I

EGE ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ (YÜKSEK LĐSANS TEZĐ)

ALKALĐ - SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI Fulya GÜLEN Đnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Bilim Dalı Kodu: 624.05.00 Sunuş Tarihi: 12.09.2007

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR

II

III

Fulya GÜLEN tarafından yüksek lisans tezi olarak sunulan “AlkaliSilis Reaksiyonunun Farklı Yönlerinin Araştırılması” başlıklı bu çalışma E.Ü. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Eğitim ve Öğretim Yönergesi’nin ilgili hükümleri uyarınca tarafımızdan değerlendirilerek savunmaya değer bulunmuş ve 12/09/2007 tarihinde yapılan tez savunma sınavında aday oybirliği/oyçokluğu ile başarılı bulunmuştur.

Jüri Üyeleri:

Đmza

Jüri Başkanı: Prof. Dr. Kambiz RAMYAR Raportör Üye: Yrd. Doç. Dr. Özge ANDĐÇ ÇAKIR Üye: Yrd. Doç. Dr. Halit YAZICI

IV .

Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı ve kapsamı verilmiştir. Đnşaat Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Bununla birlikte. Anahtar kelimeler: Alkali-silis reaksiyonu. beton mikrobar deneyi. iki tip silis dumanının farklı oranlarda çimento yerine kullanımının alkali-silis reaksiyonu genleşmelerine etkisi araştırılmıştır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260). Fulya Yüksek Lisans Tezi.V ÖZET ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONUNUN FARKLI YÖNLERĐNĐN ARAŞTIRILMASI GÜLEN. öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört adet agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. . Altıncı bölümde deneysel çalışma sonuçları tartışılmıştır. Kambiz RAMYAR Eylül 2007. Dördüncü bölümde mineral katkıların ASR’na etkisi incelenmiştir. Beşinci bölümde deneysel çalışma detayları verilmiştir. silis dumanı. 116 sayfa Tez kapsamında. alkali-silis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Dr. Buna ek olarak. Son bölümde ise araştırmada elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ASR’nun tespit yöntemleri ve konu ile ilgili mevcut standartlar açıklanmıştır. Đkinci bölümünde literatür taramasına yer verilmiştir.

VI .

literature research is given.VII ABSTRACT VARIOUS ASPECTS OF ALKALI-SILICA REACTIVITY GÜLEN. In addition. Keywords: Alkali-silica reaction. the effect of some alterations in the curing period of accelerated test methods for the determination of alkali-silica reactivity were investigated. 116 pages In this thesis. Kambiz RAMYAR September 2007. Microbar test method. The fourth chapter is devoted to the effects of mineral admixtures on ASR. The details of experimental study are given in chapter five. the reactivities of four types of reactive aggregate obtained from Izmir region were determined by using ASTM C1260 “Accelerated Mortar Bar Test Method” and “Microbar Test Method”. Besides. the effect of replacing different amounts of two types of silica fume with cement on the expansions caused by alkalisilica reaction was investigated. The object and scope of the study is explained in the first chapter. accelerated mortar bar test method (ASTM C1260). The results of the experimental are discussed in chapter six. Finally. In the second chapter. Dr. In the third chapter. Fulya MSc in Civil Engineering Supervisor: Prof. methods of determination of alkali-silica reaction (ASR) and related standards are explained. . the conclusions and recommendations are presented in last chapter. silica fume.

VIII .

tez aşamasında desteklerini esirgemeyen başta Sayın Prof..Ü. Ayrıca. Doç. Đnşaat Mühendisliği Bölümünün tüm personeline teşekkür ederim. Dr. maddi destekleri ve işbirlikleri için Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği’ne teşekkürü bir borç bilirim. Özge ANDĐÇ ÇAKIR olmak üzere E. Dr. Kambiz RAMYAR ve Yrd.IX TEŞEKKÜR Bu çalışma süresince gerekli malzemelerin sağlanmasında ve özelliklerinin belirlenmesinde kolaylık gösteren Çimentaş’a. .

X .

.......VII TEŞEKKÜR .Silis Dumanının ASR'nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar.............…………… 1 1....………… 3 2.2...............5....……............. 3............XVII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ......Amaç ve Kapsam………………………………………….....................................LĐTERATÜR TARAMASI…………………………………...IX ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ........ 3 2. 10 2..............1.......Diğer Yöntemler……………………………………………..1............................ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ………………..........Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar………….............Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür…………………………………………………………………..............………………………………...........2...Harç Çubuğu Deneyi (C227)…………………………………................5...................GĐRĐŞ……………………………………………………...1......... 14 2..............3.Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260)…………….… 3.....Mikrobar deneyi ile ilgili literatür……………................5.......................V ABSTRACT............XIII TABLOLAR DĐZĐNĐ .....Beton Prizma Deneyi (C1293)…………………………………....... 22 3..........ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar…..Agreganın petrografik analizi (ASTM C295)………………….........…………… 3........Kimyasal metod (ASTM C289)……………………………….................1...… 31 32 33 35 36 37 37 38 .………………….... 3...1......................XVIII 1....… 3...XI ĐÇĐNDEKĐLER ÖZET.........................2....................2......... 3.........................………… 2 2... 10 2.......2............4.......3...........…… 3...Mikrobar Deneyi………………...2....…..

.…..SONUÇLAR VE ÖNERĐLER……………………………………….1..1..Uçucu Külün ASR’na Etkisi…………………………………….….Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi……………. 5..2.Yüksek Fırın Cürufunun (YCF) ASR'na Etkisi……………….1.Kullanılan Malzeme………………………………………….ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler………….… 4. 6.5.……… 6.ASTM C1260 metodu deney verileri…………………………….………….1..3.……………… 5. 5.1.1.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6. 40 45 46 53 57 61 61 61 63 64 64 65 66 66 68 70 70 70 76 80 80 81 82 83 88 90 90 99 102 103 105 .... 5.3.2. 4.Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi….… 6. 5.3.Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri……………….1.2.… 6.XII 4.Silis dumanının özelikleri……………………………………….1. 6..…………….1.…… 5.1.Çimentonun özelikleri…………………………….1.Doğal Puzolanların ASR'na Etkisi…………………………….1.…………….1.3.……… 6..Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması……….……………. Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi……….Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi……….Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma…….4.ASTM C1260 metodu deney verileri……………………………. 7.……….………… 6...2. 5.…… 6.2.DENEYSEL ÇALIŞMA………………………………….2.3.2.2.Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6. 5.ASTM C1260 metodu deney verileri………………………….3.MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ….4.1.Kimyasal katkı özelikleri………………………………………… 5.Agregaların özelikleri…………………………………………….3. 4.….Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260)………….4..Mikrobar deneyi………………………………………….BULGULAR VE TARTIŞMA……………………….2.2.Beton mikrobar deney verileri………………………. 5. 6. 6.6.1.Silis Dumanının ASR’na Etkisi………………………………….…… 4.3.……… 6..Beton mikrobar deney verileri…………………………………… 6.…….2. 6.4.4.

......04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma…………………………………………………………......14 silisli kireçtaşı ve %0. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi………….. 2.. 2. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. 2..13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları…………………………………………………………… 2...12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi……………… 2.......16 1 M NaOH.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı………………………………. Sayfa 4 7 9 13 15 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 ....3 ASR’nun şematik gösterimi (1. 2.. 2....8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri…………………....18 Beton prizma deney sonuçları…………………………….9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması …………………………………………………… 2..1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi……………………… 2.4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri…………………………………….... 2...... 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü……………………………….17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı…………………………………………..10 %0.... 2.Aşama)……………………….5 Kingston alkali-karbonat agrega..04 beton prizma genleşme limitinden %0....19 Harç çubuğu deney sonuçları.. 2. 2....2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı 2.XIII ŞEKĐLLER DĐZĐNĐ Şekil 2.... 2. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri………………………………..7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi…………………………………….. 2.11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi……………………………………………….... 2...6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması ………………………………….

2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları…………………………. 4. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar……….3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri………………………………………………. 4. 4. 4. 4... 6. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri…………………. 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi…………………………..14 Puzolanların ASR'na etkisi…………………………………. 4.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi………………………………….1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri………………………………………… 4.. büyük jel dolu çatlaklar…………………………………………… 4.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi………… 6.... reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması………………………………………… 4...4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… Sayfa 38 43 43 44 47 48 49 50 50 51 52 54 54 56 58 60 71 71 72 73 ..3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.. 4...11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YCF içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………. 4.4 1M NaOH.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği………………… 4.. 4.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği………………. BSE görüntü.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de 40% uçucu kül). 4.13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği….. 4...2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri……………………………………………….6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de 0% uçucu kül) BSE görüntü. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi…………………………………. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan.5 1M NaOH.XIV Şekil 3.

. 6... 6....8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………....5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri...7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6..........18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………... 6...14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………………… 6.. 6........15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi……………………………………….....20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi………………………………………..... 6.. 6..12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………………………… 6...6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri...9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….....16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi………………………………………...... 6.. 6.......XV Şekil 6.. 6.....22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi…………………………… 6. Sayfa 74 75 76 77 78 78 79 79 80 81 82 84 85 85 86 87 88 89 89 ..13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri…………………………………………....... 6.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi………………………………………... 6....11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….. 6...23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri………………………………………….. 6... 6.....17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi……………………………………….

...... 6.. 6. 6..... 6.....27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri………………………………….. 6.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………...31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………......34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi…………………………………………………. 6. 6..33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi………………………………………………….25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri..40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………….... 6.. 6..... Sayfa 91 92 93 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 103 104 104 . 6..... 6. 6.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi…. 6.....37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………..30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi……………………………………….XVI Şekil 6.....28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6..29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi………………………………………………….... 6........36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması……………………………………………………........24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri…………………………………………….....39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri…………………………………….. 6...26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………....38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri……………………………………...

4..1 Agregaların ASTM C1293.XVII TABLOLAR DĐZĐNĐ Tablo 2.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.2 Puzolan reaktivitesi ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi. 5..1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri…………. 5. 4..3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri………………… 5..3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6. 6. 5.5 Kimyasal katkının özelikleri…………………………………..7 ASTM C1260 agrega gradasyonu…………………………….1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri…………………………………………………………… 6..4 Silis dumanının kimyasal özelikleri…………………………. 5.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı maddenin %’si olarak değerleri…………………………………… Sayfa 16 55 58 62 63 63 64 64 66 66 94 98 100 101 104 .6 Hazırlanan karışımlar…………………………………………..1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri…………………… 5. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri…………………………………………….2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları…………………. 5.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri…………………………………………………………… 6.

XVIII KISALTMALAR DĐZĐNĐ ASR TS Alkali-Silis Reaksiyonu Türk Standardı ASTM Amerikan Test ve Materyaller Topluluğu ACR Alkali-Karbonat Reaksiyonu CSA Kanada Standartları Birliği SD Silis Dumanı .

beton yapımından aylar. Jelin kompozisyonu. ASR genleşmelerine etki eden faktörler. reaktif silisin yapısına ve boşluk çözeltisindeki alkali bileşenlerine bağlıdır. hatta yıllar sonra oluşmaktadır (Hansen. Bu ilk araştırmalar. reaktif silis içermeyen agregaların tercih edilmesi. özellikle Gediz ve Nif nehri yatak ve teraslarındaki doğal kumların içerdiği reaktif silislerin ASR'na yol açtığı anlaşılmıştır. reaksiyona giren malzeme konsantrasyonuna.1 1. ASR jeli 10 MPa’ı aşan ozmotik basınç yaratabilir (Andiç Çakır. üç kola ayrılan ve yayılan harita biçimli çatlaklar. Ancak. bu çatlaklardan sızan reçinemsi jel ve parça atma şeklindedir (Andiç Çakır. boşluk çözeltisi pH’nın azaltılması. GĐRĐŞ Genelde. ortam sıcaklığına. ASR’nun belirtileri. nem miktarının kontrolü ve katkı malzemesi kullanımı ile sağlanmaktadır. bazen. reaktif silisin tipi. alkali-silis reaksiyonundan dolayı oluşan yapı hasarlarını teşhis etmiştir. Turgutlu. betonun alkali içeriğinin sınırlanması. betonun alkali içeriği. 1996). reaktif malzemenin boyutu. . 2007). ortamın nem ve sıcaklığıdır. Bu reaksiyon. Gediz ve Nif yatak ve teraslarındaki doğal kumun kullanılmaması prensibi benimsenmiştir (Katayama. betonda nem etkisiyle genleşen ve çatlamalara yol açan bir jelin oluşmasına neden olur. betonda oluşan genleşmelerin ve çatlamaların çimentonun alkali içeriğine bağlı olduğunu saptamıştır. Ülkemizde ASR'nun ilk teşhisi. Reaktif silis içeren bazı agregalar. zamanla. 1967). Buca. Bu nedenle. 1940’larda Stanton tarafından öncülük edilen araştırmalar. Bu çalışmalar sonucunda. beton agregaları kimyasal olarak etkisiz malzemeler olarak kabul edilmektedir. beton içerisindeki alkalilerle reaksiyona girebilmekte ve çok büyük genleşmelere yol açabilmektedir. 1995 yılında Đzmir yöresinde hasar gören 5 köprünün (Naldöken. Hilal II ve Turan) inceleme çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. Reaktif silis içeren agregalarla alkaliler arasındaki reaksiyon alkali silis reaksiyonu (ASR) olarak adlandırılmaktadır. 2007). reaktif silisin miktarı. ASR’nun kontrolü. Alkalilerle agrega arasında yer alan reaksiyonlar.

Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. Bunlar içinde en sağlıklı sonuç verenler belli sıcaklık ve nemde kürlenen harç ve betonların genleşmelerinin ölçümlerine dayalı deney metotlarıdır. çimento ağırlığının %5.1. Bu metotta. Bununla ilgili iki farklı silis dumanının çimento yerine kullanımının reaktif agreganın çimento alkalileri ile reaksiyonu sonucu oluşan genleşmeleri azaltmadaki etkisi incelenmiştir. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. Bu amaçla ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. Ancak iki agrega türü incelenmiştir. Amaç ve Kapsam Đzmir yöresinde kullanılan doğal agrega türlerinin çoğunun alkalisilis reaksiyonuna yatkın olması. 12. 1. 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresi uygulanmış ve dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. ASR’nu belirlemede etkin olan ve harç ile beton örnekleri genleşmelerinin ölçülmesine dayanan deney metotları ülkemizde henüz standartlaşmamıştır. 8. Bu amaçla. bu kumların reaktivitesini belirlemede yetersiz kalmaktadır.2 Türk standartlarında yer alan ve ASTM C289’un benzeri olan TS 2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standarda göre yapılan incelemeler. Buna ek olarak. %10 ve %15’i kadar çimento yerine kullanılmıştır. alkali-silis reaksiyonu konusundaki araştırmaların önemini arttırmaktadır. 16. Agregaların ve agrega-bağlayıcı madde kombinasyonlarının reaktivitesinin tespitinde kullanılan deneyler oldukça fazladır. . çalışmada öncelikle Đzmir yöresinden temin edilen dört farklı agreganın reaktiviteleri ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” ve “Beton Mikrobar Yöntemi” ile belirlenmiştir. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. çalışma kapsamında alkalisilis reaktivitesi tespitinde kullanılan hızlandırılmış deneylerin kür yöntemlerinde uygulanan bir takım değişikliklerin deney sonuçlarına etkisi incelenmiştir. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Metodu kullanılmıştır. Silis dumanı.

LĐTERATÜR TARAMASI 2. . Oluşan ASR jeli su emerek genleşir ve harç matrisi çevresinde oluşan basınç. betonda kullanılan çimentodan veya dış kaynaklardan gelen alkali hidroksitlerle. 2005). Alkali agrega reaksiyonu. yapım yılını takiben birkaç yıl içinde çatlaklar oluşmuştur. portland çimentosu hidratasyon ürünü olan alkali ve hidroksit iyonları ile agregada bulunan reaktif silis arasında oluşan bir kimyasal reaksiyondur. ASR kaynaklı zarara neden olan aşamaların şematik gösterimi Şekil 2. 2002). 1990). agrega içerisindeki amorf veya düşük kristalin yapıdaki silis ile reaksiyona girerek alkali-silis jelini oluşturmaktadır. beton içindeki agregaların içerdiği reaktif bileşenler arasında meydana gelen bir kimyasal reaksiyondur (Swamy. 1992). dolomit ve/veya kil mineralli ve ince taneli kireçtaşı içeren agregalardan imal edilmiş betonlarda meydana gelmektedir.3 2. Alkali karbonat reaksiyonu.1’de verilmiştir. Stanton. Beton malzemelerin standartlara uygun olmasına rağmen. Genellikle harita çatlağı şeklinde görülen sorun bazen de çatlaklardan jel çıkışı. 1996). ASR.1. Bu üç tip reaksiyon içinde en yaygın gözleneni bu deneysel çalışmanın inceleme konusunu da oluşturan alkali-silis reaksiyonudur. Alkali silikat reaksiyonu ise fillosilikat grubu minerallerden oluşmuş agrega içeren betonlarda görülmektedir (West. Alkali agrega reaksiyonunun bilinen üç oluşum şekli vardır: Alkalikarbonat reaksiyonu (ACR). betonun parça atması gibi belirtiler de göstermiştir. Alkali-Silis Reaksiyonunun Kimyası ile Đlgili Çalışmalar 1920’li ve 1930’lu yıllarda ABD. geniş çatlaklara ve dayanım kaybına sebep olur (Bektaş. Kaliforniya’daki beton yapılarda nedeni belirsiz çatlak oluşumları rapor edilmiştir. 1940 yılında çatlamanın (daha sonra Alkali-Silis Reaksiyonu olarak adlandırılan) kimyasal bir reaksiyonun sonucu olduğunu açıklamıştır (Bektaş. alkali-silikat reaksiyonu (yavaş ilerleyen alkali silis reaksiyonu) ve alkali-silis reaksiyonu (ASR) (Swamy. Hidrate olmuş çimento hamuru boşluk çözeltisindeki alkali ve hidroksil iyonları.

çevrenin nemini içine alması ile betonda hacimce %2-3 seviyesine kadar genleşme meydana gelebilmektedir. 1998). Genleşme sonucu. Bazı özel durumlarda.. 1991). .4 Şekil 2. beton yüzeyinde herhangi bir belirtinin görülmemesi. ASR’nun görünür dış belirtisi haritaya benzer çatlaklardır (Wen. beton içinde meydana gelen çatlakların ASR sebebiyle olması ihtimalini ortadan kaldırmaz (Tordoff. yüksek oranda su tutabilen alkali silis jelidir (Taylor. Alkali silis jelinin. agrega tanelerinde çatlaklar ve agrega ile çimento hamuru arasındaki bağ kaybı şeklinde ortaya çıkar. donatısız kütle betonları ve kaplama betonlarında çekme dayanımının aşılması sonucu beton içinde ve yüzeyinde kırıklar ve çatlaklar gelişebilmektedir. Ancak. Bu etkiler agrega taneleri yüzeyince reaksiyon bölgeleri oluşumu. Dışarıya jel çıkışının olmadığı durumlara da rastlanabilinir. betonun bazı fiziksel ve mikroyapısal özelliklerinin de ASR’dan etkilendiği petrografik incelemelerle ortaya konulmuştur.1 ASR kaynaklı hasarın şematik gösterimi (Bektaş vd. 1990). 2005) Alkali silis reaksiyonunun ürünü. Beton bünyesinde oluşan ve genleşmeye neden olan bir reaksiyon olması nedeniyle. hafif lekeler veya patlamalar şeklinde çatlaklardan dışarı sızar ve betondaki fazla kireç ile reaksiyona girerek beyaz veya opak renginde beton yüzeyinde belirginleşir. alkali silis jeli. Bu nedenle. reaksiyon ürünleri ile doldurulmuş boşluklar.

1976. beton katkı maddeleri. Diğer taraftan doğal halde (dengede-gerilmesiz) bulunan kuvars. 1980). özellikle agreganın alkaliye duyarlı bileşenlerinin cins ve miktarına. Michel vd.6 değerini aşması gerekir. ASR nedeniyle bir genleşme de olmayacaktır. karışım suyu. çoğunlukla yüksek konsantrasyonlu ve sonra yüksek viskoziteli alkali silikat çözeltisini meydana getirmektedir. 1990. kireçtaşı. Belirli kökenli agregalar. 1995). beton kür suyu ve endüstriyel atık suları aracılığıyla beton bünyesine girebilir (Neville. çok düzenli bir kristal yapısına sahiptir ve normal olarak alkali reaktif değildir. Volkanik camlar. ( Na2O)e = Na2O + 0. Bu nedenle. içerdikleri kristal yapıdaki silis minerali miktarına bağlıdır. beton boşluk çözeltisindeki alkali hidroksit miktarına ve betonun bulunduğu çevre koşullarına bağlıdır. Portland çimentosunun toplam alkali içeriği sodyum oksit eşdeğeri olarak Denklem 1’deki ifade ile hesaplanmaktadır. Andezitte ise reaktif özelliğe sahip volkan camı . Bu cins bileşenler. mikro ve kriptokristalin kuvars. Bu nedenle alkalinitesi yüksek çözeltilerden diğer silis içeren agregalara göre daha fazla etkileneceğinden en yüksek reaktiviteye sahip agrega türü olarak tanımlanır. yeterli miktarda alkali ve ortamda nem bulunmalıdır.. kalsedon. Bu koşullardan herhangi biri olmazsa. 1986. Reaksiyonun oluşabilmesi için çimento alkali içeriğinin “eşdeğer Na2O” değeri olarak % 0. Agregaların reaktiviteleri. şeyl vb) kaynaklanır. tane büyüklüğüne ve dağılışına. Agreganın alkaliye duyarlı bileşenleri bu sırada yumuşar ve çözünür. Opalin kristal yapısı düzensizdir. buz çözücü tuzlar.5 ASR’nun oluşabilmesi için agregada reaktif silis formları. reaksiyona uğrayabilen silisli bileşenleri içerebilir.658 K2O (Denklem 1) Çimentoda bulunan sodyum ve potasyum oksitler çimentonun hammaddelerinden (kil.Ayrıca alkaliler. yeraltı suyu. alkaliye duyarlı tanelerin tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir (Fookes. Al-Dabbagh. Ineson. çimento dışında. agrega. betonun boşluk suyunda çözünen alkali hidroksit ile kuvvetli kimyasal reaksiyona girer ve önce berrak. tridimit ve kristobalit ise orta derecede reaktif mineral olarak tanımlanmıştır (Diamond. 2000). Reaksiyon süresi ve şiddeti.

25’inden fazla opal. kriptokristalin asidik-ortaç volkanik kayalar veya tüflerin betonda düşük alkali içerikli çimento kullanılmamış ise zararlı reaksiyonlara neden olabileceğini ifade etmiştir. volkanik kayalarda bulunan volkan camın alkali-silis reaksiyonunun oluşumunda oldukça etkili olduğunu belirtmiştir. ağırlıkça %0. Shrimer vd. dasit.6 bulunmaktadır (McConnel. Marfil ve Maiza (2001). riyolit. 1992).. vd. %5’inden fazla kalsedon.. Genelde bazaltlar silisçe doygun (toleyit veya toleyitik bazalt) ve silisçe doygun olmayan (alkali bazalt) bazaltlar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır (Erkan. sedimanter ve metamorfik kayalarda ise. Agrega bileşiminin yanısıra alkali-silis reaksiyonunun meydana gelmesinde çevre şartlarının da önemli etkileri bulunmaktadır. 1986. ortam sıcaklığının yaklaşık +10°C ile +60°C arasında bulunması halinde meydana gelmektedir. French. 1947. çimento içindeki alkalilerle reaksiyona girerek betonun genleşmesine ve çatlamasına neden olan agregalara örnek olarak. ASR’nu önlemede genel yaklaşım.. 2001). Zararlı alkali-silis reaksiyonu. %3’ünden fazla camsı maddeler içeren agregalar. çört ve bazı kumtaşlarının olduklarını belirtmiştir. Wakizaka (2000). sakıncalı reaksiyon oluşturan ürünler arasında. Araştırmacı ayrıca. ortamın porozitesi ve nemin yeterli bulunması halinde alkali-silis reaksiyonundan dolayı hasar meydana gelebilmektedir (Smith ve Collis. Mizumoto vd. ASR’nun oluştuğu kimyasal . Fookes (1980). bazaltlarda aktif silis ve volkan camı içeriğinin fazla olması nedeniyle tehlikeli reaksiyonların geliştiğini belirtmişlerdir. bazalt. kristobalit. şeyl. kristalizasyon ve kuvars içeriğinin etkili olduğu ortaya koyulmuştur. 1986. Bunun dışında. Toleyitik bazaltların hamuru çoğunlukla volkan camından oluşması nedeni ile literatürde reaktif agrega olarak tanımlanmaktadır (Katayama ve Kaneshige. tridimit ve volkanik camın kontrol ettiği. tüf. Volkanik kayalardaki reaktiviteyi. çörtlü veya silisli kireçtaşı ve çamurtaşları ile bazı asit veya asit-ortaç (orta derece asit içeren) karakterli volkanik kayaları göstermiştir. andezit. 1999). Wakizaka (1998) ise. 2000).

