 M’ye düşürerek saha koşullarına daha da yaklaşılmaktadır. 14 günlük 1 M NaOH’daki ile karşılaştırılabilmekte veya biraz yüksek çıkmaktadır. çimento yerine farklı oranlarda kullanılmıştır. mineral katkıların ASR üzerine etkisini belirleyen bir metot olarak. Bu sebeple.5 M NaOH solüsyonda genleşmeleri.214A ve ASTM C1293) ile 70 farklı malzeme kombinasyonu incelenmiştir. 14 günde 80°C 1 M NaOH . deney süresini 28 güne uzatmak tekrarlanılabilir genleşme grafikleri elde edebilmek için daha uygun olmaktadır.042 genleşme). Harç çubuklarının 28 günlük 0. 14 günde oluşan genleşmenin 2. Silisli kireçtaşı.5 katı kadar genleşme göstermektedir. laboratuar çalışmaları verilerine dayanarak. NaOH çözeltisi konsantrasyonunu 0. Hızlandırılmış deney ve Kanada Standardlar Birliği beton prizma deneyi (CSA A23.2-25A ve ASTM C1260) uygunluğunu tayin etmektedir. çimentonun alkali içeriğinin yüksek ve düşük olması arasındaki farkın harç çubuklarının genleşme miktarı ve hızı üzerine kabul edilebilir etkisi olduğunu göstermektedir. granit ve kum taşı içeren farklı reaktif agregalarla. Her iki deney metodu ile agregalar zarar verici reaktif görülmüştür.’nin (2002) deneylerindeki sonuçlar. 14 günde %0.10’un üzerinde harç çubuğu ve 2 yılda %0. Şekil 2. Bununla birlikte.04’ün üzerinde beton prizma genleşmesi kriter olarak kullanıldığı zaman deney sonuçları arasında uygunluk görülmüştür. Puzolanlar ve reaktif agrega kombinasyonları. silis dumanı ve doğal puzolanlar gibi çeşitli malzemeler. 70 karışımın sadece 5’i harç çubuğu deneyinden geçmiş ve beton prizma deneyinde yetersiz görülmüştür. Çimentonun alkali içeriği. hızlandırılmış harç çubuğu deneyini geçmiştir. Thomas ve Innis’in (1999) yaptıkları deneysel çalışma. Bu çalışmada kullanılan reaktif agrega 28 günde.

13 Şekil 2.4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri (Shon vd. 2002) ..

Mineral katkıların numunede boşluk suyu alkalinitesini ve solüsyondan numuneye alkali yayılımını düşürerek genleşmeleri önlediği belirlenmiştir. Bazı deneyler 40×40×300 mm ölçülerinde kalıplarla yürütülmüştür. (2000)’nin deney prosedürü modifikasyonu Beton Mikrobar Deneyinin temelini oluşturmaktadır. Bu deneyde. Fakat. alkali-karbonat reaktif agregalar için tane büyüklüğü 10 ve 5 mm arasında değişen agregalar içeren beton mikrobar örnekleri kullanılarak 80 °C’de 1M NaOH çözeltisinde bekletildiği yeni bir hızlandırılmış deney önermektedir. Çözeltide bekletme süreleri 25 haftaya kadar varmaktadır. alkali-karbonat reaktif agregaları bundan fazla etkilenmemektedir.2-14A) genleşmeleri arasında uygun bir korelasyon bulunmaktadır. opal pesimum etki göstermemektedir. Bu deneyde ölçülen 30 günlük genleşmeler ile 1 yıllık beton prizma deneyi (CSA A23. kullanılan kalıp kesitinin daha büyük olması. Beton prizma deneyi ve beton mikrobar deneyi genleşmeleri bir grafik üzerinde işaretlendiği zaman silisli kireçtaşının. alkali-karbonat reaktif agregalar. Önerilen deney protokolü. Grattan-Bellew vd. Kingston alkali-karbonat reaktif agregası dahil diğer tüm agregaların oluşturduğu doğrudan farklı bir doğru oluşturduğu görülmektedir. (2000).2.2.14 küründen sonra bir çok sayıda harç çubuğunun boşluk suyu analizi yapılmıştır. Belli sürelerde deneyleri yapılan sınırlı sayıda agregalara dayanarak genleşme limitlerinin . Deney sonunda boşluk suyu alkalinitesi ile genleşmeler arasında geniş bir korelasyon görülmüştür. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür Xu vd. (2003) metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregalar için uygulanabilir olduğunu belirlemiştir. Bu deneyde. agrega gradasyonu ve karışım oranlarının farklı olması ve daha uzun deney süresi haricinde ASTM C1260’a benzerdir. alkali-silis reaktif agregalardan bir bölüm portland çimentosu yerine katkı yerleştirilerek ayırt edilebilmektedir. Alkali-silis reaktif agregaların genleşmeleri ilave katkı malzemesi varlığında yeterli derecede düşürülebilmektedir. Metot hem karbonat hem silis reaktif agregalar için uygulanabilmektedir. Xu vd. 2. Uzun kalıplar ortalama %22 daha fazla genleşme vermektedir.

Kanada.5 Kingston alkali-karbonat agrega. Deney sonuçlarından genleşme gösteren ve göstermeyen agregaların ayrımı yapılabileceği görülmektedir. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı.15 saptanması tam olarak uygun görülmemiştir. alkali-silis reaktif Halifax meta-grovak kullanılan beton mikrobarların genleşmeleri Şekil 2. Şekil 2.. ACR ve ASR kireçtaşlarının her ikisinde ve grovakta etkilidir. genleşmelerin doğrusallığı 15-günlük genleşmelere dayanarak 30-günlük genleşmelerin tahminine izin vermektedir. bu limit diğer agregalar için yaklaşık %0. en azından 30-günlük periyotta genleşmelerin doğrusal ilerlemesidir. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri (GrattanBellew vd.06 olarak belirlenmiştir.5’de verilmiştir. Bu deney metodu. Reaktif olmayan kireçtaşı ve üç yüksek reaktivitede Kanada agregası. bir çok agrega için. 2003) Beton mikrobar yönteminin avantajlı yanı. alkali-silis reaktif Ottawa Spratt kireçtaşı. Amerika ve Avustralya’dan temin edilmiş farklı türlerde .13. alkali-karbonat reaktif Kingston kireçtaşı. alkali-silis reaktif silisli kireçtaşı için genleşme limiti 30 günde yaklaşık %0. Esas itibariyle. Ancak.

854 0. aynı agregalarla yapılmış beton prizmaların 38°C ve % 100 bağıl nemde 1 yıllık genleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Tablo 2. Tablo 2.094 0.10 0.307 ASTM C1260 0.391 0.1 0.12 0.069 0.18 0.093 0.. Şekil 2.333 0. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri (Grattan-Bellew vd.22 0. Kingston örneğinin ve diğer agregaların noktalamalarını gösteren eğim çizgisi korelasyon katsayısının (R2) 0.13 0.1 Agregaların ASTM C1293.124 Beton Mikrobar 0. Beton prizma deneyi ile beton mikrobar deneyi genleşmeleri arasında makul bir korelasyon bulunduğu görülmektedir.025 0.70’dur.052 0. 1 M NaOH’de 30 günlük beton mikrobar genleşmeleri.342 0.463 0.196 0.153 0.12 0.25 0. Kingston ACR agrega noktalamalarının kireçtaşı eğim çizgisi yerine diğer lineer eğride yer almasıdır.209 0.34 0.21 0.79.6’da Numarası Spratt Virginia A Virginia B Bernier Nelson Sudbury Edmonton Queensland Potsdam Conrad New Mexico Springhill Kingston kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı dolotaşı çakıl çakıl grovak kumtaşı grovak çakıl grovak dolomitik kireçtaşı (ACR) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Genleşme (%) Beton Prizma ASTM C1293 0. 2003) Şekil Agrega Türü 2.170 0. kireçtaşı eğim çizgisininki ise 0.065 0.173 n.d.212 0.184 0.193 .12 0. Farklı bir sonuç da.1 ve Şekil 2.14 0. Elde edilen 80°C.6’da görülen deney sonuçları silisli kireçtaşı diğer agregalardan ayrı bir eğride ilerlediği görülmektedir.11 0. 0.217 0.075 0.278 0.419 0.6).16 agregalar beton mikrobar deneyi ile incelenmiştir.

7’de gösterilmektedir.75 mm. Agrega gradasyon aralıkları. (2000)’in deneyleri gibi bir çok sayıda deney yürütülmüştür. 10-5 mm şeklindedir. Deney sonuçları ilk 15 gün için yakındır. Xu vd. Xu vd. MTO referans agregasından Kingston taş ocağının farklı bölümlerinden alındığı göz önünde tutulmalıdır.. Fakat Çin’de deneyleri yapılanlar yaklaşık 15 günden sonra doğrusallıktan . Kingston B 12. aynı gradasyonlu deney numuneleri yaklaşık aynı sonuçları vermektedir.5-4. Kingston A 9. Ancak. Fakat daha sonra numunelerin genleşmeleri değişik gradasyonlarda farklılık göstermektedir. Kingston ACR agregası gradasyonunun genleşmeye olan etkisi Şekil 2. 2003) Kingston agregası üzerinde bu araştırmanın dışında.5-4.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Deneylerde kullanılan A ve B agregasının. Kingston MTO 9.75 mm.5-4.17 Şekil 2. Kanada’da deneyleri yapılan bütün numunelerin genleşmeleri 40 güne kadar doğrusal gitmektedir.75 mm.

75 mm eleğin üzeri kalan agrega gradasyonunu standart hale getirilmesi düşünülmektedir. Böylece. Đleriki yaşlarda ayrılmanın artması beton mikrobarlardaki çatlamaların ilerlemesi etkisinden kaynaklıdır. Bu sonuç Xu ve diğerlerinin çalışmalarına uymaktadır. Şekil 2.7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi (Grattan-Bellew vd. 12.5-9.8’de silisli kireçtaşı ile hazırlanmış numuneler görülmektedir. Daha çok genleşme olduğunu gösteren çatlaklar ilk olarak 2 nolu numunede gözlemlenmektedir. Daha kaba taneli Kingston agregası ile yapılan beton daha çok genleşme vermiştir. 2003) Beton mikrobarların yapımı ve ölçümünde birkaç uygulamadan sonra 3 takım numunenin arasında benzerlik görülmüştür..12.5 mm aralığında agrega ile hazırlanan betonun işlenebilirliği düşüktür.5 mm elekten geçen ve 4. Şekil 2.18 ayrılmaktadır. .

ASR silisli kireçtaşı (Spratt) ile hazırlanan harç çubukları beton mikrobarlara nazaran daha fazla genleşme göstermiştir. Karışım oranları kısa numunelere aynı alınmıştır.6’de gösterilen farklı agregalar. ASR agregalarıyla yapılan deney numunelerinin tane büyüklüğünün azalmasıyla genleşmelerinin artması beklenen bir sonuçtur. Aynı çalışmada 80°C 1 M NaOH’de tutulan beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmeleri karşılaştırılmıştır. ACR agregaları ile. Cybanski tarafından değerlendirilmiştir. Buna karşın. 40 x 40 x 286 mm kalıplar kullanılarak araştırmacılardan biri olan G. Beton prizmalara göre harç .75 mm aralığında biraz daha kaba seçilmiştir. Kingston ACR ve Spratt ASR referans agregalarının kullanıldığı beton mikrobarların ve harç çubuklarının 80 °C 1 M NaOH’de bekletilerek ölçülen genleşmelerinin sonucu Şekil 2.19 Şekil 2. 2003) Genleşmeleri Şekil 2. Uzun numuneler. Fakat 3 kalıba gerekli olan karışım için agrega miktarı 1650 g olarak belirlenmiştir.. 160 mm numunelere kıyasla ortalama olarak %22 daha fazla genleşme vermiştir.9’de gösterilmektedir. genleşme tane büyüklüğü arttıkça artmaktadır. Kullanılan agrega gradasyonu 13-4.8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri (Grattan-Bellew vd.

2003) Uygun oranlarda portland çimentosu yerine mineral katkı kullanımının. mineral katkıların etkisini değerlendirme amaçlı reaktif agregalar ile hazırlanmış betonun zararlı genleşmelerini önlemede geliştirilmelidir. 2003).. Önerilen bu limitler daha geniş deneysel programla doğrulanmalıdır. 30 günde genleşme limiti ACR agregaları için kesin değildir.04’tür.2-14A’ya göre 1 yılda beton prizmaların genleşme limitleri %0. ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir. Şekil 2. 30 günde geçerli görünen genleşme limitleri çeşitli alkali-silis reaktif agregaları için %0. . Beton prizma deneyinde söz konusu olan %0..05. CSA A23.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd.14 olarak elde edilmiştir. Buna bağlı olarak mikrobar deneyi. Bu araştırmada.20 çubukları daha az genleşme yaptığı görülmüştür (Grattan-Bellew vd.10’da görüldüğü gibi beton mikrobar deneyi için sınır değerleri elde edilir. beton mikrobar deneylerinde. silisli kireçtaşı için %0.04 limit değeri kullanılarak Şekil 2.

04 beton prizma genleşme limitinden %0. 2003) Pesimum etki.14 silisli kireçtaşı ve %0. 50 oranlarında opal ile karıştırılmasıyla yapılan deneylerin sonuçlarına göre. 2003). diğer örneklere göre az miktarda daha fazla genleşme göstermektedir (Grattan-Bellew vd. 25.. kullanılan oranlarda opal pesimum etki göstermemektedir. reaktif olmayan agrega yerine küçük oranlarda silisli şist veya opal gibi yüksek reaktivitede agrega yerleştirilmesiyle beton veya harç numunelerde maksimum genleşmeyle sonuçlanmaktadır (Hobbs. Reaktif olmayan dolomit kireçtaşı agreganın %5. Silisli şist ve opalın pesimum oranı %5 veya daha az olabilmektedir. .10 %0.21 Şekil 2. %50 opal içeren beton.04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma (Grattan-Bellew vd.. 1988).

2003) .. Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar Silis duman kullanımı. Şekil 2. ve %8 çimento yerine kullanıldığında %0. 2003).22 2. aynı yerden alınmış fakat farklı silis içeriğinde (LS.3.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi (Boddy vd. Şekil 2. yüksek performanslı beton üretiminde gerekmektedir. gerçekleştirdikleri çalışmada.11’de çimento yerine kütlece %0. Hooton ve Thomas. (2003). 88% SiO2) iki silis dumanının performansını. LS (68% SiO2) silis dumanı içeren harç çubuğu karışımlarında %12 seviyesine kadar çimento yerine kullanıldığında Spratt agregasının ASR genleşmeleri kontrolünde yetersiz kalmaktadır. NS (88% SiO2) silis dumanı %12 çimento yerine kullanımda etkili olduğu. 4. 8 ve 12 silis dumanı içeren karışımların hızlandırılmış harç çubuğu deneyi genleşmeleri görülmektedir. Boddy vd. 68% ve NS. alkali-silis reaksiyonu ve boşluk çözeltisi kompozisyonuna bağlı olarak. malzemelerin genleşmede sonuçları incelenerek karşılaştırılmaktadır.10 genleşme limiti kriterinin hemen altında kaldığı görülmektedir. Ancak silis dumanının SiO2 içeriği %85’in altında olduğunda ekonomikliği ile ilgili sorunlar oluşmaktadır (Boddy.

cüruflu çimentonun alkali içeriği oldukça yüksektir. Çimento üretimi için uygun hammadde fazla bulunmamaktadır. Buna karşı.12). farklı oranlarda çimento yerine kullanılan. (2003). %4 LS silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk suyu alkalinitesi.12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi (Boddy vd. yaptıkları çalışmada alkali-silis reaksiyonu ve silis dumanının Đzlanda’da 20 yıllık deneyimini gözlemlemişlerdir. farklı açılardan özeldir. NS silis dumanı %4 oranında kullanıldığında düşük boşluk suyu alkalinitesiyle sonuçlanmaktadır (Şekil 2. portland çimentosu hamuru örnekleriyle 1 yıla kadar sürede karşılaştırılabilmektedir. 2003) Gudmundsson ve Olafsson (1998).. Đzlanda çimentosu. farklı oranlarda silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk çözeltisi kompozisyonlarını incelemiştir. Buna göre. Alkali-silis reaktif agregaların oldukça yaygın ve ASR ortam koşullarına uygun olması . standardın altında silis içeriğinde olan silis dumanının ASR’nu kontrol edemediği belirlenmiştir.23 Boddy vd. Şekil 2. Sonuç olarak.

24

sebebiyle 1979’da Đzlanda’da ASR ciddi problem haline gelmiştir. Bu süre içinde ASR’na önlem olarak puzolanik malzemelerin incelenmesine yönelik araştırmalar başlamıştır. Ferrosilikon üretimi ile birlikte 1979’da Đzlanda’da, silis dumanı bütün betonlarda puzolanik malzeme olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Sonuçlar, standart ASR deney metotları, ve saha gözlemleriyle desteklenmektedir. Gudmundsson ve Olafsson (1998), çalışmasında, katkısız, %7.5 silis dumanı ve %25 doğal puzolan ile birlikte %10 silis dumanı içeren numunelerin ASTM C1260 deney sonuçlarını incelemiştir (Şekil 2.13). Puzolan-çimento karışımının genleşmeleri azalttığı görülmektedir.

Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Çimento içerisindeki silis dumanı her zaman homojen dağılamamaktadır. Buna bağlı olarak, sertleşmiş beton içerisinde küçük silis dumanı kümeleri bulunabilmektedir. Bu kümeler beton içerisindeki silis dumanının ASR’na karşı yararlı etkisini azaltabilmektedir. Bu büyük parçacıkların amorf silis agregalar gibi davrandığı sanılmaktadır. Bu şekilde, çimento hamuru boşluk suyundaki mevcut alkalilerle genleşme

25

reaksiyonuna katılmaktadırlar. Böyle bir durumda, bazı silis dumanı partikülleri ASR’dan kaynaklı genleşmeleri önlemek yerine aslında arttırabilmektedir. Şekil 2.14’de, silis dumanı topağının sertleşmiş betonda parçalanarak alkali ile reaksiyona girdiği görülmektedir (Gudmundsson ve Olafsson, 1998).