Bunlara örnek. yöredeki çimento ve agrega kullanımını zorluyorsa. çimento türü çeşitliliği. Reaktif agregalardan sakınmak ve çimentonun alkali içeriğini sınırlandırmak.. . reaktif agregalardan sakınma.’nin (2005) deneylerinde volkanik esaslı reaktif dere agregası kullanılmıştır.2 Matris içinde ASR kaynaklı agrega çatlağının SEM mikrografı (Bektaş vd. Ayrıca.. Haritamsı çatlaklar reaktif agregayı çevreleyen matriste başlayıp agregadan harç matrisine doğru yayılmıştır (Şekil 2. 2005). maliyetler. Reaktif agrega türleri ve büyüklükleri. Şekil 2. Çatlamaların agregalarla sınırlı kalmadığı görülmüştür. mineral katkıların topaklaşması ve kimyasal kompozisyonundaki değişikliklerden dolayı sonuçlar farklı olabilmektedir (Bektaş vd. Bektaş vd. mineral katkı veya lityum tuzları kullanımıdır. Fakat. 2005) ASR kimyası ile ilgili çok sayıda araştırma bulunmaktadır. genleşmeyi azaltarak ASR kaynaklı hasarı önleme etkisi yaratmaktadır. Betona mineral katkı eklenmesinin reaksiyon kimyasına tesiri.2). düşük alkali içerikli çimento kullanımı. ASR’nun neden olduğu hasarı önlemede en kolay yol olarak görünmektedir. bu basit çözüm kabul görmemektedir.7 çevre etkilerini değiştirerek ASR’nu durdurma veya genleşmeleri azaltmaya dayanmaktadır. uygun taş ocağı tükenmiş ise ideal olmayan agrega kullanımı gerekli olabilir.

38 NaOH => Na0.1 adet oksijen atomuyla bağlıdır. dış ve iç yüzey genişliğine ve atom yapısındaki bütünlüğüne bağlı olarak çözünmeye ve şişmeye başlar.38SiO2. Đkinci aşamanın reaksiyon eşitliği Denklem 3’te verilmiştir (Helmuth ve Stark.19+0. Agreganın bozulmuş kesimleri osmoz davranışı göstererek içine su alır. Kısaca.19+0. 1993). Fakat opalin spektrumlarında ise silisyum Q3 pikini vermiş. silisyum için.38 SiO2. Hidroksil iyonları silikon köprülerini bozarak. Bunlardan bazıları. ‾ Çözelti içinde yeterli miktarda potasyum veya sodyum hidroksit bulunduğunda. Ortamda aşırı oranda hidroksil iyonu bulunması durumunda ise reaktif silis. içine çok az miktarda su molekülü alabilmektedir. alkalin çözelti içinde aşırı oranda hidroksil iyonları varsa gerçekleşir. Poole. Çözünen silis miktarı arttıkça çözeltinin OH konsantrasyonu ve pH değeri düşer. Şekil 2. Q4 pikini ve tamamen polimerleşmeyi göstermiştir.3).62 NaOH+0.38 H2O Silis + Alkali => Alkali Silis Jeli + Su (Denklem 2) Reaksiyonun ikinci aşaması. yeni oksijen-alkali yüzeylerini ortaya çıkarır. 1993). O iyonun yükü pozitif iyonları çeker (Helmuth ve Stark. 1993. yalnızca üç adet oksijen atomu bağlantısı ve çok az polimerleşme belirlenmiştir.2. kristobalit ve tridimitin açısal spin-manyetik rezonans (MAS-NMR) spektrumları. reaktif örneklerin spektrumlarında Q4 piki azalmakta Q3 ve Q2 pikleri artmaktadır (Helmuth ve Stark. 1.8 Ortamda hidroksil (OH ) iyonları yoksa reaktif silis. asidik özelliğe sahip silanol (≡Si-OH) OH iyonlarınca nötralize edilir (Denklem 2. Analizlerde α-kuvars.19+1. BS 7943 (1999) ‾ . Na0. neme bağlı olarak alkali-silikat çözeltisine veya alkali-silikat-hidrat jeline (N+K-S-H) dönüşür. ‾ ‾ H0.38 H2O => 2 Na++H2SiO2-4 (Denklem 3) Alkali Silis Jeli+Alkali+ Su => Alkali Silikat Hidrat Jel ASR’nun belirlenmesi amacıyla çok sayıda standart geliştirilmiştir. Đlk aşamada.38SiO2. 1992). yüksek reaktiviteye sahip silis jeli iki aşamada çözünmeye başlar. Silis içindeki silisyum atomu dört oksijen atomuyla veya 3. Alkali-silis reaktivitesi için petrografik analiz. Bu yapı.

Alkali-silis reaktivitesinin saptanmasına yönelik beton prizma metodu. Agreganın petrografik analizi. ASTM C295 (1994) 7.2-94 (1994)’dir. Kimyasal metot.9 2. Şekil 2. Alkali agrega reaktivitesinin kimyasal yolla tayini. ASTM C227 (2003) 5. Harç çubuklarının hızlandırılmış genleşmeleri ile alkali-silis reaktif agregaların bulunmasına yönelik deney metodu.3 ASR’nun şematik gösterimi (1.Aşama) (Glasser. 1992) . ASTM C289 (1994) 6. CSA A23. ASTM C1260 (1994) 8. BS 812: Part 123 (1999) 3. TS 2517 (1977) 4. Çimento-agrega kombinasyonu potansiyel alkali reaktivitesinin saptanmasına yönelik harç çubuğu yöntemi. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi.

bu metot alkali-karbonat reaktif agregalarda etkili değildir (Grattan-Bellew.2. Bu yöntem. 2003). Bu metot ayrıca Kanada Standardları Birliği tarafından A23.2. Hızlı deney metotları arasında istatistiksel olarak en güvenilir ve rutin bir test olarak en çok tavsiye edilen metot ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodudur.2-25A Test Metodu. zararlı agregaların çok az bir miktarında yanlış değerlendirmelere yol açması sebebiyle emniyetli tarafta kalmayı sağlamaktadır (Bérubé ve Fournier. ASR Deney Metotlarının Değerlendirilmesi ile Đlgili Çalışmalar 2. 1992). 2000 olarak uyarlanmış ve RILEM tarafından ileri derece hızlandırılmış harç çubuğu testi olarak geliştirilmiştir. şiddetli şartlar içermesi sebebiyle bazı zararsız agregalarda negatif sonuçlar verdiğinden malzemeleri reddetmede kullanılmamalıdır.1. 2 yıl gibi bir bekleme süresinin olmadığı durumlarda bu metodun kullanılması tavsiye edilmektedir. beton prizma yönteminden daha şiddetli koşullara maruz bırakılan numuneler üzerinde uygulandığından mineral . 1989). 16 günlük periyot sonunda %0. Bu metodun kullanımı. 16 günde agregaların potansiyel alkali-silis reaktivitesini belirlemede olanak sağlamaktadır. hızlandırılmış harç çubuğu metodunun mineral katkıların etkinliği konusunda beton prizma metodu ile benzer sonuçlar verdiği farklı araştırmacılar tarafından belirlenmiştir. Bu deney yönteminin kür koşulları oldukça ağır olduğundan tatmin edici şantiye performansı gösteren bazı agregaların da reaktif olarak tanımlanabilmesi gibi bir probleme yol açabilmektedir. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ile ilgili literatür ASR tespiti için çoğunlukla kullanılan hızlandırılmış deney Hızlandırılmış Harç Çubuğu Metodu ASTM C1260-94 ilk olarak 1986’da Oberholster ve Davies tarafından önerilmiştir. Bu sebeple.10 gibi bir genleşme değeri baz alındığında. Ancak. Ancak. deneyin süresinin oldukça kısa olması ve pratikliği sebebiyle araştırmalarda kullanılması tercih sebebi olmaktadır (GrattanBellew. Bu deney.10 2. Yine de. Bu sebeple agregaların reddine karar verirken bu olasılığın göz önünde tutulmasında fayda vardır.

0. diğer setini ise 28 gün boyunca 23°C nemli ortamda bekletildikten sonra standart ASTM C1260 kürü uygulanmıştır. Alkali-silis reaktivitesi tayininde öngörülen bir çok deneyin arasında ASTM C1260. 1999. Tüm araştırmacılar. genleşme limit değerini %0.5. Kür koşullarını incelerken bir deney setini 24 saat. deney çözeltisi konsantrasyonu.25. 1999). Standart. su/çimento oranı. deney prosedürünün hızlılığından dolayı tercih edilen bir deney metodu haline gelmiştir. kimyasal katkıların etkinliğini ölçmek amacıyla da kullanılmaktadır. deney koşullarının aşırılığı bu metodun sakıncalı yönüdür. Ancak.11 katkıların kullanım oranları hakkında daha konservatif değerler verebilmektedir (Bérubé ve Duchesne. mineral katkı kullanılmadan hazırlanacak kontrol karışımında agreganın en az %0..1 değerinin altına düşüren minimum katkı miktarı. 1992. kür süresinin uzunluğu gibi bir takım önemli deney parametrelerini değiştirdikten sonra metodun fonksiyonelliğini değerlendirmiştir. deney süresi sonunda kontrol numunesi genleşmelerini %0. Katkı içermeyen kontrol karışımı yanı sıra. yüksek ve düşük alkali içeren çimentoyu C ve F sınıfı uçucu kül ile farklı oranlarda yer değiştirerek performanslarını karşılaştırmıştır. Thomas ve Innis. Araştırmacılar. Shon vd.1 olarak tanımlamıştır. bu metodun uygulanışı esnasında lityum tuzlarının harç çubuklarının dışına sızdığını belirlemiştir. Hızlandırılmış harç çubuğu metodu. Barringer (1999). Fournier ve Malhotra. mineral katkı kullanılırken yayılma değeri yerine su/çimento oranının sabit tutulması gerektiğini belirtmektedir (Ramlochan vd. (2002) ASTM C1260 deneyini inceledikleri çalışmada. Bu sebeple. Mineral katkılarla ilgili Kanada standardı CAN/CSA A23.5 ve 1 . mineral katkıların etkinliğini ölçmek üzere hızlandırılmış harç çubuğu metodunu modifiye etmiştir.30 gibi bir genleşme değeri vermesini şart koşmaktadır. Barringer. 2000). Ancak. 1999. kür suyuna da aynı miktarda lityum tuzu katmıştır. kullanılabilecek “emniyetli miktar” olmaktadır. 80°C’de bekletilen numuneler 0. Ancak. (1993). pratikte lityum tuzunu dış koruyucu olarak kullanmanın mümkün olmadığını belirleyerek deneylerini sadece 1 M NaOH çözeltili ortamda gerçekleştirmiştir. Buna göre. Stark vd.

14 günde %0.214A ve ASTM C1293) ile 70 farklı malzeme kombinasyonu incelenmiştir. Hızlandırılmış deney ve Kanada Standardlar Birliği beton prizma deneyi (CSA A23. çimento yerine farklı oranlarda kullanılmıştır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyinin (CSA A23. uçucu kül.2-25A ve ASTM C1260) uygunluğunu tayin etmektedir. Thomas ve Innis’in (1999) yaptıkları deneysel çalışma.5 M NaOH solüsyonda genleşmeleri. hızlandırılmış harç çubuğu deneyini geçmiştir. deney süresini 28 güne uzatmak tekrarlanılabilir genleşme grafikleri elde edebilmek için daha uygun olmaktadır. Silisli kireçtaşı. laboratuar çalışmaları verilerine dayanarak. Bu karışımların.04’ün üzerinde beton prizma genleşmesi kriter olarak kullanıldığı zaman deney sonuçları arasında uygunluk görülmüştür. Puzolanlar ve reaktif agrega kombinasyonları. cüruf. Shon vd. Şekil 2. Bu 5 durumun ikisinde bozulma derecesi önemsiz mertebededir (her iki durumda 2 yılda %0. 70 karışımın sadece 5’i harç çubuğu deneyinden geçmiş ve beton prizma deneyinde yetersiz görülmüştür.12 M NaOH çözeltilerinde ayrı ayrı deneye tabi tutulmuştur. 14 günlük 1 M NaOH’daki ile karşılaştırılabilmekte veya biraz yüksek çıkmaktadır. uçucu külün sınıfı ve miktarına bakılmaksızın nem kürünü 28 güne uzatma. Çimentonun alkali içeriği.042 genleşme). mineral katkıların ASR üzerine etkisini belirleyen bir metot olarak. Bu çalışmada kullanılan reaktif agrega 28 günde. Bununla birlikte. düşük riskte ASR genleşmeleri ile sahada uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. genleşme miktarını arttırmaktadır.5 katı kadar genleşme göstermektedir. çimentonun alkali içeriğinin yüksek ve düşük olması arasındaki farkın harç çubuklarının genleşme miktarı ve hızı üzerine kabul edilebilir etkisi olduğunu göstermektedir. Harç çubuklarının 28 günlük 0.5 M’ye düşürerek saha koşullarına daha da yaklaşılmaktadır. 14 günde 80°C 1 M NaOH . granit ve kum taşı içeren farklı reaktif agregalarla. Her iki deney metodu ile agregalar zarar verici reaktif görülmüştür. grovak. 14 günde oluşan genleşmenin 2.’nin (2002) deneylerindeki sonuçlar. NaOH çözeltisi konsantrasyonunu 0. silis dumanı ve doğal puzolanlar gibi çeşitli malzemeler. Bu sebeple.10’un üzerinde harç çubuğu ve 2 yılda %0.4’de farklı koşullarda kürlenen C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkalin çimento içeren harç çubuklarının genleşme-zaman grafikleri görülmektedir.

2002) ..4 C sınıfı uçucu kül ve yüksek alkali içerikli çimento içeren harç çubuklarının genleşme eğrileri (Shon vd.13 Şekil 2.

(2000). Beton prizma deneyi ve beton mikrobar deneyi genleşmeleri bir grafik üzerinde işaretlendiği zaman silisli kireçtaşının. alkali-karbonat reaktif agregaları bundan fazla etkilenmemektedir. Mineral katkıların numunede boşluk suyu alkalinitesini ve solüsyondan numuneye alkali yayılımını düşürerek genleşmeleri önlediği belirlenmiştir. Alkali-silis reaktif agregaların genleşmeleri ilave katkı malzemesi varlığında yeterli derecede düşürülebilmektedir. alkali-silis reaktif agregalardan bir bölüm portland çimentosu yerine katkı yerleştirilerek ayırt edilebilmektedir. agrega gradasyonu ve karışım oranlarının farklı olması ve daha uzun deney süresi haricinde ASTM C1260’a benzerdir. Fakat. (2000)’nin deney prosedürü modifikasyonu Beton Mikrobar Deneyinin temelini oluşturmaktadır. opal pesimum etki göstermemektedir. Uzun kalıplar ortalama %22 daha fazla genleşme vermektedir. Bazı deneyler 40×40×300 mm ölçülerinde kalıplarla yürütülmüştür. Metot hem karbonat hem silis reaktif agregalar için uygulanabilmektedir. Çözeltide bekletme süreleri 25 haftaya kadar varmaktadır. 2. Bu deneyde ölçülen 30 günlük genleşmeler ile 1 yıllık beton prizma deneyi (CSA A23. Kingston alkali-karbonat reaktif agregası dahil diğer tüm agregaların oluşturduğu doğrudan farklı bir doğru oluşturduğu görülmektedir.2-14A) genleşmeleri arasında uygun bir korelasyon bulunmaktadır. Belli sürelerde deneyleri yapılan sınırlı sayıda agregalara dayanarak genleşme limitlerinin . Deney sonunda boşluk suyu alkalinitesi ile genleşmeler arasında geniş bir korelasyon görülmüştür. kullanılan kalıp kesitinin daha büyük olması. Önerilen deney protokolü. alkali-karbonat reaktif agregalar için tane büyüklüğü 10 ve 5 mm arasında değişen agregalar içeren beton mikrobar örnekleri kullanılarak 80 °C’de 1M NaOH çözeltisinde bekletildiği yeni bir hızlandırılmış deney önermektedir.2. Bu deneyde. alkali-karbonat reaktif agregalar. Grattan-Bellew vd.14 küründen sonra bir çok sayıda harç çubuğunun boşluk suyu analizi yapılmıştır. (2003) metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregalar için uygulanabilir olduğunu belirlemiştir. Mikrobar deneyi ile ilgili literatür Xu vd. Xu vd.2. Bu deneyde.

Ancak. ACR ve ASR kireçtaşlarının her ikisinde ve grovakta etkilidir. Şekil 2.06 olarak belirlenmiştir.5 Kingston alkali-karbonat agrega. en azından 30-günlük periyotta genleşmelerin doğrusal ilerlemesidir. bu limit diğer agregalar için yaklaşık %0.5’de verilmiştir. Reaktif olmayan kireçtaşı ve üç yüksek reaktivitede Kanada agregası. Amerika ve Avustralya’dan temin edilmiş farklı türlerde .15 saptanması tam olarak uygun görülmemiştir. alkali-karbonat reaktif Kingston kireçtaşı. alkali-silis reaktif silisli kireçtaşı için genleşme limiti 30 günde yaklaşık %0. Nova Scotia reaktif grovak ve reaktif olmayan kireçtaşı beton mikrobarların genleşmeleri (GrattanBellew vd. alkali-silis reaktif Halifax meta-grovak kullanılan beton mikrobarların genleşmeleri Şekil 2. genleşmelerin doğrusallığı 15-günlük genleşmelere dayanarak 30-günlük genleşmelerin tahminine izin vermektedir. Bu deney metodu.13. Kanada. alkali-silis reaktif Ottawa Spratt kireçtaşı. Esas itibariyle.. Ottawa Spratt silisli kireçtaşı. 2003) Beton mikrobar yönteminin avantajlı yanı. Deney sonuçlarından genleşme gösteren ve göstermeyen agregaların ayrımı yapılabileceği görülmektedir. bir çok agrega için.

16 agregalar beton mikrobar deneyi ile incelenmiştir.12 0.14 0.184 0.342 0. Şekil 2.419 0. C1260 ve Beton Mikrobar deneyleri genleşmeleri (Grattan-Bellew vd.6’da Numarası Spratt Virginia A Virginia B Bernier Nelson Sudbury Edmonton Queensland Potsdam Conrad New Mexico Springhill Kingston kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı kireçtaşı dolotaşı çakıl çakıl grovak kumtaşı grovak çakıl grovak dolomitik kireçtaşı (ACR) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Genleşme (%) Beton Prizma ASTM C1293 0.025 0. 0.391 0.193 .18 0. Beton prizma deneyi ile beton mikrobar deneyi genleşmeleri arasında makul bir korelasyon bulunduğu görülmektedir.278 0.12 0. Elde edilen 80°C.34 0.11 0.124 Beton Mikrobar 0.1 0. Kingston örneğinin ve diğer agregaların noktalamalarını gösteren eğim çizgisi korelasyon katsayısının (R2) 0.196 0.10 0. Farklı bir sonuç da.6). kireçtaşı eğim çizgisininki ise 0.212 0.854 0. Tablo 2.093 0.13 0.25 0.069 0.463 0.70’dur. 2003) Şekil Agrega Türü 2.d.209 0.052 0.79.307 ASTM C1260 0.173 n.217 0..1 Agregaların ASTM C1293.065 0.333 0. 1 M NaOH’de 30 günlük beton mikrobar genleşmeleri.094 0. Kingston ACR agrega noktalamalarının kireçtaşı eğim çizgisi yerine diğer lineer eğride yer almasıdır.6’da görülen deney sonuçları silisli kireçtaşı diğer agregalardan ayrı bir eğride ilerlediği görülmektedir.153 0. aynı agregalarla yapılmış beton prizmaların 38°C ve % 100 bağıl nemde 1 yıllık genleşmeleri ile karşılaştırılmıştır (Tablo 2.21 0.075 0.12 0.170 0.22 0.1 ve Şekil 2.

75 mm. Kingston A 9.75 mm. 2003) Kingston agregası üzerinde bu araştırmanın dışında. Xu vd.5-4. Deneylerde kullanılan A ve B agregasının.5-4. (2000)’in deneyleri gibi bir çok sayıda deney yürütülmüştür.6 Beton prizmaların genleşmeleri ile beton mikrobarların genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Xu vd. Kingston ACR agregası gradasyonunun genleşmeye olan etkisi Şekil 2. 10-5 mm şeklindedir.7’de gösterilmektedir. MTO referans agregasından Kingston taş ocağının farklı bölümlerinden alındığı göz önünde tutulmalıdır. Ancak.5-4. Kingston MTO 9. Deney sonuçları ilk 15 gün için yakındır.17 Şekil 2..75 mm. Fakat daha sonra numunelerin genleşmeleri değişik gradasyonlarda farklılık göstermektedir. aynı gradasyonlu deney numuneleri yaklaşık aynı sonuçları vermektedir. Kingston B 12. Fakat Çin’de deneyleri yapılanlar yaklaşık 15 günden sonra doğrusallıktan . Agrega gradasyon aralıkları. Kanada’da deneyleri yapılan bütün numunelerin genleşmeleri 40 güne kadar doğrusal gitmektedir.

8’de silisli kireçtaşı ile hazırlanmış numuneler görülmektedir.5 mm aralığında agrega ile hazırlanan betonun işlenebilirliği düşüktür. Bu sonuç Xu ve diğerlerinin çalışmalarına uymaktadır. Đleriki yaşlarda ayrılmanın artması beton mikrobarlardaki çatlamaların ilerlemesi etkisinden kaynaklıdır.75 mm eleğin üzeri kalan agrega gradasyonunu standart hale getirilmesi düşünülmektedir.5 mm elekten geçen ve 4.18 ayrılmaktadır.12. Şekil 2. Daha kaba taneli Kingston agregası ile yapılan beton daha çok genleşme vermiştir. 2003) Beton mikrobarların yapımı ve ölçümünde birkaç uygulamadan sonra 3 takım numunenin arasında benzerlik görülmüştür.. 12. .5-9. Şekil 2. Daha çok genleşme olduğunu gösteren çatlaklar ilk olarak 2 nolu numunede gözlemlenmektedir. Böylece.7 Beton mikrobarlarda agrega gradasyonunun Kingston ACR agregası genleşmelerine etkisi (Grattan-Bellew vd.

ACR agregaları ile. ASR silisli kireçtaşı (Spratt) ile hazırlanan harç çubukları beton mikrobarlara nazaran daha fazla genleşme göstermiştir. Aynı çalışmada 80°C 1 M NaOH’de tutulan beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmeleri karşılaştırılmıştır. Kingston ACR ve Spratt ASR referans agregalarının kullanıldığı beton mikrobarların ve harç çubuklarının 80 °C 1 M NaOH’de bekletilerek ölçülen genleşmelerinin sonucu Şekil 2. 160 mm numunelere kıyasla ortalama olarak %22 daha fazla genleşme vermiştir..6’de gösterilen farklı agregalar.8 Beton mikrobar numunelerinin genleşmeleri (Grattan-Bellew vd. 40 x 40 x 286 mm kalıplar kullanılarak araştırmacılardan biri olan G.75 mm aralığında biraz daha kaba seçilmiştir. Karışım oranları kısa numunelere aynı alınmıştır. Beton prizmalara göre harç . Uzun numuneler. Cybanski tarafından değerlendirilmiştir. ASR agregalarıyla yapılan deney numunelerinin tane büyüklüğünün azalmasıyla genleşmelerinin artması beklenen bir sonuçtur. Kullanılan agrega gradasyonu 13-4. genleşme tane büyüklüğü arttıkça artmaktadır. Fakat 3 kalıba gerekli olan karışım için agrega miktarı 1650 g olarak belirlenmiştir.9’de gösterilmektedir.19 Şekil 2. 2003) Genleşmeleri Şekil 2. Buna karşın.

05. Bu araştırmada..2-14A’ya göre 1 yılda beton prizmaların genleşme limitleri %0. 2003) Uygun oranlarda portland çimentosu yerine mineral katkı kullanımının. silisli kireçtaşı için %0.9 Beton mikrobar ve harç çubuklarının genleşmelerinin karşılaştırılması (Grattan-Bellew vd. Şekil 2. beton mikrobar deneylerinde. CSA A23. 30 günde geçerli görünen genleşme limitleri çeşitli alkali-silis reaktif agregaları için %0. ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu bilinmektedir. 2003).14 olarak elde edilmiştir. Buna bağlı olarak mikrobar deneyi.10’da görüldüğü gibi beton mikrobar deneyi için sınır değerleri elde edilir.20 çubukları daha az genleşme yaptığı görülmüştür (Grattan-Bellew vd..04 limit değeri kullanılarak Şekil 2. Önerilen bu limitler daha geniş deneysel programla doğrulanmalıdır. 30 günde genleşme limiti ACR agregaları için kesin değildir. mineral katkıların etkisini değerlendirme amaçlı reaktif agregalar ile hazırlanmış betonun zararlı genleşmelerini önlemede geliştirilmelidir. . Beton prizma deneyinde söz konusu olan %0.04’tür.

2003). .14 silisli kireçtaşı ve %0. Silisli şist ve opalın pesimum oranı %5 veya daha az olabilmektedir. diğer örneklere göre az miktarda daha fazla genleşme göstermektedir (Grattan-Bellew vd.21 Şekil 2. 2003) Pesimum etki.. 50 oranlarında opal ile karıştırılmasıyla yapılan deneylerin sonuçlarına göre.10 %0. kullanılan oranlarda opal pesimum etki göstermemektedir.04 beton prizma genleşme limitinden %0. 1988). 25.. Reaktif olmayan dolomit kireçtaşı agreganın %5. %50 opal içeren beton.04 diğer agregalar için beton mikrobar limitlerini oluşturma (Grattan-Bellew vd. reaktif olmayan agrega yerine küçük oranlarda silisli şist veya opal gibi yüksek reaktivitede agrega yerleştirilmesiyle beton veya harç numunelerde maksimum genleşmeyle sonuçlanmaktadır (Hobbs.

Boddy vd.3. 4. Silis Dumanının ASR’nu Önlemede Kullanımı ile Đlgili Çalışmalar Silis duman kullanımı.11’de çimento yerine kütlece %0. malzemelerin genleşmede sonuçları incelenerek karşılaştırılmaktadır. LS (68% SiO2) silis dumanı içeren harç çubuğu karışımlarında %12 seviyesine kadar çimento yerine kullanıldığında Spratt agregasının ASR genleşmeleri kontrolünde yetersiz kalmaktadır. 68% ve NS. (2003). Şekil 2. gerçekleştirdikleri çalışmada. Ancak silis dumanının SiO2 içeriği %85’in altında olduğunda ekonomikliği ile ilgili sorunlar oluşmaktadır (Boddy. Şekil 2. 88% SiO2) iki silis dumanının performansını. alkali-silis reaksiyonu ve boşluk çözeltisi kompozisyonuna bağlı olarak. yüksek performanslı beton üretiminde gerekmektedir. ve %8 çimento yerine kullanıldığında %0. 8 ve 12 silis dumanı içeren karışımların hızlandırılmış harç çubuğu deneyi genleşmeleri görülmektedir. 2003). 2003) .11 Hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile incelenen zamana bağlı genleşmeler üzerinde farklı seviyelerde SiO2 içeren silis dumanlarının etkisi (Boddy vd. NS (88% SiO2) silis dumanı %12 çimento yerine kullanımda etkili olduğu.10 genleşme limiti kriterinin hemen altında kaldığı görülmektedir. aynı yerden alınmış fakat farklı silis içeriğinde (LS. Hooton ve Thomas..22 2.

(2003). cüruflu çimentonun alkali içeriği oldukça yüksektir. farklı oranlarda çimento yerine kullanılan. Alkali-silis reaktif agregaların oldukça yaygın ve ASR ortam koşullarına uygun olması . NS silis dumanı %4 oranında kullanıldığında düşük boşluk suyu alkalinitesiyle sonuçlanmaktadır (Şekil 2. portland çimentosu hamuru örnekleriyle 1 yıla kadar sürede karşılaştırılabilmektedir. yaptıkları çalışmada alkali-silis reaksiyonu ve silis dumanının Đzlanda’da 20 yıllık deneyimini gözlemlemişlerdir. Sonuç olarak. farklı oranlarda silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk çözeltisi kompozisyonlarını incelemiştir. Đzlanda çimentosu. %4 LS silis dumanı içeren hamur örneklerinin boşluk suyu alkalinitesi.23 Boddy vd.12). Buna karşı. 2003) Gudmundsson ve Olafsson (1998). standardın altında silis içeriğinde olan silis dumanının ASR’nu kontrol edemediği belirlenmiştir. Çimento üretimi için uygun hammadde fazla bulunmamaktadır..12 Farklı seviyelerde kullanılan silis dumanının SiO2 içeriğinin boşluk çözeltisi alkalinitesi üzerinde zamanla etkisi (Boddy vd. Şekil 2. Buna göre. farklı açılardan özeldir.

24

sebebiyle 1979’da Đzlanda’da ASR ciddi problem haline gelmiştir. Bu süre içinde ASR’na önlem olarak puzolanik malzemelerin incelenmesine yönelik araştırmalar başlamıştır. Ferrosilikon üretimi ile birlikte 1979’da Đzlanda’da, silis dumanı bütün betonlarda puzolanik malzeme olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Sonuçlar, standart ASR deney metotları, ve saha gözlemleriyle desteklenmektedir. Gudmundsson ve Olafsson (1998), çalışmasında, katkısız, %7.5 silis dumanı ve %25 doğal puzolan ile birlikte %10 silis dumanı içeren numunelerin ASTM C1260 deney sonuçlarını incelemiştir (Şekil 2.13). Puzolan-çimento karışımının genleşmeleri azalttığı görülmektedir.

Şekil 2.13 Hvalfjordur agregası ve Đzlanda çimentosu ile ASTM C1260 sonuçları (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Çimento içerisindeki silis dumanı her zaman homojen dağılamamaktadır. Buna bağlı olarak, sertleşmiş beton içerisinde küçük silis dumanı kümeleri bulunabilmektedir. Bu kümeler beton içerisindeki silis dumanının ASR’na karşı yararlı etkisini azaltabilmektedir. Bu büyük parçacıkların amorf silis agregalar gibi davrandığı sanılmaktadır. Bu şekilde, çimento hamuru boşluk suyundaki mevcut alkalilerle genleşme

25

reaksiyonuna katılmaktadırlar. Böyle bir durumda, bazı silis dumanı partikülleri ASR’dan kaynaklı genleşmeleri önlemek yerine aslında arttırabilmektedir. Şekil 2.14’de, silis dumanı topağının sertleşmiş betonda parçalanarak alkali ile reaksiyona girdiği görülmektedir (Gudmundsson ve Olafsson, 1998).

Şekil 2.14 Silis dumanı topağı ve alkali-silis jelinin hava boşluğunda mikroskop ile büyütülmüş fotoğrafı (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Şekil 2.15’de Gudmundsson ve Olafsson (1998)’in farklı denemelerde %7.5 silis dumanı kullanarak gerçekleştirdikleri ASTM C227 deney sonuçları görülmektedir. Araştırmacılar, uzun süreli performansları gözlemlemek amacıyla 14 yıla kadar genleşmeleri ölçmüştür. Genleşme hızı ilk 2 yıl boyunca en yüksek değerde olup, sonra bir süre azalmaktadır. 4-6 yıl sonunda genleşmenin birkaç yıllık periyotta yükseldiği daha sonra eşitlendiği görülmektedir. 4-6 yıl sonunda genleşmede bu artışın açıklaması, bu süre içinde silis dumanının tükenip, bundan sonra ASR’nu sadece geciktirip tamamen engelleyemediği olabilir. Đzlanda çimentosu içerisinde silis dumanı kullanımının amacı, betonda ASR hasarını azaltmak veya yok etmektir. 20 yıl sonunda gözlemlerle bu amacın sağlandığı görülmüştür.

26

Şekil 2.15 Silis dumanı içeren karışımların ASTM C227 ile genleşmelerin 14 yıla kadar ölçümü (Gudmundsson ve Olafsson, 1998)

Juenger ve Ostertag, (2004) yaptıkları araştırmada, topaklanmış ve sinterlenmiş silis dumanı partiküllerinin mikroyapısal analizi ile morfolojisini tanımlamış ve ASR genleşmelerine etkisini karşılaştırmıştır. Kısmi reaktif kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları yerleştirilmesiyle hızlandırılmış deney koşulları (ASTM C1260) altında önemli derecede genleşmeler görülmektedir. Büyük topaklar içeren yoğun silis dumanı katılması ile sadece kum içeren kontrol harç çubuklarıyla karşılaştırıldığında genleşmede azalma görülmektedir. Sinterlenmiş agrega ve topakların her ikisi de boşluk suyu ile reaksiyona girmekte, ancak bir reaksiyon genleşme yaratırken, diğerinde olmamaktadır. Silis dumanının büyük partikülleri harç içerisinde alkali-silis reaksiyonu kaynaklı genleşmeleri kimi durumda azaltıp kimi durumda arttırabilmektedir. Şekil 2.16’de, hızlandırılmış deney koşulları altında topaklanmış silis dumanı %5 reaktif kumun yerine kullanıldığında genleşmeleri azalttığı, aynı kum yerine %5 sinterlenmiş silis dumanı agregaları kullanıldığında genleşmeleri arttırdığı görülmüştür. Her iki tip partikül de harç içerisinde boşluk suyu ile reaksiyona girmektedir. Davranışlarda fark, alkalin boşluk suyu ve bu iki tip partikül arasındaki kimyasal reaksiyonun yapısıyla ilgili

iki tip yoğunlaştırılmış silis dumanı (DEN1 ve DEN2). Kullanılan silis dumanı çeşitleri.17 a ve b). deney koşulları altında açıkça reaksiyona girmiştir (Şekil 2. Küçük silis dumanı topaklarında görünür bir değişim olmamıştır (Şekil 2. oyuk bir merkez ve hamur/agrega ara yüzeyinde yoğun bir kenara sahiptir. Şekil 2. bir tip peletleştirilmiş silis dumanı (PEL) .17c). NaOH’a maruz kaldıktan sonra daha koyulaşmış. (2000). Bu agrega. Büyük topakların merkezleri. bir tip yoğunlaştırılmamış silis dumanı (UND). bazısı oyuk kalmış ve kimi yerlerde çatlak oluşmuştur.16 1 M NaOH.98 olan normal portland çimentosu ile orijini silisli kireçtaşı olan Spratt agregası kullanmış ve Kuzey Amerikada sıklıkla kullanılan beş çeşit silis dumanını. 80°C’de harç çubuklarının genleşmesi (Juenger ve Ostertag. 2004) Boddy vd. eşdeğer alkali içeriği %0. Genleşme deneyleri bitiminden sonra. karışımlarda büyük agrega topakları kalmıştır (Şekil 2. Sinterlenmiş silis dumanı agregaları.27 olabilmektedir. bazı doğal agregalarda alkali-silis jelinin karakteristik bir özelliğidir. Bu yoğun kenarlar. Kanada standardında yer alan beton prizma ve hızlandırılmış harç çubuğu yöntemleri ile incelemiştir.17b).

Her bir silis dumanı %4. %8 ve %12 oranında çimento yerine kullanılmıştır (Şekil 2.28 ile bir tip sulandırılmış silis dumanı (SLU) örnekleridir.19).18 ve 2. Şekil 2. 2004) .17 Harç numunelerin 39 gün 80°C 1 M NaOH’den sonra optik mikroskop görüntüleri: (a) ve (b) topaklanmış silis dumanı (c) sinterlenmiş silis dumanı (Juenger ve Ostertag.

Diğer örneklerin betonda ince toz halinde yayılmalarının zorluğu sebebiyle beklenen etkiyi göstermedikleri düşünülmektedir.2 0.12 0. 2000) .08 0..18 Beton prizma deney sonuçları (Boddy vd.04 0 0 2 4 6 8 10 12 14 SD yer değiştirme oranı (%) Şekil 2. 1 yıllık beton prizma genleşmesi (%) DEN2 DEN1 PEL UND 0. Beton prizma deneyinde %12’lik kullanım oranında genleşmeleri kritik seviyenin altına düşüren PEL ve DEN1 numunelerinin hızlandırılmış harç çubuğunda genleşmeleri kritik seviyenin altına düşürmemesi deney koşullarının şiddetli oluşuna bağlanabilir.16 0. Silis dumanının betonda kullanım yüzdesi arttıkça genleşmeleri azaltmadaki etkisi de artmaktadır.29 Silis dumanları arasında en iyi etkiyi UND ve SLU örnekleri göstermiştir.24 0. DEN ve PEL numunelerinin %4 gibi düşük kullanım oranında beton prizma genleşmelerini arttırması. silis dumanının beton numunede iyi dağılmayarak topaklaşması sebebiyle olabilir.

.19 Harç çubuğu deney sonuçları (Boddy vd.1 0 0 2 SD Yer değiştirme oranı (%) 4 6 8 10 12 14 Şekil 2. 2000) .5 0.30 PEL 0.3 0.2 0.4 0.6 DEN1 DEN2 SLU UND 14 Günlük harç çubuğu genleşmesi (%) 0.

alkali ekleme ve yüksek sıcak uygulayarak hızlandırılmaktadır. istenilen yaşta ve belli şiddette etkiye maruz kalmış yeterince yapı olmaması. 1996. Bölge Müdürlüğü’nce rapor edilmiştir.31 3. öncelikli olarak ASTM tarafından kabul görmüş metotlara daha sonra literatüre girmiş bazı diğer metotlara değinilecektir. çimento alkalinitesi. ASR’nun lokal bir problem olması ve kullanılan agregaların petrografik özeliklerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesidir. ALKALĐ-SĐLĐS REAKSĐYONU TESPĐTĐNDE SIKLIKLA KULLANILAN DENEY YÖNTEMLERĐ Agregaların iyi bir şantiye performansı gösterdiğine dair uzun süreli gözlemler varsa deney yapmaya gerek yoktur (Hobbs. anormal yüksek çimento içeriği. kendilerine özgü deney metotları geliştirmiştir. Bu çalışmada. ülkeler. Bu şekilde. Ancak. Yine de bu deneylerin değerlendirilmesinde kullanılan genleşme limitleri yapı tipine ve/veya agrega tipine göre değişebilmektedir. dış etkilerde farklılık olması. Türk standartlarında ASR ile ilgili tek standart olan TS-2517 “Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini” isimli standart Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini ölçmede yetersiz kalmıştır (Katayama. miktarı ve kür süresi hakkında yeterli bilgi olmaması. ASR tespitinde kullanılan deney metotları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. 1995 yılında ASR hasarları ilk defa Đzmir yöresindeki karayolu köprülerinde tespit edilmiş ve TC Karayolları II. agrega kaynağında değişiklik oluşması gibi olasılıklar düşünülmelidir. Ancak gözlemlerde. reaksiyonun fiziksel etkileri farklı olabilir. Bunun nedeni. Son yıllarda özellikle harç ve beton numunelerinin hızlandırılmış koşullarda kürlenmesi ve belirli bir periyot sonunda genleşme değerlerinin ölçülmesine yönelik deney metotlarının standartlaştırılması konusunda bir eğilim vardır. Hızlandırılmış deneylerde reaksiyon. . 2000). Ülkemizde durum. Bu şekilde. bu tür anormal koşullarda bazı silisli bileşenler normal koşullarda olduğundan farklı hızlarda reaksiyona girebilir. 1988).

Bu sebeple. Kimyasal katkıların etkinliğinin ölçülmesinde kullanılsa da dışarıya sızan katkının sorun yarattığı düşünülmektedir. 25×25×285 mm boyutlarındaki kalıplara dökülen harç numuneleri 24 saat sonra kalıplardan alınarak ilk boyları ölçülür. Standartta belirtilen gradasyondaki agrega. şantiye koşullarında hem zararlı hem de zararsız davranış gösterebilir. Kür şartlarını ağırlaştırarak (80oC. .25 katı kadar kullanılarak su/çimento oranı 0. 16 gün sonundaki genleşmeler.20 değerinin üstündeyse agregalar potansiyel olarak zararlı genleşme gösterirler. agregalar hakkında karara varmadan önce ek deneyler yardımıyla genleşmelerin sebebinin araştırılması ve ölçümlerin 28 güne kadar uzatılması önerilmektedir.47 olan harç karışımı hazırlanır.32 3. 1 M NaOH çözeltisinde) reaksiyonu hızlandırmakta ve agregaların reaktivitesinin 16 gün içinde tespitine olanak vermektedir. çimentonun alkali miktarı hakkında bir değer vermemektedir. %0.20 değerinin arasındaysa agregalar. takip eden 14 gün boyunca 80oC 1 M NaOH çözeltisinde bekletilir ve periyodik ölçümleri alınır. Standart. 16 gün sonundaki genleşmeler. Mineral katkıların etkinliğini ölçmede konservatif değerler verdiği bilinmektedir. kütlece çimentonun 2. Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C1260) Agreganın potansiyel alkali reaktivitesinin belirlenmesi için uygulanan standart deney metodudur. bunun sebebi ise kür koşullarından dolayı numunelerin boşluk çözeltisi alkalinitesinin artmasıdır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta.10 ile %0.10 değerinin altındaysa agregalar zararsız davranış göstermektedir. kalıplarda numune üzerine yapışarak suyun difüzyonunu önleyebilen standart kalıp yağları yerine teflon sprey gibi artık bırakmayan tipte kayganlaştırıcı materyal kullanılmasıdır. genleşme yüzdeleri aşağıdaki şekilde değerlendirilir: • • • 16 gün sonundaki genleşmeler. Toplam 16 gün süren deney sonucunda.1. %0. %0. Kalıp sökümünden itibaren 1 gün süreyle 80oC suda bekletilerek boy ölçümleri alınan numuneler.

kalıpların boyutları.2. Deney sonuçları metodun hem alkali-karbonat hem alkali-silis reaktif agregaları için uygulanabilir olduğunu göstermektedir (Grattan-Bellew vd. Deneyin kür esası ASTM C1260. Bunun için ileri bir araştırma yapılabilir.. elenmeli ve 12. Bu gradasyon geçerli sonuçlar vermektedir.33. Yeni geliştirilen standartlaşmamış bir yöntemdir. Agregalar. Kullanılan çimentonun alkali içeriği %0. Beton mikrobar boyutları 40×40×160 mm’dir. gerekirse kırılmalı. Deneyin süresi 1 M NaOH çözeltisinde 80°C’de 30 gün olarak belirlenmiştir.5 mm ve kesit genişliklerinin ve 40 x 40 mm olması haricinde ASTM C490’a uygundur (Grattan-Bellew vd.5 mm eleği geçen ve 4.9 Na2O eşdeğer olmalıdır. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile aynıdır. Deneyde kullanılan aletler. 2003). Bu da laboratuarlar arası varyasyon katsayısını arttırabilir. Su/çimento oranı 0.75 mm elek üzeri kalan olarak seçilir.5 mm üzerinin de belirtilmesi uygun olmaktadır. (2000)’den tanımlanan Chinese deneyinden sonra düzenlenmiştir. orta elek 9. 2003). agrega gradasyonu.33’tür. Mikrobar Deneyi Beton mikrobar deneyi. Ancak. standart bir deney için 4. kalıpların uzunluk ölçüsünün 160 ± 2. agrega ve Tip 10 portland çimentosu (normal portland çimentosu) 1/1 şeklinde oranlanmaktadır. farklı kırma makinesi kullanılan laboratuarlarda gradasyonlarda farklılığa neden olabilir. Su/çimento oranı 0. Üç beton mikrobar yapımı için 900 g çimento ve 900 g kuru agrega gerekmektedir.75 mm elek üzeri kalacak şekilde seçilmelidir..33 3. . Numunelerin bekletildiği sodyum hidroksit çözeltisi fazla alkali içerdiğinden dolayı çimentonun alkali içeriği fazla önemli değildir. Ancak. Böyle bir durumda. işlenebilirliğe göre ayarlanmıştır.5 mm eleği geçecek ve 4. Deneyin ileri araştırmaya ihtiyacı vardır. Agrega gradasyonu 12. Beton mikrobarlar için kuru malzemeler.75 mm elek üzeri kalan miktara ek olarak. bunu belirlemede ilave deneyler gerekecektir. Sadece bir agrega büyüklüğü kullanılması. su çimento oranı ve deney süresi farklıdır. Alkali-karbonat reaktif agregalar için Xu vd. alkali-agrega reaksiyonu için üniversal hızlandırılmış deney metodu önerisidir.

Kaplardaki numunelerin her zaman aynı düzende ölçümünü sağlamak gerekir. Kaplar 24 saat 80°C’de fırında bekletilir. agrega eklenir ve karışım bir dakika süre içinde yavaş hızda tekrar karıştırılır. Bu ölçümler. daha uzun numunelerde daha fazla genleşme oluşturduğunu doğruluyor ise. Saklama kapları fırından alınıp uzunluk ve kütle ölçümü yapılır. Karışımdan sonra kasenin kenarları sıyırılır ve 90 saniye bekletilir. 80° C’i sağlama ve muhafaza etme amaçlı sıcak levhada bekletilen plastik kaplardan alınarak ölçülmektedir. Kalıplar dolduktan sonra karışımın içerisindeki havayı çıkarmak için bir kaç saniye sarsma tablasına yerleştirilir. sonradan gelen ölçümler için sıfır uzunluk ve kütleyi teşkil etmektedir. Sıcak levha üzerinde olmasına rağmen sodyum hidroksit solüsyonunun sıcaklığı 1. Ölçüm sırasında numunelerin sıcaklık değişimi önemlidir. 286 mm kalıplar için bu ek bir avantajdır. Beton mikrobarlar kalıplardan alınıp uygun plastik kaplarda suya daldırılır. Ancak bunun tam sağlanması için 286 mm numunelerle ölçüm yapan Kuzey Amerika laboratuarlarının 160 mm kalıplarda ölçüm için aparatlarını sağlaması veya değiştirmesi gerekmektedir. 160 mm kalıpların uygun görülmesi dünyanın her yerinde bu deney metodunda tek düzen yaratmasına dayanmaktadır. 160 mm kalıpların avantajı. Daha sonra 60 saniye daha karıştırılır. Çünkü ölçümlerin yapıldığı sırada numunelerin sıcaklığı değişebilir. Plastik örtülü kalıplar kür odasında. Mikrobarların uzunluğunu değerlendirmede. Kalıplar 80°C’de 1 M NaOH çözeltisine aktarılıp. Daha uzun numunelerle yapılan ölçümler duyarlılığı daha fazla sağlamaktadır. az miktarda su istenilen kıvamı elde etme amaçlı eklenebilmektedir.4°/dk hızda düşmektedir. Raporlanan genleşmeler. Karışım bir tokmakla kalıplara sıkı şekilde yerleştirilir. Gerekirse.34 Çimento ve suyun çoğu (290 ml) Hobart harç karıştırıcısına koyulup 60 saniye yavaş hızda karıştırılır. bu uzunluğun Çin ve Japon araştırma laboratuarları tarafından ve Avrupa’da RILEM tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Değerlendirmeler. uzunluk ve kütle değişimi periyodik olarak 30 günde gözlemlenmektedir. ASTM C305’de belirtilen standart mikser küreği spiral şekilli kanca tiple değiştirilir. veya nem dolabında 23°C’de 24 ± 2 saat tutulur. Ancak bu şekilde RILEM’e kıyasla farklı genleşme limitleri kabul edilmiş olunacaktır. Bu plastik kabın düşük termal .

42 ile 0. 24 saat sonra kalıptan çıkarılan numunelerin ilk boy ölçümleri alındıktan sonra 38oC sıcaklıkta. mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmelerine etkisi hakkında en gerçekçi sonuçları vermektedir. Mineral katkıların etkinliği değerlendirilirken. karışım suyuna NaOH eklenerek çimentonun kütlece %1. su üzerinde (nemli ortamda) standartta belirtilen şekilde saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. Beton prizmalarının boy değişimi ile agregaların alkali reaktivitesi ve katkıların etkinliğini ölçmede kullanılır. 2 yıllık genleşme değerinin %0. Bu metot. bu etki göz önüne alınacak bir değer teşkil etmez. Örneğin. Deneylerde numunelerin kütle değişiminin ölçülmesi. kütle değişiminin kontrolü bu anormalliği anlamada yararlı olmaktadır. Bu nedenle. ancak mineral katkılar söz konusu olduğunda ölçümler 2 yıla kadar uzatılmalıdır. Fakat kapta az sayıda numune varsa.04 olarak belirlenmiştir. ACR’nu tespitte de kullanılabilir.3. sonuçları değerlendirmede ve numunelerin durumunu izlemede faydalı görülmektedir.25’i .04 olarak alınması ve karışımın alkali içeriğinin çimentonun kütlece %1.25’ine yükseltilir. Genleşme limitleri üç numunenin ortalaması alınarak. Beton Prizma Deneyi (ASTM C1293) ASR’dan dolayı betonda meydana gelen uzunluk değişimlerini belirleyen standart deney metodudur. 3. Numunelerin sıcaklığındaki düşüş solüsyonun sıcaklığından daha az olabilir. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği.45 arasında işlenebilirliği sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır. 1 yıllık periyot sonunda %0. Deney uygulanacak agrega ince agrega ise reaktif olmayan kaba agrega ile karıştırılarak kullanılır. Kaba agreganın reaktivitesi ölçülecek ise reaktif olmayan ince agrega ile karıştırılıp belli gradasyona getirilen malzeme 75×75×285 mm kalıplara dökülür. 1 yıllık genleşme ölçümleri değerlendirilir. Numunelerin çimento içeriği 420 kg/m3 olup su/çimento oranı 0.35 iletkenliğinden kaynaklanmaktadır. kaptaki numunelerin sayısı üç veya en fazla altı olarak sınırlandırılması uygun görülmektedir. üçlü takımdan bir numune anormal genleşme gösteriyorsa.