Şekil 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Şekil 2.15’de Gudmundsson ve Olafsson (1998)’in farklı denemelerde %7.5 silis dumanı kullanarak gerçekleştirdikleri ASTM C227 deney sonuçları görülmektedir. Araştırmacılar, uzun süreli performansları gözlemlemek amacıyla 14 yıla kadar genleşmeleri ölçmüştür. Genleşme hızı ilk 2 yıl boyunca en yüksek değerde olup, sonra bir süre azalmaktadır. 4-6 yıl sonunda genleşmenin birkaç yıllık periyotta yükseldiği daha sonra eşitlendiği görülmektedir. 4-6 yıl sonunda genleşmede bu artışın açıklaması, bu süre içinde silis dumanının tükenip, bundan sonra ASR’nu sadece geciktirip tamamen engelleyemediği olabilir. Đzlanda çimentosu içerisinde silis dumanı kullanımının amacı, betonda ASR hasarını azaltmak veya yok etmektir. 20 yıl sonunda gözlemlerle bu amacın sağlandığı görülmüştür.

26

Şekil 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Juenger ve Ostertag, (2004) yaptıkları araştırmada, topaklanmış ve sinterlenmiş silis dumanı partiküllerinin mikroyapısal analizi ile morfolojisini tanımlamış ve ASR genleşmelerine etkisini karşılaştırmıştır. Kısmi reaktif kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları yerleştirilmesiyle hızlandırılmış deney koşulları (ASTM C1260) altında önemli derecede genleşmeler görülmektedir. Büyük topaklar içeren yoğun silis dumanı katılması ile sadece kum içeren kontrol harç çubuklarıyla karşılaştırıldığında genleşmede azalma görülmektedir. Sinterlenmiş agrega ve topakların her ikisi de boşluk suyu ile reaksiyona girmekte, ancak bir reaksiyon genleşme yaratırken, diğerinde olmamaktadır. Silis dumanının büyük partikülleri harç içerisinde alkali-silis reaksiyonu kaynaklı genleşmeleri kimi durumda azaltıp kimi durumda arttırabilmektedir. Şekil 2.16’de, hızlandırılmış deney koşulları altında topaklanmış silis dumanı %5 reaktif kumun yerine kullanıldığında genleşmeleri azalttığı, aynı kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları kullanıldığında genleşmeleri arttırdığı görülmüştür. Her iki tip partikül de harç içerisinde boşluk suyu ile reaksiyona girmektedir. Davranışlarda fark, alkalin boşluk suyu ve bu iki tip partikül arasındaki kimyasal reaksiyonun yapısıyla ilgili

karışımlarda büyük agrega topakları kalmıştır (Şekil 2. Sinterlenmiş silis dumanı agregaları. bazı doğal agregalarda alkali-silis jelinin karakteristik bir özelliğidir. bir tip yoğunlaştırılmamış silis dumanı (UND). Büyük topakların merkezleri. 2004) Boddy vd. Genleşme deneyleri bitiminden sonra. Kanada standardında yer alan beton prizma ve hızlandırılmış harç çubuğu yöntemleri ile incelemiştir. Küçük silis dumanı topaklarında görünür bir değişim olmamıştır (Şekil 2. Bu agrega. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi (Juenger ve Ostertag.98 olan normal portland çimentosu ile orijini silisli kireçtaşı olan Spratt agregası kullanmış ve Kuzey Amerikada sıklıkla kullanılan beş çeşit silis dumanını. bir tip peletleştirilmiş silis dumanı (PEL) . bazısı oyuk kalmış ve kimi yerlerde çatlak oluşmuştur.27 olabilmektedir. (2000).17c). Şekil 2. iki tip yoğunlaştırılmış silis dumanı (DEN1 ve DEN2). eşdeğer alkali içeriği %0. NaOH’a maruz kaldıktan sonra daha koyulaşmış. Kullanılan silis dumanı çeşitleri.17b). oyuk bir merkez ve hamur/agrega ara yüzeyinde yoğun bir kenara sahiptir.17 a ve b).16 1 M NaOH. deney koşulları altında açıkça reaksiyona girmiştir (Şekil 2. Bu yoğun kenarlar.

17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı (Juenger ve Ostertag. Her bir silis dumanı %4.28 ile bir tip sulandırılmış silis dumanı (SLU) örnekleridir. Şekil 2. %8 ve %12 oranında çimento yerine kullanılmıştır (Şekil 2. 2004) .19).18 ve 2.

Beton prizma deneyinde %12’lik kullanım oranında genleşmeleri kritik seviyenin altına düşüren PEL ve DEN1 numunelerinin hızlandırılmış harç çubuğunda genleşmeleri kritik seviyenin altına düşürmemesi deney koşullarının şiddetli oluşuna bağlanabilir. 1 yıllık beton prizma genleşmesi (%) DEN2 DEN1 PEL UND 0.24 0.16 0.29 Silis dumanları arasında en iyi etkiyi UND ve SLU örnekleri göstermiştir.08 0. DEN ve PEL numunelerinin %4 gibi düşük kullanım oranında beton prizma genleşmelerini arttırması.18 Beton prizma deney sonuçları (Boddy vd.12 0.2 0.04 0 0 2 4 6 8 10 12 14 SD yer değiştirme oranı (%) Şekil 2. silis dumanının beton numunede iyi dağılmayarak topaklaşması sebebiyle olabilir. Diğer örneklerin betonda ince toz halinde yayılmalarının zorluğu sebebiyle beklenen etkiyi göstermedikleri düşünülmektedir.. 2000) . Silis dumanının betonda kullanım yüzdesi arttıkça genleşmeleri azaltmadaki etkisi de artmaktadır.

.4 0.1 0 0 2 SD Yer değiştirme oranı (%) 4 6 8 10 12 14 Şekil 2.6 DEN1 DEN2 SLU UND 14 Günlük harç çubuğu genleşmesi (%) 0.19 Harç çubuğu deney sonuçları (Boddy vd.5 0.2 0.30 PEL 0.3 0. 2000) .

ASR’nun lokal bir problem olması ve kullanılan agregaların petrografik özeliklerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesidir. anormal yüksek çimento içeriği. Ancak gözlemlerde. Bölge Müdürlüğü’nce rapor edilmiştir. Ancak. reaksiyonun fiziksel etkileri farklı olabilir. Bu çalışmada. dış etkilerde farklılık olması. 1996. Bu şekilde. ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ Agregaların iyi bir şantiye performansı gösterdiğine dair uzun süreli gözlemler varsa deney yapmaya gerek yoktur (Hobbs. Bu şekilde. . Yine de bu deneylerin değerlendirilmesinde kullanılan genleşme limitleri yapı tipine ve/veya agrega tipine göre değişebilmektedir. kendilerine özgü deney metotları geliştirmiştir. Hızlandırılmış deneylerde reaksiyon. Türk standartlarında ASR ile ilgili tek standart olan TS-2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standart Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini ölçmede yetersiz kalmıştır (Katayama. miktarı ve kür süresi hakkında yeterli bilgi olmaması. Bunun nedeni. ASR tespitinde kullanılan deney metotları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. öncelikli olarak ASTM tarafından kabul görmüş metotlara daha sonra literatüre girmiş bazı diğer metotlara değinilecektir. 1995 yılında ASR hasarları ilk defa Đzmir yöresindeki karayolu köprülerinde tespit edilmiş ve TC Karayolları II. Son yıllarda özellikle harç ve beton numunelerinin hızlandırılmış koşullarda kürlenmesi ve belirli bir periyot sonunda genleşme değerlerinin ölçülmesine yönelik deney metotlarının standartlaştırılması konusunda bir eğilim vardır. Ülkemizde durum. alkali ekleme ve yüksek sıcak uygulayarak hızlandırılmaktadır. istenilen yaşta ve belli şiddette etkiye maruz kalmış yeterince yapı olmaması. 1988). 2000).31 3. agrega kaynağında değişiklik oluşması gibi olasılıklar düşünülmelidir. ülkeler. çimento alkalinitesi. bu tür anormal koşullarda bazı silisli bileşenler normal koşullarda olduğundan farklı hızlarda reaksiyona girebilir.

Kimyasal katkıların etkinliğinin ölçülmesinde kullanılsa da dışarıya sızan katkının sorun yarattığı düşünülmektedir.25 katı kadar kullanılarak su/çimento oranı 0. kütlece çimentonun 2. %0. şantiye koşullarında hem zararlı hem de zararsız davranış gösterebilir. %0.20 değerinin üstündeyse agregalar potansiyel olarak zararlı genleşme gösterirler.10 ile %0. .1. Burada dikkat edilmesi gereken nokta. Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260) Agreganın potansiyel alkali reaktivitesinin belirlenmesi için uygulanan standart deney metodudur. takip eden 14 gün boyunca 80oC 1 M NaOH çözeltisinde bekletilir ve periyodik ölçümleri alınır. 1 M NaOH çözeltisinde) reaksiyonu hızlandırmakta ve agregaların reaktivitesinin 16 gün içinde tespitine olanak vermektedir. Bu sebeple. Toplam 16 gün süren deney sonucunda.47 olan harç karışımı hazırlanır.32 3. Mineral katkıların etkinliğini ölçmede konservatif değerler verdiği bilinmektedir. çimentonun alkali miktarı hakkında bir değer vermemektedir. 16 gün sonundaki genleşmeler. 25×25×285 mm boyutlarındaki kalıplara dökülen harç numuneleri 24 saat sonra kalıplardan alınarak ilk boyları ölçülür.10 değerinin altındaysa agregalar zararsız davranış göstermektedir. Standartta belirtilen gradasyondaki agrega. genleşme yüzdeleri aşağıdaki şekilde değerlendirilir: • • • 16 gün sonundaki genleşmeler.20 değerinin arasındaysa agregalar. Kalıp sökümünden itibaren 1 gün süreyle 80oC suda bekletilerek boy ölçümleri alınan numuneler. Kür şartlarını ağırlaştırarak (80oC. Standart. agregalar hakkında karara varmadan önce ek deneyler yardımıyla genleşmelerin sebebinin araştırılması ve ölçümlerin 28 güne kadar uzatılması önerilmektedir. kalıplarda numune üzerine yapışarak suyun difüzyonunu önleyebilen standart kalıp yağları yerine teflon sprey gibi artık bırakmayan tipte kayganlaştırıcı materyal kullanılmasıdır. 16 gün sonundaki genleşmeler. %0. bunun sebebi ise kür koşullarından dolayı numunelerin boşluk çözeltisi alkalinitesinin artmasıdır.

Deney sonuçları metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregaları için uygulanabilir olduğunu göstermektedir (Grattan-Bellew vd. kalıpların uzunluk ölçüsünün 160 ± 2.75 mm elek üzeri kalan olarak seçilir. Sadece bir agrega büyüklüğü kullanılması. Ancak.75 mm elek üzeri kalan miktara ek olarak.33 3. Deneyin ileri araştırmaya ihtiyacı vardır. Böyle bir durumda. Yeni geliştirilen standartlaşmamış bir yöntemdir. Su/çimento oranı 0. Deneyde kullanılan aletler. Ancak. Kullanılan çimentonun alkali içeriği %0.. orta elek 9. su çimento oranı ve deney süresi farklıdır. elenmeli ve 12.33’tür. 2003). Bunun için ileri bir araştırma yapılabilir. agrega gradasyonu.. Su/çimento oranı 0. gerekirse kırılmalı.5 mm ve kesit genişliklerinin ve 40 x 40 mm olması haricinde ASTM C490’a uygundur (Grattan-Bellew vd. Bu da laboratuarlar arası varyasyon katsayısını arttırabilir. Agrega gradasyonu 12.5 mm eleği geçecek ve 4. Numunelerin bekletildiği sodyum hidroksit çözeltisi fazla alkali içerdiğinden dolayı çimentonun alkali içeriği fazla önemli değildir. agrega ve Tip 10 portland çimentosu (normal portland çimentosu) 1/1 şeklinde oranlanmaktadır.9 Na2O eşdeğer olmalıdır. Beton mikrobar boyutları 40×40×160 mm’dir. standart bir deney için 4. Agregalar. alkali-agrega reaksiyonu için üniversal hızlandırılmış deney metodu önerisidir. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile aynıdır. Deneyin kür esası ASTM C1260. . (2000)’den tanımlanan Chinese deneyinden sonra düzenlenmiştir.33.5 mm eleği geçen ve 4. bunu belirlemede ilave deneyler gerekecektir. işlenebilirliğe göre ayarlanmıştır.75 mm elek üzeri kalacak şekilde seçilmelidir. kalıpların boyutları. Alkali-karbonat reaktif agregalar için Xu vd.2. 2003).5 mm üzerinin de belirtilmesi uygun olmaktadır. farklı kırma makinesi kullanılan laboratuarlarda gradasyonlarda farklılığa neden olabilir. Üç beton mikrobar yapımı için 900 g çimento ve 900 g kuru agrega gerekmektedir. Deneyin süresi 1 M NaOH çözeltisinde 80°C’de 30 gün olarak belirlenmiştir. Beton mikrobarlar için kuru malzemeler. Bu gradasyon geçerli sonuçlar vermektedir. Mikrobar Deneyi Beton mikrobar deneyi.

uzunluk ve kütle değişimi periyodik olarak 30 günde gözlemlenmektedir. daha uzun numunelerde daha fazla genleşme oluşturduğunu doğruluyor ise. Çünkü ölçümlerin yapıldığı sırada numunelerin sıcaklığı değişebilir.34 Çimento ve suyun çoğu (290 ml) Hobart harç karıştırıcısına koyulup 60 saniye yavaş hızda karıştırılır. Kalıplar dolduktan sonra karışımın içerisindeki havayı çıkarmak için bir kaç saniye sarsma tablasına yerleştirilir. sonradan gelen ölçümler için sıfır uzunluk ve kütleyi teşkil etmektedir. Ancak bu şekilde RILEM’e kıyasla farklı genleşme limitleri kabul edilmiş olunacaktır. 80° C’i sağlama ve muhafaza etme amaçlı sıcak levhada bekletilen plastik kaplardan alınarak ölçülmektedir. az miktarda su istenilen kıvamı elde etme amaçlı eklenebilmektedir. Gerekirse. veya nem dolabında 23°C’de 24 ± 2 saat tutulur. bu uzunluğun Çin ve Japon araştırma laboratuarları tarafından ve Avrupa’da RILEM tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Kaplar 24 saat 80°C’de fırında bekletilir. Kaplardaki numunelerin her zaman aynı düzende ölçümünü sağlamak gerekir. Karışımdan sonra kasenin kenarları sıyırılır ve 90 saniye bekletilir. Mikrobarların uzunluğunu değerlendirmede. Ölçüm sırasında numunelerin sıcaklık değişimi önemlidir. Değerlendirmeler. Karışım bir tokmakla kalıplara sıkı şekilde yerleştirilir. agrega eklenir ve karışım bir dakika süre içinde yavaş hızda tekrar karıştırılır. Sıcak levha üzerinde olmasına rağmen sodyum hidroksit solüsyonunun sıcaklığı 1. Saklama kapları fırından alınıp uzunluk ve kütle ölçümü yapılır. Bu ölçümler.4°/dk hızda düşmektedir. Daha uzun numunelerle yapılan ölçümler duyarlılığı daha fazla sağlamaktadır. 160 mm kalıpların avantajı. 286 mm kalıplar için bu ek bir avantajdır. Kalıplar 80°C’de 1 M NaOH çözeltisine aktarılıp. Raporlanan genleşmeler. Ancak bunun tam sağlanması için 286 mm numunelerle ölçüm yapan Kuzey Amerika laboratuarlarının 160 mm kalıplarda ölçüm için aparatlarını sağlaması veya değiştirmesi gerekmektedir. Daha sonra 60 saniye daha karıştırılır. Beton mikrobarlar kalıplardan alınıp uygun plastik kaplarda suya daldırılır. 160 mm kalıpların uygun görülmesi dünyanın her yerinde bu deney metodunda tek düzen yaratmasına dayanmaktadır. Bu plastik kabın düşük termal . ASTM C305’de belirtilen standart mikser küreği spiral şekilli kanca tiple değiştirilir. Plastik örtülü kalıplar kür odasında.

Mineral katkıların etkinliği değerlendirilirken. karışım suyuna NaOH eklenerek çimentonun kütlece %1.35 iletkenliğinden kaynaklanmaktadır. Numunelerin çimento içeriği 420 kg/m3 olup su/çimento oranı 0. 3.3. su üzerinde (nemli ortamda) standartta belirtilen şekilde saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. Deney uygulanacak agrega ince agrega ise reaktif olmayan kaba agrega ile karıştırılarak kullanılır. 1 yıllık genleşme ölçümleri değerlendirilir. Bu metot.42 ile 0. Örneğin. Genleşme limitleri üç numunenin ortalaması alınarak. 24 saat sonra kalıptan çıkarılan numunelerin ilk boy ölçümleri alındıktan sonra 38oC sıcaklıkta. Kaba agreganın reaktivitesi ölçülecek ise reaktif olmayan ince agrega ile karıştırılıp belli gradasyona getirilen malzeme 75×75×285 mm kalıplara dökülür.04 olarak belirlenmiştir. 1 yıllık periyot sonunda %0. üçlü takımdan bir numune anormal genleşme gösteriyorsa.25’ine yükseltilir. kaptaki numunelerin sayısı üç veya en fazla altı olarak sınırlandırılması uygun görülmektedir. kütle değişiminin kontrolü bu anormalliği anlamada yararlı olmaktadır. bu etki göz önüne alınacak bir değer teşkil etmez. Beton Prizma Deneyi (ASTM C1293) ASR’dan dolayı betonda meydana gelen uzunluk değişimlerini belirleyen standart deney metodudur.04 olarak alınması ve karışımın alkali içeriğinin çimentonun kütlece %1. Deneylerde numunelerin kütle değişiminin ölçülmesi. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği. mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmelerine etkisi hakkında en gerçekçi sonuçları vermektedir.45 arasında işlenebilirliği sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. ACR’nu tespitte de kullanılabilir. Numunelerin sıcaklığındaki düşüş solüsyonun sıcaklığından daha az olabilir. 2 yıllık genleşme değerinin %0. sonuçları değerlendirmede ve numunelerin durumunu izlemede faydalı görülmektedir. ancak mineral katkılar söz konusu olduğunda ölçümler 2 yıla kadar uzatılmalıdır.25’i . Fakat kapta az sayıda numune varsa. Bu nedenle. Beton prizmalarının boy değişimi ile agregaların alkali reaktivitesi ve katkıların etkinliğini ölçmede kullanılır.