25 ve yayılma değeri %105-120 arasında olacak şekilde bir harç karışımı hazırlanarak 25×25×285 mm boyutundaki prizmatik kalıplara . belirli şartlarda kürlenen harç numunelerinin belirtilen süre sonucundaki boy değişimlerinin (genleşme yüzdesi) ölçülerek çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesinin belirlenmesi esasına dayanır. Bu metot. 1992). deneyin uzun sürmesi metodun dezavantajıdır. Numunelerden alkalilerin ayrılması ve deney süresinin minimum altı ay olması en büyük sorunudur. 3. 3.. Fournier ve Bérubé (2000). Harç Çubuğu Deneyi (ASTM C227) Çimento-agrega kombinasyonları potansiyel alkali reaktifliği için standart deney metodudur. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ve beton prizma deneyi ile elde edilen genleşmeler arasında da bir korelasyon bulamamıştır. belirtilen gradasyonda agrega elenerek agrega/çimento oranı 2.4. Bu metot. Deney sonucunda belirtilen sınır değerin üzerinde genleşmeler elde edilmesi halinde genleşmelerin alkali reaktivitesi sonucu oluştuğunun tespiti için deney numuneleri veya agregalar üzerinde petrografik analiz uygulanması veya kimyasal metot ile inceleme yapılması önerilmektedir. 6 ve 12 aylık sonuçlara göre yorum yapılabilmektedir. genleşmeleri arasında yetersiz bir korelasyon bulmuştur. Bu deneyde. petrografik incelemeleri ve kimyasal metot uygulanarak elde edilen veriler ışığında bu deneyin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumlanması çimento-agrega kombinasyonlarının reaktivitesi hakkında daha sağlıklı sonuçlar vermektedir. Uzun süreli metotlar arasında ise 38oC’de uygulanan ASTM C1293 beton prizma metodu en gerçekçi sonuçları vermektedir (Bérubé ve Fournier. Agregaların şantiye performansı. Lane ve Ozyildirim. ACR’nu ölçmede etkili değildir. hızlandırılmış harç çubuğu deneyi ile beton prizma deneyi. beton üzerinde uygulandığından gerçeğe daha yakın sonuçlar vermekte ve bu sebeple diğer deney metotları yetersiz kaldığında kullanılmaktadır. Ancak. 1997. 1999). 1992. Thomas vd.36 değerine arttırılması önerilmektedir (Bérubé ve Duchesne. Çeşitli agregalarla yapılan son deneylerde araştırmacılar.

1. Eğer . 38oC sıcaklıkta ve kenarlarında ortamı nemli tutan fitil görevi gören kurutma kağıdının bulunduğu kapalı kaplarda su üzerinde (nemli ortamda) saklanır ve periyodik olarak ölçümleri alınır. alkali içeriği kütlece %1. 6 aylık genleşme limitlerinin sınır değeri aşması halinde oluşan genleşmenin ASR sebebiyle olduğunun kesin değerlendirilmesinin yapılabilmesi için ek deneyler yapılması önerilmektedir. Rc alkalinitedeki azalmayı.37 dökülür. Sc ise çözünmüş silisi simgelemektedir.05 gibi çok konservatif bir değerle sınırlandırmaktadır.5. aynı zamanda mineral ve kimyasal katkıların ASR genleşmesindeki azalmaları ölçmede kullanılmaktadır. Eğer tüm sonuçlar eğrinin sol tarafındaki bölgede ise agrega zararsız olarak adlandırılabilir. 12 aylık genleşme sonuçlarına göre değerlendirme yapmaktadır.10 veya 3 ayda %0. Hatta. agregayı temsil eden 25 g ağırlığında 150-300 µm’ye kırılmış numune. Oberholster ve Davies (1986). 12 aylık genleşme limitini %0. 150-300 µm’ye öğütülen agregaların 1M NaOH çözeltisinde bekletildikten sonra alkalinite ve çözünmüş silis miktarlarını analiz eden agrega deneyidir. Agregadaki diğer bileşenler silisin çözünürlüğünü etkilemektedir. Bu şekilde. Deney üç kere tekrar edilir. 24 saat sonunda kalıplardan çıkarılan numunelerin boyları ölçülür. Grattan-Bellew (1989)’a göre 12 ve 6 aylık sonuçlar rapor edilmelidir. Sonuçlar daha sonra Şekil 3. Bu yöntemde. Pek çok araştırma kurumu. Bu metot. Kimyasal metod (ASTM C289) Agregaların potansiyel alkali-silis reaktifliği için standart deney metodudur.0 ile %1.05’tir. Genellikle. 3.1’deki eğride işaretlenerek kontrol edilir. Numuneler. 6 aylık sonuçların bulunmaması halinde 3 aylık genleşme limitleri esas alınabilmektedir. 25 ml 1M sodyum hidroksit çözeltisinde 80oC’de 24 saat boyunca bekletilir.5. Genleşme limitleri. 6 ayda %0. Bu çözelti daha sonra filtre edilir ve asitte titre yöntemiyle çözülmüş silis ile alkalinitedeki azalma analiz edilir. Diğer Yöntemler 3. üç numunenin ortalaması alınarak.2 eşdeğer Na2O olan çimento kullanılır.

2. minerallerin cins ve yüzdelerine göre kayacın . kalsit. bu deney. 60 50 Zararsız Potansiyel zararlı Rc (mmol/lt) 40 30 20 10 0 Zararlı 10 Sc (mmol/lt) 100 Şekil 3. dolomit. magnezyum veya demirli karbonatlar ile antigorit (serpentin) gibi magnezyum silikatlar içeren agregalar için doğru sonuçlar vermeyebilir. Petrografik inceleme.38 sonuçlardan bir tanesi bile eğrinin sağındaki bölgede yer alırsa agreganın yüksek alkali içerikli betonda kullanımının zararlı genleşmelere yol açabileceği söylenebilir. petrografların bilgi ve deneyimine bağlı olmaktadır. agregaların petrografik analizi ve betonda kullanılan agregaların saha performansları dikkate alınarak çizilmiştir. yüksek alkali içerikli harç çubuğu genleşmeleri. Đncelenmenin güvenirliği.1 Alkalinitedeki azalma-çözünmüş silis grafiği 3. Deney sonuçları. Agrega bünyesindeki reaktif bileşenlerin belirlenmesinde oldukça kullanışlıdır.5. Agreganın petrografik analizi (ASTM C295) Agregaların petrografik açıdan incelenmesi için standart metottur. siderit gibi kalsiyum. metakuvars ve benzeri kayaçlardan oluşan yavaş ve geç silis-silikat reaktivitesi olan agregaların davranışlarını belirlemede kullanılamaz. magnezit. metasilttaşı. Bu eğri. Ayrıca. zorlanmış veya mikro-granüle kuvars içeren veya meta-grovak.

Xışını yayılımı ve tarayıcı elektron mikroskobu gibi yöntemler de reaktif silisin saptanmasında faydalıdır. Agregaların reaktivitesinin tespitinde önemle vurgulamak gereken nokta ilk önce yapılacak işin petrografik analiz olduğudur. beton veya harç numuneleri ile deneyler uygulanmadan önce petrografik analizin uygulanması hem zaman kazandırmak açısından hem de uygulanacak metodun agrega tipine göre seçimini kolaylaştırmak açısından önerilmektedir (Bérubé ve Fournier. ancak deneyimli petrografların agregaların davranışı hakkında bir fikir öne sürebileceklerini belirtmiştir. agregaların seçimi ve reddinde kullanılacağı gibi. 1992). zarar gören beton ve harç numunelerden alınan ince kesitler üzerindeki çalışmalar sonucu meydana gelen etkinin ASR sebebi ile olup olmadığını tanımlayabilmek mümkündür. Hobbs. 1992. işlemin devamında uygulanacak deney metotlarının seçimi hakkında fikir vererek zaman kaybı ve boş uğraşlardan korunmayı sağlar. Agregalardan alınan ince kesitlerin optik mikroskop yardımıyla incelenmesi sonucu içeriklerinde bulunan potansiyel reaktif mineral fazların (reaktif silis) teşhisi mümkündür. Agregaların geçmiş performansları ile ilgili veriler bulunduğu takdirde bunların kullanımı veya reddi konusunda deneyimli petrografların karar vermesi mümkün olabilmektedir.39 adlandırılması işlemidir. bazı deney metotları bazı tip agregaların reaktivitesini saptayamazken bazı deney metotları ise belirli tipte agregalar için fazla şiddetli şartlar oluşturabilir (Bérubé ve Fournier. Agregaların yanı sıra. 1988). . belirli bir agregaçimento kombinasyonunun reaktifliği hakkında petrografik analizin tek başına sonuç veremeyeceğini. Grattan-Bellew (1990). Petrografik incelemeyi uygulayan kişinin bu konudaki deneyimi önemli bir faktördür. ASR üzerinde kimyasal metotlar. Gerçekten de. Petrografik analiz.

pH’ın Ca(OH)2. Beton imalatında mineral katkıların ana malzemelerden biri olarak kullanımı. Mineral katkıların ASR genleşmesini azaltmasında hangi mekanizmanın baskın olduğu konusunda tam bir fikir birliğine varılamamıştır. MĐNERAL KATKILARIN ASR GENLEŞMELERĐNE ETKĐSĐ Mineral katkılar. Bazı mineral katkılarda ise çimentodan daha fazla çözünebilen alkali bulunmaktadır. Mineral katkılar.40 4. boşluk ve agrega-matris arayeri iyileştirmesi yaparak daha düşük geçirimliliğe yol açmaktadır. alkalilerin reaktif agregaya göçü yavaşlamaktadır. çimento hamurundaki Ca(OH)2 içeriğini azaltarak pH’ını düşürmektedir. ince öğütüldüğünde ve nemli ortamda çimento hidratasyonu sonucu açığa çıkan kireç ile reaksiyona girerek bağlayıcı özeliğe sahip bileşenler oluşturan silisli veya silisli-alümünli malzemelerdir. kar sağlamasının yanısıra teknik. Glasser. kendi başına bağlayıcı özelik taşımayan. Katkı maddeleri. Bu tür katkılar kullanıldığında yararlı etki görülmeyebilir. Bu sayede. . Ancak Glasser. C-S-H ve boşluk çözeltisi arasındaki denge ile belirlendiğini ve bunların tek başlarına miktarlarından bağımsız olduğunu belirtmiştir.1992). (1992) aşağıdaki ana teorileri gözden geçirmiştir: Katkı maddeleri. portland çimentosundan daha az reaktif oldukları ve daha düşük oranlarda alkali açığa çıkardıkları için seyreltici görevi görürler. Katkı içeren karışımlar. sadece çimento içeren karışımlara nazaran daha yüksek efektif su/çimento oranına sahiptir ve bu da alkali içeriğinin daha da seyrelmesine yol açar. Günümüzde. sertleşmiş betonda ASR sebebiyle meydana gelebilecek zararlı genleşmeleri kontrol etmesi mümkün olan tüm metodlar arasında puzolanik veya mineral katkıların kullanılmasının betonun durabilitesini ve ASR etkilerine karşı direncini arttırması bakımından avantajlara sahip olduğu kabul edilmiştir. enerji tasarrufu ve çevrenin korunumu açısından da fayda sağlamaktadır (Swamy.

3’den düşük olduğu durumlarda C-S-H’ın yüzey yükü negatif olur ve C-S-H ile alkali katyonları birleşir.2-1. iki silis dumanı. Mineral katkı olarak farklı kompozisyonlarda üç uçucu kül. Şist. Ca/Si oranına bağlıdır. ASR genleşmelerini durdurma amaçlı kullanılan mineral katkıların . Katkılar. F sınıfı uçucu kül. Kimyasal etkisi olmayan dolgu malzemesi sadece “seyreltme etkisi” yaratırken. C-S-H’ın yüzeyindeki yük. Portland çimentosu hamurunda C-S-H’ın tipik Ca/Si oranı 1. inceliğine ve kullanım oranına bağlı olarak değişmektedir. atık içeren üç farklı camsı malzeme. Diğer bir araştırmada. yoğunlaştırılmış silis dumanı. ve iki adet kimyasal etkisi olmayan filler malzemedir (karbon ve kalsiyum karbonat). iki farklı alkali silis reaktif agrega kullanılarak CSA-A23. ve bir öğütülmüş granüle yüksek fırın cürufu seçilmiştir. (1995) bir çalışmasında. Bu durumda. 2001). kullanılan katkıların tipine. Xu vd. Na+ ve K+ gibi katyonlar boşluk suyunda kalır. alkalileri sadece portland çimentosu ile hazırlanan karışımlardan daha güçlü bir şekilde bağlarlar. Mineral katkıların genleşmeyi önleme mekanizmaları büyük oranda. reaktif agreganın tipine. (2) alkali iyonlarının çoğunun tüketilmesi ile alkaliler ile agrega arasındaki reaksiyonun engellenmesi. kum içerisinde bulunan tek reaktif bileşen olup. çimento harcının alkali silis reaktivitesini düşürmede sekiz mineral katkının etkisi incelenmiştir.8 iken mineral katkı kullanıldığında bu oran düşmektedir. katkıların alkali-silis reaksiyonunu azaltmada etkisi karışımların kimyasal kompozisyonuna bağlı olmaktadır. Ca/Si oranı yüksek olduğu takdirde C-S-H’ın yüzey yükü pozitif olmakta ve C-S-H liflerinde anyonlar emilmektedir. altı farklı mineral katkı ilavesinin ASR’na karşı uzun süreli etkisi. reaksiyonun oluşumu ve reaksiyon ürünlerinin kompozisyonundaki değişim ile harç çubuğu genleşmeleri incelenmiştir. cam elyafı alkali-silis kontrolünde yeterince etkili olmaktadır. öğütülmüş cam elyafı. Bu karışımların ASR genleşmesini iki reaksiyonla azalttığı düşünülmektedir: (1) betonun geçirimliliğini düşüren ve alkali iyonlarının bir kısmını hapseden puzolanik reaksiyon. Ca/Si oranı 1.41 Katkı maddesi içeren sistemler.2-14A metoduyla incelenmiştir (Duchesne ve Bérubé. ASR genleşmesini azaltmada mineral katkıların etkisi ile ilgili bir çok deneysel araştırma bulunmaktadır. Buharlaşabilen su içeriği. Bununla ilgili.

Genleşmeleri düşük alkali-çimento ile hazırlananların altına kadar düşüren %40 uçucu kül-A ve uçucu kül-B kullanımı %50 yüksek fırın cürufu kadar etkili olmuştur (Şekil 4. 2001). düşük alkalili çimento ile hazırlanmış kontrol örneklerinin genleşmelerinin yaklaşık %0. %5 silis dumanı kullanımı beton genleşmelerini önlemede yeterli görülmemektedir. .2).3).1 . Mineral katkı içeren karışımları değerlendirmede CAN/CSA-A23. Mineral katkı oranı ve betonun toplam alkali içeriği betonun genleşmesini kontrol eden önemli faktörlerdir (Duchesne ve Bérubé. Duchesne ve Bérubé (2001)’in 9 yıllık beton prizma deneyi ölçümleri sonucunda. Reaktivitesi fazla olan agregalar. Bu fenomen. riyolitik tüf ile hazırlanan yüksek-alkali kontrol örneğinden daha yüksek genleşme vermektedir (Şekil 4. kapalı fitilli plastik kaplarda su üzerinde kürlenen beton prizmalarından dışarıya alkali süzülmesi ve ASR reaksiyon ürünlerinin bünyelerine alkali bağlaması sebebiyle oluşur.4.04 olduğunu belirlemiştir. Boşluk çözeltisinin hidroksit iyon konsantrasyonunu belirlemek amacıyla farklı mineral katkılarla hazırlanan hamur örnekleri üzerinde yüksek basınç boşluk çözeltisi çıkarma yöntemi uygulanmıştır. Uçucu kül-C gibi alkali içeriği yüksek uçucu küller.3). betonda ASR azaltmada kullanılmamalıdır (Şekil 4.42 performansı. Deneyi daha uzun bir periyoda çekmek uygun değildir. Hatta. Çalışmanın sonuçları. Yeterli oranlarda iyi mineral katkı kullanılmış olsa bile alkali iyon içeriğinin arttırılması zararlı genleşmelere sebep olmaktadır. düşük alkali içerikli çimento kullanımıyla karşılaştırılmıştır. tüm karışımların deneyi için yaklaşık 2 yıllık kürden sonra genleşme eğrilerinin yassılaştığını göstermektedir.2-14A metodu kullanımı ile 2 yıllık genleşme limiti önerilmiştir. düşük alkali iyon konsantresinde ölçülen beton örnekleriyle belirlenmiştir.

2 Đki reaktif agrega ve iki farklı oranlarda silis dumanı ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.1 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda yüksek fırın cürufu ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) Şekil 4. 2001) .43 Şekil 4.

3 Đki reaktif agrega ve farklı oranlarda uçucu kül ile beton prizma genleşmeleri (%0-yüksek alkali kontrol örneği.44 Şekil 4. %LA-düşük alkali kontrol örneği) (Duchesne ve Bérubé. 2001) Mineral katkıların etkinlikleri aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır: .

Betonda kullanımı. kanama. sıkıştırılarak. (yanmamış kömür artığı). alkali-silis reaksiyonları daha az miktarda oluşmaktadır (Metha. Ancak. 1985). Betonun dayanım kazanmasından önce gelişen bu reaksiyon zararlı genleşmeler ve çatlaklara yol açmaz. magnezyum oksit (MgO) ve alkaliler (Na2O ve K2O)’dir. geçirimlilik ve hidratasyon ısısını azaltır.45 4. beton henüz taze haldeyken çimentonun alkalileriyle reaksiyona girer. Silis Dumanının ASR’na Etkisi Silis dumanı. su-azaltıcı kimyasal katkılarla işlem görerek veya sulandırılarak piyasaya sunulur. yapısında fazla miktarda SiO2 bulundurması ve çok ince partiküller halinde olması sebebiyle üstün puzolanik özeliklere sahiptir. Silis dumanının kimyasal yapısındaki ikincil bileşenler. alümin (Al2O3). beton gerekli dayanımı kazanmadan önce çimento ve silis dumanı tarafından ortama salıverilen sodyum ve potasyum iyonlarının büyük kısmı reaksiyon esnasında tükenir.1. Ayrıca silis dumanının amorf halde bulunan silis içeriği. inceliği sebebiyle betonun su isteğini arttırması. silis dumanlı . basınç dayanımını arttırır. Yeterli miktarda silis dumanı kullanıldığında. Ortalama tanecik çapı 0. sülfatlar gibi çeşitli dış etkilere ve alkali-agrega reaksiyonuna karşı durabiliteyi arttırır. demir oksit (Fe2O3). Silis dumanının ASR üzerindeki etkisi. ayrışma. Çimento ağırlığının %5-%15’i kadar silis dumanı kullanılmasıyla üretilen betonlarda. kullanım yüzdesine. geniş özgül yüzeyi ile alkalileri bağlayarak boşluk çözeltisinin alkali konsantrasyonunu düşürür. Silis dumanı toz halinde. Silis dumanı. yaklaşık çimentonun inceliğinin yüzde biri kadardır. karbon. Bu reaksiyonun beton taze iken hızla oluşmasının sebebi. çimentonun tipi. kimyasal kompozisyonuna (SiO2 ve alkali içeriğine). yoğunlaştırılarak. Yoğun bir yapı oluşturarak betonun geçirimliliğini azaltır. alkali içeriği ve inceliğine bağlıdır. silis dumanının inceliğinin çok yüksek olmasıdır. silikon metalinin veya silikonlu metal alaşımlarının üretimi esnasında ortaya çıkan gazın hızlı soğuyarak yoğunlaşması sonucunda elde edilen ve %85-%98 kadar silis içeren amorf yapıya sahip yüksek incelikte bir üründür.1 µm ’den az. ayrıca buz çözücü tuzlar. betondaki alkali miktarının azalmasıyla.

alümin (Al2O3) ve demir oksit (Fe2O3)’tür. Uçucu kül. Bunlar literatürde uçucu kül olarak adlandırılır. Sadece puzolanik özellik gösterir. katkılı çimento üretiminde kullanıldığı gibi betonda belirli oranlarda çimento veya ince agrega yerine de kullanılmaktadır.46 betonun plastik büzülme sebebiyle çatlamaya yatkın olması gibi etkiler kullanım esnasında göz önünde bulundurulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Açığa çıkan külün yaklaşık %80’i baca gazıyla beraber dışarı “uçar”. F sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %70’den fazladır. silis (SiO2). sülfürtrioksit (SO3) ve yanmamış kömür parçacıkları (karbon. uçucu kül. Uçucu küllerin ana kimyasal bileşenleri. Uçucu kül puzolanik özellik gösterir. Kömürün yakılması sonucu çeşitli gazlar ve yanmamış katı atıklar ortaya çıkar. Sertleşmiş betonda ise dayanım kazanma hızını yavaşlattığından erken yaşlardaki dayanımı düşürürken ileri yaşlardaki dayanımı arttırır. C sınıfı uçucu külün SiO2+Al2O3+Fe2O3 içeriği %50’den fazladır. magnezyum oksit (MgO). 4. Ayrıca. Kireç içeriği %10’dan yüksek olabilir. C sınıfı ve F sınıfı olmak üzere ikiye ayrılır. atmosfere salıverilmeden bacalardaki filtreler tarafından tutulur. bölümünde derlenmiştir.2. puzolanik özeliği sayesinde oluşturduğu ikincil C-S-H’larla yapıyı daha . Antrasit veya bitümlu kömürden elde edilir. %10’un üstündeyse yüksek-kireçli uçucu kül olarak adlandırılır. Silis dumanının ASR genleşmelerine etkisi ile ilgili önemli çalışmalar bu tezin 2. çeşitlerine göre farklı miktarlarda kalsiyum oksit (CaO). ASTM C618’e göre uçucu kül. Uçucu küller. Yüksek oranda (%10’dan fazla) CaO içeren uçucu kül puzolanik özelliğin yanısıra bağlayıcı özellik de gösterir. Linyit veya subbitümlu kömürden üretilir. taze betonda sabit su/çimento oranında işlenebilirliği arttırır. Bu küller. elektrik enerjisinin üretimi için toz haline getirilmiş kömür yakılmaktadır. Uçucu Külün ASR’na Etkisi Termik santrallerde. Puzolanik ve bağlayıcı özellik taşır. (C)) içerirler. Uçucu külün kireç içeriği %10’un altındaysa düşük-kireçli uçucu kül.

Yüksek oranlarda uçucu kül (%40). 80°C’ye maruz bırakıldığında uzun periyotta dahi (3 yıl) etkili bulunmuştur. Bleszynski ve Thomas (1998) yaptığı deneysel çalışmada. beton içerisinde çakmaktaşı parçalarının önemli derecede reaksiyon belirtisine rağmen. boşluk çözeltisi kimyasındaki değişikliklerin dışında uçucu külün alkali-agrega reaksiyonu üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. agrega-harç arayerini iyileştirir ve bu sayede betonun geçirimliliğini azaltır. çeşitli alkalin tuz çözeltisine maruz bırakılmasıyla genleşmelerini ve mikroyapısını incelemiştir.4 1M NaOH.1998) Uçucu kül.47 yoğun hale getirir. genleşmeleri azaltmada 1M NaOH’de. Çalışmada. Şekil 4.4’te 80°C’de 1M NaOH çözeltisinde kürlenen portland çimentosu betonunda kireçtaşı agregasının etkisi görülmektedir. Şekil 4. Bu sebeple. çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere karşı betonun durabilitesi artar. farklı oranlarda uçucu kül ile reaktif çakmaktaşı agrega içeren beton karışımlarının. genleşme hasarı ve . 80°C’de tutulmuş portland çimentosu (OPC) betonunun genleşmesinde kirecin etkisi (Bleszynski ve Thomas.