Uzun süreli metotlar arasında ise 38oC’de uygulanan ASTM C1293 beton prizma metodu en gerçekçi sonuçları vermektedir (Bérubé ve Fournier. Bu deneyde. petrografik incelemeleri ve kimyasal metot uygulanarak elde edilen veriler ışığında bu deneyin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanması çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesi hakkında daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. genleşmeleri arasında yetersiz bir korelasyon bulmuştur. belirtilen gradasyonda agrega elenerek agrega/çimento oranı 2. Thomas vd.4. 3. 1997. 1992.25 ve yayılma değeri %105-120 arasında olacak şekilde bir harç karışımı hazırlanarak 25×25×285 mm boyutundaki prizmatik kalıplara . Fournier ve Bérubé (2000). Agregaların şantiye performansı. 1992). Bu metot. Ancak. 6 ve 12 aylık sonuçlara göre yorum yapılabilmektedir. Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C227) Çimento-agrega kombinasyonları potansiyel alkali reaktifliği için standart deney metodudur. 1999). hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ve beton prizma deneyi ile elde edilen genleşmeler arasında da bir korelasyon bulamamıştır. Lane ve Ozyildirim. beton üzerinde uygulandığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermekte ve bu sebeple diğer deney metotları yetersiz kaldığında kullanılmaktadır. deneyin uzun sürmesi metodun dezavantajıdır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile beton prizma deneyi. Numunelerden alkalilerin ayrılması ve deney süresinin minimum altı ay olması en büyük sorunudur.. belirli şartlarda kürlenen harç numunelerinin belirtilen süre sonucundaki boy değişimlerinin (genleşme yüzdesi) ölçülerek çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesinin belirlenmesi esasına dayanır. Çeşitli agregalarla yapılan son deneylerde araştırmacılar. 3. ACR’nu ölçmede etkili değildir.36 değerine arttırılması önerilmektedir (Bérubé ve Duchesne. Bu metot. Deney sonucunda belirtilen sınır değerin üzerinde genleşmeler elde edilmesi halinde genleşmelerin alkali reaktivitesi sonucu oluştuğunun tespiti için deney numuneleri veya agregalar üzerinde petrografik analiz uygulanması veya kimyasal metot ile inceleme yapılması önerilmektedir.

150-300 µm’ye öğütülen agregaların 1M NaOH çözeltisinde bekletildikten sonra alkalinite ve çözünmüş silis miktarlarını analiz eden agrega deneyidir. alkali içeriği kütlece %1.5. Genleşme limitleri.37 dökülür.05’tir. Rc alkalinitedeki azalmayı. 12 aylık genleşme limitini %0. Kimyasal metod (ASTM C289) Agregaların potansiyel alkali-silis reaktifliği için standart deney metodudur.2 eşdeğer Na2O olan çimento kullanılır. Sc ise çözünmüş silisi simgelemektedir. Deney üç kere tekrar edilir. 6 ayda %0. Oberholster ve Davies (1986). Numuneler.05 gibi çok konservatif bir değerle sınırlandırmaktadır. Diğer Yöntemler 3. Bu yöntemde.1. Bu metot. 6 aylık genleşme limitlerinin sınır değeri aşması halinde oluşan genleşmenin ASR sebebiyle olduğunun kesin değerlendirilmesinin yapılabilmesi için ek deneyler yapılması önerilmektedir. 38oC sıcaklıkta ve kenarlarında ortamı nemli tutan fitil görevi gören kurutma kağıdının bulunduğu kapalı kaplarda su üzerinde (nemli ortamda) saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. Bu çözelti daha sonra filtre edilir ve asitte titre yöntemiyle çözülmüş silis ile alkalinitedeki azalma analiz edilir. 12 aylık genleşme sonuçlarına göre değerlendirme yapmaktadır. Grattan-Bellew (1989)’a göre 12 ve 6 aylık sonuçlar rapor edilmelidir. üç numunenin ortalaması alınarak.1’deki eğride işaretlenerek kontrol edilir. Eğer . Sonuçlar daha sonra Şekil 3. 24 saat sonunda kalıplardan çıkarılan numunelerin boyları ölçülür.0 ile %1. Hatta.5. aynı zamanda mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmesindeki azalmaları ölçmede kullanılmaktadır. Genellikle. 6 aylık sonuçların bulunmaması halinde 3 aylık genleşme limitleri esas alınabilmektedir. Bu şekilde. 3. Pek çok araştırma kurumu. Eğer tüm sonuçlar eğrinin sol tarafındaki bölgede ise agrega zararsız olarak adlandırılabilir.10 veya 3 ayda %0. Agregadaki diğer bileşenler silisin çözünürlüğünü etkilemektedir. 25 ml 1M sodyum hidroksit çözeltisinde 80oC’de 24 saat boyunca bekletilir. agregayı temsil eden 25 g ağırlığında 150-300 µm’ye kırılmış numune.

2. Ayrıca. minerallerin cins ve yüzdelerine göre kayacın . kalsit. metakuvars ve benzeri kayaçlardan oluşan yavaş ve geç silis-silikat reaktivitesi olan agregaların davranışlarını belirlemede kullanılamaz. Petrografik inceleme. agregaların petrografik analizi ve betonda kullanılan agregaların saha performansları dikkate alınarak çizilmiştir.38 sonuçlardan bir tanesi bile eğrinin sağındaki bölgede yer alırsa agreganın yüksek alkali içerikli betonda kullanımının zararlı genleşmelere yol açabileceği söylenebilir. bu deney. petrografların bilgi ve deneyimine bağlı olmaktadır. 60 50 Zararsız Potansiyel zararlı Rc (mmol/lt) 40 30 20 10 0 Zararlı 10 Sc (mmol/lt) 100 Şekil 3.5.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği 3. magnezit. metasilttaşı. Agrega bünyesindeki reaktif bileşenlerin belirlenmesinde oldukça kullanışlıdır. magnezyum veya demirli karbonatlar ile antigorit (serpentin) gibi magnezyum silikatlar içeren agregalar için doğru sonuçlar vermeyebilir. Đncelenmenin güvenirliği. Bu eğri. dolomit. zorlanmış veya mikro-granüle kuvars içeren veya meta-grovak. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295) Agregaların petrografik açıdan incelenmesi için standart metottur. siderit gibi kalsiyum. yüksek alkali içerikli harç çubuğu genleşmeleri. Deney sonuçları.

Agregaların geçmiş performansları ile ilgili veriler bulunduğu takdirde bunların kullanımı veya reddi konusunda deneyimli petrografların karar vermesi mümkün olabilmektedir. Agregaların yanı sıra. Agregalardan alınan ince kesitlerin optik mikroskop yardımıyla incelenmesi sonucu içeriklerinde bulunan potansiyel reaktif mineral fazların (reaktif silis) teşhisi mümkündür. 1992). beton veya harç numuneleri ile deneyler uygulanmadan önce petrografik analizin uygulanması hem zaman kazandırmak açısından hem de uygulanacak metodun agrega tipine göre seçimini kolaylaştırmak açısından önerilmektedir (Bérubé ve Fournier. ancak deneyimli petrografların agregaların davranışı hakkında bir fikir öne sürebileceklerini belirtmiştir. Hobbs.39 adlandırılması işlemidir. Agregaların reaktivitesinin tespitinde önemle vurgulamak gereken nokta ilk önce yapılacak işin petrografik analiz olduğudur. 1988). 1992. işlemin devamında uygulanacak deney metotlarının seçimi hakkında fikir vererek zaman kaybı ve boş uğraşlardan korunmayı sağlar. belirli bir agregaçimento kombinasyonunun reaktifliği hakkında petrografik analizin tek başına sonuç veremeyeceğini. agregaların seçimi ve reddinde kullanılacağı gibi. zarar gören beton ve harç numunelerden alınan ince kesitler üzerindeki çalışmalar sonucu meydana gelen etkinin ASR sebebi ile olup olmadığını tanımlayabilmek mümkündür. ASR üzerinde kimyasal metotlar. bazı deney metotları bazı tip agregaların reaktivitesini saptayamazken bazı deney metotları ise belirli tipte agregalar için fazla şiddetli şartlar oluşturabilir (Bérubé ve Fournier. Petrografik incelemeyi uygulayan kişinin bu konudaki deneyimi önemli bir faktördür. Grattan-Bellew (1990). Petrografik analiz. Xışını yayılımı ve tarayıcı elektron mikroskobu gibi yöntemler de reaktif silisin saptanmasında faydalıdır. Gerçekten de. .

Beton imalatında mineral katkıların ana malzemelerden biri olarak kullanımı.1992). Mineral katkılar. Bu tür katkılar kullanıldığında yararlı etki görülmeyebilir. Günümüzde. C-S-H ve boşluk çözeltisi arasındaki denge ile belirlendiğini ve bunların tek başlarına miktarlarından bağımsız olduğunu belirtmiştir. portland çimentosundan daha az reaktif oldukları ve daha düşük oranlarda alkali açığa çıkardıkları için seyreltici görevi görürler.40 4. sadece çimento içeren karışımlara nazaran daha yüksek efektif su/çimento oranına sahiptir ve bu da alkali içeriğinin daha da seyrelmesine yol açar. Glasser. . (1992) aşağıdaki ana teorileri gözden geçirmiştir: Katkı maddeleri. boşluk ve agrega-matris arayeri iyileştirmesi yaparak daha düşük geçirimliliğe yol açmaktadır. Ancak Glasser. Bu sayede. pH’ın Ca(OH)2. enerji tasarrufu ve çevrenin korunumu açısından da fayda sağlamaktadır (Swamy. ince öğütüldüğünde ve nemli ortamda çimento hidratasyonu sonucu açığa çıkan kireç ile reaksiyona girerek bağlayıcı özeliğe sahip bileşenler oluşturan silisli veya silisli-alümünli malzemelerdir. Mineral katkıların ASR genleşmesini azaltmasında hangi mekanizmanın baskın olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılamamıştır. kendi başına bağlayıcı özelik taşımayan. çimento hamurundaki Ca(OH)2 içeriğini azaltarak pH’ını düşürmektedir. alkalilerin reaktif agregaya göçü yavaşlamaktadır. kar sağlamasının yanısıra teknik. Katkı maddeleri. Katkı içeren karışımlar. MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ Mineral katkılar. sertleşmiş betonda ASR sebebiyle meydana gelebilecek zararlı genleşmeleri kontrol etmesi mümkün olan tüm metodlar arasında puzolanik veya mineral katkıların kullanılmasının betonun durabilitesini ve ASR etkilerine karşı direncini arttırması bakımından avantajlara sahip olduğu kabul edilmiştir. Bazı mineral katkılarda ise çimentodan daha fazla çözünebilen alkali bulunmaktadır.

Na+ ve K+ gibi katyonlar boşluk suyunda kalır. inceliğine ve kullanım oranına bağlı olarak değişmektedir. (1995) bir çalışmasında.3’den düşük olduğu durumlarda C-S-H’ın yüzey yükü negatif olur ve C-S-H ile alkali katyonları birleşir. Kimyasal etkisi olmayan dolgu malzemesi sadece “seyreltme etkisi” yaratırken. C-S-H’ın yüzeyindeki yük. Diğer bir araştırmada. Bu karışımların ASR genleşmesini iki reaksiyonla azalttığı düşünülmektedir: (1) betonun geçirimliliğini düşüren ve alkali iyonlarının bir kısmını hapseden puzolanik reaksiyon. Mineral katkıların genleşmeyi önleme mekanizmaları büyük oranda. (2) alkali iyonlarının çoğunun tüketilmesi ile alkaliler ile agrega arasındaki reaksiyonun engellenmesi. öğütülmüş cam elyafı. reaksiyonun oluşumu ve reaksiyon ürünlerinin kompozisyonundaki değişim ile harç çubuğu genleşmeleri incelenmiştir. ASR genleşmesini azaltmada mineral katkıların etkisi ile ilgili bir çok deneysel araştırma bulunmaktadır. yoğunlaştırılmış silis dumanı. 2001). iki farklı alkali silis reaktif agrega kullanılarak CSA-A23. Bu durumda. katkıların alkali-silis reaksiyonunu azaltmada etkisi karışımların kimyasal kompozisyonuna bağlı olmaktadır. kullanılan katkıların tipine. Katkılar. Ca/Si oranı 1.2-14A metoduyla incelenmiştir (Duchesne ve Bérubé. çimento harcının alkali silis reaktivitesini düşürmede sekiz mineral katkının etkisi incelenmiştir. cam elyafı alkali-silis kontrolünde yeterince etkili olmaktadır.8 iken mineral katkı kullanıldığında bu oran düşmektedir. reaktif agreganın tipine. F sınıfı uçucu kül.2-1. Ca/Si oranı yüksek olduğu takdirde C-S-H’ın yüzey yükü pozitif olmakta ve C-S-H liflerinde anyonlar emilmektedir. Buharlaşabilen su içeriği. iki silis dumanı. ve iki adet kimyasal etkisi olmayan filler malzemedir (karbon ve kalsiyum karbonat). kum içerisinde bulunan tek reaktif bileşen olup. ASR genleşmelerini durdurma amaçlı kullanılan mineral katkıların . alkalileri sadece portland çimentosu ile hazırlanan karışımlardan daha güçlü bir şekilde bağlarlar. Ca/Si oranına bağlıdır. Şist. Portland çimentosu hamurunda C-S-H’ın tipik Ca/Si oranı 1. Mineral katkı olarak farklı kompozisyonlarda üç uçucu kül.41 Katkı maddesi içeren sistemler. altı farklı mineral katkı ilavesinin ASR’na karşı uzun süreli etkisi. Xu vd. ve bir öğütülmüş granüle yüksek fırın cürufu seçilmiştir. atık içeren üç farklı camsı malzeme. Bununla ilgili.

2-14A metodu kullanımı ile 2 yıllık genleşme limiti önerilmiştir. Mineral katkı içeren karışımları değerlendirmede CAN/CSA-A23.3). Hatta. Genleşmeleri düşük alkali-çimento ile hazırlananların altına kadar düşüren %40 uçucu kül-A ve uçucu kül-B kullanımı %50 yüksek fırın cürufu kadar etkili olmuştur (Şekil 4. Çalışmanın sonuçları.3). Uçucu kül-C gibi alkali içeriği yüksek uçucu küller. riyolitik tüf ile hazırlanan yüksek-alkali kontrol örneğinden daha yüksek genleşme vermektedir (Şekil 4.04 olduğunu belirlemiştir. düşük alkali içerikli çimento kullanımıyla karşılaştırılmıştır.1 . Boşluk çözeltisinin hidroksit iyon konsantrasyonunu belirlemek amacıyla farklı mineral katkılarla hazırlanan hamur örnekleri üzerinde yüksek basınç boşluk çözeltisi çıkarma yöntemi uygulanmıştır. düşük alkalili çimento ile hazırlanmış kontrol örneklerinin genleşmelerinin yaklaşık %0.42 performansı.4. Reaktivitesi fazla olan agregalar. %5 silis dumanı kullanımı beton genleşmelerini önlemede yeterli görülmemektedir. Deneyi daha uzun bir periyoda çekmek uygun değildir. .2). Duchesne ve Bérubé (2001)’in 9 yıllık beton prizma deneyi ölçümleri sonucunda. Bu fenomen. betonda ASR azaltmada kullanılmamalıdır (Şekil 4. 2001). kapalı fitilli plastik kaplarda su üzerinde kürlenen beton prizmalarından dışarıya alkali süzülmesi ve ASR reaksiyon ürünlerinin bünyelerine alkali bağlaması sebebiyle oluşur. Yeterli oranlarda iyi mineral katkı kullanılmış olsa bile alkali iyon içeriğinin arttırılması zararlı genleşmelere sebep olmaktadır. düşük alkali iyon konsantresinde ölçülen beton örnekleriyle belirlenmiştir. tüm karışımların deneyi için yaklaşık 2 yıllık kürden sonra genleşme eğrilerinin yassılaştığını göstermektedir. Mineral katkı oranı ve betonun toplam alkali içeriği betonun genleşmesini kontrol eden önemli faktörlerdir (Duchesne ve Bérubé.

1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) . %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) Şekil 4.43 Şekil 4.2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.

%LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) Mineral katkıların etkinlikleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır: .44 Şekil 4.3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.

demir oksit (Fe2O3). kanama. yapısında fazla miktarda SiO2 bulundurması ve çok ince partiküller halinde olması sebebiyle üstün puzolanik özeliklere sahiptir. silikon metalinin veya silikonlu metal alaşımlarının üretimi esnasında ortaya çıkan gazın hızlı soğuyarak yoğunlaşması sonucunda elde edilen ve %85-%98 kadar silis içeren amorf yapıya sahip yüksek incelikte bir üründür. Bu reaksiyonun beton taze iken hızla oluşmasının sebebi. Silis dumanı. karbon. magnezyum oksit (MgO) ve alkaliler (Na2O ve K2O)’dir. ayrışma. Çimento ağırlığının %5-%15’i kadar silis dumanı kullanılmasıyla üretilen betonlarda. geniş özgül yüzeyi ile alkalileri bağlayarak boşluk çözeltisinin alkali konsantrasyonunu düşürür. beton henüz taze haldeyken çimentonun alkalileriyle reaksiyona girer. Ortalama tanecik çapı 0. Ancak. kullanım yüzdesine. (yanmamış kömür artığı). silis dumanlı . Ayrıca silis dumanının amorf halde bulunan silis içeriği. sıkıştırılarak.1 µm ’den az. Yoğun bir yapı oluşturarak betonun geçirimliliğini azaltır. ayrıca buz çözücü tuzlar. basınç dayanımını arttırır. 1985). inceliği sebebiyle betonun su isteğini arttırması. Silis dumanının kimyasal yapısındaki ikincil bileşenler. su-azaltıcı kimyasal katkılarla işlem görerek veya sulandırılarak piyasaya sunulur. geçirimlilik ve hidratasyon ısısını azaltır. Silis Dumanının ASR’na Etkisi Silis dumanı. Silis dumanının ASR üzerindeki etkisi. alkali-silis reaksiyonları daha az miktarda oluşmaktadır (Metha. Betonda kullanımı. betondaki alkali miktarının azalmasıyla. beton gerekli dayanımı kazanmadan önce çimento ve silis dumanı tarafından ortama salıverilen sodyum ve potasyum iyonlarının büyük kısmı reaksiyon esnasında tükenir. Silis dumanı toz halinde. çimentonun tipi. yaklaşık çimentonun inceliğinin yüzde biri kadardır. alümin (Al2O3).45 4. alkali içeriği ve inceliğine bağlıdır. kimyasal kompozisyonuna (SiO2 ve alkali içeriğine). sülfatlar gibi çeşitli dış etkilere ve alkali-agrega reaksiyonuna karşı durabiliteyi arttırır. silis dumanının inceliğinin çok yüksek olmasıdır.1. Yeterli miktarda silis dumanı kullanıldığında. Betonun dayanım kazanmasından önce gelişen bu reaksiyon zararlı genleşmeler ve çatlaklara yol açmaz. yoğunlaştırılarak.

taze betonda sabit su/çimento oranında işlenebilirliği arttırır. Linyit veya subbitümlu kömürden üretilir. Uçucu kül. Bunlar literatürde uçucu kül olarak adlandırılır. atmosfere salıverilmeden bacalardaki filtreler tarafından tutulur.2. Puzolanik ve bağlayıcı özellik taşır. %10’un üstündeyse yüksek-kireçli uçucu kül olarak adlandırılır. Uçucu küller. alümin (Al2O3) ve demir oksit (Fe2O3)’tür. F sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %70’den fazladır. Kireç içeriği %10’dan yüksek olabilir. Yüksek oranda (%10’dan fazla) CaO içeren uçucu kül puzolanik özelliğin yanısıra bağlayıcı özellik de gösterir. Uçucu kül puzolanik özellik gösterir. Antrasit veya bitümlu kömürden elde edilir. uçucu kül. C sınıfı ve F sınıfı olmak üzere ikiye ayrılır. Kömürün yakılması sonucu çeşitli gazlar ve yanmamış katı atıklar ortaya çıkar. Uçucu küllerin ana kimyasal bileşenleri. Açığa çıkan külün yaklaşık %80’i baca gazıyla beraber dışarı “uçar”. Bu küller. (C)) içerirler. 4. magnezyum oksit (MgO). puzolanik özeliği sayesinde oluşturduğu ikincil C-S-H’larla yapıyı daha . elektrik enerjisinin üretimi için toz haline getirilmiş kömür yakılmaktadır. sülfürtrioksit (SO3) ve yanmamış kömür parçacıkları (karbon. C sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %50’den fazladır.46 betonun plastik büzülme sebebiyle çatlamaya yatkın olması gibi etkiler kullanım esnasında göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. çeşitlerine göre farklı miktarlarda kalsiyum oksit (CaO). Uçucu Külün ASR’na Etkisi Termik santrallerde. bölümünde derlenmiştir. Sertleşmiş betonda ise dayanım kazanma hızını yavaşlattığından erken yaşlardaki dayanımı düşürürken ileri yaşlardaki dayanımı arttırır. Sadece puzolanik özellik gösterir. katkılı çimento üretiminde kullanıldığı gibi betonda belirli oranlarda çimento veya ince agrega yerine de kullanılmaktadır. Ayrıca. Silis dumanının ASR genleşmelerine etkisi ile ilgili önemli çalışmalar bu tezin 2. Uçucu külün kireç içeriği %10’un altındaysa düşük-kireçli uçucu kül. silis (SiO2). ASTM C618’e göre uçucu kül.

çeşitli alkalin tuz çözeltisine maruz bırakılmasıyla genleşmelerini ve mikroyapısını incelemiştir. Şekil 4. agrega-harç arayerini iyileştirir ve bu sayede betonun geçirimliliğini azaltır. çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere karşı betonun durabilitesi artar. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi (Bleszynski ve Thomas. boşluk çözeltisi kimyasındaki değişikliklerin dışında uçucu külün alkali-agrega reaksiyonu üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. genleşmeleri azaltmada 1M NaOH’de. Çalışmada.4 1M NaOH.4’te 80°C’de 1M NaOH çözeltisinde kürlenen portland çimentosu betonunda kireçtaşı agregasının etkisi görülmektedir. Bleszynski ve Thomas (1998) yaptığı deneysel çalışmada. genleşme hasarı ve . Şekil 4.47 yoğun hale getirir. farklı oranlarda uçucu kül ile reaktif çakmaktaşı agrega içeren beton karışımlarının. Yüksek oranlarda uçucu kül (%40).1998) Uçucu kül. Bu sebeple. beton içerisinde çakmaktaşı parçalarının önemli derecede reaksiyon belirtisine rağmen. 80°C’ye maruz bırakıldığında uzun periyotta dahi (3 yıl) etkili bulunmuştur.

Reaksiyon ürünü alkalilerin şerit halinde yayılmaları dikkat çekicidir.5 1M NaOH. agrega-çimento birleşimi sınırında yüksekkalsiyum reaksiyonu. muhtemelen kendisi genleşme kuvvetleri oluşturur veya alkali silikat solüsyonunun reaksiyon bölgesinden difüzyonunu önleyen yarı geçirgen membran gibi davranır ve bu sayede ozmotik basınç yaratmaktadır. portland çimentosu betonunda bazı reaktif çakmaktaşı taneciklerinin etrafında oluştuğu gözlemlenmektedir. Portland çimentosu beton örneklerinde jel dağılımı. uçucu kül kullanılmamış karışımda agrega taneleri kenarında kalsiyum-alkalisilis oluşumudur. Kalsiyum-alkali-silis reaksiyon hattı.1998) Uçucu kül içermeyen bozulmaya uğramış kontrol numuneleri ile %40 oranında uçucu kül içeren beton arasındaki en belirgin fark. Bu reaksiyon. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi (Bleszynski ve Thomas. %40 uçucu kül içeren betonda çimento-agrega birleşiminde muhtemelen Ca(OH)2 azalmasından dolayı gözlenmemektedir.5).48 çatlakları önlemektedir (Şekil 4. Şekil 4. Bu durum. bununla birlikte bitişiğinde yüksek-sodyum silis jeli ve bunu takip eden yüksek-potasyum silis jelinden meydana .

yüksek sodyum jelinin. Yüksek-potasyum silis jeli kristalin.1998) . iç basıncın azalmasıyla çimento matrisinin gözenek yapısına doğru kolaylıkla dağıldığı görülmektedir.6. Yüksek-kalsiyum içeren jelin bulunması halinde reaksiyonunun önlendiği. uçucu kül içeren beton örneklerinde yükseksodyum jeli çevresindeki çimento matrisi içerisine dağılmakta.49 gelmektedir. amorf yapıda yüksek sodyum jeli ve kristalin iğnemsi yüksek potasyum jeli ile karakterize edilen ayırıcı “çevreleme” oluştuğu görülmektedir.9) Şekil 4. iğnemsi bir yapı göstermektedir. Bu jel içerisinde. G=jel (Bleszynski ve Thomas. Düşük kalsiyum alkali-silis jeli dağılım örneği uçucu kül betonlarına kıyasla portland çimentosu betonlarında fark edilmektedir. Şekil 4. Yüksek-sodyum silis jeli ise şekilsiz. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar F=çakmaktaşı.7. (Şekil 4. Uçucu küllü betonda yüksek kalsiyum sınır reaksiyonu yokluğunda. Şekil 4.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. amorf bir yapı göstermektedir. Şekil 4. yüksekpotasyum jeli ise orijinal agrega sınırında kalmaktadır.8.

1998) .8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.1998) Şekil 4. büyük jel dolu çatlaklar C=çatlak. G=jel. F=çakmaktaşı. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri F=çakmaktaşı G=gel. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü.50 Şekil 4.

BSE görüntü. reaktif agrega.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül). Numunelerin boşluk suyu alkalinitesini düşürmede . genleşme derecesini tahmin etmede veya genleşmeyi uygun limitte durdurmada gerekli minimum uçucu kül seviyesini belirlemede kullanılamamaktadır. Belli bir uçucu kül oranında. uçucu kül kompozisyonunun ASR genleşmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan. farklı tip ve oranlarda uçucu kül içeren beton prizma ve harç çubukları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarını kapsamaktadır. Uçucu küllerin çimento hamuru örneklerindeki boşluk suyu alkalinitesini düşürmede ve buna bağlı olarak genleşmeleri kontrol etmede etkili olduğu bulunmuştur. uçucu kül kimyasal kompozisyonunun genleşmelerde etkili olduğunu göstermektedir.04 sınırında tutarak belirlenmektedir.1998) Shehata ve Thomas (2000). külün kalsiyum veya alkali içeriği arttıkça veya silis içeriği düştükçe genleşme artmaktadır. Bütün uçucu küller. Ancak. Çalışma. beton prizmalarının genleşmelerini katkısız kontrol numunelerine kıyasla düşürmektedir (Şekil 4. Minimum yer değiştirme oranı. genleşmeyi iki yılda %0. veriler. Farklı uçucu küllerin performansları boşluk suyu kompozisyonuna dayanarak açıklanabilmektedir. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması (Bleszynski ve Thomas.10). Sonuçlar.51 Şekil 4.

47 olduğunda.52 daha etkili bulunan uçucu küller. yüksek su/çimento oranına sahip ve kuvvetli alkali çözeltisinde tutulan harç çubuklarını kullanarak yaptıkları deneysel çalışmada.47 olduğunda C sınıfı uçucu külün de genleşme azaltmada yeterince etkili olduğu görülmüştür.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi (Shehata ve Thomas. uçucu kül içeren harç çubuklarında genleşmeler daha düşüktür. Deneyler. C sınıfı uçucu küle göre genleşmelerde daha çok azalma sağladığını göstermiştir. %20 uçucu kül kullanımı genleşmeleri azaltmada yeterli olmamıştır. Ancak. Genelde. ASR kaynaklı genleşme kontrolünde puzolanların yararını değerlendirme anlamında hızlandırılmış harç çubuğu deneyi kullanımını desteklemektedir. Çalışmadaki veriler. ASR genleşmeleri kontrolünde daha yararlı bulunmaktadır. uçucu külün sınıfından bağımsız olarak büyük genleşme oluşturduğunu belirlemiştir. . F sınıfı uçucu külün. (2002). ancak S/Ç oranı 0. 2000) Shon vd. yer değiştirme oranı çimento ağırlığının %35’ine yükseltildiğinde ve S/Ç oranı 0. Şekil 4.

ki bu portland çimentosunun kompozisyonuna benzemektedir. Kanada Standardı CSA 23. ASR’nun kontrolü için %50 oranında yüksek fırın cürufunun çimento yerine kullanımının gerekli olduğunu vurgulamaktadır. 4. erimiş haldeki demirin üzerinden akar ve ayrık halde depolanabilir. %30-40 oranında SiO2 ve %40 oranında CaO içerir.25’tir (Şekil .1 Ek B. 2000). Çelişkilerin sebebi. Thomas ve Innis (1998) reaktif silisli kireçtaşı ile beton prizma deneyi (CSA A23. 15001600OC sıcaklığındaki eriyik cüruf yaklaşık olarak. Uçucu küllerin çeşitliliği sebebiyle araştırmacılar ASR’na olan etkileri hakkında çoğu zaman çelişkili görüşler öne sürmüştür. Daha az reaktif agrega olan grovak içeren çakıl ile %35 oranında yüksek fırın cürufu kullanımı halinde genleşme kritik sınırın altına düşmektedir.47 olan harç çubukları. az reaktif agregalarda daha az miktarda yüksek fırın cürufunun etkili olabildiğini göstermektedir. Her iki agrega için de kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O miktarı kütlece %1. Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi Demir cevherinden demir üretimi esnasında yüksek fırında kireçtaşı veya dolomit varlığında erimiş cüruf oluşur. ancak silis dumanı ve F sınıfı uçucu kül gibi kirece ihtiyaç duymaz (Hooton vd. araştırmalarda kullanılan uçucu küllerin ve çimentoların kimyasal ve mineralojik özeliklerinin ve agregaların reaktivitelerinin farklı olmasıdır. Bu cüruf. genleşmesinde yeterli azalma görülmemiştir. hidrate olmak için alkalin bir ortama ihtiyaç duyar.04’ün altına düşürdüğünü belirtmiştir. Camsı yapıdaki cüruf kurutularak öğütüldüğünde hidrolik bağlayıcı özelik gösterir. genleşmeyi standarttaki 24 aylık sınır değeri olan %0. Bu mineraller çok az bağlayıcı değer taşıdığından bu gibi cüruflar beton agregası veya yol temel tabakası olarak kullanılabilir. yüksek alkali çimento varlığında..3.53 %20 C sınıfı uçucu kül içeren ve S/Ç oranı 0.2-14A) uygulamış ve %50 oranında cüruf kullanımı. Ancak yapılan araştırmalar. Suda granüle edilerek (peletleme yöntemi ile) hızlıca soğutulduğunda camsı bir yapı oluşur. Bu yapı. Cüruflar yavaşça soğutulursa yapısında melilit veya mervinit minerallerini kristalleşir.

2 0.25 0. 0. 1998) 0.45 0.35 0.35 0.12).1 0.1 0.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.15 0.15 0. 1998) .25 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.4 0.2 0.3 0.3 0.54 4.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.11 ve 4.

Yüksek fırın cürufunun inceliği. Şekil 4. Yüksek fırın cürufunun toplam alkali içeriği (asitte çözünebilir alkali) kütlece %0. betonun birim hacminde bulunan toplam hidroksil iyonu konsantrasyonuna bağlı olduğundan önceki bölümlerde bahsedilmişti. cAc çimentonun.13’de bu yaklaşım göz önüne alınarak çizilmiş genleşme/efektif alkali içeriği diyagramı görülmektedir.1). yüksek fırın cürufu efektif alkali içerikleri toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin %50’si kadardır.64 0. karışımın priz süresi.97 Efektif eşdeğer Na2O içeriği: % 0.6 eşdeğer sodyum oksit değerleri arasında değişmektedir.55 En kritik silis/alkali oranında. Bu sebeple yüksek alkalin portland çimentosunun bir kısmının yüksek fırın cürufu ile yer değişimi sonucu betonda mevcut alkali iyon konsantrasyonundaki değişimler genleşmeleri de etkilemektedir.25 0.45 0.68 Eşdeğer Na2O içeriği: % 0.50 . Tablo 4.44 0.28 0.54 0. 1988) Tablo YFC A B C D Asitte çözünebilir Na2O: % 0.56 0. Barlow ve Jackson (1988).27 0.3 ile %2. Hobbs’un derlediği verilerde görüldüğü üzere (Tablo 4.40-0. ASR sebebiyle oluşabilecek genleşmelerin.30 0. Betonlar için efektif alkali içeriği sınır değeri 4 kg/m3 olarak belirlenmiştir. üç adet yüksek fırın cürufu üzerinde yaptıkları araştırmada yüksek fırın cürufu efektif alkali içeriklerinin toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin kütlece %39’u ile %63’ü arasında olduğunu bulmuştur.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri (Hobbs. kötü sıkıştırılma sebebiyle hapsolan hava miktarı ve dayanım kazanma hızı gibi diğer parametreler de yüksek fırın cürufu kullanılan betonlarda ASR genleşmelerini etkiler. Yüksek fırın cürufundaki alkaliler camsı fazlarda bağlı bulunmakta ve portland çimentosuna nazaran daha yavaş bir şekilde ortama salıverilmektedir.52 Asitte çözünebilir K2O: % 0. Şekilde. gAg ise cürufun efektif alkali içeriğini ifade etmektedir.31 0.40 0.57 0.

56 Şekil 4. 1988) .13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği (Hobbs.

4.57 4.14’de Mehta’nın Santorin toprağı kullanarak elde ettiği genleşme sonuçlarını görmekteyiz. sönmüş kirecin ve alkalilerin. uçucu kül. ileri yaşlardaki dayanımı arttırmak. Ayrıca. su sızdırmasını azaltmak. Puzolanların. silis dumanı gibi yapay malzemeler için de “yapay puzolan” terimi zaman zaman kullanılmaktadır. Ekonomik kazanç sağlamak veya erken hidratasyon ısısını azaltmak. (SiO2 + Al2O3 + Fe2O3) oksitleri ile asit-baz reaksiyonu biçiminde tepkimeye girmesiyle meydana gelir. şeyl ve zeolit gibi betonda kullanılan doğal malzemeleri de “doğal puzolanlar” olarak gruplandırmak mümkündür. Kireç-puzolan reaksiyonu sonucu boşluk çözeltisi pH’ının düşmesi neticesinde puzolanlar etkili olur. Bu bağlamda iki olay gerçekleşir: birincisinde. alkaliagrega reaksiyonu tahribatına veya sülfat tahribatına direnci arttırmak. puzolanların reaktivitesine bağlıdır ve bu etki çimento yerine kullanılabilecek miktarı belirler. Şekil 4. yüksek fırın cürufu. portland çimentosunun hidratasyonu esnasında ortaya çıkanlara benzer biçimde. Çimento hamurunda gözenek yapısındaki iyileşme (azalma) biçiminde fiziksel olarak kendini gösteren puzolanik reaksiyon. doğal puzolanlar. ve zararlı çözeltilerin beton içine sızmasına karşı direnci arttırmak amaçları için portland çimentosuna veya katkılı portland çimentosuna. öğütülmüş yüksek fırın cürufu. kimyasal dayanıklılık ve mekanik dayanımdaki artışın esas nedeni olduğu belirtilmektedir. bu reaksiyon. puzolanlar alkalilerle reaksiyona girerek alkalileri tüketir ve genleşme yaratmayan ürünler oluşturur. Literatürde uçucu kül. 2005). Tablo 4. ve silis dumanı gibi maddeler belirli oranlarda karıştırılabileceği belirtilmektedir (Karahan vd. C-S-H (kalsiyum-silikat-hidrat) ve kalsiyum-alümino-silikat miktarlarında artış olur. Kil.. ikincisinde de. betonda genleşme yaratan reaksiyonlara karşı etkili oldukları bilinmektedir. Puzolanların ASR’unu azaltmadaki etkisi. serbest sönmüş kireç miktarı zamanla azalır. Bir portland çimentosu ve puzolan karışımı reaksiyona girdiği zaman.2’de doğal puzolan olan . Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi “Puzolan” terimi aslında şiddetli yanardağ patlamaları sonucu oluşan camsı piroklastik malzemeler için kullanılmaktadır.