5 1M NaOH. Reaksiyon ürünü alkalilerin şerit halinde yayılmaları dikkat çekicidir.1998) Uçucu kül içermeyen bozulmaya uğramış kontrol numuneleri ile %40 oranında uçucu kül içeren beton arasındaki en belirgin fark.5). uçucu kül kullanılmamış karışımda agrega taneleri kenarında kalsiyum-alkalisilis oluşumudur. muhtemelen kendisi genleşme kuvvetleri oluşturur veya alkali silikat solüsyonunun reaksiyon bölgesinden difüzyonunu önleyen yarı geçirgen membran gibi davranır ve bu sayede ozmotik basınç yaratmaktadır. Şekil 4. Bu reaksiyon. 80°C’de tutulmuş %25 çakmaktaşı kumu içeren uçucu küllü betonun genleşmesi (Bleszynski ve Thomas. Portland çimentosu beton örneklerinde jel dağılımı.48 çatlakları önlemektedir (Şekil 4. agrega-çimento birleşimi sınırında yüksekkalsiyum reaksiyonu. %40 uçucu kül içeren betonda çimento-agrega birleşiminde muhtemelen Ca(OH)2 azalmasından dolayı gözlenmemektedir. Bu durum. bununla birlikte bitişiğinde yüksek-sodyum silis jeli ve bunu takip eden yüksek-potasyum silis jelinden meydana . Kalsiyum-alkali-silis reaksiyon hattı. portland çimentosu betonunda bazı reaktif çakmaktaşı taneciklerinin etrafında oluştuğu gözlemlenmektedir.

Şekil 4. G=jel (Bleszynski ve Thomas.7.1998) . Şekil 4.9) Şekil 4. iğnemsi bir yapı göstermektedir. yüksek sodyum jelinin. Uçucu küllü betonda yüksek kalsiyum sınır reaksiyonu yokluğunda. uçucu kül içeren beton örneklerinde yükseksodyum jeli çevresindeki çimento matrisi içerisine dağılmakta.49 gelmektedir. Şekil 4. amorf yapıda yüksek sodyum jeli ve kristalin iğnemsi yüksek potasyum jeli ile karakterize edilen ayırıcı “çevreleme” oluştuğu görülmektedir. çatlamış çakmaktaşı taneleri ve jel dolu çatlaklar F=çakmaktaşı. Düşük kalsiyum alkali-silis jeli dağılım örneği uçucu kül betonlarına kıyasla portland çimentosu betonlarında fark edilmektedir. Yüksek-potasyum silis jeli kristalin.6 Örnek L1b (1M Na/KOH 38°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü. iç basıncın azalmasıyla çimento matrisinin gözenek yapısına doğru kolaylıkla dağıldığı görülmektedir. amorf bir yapı göstermektedir. Yüksek-sodyum silis jeli ise şekilsiz. Bu jel içerisinde.8.6. yüksekpotasyum jeli ise orijinal agrega sınırında kalmaktadır. Yüksek-kalsiyum içeren jelin bulunması halinde reaksiyonunun önlendiği. (Şekil 4.

G=jel.8 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül) BSE görüntü.50 Şekil 4.7 Örnek L1a (1M NaOH 80°C’de %0 uçucu kül) BSE görüntü.1998) . L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.1998) Şekil 4. büyük jel dolu çatlaklar C=çatlak. kısmi tepkimede bulunmuş çakmaktaşı taneleri F=çakmaktaşı G=gel. F=çakmaktaşı. L=kireçtaşı (Bleszynski ve Thomas.

10). reaktif agrega. uçucu kül kimyasal kompozisyonunun genleşmelerde etkili olduğunu göstermektedir. genleşme derecesini tahmin etmede veya genleşmeyi uygun limitte durdurmada gerekli minimum uçucu kül seviyesini belirlemede kullanılamamaktadır. Minimum yer değiştirme oranı. genleşmeyi iki yılda %0. Farklı uçucu küllerin performansları boşluk suyu kompozisyonuna dayanarak açıklanabilmektedir.51 Şekil 4.04 sınırında tutarak belirlenmektedir. Uçucu küllerin çimento hamuru örneklerindeki boşluk suyu alkalinitesini düşürmede ve buna bağlı olarak genleşmeleri kontrol etmede etkili olduğu bulunmuştur. Belli bir uçucu kül oranında.9 Örnek L9a (1M NaOH 80°C’de %40 uçucu kül). Çalışma. külün kalsiyum veya alkali içeriği arttıkça veya silis içeriği düştükçe genleşme artmaktadır.1998) Shehata ve Thomas (2000). Numunelerin boşluk suyu alkalinitesini düşürmede . Ancak. beton prizmalarının genleşmelerini katkısız kontrol numunelerine kıyasla düşürmektedir (Şekil 4. BSE görüntü. Bütün uçucu küller. uçucu kül kompozisyonunun ASR genleşmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. reaksiyona uğramış çakmaktaşı ve yüksek sodyum jelinin çevre çimento matrisine doğru dağılması (Bleszynski ve Thomas. Sonuçlar. veriler. kalsiyum reaksiyon sınırı bulunmayan. farklı tip ve oranlarda uçucu kül içeren beton prizma ve harç çubukları üzerinde yapılan deneylerin sonuçlarını kapsamaktadır.

C sınıfı uçucu küle göre genleşmelerde daha çok azalma sağladığını göstermiştir. Ancak. ASR kaynaklı genleşme kontrolünde puzolanların yararını değerlendirme anlamında hızlandırılmış harç çubuğu deneyi kullanımını desteklemektedir.47 olduğunda. yüksek su/çimento oranına sahip ve kuvvetli alkali çözeltisinde tutulan harç çubuklarını kullanarak yaptıkları deneysel çalışmada.10 Uçucu kompozisyonu ve çimento yerine kullanma oranının ASR genleşmeleri üzerine etkisi (Shehata ve Thomas.52 daha etkili bulunan uçucu küller. Genelde. Çalışmadaki veriler. uçucu kül içeren harç çubuklarında genleşmeler daha düşüktür. uçucu külün sınıfından bağımsız olarak büyük genleşme oluşturduğunu belirlemiştir. %20 uçucu kül kullanımı genleşmeleri azaltmada yeterli olmamıştır. . ancak S/Ç oranı 0. Deneyler. 2000) Shon vd. yer değiştirme oranı çimento ağırlığının %35’ine yükseltildiğinde ve S/Ç oranı 0.47 olduğunda C sınıfı uçucu külün de genleşme azaltmada yeterince etkili olduğu görülmüştür. ASR genleşmeleri kontrolünde daha yararlı bulunmaktadır. (2002). F sınıfı uçucu külün. Şekil 4.

4. Suda granüle edilerek (peletleme yöntemi ile) hızlıca soğutulduğunda camsı bir yapı oluşur. Uçucu küllerin çeşitliliği sebebiyle araştırmacılar ASR’na olan etkileri hakkında çoğu zaman çelişkili görüşler öne sürmüştür. Ancak yapılan araştırmalar. az reaktif agregalarda daha az miktarda yüksek fırın cürufunun etkili olabildiğini göstermektedir. araştırmalarda kullanılan uçucu küllerin ve çimentoların kimyasal ve mineralojik özeliklerinin ve agregaların reaktivitelerinin farklı olmasıdır.3. Yüksek Fırın Cürufunun (YFC) ASR’na Etkisi Demir cevherinden demir üretimi esnasında yüksek fırında kireçtaşı veya dolomit varlığında erimiş cüruf oluşur. 15001600OC sıcaklığındaki eriyik cüruf yaklaşık olarak.04’ün altına düşürdüğünü belirtmiştir. Her iki agrega için de kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O miktarı kütlece %1. ASR’nun kontrolü için %50 oranında yüksek fırın cürufunun çimento yerine kullanımının gerekli olduğunu vurgulamaktadır. Daha az reaktif agrega olan grovak içeren çakıl ile %35 oranında yüksek fırın cürufu kullanımı halinde genleşme kritik sınırın altına düşmektedir. Camsı yapıdaki cüruf kurutularak öğütüldüğünde hidrolik bağlayıcı özelik gösterir. erimiş haldeki demirin üzerinden akar ve ayrık halde depolanabilir.25’tir (Şekil .. 2000). ancak silis dumanı ve F sınıfı uçucu kül gibi kirece ihtiyaç duymaz (Hooton vd. Bu mineraller çok az bağlayıcı değer taşıdığından bu gibi cüruflar beton agregası veya yol temel tabakası olarak kullanılabilir. Kanada Standardı CSA 23. genleşmesinde yeterli azalma görülmemiştir. Cüruflar yavaşça soğutulursa yapısında melilit veya mervinit minerallerini kristalleşir.2-14A) uygulamış ve %50 oranında cüruf kullanımı. yüksek alkali çimento varlığında. genleşmeyi standarttaki 24 aylık sınır değeri olan %0. ki bu portland çimentosunun kompozisyonuna benzemektedir. Thomas ve Innis (1998) reaktif silisli kireçtaşı ile beton prizma deneyi (CSA A23. %30-40 oranında SiO2 ve %40 oranında CaO içerir. Bu cüruf. Bu yapı. hidrate olmak için alkalin bir ortama ihtiyaç duyar.1 Ek B.47 olan harç çubukları.53 %20 C sınıfı uçucu kül içeren ve S/Ç oranı 0. Çelişkilerin sebebi.

11 Sudbury agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.2 0.25 0.1 0.12).11 ve 4.25 0. 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.45 0.12 Spratt agregası ve çimento yerine farklı oranlarda YFC içeren beton numunelerin genleşme-zaman grafiği (Thomas ve Innis.1 0.05 0 0 1 2 3 4 6 9 12 18 24 Yaş (ay) Genleşme (%) Kontrol % 25 Y FC % 35 Y FC % 65 Y FC Şekil 4.35 0.54 4.15 0.3 0.35 0.2 0.15 0.3 0.4 0. 1998) 0. 1998) .

Yüksek fırın cürufunun toplam alkali içeriği (asitte çözünebilir alkali) kütlece %0. betonun birim hacminde bulunan toplam hidroksil iyonu konsantrasyonuna bağlı olduğundan önceki bölümlerde bahsedilmişti.50 . ASR sebebiyle oluşabilecek genleşmelerin.27 0. yüksek fırın cürufu efektif alkali içerikleri toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin %50’si kadardır.31 0. Şekil 4.13’de bu yaklaşım göz önüne alınarak çizilmiş genleşme/efektif alkali içeriği diyagramı görülmektedir.56 0. Bu sebeple yüksek alkalin portland çimentosunun bir kısmının yüksek fırın cürufu ile yer değişimi sonucu betonda mevcut alkali iyon konsantrasyonundaki değişimler genleşmeleri de etkilemektedir.6 eşdeğer sodyum oksit değerleri arasında değişmektedir.28 0.44 0. gAg ise cürufun efektif alkali içeriğini ifade etmektedir. üç adet yüksek fırın cürufu üzerinde yaptıkları araştırmada yüksek fırın cürufu efektif alkali içeriklerinin toplam (asitte çözünebilir) alkali içeriklerinin kütlece %39’u ile %63’ü arasında olduğunu bulmuştur. Betonlar için efektif alkali içeriği sınır değeri 4 kg/m3 olarak belirlenmiştir. Yüksek fırın cürufunun inceliği. Tablo 4.52 Asitte çözünebilir K2O: % 0.97 Efektif eşdeğer Na2O içeriği: % 0.45 0.54 0. karışımın priz süresi. kötü sıkıştırılma sebebiyle hapsolan hava miktarı ve dayanım kazanma hızı gibi diğer parametreler de yüksek fırın cürufu kullanılan betonlarda ASR genleşmelerini etkiler.1).68 Eşdeğer Na2O içeriği: % 0.3 ile %2.1 Yüksek fırın cürufu alkali ve efektif alkali içerikleri (Hobbs.25 0. 1988) Tablo YFC A B C D Asitte çözünebilir Na2O: % 0.55 En kritik silis/alkali oranında. Barlow ve Jackson (1988).40 0. Hobbs’un derlediği verilerde görüldüğü üzere (Tablo 4.40-0.64 0.30 0. Şekilde. Yüksek fırın cürufundaki alkaliler camsı fazlarda bağlı bulunmakta ve portland çimentosuna nazaran daha yavaş bir şekilde ortama salıverilmektedir.57 0. cAc çimentonun.

56 Şekil 4. 1988) .13 Beton numunelerin genleşme/efektif alkali içeriği grafiği (Hobbs.

doğal puzolanlar. Puzolanların ASR’unu azaltmadaki etkisi. (SiO2 + Al2O3 + Fe2O3) oksitleri ile asit-baz reaksiyonu biçiminde tepkimeye girmesiyle meydana gelir.. Şekil 4. bu reaksiyon. alkaliagrega reaksiyonu tahribatına veya sülfat tahribatına direnci arttırmak. Ayrıca. Kireç-puzolan reaksiyonu sonucu boşluk çözeltisi pH’ının düşmesi neticesinde puzolanlar etkili olur. Tablo 4.14’de Mehta’nın Santorin toprağı kullanarak elde ettiği genleşme sonuçlarını görmekteyiz. yüksek fırın cürufu. kimyasal dayanıklılık ve mekanik dayanımdaki artışın esas nedeni olduğu belirtilmektedir. su sızdırmasını azaltmak. uçucu kül. sönmüş kirecin ve alkalilerin. betonda genleşme yaratan reaksiyonlara karşı etkili oldukları bilinmektedir. serbest sönmüş kireç miktarı zamanla azalır.4. silis dumanı gibi yapay malzemeler için de “yapay puzolan” terimi zaman zaman kullanılmaktadır. ve silis dumanı gibi maddeler belirli oranlarda karıştırılabileceği belirtilmektedir (Karahan vd. Ekonomik kazanç sağlamak veya erken hidratasyon ısısını azaltmak. ileri yaşlardaki dayanımı arttırmak.57 4. C-S-H (kalsiyum-silikat-hidrat) ve kalsiyum-alümino-silikat miktarlarında artış olur. Bu bağlamda iki olay gerçekleşir: birincisinde. puzolanların reaktivitesine bağlıdır ve bu etki çimento yerine kullanılabilecek miktarı belirler. portland çimentosunun hidratasyonu esnasında ortaya çıkanlara benzer biçimde. ikincisinde de. Bir portland çimentosu ve puzolan karışımı reaksiyona girdiği zaman. Literatürde uçucu kül. ve zararlı çözeltilerin beton içine sızmasına karşı direnci arttırmak amaçları için portland çimentosuna veya katkılı portland çimentosuna.2’de doğal puzolan olan . puzolanlar alkalilerle reaksiyona girerek alkalileri tüketir ve genleşme yaratmayan ürünler oluşturur. Kil. Çimento hamurunda gözenek yapısındaki iyileşme (azalma) biçiminde fiziksel olarak kendini gösteren puzolanik reaksiyon. öğütülmüş yüksek fırın cürufu. Doğal Puzolanların ASR’na Etkisi “Puzolan” terimi aslında şiddetli yanardağ patlamaları sonucu oluşan camsı piroklastik malzemeler için kullanılmaktadır. Puzolanların. 2005). şeyl ve zeolit gibi betonda kullanılan doğal malzemeleri de “doğal puzolanlar” olarak gruplandırmak mümkündür.

Đtalya.026 0.044 0.2 Puzolan türü ve miktarının ASR genleşmelerine etkisi (Mehta. 1981) Mineral Katkı Kütlece çimento yerine kullanım oranı (%) 10 15 25 5 7.017 0.002 3 Ay 0. ve Hindistan.017 0.58 riyolitik süngertaşı ile silis dumanının farklı oranlarda kullanımının ASR genleşmelerine olan etkisi görülmektedir.035 0. Çin.042 0.025 0.014 12 Ay 0.049 0.009 0.090 0.026 0. A.2 0.260 0.B. Japonya.1 0 0 1 2 3 4 5 6 Kür süresi (ay) Şekil 4. Çimento 0.021 Kontrol Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Riyolitik Süngertaşı Silis Dumanı Silis Dumanı Silis Dumanı Yunanistan.5 0.320 0. doğal puzolan .012 6 Ay 0.150 0..014 0.020 0.017 0.5 10 Genleşme (%) 1 Ay 0.062 0.021 0.005 0.6 %10 puz %20 puz %30 puz Genleşme (%) 0.028 0.4 0.023 0.7 0. Türkiye.D.150 0.3 0.14 Puzolanların ASR'na etkisi (Mehta. 1981) Tablo 4. Rusya. Fransa. Meksika. Đspanya.002 0. Almanya.

Bir başka çalışmada. (2001) yaptığı çalışma.59 kaynaklarının bulunduğu ülkelerdir. Standart PÇ yerine %1015 oranında MK yerleştirildiğinde genleşmelerin %0.B. ve Meksika. Diğer bir neden ise.B.’de ilk puzolanlı portland çimentosu 1912’de Los Angeles su kemeri inşaatında kullanılmıştır. portland çimentosu tüketimini minimize etmesi ve çevresel zararları azaltmasından kaynaklanmaktadır. uygulamada MK’in harç ve çimento içerisinde ve ayrıca zararlı atıklar varlığında kısmi puzolanik katkı olarak kullanımını incelemiştir. Brezilya. Türkiye. Rusya ve Japonya’da 1930’lardan beri doğal puzolanlar. A. Doğal kaynaklı puzolanların bu tür kullanımları Avrupa’da.D. önemli miktarlarda doğal puzolan katkılı-çimento kullanan ülkelerdir. Hindistan. 1994).D. Bunun yaygınlaşmasının nedeni. Son yıllarda harç ve betonda puzolanik malzeme olarak metakaolin (MK) formunda kalsine kilin kullanımı oldukça yaygınlaşmaktadır. betonda ASR’dan kaynaklı genleşmeleri büyük oranda azalttığı görülmüştür. ASR deneyleri Đngiliz Standart Şartname Tasarısı 812’ye göre 75 mm×75 mm×220 mm beton prizmaları ile yapılmıştır. atık ve endüstriyel yan ürünlerinin kullanımının. O yıllardan günümüze kadar. puzolanik malzeme içeren harç ve betonun durabilite özelliklerinde önemli derecede gelişme görülmesidir. portland çimentosu ile karıştırılarak kullanılmaktadır. (1991). Kostuch vd. Amerika’da olduğundan daha yaygındır (ACI 232.’de yaygınlıkla kullanılagelmiştir.45 genleşme gösterdiğini belirmiştir.1R-94. Gözenek yapısında büyük gelişme gösteren ve böylece zararlı çözeltilerin betona etkisine karşı direnç sağlayan MK etkili bir puzolan olarak görülmüştür. Araştırmacılar. MK içermeyen betondaki genleşen . kimyasal etkisi olmayan kireçtaşı agrega ve silisli şist reaktif kum içeren karışımlar kullanarak ASR’nu engellemede MK etkisini belirlemiştir. Sabir vd. Kontrol numunelerinde oluşan çatlaklar ve yüzey bozulması MK kullanılmasıyla elimine edilmiştir. portland çimentosu yerine %15 MK kullanımının.01’den daha aza düştüğü görülmüştür. MK içermeyen beton numunelerinin 6-9 ay sonra %0.. (1993). Çin. Walters vd. özellikle hidrolik yapılarda ve kütle yapılarında puzolan-katkılı portland çimentosu A.

60 ürünün “yüksek Ca2+ jeli” olduğu. 1032 oC’de pişirilen illit ve vermiküllit tipi killer de ASR üzerinde etkili olamamıştır (Cook. Mielenz vd.2 0. 587-810oC arası pişirme en iyi sonucu vermiştir. Zeolitler. 5280.15 Doğal zeolit tozu katkısının ASR’nu önleyici etkisi (Naiqian vd. 0.25 Genleşme (x0. doğal zeolitin ASR genleşmesi üzerindeki etkisini incelemiştir. Araştırmada. 6860 ve 8820 cm2/g olan dört farklı incelikte öğütülmüştür. Naiqian vd. Kaolinit kili için yapılan deney sonuçlarına göre. Benzer şekilde. 1986). (1998)..1 0.3 0.05 0 -0.15’de görülmektedir.01) 0. özgül yüzey alanları 2510.15 0. Kullanılan tek tip çimentonun alkali içeriği NaOH çözeltisi yardımıyla ayarlanmış ve dökülen harç çubukları 38oC’de kürlenerek 180 günlük genleşme ölçümleri alınmıştır. iki çeşit reaktif sentetik agrega ve bir çeşit potansiyel reaktif doğal agrega kullanılmıştır. Deneyler sonucunda ASR sebebiyle oluşan genleşmenin toplam alkali miktarı ve agrega reaktivite seviyesinin yanısıra katkı maddesinin dozajına ve inceliğine bağlı olduğu belirlenmiştir. 1998) .(1950). serbest bulunan CH miktarını ve CH/SiO2 (aktif) oranını azaltarak şişen jelin oluşumunu önlemektir. pişirilmiş kil ve şeyllerin ASR üzerindeki etkilerini incelemiştir. 800oC’de pişirilen sodyum montmorillonit tipi killerin ASR’nu azaltmada etkili sonuç vermediği belirlenmiştir. az miktarda Na+ ve K+ içerdiği ve bunların miktarlarının mevcut CH ve aktif silis miktarına bağlı olduğu belirlenmiştir.05 0 50 100 150 Yaş (gün) 200 250 300 0% 5% 10% 20% 30% Şekil 4. Doğal agrega ile özgül yüzey alanı 7000 cm2/g olan doğal zeolitin %10 oranında kullanıldığında zararlı genleşmeleri önleyebildiği Şekil 4. MK’nin genleşme indirgemedeki rolü.

Kullanılan malzeme 5. Bu amaçla.61 5.5 çimento kullanılmış olup Đzmir Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özellikleri ile standart sınır değerleri Tablo 5. Bu deneylerde 4 farklı reaktif agrega kullanılmıştır. 5. iki farklı amaçla gerçekleştirilmiştir. Genleşme değerleri.1. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanır.1.1’te verilmiştir. Çalışmanın diğer bir aşamasında ise iki farklı silis dumanının ASR genleşmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C suda bekletmek yerine doğrudan 80°C NaOH çözeltisinde kürlenen örneklerin reaktiviteleri incelenmiştir. farklı reaktivitelere sahip dört ayrı agrega üzerinde normalde 24 saat olan ilk kür süresi 4. 2 tip silis dumanı. çimento. Bu amaçla. Çimento ve mineral katkıların kimyasal özelikleri belirlenmiştir. ilk kür süresinin (80°C suda) değiştirilmesinin ASTM C1260 ve beton mikrobar deneyi sonuçlarına etkisinin incelenmesidir. 12. Bunların birincisi. Öncelikle agrega. numuneler 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. 10 ve 15 oranlarında kullanılarak ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. Kimyasal analiz . Çimentonun özelikleri Deneysel çalışmada bir adet CEM I 42.1. Beton mikrobar deneyi ise yine aynı koşullarda. ve mineral katkılar sağlanmıştır. çimento yerine %5. Đki farklı agrega ile hazırlanan ve benzer oranlarda iki tip silis dumanı içeren karışımlara ise beton mikrobar deneyi uygulanmıştır. Agrega numunelerinin fiziksel özelikleri belirlenmiş ve deney yöntemlerinde belirtilen şekilde yıkanıp kurutularak deneysel çalışmaya uygun hale getirilmiştir. Böylece ileriki ölçümler. DENEYSEL ÇALIŞMA Tez kapsamında yapılan deneysel çalışma. 24 (kontrol) ve 48 saat olacak şekilde değiştirilerek ASTM C1260 deneyi uygulanmıştır. seçilen iki tip agregayla uygulanmıştır. 16. 8. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının asıl amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır.

Tablo 5.05 2.09 0.27 62.68. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Yöntemi” çimentonun alkalinitesi ile ilgili herhangi bir sınırlama getirmemiştir.58.5 en çok 1. Buna ek bu yöntemde de.64 2.11 0.23 Belirtilmedi TS EN 197 Sınırları (%) En çok 5 en çok 3. C4AF: %9. Buna rağmen.11 1.9 değeri verilmektedir.62 sonuçlarından görüldüğü gibi çimentonun eşdeğer Na2O yüzdesi 1.1 Kullanılan çimentonun kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO SO3 Serbest CaO Na2O K2O Na2O (eşdeğer) Çözünmeyen Kalıntı Kızdırma Kaybı Klorür Miktar (%) 20. kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği ile ilgili %0. güvenli tarafta kalabilmek için araştırmada alkalinitesi yüksek bir çimento seçilmiştir. kür esnasında dışarıdan yeterince NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin önemli olmadığı belirtilmektedir. Beton mikrobar yönteminde ise.70 3.5 En çok 4 en çok 0.09’dur.51 1.89 0.36 1.58. C3A: %9. Bunun sebebi ise harç çubuklarının 14 gün boyunca 1 M NaOH çözeltisi içinde beklemesiyle zaten alkalinitesi yüksek bir etkiye maruz kalmalarıdır.18 5.94 .1 Kullanılan çimentonun ana bileşenleri Bogue formülleriyle aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır: C3S: %52. C2S: %18.

Agregaların özelikleri Deneysel çalışmada.6 25.2 Araştırılan agregaların elek analizi sonuçları Elek Boyutu (mm) 31.6 92. gevşek birim hacim ağırlığı (BHA) TS EN 1097-3.03 1335 1465 Uşak 2.0 5.81 0. Harç karışımlarında 0/5 mm.4 33 11.2 94.9 1.67 1655 1770 Aliağa (0/5 mm) 2.2.39 Ahmetli Aliağa (0/5 mm) 100 77.5 99.3 1.4 3.34 Altınoluk (5/15 mm) 100 95.5 0.6 55.5 57. Tablo 5.65 2.79 0. gevşek ve sıkıştırılmış birim hacim ağırlık özelikleri Tablo 5.42 Tablo 5.3 5.5 0.5 16 8 4 2 1 0.25 1285 1465 Altınoluk (5/15 mm) 2.60 0. öncelikle reaktivite potansiyeli olabilecek yöresel agrega numuneleri incelenmiştir.55 1.8 5. beton mikrobar karışımlarında 5/15 mm olmak üzere iki farklı boy sınıfında agrega kullanılmıştır.6 35.5 18.63 5.7 54.1. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı.2 ve 5.25 Đncelik Modülü Yüzde Geçen (%) Aliağa Altınoluk (5/15 mm) (0/5 mm) 100 99 100 34.57 3.9 2.3 Araştırılan agregaların bazı fiziksel özelikleri Fiziksel Özelik DYK Özgül Ağırlık Su Emme Kapasitesi (%) Gevşek BHA (kg/m3) Sıkıştırılmış BHA (kg/m3) Ahmetli 2.4 2.6 8.65 1630 1770 Aliağa (5/15 mm) 2.1 12. Agregaların tane büyüklüğü dağılımı TS EN 933-1 standardı. doygun yüzey kuru özgül ağırlığı ve su emme oranı TS EN 1097-6 standardına göre belirtilmiştir.5 0.85 1545 1675 .5 68.66 Uşak 100 97.4 74.45 1380 1590 Altınoluk (0/5 mm) 2.47 2. Agregaların elek analizi sonuçları ile su emme kapasitesi.3’de özetlenmiştir.3 0.4 100 73 36 26.8 21.2 0.

Katkının üretici firma tarafından bildirilen diğer özelikleri Tablo 5.635 6. Silis dumanının özelikleri Deneysel çalışmada iki tip silis dumanı kullanılmıştır.8-%1.136 0. Kimyasal katkı özelikleri Beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır.1.4 Silis dumanının kimyasal özelikleri Kimyasal Đçeriği SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO MgO Na2O K2O SO3 Kızdırma Kaybı Cl Silis Dumanı-1 (%) 71.32 7. katkının naftalin sulfonat esaslı olduğunu belirtmiştir.5 Kimyasal katkının özelikleri Özellik Yoğunluk (20°C) (g/ml) Suda çözünen klorür (%) Alkali içeriği (eşdeğer Na2O.53 0. Tablo 5.4.5’da verilmiştir.11 belirlenmedi 0. Tablo 5.4’de verilmiştir.42 0.4’ü .1.92 0.68 0.98 Çimento ağırlığının %0. Üretici firma. %) pH Kullanım oranı Değeri 1.88 0.12 2.015 Silis Dumanı-2 (%) 92.86 4.000 5. Deneysel çalışmada kullanılan iki tip silis dumanının Çimentaş çimento fabrikasında belirlenen kimyasal özelikleri Tablo 5.57 0.0087 0.52 1.53 1.44 0.52 0.64 5.89 belirlenmedi 6.98 1.3.

16. kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 14 farklı karışım. Tablo 5. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 24 farklı karışım hazırlanmıştır. ASTM C1260 Standardı ile kontrol numuneleri ve değiştirilmiş ilk kür koşulları için 28 farklı karışım. Beton Mikrobar Yöntemi ile ise. Aliağa agregası kırma andezittir.6’de görüldüğü üzere. Kullanılan agreganın reaktivitesinin ve katkıların etkinliğinin tespitinde ayrıca Mikrobar Deney Metodu kullanılmıştır. Bunlar SD1 ve SD2 olarak adlandırılmıştır. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” uygulanarak 4 tip agrega. ASTM C1260 Standardına göre hazırlanan deney programı aynı şekilde uygulanmıştır. Silis dumanı. Altınoluk ve Uşak agregası. Ancak. Altınoluk ve Uşak agregası silis kökenli doğal agrega olup. 8. Her karışım örneği için en az üç numune hazırlanmıştır. SD’nin etkinliğinin tespitinde ise 12 farklı karışım hazırlanmıştır.2. çimento ağırlığının %5.65 5. “Beton Mikrobar Deneyi” uygulanarak 2 tip agrega. . 24 ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde dört farklı agreganın reaktivitesi ölçülmüştür. %10 ve %15’i olarak üç farklı oranda çimento yerine kullanılmıştır. Aliağa ve Altınoluk agregası ile karışımlar hazırlanmıştır. Aliağa. Numunenin Hazırlanması ve Deneysel Çalışma Deneysel çalışmada agregaların reaktivite tespitinde. Yine ilk kür koşulunu değiştirip değerlendirmeye bağlı 80°C NaOH çözeltisinde bekletmek yerine direkt 80°C suda kür koşullarında reaktiviteleri incelenmiştir. Bu metotta. ASTM C1260 Hızlandırılmış Harç Çubuğu Standardı kullanılarak 4. Aliağa ve Altınoluk agregası olmak üzere sadece iki agrega türü incelenmiştir. Mineral katkı olarak iki çeşit silis dumanının etkisi incelenmiştir. 12. Ahmetli. Ahmetli.

4) 2.1.36 mm (No. Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) Agregalar.5 247.36 mm (No.75 mm (No.30) 600 µm (No.3. ASTM C150 ve TS EN 197 standardına uygun olan bir tip CEM I 42.20) elekten elenmiştir.100) Kütlece % 10 25 25 25 15 990 g agrega için (g) 99 247.8) 2.6 Hazırlanan karışımlar Agrega Tipi 4 4 4 2 2 2 Đlk Kür Süresi 6 2 6 2 3 1 3 1 Silis Dumanı Silis Dumanı Oranı Farklı Đlk Kür Deney Sayısı 24 24 4 12 12 2 78 Karışım Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi Beton Mikrobar Deneyi Toplam 5.3.100 arası ASTM E11’e uygun eleklerle elenerek standartta verilen gradasyonda karıştırılmıştır. Tablo 5.7 ASTM C1260 agrega gradasyonu Elek boyutu Geçen Kalan 4.7’de verilmektedir.18 mm (No.50) 150 µm (No.18 mm (No.5 çimentosu 850 µm (No.8) 1.4-No. 5.30) 300 µm (No.50) 300 µm (No.16) 1.5 .5 148.66 Tablo 5.16) 600 µm (No. Deneysel Çalışmada Uygulanan Yöntemler ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” ve henüz standartlaşmamış “Mikrobar Deneyi”.5 247. kısa süreli iki farklı metot olarak Đzmir yöresindeki agregaların reaktivitesini tanımlamada ve katkıların etkinliğini kıyaslamada kullanılmıştır. Bu gradasyon değerleri Tablo 5. laboratuarda yıkanarak sabit ağırlığa kadar kurutulmuş ve No.

bu sürede agrega yavaşça eklenir. Harçlar ASTM C305’e göre standarda uygun harç mikseri (karıştırıcı ile kap arasındaki mesafe 5. kütlece su/çimento oranı.67 Her çimento agrega kombinasyonu için deney numuneleri hazırlanırken 440 g çimento. numunelerin kalıplara yapışmasını önlemek amacıyla numune üzerinde tortu bırakmayan ve su girişine imkan veren kayganlaştırıcı malzeme olarak Teflon sprey kullanılmıştır. Yayılma tablası temizlenerek kalıbı tam ortaya yerleştirilir. kalıp 25 mm kalınlığında bir harç tabakasıyla doldurup 20 defada sıkıştırılır./dk hızında 30 s daha karıştırılır.25. 285±10 dev. 15 sn içerisinde 25 düşüş gerçekleştirilir. yayılan harcın 4 farklı kısımdan taban çapı ölçümü alınır.1±0. Hazırlanan karışımların yayılma değerleri de belirlenmiştir. Karıştırma prosedürü şu şekildedir: su karıştırma kabına eklenir./dk’de 30 s süreyle karıştırılır.47) kullanılmıştır. mikser 285±10 dev. 990 g agrega ve 207 g su (kütlece çimento/agrega oranı. 90 s boyunca beklemeye alınır. ikinci tabaka da yerleştirilip aynı şekilde sıkıştırılıp üzeri düzeltilir. Standartta belirtildiği üzere. her karışım için üç adet 25×25×285 mm boyutlarında harç çubuğu hazırlamaya olanak vermektedir. ASTM C490’a uygun 25×25×285 mm boyutlarında ve uçlarında boy ölçmeye olanak sağlayan pimlerin bulunduğu 250 mm net açıklık bulunan kalıplara yerleştirilmiştir.5°C arasında olmalıdır. 1/2. üzerine çimento eklenerek 140±5 dev. Numunelerin uç bölümlerinin sıkıştırılmasına özen gösterilerek iki katman halinde çubuk yardımıyla sıkıştırılıp yüzeyleri perdahlanmalıdır. Bu miktar. Standart koşullarda hazırlanan harç.3 mm) ile karıştırılmıştır. Standarda göre harç hazırlama ve kuru malzeme depolama odası 20-27. 0./dk hızında 1 dakika daha karıştırılarak sonlandırılır. Yayılma ölçüm prosedürü aşağıdaki gibi özetlenebilir. bu sürenin ilk 15 saniyesinde kabın kenarındaki harç temizlenir. Harç hazırlama odası bağıl nemi %50’den az olmamalıdır. . Karışımın bitmesinden itibaren 2 dakika 15 sn içerisinde karışım kalıplara yerleştirilmelidir.

002 mm hassasiyetli komparatörle alınmıştır. Nem odası ASTM C511 standardına uygun olmalıdır.75 mm ile 12. ancak kalıpların net açıklığı 160±2.5 mm elek üzerinde kalan kısmın da belirtilmesi uygun olur.Mikrobar deneyi ASTM C490’a uygun gereçler kullanılır. Her örnek teker teker çıkarılarak silip. Numuneler. Ancak. 5.5 mm arasındaki agrega kullanılır.5 mm ile 12. Harç çubuklarının tümünü su veya çözelti içinde tutabilecek 80°C sıcaklığa ve NaOH çözeltisine dayanıklı olacak kaplar kullanılmıştır.01 M arasında olacak şekilde hazırlanmıştır.5 mm elek arası malzeme de %60 olarak oranlanmıştır. 1 M NaOH çözeltisi. 4. Sodyum hidroksit. 15±5 s içinde ölçüm tamamlanmıştır. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (250 mm) Standart 14 günlük genleşme limitini %0. Çalışmada uygulanan deneyde 4.5 mm ve kesiti 40×40 mm’dir. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü (alkaliden önce ilk boy) sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır.10 olarak vermektedir. Nem kabini veya nem odası sıcaklığı 23±1.2. Ölçümler ASTM C490’a uygun 0. Đlk okumaları 0. Na+ ve OH. NaOH çözeltisinin hacmi.5 katı olacak şekilde hazırlanmıştır.5 mm elek arası %40. çubukların hacminin 4±0.7°C olmalıdır. standart bir deney için 9. . Örnekler 1 M NaOH çözeltisi içeren 80±2°C sıcaklıkta muhafaza edilip en az 3 günde bir olmak üzere 14 güne kadar ölçülmüştür.68 Numunelerin 24 saat 80oC suda geri kalan deney süresince 80oC 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmesini sağlamak amacıyla 80±2°C sıcaklıkta kür yapabilen özel dolaplardan faydalanılmıştır. Ölçümler.75 mm ile 9. Genleşme değerleri.99 ile 1. uzun süreli etkiyi incelemek için yaklaşık 8 haftaya kadar uzatılmıştır. 24±2 saat nem odasında bekletilip kalıplardan alınmıştır.konsantrasyonu 0.002 mm duyarlıkta alınarak 80±2°C sıcaklıkta suya konulmuştur. 9. agregalar gerekiyorsa kırılarak istenilen boyuta getirilir.3. 40 g NaOH/900 ml H2O ve toplam 1 lt olacak şekilde ekstra su eklenerek yapılmıştır.

kabın kenarları sıyrılarak harç 90 sn bekletilir. Gerekirse istenilen işlenebilirliğin sağlanması için kalan su eklenir. Kalıplar fırından çıkarılarak ilk okumaları alıp 1 M NaOH çözeltisi içerisine konularak tekrar fırına alınmıştır.33 olup işlenebilirlik için ayarlama yapılabilir. Segregasyona uğramaması için en son kalıplar doldurulduktan sonra birkaç saniye kadar vibrasyona tabi tutularak hava baloncuklarının çıkması sağlanmıştır.9 olmalıdır. Kür esnasında dışarıdan NaOH eklendiği için çimentonun alkali içeriğinin çok önemli olmadığı düşünülse de bu konunun araştırılması gerekmektedir. Plastik filmle kaplanan kalıplar 23°C’lik nem odasında 24±2 saat bekletilmiştir. Kapların kapakları kapatılarak 80°C’lik fırında 24 saat boyunca bekletilmiştir. . Etkiyi net inceleyebilmek için bazı numunelerin boy ölçümleri 8 haftaya kadar uzatılmıştır. Çubuklar kalıplardan çıkarılarak uygun plastik kaplar içerisindeki suya daldırılmıştır. ASTM C305’e uygun standart harç karıştırma aparatı spiral şekilli olanla değiştirilerek agrega eklenir ve düşük hızda 1 dakika boyunca karıştırılır.69 900 g çimento ile 900 g agreganın kullanımı ile (kütlece Ç/A=1/1) 3’er adet mikrobar örnek üretilmiştir. daha sonra 60 sn daha karıştırılır. Çimento ve suyun büyük bir bölümü (290 g) karıştırıcı kabın içine konularak düşük hızda 60 sn çalıştırılır. Genleşme(%) = (Son Boy – Alkaliden Önce Đlk Boy) / Efektif Boy (160 mm) Boy ölçümleri 30 gün boyunca alınarak üç örneğin ortalaması kaydedilmiştir. Genleşme değerleri. Kullanılan çimentonun eşdeğer Na2O içeriği en az %0. ASTM C230’a göre yayılma değeri ölçülerek gerekli ayarlamalar yapıldığında su miktarındaki küçük değişimlerin genleşmeleri fazla etkimediği belirlenmiştir. Karıştırma prosedürü ise aşağıdaki gibi özetlenebilir. Harç karışımı kaplara iki seferde çubukla sıkıştırılarak yerleştirilmiştir. Karışımlarda 300 g su kullanılmıştır. Su/çimento oranı 0. 80oC sudan çıkarıldığı gün alınan boy ölçümü sıfırıncı gün kabul edilerek hesaplanmıştır.

Örneklerin kür süresi-genleşme grafikleri Şekil 6. 6. 1 M NaOH çözeltisinde bekletilerek 14 gün kür süresinde belirlenen genleşme değerleri. standardın belirlediği %0.70 6. En yüksek genleşmeler Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir. agregaların tümü reaktif özellik göstermektedir. Böylece tüm ölçümler (ileriki) 80°C alkalin çözeltisinden çıkarılır çıkarılmaz soğutulmadan yapılır. Uşak agregası kullanılan numunelerde ASR’nu belirtisi olarak harita biçimli çatlaklar gösterilmiştir. Đlk kürün 80°C’de suda yapılmasının amacı numunelerin alkali olmayan ortamda termik genleşmesinin oluşturulmasıdır.1 genleşme limitinin üzerinde kalmaktadır. 80°C sıcaklıkta suda bekletilme ile uygulanan 24 saatlik ilk kür süresi. Uygulanan kür boyunca Ahmetli ve Uşak agregası içeren örneklerin genleşme değerlerinin birbirine çok yakın gittiği görülmektedir.1’de verilmiştir. Buna göre. Şekil 6. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 metoduna göre hazırlanan numuneler. toplam 8 hafta NaOH çözeltisinde kürlenmiştir. Çatlakların yoğunluğu. 4.2’de sırasıyla Aliağa.1. 24 (kontrol) ve 48 saat olmak üzere altı farklı ilk kür süresinde deney sonuçları incelenmiştir. . 8. zaman içinde genleşme ile beraber artmaktadır. bu örneklerde 4 saat tutulmuştur. Ahmetli. Deneysel çalışmanın bu kısmında. BULGULAR VE TARTIŞMA 6. Ahmetli. hızlandırılmış metot çerçevesinde yüksek sıcaklıkta aşırı alkalin ortama (80°C’de 1 M NaOH) maruz bırakılan numuneler için ilk kür süresi değişiminin etkisi irdelenmiştir. numuneler kalıp alımından sonra 80°C suda 24 saatlik sürede ilk küre tabi tutulmaktadır. Bunu sırasıyla. Đlk Kür Süresinin Deney Sonuçlarına Etkisi Hızlandırılmış harç çubuğu deneyi (ASTM C1260) ve deney prosedürü benzer olan beton mikrobar deneyinde.1. Ancak. Uşak ve Altınoluk agregası içeren örnekler izlemektedir. 16. 12.1.

2 Numunelerde oluşan ASR çatlakları .0 0 7 Uşak 4sa.3 1. Altınoluk 4sa.71 2.1 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.5 1.7 0.8 0.0 0.9 0.6 0.2 1.0 1. Ahmetli 4sa.8 1.1 Đlk kür süresi 4 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.7 1.3 0.6 1.2 0.4 1.5 0.4 0. Aliağa 4sa.1 1.9 1.

3 Đlk kür süresi 8 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .4 1. Đlk kür süresi 4 saatten 8 saate çıkarıldığında. Bu ilk kür süresinde.1 0.0 1. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.72 Şekil 6.8 0. tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri ASTM C1260 standardının belirlediği %0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.1 1.3’de ilk kür süresi 8 saat olan örneklerin genleşme eğrileri sunulmuştur.6 1.5 1. Ahmetli 8sa.4 0.1 genleşme limitinin üzerindedir. Altınoluk 8sa. Aliağa ve Uşak agregası içeren numunelerin genleşmeleri artarken.7 0. Aliağa 8sa.9 1.0 0.3 1. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.6 0. Yine.9 0.2 1.3 0.8 1.2 0. 2. Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmeleri diğer örneklere göre daha azdır.7 1.5 0.0 0 Uşak 8sa. Uşak. Ahmetli agregası içeren numunelerin genleşmesinin azaldığı belirlenmiştir.

5 1.5’deki örneklerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat . Aliağa 12sa.6 0.3 1. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0.3 0.8 1. Şekil 6. ölçülen genleşmelere göre reaktiviteleri sıralaması Aliağa. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6. 2. Ahmetli.9 0.0 0 Uşak 12sa.2 0. Uşak ve Altınoluk agregası içeren numuneler şeklindedir.1 1.73 Şekil 6.4 Đlk kür süresi 12 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Ahmetli ile Uşak agregası içeren örneklerin farklı ilk kür sürelerinde genleşme eğrilerinin yer değiştirdiği ve 12 saatlik ilk kür süresi sonucunda birbirine çok yaklaştığı görülmektedir.2 1. Ahmetli 12sa.9 1.0 1.6 1.1 0.0 0.7 0.5 0.1 genleşme limitinin üzerindedir.8 0.7 1.4 0.4 1.4 ilk kür süresi 12 saat olan numunelerin genleşmesini göstermektedir. Altınoluk 12sa. Bu ilk kür süresinde.

5 Đlk kür süresi 16 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.2 0. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.4 0. Altınoluk 16sa.0 1.9 1.5 0.4 1.1 genleşme limitinin üzerindedir. Uşak.5 1. yani ASTM C1260 metoduna tamamen uygun kürlenen örneklerin genleşme grafikleri görülmektedir.1 0.9 0. 2.0 0 7 Uşak 16sa. Şekil 6. ASTM C1260 “Hızlandırılmış Harç Çubuğu Deneyi” kontrol numunelerinin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri standartta belirtilen %0.3 0.8 0.7 0. Yine. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.1 genleşme limitinin üzerindedir. Bu ilk kür süresinde.6 1.6’da ilk kür süresi 24 saat olan.7 1. ASTM C1260’a göre 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri tüm numunelerde %0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 1.6 0.2 1.6’da .1 1.74 olarak değiştirilmiştir.8 1. Ahmetli 16sa.0 0. Aliağa 16sa.

Ahmetli. ilk kür süresi 12 saat olan örneklerin genleşme eğilimlerine benzemektedir.8 0. kontrol numunelerinin 14 günlük genleşme değerlerinden yüksektir.4 0. ASTM C1260’a göre tüm numunelerin 14 gün NaOH kürü sonrası genleşme değerleri %0.7 1.7 0.8 1.75 görüldüğü gibi reaktivite sıralaması Aliağa. Uşak.1 genleşme limitinin üzerindedir. Bu ilk kür süresinde.5 0. .1 0.1 1.9 1.2 0.0 0 7 Uşak kontrol Aliağa kontrol Altınoluk kontrol Ahmetli kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.6 0.0 0.9 0.3 0. ölçülen genleşmelere göre reaktivite sıralaması Aliağa.2 1. Ahmetli ve Altınoluk agregası şeklindedir.6 Kontrol harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Şekil 6.3 1. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilmiştir.7’de genleşme değerleri verilen örneklerin.4 1. 2. Uşak ve Altınoluk agregasıdır.5 1.6 1.0 1. Bu serinin 14 günlük genleşme değerleri. Genleşme eğilimleri.

7 Đlk kür süresi 48 saat olan harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.9 0.1.0 0.2.2 0. Numuneler.5 1.4 1. Altınoluk 48sa. Beton mikrobar deney verileri Bu deneyde yüksek reaktiviteli Aliağa agregası ve orta derecede reaktivite gösteren Altınoluk agregaları seçilmiştir.8 0.5 0.7 0.4 0.76 2.1 0. Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.0 0 7 Uşak 48sa.6 1.1 1. Aliağa 48sa.9 1. Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır.3 0.8’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 4 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.7 1.0 1. kür prosedürü ASTM C1260’a benzer beton mikrobar yöntemine göre hazırlanmıştır. Ahmetli 48sa. Şekil 6. .2 1. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası.8 1.3 1.6 0.

Şekil 6. .4 Aliağa 4sa. 48 saat kürlenen beton mikrobar deneyi örnekleri.8703 0. dolayısıyla beton mikrobar deneyine uygun kürlenen kontrol numunelerinin genleşme değerleri verilmiştir.1 y = 0.0018x R2 = 0.9). Buna göre. Şekil 6.0113x R2 = 0. 8 ve 12 saat kürlenen örneklerden fazladır. Đlk kür süresinin 4 saatten 8 saate çıkarılması genleşmeleri azaltmıştır (Şekil 6.77 0. diğerlerine benzer veya az miktarda yüksek genleşme göstermiştir. her iki agrega için genleşme değerleri 4.3 Genleşme (%) Altınoluk 4sa. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 48 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları Şekil 6.10’da 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 12 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşmeleri görülmektedir.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6. 0.8 Đlk kür süresi 4 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Aliağa ve Altınoluk agregalarıyla beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan numunelerin 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 8 saat olarak değiştirilmiştir.12’de 80°C suda ilk kür süresi 24 saat olan.13’de verilmiştir. y = 0.9614 0. Şekil 6.2 0.11’de 80°C sıcaklıkta suda ilk kür süresi 16 saat olarak değiştirilen numunelerin genleşme doğruları verilmiştir.

0 0 -0. y = 0.9931 y = 0.2 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 8sa.8656 0.0019x R2 = 0.0104x R2 = 0. 0.1 0. 0.7559 0.4 Aliağa 8sa.1 0.9 Đlk kür süresi 8 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 7 14 21 28 35 0.2 y = 0.0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.6205 0.0113x R2 = 0.10 Đlk kür süresi 12 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.78 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 12sa.0015x R2 = 0. y = 0.4 Aliağa 12sa.

0.9389 0.4 Aliağa 16sa.1 0.12 Kontrol mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri .1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.2 y = 0.3 Genleşme (%) R = kontrol Altınoluk 0.11 Đlk kür süresi 16 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 0.6603 0.8736 2 0.1 0.79 0.3 Genleşme (%) Altınoluk 16sa.0027x R2 = 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.4 Aliağa=kontrol y 0.9804 0.0023x R2 = 0. y = 0.2 y = 0.0113x R2 = 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.0119x 0.

2 y = 0.9899 0.1.3 Genleşme (%) y = 0. 0. Dört farklı agrega tipine uygulanan bu kür koşulunun etkisi Şekil 6. .0 0 7 14 21 Kür Süresi (Gün) 28 35 Şekil 6.80 0.13 Đlk kür süresi 48 saat olan mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri Beton mikrobar deneyinde yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için. Altınoluk 48sa. Bu şekilde kürlenen örneklerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen. 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir.9637 0. ASTM C1260 metodu deney verileri ASTM C1260 standardına göre hazırlanan numuneler. 6.1 0. deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir.0114x R2 = 0. Farklı Đlk Kür Koşulunun Deney Sonuçlarına Etkisi 6.2. doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.4 Aliağa 48sa.0028x R2 = 0.2.14’de görülmektedir. 80°C sıcaklıkta suda ilk kür yerine.