6 %10 puz %20 puz %30 puz Genleşme (%) 0. 1981) Tablo 4. Fransa.026 0.025 0. Rusya.012 6 Ay 0.4 0.1 0 0 1 2 3 4 5 6 Kür süresi (ay) Şekil 4.2 0. ve Hindistan.002 0.14 Puzolanların ASR'na etkisi (Mehta.017 0. Japonya. Almanya.035 0.5 10 Genleşme (%) 1 Ay 0.002 3 Ay 0. Çimento 0.049 0.028 0. Meksika.320 0.042 0.090 0.150 0.150 0.044 0. Türkiye. Çin. Đspanya. A.017 0.260 0.005 0.5 0.2 Puzolan türü ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi (Mehta.062 0.017 0. doğal puzolan .023 0.021 Kontrol Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Silis Dumanı Silis Dumanı Silis Dumanı Yunanistan.B.7 0.3 0.014 12 Ay 0.021 0.014 0.58 riyolitik süngertaşı ile silis dumanının farklı oranlarda kullanımının ASR genleşmelerine olan etkisi görülmektedir.009 0. 1981) Mineral Katkı Kütlece çimento yerine kullanım oranı (%) 10 15 25 5 7.D..020 0.026 0. Đtalya.

(1991). Kontrol numunelerinde oluşan çatlaklar ve yüzey bozulması MK kullanılmasıyla elimine edilmiştir. önemli miktarlarda doğal puzolan katkılı-çimento kullanan ülkelerdir. Sabir vd. Brezilya. (1993). kimyasal etkisi olmayan kireçtaşı agrega ve silisli şist reaktif kum içeren karışımlar kullanarak ASR’nu engellemede MK etkisini belirlemiştir. Standart PÇ yerine %1015 oranında MK yerleştirildiğinde genleşmelerin %0.. Amerika’da olduğundan daha yaygındır (ACI 232. (2001) yaptığı çalışma. Walters vd. betonda ASR’dan kaynaklı genleşmeleri büyük oranda azalttığı görülmüştür.D.D.59 kaynaklarının bulunduğu ülkelerdir. Çin. Doğal kaynaklı puzolanların bu tür kullanımları Avrupa’da. O yıllardan günümüze kadar. Diğer bir neden ise.01’den daha aza düştüğü görülmüştür. MK içermeyen beton numunelerinin 6-9 ay sonra %0. A.45 genleşme gösterdiğini belirmiştir. atık ve endüstriyel yan ürünlerinin kullanımının. Son yıllarda harç ve betonda puzolanik malzeme olarak metakaolin (MK) formunda kalsine kilin kullanımı oldukça yaygınlaşmaktadır.’de yaygınlıkla kullanılagelmiştir. MK içermeyen betondaki genleşen .1R-94. Rusya ve Japonya’da 1930’lardan beri doğal puzolanlar. Gözenek yapısında büyük gelişme gösteren ve böylece zararlı çözeltilerin betona etkisine karşı direnç sağlayan MK etkili bir puzolan olarak görülmüştür. uygulamada MK’in harç ve çimento içerisinde ve ayrıca zararlı atıklar varlığında kısmi puzolanik katkı olarak kullanımını incelemiştir. Bunun yaygınlaşmasının nedeni. portland çimentosu tüketimini minimize etmesi ve çevresel zararları azaltmasından kaynaklanmaktadır. ve Meksika.B. ASR deneyleri Đngiliz Standart Şartname Tasarısı 812’ye göre 75 mm×75 mm×220 mm beton prizmaları ile yapılmıştır. portland çimentosu ile karıştırılarak kullanılmaktadır.B. Kostuch vd. Türkiye. 1994).’de ilk puzolanlı portland çimentosu 1912’de Los Angeles su kemeri inşaatında kullanılmıştır. Bir başka çalışmada. portland çimentosu yerine %15 MK kullanımının. Araştırmacılar. özellikle hidrolik yapılarda ve kütle yapılarında puzolan-katkılı portland çimentosu A. Hindistan. puzolanik malzeme içeren harç ve betonun durabilite özelliklerinde önemli derecede gelişme görülmesidir.

pişirilmiş kil ve şeyllerin ASR üzerindeki etkilerini incelemiştir.2 0. 5280.15’de görülmektedir.01) 0. Zeolitler. 6860 ve 8820 cm2/g olan dört farklı incelikte öğütülmüştür. Kaolinit kili için yapılan deney sonuçlarına göre.1 0. MK’nin genleşme indirgemedeki rolü.3 0.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi (Naiqian vd. 1998) . özgül yüzey alanları 2510. Naiqian vd. Mielenz vd.15 0.25 Genleşme (x0. serbest bulunan CH miktarını ve CH/SiO2 (aktif) oranını azaltarak şişen jelin oluşumunu önlemektir.. Doğal agrega ile özgül yüzey alanı 7000 cm2/g olan doğal zeolitin %10 oranında kullanıldığında zararlı genleşmeleri önleyebildiği Şekil 4. iki çeşit reaktif sentetik agrega ve bir çeşit potansiyel reaktif doğal agrega kullanılmıştır. Benzer şekilde. (1998). 0. az miktarda Na+ ve K+ içerdiği ve bunların miktarlarının mevcut CH ve aktif silis miktarına bağlı olduğu belirlenmiştir. 1986). 587-810oC arası pişirme en iyi sonucu vermiştir.60 ürünün “yüksek Ca2+ jeli” olduğu. 800oC’de pişirilen sodyum montmorillonit tipi killerin ASR’nu azaltmada etkili sonuç vermediği belirlenmiştir.05 0 50 100 150 Yaş (gün) 200 250 300 0% 5% 10% 20% 30% Şekil 4. 1032 oC’de pişirilen illit ve vermiküllit tipi killer de ASR üzerinde etkili olamamıştır (Cook. Deneyler sonucunda ASR sebebiyle oluşan genleşmenin toplam alkali miktarı ve agrega reaktivite seviyesinin yanısıra katkı maddesinin dozajına ve inceliğine bağlı olduğu belirlenmiştir. Kullanılan tek tip çimentonun alkali içeriği NaOH çözeltisi yardımıyla ayarlanmış ve dökülen harç çubukları 38oC’de kürlenerek 180 günlük genleşme ölçümleri alınmıştır. doğal zeolitin ASR genleşmesi üzerindeki etkisini incelemiştir. Araştırmada.05 0 -0.(1950).

1.1’te verilmiştir. 5. iki farklı amaçla gerçekleştirilmiştir. 2 tip silis dumanı. Çalışmanın diğer bir aşamasında ise iki farklı silis dumanının ASR genleşmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. çimento. Bu amaçla. Genleşme değerleri.1. Böylece ileriki ölçümler. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının asıl amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. ve mineral katkılar sağlanmıştır. farklı reaktivitelere sahip dört ayrı agrega üzerinde normalde 24 saat olan ilk kür süresi 4. Öncelikle agrega. Beton mikrobar deneyi ise yine aynı koşullarda. Çimento ve mineral katkıların kimyasal özelikleri belirlenmiştir. seçilen iki tip agregayla uygulanmıştır.5 çimento kullanılmış olup Đzmir Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özellikleri ile standart sınır değerleri Tablo 5. 8. Kimyasal analiz . Bu amaçla. 12. 24 (kontrol) ve 48 saat olacak şekilde değiştirilerek ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. çimento yerine %5. Đki farklı agrega ile hazırlanan ve benzer oranlarda iki tip silis dumanı içeren karışımlara ise beton mikrobar deneyi uygulanmıştır.61 5. Bu deneylerde 4 farklı reaktif agrega kullanılmıştır. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanır. 10 ve 15 oranlarında kullanılarak ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır.1. Kullanılan malzeme 5. Agrega numunelerinin fiziksel özelikleri belirlenmiş ve deney yöntemlerinde belirtilen şekilde yıkanıp kurutularak deneysel çalışmaya uygun hale getirilmiştir. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. 16. Bunların birincisi. DENEYSEL ÇALIŞMA Tez kapsamında yapılan deneysel çalışma. numuneler 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. Çimentonun özelikleri Deneysel çalışmada bir adet CEM I 42. ilk kür süresinin (80°C suda) değiştirilmesinin ASTM C1260 ve beton mikrobar deneyi sonuçlarına etkisinin incelenmesidir.

23 Belirtilmedi TS EN 197 Sınırları (%) En çok 5 en çok 3.58.18 5.64 2.68. kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği ile ilgili %0. Buna ek bu yöntemde de. Bunun sebebi ise harç çubuklarının 14 gün boyunca 1 M NaOH çözeltisi içinde beklemesiyle zaten alkalinitesi yüksek bir etkiye maruz kalmalarıdır.9 değeri verilmektedir. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” çimentonun alkalinitesi ile ilgili herhangi bir sınırlama getirmemiştir.94 . C3A: %9. C4AF: %9. Beton mikrobar yönteminde ise.09 0.70 3.1 Kullanılan çimentonun ana bileşenleri Bogue formülleriyle aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır: C3S: %52. Buna rağmen.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO SO3 Serbest CaO Na2O K2O Na2O (eşdeğer) Çözünmeyen Kalıntı Kızdırma Kaybı Klorür Miktar (%) 20. Tablo 5.11 1.62 sonuçlarından görüldüğü gibi çimentonun eşdeğer Na2O yüzdesi 1.51 1. C2S: %18. kür esnasında dışarıdan yeterince NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin önemli olmadığı belirtilmektedir.5 En çok 4 en çok 0.11 0.09’dur.5 en çok 1.27 62. güvenli tarafta kalabilmek için araştırmada alkalinitesi yüksek bir çimento seçilmiştir.36 1.89 0.05 2.58.

45 1380 1590 Altınoluk (0/5 mm) 2.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri Fiziksel Özelik DYK Özgül Ağırlık Su Emme Kapasitesi (%) Gevşek BHA (kg/m3) Sıkıştırılmış BHA (kg/m3) Ahmetli 2.1 12.2 ve 5.85 1545 1675 .5 0.65 1630 1770 Aliağa (5/15 mm) 2.5 0.4 100 73 36 26.7 54. Harç karışımlarında 0/5 mm. gevşek birim hacim ağırlığı (BHA) TS EN 1097-3. beton mikrobar karışımlarında 5/15 mm olmak üzere iki farklı boy sınıfında agrega kullanılmıştır.0 5.34 Altınoluk (5/15 mm) 100 95.4 3.3 0.2 0. Agregaların özelikleri Deneysel çalışmada.25 Đncelik Modülü Yüzde Geçen (%) Aliağa Altınoluk (5/15 mm) (0/5 mm) 100 99 100 34.3 1.39 Ahmetli Aliağa (0/5 mm) 100 77.3 5.5 0.81 0.60 0.47 2.66 Uşak 100 97.67 1655 1770 Aliağa (0/5 mm) 2.6 55. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı ve su emme oranı TS EN 1097-6 standardına göre belirtilmiştir.2.03 1335 1465 Uşak 2.57 3.6 8.55 1. Agregaların tane büyüklüğü dağılımı TS EN 933-1 standardı.5 16 8 4 2 1 0.6 92.1.4 33 11. öncelikle reaktivite potansiyeli olabilecek yöresel agrega numuneleri incelenmiştir.65 2.6 25.5 57.42 Tablo 5.2 94. Tablo 5.79 0.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları Elek Boyutu (mm) 31.5 68.63 5.9 2.8 5.3’de özetlenmiştir.6 35.4 2.5 18.8 21. Agregaların elek analizi sonuçları ile su emme kapasitesi.25 1285 1465 Altınoluk (5/15 mm) 2. gevşek ve sıkıştırılmış birim hacim ağırlık özelikleri Tablo 5.9 1.5 99.4 74. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı.

1.12 2. Silis dumanının özelikleri Deneysel çalışmada iki tip silis dumanı kullanılmıştır.68 0.57 0.52 0.0087 0.98 Çimento ağırlığının %0.64 5.136 0.015 Silis Dumanı-2 (%) 92. Deneysel çalışmada kullanılan iki tip silis dumanının Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özelikleri Tablo 5. Tablo 5.8-%1.44 0.53 1.88 0.5 Kimyasal katkının özelikleri Özellik Yoğunluk (20°C) (g/ml) Suda çözünen klorür (%) Alkali içeriği (eşdeğer Na2O. katkının naftalin sulfonat esaslı olduğunu belirtmiştir.4. Katkının üretici firma tarafından bildirilen diğer özelikleri Tablo 5.92 0.3.000 5.32 7. Kimyasal katkı özelikleri Beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır. %) pH Kullanım oranı Değeri 1.1. Tablo 5.635 6.4’de verilmiştir.89 belirlenmedi 6.98 1. Üretici firma.5’da verilmiştir.11 belirlenmedi 0.86 4.42 0.53 0.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO Na2O K2O SO3 Kızdırma Kaybı Cl Silis Dumanı-1 (%) 71.4’ü .52 1.

Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C NaOH çözeltisinde bekletmek yerine direkt 80°C suda kür koşullarında reaktiviteleri incelenmiştir. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” uygulanarak 4 tip agrega. Aliağa ve Altınoluk agregası olmak üzere sadece iki agrega türü incelenmiştir. Ahmetli. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 24 farklı karışım hazırlanmıştır. Aliağa. . Silis dumanı. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 12 farklı karışım hazırlanmıştır. Tablo 5. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. Aliağa ve Altınoluk agregası ile karışımlar hazırlanmıştır. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. Beton Mikrobar Yöntemi ile ise. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Deney Metodu kullanılmıştır. Altınoluk ve Uşak agregası silis kökenli doğal agrega olup. 16. Bunlar SD1 ve SD2 olarak adlandırılmıştır. ASTM C1260 Standardı ile kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 28 farklı karışım. Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma Deneysel çalışmada agregaların reaktivite tespitinde.6’de görüldüğü üzere. %10 ve %15’i olarak üç farklı oranda çimento yerine kullanılmıştır. Altınoluk ve Uşak agregası. çimento ağırlığının %5. Ancak. ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4.65 5.2. Her karışım örneği için en az üç numune hazırlanmıştır. Bu metotta. Ahmetli. “Beton Mikrobar Deneyi” uygulanarak 2 tip agrega. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. Aliağa agregası kırma andezittir. 12. kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 14 farklı karışım. 8.

50) 300 µm (No.20) elekten elenmiştir.3.75 mm (No.5 çimentosu 850 µm (No. kısa süreli iki farklı metot olarak Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini tanımlamada ve katkıların etkinliğini kıyaslamada kullanılmıştır.16) 600 µm (No.18 mm (No.5 148.4) 2. ASTM C150 ve TS EN 197 standardına uygun olan bir tip CEM I 42.5 . Bu gradasyon değerleri Tablo 5.66 Tablo 5.8) 2.4-No.5 247.7’de verilmektedir.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu Elek boyutu Geçen Kalan 4.3.100 arası ASTM E11’e uygun eleklerle elenerek standartta verilen gradasyonda karıştırılmıştır.100) Kütlece % 10 25 25 25 15 990 g agrega için (g) 99 247. 5.8) 1.30) 600 µm (No.1. Tablo 5.50) 150 µm (No.36 mm (No.5 247.18 mm (No.30) 300 µm (No.16) 1.36 mm (No. laboratuarda yıkanarak sabit ağırlığa kadar kurutulmuş ve No. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” ve henüz standartlaşmamış “Mikrobar Deneyi”.6 Hazırlanan karışımlar Agrega Tipi 4 4 4 2 2 2 Đlk Kür Süresi 6 2 6 2 3 1 3 1 Silis Dumanı Silis Dumanı Oranı Farklı Đlk Kür Deney Sayısı 24 24 4 12 12 2 78 Karışım Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi Beton Mikrobar Deneyi Toplam 5. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) Agregalar.

5°C arasında olmalıdır. Hazırlanan karışımların yayılma değerleri de belirlenmiştir. her karışım için üç adet 25×25×285 mm boyutlarında harç çubuğu hazırlamaya olanak vermektedir. kalıp 25 mm kalınlığında bir harç tabakasıyla doldurup 20 defada sıkıştırılır.1±0. Harç hazırlama odası bağıl nemi %50’den az olmamalıdır.3 mm) ile karıştırılmıştır. kütlece su/çimento oranı. Bu miktar. mikser 285±10 dev./dk hızında 1 dakika daha karıştırılarak sonlandırılır. 90 s boyunca beklemeye alınır. Numunelerin uç bölümlerinin sıkıştırılmasına özen gösterilerek iki katman halinde çubuk yardımıyla sıkıştırılıp yüzeyleri perdahlanmalıdır. numunelerin kalıplara yapışmasını önlemek amacıyla numune üzerinde tortu bırakmayan ve su girişine imkan veren kayganlaştırıcı malzeme olarak Teflon sprey kullanılmıştır. Harçlar ASTM C305’e göre standarda uygun harç mikseri (karıştırıcı ile kap arasındaki mesafe 5. Karışımın bitmesinden itibaren 2 dakika 15 sn içerisinde karışım kalıplara yerleştirilmelidir. Yayılma tablası temizlenerek kalıbı tam ortaya yerleştirilir.47) kullanılmıştır. 1/2.25. . bu sürede agrega yavaşça eklenir. Standartta belirtildiği üzere. Standarda göre harç hazırlama ve kuru malzeme depolama odası 20-27. ASTM C490’a uygun 25×25×285 mm boyutlarında ve uçlarında boy ölçmeye olanak sağlayan pimlerin bulunduğu 250 mm net açıklık bulunan kalıplara yerleştirilmiştir. Standart koşullarda hazırlanan harç./dk hızında 30 s daha karıştırılır. 285±10 dev. ikinci tabaka da yerleştirilip aynı şekilde sıkıştırılıp üzeri düzeltilir. 0. 990 g agrega ve 207 g su (kütlece çimento/agrega oranı. yayılan harcın 4 farklı kısımdan taban çapı ölçümü alınır. üzerine çimento eklenerek 140±5 dev. 15 sn içerisinde 25 düşüş gerçekleştirilir. bu sürenin ilk 15 saniyesinde kabın kenarındaki harç temizlenir.67 Her çimento agrega kombinasyonu için deney numuneleri hazırlanırken 440 g çimento. Karıştırma prosedürü şu şekildedir: su karıştırma kabına eklenir. Yayılma ölçüm prosedürü aşağıdaki gibi özetlenebilir./dk’de 30 s süreyle karıştırılır.

5 mm ve kesiti 40×40 mm’dir. Nem odası ASTM C511 standardına uygun olmalıdır. Ölçümler ASTM C490’a uygun 0. Ancak. ancak kalıpların net açıklığı 160±2. standart bir deney için 9.75 mm ile 12.5 katı olacak şekilde hazırlanmıştır.10 olarak vermektedir.99 ile 1. Genleşme değerleri. agregalar gerekiyorsa kırılarak istenilen boyuta getirilir. Harç çubuklarının tümünü su veya çözelti içinde tutabilecek 80°C sıcaklığa ve NaOH çözeltisine dayanıklı olacak kaplar kullanılmıştır.3. Đlk okumaları 0.002 mm hassasiyetli komparatörle alınmıştır.5 mm elek üzerinde kalan kısmın da belirtilmesi uygun olur.Mikrobar deneyi ASTM C490’a uygun gereçler kullanılır. Ölçümler. uzun süreli etkiyi incelemek için yaklaşık 8 haftaya kadar uzatılmıştır. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır.002 mm duyarlıkta alınarak 80±2°C sıcaklıkta suya konulmuştur. Na+ ve OH. çubukların hacminin 4±0.2. 5. 1 M NaOH çözeltisi. 40 g NaOH/900 ml H2O ve toplam 1 lt olacak şekilde ekstra su eklenerek yapılmıştır.5 mm elek arası %40. NaOH çözeltisinin hacmi. Nem kabini veya nem odası sıcaklığı 23±1. 4.75 mm ile 9. Numuneler. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (250 mm) Standart 14 günlük genleşme limitini %0. 9.5 mm elek arası malzeme de %60 olarak oranlanmıştır.5 mm ile 12. 24±2 saat nem odasında bekletilip kalıplardan alınmıştır.konsantrasyonu 0.01 M arasında olacak şekilde hazırlanmıştır. Her örnek teker teker çıkarılarak silip.68 Numunelerin 24 saat 80oC suda geri kalan deney süresince 80oC 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmesini sağlamak amacıyla 80±2°C sıcaklıkta kür yapabilen özel dolaplardan faydalanılmıştır. .7°C olmalıdır. 15±5 s içinde ölçüm tamamlanmıştır. Çalışmada uygulanan deneyde 4.5 mm arasındaki agrega kullanılır. Örnekler 1 M NaOH çözeltisi içeren 80±2°C sıcaklıkta muhafaza edilip en az 3 günde bir olmak üzere 14 güne kadar ölçülmüştür. Sodyum hidroksit.

80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır. ASTM C230’a göre yayılma değeri ölçülerek gerekli ayarlamalar yapıldığında su miktarındaki küçük değişimlerin genleşmeleri fazla etkimediği belirlenmiştir. Kalıplar fırından çıkarılarak ilk okumaları alıp 1 M NaOH çözeltisi içerisine konularak tekrar fırına alınmıştır. Harç karışımı kaplara iki seferde çubukla sıkıştırılarak yerleştirilmiştir.69 900 g çimento ile 900 g agreganın kullanımı ile (kütlece Ç/A=1/1) 3’er adet mikrobar örnek üretilmiştir. Karıştırma prosedürü ise aşağıdaki gibi özetlenebilir. Kür esnasında dışarıdan NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin çok önemli olmadığı düşünülse de bu konunun araştırılması gerekmektedir. daha sonra 60 sn daha karıştırılır. ASTM C305’e uygun standart harç karıştırma aparatı spiral şekilli olanla değiştirilerek agrega eklenir ve düşük hızda 1 dakika boyunca karıştırılır. Etkiyi net inceleyebilmek için bazı numunelerin boy ölçümleri 8 haftaya kadar uzatılmıştır. kabın kenarları sıyrılarak harç 90 sn bekletilir.9 olmalıdır. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (160 mm) Boy ölçümleri 30 gün boyunca alınarak üç örneğin ortalaması kaydedilmiştir. Genleşme değerleri. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği en az %0.33 olup işlenebilirlik için ayarlama yapılabilir. Kapların kapakları kapatılarak 80°C’lik fırında 24 saat boyunca bekletilmiştir. Plastik filmle kaplanan kalıplar 23°C’lik nem odasında 24±2 saat bekletilmiştir. . Çubuklar kalıplardan çıkarılarak uygun plastik kaplar içerisindeki suya daldırılmıştır. Çimento ve suyun büyük bir bölümü (290 g) karıştırıcı kabın içine konularak düşük hızda 60 sn çalıştırılır. Segregasyona uğramaması için en son kalıplar doldurulduktan sonra birkaç saniye kadar vibrasyona tabi tutularak hava baloncuklarının çıkması sağlanmıştır. Su/çimento oranı 0. Gerekirse istenilen işlenebilirliğin sağlanması için kalan su eklenir. Karışımlarda 300 g su kullanılmıştır.

6.2’de sırasıyla Aliağa. 80°C sıcaklıkta suda bekletilme ile uygulanan 24 saatlik ilk kür süresi. 12. . Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır. Örneklerin kür süresi-genleşme grafikleri Şekil 6. Bunu sırasıyla.1. numuneler kalıp alımından sonra 80°C suda 24 saatlik sürede ilk küre tabi tutulmaktadır.1’de verilmiştir. bu örneklerde 4 saat tutulmuştur. Çatlakların yoğunluğu. hızlandırılmış metot çerçevesinde yüksek sıcaklıkta aşırı alkalin ortama (80°C’de 1 M NaOH) maruz bırakılan numuneler için ilk kür süresi değişiminin etkisi irdelenmiştir. Uşak agregası kullanılan numunelerde ASR’nu belirtisi olarak harita biçimli çatlaklar gösterilmiştir. Uygulanan kür boyunca Ahmetli ve Uşak agregası içeren örneklerin genleşme değerlerinin birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ve deney prosedürü benzer olan beton mikrobar deneyinde.1. agregaların tümü reaktif özellik göstermektedir. Uşak ve Altınoluk agregası içeren örnekler izlemektedir. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 metoduna göre hazırlanan numuneler. 1 M NaOH çözeltisinde bekletilerek 14 gün kür süresinde belirlenen genleşme değerleri. toplam 8 hafta NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. BULGULAR VE TARTIŞMA 6. zaman içinde genleşme ile beraber artmaktadır.70 6. 8. 16. Şekil 6. Ahmetli. En yüksek genleşmeler Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. 24 (kontrol) ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde deney sonuçları incelenmiştir. Ahmetli. Buna göre.1 genleşme limitinin üzerinde kalmaktadır. Deneysel çalışmanın bu kısmında. standardın belirlediği %0. Böylece tüm ölçümler (ileriki) 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır.1. 4. Ancak.

1 1.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.3 1.0 1.6 0. Aliağa 4sa. Ahmetli 4sa.2 0.6 1.2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları .9 1.4 1.7 1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.5 0.9 0.1 0.0 0.0 0 7 Uşak 4sa.5 1.4 0.71 2.8 1.3 0.8 0. Altınoluk 4sa.2 1.7 0.

Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Uşak.0 1.8 0.7 1.3’de ilk kür süresi 8 saat olan örneklerin genleşme eğrileri sunulmuştur.2 0. 2.4 1.6 1.7 0. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa. tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri ASTM C1260 standardının belirlediği %0. Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmeleri diğer örneklere göre daha azdır.0 0.5 0. Ahmetli 8sa. Đlk kür süresi 4 saatten 8 saate çıkarıldığında.9 0. Yine.3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .3 0.8 1. Aliağa 8sa.1 genleşme limitinin üzerindedir.5 1.9 1. Ahmetli agregası içeren numunelerin genleşmesinin azaldığı belirlenmiştir.0 0 Uşak 8sa.2 1.6 0.72 Şekil 6.4 0. Bu ilk kür süresinde. Altınoluk 8sa. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.1 0.1 1. Aliağa ve Uşak agregası içeren numunelerin genleşmeleri artarken.3 1.

6 0. ölçülen genleşmelere göre reaktiviteleri sıralaması Aliağa.4 0.5 0.7 1.73 Şekil 6.3 0.0 0. Bu ilk kür süresinde.5’deki örneklerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat .4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Ahmetli ile Uşak agregası içeren örneklerin farklı ilk kür sürelerinde genleşme eğrilerinin yer değiştirdiği ve 12 saatlik ilk kür süresi sonucunda birbirine çok yaklaştığı görülmektedir. Uşak ve Altınoluk agregası içeren numuneler şeklindedir.4 1.9 1. Ahmetli 12sa. Ahmetli. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.6 1.5 1.0 1.3 1.2 1.4 ilk kür süresi 12 saat olan numunelerin genleşmesini göstermektedir.9 0. Şekil 6.7 0. 2.1 genleşme limitinin üzerindedir.1 0.8 1.2 0.8 0. Altınoluk 12sa. Aliağa 12sa.1 1.0 0 Uşak 12sa.

1 genleşme limitinin üzerindedir.6’da ilk kür süresi 24 saat olan. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.6 1.4 0. Uşak. Aliağa 16sa.1 1.0 0 7 Uşak 16sa.3 0. Bu ilk kür süresinde.7 1.74 olarak değiştirilmiştir.3 1.1 0. Altınoluk 16sa. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. yani ASTM C1260 metoduna tamamen uygun kürlenen örneklerin genleşme grafikleri görülmektedir.5 0.2 0.7 0.0 1.5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6. Yine.6 0.5 1. Şekil 6.8 0.8 1.6’da . 2. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” kontrol numunelerinin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri standartta belirtilen %0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.4 1.9 1.0 0.1 genleşme limitinin üzerindedir. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0. Ahmetli 16sa.2 1.9 0.

ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa. kontrol numunelerinin 14 günlük genleşme değerlerinden yüksektir.7’de genleşme değerleri verilen örneklerin. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilmiştir. ilk kür süresi 12 saat olan örneklerin genleşme eğilimlerine benzemektedir.1 0. Ahmetli.3 0.2 0.7 1.4 1. .75 görüldüğü gibi reaktivite sıralaması Aliağa. ASTM C1260’a göre tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri %0.2 1. Uşak ve Altınoluk agregasıdır.0 0 7 Uşak kontrol Aliağa kontrol Altınoluk kontrol Ahmetli kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.9 1.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6. 2. Bu ilk kür süresinde.5 0.0 1.1 genleşme limitinin üzerindedir.8 0.3 1.7 0. Genleşme eğilimleri.4 0. Bu serinin 14 günlük genleşme değerleri.8 1.9 0.6 1.6 0. Uşak.1 1. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.5 1.0 0.

Numuneler.3 1.9 0.2.7 1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6. Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır.76 2.2 1.8’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 4 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.6 0.1.4 1. Ahmetli 48sa.8 0.2 0. . kür prosedürü ASTM C1260’a benzer beton mikrobar yöntemine göre hazırlanmıştır.5 0.9 1. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası. Altınoluk 48sa.0 0 7 Uşak 48sa. Şekil 6.1 0.6 1.0 1.8 1.1 1.3 0.5 1.4 0.0 0. Beton mikrobar deney verileri Bu deneyde yüksek reaktiviteli Aliağa agregası ve orta derecede reaktivite gösteren Altınoluk agregaları seçilmiştir.7 0. Aliağa 48sa.

.8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Aliağa ve Altınoluk agregalarıyla beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan numunelerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 8 saat olarak değiştirilmiştir.0018x R2 = 0.2 0.77 0. Buna göre. Şekil 6.9).10’da 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 12 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir. her iki agrega için genleşme değerleri 4.1 y = 0. Şekil 6.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. Şekil 6. 48 saat kürlenen beton mikrobar deneyi örnekleri. 8 ve 12 saat kürlenen örneklerden fazladır.9614 0.12’de 80°C suda ilk kür süresi 24 saat olan. Đlk kür süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılması genleşmeleri azaltmıştır (Şekil 6.3 Genleşme (%) Altınoluk 4sa.8703 0.0113x R2 = 0.11’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları verilmiştir. y = 0. dolayısıyla beton mikrobar deneyine uygun kürlenen kontrol numunelerinin genleşme değerleri verilmiştir.13’de verilmiştir. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları Şekil 6. 0.4 Aliağa 4sa. diğerlerine benzer veya az miktarda yüksek genleşme göstermiştir.

9931 y = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.6205 0. 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 8sa.0019x R2 = 0.0104x R2 = 0.7559 0. y = 0.2 y = 0.1 0.1 0.2 0.78 0.0 0 -0.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 7 14 21 28 35 0.10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .0113x R2 = 0. y = 0.4 Aliağa 8sa.8656 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 12sa.0015x R2 = 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 Aliağa 12sa. 0.

2 y = 0.0023x R2 = 0.8736 2 0.0113x R2 = 0.3 Genleşme (%) R = kontrol Altınoluk 0.9389 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 16sa.1 0.11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.9804 0.4 Aliağa 16sa.6603 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.0119x 0.79 0.0027x R2 = 0.1 0.12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .4 Aliağa=kontrol y 0. y = 0. 0.2 y = 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.

.14’de görülmektedir.1.1 0. 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.0028x R2 = 0.4 Aliağa 48sa.2.0114x R2 = 0.9637 0. Bu şekilde kürlenen örneklerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür yerine. doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.80 0. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 standardına göre hazırlanan numuneler. Dört farklı agrega tipine uygulanan bu kür koşulunun etkisi Şekil 6. 6.3 Genleşme (%) y = 0. Altınoluk 48sa. 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir.9899 0.2. deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir.13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Beton mikrobar deneyinde yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için. Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi 6.2 y = 0.

5 0.3 1. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır.0 0.1 1.2 0.4 1. Bu davranış. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir.7 1.0 0 Uşak NaOH Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Ahmetli NaOH Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. .15’de verilmektedir.81 1. Bu örneklerin genleşmeleri Şekil 6.2.8 1.8 0.2. ilk kürü 80°C sıcaklıkta suda yapılan numunelere göre daha yüksek değer vermiştir.4 0.2 1.9 1. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır.1 0. Bu kür koşuluna tabi tutulan numunelerin genleşmeleri.3 0. mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Beton mikrobar deney verileri Beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan kontrol numunelerinden farklı olarak 80°C sıcaklıkta suda yapılan ilk kür yerine.7 0.6 0.14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.5 1.9 0.6 1. numuneler doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.

2 0.15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.6 0. ASTM C1260hızlandırılmış harç çubuğu ve beton mikrobar deney yöntemi kullanılmıştır. Bu sebeple yayılma değerini düzeltmek için SD katkılı harçlarda herhangi bir düzeltme yapılmamış fakat kalıplara yerleştirme esnasında sıkıştırmaya özen gösterilmiş ve bazı beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R .7 0. Uşak ve Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin silis dumanı yardımı ile zararlı genleşmelerinin azaltılmasına çalışılmıştır.9279 Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Şekil 6.1 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) y = 0. Ahmetli. Katkı kullanımı ile birlikte katkının inceliğine ve su ihtiyacı özelliğine bağlı olarak harçların yayılma değerleri düşüş göstermiştir.5 Genleşme (%) 0.1 0.0 0 -0.4 0. Silis dumanı (SD1 ve SD2) çimentonun kütlece %5.3 0.0119x R2 = 0. Bu etkileri gözlemlemek amacıyla.3.8716 y = 0. harcın geçirimlilik ve dayanım gibi diğer etkilerini göz önünde tutarak sabit su/çimento oranında çalışılmasını önermektedir.82 0. Pek çok araştırmacı ASTM C1260’da olduğu gibi. %10 ve %15’i kadar kullanılmıştır. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi Deneysel çalışmanın bu aşamasında. reaktivite potansiyeli bulunan Aliağa.0218x R2 = 0.

17’de verilmektedir. Burada Uşak ve Ahmetli agregalarının ileriki zamanlardaki genleşme eğilimleri benzer şekilde devam etmiştir. Uşak agregası içeren harç genleşmelerinin ilk zamanlarda düşük olmasına karşın ileri zamanlarda Ahmetli agregası genleşmelerine oldukça yaklaştığı görülmektedir. Uşak. 6.3. ASTM C1260 metodu deney verileri Şekil 6. Aliağa agregası içeren numunelerde standardının öngördüğü 14 günde %0. Bu karışımların yayılma değerleri silis dumanı içermeyen kontrol numunelerine yakındır. Altınoluk ve Ahmetli agregalarıyla %5 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri oldukça benzerdir. SD1 içeren harç . Aliağa agregasıyla hazırlanan harçların genleşmelerinin diğer üç agreganın genleşmelerine kıyasla daha fazla olduğu ve zamanla aradaki farkın arttığı görülmektedir.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Buna göre. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir.83 marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Çimentonun kütlece %10 oranında SD1 kullanımı sonuçları Şekil 6. Uşak. Bu da hızlandırılmış metotlar ile mineral katkı etkisi değerlendirilirken 14 günlük genleşme değerinin kıstas alınmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir. Kontrol örneklerinde olduğu gibi %10 SD1 içeren örneklerde de Aliağa agregası diğerlerine kıyasla daha yüksek genleşme gösterirken en düşük genleşmeyi Altınoluk agregası içeren örnekler göstermiştir. Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0. Çimento yerine %15 oranında SD1 kullanımı genleşmelere etkisi Şekil 6.1. Ahmetli. %10 SD1 kullanımı.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Ölçümler 14 gün sonrasında da yaklaşık 8 hafta devam ettirilmiştir. Uşak. Ahmetli.16’da SD1’in %5 oranında kullanımının genleşmelere etkisi görülmektedir.1 genleşme limitinin altına düşmemiştir. %15 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri incelendiğinde. Reaktif agregalarla birlikte çimentonun kütlece %5 oranında SD1 kullanımı ASTM C1260 standardının öngördüğü 14 günde %0.18’de verilmiştir.

Burada en yüksek genleşmeleri Aliağa agregası.0 Genleşme (%) 0.0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%5SD1 Aliağa+%5SD1 Altınoluk+%5SD1 Ahmetli+%5SD1 Şekil 6.1 1. Bu karışımlarda akışkanlaştırıcı katkı kullanılmamıştır.5 0.1 genleşme limitinin altına düşürememiştir (Şekil 6.1 0.2 1.5 1. tüm agregalar için 14 günlük genleşmeleri %0.84 numunelerinin hiç birinde akışkanlaştırıcı katkı kullanımına gerek görülmemiştir. . Uşak ve Ahmetli agregalarının genleşme eğilimleri ise birbirine oldukça benzerdir.2 0. 1.7 0. en düşük genleşmeleri ise Altınoluk agregası vermektedir.4 1.3 1.8 0.9 0.6 0.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi Çimentonun kütlece %5 oranında SD2 katkısı kullanımı.4 0.3 0.19).

85

0,9 0,8 0,7 Genleşme (%) 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%10SD1 Aliağa+%10SD1 Altınoluk+%10SD1 Ahmetli+%10SD1

Şekil 6.17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

0,5 0,4 Genleşme (%) 0,3 0,2
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%15SD1 Aliağa+%15SD1 Altınoluk+%15SD1 Ahmetli+%15SD1

0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63

Şekil 6.18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi

86

1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 Genleşme (%) 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün)
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%5SD2 Aliağa+%5SD2 Altınoluk+%5SD2 Ahmetli+%5SD2

Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi

Çimentonun kütlece %10 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli ve Uşak agregası içeren numunelerde genleşmeyi standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir (Şekil 6.20). Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD2 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. Genleşme eğilimleri kıyaslandığında uzun vadede de Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmelerinin diğerlerine kıyasla yüksek olduğu, Uşak ve Ahmetli agregası içeren örneklerin genleşme eğilimlerinin oldukça benzer olduğu görülmektedir. %10 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.14, Ahmetli agregası içeren numunelerde

87

kütlece %0.55, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.77 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %0.77 bağlayıcı madde oranlarında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. Çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli, Uşak ve Altınoluk agregası içeren numunelerin 14 günlük genleşmesini standardının öngördüğü %0.1 genleşme limitinin altına indirip ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir (Şekil 6.21). 28 günden sonra Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmeleri hızla artmıştır. %15 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.75, Ahmetli agregası içeren numunelerde kütlece %0.82, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.98 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %1.02 bağlayıcı madde oranında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.
1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 Uşak+%10SD2 Aliağa+%10SD2 Altınoluk+%10SD2 Ahmetli+%10SD2

Genleşme (%)

ASTM C1260 genleşme limiti

14

21

28 35 42 Kür Süresi (Gün)

49

56

63

Şekil 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

6 Genleşme (%) 0. SD1 ve SD2 kullanımının genleşmeleri azaltmada etkili olduğu görülmektedir.7 0. %5 SD2.23’de verilmiştir. %5 SD1. %15 SD2 olarak artmaktadır.3 0. %10 SD2. %10 SD1. Beton mikrobar deney verileri SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarda kullanımının Aliağa agregası içeren beton mikrobar örneklerinin genleşmelerine etkisi Şekil 6. %15 SD2 olarak artmaktadır.4 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren beton mikrobar numunelerine etkisi Şekil 6. %10 SD2. %15 SD1. %10 SD1.1 0. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre %5 SD2. örnekleri ASR .5 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%15SD2 Aliağa+%15SD2 Altınoluk+%15SD2 Ahmetli+%15SD2 0. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre sırasıyla %5 SD1.3.88 0. beton mikrobar genleşmelerini azaltmada daha etkili görünmüştür.0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.2.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi 6. SD2 türü silis dumanı.22’de verilmiştir. %15 SD1.

1 0.3 Genleşme (%) 0.4 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol 0.1 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.2 Genleşme (%) 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi 0.1 Kür Süresi (Gün) 7 14 21 28 35 Şekil 6.89 0.0 0 -0.2 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .

12sa: %0.234.476. 8sa 80°C suda ilk kür uygulanan numunenin genleşme eğrisi ilk haftadan sonra diğer eğrilere göre azalarak artış göstermiştir. 16sa: %0.469.24).298 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. .464. 12sa: %0.020. Farklı ilk kür süreleri sonuçlarının aralarında incelenmesinde bu zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın olduğu görülmektedir. Aliağa agregası içeren ASTM C1260 harçlarının farklı ilk kür koşullarında genleşmeleri Şekil 6.804. 80°C suda 8sa ve 16sa ilk kür sürelerinde numuneler daha fazla genleşme artışı göstermiştir.90 6. Genel olarak zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. 16sa: %0. 8sa: %1.734. Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harç numunelerinin 14 günlük genleşmeleri.403. 48sa: %0. 4sa: %0. kontrol: %0. 48sa: %0. 16sa: %0.436.4.222 NaOH: %0.725. 4sa: %0. Doğrudan NaOH’de kürlenen numunelerin genleşme artışları diğer numunelere göre düşük değerde kalmıştır (Şekil 6. 12sa: %0.26).324.927.790.257.411. 8sa: %0. 8sa: %0. 16sa: %0. Buna göre. 14 günlük genleşmeleri. 48sa: %0.461.27’de verilmiştir. 48sa: %0. Bu numunelerin 14 günlük genleşmeleri. kontrol: %0. doğrudan NaOH çözeltisinde: %0. ASTM C1260 metodu deney verileri Uşak agregası içeren ve farklı sürelerde ilk su kürüne tabi tutulan numunelerin.25’de verilmiştir. 4sa 80°C suda ilk kürü uygulanan numune ise ileri yaşlarda diğer numunelere kıyasla fazla genleşme göstermiştir.425.436.306.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi 6.434.246. NaOH: %0.693 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 4sa: %0. NaOH: %0.1. 12sa: %0.109 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. kontrol: %0. kontrol: %0. 4sa: %0.543.373.355 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır (Şekil 6. 8sa: %0. Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarının 14 günlük genleşmeleri Şekil 6.

29’da görülmektedir. Çimentonun kütlece %10 ve %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Uşak agregası içeren numunelerde genleşme artışını standardının öngördüğü 14 günde %0. NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. 12sa.24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri Kontrol numunelerine göre farklı ilk kür koşullarının yüksek değerde olmasa da genleşmeleri değiştirdiği görülmektedir (Şekil 6. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.9 0.8 Genleşme (%) 0.2 0.1 0.6 0. farklı ilk kür koşullarından aynı şekilde etkilenmemiştir.1 1.91 1. Ancak.0 0.28.3 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.7 0.0 0 7 Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak 4sa.4 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Uşak agregası ile dökülen harçların genleşmelerine etkisi Şekil 6. Tablo 6.1). kontrol 48sa.5 0. 16sa. Dört tip agrega. 8sa. .

çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımının Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0. Aliağa 16sa.0 1.4 0.6 1.1 0.7 1.5 1.0 0.4 1.0 0 Genleşme (%) Aliağa 4sa. Aliağa 8sa.2 1.9 0.8 0.92 2.2 0.9 1.7 0. .25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Şekil 6.8 1. Buna göre.1 1.3 1.5 0.30’da Aliağa agregası ile farklı oranlarda çimento yerine SD1 veya SD2 içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmeleri görülmektedir.3 0. Aliağa kontrol Aliağa 48sa. Aliağa NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. Aliağa 12sa.6 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli derecede etkili olduğu görülmektedir.

Altınoluk kontrol Altınoluk 48sa.4 1. Ahmetli kontrol Ahmetli 48sa.8 0.2 1.1 0.3 0.93 0.7 0. Altınoluk NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.2 0.4 0.5 0.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri 1. Ahmetli NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.3 1.5 0.6 0.0 0 7 Altınoluk 4sa. Altınoluk 8sa.2 0.6 Genleşme (%) 0.4 0.9 0.7 0.3 0. Altınoluk 16sa.0 0 Genleşme (%) Ahmetli 4sa. Ahmetli 12sa.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri . Altınoluk 12sa.0 0. Ahmetli 8sa.1 1.1 0. Ahmetli 16sa.

469 0.725 0.324 0.3 0.234 1.790 0.9 0.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler.355 0.4 0. %) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.436 0.403 0.298 0.020 0.28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Tablo 6.8 0.927 0.94 1.6 0.425 0.436 0.257 0.1 0.411 0.0 0.476 0.7 0.804 0.693 0.306 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.5 0.222 0.461 0.434 0.464 0.373 0.543 0.734 0.109 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH .246 0.2 0.1 1.

1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.31’de SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmelerine etkisi incelenmiştir.1 0.8 0.6 0.9 0. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarına etkisi Şekil 6.95 0.29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6.32’de incelenmiştir.7 Genleşme (%) 0. %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Ahmetli agregası numunelerinde genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.3 0.4 0. . %15 oranında SD1 ve %10.2 0.5 0.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli ölçüde etkili olduğu görülmektedir. Çimentonun kütlece %10.0 0 Uşak+%5SD1 Uşak+%10SD1 Uşak+%15SD1 Uşak+%5SD2 Uşak+%10SD2 Uşak+%15SD2 Uşak kontrol ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. %15 oranında SD2 kullanımının Altınoluk agregası numunelerinde genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0. Çimentonun kütlece %10.

0 0.7 1.96 2.0 0 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 0.3 1.4 0.9 0.1 0.8 1.8 0.0 1.2 1.2 0.5 1.4 1.30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .1 1.6 0.9 1.6 1.5 0.7 0.

2 ASTM C1260 genleşme limiti 0. Ancak.1 0. hazırlanan karışımların işlenebilirliği göz önüne alındığında SD2 silis dumanının muhtemelen daha ince partiküller halinde olması genleşmeleri indirgemede yine etkili olmuş olabilir. Ayrıca.97 0. . dolayısıyla çimentonun alkalileriyle daha çabuk reaksiyona girmesi sebebiyle genleşmeleri indirgemede daha etkili olabilir.4 Genleşme (%) 0. yapısında daha fazla miktarda SiO2 bulundurması.5 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.33 ve Tablo 6. %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir.2’de görüldüğü üzere 4 tip agrega için de SD1 silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir.31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6. Silis dumanı kullanımı harç işlenebilirliğini etkimektedir.3 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6. Hazırlanan karışımlarda sadece %10 ve %15 SD2 silis dumanı katkılı numunelerinde akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. SD2 silis dumanı.

4 0.145 0.083 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Ahmetli+%10SD1 Ahmetli+%15SD1 Ahmetli+%5SD2 Ahmetli+%10SD2 Ahmetli+%15SD2 Ahmetli kontrol 0.011 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .011 0.027 0.007 0.107 0.059 0.7 Genleşme (%) 0.246 0.310 0.023 0.038 0.012 0.403 0.355 0.98 1.8 0.1 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.3 0.176 0.384 0.173 0.358 0.154 0.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.407 0.031 0.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.6 0.9 0.243 0.693 0.186 0.0 Ahmetli+%5SD1 0.5 0.174 0.117 0.131 0.

Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinin 30 günlük genleşmeleri.3 0. 80°C suda yerine doğrudan NaOH’da kürlenen numuneler fazla genleşme artışı göstermiştir. 4saat. 16saat. 48saat. iki yöntem arasında farklı ilk kür sürelerine göre değerlendirmede benzerlik göstermemiştir.34 ve Tablo 6.5 0. Grattan-Bellew’in önerdiği. kontrol. 8saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 16saat. %0. Beton mikrobar deney verileri Şekil 6.99 0.1 0.2 0. 12saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 4saat. 48saat. Aliağa agregası içeren numunelerin ise limitin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir.33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi 6.4.2.3’de beton mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi görülmektedir. 8saat. 12saat.05 genleşme limiti göz önüne alındığında Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmelerinin limite yakın ve üzerinde olduğu. kontrol.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 Şekil 6.7 0.8 0. 30 günlük. . Altınoluk agregası içeren beton mikrobarların 30 günlük genleşmeleri.4 0. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile de deneyleri yapılan Aliağa ve Altınoluk agregası.6 0.

066 0.4 0.3 0.35 ve Tablo 6. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri GrattanBellew’in önerdiği. 30 günlük.626 0.7 0.5 0.34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi Tablo 6. 15 oranlarında SD1 ve SD2 silis dumanı kullanımı ile hazırlanan beton mikrobar örneklerinin 30 günlük genleşme değerleri Şekil 6. %0.300 0.289 0.4’de görülmektedir.05 limitinin altına düşürmüştür.060 0.6 0.1 0. .076 0.337 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Çimentonun kütlece %5.049 0.100 0. Silis dumanı kullanımı Aliağa ve Altınoluk agregası içeren numunelerde genleşmeyi azaltmada etkili olmaktadır.322 0.0 Aliağa Altınoluk BMD (30-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.326 0. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.2 0.046 0.074 0. 10.320 0.314 0.

4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.042 0.035 0.062 0.2 0.240 0.166 0.285 0.015 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .101 Ancak.3 5SD1 10SD1 0.034 0.300 0.1 0.064 0.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi Tablo 6. çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler.229 0.066 0.058 0.0 Aliağa Altınoluk 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 BMD (30-günlük genleşmeler) Şekil 6. kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir. 0. SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olduğu görülmektedir.4 Kontrol 0.112 0.

daha yüksek genleşme değerleri gösteren Aliağa agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sağ kısmında toplanmıştır. reaksiyonda hızlandırıcı etken oluşturmasıdır.0 0. ASTM C1260 deneylerinde kullanılan agregaların daha ince olması reaksiyonu hızlandırıp daha yüksek genleşme veren diğer bir faktördür. ASTM C1260 numune boyutlarının daha ince ve daha uzun olması. Silis dumanı kullanımıyla azalan genleşme değerleriyle Şekil 6.5 0. ASTM C1260 deneyleri genleşme değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni.9 1.3 0.1 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6. dolayısıyla.0 1.1 0.37’de silis dumanı etkinliğinde kullanılan iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.4 0.4 0. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması Şekil 6. .7 0.5.8 0.0 0.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması y = 0.1 0.2 0.5 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) 0. 0.2 0.4188x .36 sonuçlarına kıyasla iki farklı agrega ile hazırlanan numunelerin genleşme değerleri birbirine yaklaşmıştır. Daha düşük genleşme değerleri gösteren Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sol kısmında.102 6.0. Ayrıca.3 0.9637 Şekil 6.36’da farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.6 0. Silis dumanı etkinliği ölçümünde bu iki deney sonuçları arasında korelasyonun daha düşük olduğu görülmektedir.0401 R = 0.

37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması 6.0 0.103 0.40’da tüm harç numunelerinin yayılma değerleri birlikte verilmektedir.38) ve içeren (Şekil 6.2 0. Şekil 6.6.4 0.032 R = 0.5131x + 0.3 0.2 0.8186 0.39) yayılma değerleri sunulmuştur.5 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.0 0.3 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) y = 0.38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri . Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri ASTM C1260 kapsamında hazırlanan harç karışımlarının kimyasal katkı içermeyen (Şekil 6. 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 Şekil 6.1 0.1 0.

14 1.98 Uşak 0.104 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Şekil 6.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkı oranları SD içeriği %10 SD2 %15 SD2 Aliağa 1.55 0.02 .5’de karışımlarda kullanılan Rheobuilt 181 R akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı madde %’si olarak miktarları verilmiştir.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri Tablo 6.82 Altınoluk 0.77 0.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri %10 SD2 %15 SD2 Yayılma Değeri (mm) 200 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 %10 SD2 %15SD2 Şekil 6. Tablo 6.77 1.75 Ahmetli 0.

agregaların ASR genleşmelerini değiştirmektedir. Uşak. Uşak ve Ahmetli kumu içeren numunelerde %10 SD1. 12. Aliağa agregasına göre daha az reaktif olup reaktivite olarak aralarında yer değiştirmektedir. %15 SD1 ve %15 SD2. 80°C suda ilk kür süresinin ASR genleşmeleri üzerinde agrega türüne bağlı olarak tutarsız bir etki yarattığı anlaşılmıştır. farklı ilk kür sürelerinde (4. Kullanılan silis dumanları arasında gözüken farklı performans silis dumanlarının farklı silis içeriği ve farklı inceliğinden kaynaklanabilir. Bunlar arasında Aliağa agregası en reaktif agregadır. Ahmetli ve Altınoluk agregaları ile hazırlanan kontrol numunelerinin 14 gün sonundaki genleşmeleri ASTM C1260 standardının genleşme limiti olan %0.1’in altına indirdiği görülmektedir.105 7. Ancak. ASTM C1260 harç numuneleri arasında en yüksek genleşmeler. 8. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Altınoluk agregası içeren numunelerde ise %10 SD1. ilk kür süresinin standart bir değer olarak sabit olması gerektiği görülmüştür. Bu nedenle. Ahmetli ve Uşak agregası. Bunların arasında en az reaktivite gösteren Altınoluk agregasıdır. Sonuçta. Đlk kür süresinin değişimi.1’in üzerinde kaldığından dolayı agregaların potansiyel olarak zararlı genleşme gösterdiği belirlenmiştir. %15 SD1. %10 SD2 ve %15 SD2 çimento yerine kullanımının genleşmeleri %0. Aliağa agregası içeren numunelerde %15 SD2. Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. Silis dumanı kullanım oranları değerlendirildiğinde. 16 ve 48 saat) yine reaktivite potansiyeli göstermektedirler. Aksi taktirde deney sonuçları önemli mertebede değişkenlik gösterir ve agregaların kıyaslanması mümkün olmaz. ASTM C1260’a göre agregalar. ASTM C1260 deney metoduna göre hazırlanan numunelerde SD1 . SONUÇLAR VE ÖNERĐLER Bu araştırmada elde edilen deney verilerinden aşağıdaki sonuçlar çıkarılmaktadır: Deneysel çalışmada kullanılan Aliağa. ASTM C1260 deney metoduna göre.

106

silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Ancak, %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. ASTM C1260 standardına göre 80°C suda ilk kür yerine, doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenen numunelerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen, 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. Beton mikrobar deney sonuçlarına göre ASTM C1260 deney metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası, Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Beton mikrobar deney sonuçlarında yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için, deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. Đlk kür süresinin değişimi beton mikrobar deneyi, ASTM C1260 ile yapılan deneyi sonuçlarını farklı şekilde etkilemektedir. Doğrudan 1 M NaOH çözeltisi küründe tutulan Aliağa ve Altınoluk agregası beton mikrobar örnekleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere göre daha fazla genleşme artışı göstermektedir. Bu davranış, mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Beton mikrobar deneyinde silis dumanı kullanımı genleşmeleri azaltmada etkin olmuştur. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri %0.05 limitinin altına düşürmüştür. Ancak, çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler, kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.

107

Kullanılan her iki silis dumanı kullandıkları oranlarda ASR genleşmelerine azaltmaktadır. Ancak, SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olmaktadır. Araştırmada elde edilen deney sonuçlarına dayanarak ileriki çalışmalar için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır: Đster ilk kür sıcaklığı isterse NaOH çözeltisi sıcaklığı 80°C’nin dışında değerlerle değiştirilerek, bu sıcaklığın her iki hızlandırılmış deney yöntemi sonuçlarına etkisi incelenebilir. Farklı olgunluk sürelerinde test edilen ve sonuçları incelenen numunelerin dayanımları da kıyaslanabilir. Benzer deneyler KOH kullanılarak yapılabilir.

108

9. REFERANSLAR ACI 232.1R-94, 1994, Use of Natural Pozzolans in Concrete, American Concrete Institute Al-Dabbagh, I., 1986, Flint Characteristics and Alkali-Silica Reactivity, Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction in Concrete, Grattan-Bellew, P.E. (ed.), Ottawa, Canada, pp.413-417 Andiç, Ö., 2002, Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 90s. Andiç Çakır, Ö., 2007, Alkali-Agrega Reaktivitesinin Tespitinde Kullanılan Deney Metotlarının Đncelenmesi, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Đzmir ASTM C1260; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Aggregates (Mortar-Bar Method) ASTM C1293; Standard Test Method for Determination of Length Change of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction ASTM C227; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Cement-Aggregate ASTM C230; Standard Specification for Flow Table for Use in Tests of Hydraulic Cement ASTM C289; Test for Potential Alkali-Silica Reactivity of Aggregates (Chemical Method) ASTM C295; Standard Test Method for Petrographic Examination of Aggregates for Concrete ASTM C305; Standard Practice for Mechanical Mixing of Hydraulic Cement Pastes and Mortars of Plastic Consistency ASTM C490: Standard Practice for Use of Apparatus for the Determination of Length Change of Hardened Cement Paste, Mortar, and Concrete

F. 2004. Mines and Resources.. ss. Thomas. Müh. Ottowa. 17. Canada Binal A. Duchesne. J. P.. Malhotra. pp. 1998. Preventive Measures Against Alkali-Silica Reaction (MS Thesis). V..M. Evaluation of Test Methods Used for Assesing the Effectiveness of Mineral Admixtures in Suppressing Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction. Microstructural Studies of Alkali-Silica Reaction in Fly Ash Concrete Immersed in Alkaline . Silica Fume.21. 2002. M. Proceedings. Slag and Natural Pozzolans in Concrete.109 ASTM C618. Available Alkalis in Pulverised FuelAsh and in Ground Granulated Slag Using ASTM C-311 Method. 18.J. 1992 Accelerated Test Methods for AlkaliAggregate Reactivity. Turanlı. Ankara Bektaş. 2002.. 1999.com/content/klu/jmsc/2006/00000041/00000 017/00000108?crawler=true. Ostertag... Springer Science+Business Media Berube. CCAGDP. Vol.. ACI SP-132. No. M. D.2.. Cement and Concrete Research.A. Pesimum Reaktif Agrega Đçeriğinin Alkali-Silika Reaksiyonuna Etkisinin Deneysel Yöntemlerle Araştırılması.2.119-128 Bleszynski. Turkey. C. W. 1988. Standard Test Method for Coal Fly Ash and Raw or Calcined Natural Puzzolan for Use as Mineral Admixture in Concrete ASTM E11. pp. Fournier.L. Advances in Concrete Technology. Turanlı L. Standard Specification for Wire Cloth and Sieves for Testing Purposes Barlow.. D. ed. M. Jackson.. 4th International Conference on Fly Ash.F.. F. P. Energy. Cement. pp. http://www. F.. 2005. Using Accelerated Test Methods to Specify Admixtures to Mitigate Alkali-Silica Reactivity. New Approach in Mitigating Damage Caused by Alkali–Silica Reaction.ingentaconnect. Yerbilimleri Dergisi C. Istanbul. American Concrete Institute Detroit. Đstanbul Üniv. Cement and Concrete World 7. 1992..56-61 Bektaş. L. F. R.. Fak.549-575 Berube.. Concrete and Aggregates.235-248 Barringer. S.A. 165-172 Bektaş. Effects of Fibers on Cracking Due to AlkaliSilica Reaction. pp. A. B... Middle East Technical University.

Calcined Clay. Advanced Cement Based Materials. 178 Rexdale Boulevard.. S. Surrey University Pres CSA.2-25A Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. pp.. 2000. The Effect of Product Form of Silica Fume on its Ability to Control Alkali-Silica Reaction.A.549-560 . CSA International. Reactive Aggregates. Thomas. Hooton R. Swamy(ed). pp.6678 Boddy A. 1976. M. 1999. British Standards Institution BS 7943. “A23. Method for the Determination of Alkali-Silica Reactivity: Concrete Prism Method. 6. Shale and Other Soils.240-245 Diamond.. Ontario. Cement and Concrete Research. Canada.207-216 CSA A23. A23.. 1994. 2000. Thomas M.1-00/A23.236-242 CSA International. Canadian Standards Association. D.1-70. pp. pp. pp. Guide to the Interpretation of Petrographical Examinations for Alkali-Silica Reactivity. Cement and Concrete Research. Cement and Concrete Research. Volume 33. A.2-00 Concrete Materials and Methods of Concrete Construction/Methods of Test for Concrete”.110 Solutions. M.D. Methods of Test for Concrete. R. Issue 2. A Review of Alkali-Silica Reaction and Expansion Mechanisms. Issue 8. A...1139-1150 Boddy..12631268 BS 812 Part 123. Rice Husk Ash.J.N. pp.2-94. Cement Replacement Materials. 1986. pp. D. 2003. R. Toronto. D. The Effect of the Silica Content of Silica Fume on its Ability to Control Alkali–Silica Reaction. pp.2-14A Potential Expansivity of Aggregates (Procedure for Length Change Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete Prisms).. British Standards Institution Cook D. 30. Natural Pozzolanas. 1999. Ontario M9W 1R3 CSA A23. Volume 7. Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. Hooton. M.

Malhotra. P. F. Bérubé. S. W..173-184 French. Proceedings of the CANMET International Workshop on Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Occurences. Testing and . J. Cement and Concrete Research. 2001. Okada. Quarterly Journal of Engineering Geology. pp. P.30-53. Evaluation of Laboratory Test Methods for Alkali-Silica Reactivity. B. pp. V. Fookes. Bérubé. Yayın No:40. Frenette. Mühendislik Fakültesi Yayınları. M-A. pp. 2000. 1999. 1989. New York Grattan-Bellew. Issue 7. Test Methods and Criteria for Evaluating the Potential Reactivity of Aggregates. Proceedinghs of the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. Volume 31.M. J. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları.. CCAGDP.21. Synopsis of Current Research on AlkaliAggregate Reactivity with Emphasis on Papers Presented at the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. 287-296 Fournier.. P. Long-Term Effectiveness of Supplementary Cementing Materials Against Alkali-Silica Reaction. Van Nostrand Reinhold. Y. Ankara.. 2003 Erkan.E. 1999. No. N. The Characterization of Potentially Reactive Aggregates.. Japan 1989...207-229 Fournier.. Japan. 1990.The Alkali-Silica Reaction in Concrete. 1992. Cement. Kawamura. Mağmatik Petrografi. K.1057-1063 Erdoğan T. pp... M.. 123. M. pp.. Chemistry of Alkali-Aggregate Reaction . pp. Swamy (ed). Quebec. R. Concrete and Aggregates.. pp.279-294 Grattan-Bellew. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.111 Duchesne. Y. G... B. Proc. Nishibayashi. 183s. Vol.. 1980.. P. ed.J. Hacettepe Üniversitesi. Laboratory Investigations for Evaluating Potential Alkali-Reactivity of Aggregates and Selecting Preventive Measures Against Alkali-Aggregate Reaction.338-346 Glasser. 1992.E. Proceedings of the 9th Intenational Conference on AlkaliAggregate Reaction in Concrete. An Introduction to the Influence of Natural Aggregates on the Performance and Durability of Concrete. Beton.2.

. Atiş C.29-34 Gudmundsson. P. Arı K. W. Stark D. 25. Kaneshige. R. and Aggregates. Cement and Concrete Research. pp. G.. pp. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 1996. 2004. Characteristics of Alkali Aggregate Reaction. London Hooton. 1993.. Canada. 1986. The Study on the Maintenance and Rehabilitation of Highway Bridges in the Republic of Turkey.. National Research Council. Canadian Use of Ground Granulated Blast-Furnace Slag as a Supplement Cementing Material for Enhanced Performance of Concrete. Concrete. pp. Mitchell. Canadian Journal of Civil Engineering. Alkali–Silica Reactivity of Large Silica Fume-Derived Particles. H.185-190 Juenger. P. G. ss. B. 2005. The Concrete Microbar Test.1389-1402 Karahan O. 12(3). No. Volume 34.. unpublished. Alkali-Silica Reactions and Silica Fume 20 years of Experience in Iceland. 1998. Vol. 11p.2. Cybanski. Issue 8. 2000.E. R. S. P. Siliceous Components in Aggregates. 21 (1-2). 2003.org/onlinepubs/shrp/SHRP-C-342. 25 pp. Thomas Telford.. Strategic Highway Research Program. W. T. C. 2.D.408-431 Helmuth.. Grattan-Bellew.. Cement and Concrete Composites.pdf.112 Control. Olafsson. Halifax. C. 2..trb. No. 1988... G. Ostertag. Fournier. Cement.. Volume 29. Đki Farklı Portland Çimentolu Betonların Dayanımına Zaman ve Kür Etkisinin Araştırılması. 1967. http://onlinepubs.1289-1297 Hansen. Diamond. pp.. Proposed Universal Accelerated Test for Alkali-Aggregate Reaction.. C.... Diagenetic Changes in Potential . pp. Issue 8. Basic Chemistry of Reactions of Aggregates in Portland Cement Concrete. D. M. D. L. Katayama. Cement and Concrete Research. Alkali-Silica Reactivity: An Overview of Research. Alkali-Silica Reaction in Concrete. Vol... 1990. Haktanır T.. T. Y..62-68 Katayama.. of Materials.R. J. Washington Hobbs. Ottowa Ineson.

.71-80 Mielenz. Fak. T. Tuğrul A. L.. Study on Cracking Damage of a Concrete Structure Due to Alkali-Silica Reaction. Tingyu. P. J. Proceedings American Society for Testing Materials.. Advances in Cement .T..A. C. K. Ottawa.).. 31 (7) pp. American Society for Testing and Materials. Maurin.113 Alkali-Aggregate Reactivity of Volcanic Rocks in Japan .. pp.. High Performance Concrete Incorporating Metakaolin . K. and Maiza. Yerbilimleri Dergisi.1017-1021 McConnel. pp. B. 1993. M. B.161-169 Kostuch.E.E. Thiebaut. Flint reactivity. Müh.). Deteriorated Pavements Due to the Alkali-Silica Reaction: A Petrographic Study of Three Cases in Argentina.. S. 2001.. W. V. 1986.A Review. O. J. K.. STP-99..). Concrete 2000. Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. P. Y.. 1950.. Proceedings of the 7Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.. H..1799-1811 Marfil S. Wackenheim. pp. Ottawa. 2004. 2000. Glantz.. B. Concr. G. Cement and Concrete Research. Symposium on Use of Pozzolanic Materials in Mortars and Concretes.. Effect of Calcination on Natural Pozzolana. Gnagne. Canada... Philedelphia.. 1998.204-209 Naiqian F. Canada.43-91 Mizumoto. C. K..93-128 Mehta. Grattan-Bellew (ed. Cement-Aggregate Reaction in Concrete. pp. Ono..507-518 Michel. D.K. Cem. Kosa. ss.C.. C.Y. pp. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Jones. Mechanism of Natural Zeolite Powder in Preventing Alkali-Silica Reaction in Concrete. 11.C. R..(eds. Holland.. Bérubé. Durand.489-493 Korkanç M. A. Walters.. Studies on Blended Portland Cements Containing Santorin Earth. 17.P.A Geological Interpretation. 44. pp.. R. Witte.J. Fournier. Grettan-Bellew (ed. Mielenz. J. Greene. 1981. Beton Agregası Olarak Kullanılacak Bazaltların Alkali-Silis Reaksiyonu Yönünden Đncelenmesi. P. Đstanbul Üniv. pp. Nakano. Canada. Res. Ottawa. University of Dundee. B. P. R.. 2.. A. 1947.

G.E. Gruber K. Vol. Geological Society. pp. B. W. Cement and Concrete Research 30. F. Okamoto. pp. USA. 1986. Congress on Alkali-Silica Reaction in Concrete. B... J. 2001. Gravel and Crushed Rock Aggregates for Construction purposes.. Cement and Concrete Research. Ooi... pp.A. 2000. S. 10.).16. pp.441-454 Shehata. . Durand. 2000. M. Fournier. and Collis. Andiç Ö.. The Effect of Fly Ash Composition on the Expansion of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction.A. Agregates: Sand.114 Research.. (eds..101-108 Neville A. Bérubé. R. Cement and Concrete Research.473-482 Shon..N. Control of Alkali-Aggregate Reactivity. Quebec. pp.. 30. R.. Engineering Geology Special Publication 17. pp. Canada. 1995 Oberholster.1981-1987 Smith. 2001. C... O.. M. 2000. Introduction to Alkali-Aggregate Reaction Concrete. D. Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması. M.. 11Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. P. Thomas. Metakaolin and Calcined Clays as Pozzolans for Concrete: A Review. H. Issue 6. 2002.. Zollinger. S. 2002. 1993. B.181-189 Poole.B. pp. H. Cement and Concrete Research. D. Cement and Concrete Composites..A.3. Wild.. Swamy. Morgan. (eds. M.1063-1072 Shrimer. Eliminating or Minimizing . B. London Stark. Volume 23. 90s. B. (eds.. Pointe Seraphine Berth Improvements.. TÜBĐTAK ve EBĐLTEM Desteği ile Hazırlanan Rapor. The Effect of Metakaolin on Alkali-Silica Reaction in Concrete. New York. Longman Group Limited. No.... Bai J.). D.. L. Davies.1-29 Ramlochan.).. Gerry. Evaluation of Modified ASTM C1260 Accelerated Mortar Bar Test for Alkali–Silica Reactivity. pp. 1992.339-344 Ramyar K. An Accelerated Method for Testing the Potential Alkali-Reactivity of Siliceous Aggregates. R. 32. Properties of Concrete. Sabir. M. A. L. M. TÇMB. Lucia. Vol. St. T.. Issue 12. Sarkar. G. Thomas..

Türk Standartları Enst.A.716-724 Tordoff. R.2..M. Scotland.. Great Britain. UK Swamy. pp. 1990. 1999. Rogers. D. Ottawa. Swamy (ed). Testing for Alkali Silica Reaction .157-164 Thomas. 1992.266 Swamy.A.. N. N. R. pp. Van Nostrand Reinhold.N.D. 1992. A. Effect of Slag on Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete. Longman Scientific & Technical Publications. No.1. M. 95. London. 1991. (eds.. Hooton. New York Taylor..26-30 Thomas. 1997. 1998. Use of the Accelerated Mortar Bar Test for Evaluating the Efficiency of Mineral Admixtures for Controlling Expansion Due to Alkali-Silica Reaction. Strategic Highway Research Program.. R. Sciences in Concrete Technology. R. Vol. N. Innis. Swamy (ed). pp. G. Role and Effectiveness of Mineral Admixtures in Relation to Alkali Silica Reaction – The Alkali-Silica Reaction in Concrete.A. Thomas.D. Concrete and Aggregates (USA)...A.D. Assesment of Prestressed Concrete Bridges Suffering from Alkali-Silica Reaction. Prevention of Damage Due to Alkali-Aggregate Reaction (AAR) in Concrete Construction-Canadian Approach. R. pp. Cement and Concrete Composites. V. R. N. Thomson Litho Ltd. A.A. F. ACI Materials Journal.. vol.. pp. N. Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Material and Structural Implications. .203-210 TS 2517. pp.pp. 1992. M... No. R. Cement. Canada. Cement. 1977. Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini. Malhotra. National Research Council.115 Alkali-Silica Reactivity. C. Innis.54-95.19.. F. DC. New York Swamy.96-121.533-581 Swamy. The Alkali-Silica Reaction in Concrete. Van Nostrand Reinhold..21. Construction Materials.D. pp.The AlkaliSilica Reaction in Concrete.). 1990. Concrete and Aggregates. Washington. M. 527s. M. 12(3).

tr/karma/bilgi/1. F. Engineering Geology. 1996.. UK. pp. 56 (1-2) pp.211-221 Walters. 20s. 1995. Agregaların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 3: Gevşek Yığın Yoğunluğunun ve Boşluk Hacminin Tayini TS EN 1097-6. Quebec. Cement and Concrete Research. Reactivity of Rocks and Minerals in Alkaline Solution.129-138 . Thomas Telford.. Özellikler ve Uygunluk Kriterleri TS EN 933-1 Agregaların Geometrik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 1: Tane Büyüklüğü Dağılımı Tayini-Eleme Metodu Uğur L. 1998. Xu. P. H. Alkali-Silika Reaksiyonu. M. Çimento-Bölüm1: Genel Çimentolar.. V.. O.1225-1236 Xu. Watt. Montreal. Hudec. G. G.. pp. G. Issue 6.. J.. In: Malhotra VM. A New Accelerated Method for Determining the Potential Alkali-Carbonate Reactivity. Alkali–Silica Reactivity of Japanese Rocks.. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.. Civil Engng. II. Inst. Res. M. Lecture Notes. Mart 2002.116 TS EN 1097-3.34-146 Wakizaka. Z. 163s. Dept. Ankara. Effect of Metakaolin on Alkali-SilicaReactions in Concrete Manufactured with Reactive Aggregates. 1998... Y. Z. Deng. Vol.org. pp. Jones. 2002. editor.X. and Tang.imoankara. Alkali Aggregate Reaction in Concrete Roads and Bridges. 1991. Birleşim. 25.941-947 Wen. D. Lan. X. Proc. 2000. T. Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri için Deneyler-Bölüm 6: Tane Yoğunluğu ve Su Emme Oranı TS EN 197-1.. West. J.. Proceedings of the Second International Conference on the Durability of Concrete. Effectiveness of Mineral Admixtures in Reducing ASR Expansion. Y. Hong Kong Unv. Vol. Alkali Aggregate Reaction in Concrete.pdf Wakizaka. pp... http://ebilgi. R... P. Public Works Res. 2000.