1 1. Bu örneklerin genleşmeleri Şekil 6.14 Đlk kür koşulu değiştirilen harç numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.7 0. Bu davranış.0 0 Uşak NaOH Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Ahmetli NaOH Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.7 1.9 1. numuneler doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenmiştir.0 0.1 0.8 0.81 1.2. . Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir.4 0.2. ilk kürü 80°C sıcaklıkta suda yapılan numunelere göre daha yüksek değer vermiştir.6 1.8 1. Bu kür koşuluna tabi tutulan numunelerin genleşmeleri.9 0.5 1.2 1. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir.3 0.5 0.6 0.4 1.15’de verilmektedir.2 0.3 1. Beton mikrobar deney verileri Beton mikrobar yöntemine göre hazırlanan kontrol numunelerinden farklı olarak 80°C sıcaklıkta suda yapılan ilk kür yerine.

15 Đlk kür koşulu değiştirilen mikrobar numunelerinin zamana bağlı genleşme değerleri 6.1 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) y = 0. Ahmetli. harcın geçirimlilik ve dayanım gibi diğer etkilerini göz önünde tutarak sabit su/çimento oranında çalışılmasını önermektedir.82 0.5 Genleşme (%) 0. Silis Dumanının Alkali-Silis Reaksiyonu Genleşmelerine Etkisi Deneysel çalışmanın bu aşamasında.6 0. Bu etkileri gözlemlemek amacıyla.8716 y = 0.0218x R2 = 0.9279 Aliağa NaOH Altınoluk NaOH Şekil 6.3 0.4 0.1 0. Pek çok araştırmacı ASTM C1260’da olduğu gibi. Katkı kullanımı ile birlikte katkının inceliğine ve su ihtiyacı özelliğine bağlı olarak harçların yayılma değerleri düşüş göstermiştir.7 0. Bu sebeple yayılma değerini düzeltmek için SD katkılı harçlarda herhangi bir düzeltme yapılmamış fakat kalıplara yerleştirme esnasında sıkıştırmaya özen gösterilmiş ve bazı beton ve harç karışımlarında RHEOBUILD 181 R . Silis dumanı (SD1 ve SD2) çimentonun kütlece %5.0119x R2 = 0.0 0 -0.3. %10 ve %15’i kadar kullanılmıştır.2 0. reaktivite potansiyeli bulunan Aliağa. ASTM C1260hızlandırılmış harç çubuğu ve beton mikrobar deney yöntemi kullanılmıştır. Uşak ve Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin silis dumanı yardımı ile zararlı genleşmelerinin azaltılmasına çalışılmıştır.

83 marka bir çeşit su azaltıcı katkı kullanılmıştır. Buna göre. Çimento yerine %15 oranında SD1 kullanımı genleşmelere etkisi Şekil 6. 6. Uşak agregası içeren harç genleşmelerinin ilk zamanlarda düşük olmasına karşın ileri zamanlarda Ahmetli agregası genleşmelerine oldukça yaklaştığı görülmektedir. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Bu da hızlandırılmış metotlar ile mineral katkı etkisi değerlendirilirken 14 günlük genleşme değerinin kıstas alınmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir. Ahmetli.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Uşak.1 genleşme limitinin altına indirememiştir. Uşak.17’de verilmektedir. Bu karışımların yayılma değerleri silis dumanı içermeyen kontrol numunelerine yakındır. Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0. Kontrol örneklerinde olduğu gibi %10 SD1 içeren örneklerde de Aliağa agregası diğerlerine kıyasla daha yüksek genleşme gösterirken en düşük genleşmeyi Altınoluk agregası içeren örnekler göstermiştir. Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD1 silis dumanının ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir. Uşak. Ölçümler 14 gün sonrasında da yaklaşık 8 hafta devam ettirilmiştir. %15 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri incelendiğinde. Burada Uşak ve Ahmetli agregalarının ileriki zamanlardaki genleşme eğilimleri benzer şekilde devam etmiştir. SD1 içeren harç .1.18’de verilmiştir. ASTM C1260 metodu deney verileri Şekil 6.16’da SD1’in %5 oranında kullanımının genleşmelere etkisi görülmektedir. Reaktif agregalarla birlikte çimentonun kütlece %5 oranında SD1 kullanımı ASTM C1260 standardının öngördüğü 14 günde %0. Çimentonun kütlece %10 oranında SD1 kullanımı sonuçları Şekil 6. Aliağa agregasıyla hazırlanan harçların genleşmelerinin diğer üç agreganın genleşmelerine kıyasla daha fazla olduğu ve zamanla aradaki farkın arttığı görülmektedir. Ahmetli.1 genleşme limitinin altına düşmemiştir. Aliağa agregası içeren numunelerde standardının öngördüğü 14 günde %0. Altınoluk ve Ahmetli agregalarıyla %5 SD1 içeren örneklerin genleşme eğilimleri oldukça benzerdir. %10 SD1 kullanımı.3.

1 1.16 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi Çimentonun kütlece %5 oranında SD2 katkısı kullanımı. Bu karışımlarda akışkanlaştırıcı katkı kullanılmamıştır.2 0. Uşak ve Ahmetli agregalarının genleşme eğilimleri ise birbirine oldukça benzerdir.5 0.0 Genleşme (%) 0.2 1.4 0.84 numunelerinin hiç birinde akışkanlaştırıcı katkı kullanımına gerek görülmemiştir.19).9 0.7 0. tüm agregalar için 14 günlük genleşmeleri %0.8 0.0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%5SD1 Aliağa+%5SD1 Altınoluk+%5SD1 Ahmetli+%5SD1 Şekil 6.5 1.3 1. Burada en yüksek genleşmeleri Aliağa agregası. en düşük genleşmeleri ise Altınoluk agregası vermektedir.3 0. .1 0.4 1.1 genleşme limitinin altına düşürememiştir (Şekil 6.6 0. 1.

85

0,9 0,8 0,7 Genleşme (%) 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%10SD1 Aliağa+%10SD1 Altınoluk+%10SD1 Ahmetli+%10SD1

Şekil 6.17 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

0,5 0,4 Genleşme (%) 0,3 0,2
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%15SD1 Aliağa+%15SD1 Altınoluk+%15SD1 Ahmetli+%15SD1

0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63

Şekil 6.18 Harç numunelerinde SD1’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi

86

1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 Genleşme (%) 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün)
ASTM C1260 genleşme limiti

Uşak+%5SD2 Aliağa+%5SD2 Altınoluk+%5SD2 Ahmetli+%5SD2

Şekil 6.19 Harç numunelerinde SD2’nin çimento yerine ağırlıkça %5 oranında kullanımının etkisi

Çimentonun kütlece %10 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli ve Uşak agregası içeren numunelerde genleşmeyi standardının öngördüğü 14 günde %0.1 genleşme limitinin altına indirememiştir (Şekil 6.20). Altınoluk agregası içeren örneklerde bu oranda SD2 silis dumanı kullanımının ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir. Genleşme eğilimleri kıyaslandığında uzun vadede de Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmelerinin diğerlerine kıyasla yüksek olduğu, Uşak ve Ahmetli agregası içeren örneklerin genleşme eğilimlerinin oldukça benzer olduğu görülmektedir. %10 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.14, Ahmetli agregası içeren numunelerde

87

kütlece %0.55, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.77 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %0.77 bağlayıcı madde oranlarında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. Çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımı Aliağa, Ahmetli, Uşak ve Altınoluk agregası içeren numunelerin 14 günlük genleşmesini standardının öngördüğü %0.1 genleşme limitinin altına indirip ASR genleşmelerini azaltmada etkili olduğu görülmektedir (Şekil 6.21). 28 günden sonra Aliağa agregası içeren örneklerin genleşmeleri hızla artmıştır. %15 SD2 içeren harç numunelerinde işlenebilirliği arttırmak için Aliağa agregası içeren numunelerde kütlece %1.75, Ahmetli agregası içeren numunelerde kütlece %0.82, Altınoluk agregası içeren numunelerde kütlece %0.98 ve Uşak agregası içeren numunelerde ise kütlece %1.02 bağlayıcı madde oranında akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır.
1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 0 7 Uşak+%10SD2 Aliağa+%10SD2 Altınoluk+%10SD2 Ahmetli+%10SD2

Genleşme (%)

ASTM C1260 genleşme limiti

14

21

28 35 42 Kür Süresi (Gün)

49

56

63

Şekil 6.20 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %10 oranında kullanımının etkisi

7 0.21 Harç numunelerinde SD2’in çimento yerine ağırlıkça %15 oranında kullanımının etkisi 6.5 0. Beton mikrobar deney verileri SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarda kullanımının Aliağa agregası içeren beton mikrobar örneklerinin genleşmelerine etkisi Şekil 6. %10 SD2. %5 SD1.3. %15 SD2 olarak artmaktadır. beton mikrobar genleşmelerini azaltmada daha etkili görünmüştür. %10 SD1. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre sırasıyla %5 SD1. %10 SD2. örnekleri ASR . SD2 türü silis dumanı. SD1 ve SD2 kullanımının genleşmeleri azaltmada etkili olduğu görülmektedir.88 0. %15 SD1.2 ASTM C1260 genleşme limiti Uşak+%15SD2 Aliağa+%15SD2 Altınoluk+%15SD2 Ahmetli+%15SD2 0. %15 SD1. %5 SD2.2.23’de verilmiştir. Farklı oranlarda ve türde silis dumanı kullanımının genleşmeleri azaltmada etkisi 30 günlük değerlere göre %5 SD2. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren beton mikrobar numunelerine etkisi Şekil 6. %15 SD2 olarak artmaktadır.0 0 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.6 Genleşme (%) 0.3 0.4 0.22’de verilmiştir.1 0. %10 SD1.

1 0.1 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.4 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol 0.2 Genleşme (%) 0.3 Genleşme (%) 0.22 Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi 0.0 0 -0.23 Altınoluk agregası mikrobar numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .89 0.2 0.0 0 7 14 21 28 35 -0.1 Kür Süresi (Gün) 7 14 21 28 35 Şekil 6.1 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.

693 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. kontrol: %0. 4sa: %0.222 NaOH: %0. 8sa: %0. Genel olarak zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın gittiği görülmektedir. doğrudan NaOH çözeltisinde: %0.109 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır. 16sa: %0.434. kontrol: %0. 12sa: %0. kontrol: %0.355 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır (Şekil 6. 48sa: %0.257. 4sa: %0.234.461. 80°C suda 8sa ve 16sa ilk kür sürelerinde numuneler daha fazla genleşme artışı göstermiştir.464. 16sa: %0.90 6.411.020.725.790.469.476.25’de verilmiştir.27’de verilmiştir. 8sa: %1. Farklı ilk kür süreleri sonuçlarının aralarında incelenmesinde bu zamana bağlı genleşme eğrilerinin yığılma şeklinde birbirine çok yakın olduğu görülmektedir.1.927. NaOH: %0.246.543. 16sa: %0.4 Agrega Tipine Göre Deney Sonuçlarının Đncelenmesi 6. 4sa: %0.24). 4sa: %0.436.26). ASTM C1260 metodu deney verileri Uşak agregası içeren ve farklı sürelerde ilk su kürüne tabi tutulan numunelerin. 48sa: %0. Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarının 14 günlük genleşmeleri Şekil 6.436.425. 48sa: %0.306.298 şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.734. Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harç numunelerinin 14 günlük genleşmeleri. Doğrudan NaOH’de kürlenen numunelerin genleşme artışları diğer numunelere göre düşük değerde kalmıştır (Şekil 6.324. 12sa: %0. kontrol: %0.804. 8sa 80°C suda ilk kür uygulanan numunenin genleşme eğrisi ilk haftadan sonra diğer eğrilere göre azalarak artış göstermiştir. 8sa: %0. 12sa: %0. 48sa: %0. . 4sa 80°C suda ilk kürü uygulanan numune ise ileri yaşlarda diğer numunelere kıyasla fazla genleşme göstermiştir. 12sa: %0. Bu numunelerin 14 günlük genleşmeleri.403. Buna göre.373.4. 16sa: %0. Aliağa agregası içeren ASTM C1260 harçlarının farklı ilk kür koşullarında genleşmeleri Şekil 6. 14 günlük genleşmeleri. NaOH: %0. 8sa: %0.

Ancak. 12sa.0 0 7 Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak Uşak 4sa.1 1.5 0. NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. 16sa.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.28.4 0. Çimentonun kütlece %10 ve %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Uşak agregası içeren numunelerde genleşme artışını standardının öngördüğü 14 günde %0.24 Uşak agregası harç numunelerinin farklı ilk koşullarında genleşme değerleri Kontrol numunelerine göre farklı ilk kür koşullarının yüksek değerde olmasa da genleşmeleri değiştirdiği görülmektedir (Şekil 6.9 0.1).29’da görülmektedir.8 Genleşme (%) 0. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.3 0. . Dört tip agrega. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Uşak agregası ile dökülen harçların genleşmelerine etkisi Şekil 6. Tablo 6.0 0. farklı ilk kür koşullarından aynı şekilde etkilenmemiştir. 8sa.6 0.91 1.7 0. kontrol 48sa.2 0.1 0.

0 1. çimentonun kütlece %15 oranında SD2 kullanımının Aliağa agregası içeren numunelerin genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.6 0.4 1.2 1.6 1. .5 0.30’da Aliağa agregası ile farklı oranlarda çimento yerine SD1 veya SD2 içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmeleri görülmektedir. Aliağa 12sa. Aliağa 8sa.3 1.3 0. Aliağa kontrol Aliağa 48sa.1 0.92 2.1 1.9 1.4 0. Buna göre.25 Aliağa agregası içeren harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Şekil 6.2 0. Aliağa NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.7 0.8 1.0 0.9 0.8 0.5 1.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli derecede etkili olduğu görülmektedir. Aliağa 16sa.0 0 Genleşme (%) Aliağa 4sa.7 1.

93 0. Ahmetli 16sa.26 Altınoluk agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri 1. Altınoluk NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6. Ahmetli 8sa.3 0.4 0. Altınoluk kontrol Altınoluk 48sa.9 0.1 0.8 0.4 0. Altınoluk 16sa.6 0.27 Ahmetli agregası harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri .5 0.1 0.3 0.3 1.2 0.0 0 7 Altınoluk 4sa.5 0.0 0.7 0. Ahmetli NaOH ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 Kür Süresi (Gün) 49 56 63 Şekil 6.7 0. Ahmetli kontrol Ahmetli 48sa. Altınoluk 12sa. Altınoluk 8sa.2 1.1 1.4 1.0 0 Genleşme (%) Ahmetli 4sa. Ahmetli 12sa.2 0.6 Genleşme (%) 0.

734 0.109 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH .306 0.1 1.464 0.436 0.411 0.2 0.7 0.222 0.373 0.461 0.5 0.28 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri Tablo 6.725 0.298 0.425 0.436 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.543 0.804 0.020 0.257 0.0 0.6 0.4 0.469 0.1 Harç numunelerinin farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler.234 1.9 0.94 1.8 0.790 0.246 0.927 0.403 0.3 0.324 0.476 0.1 0. %) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.693 0.355 0.434 0.

1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli mertebede etkili olduğu görülmektedir.95 0. %15 oranında SD2 kullanımının Altınoluk agregası numunelerinde genleşmelerini standardının öngördüğü 14 günde %0.1 0.8 0. %15 oranında SD1 ve %10. .31’de SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında Altınoluk agregası içeren ASTM C1260 harçlarının genleşmelerine etkisi incelenmiştir. SD1 ve SD2 iki tip silis dumanının farklı oranlarında kullanımının Ahmetli agregası içeren ASTM C1260 harçlarına etkisi Şekil 6.5 0.32’de incelenmiştir.29 Uşak agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6.1 genleşme limitinin altında tutup ASR genleşmelerini azaltmada yeterli ölçüde etkili olduğu görülmektedir.4 0. Çimentonun kütlece %10. Çimentonun kütlece %10.2 0.6 0.7 Genleşme (%) 0.9 0.0 0 Uşak+%5SD1 Uşak+%10SD1 Uşak+%15SD1 Uşak+%5SD2 Uşak+%10SD2 Uşak+%15SD2 Uşak kontrol ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.3 0. %15 oranında SD1 ve %15 oranında SD2 kullanımının Ahmetli agregası numunelerinde genleşmeleri standardının öngördüğü 14 günde %0.

0 0.4 1.0 0 Aliağa+%5SD1 Aliağa+%10SD1 Aliağa+%15SD1 Aliağa+%5SD2 Aliağa+%10SD2 Aliağa+%15SD2 Aliağa kontrol Genleşme (%) ASTM C1260 genleşme limiti 7 14 21 28 35 42 49 56 63 Kür Süresi (Gün) Şekil 6.5 0.1 0.4 0.9 1.30 Aliağa agregası içeren harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi .3 0.8 0.2 0.1 1.0 1.7 1.5 1.9 0.7 0.6 0.6 1.8 1.2 1.3 1.96 2.

4 Genleşme (%) 0.2’de görüldüğü üzere 4 tip agrega için de SD1 silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir.3 0. Hazırlanan karışımlarda sadece %10 ve %15 SD2 silis dumanı katkılı numunelerinde akışkanlaştırıcı katkı kullanılmıştır. SD2 silis dumanı.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6. Ayrıca. %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir.5 Altınoluk+%5SD1 Altınoluk+%10SD1 Altınoluk+%15SD1 Altınoluk+%5SD2 Altınoluk+%10SD2 Altınoluk+%15SD2 Altınoluk kontrol 0.31 Altınoluk agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Şekil 6. . yapısında daha fazla miktarda SiO2 bulundurması. Ancak.2 ASTM C1260 genleşme limiti 0.33 ve Tablo 6.1 0.97 0. hazırlanan karışımların işlenebilirliği göz önüne alındığında SD2 silis dumanının muhtemelen daha ince partiküller halinde olması genleşmeleri indirgemede yine etkili olmuş olabilir. Silis dumanı kullanımı harç işlenebilirliğini etkimektedir. dolayısıyla çimentonun alkalileriyle daha çabuk reaksiyona girmesi sebebiyle genleşmeleri indirgemede daha etkili olabilir.

023 0.027 0.173 0.1 0.012 0.0 0 7 14 21 28 35 Kür Süresi (Gün) 42 49 56 63 Şekil 6.403 0.107 0.355 0.8 0.154 0.038 0.32 Ahmetli agregası harç numunelerinde silis dumanının genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.5 0.3 0.358 0.7 Genleşme (%) 0.98 1.145 0.693 0.6 0.011 0.2 ASTM C1260 genleşme limiti Ahmetli+%10SD1 Ahmetli+%15SD1 Ahmetli+%5SD2 Ahmetli+%10SD2 Ahmetli+%15SD2 Ahmetli kontrol 0.117 0.4 0.407 0.0 Ahmetli+%5SD1 0.243 0.031 0.2 Silis dumanı kullanılan harç numunelerinde genleşme değerleri ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk 0.384 0.174 0.246 0.011 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .176 0.083 0.310 0.9 0.186 0.007 0.131 0.059 0.

Aliağa agregası içeren numunelerin ise limitin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir.8 0. 8saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.4 0. kontrol. Grattan-Bellew’in önerdiği. 4saat. Beton mikrobar deney verileri Şekil 6. kontrol. 80°C suda yerine doğrudan NaOH’da kürlenen numuneler fazla genleşme artışı göstermiştir. 16saat. 8saat. 16saat. 4saat.99 0. ASTM C1260 hızlandırılmış harç çubuğu yöntemi ile de deneyleri yapılan Aliağa ve Altınoluk agregası.34 ve Tablo 6.4.6 0.2 0. 30 günlük.3 0.05 genleşme limiti göz önüne alındığında Altınoluk agregası içeren numunelerin genleşmelerinin limite yakın ve üzerinde olduğu. Altınoluk agregası içeren beton mikrobarların 30 günlük genleşmeleri.3’de beton mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi görülmektedir. %0. . 12saat ilk kür süresinde hazırlanan şeklinde büyük değerden aza doğru sıralanmaktadır.5 0. 48saat. 48saat. Aliağa agregası içeren mikrobar numunelerinin 30 günlük genleşmeleri. iki yöntem arasında farklı ilk kür sürelerine göre değerlendirmede benzerlik göstermemiştir.7 0.0 Aliağa Ahmetli Uşak Altınoluk ASTM C1260 (14-günlük genleşmeler) Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 Şekil 6.2.1 0.33 Harç numunelerinde silis dumanı kullanımının genleşme değerlerine etkisi 6. 12saat.

34 Mikrobar numunelerinde ilk kür koşulunun genleşme değerlerine etkisi Tablo 6.7 0. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri GrattanBellew’in önerdiği.35 ve Tablo 6.05 limitinin altına düşürmüştür.5 0.3 0.3 Mikrobar numunelerinde farklı ilk kür koşullarında genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.322 0.0 Aliağa Altınoluk BMD (30-günlük genleşmeler) 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Şekil 6.046 0.074 0.626 0.100 0. 30 günlük.4’de görülmektedir.2 0.076 0. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır.1 0.320 0.6 0. Silis dumanı kullanımı Aliağa ve Altınoluk agregası içeren numunelerde genleşmeyi azaltmada etkili olmaktadır.060 0.326 0. %0.289 0. .300 0.314 0.337 4sa 8sa 12sa 16sa Kontrol 48sa NaOH Çimentonun kütlece %5. 10.066 0.049 0.4 0. 15 oranlarında SD1 ve SD2 silis dumanı kullanımı ile hazırlanan beton mikrobar örneklerinin 30 günlük genleşme değerleri Şekil 6.

062 0.0 Aliağa Altınoluk 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 BMD (30-günlük genleşmeler) Şekil 6.035 0.35 Mikrobar numunelerinde silis dumanı kullanımının etkisi Tablo 6.240 0. kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.015 Kontrol 5SD1 10SD1 15SD1 5SD2 10SD2 15SD2 .066 0. çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler.101 Ancak.4 Silis dumanı kullanılan mikrobar numunelerinde genleşme değerleri BMD (30-günlük genleşmeler) Aliağa Altınoluk 0.042 0.285 0.3 5SD1 10SD1 0.166 0.229 0.300 0.1 0.4 Kontrol 0. 0.058 0.064 0.034 0.112 0.2 0. SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olduğu görülmektedir.

3 0.9637 Şekil 6.4 0.102 6. reaksiyonda hızlandırıcı etken oluşturmasıdır.1 0.1 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.5 0. ASTM C1260 numune boyutlarının daha ince ve daha uzun olması.36’da farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir.1 0.37’de silis dumanı etkinliğinde kullanılan iki deney yönteminin karşılaştırılması verilmektedir. Silis dumanı kullanımıyla azalan genleşme değerleriyle Şekil 6. Ayrıca. ASTM C1260 deneylerinde kullanılan agregaların daha ince olması reaksiyonu hızlandırıp daha yüksek genleşme veren diğer bir faktördür.2 0.36 sonuçlarına kıyasla iki farklı agrega ile hazırlanan numunelerin genleşme değerleri birbirine yaklaşmıştır.5.36 Farklı ilk kür sürelerinde iki deney yönteminin karşılaştırılması y = 0. Silis dumanı etkinliği ölçümünde bu iki deney sonuçları arasında korelasyonun daha düşük olduğu görülmektedir.0. .9 1.0 0.7 0. Uygulanan Đki Deney Yönteminin Karşılaştırılması Şekil 6. 0.4 0. ASTM C1260 deneyleri genleşme değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni.3 0. dolayısıyla.2 0. Daha düşük genleşme değerleri gösteren Altınoluk agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sol kısmında.5 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) 0.6 0.0401 R = 0. daha yüksek genleşme değerleri gösteren Aliağa agregası ile hazırlanan numunelerin sonuçları eğim çizgisinin sağ kısmında toplanmıştır.0 0.0 1.4188x .8 0.

103 0.2 0.4 0.0 0.0 0.5 ASTM C1260 Deneyi Genleşmesi (%) Şekil 6.5131x + 0. Hazırlanan Harç Karışımlarının Yayılma Değerleri ASTM C1260 kapsamında hazırlanan harç karışımlarının kimyasal katkı içermeyen (Şekil 6. Şekil 6.1 0.37 Silis dumanı etkinliği tespitinde iki deney yönteminin karşılaştırılması 6.38) ve içeren (Şekil 6.3 Beton Mikrobar Deneyi Genleşmesi (%) y = 0.1 0.39) yayılma değerleri sunulmuştur.3 0.2 0.40’da tüm harç numunelerinin yayılma değerleri birlikte verilmektedir.6. 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 Şekil 6.8186 0.032 R = 0.38 Akışkanlaştırıcı katkı kullanmadan hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri .

14 1.77 1.02 .82 Altınoluk 0.104 200 Yayılma Değeri (mm) 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Şekil 6.98 Uşak 0.40 Hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri Tablo 6.39 Akışkanlaştırıcı katkı kullanılarak hazırlanan harç karışımların yayılma değerleri %10 SD2 %15 SD2 Yayılma Değeri (mm) 200 150 100 50 0 Aliağa Ahmetli Altınoluk Uşak Kontrol %5 SD1 %10 SD1 %15 SD1 %5 SD2 %10 SD2 %15SD2 Şekil 6.77 0.75 Ahmetli 0. Tablo 6.5’de karışımlarda kullanılan Rheobuilt 181 R akışkanlaştırıcı katkının bağlayıcı madde %’si olarak miktarları verilmiştir.5 Karışımların içerdiği akışkanlaştırıcı katkı oranları SD içeriği %10 SD2 %15 SD2 Aliağa 1.55 0.

ASTM C1260 deney metoduna göre. Uşak ve Ahmetli kumu içeren numunelerde %10 SD1. SONUÇLAR VE ÖNERĐLER Bu araştırmada elde edilen deney verilerinden aşağıdaki sonuçlar çıkarılmaktadır: Deneysel çalışmada kullanılan Aliağa. Bu nedenle. ASTM C1260 deney metoduna göre hazırlanan numunelerde SD1 . %15 SD1. ASTM C1260 harç numuneleri arasında en yüksek genleşmeler. 12. Bunlar arasında Aliağa agregası en reaktif agregadır. suda kür süresi ile 14 günlük genleşmeler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Silis dumanı kullanım oranları değerlendirildiğinde. ilk kür süresinin standart bir değer olarak sabit olması gerektiği görülmüştür. Đlk kür süresinin değişimi.105 7.1’in altına indirdiği görülmektedir. farklı ilk kür sürelerinde (4. Aksi taktirde deney sonuçları önemli mertebede değişkenlik gösterir ve agregaların kıyaslanması mümkün olmaz. Ahmetli ve Uşak agregası. Ancak. %15 SD1 ve %15 SD2. ASTM C1260’a göre agregalar. agregaların ASR genleşmelerini değiştirmektedir. %10 SD2 ve %15 SD2 çimento yerine kullanımının genleşmeleri %0. Aliağa agregasına göre daha az reaktif olup reaktivite olarak aralarında yer değiştirmektedir. Ahmetli ve Altınoluk agregaları ile hazırlanan kontrol numunelerinin 14 gün sonundaki genleşmeleri ASTM C1260 standardının genleşme limiti olan %0. Bunların arasında en az reaktivite gösteren Altınoluk agregasıdır.1’in üzerinde kaldığından dolayı agregaların potansiyel olarak zararlı genleşme gösterdiği belirlenmiştir. Aliağa agregası içeren numunelerde %15 SD2. Uşak. 8. Kullanılan silis dumanları arasında gözüken farklı performans silis dumanlarının farklı silis içeriği ve farklı inceliğinden kaynaklanabilir. Altınoluk agregası içeren numunelerde ise %10 SD1. 16 ve 48 saat) yine reaktivite potansiyeli göstermektedirler. Sonuçta. 80°C suda ilk kür süresinin ASR genleşmeleri üzerinde agrega türüne bağlı olarak tutarsız bir etki yarattığı anlaşılmıştır. Aliağa agregası içeren numunelerde kaydedilmiştir.

106

silis dumanı kullanımı %5 ve %10 oranlarında genleşmeleri azaltmada SD2 silis dumanından daha etkilidir. Ancak, %15 oranında silis dumanı kullanımında SD2 silis dumanı SD1 silis dumanına kıyasla genleşmeleri indirgemede daha etkilidir. ASTM C1260 standardına göre 80°C suda ilk kür yerine, doğrudan 1 M NaOH çözeltisinde kürlenen numunelerin ilk birkaç gündeki genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere kıyasla yüksek olmasına rağmen, 14 günlük genleşmeleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelerle benzer değerdedir. Beton mikrobar deney sonuçlarına göre ASTM C1260 deney metodunda da görüldüğü gibi Aliağa agregası, Altınoluk agregasına kıyasla daha reaktif bir agregadır. Beton mikrobar deney sonuçlarında yaklaşık 30 günden sonra zamana bağlı genleşme diyagramlarında eğri eğilim değiştirdiği için, deney metodunun önerdiği 30 günlük ölçümleri incelemek yeterli görünmektedir. Đlk kür süresinin değişimi beton mikrobar deneyi, ASTM C1260 ile yapılan deneyi sonuçlarını farklı şekilde etkilemektedir. Doğrudan 1 M NaOH çözeltisi küründe tutulan Aliağa ve Altınoluk agregası beton mikrobar örnekleri ilk kürü 80°C suda yapılan numunelere göre daha fazla genleşme artışı göstermektedir. Bu davranış, mikrobar örneklerinin düşük S/Ç oranından dolayı düşük işlenebilirliğinden kaynaklı olabilir. Bu numunelerin yeterli miktarda sıkıştırılamamasından dolayı daha fazla boşluk içerdiği düşünülmektedir. Đlk günde 80°C suda bekletildiğinde gözenekler su ile dolmaktadır. Büyük olasılıkla yüksek sıcaklıktaki su kürü hidratasyonun gelişimi ile geçirimliliği azaltmaktadır. Beton mikrobar deneyinde silis dumanı kullanımı genleşmeleri azaltmada etkin olmuştur. Bu etki silis dumanı miktarı arttıkça artmıştır. Daha az reaktif olan Altınoluk agregası içeren karışımlarda %10-15 silis dumanı kullanımı genleşmeleri %0.05 limitinin altına düşürmüştür. Ancak, çok reaktif olan Aliağa agregasından kaynaklanan genleşmeler, kullanılan tüm silis dumanı oranlarında limitin altına düşürülememiştir.

107

Kullanılan her iki silis dumanı kullandıkları oranlarda ASR genleşmelerine azaltmaktadır. Ancak, SD2 silis dumanı içerdiği fazla silisten ve muhtemelen daha ince olduğundan SD1’e kıyasla genleşmeleri azaltmada daha etkin olmaktadır. Araştırmada elde edilen deney sonuçlarına dayanarak ileriki çalışmalar için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır: Đster ilk kür sıcaklığı isterse NaOH çözeltisi sıcaklığı 80°C’nin dışında değerlerle değiştirilerek, bu sıcaklığın her iki hızlandırılmış deney yöntemi sonuçlarına etkisi incelenebilir. Farklı olgunluk sürelerinde test edilen ve sonuçları incelenen numunelerin dayanımları da kıyaslanabilir. Benzer deneyler KOH kullanılarak yapılabilir.

108

9. REFERANSLAR ACI 232.1R-94, 1994, Use of Natural Pozzolans in Concrete, American Concrete Institute Al-Dabbagh, I., 1986, Flint Characteristics and Alkali-Silica Reactivity, Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction in Concrete, Grattan-Bellew, P.E. (ed.), Ottawa, Canada, pp.413-417 Andiç, Ö., 2002, Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 90s. Andiç Çakır, Ö., 2007, Alkali-Agrega Reaktivitesinin Tespitinde Kullanılan Deney Metotlarının Đncelenmesi, E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Đzmir ASTM C1260; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Aggregates (Mortar-Bar Method) ASTM C1293; Standard Test Method for Determination of Length Change of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction ASTM C227; Standard Test Method for Potential Alkali Reactivity of Cement-Aggregate ASTM C230; Standard Specification for Flow Table for Use in Tests of Hydraulic Cement ASTM C289; Test for Potential Alkali-Silica Reactivity of Aggregates (Chemical Method) ASTM C295; Standard Test Method for Petrographic Examination of Aggregates for Concrete ASTM C305; Standard Practice for Mechanical Mixing of Hydraulic Cement Pastes and Mortars of Plastic Consistency ASTM C490: Standard Practice for Use of Apparatus for the Determination of Length Change of Hardened Cement Paste, Mortar, and Concrete

F.2. pp.A. New Approach in Mitigating Damage Caused by Alkali–Silica Reaction.2. pp. Ankara Bektaş.. F. P. Slag and Natural Pozzolans in Concrete.. 1999. 2002. No. Turanlı. P.L. Proceedings. Cement and Concrete World 7. D... M.. http://www. 1992. Ostertag.. Using Accelerated Test Methods to Specify Admixtures to Mitigate Alkali-Silica Reactivity. B.M.. F.J. ss. 1988. S. Malhotra. L.A. M.21. Advances in Concrete Technology.549-575 Berube. A. Vol. Springer Science+Business Media Berube. Energy. Concrete and Aggregates. W. Effects of Fibers on Cracking Due to AlkaliSilica Reaction.235-248 Barringer. V.109 ASTM C618. Evaluation of Test Methods Used for Assesing the Effectiveness of Mineral Admixtures in Suppressing Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction.. J. Istanbul. 2005.F. American Concrete Institute Detroit.. Yerbilimleri Dergisi C. Cement and Concrete Research. Turkey. ACI SP-132. Microstructural Studies of Alkali-Silica Reaction in Fly Ash Concrete Immersed in Alkaline . 2004.. pp. Cement. ed. 18.F... 4th International Conference on Fly Ash. Duchesne...119-128 Bleszynski.. Silica Fume. D. pp. 1992 Accelerated Test Methods for AlkaliAggregate Reactivity.com/content/klu/jmsc/2006/00000041/00000 017/00000108?crawler=true. Standard Specification for Wire Cloth and Sieves for Testing Purposes Barlow. Canada Binal A.. Mines and Resources. R. Available Alkalis in Pulverised FuelAsh and in Ground Granulated Slag Using ASTM C-311 Method. Jackson. Fak. Turanlı L. Ottowa. Đstanbul Üniv. Fournier. C. M. Thomas. 1998. Standard Test Method for Coal Fly Ash and Raw or Calcined Natural Puzzolan for Use as Mineral Admixture in Concrete ASTM E11.ingentaconnect. Müh. 165-172 Bektaş. 17. CCAGDP.. Preventive Measures Against Alkali-Silica Reaction (MS Thesis). 2002.56-61 Bektaş. Pesimum Reaktif Agrega Đçeriğinin Alkali-Silika Reaksiyonuna Etkisinin Deneysel Yöntemlerle Araştırılması. Middle East Technical University.

D. Issue 2. Methods of Test for Concrete. 30. Natural Pozzolanas.. M. 6. British Standards Institution BS 7943. 1999. Volume 7. Thomas M. Hooton. Shale and Other Soils. 178 Rexdale Boulevard. Method for the Determination of Alkali-Silica Reactivity: Concrete Prism Method. Issue 8. pp. Canadian Standards Association. pp. S. D. The Effect of Product Form of Silica Fume on its Ability to Control Alkali-Silica Reaction. 1999. Cement and Concrete Research..1-00/A23.N.549-560 . Advanced Cement Based Materials..6678 Boddy A. M. 2003. pp.. A23.. Hooton R. Reactive Aggregates.1139-1150 Boddy. Cement and Concrete Research.2-00 Concrete Materials and Methods of Concrete Construction/Methods of Test for Concrete”. 1986. Thomas. 2000. Canada. pp.240-245 Diamond. Surrey University Pres CSA. Cement Replacement Materials.J. British Standards Institution Cook D. pp. Toronto. Cement and Concrete Research.110 Solutions. A Review of Alkali-Silica Reaction and Expansion Mechanisms. The Effect of the Silica Content of Silica Fume on its Ability to Control Alkali–Silica Reaction.12631268 BS 812 Part 123.. Ontario. Rice Husk Ash. Calcined Clay. D. pp. pp. D. R. Volume 33.A.2-14A Potential Expansivity of Aggregates (Procedure for Length Change Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete Prisms). M.2-25A Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. Test Method for Detection of Alkali-Silica Reactive Aggregate by Accelerated Expansion of Mortar Bars. pp. Swamy(ed). “A23. R. Guide to the Interpretation of Petrographical Examinations for Alkali-Silica Reactivity. Ontario M9W 1R3 CSA A23. CSA International.2-94.1-70.. 1976. A. 2000. A..207-216 CSA A23.236-242 CSA International. 1994.

2.111 Duchesne. Malhotra.1057-1063 Erdoğan T. 183s. Mühendislik Fakültesi Yayınları.... Quarterly Journal of Engineering Geology. N.. Yayın No:40.338-346 Glasser. P. M. Japan 1989. Proceedings of the CANMET International Workshop on Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Occurences. V. 1992. Long-Term Effectiveness of Supplementary Cementing Materials Against Alkali-Silica Reaction. 2000. Issue 7.. Chemistry of Alkali-Aggregate Reaction . P. CCAGDP... 2001. No.207-229 Fournier. 1989. Synopsis of Current Research on AlkaliAggregate Reactivity with Emphasis on Papers Presented at the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto. 1980. Test Methods and Criteria for Evaluating the Potential Reactivity of Aggregates. pp. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları. Evaluation of Laboratory Test Methods for Alkali-Silica Reactivity. P. K. Proceedings of the 9th Intenational Conference on AlkaliAggregate Reaction in Concrete. The Characterization of Potentially Reactive Aggregates. An Introduction to the Influence of Natural Aggregates on the Performance and Durability of Concrete.. Bérubé. Van Nostrand Reinhold. R. G. Vol.J.. 2003 Erkan.279-294 Grattan-Bellew.21. Cement.M. 123. Frenette. Japan. Ankara.. Hacettepe Üniversitesi. J. pp.... W. Beton. S. New York Grattan-Bellew. Nishibayashi. Bérubé. Proc. pp. P. pp. M-A. pp. Concrete and Aggregates.. Swamy (ed). Y. Laboratory Investigations for Evaluating Potential Alkali-Reactivity of Aggregates and Selecting Preventive Measures Against Alkali-Aggregate Reaction. Volume 31. F.173-184 French. Fookes.E.. 1990. M. Cement and Concrete Research. B. Testing and . J. pp. Quebec.. Proceedinghs of the 8th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction Held in Kyoto.E.30-53. Mağmatik Petrografi. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Okada. B.. Y.The Alkali-Silica Reaction in Concrete. pp. ed. Kawamura. 1992. 1999. 287-296 Fournier. 1999.

J.pdf.. 12(3). Haktanır T. T. 2004. Proposed Universal Accelerated Test for Alkali-Aggregate Reaction. National Research Council.62-68 Katayama. pp.. R. Fournier. 1996. W. Kaneshige. Diamond.. of Materials. G.D. W. Issue 8. 1988. Cement and Concrete Research. Thomas Telford. B. Halifax. Olafsson.. Concrete. L. and Aggregates. 2003... 2. G. Canadian Use of Ground Granulated Blast-Furnace Slag as a Supplement Cementing Material for Enhanced Performance of Concrete..112 Control. Arı K. Characteristics of Alkali Aggregate Reaction.E. Volume 29. No.. pp. Vol. 11p. The Concrete Microbar Test.org/onlinepubs/shrp/SHRP-C-342. C..29-34 Gudmundsson. Stark D. H.408-431 Helmuth. 1986. 1998. G. D.1289-1297 Hansen. Issue 8. ss. Diagenetic Changes in Potential . P. C. D. 21 (1-2). Washington Hobbs. Ottowa Ineson.trb. Ostertag. Canadian Journal of Civil Engineering. Canada.. Volume 34. Y. Cement. R. http://onlinepubs.. Alkali-Silica Reactivity: An Overview of Research. S. M. Alkali-Silica Reaction in Concrete. pp. Alkali-Silica Reactions and Silica Fume 20 years of Experience in Iceland. 25. 1990.... Đki Farklı Portland Çimentolu Betonların Dayanımına Zaman ve Kür Etkisinin Araştırılması.. T. London Hooton.. No. Grattan-Bellew. Strategic Highway Research Program. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.1389-1402 Karahan O.2. 2. P. Atiş C. 1993. Cybanski. unpublished. 2000.. C. Siliceous Components in Aggregates. The Study on the Maintenance and Rehabilitation of Highway Bridges in the Republic of Turkey. Basic Chemistry of Reactions of Aggregates in Portland Cement Concrete. Mitchell. Cement and Concrete Composites. 25 pp. Katayama. 1967. Vol...185-190 Juenger. pp. 2005..R. pp. Cement and Concrete Research... Alkali–Silica Reactivity of Large Silica Fume-Derived Particles. P.

. L. A. 1981. and Maiza. Ottawa..A Geological Interpretation.507-518 Michel. B. J.A. Durand. pp. Proceedings of the 7th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.A Review. Concr. Ono.. pp. pp.. Jones. Cem. Mielenz.). Mechanism of Natural Zeolite Powder in Preventing Alkali-Silica Reaction in Concrete... Study on Cracking Damage of a Concrete Structure Due to Alkali-Silica Reaction. Maurin. H. 17. pp. C..161-169 Kostuch. Canada.. University of Dundee.. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. Glantz. Canada. Advances in Cement . Symposium on Use of Pozzolanic Materials in Mortars and Concretes. A. Tuğrul A. M. P. 44. R. G. C. R. K... Yerbilimleri Dergisi. Kosa..). pp. Grettan-Bellew (ed.E. Greene. Fak. W. 2004.. 2000.71-80 Mielenz. K. ss.J. 1993.489-493 Korkanç M. 2001.113 Alkali-Aggregate Reactivity of Volcanic Rocks in Japan .1017-1021 McConnel. 1998. J. Beton Agregası Olarak Kullanılacak Bazaltların Alkali-Silis Reaksiyonu Yönünden Đncelenmesi. Wackenheim.). B. Fournier. Nakano. P.. pp.E. STP-99.. Proceedings of the 7Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction.Y.. D. S. Studies on Blended Portland Cements Containing Santorin Earth.204-209 Naiqian F. pp. 1986. High Performance Concrete Incorporating Metakaolin . O. T. Ottawa..... Walters.. Res.. Cement and Concrete Research.. Proceedings American Society for Testing Materials. American Society for Testing and Materials. 2. 11.. Philedelphia. Gnagne.1799-1811 Marfil S.P. B. Thiebaut. Bérubé. Müh.C. Cement-Aggregate Reaction in Concrete. Holland.. Đstanbul Üniv.. K. V. R. 31 (7) pp.. Concrete 2000.43-91 Mizumoto.(eds.93-128 Mehta.K. P. 1947. Effect of Calcination on Natural Pozzolana. J. Tingyu. Y. Canada. B. C. P... Grattan-Bellew (ed. Flint reactivity. Deteriorated Pavements Due to the Alkali-Silica Reaction: A Petrographic Study of Three Cases in Argentina.C. K. Witte. Ottawa.T. 1950.

New York.). TÇMB. Eliminating or Minimizing . Okamoto. Properties of Concrete. Issue 6. B.. W. Quebec. Zollinger. Wild. 90s. M. 1995 Oberholster. Geological Society. B.A. 1993.E. Gravel and Crushed Rock Aggregates for Construction purposes. Congress on Alkali-Silica Reaction in Concrete. H. B. Engineering Geology Special Publication 17. Davies. pp.16. M. 2000. R.). S. R. Cement and Concrete Research. H. J. Thomas. Issue 12.. (eds. pp. Vol. (eds.). M. pp. Control of Alkali-Aggregate Reactivity. Ooi. B. 32. Fournier.A... 2001. F.. . C...114 Research. S. pp.3. Pointe Seraphine Berth Improvements. Sabir. Longman Group Limited. London Stark.101-108 Neville A.1981-1987 Smith. R. Durand.441-454 Shehata. 1992. Morgan. A. D.1-29 Ramlochan. Alkali-Silis Reaksiyonunun Mineral ve Kimyasal Katkılar Yardımı ile Kontrol Altına Alınması.. P. Cement and Concrete Composites.339-344 Ramyar K.. 30. Cement and Concrete Research. 10. G. An Accelerated Method for Testing the Potential Alkali-Reactivity of Siliceous Aggregates.. and Collis. pp.1063-1072 Shrimer. Cement and Concrete Research 30. M. USA.B. Sarkar. Volume 23. D. 2000. 2002. M. G. Agregates: Sand.. 2000. Canada. Bai J. 1986... M. Metakaolin and Calcined Clays as Pozzolans for Concrete: A Review. 2002. D. 11Th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. TÜBĐTAK ve EBĐLTEM Desteği ile Hazırlanan Rapor. No. Bérubé. The Effect of Fly Ash Composition on the Expansion of Concrete Due to Alkali-Silica Reaction. pp. Cement and Concrete Research.. pp.. Gruber K. L. Evaluation of Modified ASTM C1260 Accelerated Mortar Bar Test for Alkali–Silica Reactivity. Andiç Ö.A.. pp.. Swamy. B.N.. St..181-189 Poole. (eds. L.. 2001.. The Effect of Metakaolin on Alkali-Silica Reaction in Concrete. T...473-482 Shon. Lucia. O. Thomas.. Gerry. Introduction to Alkali-Aggregate Reaction Concrete... Vol..

D. 1990.. DC. London.. R. pp.M. Concrete and Aggregates. 527s. V.54-95. N. 1977. Innis. 1990. Innis..26-30 Thomas. pp. Van Nostrand Reinhold. Testing for Alkali Silica Reaction .96-121. UK Swamy. Alkali-Aggregate Reactions in Concrete: Material and Structural Implications. Strategic Highway Research Program. pp. Effect of Slag on Expansion Due to Alkali-Aggregate Reaction in Concrete.. Alkali Agrega Reaktivitesinin Kimyasal Yolla Tayini.. No. 1992.157-164 Thomas. N. R. 95.A. New York Swamy. .533-581 Swamy. New York Taylor. M. National Research Council.. F.D. R. Concrete and Aggregates (USA). Rogers. Thomas. 1999. Washington. Prevention of Damage Due to Alkali-Aggregate Reaction (AAR) in Concrete Construction-Canadian Approach. Cement. R. Canada. pp. pp.115 Alkali-Silica Reactivity. vol. ACI Materials Journal. 1991. The Alkali-Silica Reaction in Concrete.21. pp. 1992. F.A..203-210 TS 2517. N. 1998. N. Use of the Accelerated Mortar Bar Test for Evaluating the Efficiency of Mineral Admixtures for Controlling Expansion Due to Alkali-Silica Reaction. R.. 12(3). D.D. A. Malhotra. A. Swamy (ed). No.. Great Britain.N. Scotland... 1992. M.A.. R. R.D. (eds. N.The AlkaliSilica Reaction in Concrete. Swamy (ed). Cement. Cement and Concrete Composites.716-724 Tordoff.. Longman Scientific & Technical Publications. Hooton.19.266 Swamy. Role and Effectiveness of Mineral Admixtures in Relation to Alkali Silica Reaction – The Alkali-Silica Reaction in Concrete. M. Sciences in Concrete Technology. Assesment of Prestressed Concrete Bridges Suffering from Alkali-Silica Reaction. G.pp. Thomson Litho Ltd.2. Ottawa.1. Van Nostrand Reinhold. M. Türk Standartları Enst. Vol. C.).A. pp.A. Construction Materials. 1997..

1996. Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri için Deneyler-Bölüm 6: Tane Yoğunluğu ve Su Emme Oranı TS EN 197-1. A New Accelerated Method for Determining the Potential Alkali-Carbonate Reactivity. H. V. M.. Alkali-Silika Reaksiyonu...1225-1236 Xu. J. 56 (1-2) pp. Quebec. O. Hong Kong Unv. Birleşim. 163s..... P. Public Works Res. 11th International Conference on Alkali-Aggregate Reaction. G.. Watt. In: Malhotra VM. 1998. 20s. Y.. pp. Y. 2000. Res. Xu. West. R.. Proceedings of the Second International Conference on the Durability of Concrete. Alkali Aggregate Reaction in Concrete Roads and Bridges. 1998. G. Cement and Concrete Research..129-138 . Civil Engng. Engineering Geology.. Özellikler ve Uygunluk Kriterleri TS EN 933-1 Agregaların Geometrik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 1: Tane Büyüklüğü Dağılımı Tayini-Eleme Metodu Uğur L.. and Tang.X. Inst. M.pdf Wakizaka. D. Effect of Metakaolin on Alkali-SilicaReactions in Concrete Manufactured with Reactive Aggregates.. 2002. P. Alkali Aggregate Reaction in Concrete. Dept.imoankara. Reactivity of Rocks and Minerals in Alkaline Solution. Hudec. T. pp. Agregaların Fiziksel ve Mekanik Özellikleri için Deneyler-Bölüm 3: Gevşek Yığın Yoğunluğunun ve Boşluk Hacminin Tayini TS EN 1097-6. F. II.34-146 Wakizaka. Mart 2002. 2000. Montreal. X. Lan. Z.org.. Proc. G. editor. Effectiveness of Mineral Admixtures in Reducing ASR Expansion.tr/karma/bilgi/1. 1995. UK. Thomas Telford. http://ebilgi. Lecture Notes. pp. Vol.211-221 Walters. Deng.941-947 Wen. J. Jones. 1991. pp. Çimento-Bölüm1: Genel Çimentolar. 25.116 TS EN 1097-3. Vol. Z.. Issue 6. Alkali–Silica Reactivity of Japanese Rocks. Ankara..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful