P. 1
kosova1

kosova1

|Views: 157|Likes:
Yayınlayan: mahmutkart

More info:

Published by: mahmutkart on Feb 23, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/09/2013

pdf

text

original

TC.

BAfiBAKANLIK DEVLET ARfi‹VLER‹ GENEL MÜDÜRLÜ⁄Ü Osmanl› Arflivi Daire Baflkanl›¤› Yay›n No: 87 REPUBLIKA E TURQISË DREJTORIA E PËRGJITHSHME E ARKIVAVE SHTETËRORË TË QEVERISË SË REPUBLIKËS SË TURQISË Departamenti i Arkivit Osman

OSMANLI ARfi‹V BELGELER‹NDE

KOSOVA V‹LAYET‹
VILAJETI I KOSOVËS NË DUKUMENTET ARKIVORE OSMANE

‹stanbul 2007

TC. BAfiBAKANLIK DEVLET ARfi‹VLER‹ GENEL MÜDÜRLÜ⁄Ü Osmanl› Arflivi Daire Baflkanl›¤› Yay›n No: ??????? REPUBLIKA E TURQISË DREJTORIA E PËRGJITHSHME E ARKIVAVE SHTETËRORË TË QEVERISË SË REPUBLIKËS SË TURQISË Departamenti i Arkivit Osman

OSMANLI ARfi‹V BELGELER‹NDE

KOSOVA V‹LAYET‹
VILAJETI I KOSOVËS NË DUKUMENTET ARKIVORE OSMANE

‹stanbul 2007

Proje Yöneticisi Doç. Dr. Yusuf SARINAY Devlet Arflivleri Genel Müdürü

Proje Sorumlular› Doç. Dr. Mustafa BUDAK Genel Müdür Yard›mc›s› Dr. Önder BAYIR Osmanl› Arflivi Daire Baflkan› Dr. Ahmet Zeki ‹ZGÖER Yay›n ‹flleri Koordinatörü

Yay›na Haz›rlayanlar H. Y›ld›r›m A⁄ANO⁄LU Sebahattin BAYRAM Y›lmaz KARACA Ahmet Semih TORUN Mümin YILDIZTAfi

Arnavutça Özet Tercümeler Refike SÜLÇEVS‹ (Kosova Devlet Arflivi) Arnavutça Resimalt› Tercümeler Ayten ARDEL Görsel Tasar›m ve Uygulama Hamdi Akyol Belge Foto¤raflar› fiefik KANYILMAZ

Bask›-Cilt Düzey Matbaac›l›k ‹stanbul 2007

2

‹Ç‹NDEK‹LER

KISALTMALAR ÖNSÖZ Doç. Dr. Yusuf SARINAY, Devlet Arflivleri Genel Müdürü ÖNSÖZ Dr. Jusuf OSMAN‹, Kosova Arflivleri Genel Müdürü

12 14 15 16
PARATHËNIE Doc. Dr. Yusuf SARINAY Drejtorë i Përgjithshëm i Arkivave Shtetërore të Republikës së Turqisë PARATHËNIE DREJTORI I ARKIVAVE TË KOSOVËS Dr. Jusuf OSMANI EMRAT E DISA TOPONIMEVE TË VJETRA DHE EMËRTIMI I TYRE NË KOHËN E SOTME

17

ESERDE GEÇEN BAZI YER ADLARI ve GÜNÜMÜZ D‹LLER‹NDEK‹ KARfiILIKLARI

18

İDARÎ VE MÜLKÎ DÜZENLEMELER
ORGANIZIMI ADMINISTRATIV PRONËSOR DHE CIVIL
KOSOVA’DA ‹DARÎ VE MÜLKÎ DE⁄‹fi‹KL‹K YAKOVA KAZASI’NIN TEKRAR PR‹ZREN’E BA⁄LANMASI M‹TROV‹ÇE’DE MUHAC‹R MAHALLES‹

22 25 27

NDRYSHIME NË QEVERINË CIVILE NË KOSOVË BASHKIMI I SËRISHËM I KAZASË SË GJAKOVËS ME PRIZRENIN LAGJJA E MUHAXHIRËVE NË MITROVICË

SİYASÎ HAYAT
JETA POLITIKE
ARNAVUTLARIN OSMANLI DEVLET‹’NDEN AYRILMAK ‹STEMED‹KLER‹ CEM‹YET-‹ ‹TT‹HAD‹YE-‹ PR‹ZREN’‹N KURULMASI VE ALDI⁄I KARARLAR CEM‹YET-‹ ‹TT‹HAD‹YECE DEBRE AHAL‹S‹NE GÖNDER‹LEN BEYANNAME ARNAVUT AHAL‹ ‹LER‹ GELENLER‹N‹N DEVLETE BA⁄LILIKLARINI B‹LD‹RD‹⁄‹ KOSOVA VE D‹⁄ER RUMEL‹ V‹LAYETLER‹NDE, KOMfiU DEVLETLER‹N OSMANLI DEVLET‹ ALEYH‹NDEK‹ FAAL‹YETLER‹ KOMfiU DEVLETLER‹N KOSOVA V‹LAYET‹ ÜZER‹NDEK‹ EMELLER‹ VE FAAL‹YETLER‹

31 39 57 61 69

SHQIPTARËT NUK DËSHIROJNË TË NDAHEN NGA SHTETI OSMAN DOKUMENT MBI VENDIMET E MARRA NË MBLEDHJEN E THEMELIMIT TË LIDHJES SË PRIZRENIT DEKLARATË E “L‹DHJES SË PRIZRENIT” DËRGUAR QYTETARËVE TË DIBRËS PROCESVERBAL ME PËRMBAJTJEN E PREMTIMIT TË KLERIKËVE SHQIPTARË AKTIVITETET KUNDËR SHTETIT OSMAN NË VILAJETIN E KOSOVËS DHE VILAJETET TJERA NË RUMELI SI DHE NË SHTETET FQINJE PRETENDIMET DHE AKTIVITETET E SHTETEVE FQINJE NDAJ VILAJETIT TË KOSOVËS

73

3

KALKANDELEN VE ÜSKÜP’TEN ASKERÎ ‹HT‹YAÇLAR ‹Ç‹N S‹LAH SATIN ALINMASI PR‹ZREN KALES‹’N‹N KIfiLAYA DÖNÜfiTÜRÜLMES‹ PR‹ZREN’DE VATAN SAVUNMASINA GÖNÜLLÜ DESTE⁄‹ 4 . YILDÖNÜMÜNDE GÜVENL‹K TEDB‹RLER‹N‹N ARTTIRILMASI SIRP MEKTEB‹ TALEBELER‹N‹N MÜSLÜMAN OKULLARINA GEÇMEK ‹STED‹KLER‹ KOSOVA’DAK‹ ASAY‹fi SORUNLARININ.KOSOVA’DA BAZI fiAHISLARIN AVUSTURYA DEVLET‹ HESABINA CASUSLUK YAPTIKLARI KOSOVA SAVAfiI’NIN 500. KOMfiU DEVLETLER‹N V‹LAYET ÜZER‹NDEK‹ EMELLER‹NDEN KAYNAKLANDI⁄I RUSYA’NIN M‹TROV‹ÇE’YE KONSOLOS TAY‹N‹ HUSUSUNDAK‹ ISRARI M‹TROV‹ÇE RUS KONSOLOSU HAKKINDA HALKIN TUTUMU AVUSTURYA’NIN OSMANLI ‹DARES‹NDEK‹ BÖLGELERDE DEM‹RYOLU ‹NfiA EDEMEYECE⁄‹ 77 79 80 83 DISA PERSONA NË KOSOVË SPIUNOJNË PËR SHTETIN AUSTRIAK NGRITJA E NIVELIT TË SIGURISË ME RASTIN E 500 VJETORIT TË BETEJËS SË KOSOVËS DËSHIRA E NXËNËSVE SERBË PËR TË KALUAR NË SHKOLLA MYSLIMANE SHTETET FQINJE TË VILAJETIT TË KOSOVËS BURIM I PROBLEMEVE TË SIGURISË NË KOSOVË 86 88 91 INSISTIMI I RUSISË PËR EMËRIMIN E NJË KONSULLI NË MITROVICË VEPRIMET E POPULLIT NDAJ KONSULLIT RUS NË MITROVICË AUSTRIA NUK MUND TË NDËRTOJ HEKURUDHA NË VENDET QË JANË NËN ADMINISTRATËN E SHTETIT OSMAN REALIZIMI I SIGURISË DHE NDJEKJA E AKTIVITETEVE TË KONSULLIT RUS NË MITROVICË M‹TROV‹ÇE RUS KONSOLOSUNUN FAAL‹YETLER‹N‹N ‹ZLEND‹⁄‹ VE GÜVENL‹⁄‹N‹N SA⁄LANDI⁄I M‹TROV‹ÇE RUS KONSOLOSUNUN SU‹KASTE U⁄RADI⁄I RUSYA ‹MPARATORU’NUN M‹TROV‹ÇE KONSOLOSUNUN KAT‹L‹N‹N ‹DAM ED‹LMEMES‹N‹ ‹STED‹⁄‹ ‹PEK’TEN GELEN B‹R HEYET‹N M‹TROV‹ÇE AVUSTURYA KONSOLOSUNU Z‹YARET‹ RUMEL‹ V‹LAYETLER‹NDEK‹ YABANCI MEMURLARIN VAZ‹FELER‹N‹N SONA ERD‹⁄‹ PR‹fiT‹NE SANCA⁄I’NDA MEBUS SEÇ‹M‹ 92 93 95 SITUATA E KRIJUAR MBAS ATENTATIT NDAJ KONSULLIT RUS NË MITROVICË KËRKESA E PERANDORIT TË RUSISË PËR MOS DENIMIN ME VARJE TË VRASËSIT TË KONSULLIT RUS NË MITROVICË NJË DELEGACION NGA PEJA VIZITON KONSULLIN E AUSTRISË NË MITROVICË MBARIMI I MISIONIT TË NËPUNËSVË TË HUAJ NË VILJAETIN E RUMELISË ZGJEDHJA E DEPUTETIT TË SANXHAKUT TË PRISHTINËS 97 98 101 ASKERÎ KONULAR ÇËSHTJE USHTARAKE VULÇITRIN’DA D‹RL‹KLER‹N TESP‹T VE SAYIMI 104 107 110 112 114 NUMËRIMI DHE REGJISTRIMI I PASURIVE NË VUÇITËRNË NDALIMI I TË ARDHURAVE NË VUÇITËRNË BLERJA E ARMËVE PËR NEVOJA USHTARAKE NË PRIZREN TETOVË DHE SHKUP SHNDËRRIMI I KALASË SË PRIZRENIT NË KAZERMË PËRKRAHJE VULLNETARE NË PRIZREN PËR NBROJTJEN E ATDHEUT VULÇITRIN’DA D‹RL‹K DE⁄‹fi‹M‹ PR‹ZREN.

SELAN‹K VE MANASTIR AHAL‹S‹N‹N PAD‹fiAH’IN RUMEL‹ Z‹YARET‹NDEN MEMNUN KALDIKLARI ‹PEK VE PREfiOVA’YA HÜKÜMET TAB‹B‹ TAY‹N‹ 123 125 126 127 128 131 133 143 145 147 157 158 159 166 ZVOGËLIMI I TË ARDHURAVE SHTETËRORE NGA EPIDEMIA E MURTAJËS NË VUÇITËRNË NDIHMË PËR FAMILJEN E DËSHMORIT MAJOR ALI BEU NGA PRIZRENI VIZITA E SADRIAZEMIT NË KOSOVË SHËRIMI I MUHAXHIRËVE TË DËRGUAR NË KOSOVË NDIHMË NGA POPULLI PËR MUHAXHIRËT ÇERKEZË THEMELIMI I TREGUT NË VUÇITËRNË REGJISTRI I DISA PERSONAVE MË TË POPULLARIZUAR NË VILAJETIN E KOSOVËS (1880) DHURIMI I TOKËS VETERANIT TË VARFËR NË MITROVICË NDIHMË DHËNË MUHAGJIRËVE PËR KAFSHËT E TYRE REGJISTRI I FISNIKËVE TË KOSOVËS (1902) KREDI PËR BUJQIT E DËMTUAR NDIHMË PËR BUJQIT QË KANË PËSUAR DËME NGA TË RESHURAT E MËDHA NË KOSOVË VIZITA E SULLTAN MEHMED RESHATIT NË KOSOVË SHPREHJA E KËNAQËSISË SË POPULLSISË NGA KOSOVA SELANIKU DHE MANASTIRI ME RASTIN E VIZITËS SË SULLTANIT NË RUMELI EMËRIMI I MJEKËVE QEVERITARË NË PEJË DHE PRESHEVË GRUMBULLIMI DHE SHITJA E LËKURËS NË PEJË DHE PRIZREN 168 180 ‹PEK VE PR‹ZREN’DE DER‹C‹L‹K HUKUK LIGJI VULÇITRIN KAZASI REAYASI KANUNU PR‹ZREN BEY‹’N‹N DUKAK‹N HALKINA YAPTI⁄I HAKSIZLIKLARIN ÖNLENMES‹ 185 188 LIGJI PËR RAJËN E KAZASË SË VUÇITËRNËS ELIMINIMI I PADREJTËSIVE TË BEUT TË PRIZRENIT BËRË POPULLSISË SË DUKAGJINIT 5 .GOST‹VAR’DA KIfiLA YAPIMI G‹LAN KAZASI’NDA KIfiLA ‹NfiASI 117 119 NDËRTIMI I NJË KAZERME NË GOSTIVAR NDËRTIMI I KAZERMËS NË KAZANË E GJILANIT İKTİSADİ VE SOSYAL HAYAT JETA EKONOMIKE DHE SHOQËRORE VULÇITRIN’DAK‹ VEBA SALGINININ DEVLET GEL‹RLER‹N‹N DÜfiMES‹NE DE SEBEP OLDU⁄U PR‹ZRENL‹ fiEH‹T B‹NBAfiI AL‹ BEY’‹N A‹LES‹NE YARDIM SADRIAZAMIN KOSOVA Z‹YARET‹ KOSOVA’YA GÖNDER‹LEN MUHAC‹RLER‹N TEDAV‹S‹ KOSOVA’DA ÇERKEZ MUHAC‹RLER‹NE AHAL‹ TARAFINDAN YAPILAN YARDIMLAR VULÇITRIN’DA PAZAR KURULMASI KOSOVA V‹LAYET‹ ‹LER‹ GELENLER‹N‹N L‹STES‹ (1880) MUHTAÇ DURUMDAK‹ M‹TROV‹ÇEL‹ GAZ‹YE ARAZ‹ YARDIMI MUHAC‹RLERE ZAH‹RE YARDIMI KOSOVA V‹LAYET‹ ‹LER‹ GELENLER‹N‹N L‹STES‹ (1902) MA⁄DUR Ç‹FTÇ‹LERE KRED‹ VER‹LMES‹ KOSOVA’DA YA⁄MURDAN ZARAR GÖREN Ç‹FTÇ‹LERE YARDIM SULTAN MEHMED REfiAD’IN KOSOVA’YI Z‹YARET‹ KOSOVA.

METRUK EfiYANIN SAH‹B‹NE TESL‹M‹ HUSUSUNDA NOVABIRDA KADISINA HÜKÜM HAYATINDAN END‹fiE ED‹LEN NOVABIRDA KADISININ ARANILMASI PR‹ZREN’DE EfiKIYA TAK‹B‹ PR‹ZREN TAHS‹LDARININ fiER‘‹ HÜKÜMLERE GÖRE YARGILANMASI PR‹ZREN’DE EfiKIYA TAK‹B‹ PR‹ZREN’DE HAS D‹RL‹KLER‹N‹N TASARRUFU KOSOVA’DA T‹CARET MAHKEMES‹ KURULMASI PR‹ZREN’DE T‹CARET MAHKEMES‹ KURULMASI 190 191 192 193 194 195 196 199 VENDIM I GJYKATËS PËR KADINË E NOVOBËRDËS PËR DORËZIMIN E RROBAVE TË BRAKTISURA PRONARIT HULUMTIMIE RRETH JETËS SË GJYKATËSIT TË NOVOBËRDËS NDJEKJA E REBELËVE NË PRIZREN GJYKIMI I NËNPUNËSIT TATIMOR TË PRIZRENIT SIPAS AKTEVE TË SHERIATIT NDJEKJA E REBELËVE SHQIPTARË NË PRIZREN PËRDORIMI I TË KORRAVE NË PRIZREN THEMELIMI I GJYKATËS SË TREGTISË NË KOSOVË THEMELIMI I GJYKATËS SË TREGTISË NË PRIZREN İMAR FAALİYETLERİ AKTİVİTETE NDËRTİMORE PR‹fiT‹NE’DEK‹ LAB NEHR‹’NE KÖPRÜ YAPIMI / KOSOVA’DAK‹ GAZ‹ MESTAN TÜRBES‹’N‹N ONARIMI PR‹fiT‹NE’DEK‹ KÖPRÜLER‹N TAM‹R ETT‹R‹LMES‹ VULÇITRIN’DAN GEÇEN NEH‹R ÜZER‹NE KÖPRÜ YAPILMASI PR‹fiT‹NE’DE ASKER‹ HASTANE ‹NfiASI PR‹fiT‹NE ‹LE BOSNA ARASINDA TELGRAF H‹ZMETLER‹N‹N BAfiLADI⁄I PR‹ZREN’DEN ÜSKÜP’E TELGRAF HATTI ‹NfiASI PR‹ZREN’DEK‹ BAZI RESMÎ B‹NALARIN YEN‹DEN ‹NfiASI PR‹ZREN’DE POSTAHANE TES‹S‹ PR‹ZREN HÜKÜMET KONA⁄I ‹Ç‹N YEN‹ B‹R ARfi‹V DEPOSU YAPILMASI KOSOVA V‹LAYET‹’NDE ‹MAR FAAL‹YETLER‹ PR‹fiT‹NE’DEK‹ Ç‹FTEHAMAM’IN TAM‹R‹ M‹TROV‹ÇE KAZASI’NA HÜKÜMET KONA⁄I YAPIMI ‹PEK HÜKÜMET KONA⁄I’NIN YEN‹DEN YAPILMASI KOSOVA’DA YEN‹ NAH‹YE MERKEZLER‹NE HÜKÜMET KONA⁄I ‹NfiASI 203 NDËRTIMI I URËS SË LUMIT LLAP NË PRISHTINË DHE RESTAURIMI I TYRBES SË GAZIMESTANIT NË KOSOVË RENOVIMI I URAVE NË PRISHTINË NDËRTIMI I URËS MBI LUM NË VUÇITËRNË 204 206 208 210 212 215 217 220 223 229 231 237 239 NDËRTIMI I SPITALIT USHTARAK NË PRISHTINË FILLIMI I SHËRBIMEVE TELEGRAFIKE NË RELACION PRISHTINË – BOSNJE NDËRTIMI I RRJETIT TELEGRAFIK PRIZREN – SHKUP RINDËRTIMI I DISA NDËRTESAVE PUBLIKE NË PRIZREN THEMELIMI I POSTËS NË PRIZREN NDËRTIMI I NJË DEPOJE ARKIVORE PËR NDËRTESËN ADMINISTRATIVE TË PRIZRENIT AKTIVITETET NDËRTIMORE NË VILAJETIN E KOSOVËS MEREMETIMI I ÇIFTEHAMAMIT NË PRISHTINË NDËRTIMI I NDËRTESËS ADMIMISTRATIVE NË MITROVICË RINDËRTIMI I NDËRTESËS ADMINISTRATIVE NË PEJË NDËRTIMI I NDËRTESAVE SHTETËRORE NË QENDRAT E NAHIJEVE TË REJA NË KOSOVË 6 .

MURAT TÜRBES‹’N‹N H‹ZMETKÂRLARI VE MUAF‹YETLER‹ PR‹ZREN FAT‹H SULTAN MEHMED CAM‹‹’NE HAT‹P TAY‹N‹ G‹LAN’DAK‹ LAT‹N K‹L‹SES‹N‹N TAM‹R‹ PR‹ZREN’DE KATOL‹K K‹L‹SES‹ ‹NfiASI PR‹fiT‹NE’DE FAT‹H SULTAN MEHMED CAM‹‹’N‹N ONARIMI PREPOL’DE K‹L‹SE ‹NfiASI ÜSKÜP MEVLEV‹HANES‹’N‹N TAM‹R‹ YAKOVA’DA CAM‹ TEFR‹fi‹ ÜSKÜP’TE BULGAR K‹L‹SES‹’N‹N SIRPLAR ALEYH‹NDEK‹ FAAL‹YETLER‹ G‹LAN’DA K‹L‹SE TAM‹R‹ BOfi BULUNAN ÜSKÜP METROPOL‹TL‹⁄‹ ‹Ç‹N PATR‹KHANE’N‹N UYARILMASI TALEB‹ 255 258 261 262 267 269 274 276 279 281 283 MIRËMBAJTËSIT DHE KUJDESTARËT E TYRBES SË SULLTAN MURATIT DHE SHKARKIMI NGA OBLIGIMET CAKTIMI I HOXHËS NË XHAMINË E FATIH SULLTAN MEHMETIT NË PRIZREN RESTAURIMI I KISHËS LATINE NË GJILAN NDËRTIMI I KISHËS KATOLIKE NË PRIZREN RESTAURIMI I XHAMISË SË FATIH SULLTAN MEHMETIT NË PRISHTINË NDËRTIMI I KISHËS NË PREPOLE RENOVIMI I MEVLEVIHANËS NË SHKUP RENOVIMI I XHAMISË NË GJAKOVË AKTIVITETET OPOZITARE KISHA BULLGARE NDAJ SERBËVE NË SHKUP RENOVIMI I KISHËS NË GJILAN KËRKESAË PËR TË DHËNË VËRETJE PËR POZITËN E SHKAKTUAR NË PATRIKANËN E SHKUPIT NGA MITROPOLITI DËRGIMI I PREDIKUESVE NË MAT BOGAZ DHE DIBËR TË EPËRME SHTRUARJA E XHAMISË SË SULLTAN MURATIT I NË PRISHTINË NGA SULLTAN ABDYL HAMIDI II PËR PAGESËN E TYRBEDARIT TË TYRBES SË TATAR HANIT NË PEJË NDËRTIMI I KAMBANAVE NË DISA KISHA NË FSHATRAT E KAZASË SË RODOVISHIT TË VILAJETIT TË KOSOVËS NDËRTIMI I SINAGOGËS NË KAZANË E SHTIPIT MAT. BO⁄AZLAR VE DEBRE-‹ ZÎR TARAFLARINA VA‹Z GÖNDER‹LMES‹ II. MURAD CAM‹‹’N‹ TEFR‹fi ETT‹RMES‹ ‹PEK’TEK‹ TATAR HAN TÜRBES‹ TÜRBEDARININ MAAfiININ ÖDENMES‹ KOSOVA’YA BA⁄LI RADOV‹fiTE KAZASI’NDAK‹ BAZI KÖY K‹L‹SELER‹NE ÇAN TAKILMASI ‹fiT‹P KAZASI’NDA HAVRA YAPIMI 284 285 286 290 294 7 .1902 SENES‹NDE KOSOVA V‹LAYET‹’NDEK‹ ‹MAR FAAL‹YETLER‹ KOSOVA V‹LAYET‹’NDE KÖPRÜ VE YOL YAPIMI 240 247 248 249 250 AKTIVITETET NDËRTIMORE NË VILAJETIN E KOSOVËS NË VITIN 1902 NDËRTIMI I URAVE DHE RRUGËVE NË VILAJETIN E KOSOVËS RENOVIMI I TYRBES SË SULLTAN MURATIT I NË KOSOVË SIGURIMI I MJETEVE PËR RRUGËN KRYESORE GJAKOVË . ABDÜLHAM‹D’‹N PR‹fiT‹NE’DEK‹ SULTAN I. MURAT TÜRBES‹’N‹N TAM‹R‹ YAKOVA VE PR‹ZREN ARASINDAK‹ ANA YOL VE D‹⁄ER YOLLAR ‹Ç‹N ÖDENEK GÖNDER‹LMES‹ M‹TROV‹ÇE’DE SEL BASKINI DİN BESIMI KOSOVA’DAK‹ SULTAN I.PRIZREN SI DHE RRUGËVE TË TJERA VËRSHIME TË MËDHA NË MITROVICË KOSOVA’DA SULTAN I.

VILAJETI I KOSOVËS NDËRTIMI I SHKOLLËS FILLORE NË PRIZREN HAPJA E 162 SHKOLLAVE NË VILAJETIN E KOSOVËS HAPJA E SHKOLLËS FILLORE DHE GJIMNAZIT NË VILAJETIN E KOSOVËS NDËTIMI I NJË SHKOLLE NË QYPRILI PR‹ZREN’DE ‹LKOKUL TES‹S‹ KOSOVA V‹LAYET‹’NDE 162 TANE OKUL AÇILMASI 317 319 323 324 KOSOVA V‹LAYET‹’NDE YEN‹ ‹LKOKUL VE L‹SE AÇILMASI KÖPRÜLÜ’DE MEKTEP ‹NfiASI NÜFUS POPULLSIA KOSOVA’YA MUHAC‹R ‹SKÂNI 1880 SENES‹ KOSOVA V‹LAYET‹ NÜFUS ‹STAT‹⁄‹ (SADECE ERKEKLER) 1895 SENES‹ KOSOVA V‹LAYET‹ NUFÜS ‹STAT‹ST‹⁄‹ (KADINLAR DAH‹L) 1900 SENES‹ KOSOVA V‹LAYET‹ NÜFUSU KOSOVA’YA GELEN BOfiNAK MUHAC‹RLER‹N RUMEL‹ V‹LAYETLER‹NE ‹SKÂNI RUMEL‹ V‹LAYETLER‹NE HIR‹ST‹YANLARDAN GÜVENL‹K GÖREVL‹S‹ TAY‹N‹ 331 333 336 339 343 344 VENDOSJA E MUHAXHIRËVE NË KOSOVË STATISTIKA E POPULLSISË NË VILAJETIN E KOSOVËS MË 1880 ( VETËM MESHKUJT ) STATISTIKA MBI POPULLSINË NË VILAJETIN E KOSOVËS MË 1895 (BASHKË ME FEMRAT) POPULLLSIA E VILAJETIT TË KOSOVËS NË VITIN 1900 VENDOSJA E MUHAXHIRËVE BOSHNJAK QË KANË ARDHUR NË KOSOVË NË VILAJETIN E RUMELISË EMËRIMI I PUNONJËSVE TË KRISHTERË TË SIGURISË NË VILAJETIN E RUMELISË VAKIF FONDACIONE YAKOVA’DA BÎZEBÂN SÜLEYMAN A⁄A VAKFI’NIN HESAP DÖKÜMÜ KOSOVA’DA SULTAN I. MURAD TÜRBES‹’NE K‹TABE KONULMASI 349 353 LLOGARIA E GRUMBULLIMEVE TË VAKËFIT TË BÎZEBÂN SYLEJMAN AGËS NË GJAKOVË VENDOSJA E MBISHKRIMIT NË TYRBEN E SULLTAN MURATIT NË KOSOVË 8 .EĞİTİM EDUKIMI ‹PEK VE YAKOVA HALKININ E⁄‹T‹M‹NE ÖNEM VER‹LMES‹ GEREKT‹⁄‹ PR‹ZREN’DE HIR‹ST‹YAN MEKTEB‹ AÇILMASI PR‹ZREN’DE ‹LKOKUL ‹NfiASI PR‹ZREN’DE ORTA OKUL ‹NfiASI PR‹fiT‹NE GOTOV‹fiE KÖYÜ ORTODOKS ÇOCUKLARI ‹Ç‹N OKUL AÇILMASI KOSOVA V‹LAYET‹’NE BA⁄LI ‹fiT‹P’TE ‹NfiA ED‹LEN MEDRESEYE HAM‹D‹YE ‹SM‹ VER‹LMES‹ 300 304 307 309 310 313 NEVOJA E EDUKIMIT TË POPULLSISË SË PEJËS DHE GJAKOVËS HAPJA E SHKOLLËS KRISHTERE NË PRIZREN NDËRTIMI I SHKOLLËS FILLORE NË PRIZREN NDËRTIMI I SHKOLLËS SË MESME NË PRIZREN HAPJA E SHKOLLËS PËR NXËNËSIT ORTODOKS NË FSHATIN GOTOVISH TË PRISHTINËS DOKUMENTI PËR EMËRTIMIN E MEDRESESË SË SAPO NDËRTUAR ME EMRIN “HAMIDIJE” MEDRESE KJO E CILA NDODHET NË SHTIP .

ABDÜLHAM‹D ADINA YAPILAN CAM‹ KOSOVA’DA SULTAN MURAT TÜRBES‹’N‹N TAM‹R‹ 354 355 356 359 NDËRTIMI I NJË XHAMIE NË FERIZAJ NË EMËR TË ABDYLHAMITIT II RESTAURIMI I TYRBES SË SULLTAN MURATIT NË KOSOVË RESTAURIMI I XHAMISË “ FAZËLL AHMET PASHA “ NË QYPRILI LIBRI I SHËRBIMIT TË KONTABILITETIT TË FONDACIONEVE TË VITIT 1908 NË KOSOVË KÖPRÜLÜ’DE FAZIL AHMET PAfiA CAM‹‹’N‹N TAM‹R‹ KOSOVA EVKÂF MUHASEBES‹ TARAFINDAN DÜZENLENEN 1908 SENES‹NE A‹T MUHASEBE DEFTER‹ EKLER SHTESAT EK I: 1844’TE PR‹fiT‹NE KASABASI’NIN NÜFUSU ‹LE SOSYAL ve EKONOM‹K YAPISI 363 SHTESË I: GJENDJA SHOQËRORE DHE EKONOMIKE E POPULLSISË SË QYTETIT TË PRISHTINËS NË VITIN 1844 PROFESIONET NË QYTETIN E PRISHTINËS DHE TË ARDHURAT VJETORE REGJISTRI I LAGJEVE DHE SHTËPIVE NË PRISHTINË PR‹fiT‹NE KASABASI’NDAK‹ MESLEKLER VE YILLIK GEL‹RLER‹ PR‹fiT‹NE KASABASI MAHALLE ve HANE SAYILARI L‹STES‹ PR‹fiT‹NE’DE MESLEK GRUPLARININ GEL‹R DA⁄ILIMI (1844) PR‹fiT‹NE’DE MESLEK GRUPLARININ DA⁄ILIMI (1844) EK II: 1844’TE VULÇITRIN KASABASININ NÜFUSU ‹LE SOSYAL ve EKONOM‹K YAPISI VULÇITRIN KASABASI’NDAK‹ MESLEKLER VE TOPLAM YILLIK GEL‹RLER‹ VULÇITRIN’DA MESLEK GRUPLARININ DA⁄ILIMI (1844) VULÇITRIN’DA MESLEK GRUPLARININ GEL‹R DA⁄ILIMI (1844) VULÇITRIN KASABASI MAHALLE VE HANE SAYILARI L‹STES‹ EK III: KOSOVA V‹LAYET‹’NDEK‹ VAKIFLAR 388 389 390 391 392 393 394 395 397 404 405 406 407 408 409 410 411 412 SHPËRNDARJA E TË ARRDHURAVE NGA PROFESIONET E NDRYSHME NË PRISHTINË (1844) SHPËRNDARJA NË GRUPE SIPAS PROFESIONEVE NË PRISHTINË (1844) SHTESË II: GJENDJA EKONOMIKE DHE POPULLSIA NË QYTETIN E VUÇITËRNËS PROFESIONET NË QYTETIN E VUÇITËRNËS DHE TË ARDHURAT VJETORE SHPËRNDARJA NË GRUPE SIPAS PROFESIONEVE NË VUÇITËRNË (1844) SHPËRNDARJA E TË ARDHURAVE NGA PROFESIONET E NDRYSHME NË VUÇITËRNË (1844) REGJISTRI I LAGJEVE DHE SHTËPIVE NË QYTETIN E VUÇITËRNËS SHTESË III: INSTITUCIONET BAMIRËSE OSE FONDACIONET NË VILAJETIN E KOSOVËS BÖLÜM BAŞLIĞI 9 .FER‹ZOV‹K KASABASI’NDA II.

Kulla e Sahatit në Prishtinë dhe Xhamia e Fatih Sulltan Mehmetit Prizren Hükümet Kona¤› .Deputeti i Pejës : Bedri Beu 1908 Osmanl› Meclis-i Mebûsân›’ndaki Kosoval› mebûslar . Yahya Beu (nga Prizreni). Hasan Beu (nga Prishtina) Hasan Bey (Prifltine) . Üsküp .Ndërtesa Qeveritare në Prizren Kosova Mebûsu Ziver Bey (1876) .Njerëz të grumbulluar para Stacionit hekurudhor në Shkup Un Fabrikas›. Yahya Bey (Prizren).Zyra e Rezervistëve dhe Depoja e saj në Gjilan Üsküp Kalesi ve K›fllas› . Prifltine Mebûsu .Spitali Ushtarak në Shkup Üsküp’te bir k›flla .Hasan Beu (nga Prishtina) Üsküp Askerî Rüfldiyesi.Deputeti i Prizrenit: Vehbi Efendiu Sultan Reflad’›n Kosova ziyareti dolay›s›yla süslenen Prifltine ‹stasyonu Stacioni i Prishinës i zbukuruar me rastin e vizitës së Sultan Reshatit në Kosovë Prizren milli katolik k›yafetlerinden . Shkup 19 20 53 53 55 55 55 55 55 75 75 81 85 85 87 89 99 100 100 101 101 102 109 109 113 115 120 124 10 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .Deputeti i Prishtinës: Hamdi Beu fiaban Pafla. Hasan Bey (Prifltine) Deputetët e Kosovës (1909): Sheref Efendiu.Deputeti i Kosovës: Ziver Beu ‹pek Mebûsu Bedri Bey (1908) .Deputeti i Prishtinës: Shaban Pasha Kosoval› meb’uslar (1909).Deputeti i Pirshtinës: Sava Stepanoviq Prizren Mebûsu Vehbi Efendi . Üsküp . fieref Efendi. Prifltine Mebûsu .Mësuesi dhe nxënësit e Shkollës Ruzhdije Ushtarake të Shkupit Gilan Redif Dairesi ve Deposu .Një tjetër pamje nga Mitrovicë Vardar Nehri üzerinde Tahta Köprü.Deputet e Kosovës të Parlementit Osman të vitit 1908 Prizren Mebûsu fierif Efendi .Një garnizon në Shkup Üsküp ‹stasyonu’nda ahali . hoca ve talebeleri .FOTO⁄RAFLAR Prifltine Saat Kulesi ve Fatih Sultan Mehmed Camii .Kalaja dhe Garnizoni i Shkupit Üsküp Askerî Hastahanesi .Deputeti i Prizrenit: Yahya Beu Prifltine Mebûsu Sava Stepanoviç Efendi .Veshja Kombëtare e Katolikëve të Prizrenit Prizren’den genel bir görünüm .Fabrika e Miellit.Stacioni i trenit në Mitrovicë Mitroviçe’ye baflka bir aç›dan bak›fl .Deputeti i Prizrenit : fierif Efendiu Prizren Mebûsu Yahya Bey . Shkup Hamdi Bey.Ura prej druri nbi lumin Vardar.Pamje e Përgjithshme nga Prizreni Sultan Reflad’›n Kosova’y› ziyaretinde ikâmetine tahsis olunan Prifltine Hükümet Kona¤› Ndërtesa Qeveritare ku qëndroi Sulltan Reshati gjatë vizites së tij në Kosovë Sultan Reflad’›n Kosova’y› ziyareti münasebetiyle süslenen Prifltine Hükümet Kona¤› caddesi Rruga e ndërtesës Qeveritare e stolisur me rastin e vizites së Sulltan Reshatit në Kosovë Mitroviçe Tren ‹stasyonu .

Veshja e malësores Katolike Mitroviçe Tren ‹stasyonu .Lumi Vardar.Spitali i bashkisë. Shkup Vardar Nehri k›y›s›. Üsküp .Stacioni i trenit në Prishtine Tabakhane ve Demirköprü.Xhamia e Sulltan Mehmet Fatihut në Prishtinë Yakova kasabas›ndan genel bir görünüfl . Shkup Prifltine’de ahali . Shkup ‹btidai Mekteb. Shkup Prifltine Tren ‹stasyonu .Tashkëpry dhe rrethina. Üsküp .Turma e Njerëzve në Prishtinë Prizren müslüman kad›n k›yafeti . Üsküp .Tyrbeja e Sulltan Muratit në fushën e Kosovës Sultan Murad-› Hüdavendigâr Türbesi.Shkolla fillore.Stacioni i Trenit. Kosova . Mehmed Reshadin.Bregu i lumit Vardar. Vardar Nehri k›y›s›nda bir tabakhane . Üsküp .Xhamia e Mustafa Pashës dhe Ndërtesa Qeveritare.Liceu.Malisyal› hristiyan kad›n k›yafeti Veshja e gruas muslimane Prizrenase . Shkup Sultan Reflad’›n Kosova ziyaretini kapak konusu yapan Resiml› Kitab mecmuas› Përmbledhja e Librit të Ilustruar. Sultan Mehmed Reflad’›n Kosova Sahras›’na var›fl› (May›s. Mitrovicë Kosova Sahras›’nda Sultan Murad-› Hüdavendigâr Türbesi .Pamjie e përgjithshme e kasabasë së Gjakovës Mekteb-i ‹btidaî.Ura prej druri mbi lumin Vardar.Vëllezërit tanë shqiptarë që kanë ardhur tek tyrbja e Sultan Murait për të falur namazin e xhumasë sëbashku me halifen Üsküp’te.Pamje bregu të lumit Vardar në Shkup Üsküp’te bir sokak .Lumi Vardar dhe ura e gurit Shkup Demiryolu Köprüsü. Üsküp . Üsküp . Shkup Prifltine’de padiflah› görmek için bekleyen ahali . Shkup Taflköprü ve civar›.Tyrbeja e Sulltan Muratit në fushën e Kosovës 200 205 205 209 213 227 235 245 245 251 251 257 257 267 277 298 321 321 327 328 335 337 346 351 BÖLÜM BAŞLIĞI 11 . Üsküp .Xhamia Burmallë. Shkup Vardar Nehri. Üsküp .Ura e gurit Shkup Vardar Nehri üzerinde Tahta Köprü.Veshja e fshatarit nga Prizreni . Üsküp . Shkup Belediye Hastanesi. në kapakun e të cilit është trajtuar vizita e Sulltan Reshadit në Kosovë Üsküp civar›nda asker sevkiyat› bak›m›ndan gayet mühim Prifltine Köprüsü - 129 141 167 167 181 182 187 189 197 Ura e Prishtinës në vilajetin e Shkupit që luante një rol të rëndësishëm përsa i përkat lëvizjes së trupave ushtarake Vardar Nehri ve Taflköprü.Ura mbi hekurudhë. 1911). Shkup Taflköprü.Prizren köylü erkek k›yafeti .Shkolla fillore.Turma e njerëzve në pritje të ardhjes së Padishahut në Prishtinë Meflhed-i Hüdavendigâr’da millî k›yafetleri ile Arnavut reisleri Prijësit shqiptarë të veshur sipas veshjes kombëtare shqiptare në tyrbën e Sulltan Muratit Mustafa Pafla Camii ve Hükümet Kona¤›.Pamja e një rrugice të Shkupit Cuma namaz›n› k›lmak ve Murad Hüdavendigâr’›n türbesini ziyaret etmek üzere. Üsküp . Shkup Mitroviçe’den genel görünüm . Üsküp . Shkup Üsküp ‹dadî Mektebi .Ura prej druri mbi lumin Vardar.Punishte regjje lëkure në breg të lumit Vardar. Üsküp . Shkup Prifltine’de Fatih Sultan Mehmed Camii .Mbërritja e Sulltan Mehmed Reshadit në Fushën e Kosovës me qëllim faljen e namazit të xhumasë dhe vizitën e tyrbes së Sulltan Muratit Halife ile birlikte Cuma namaz› k›lmak için Murad Hüdavendigâr Türbesi’ne gelen Arnavut kardefllerimiz . Shkup Sultan Murad Türbesi’ni ziyaret eden Padiflah Mehmed Reflad Populli e priti me ngrohtësi Padishahun. Üsküp .Üsküp’te Vardar Nehri k›y›s› .Punishtja e regjjës së lëkurës dhe Ura prej Hekuri. teksa shkonte të vizitonte Tyrben e Sulltan Muratit Burmal› Cami.

PRK. DVNS. KV vb.g. DVNS. PRK. DH ‹. ML C. PRK. MBH ‹. fiD fiD. AZN Y. MYD Y. BfiK Y.e. Tahrirât-› Ecnebiyye ve Mâbeyn Mütercimli¤i Y›ld›z Perakende Evrak› Umumi 12 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .KISALTMALAR A. PRK. UM Divan-› Hümâyûn Sicilleri Rumeli Ahkâm Defterleri Divan-› Hümâyûn Sicilleri Mühimme Defterleri Ad› geçen eser Ad› geçen makale Sadaret Mektubi Mühimme Sadaret Mektubi Kalemi Nezaret ve Devair Evrak› Sadaret Mektubî Kalemi Umum Vilâyât Evrak› Bak›n›z Baflbakanl›k Osmanl› Arflivi Cevdet Askeriye Cevdet Evkâf Cevdet Maliye Cevdet Nafia Dahiliye Nezareti ‹dare Evrak› Dahiliye Nezareti Muhaberât-› Umumiye ‹daresi Dahiliye Nezareti Sicil-i Nüfus Müdüriyeti Dahiliye Nezareti Tesri-i Muamelât ve Islahât Komisyonu Evrak› Doçent Doktor Evkâf Defterleri Hatt-› Hümâyûn Hazine-i Hassa Tahrirât ‹râde Adliye ve Mezâhib ‹râde Defter-i Hakanî ‹râde Dahiliye ‹râde Hariciye ‹râde Hususî ‹râde Mabeyn-i Hümayun ‹râde Maarif ‹râde Meclis-i Vâlâ ‹râde fiura-y› Devlet ‹stanbul Üniversitesi Meclis-i Vükelâ Sayfa fiûrâ-y› Devlet fiûrâ-y› Devlet Nâfia Türkiye Cumhuriyeti Rumeli Müfettiflli¤i Kosova Evrak› Ve benzeri Y›ld›z Sadaret Hususi Evrak› Y›ld›z Esas Evrak› Y›ld›z Mütenevvi Maruzat Evrak Y›ld›z Perakende Evrak› Askeri Maruzat Y›ld›z Perakende Evrak›. TFR. PRK. MKT. SNM DH. ASK Y. PRK. HUS Y. MTV Y. NZD A. HR ‹. AHKR. PRK. 1.d HAT HH. EV C. A.d A. AZN ‹. UM bkz. NF T.C. PRK. MKT.g. MVL ‹. BOA C. MK Y. PRK.Ü.MHM. Y. NF DH. THR ‹. Dr. DFE ‹. AZJ Y. A. EE Y. TKM Y. MHM A. a.d a.m. ‹D DH. Arzuhal ve Jurnaller Y›ld›z Perakende Evrak› Adliye ve Mezâhib Nezareti Maruzat› Y›ld›z Perakende Evrak› Baflkitabet Dairesi Maruzat› Y›ld›z Perakende Evrak› Maarif Nezareti Y›ld›z Perakende Evrak› Müfettifllikler ve Komiserlikler Evrak› Y›ld›z Perakende Evrak› Yaveran ve Maiyyet-i Seniyye Erkân-› Harbiye Dairesi Y›ld›z Perakende Evrak›. MF Y. EV. HUS ‹. fiD ‹. AS C. MF ‹. MKT. MU‹ DH. MV s. TMIK Doç.

1900) tarihli Avrupa-i Osmanî haritas›ndan yararlan›larak çizilmifltir. KOSOVA V‹LAYET‹ HAR‹TASI .Hicrî 1318 (M.

ÖNSÖZ Arflivlerin en önemli materyali olan belgeler. bölgenin iktisadî tarihinin ayd›nlat›lmas›nda büyük katk›lar› olacakt›r. foto¤raf vb. Hukuk.. aradan uzun y›llar geçse de. Mitroviça. araya giren zaman›n eskitti¤i kültür köprüsünü yeniden kurmakt›r. plan. Dolay›s›yla elinizdeki eser bu çerçevede daha önceden haz›rlanan Osmanl› Yönetiminde Makedonya adl› eserin kapsam› geniflletilmifl bir hali olarak da de¤erlendirilebilir. belgeleri tetkik etmekle yeniden ortaya ç›kar. Ayr›ca kitab›n sonunda yer alan Ek 1 Prifltine Temettuat Defteri ile Ek 2 Vulç›tr›n Temettuat Defteri’nden yararlan›larak haz›rlanan tablo ve grafiklerin. kendine yeni bir gelecek ve yeni bir yol aray›fl›nda dost ve kardefl Türk insan›n›n deste¤ini her zaman yan›nda bulacakt›r. Nüfus ve Vak›f konu bafll›klar›nda tematik olarak düzenlenen ve kendi bafll›¤› içinde kronolojik olarak s›ralanan 1530-1912 y›llar› aras›ndaki 110 belge ile harita. günümüz Kosova idarî s›n›rlar› içinde yer alan Prifltine. büyük s›k›nt›lar çeken Kosova insan›. günümüz Kosova idarî s›n›rlar›n›n neredeyse üç kat›ndan daha büyüktü. Kosova’da da istifade edilecek olmas›ndan dolay› duydu¤um memnuniyetimi de ifade etmek isterim. iki ülke halk› aras›nda yüzy›llard›r yaflanan birlikteli¤i tekrar hat›rlamak. Eserimiz. ‹ktisadî ve Sosyal Hayat. Osmanl› Arfliv Belgelerinde Kosova Vilayeti adl› eseri neflretmekteki ana gayemiz. Yine Ek 3’te de Kosova Vilayeti’nde geçen vak›f isimlerinden tespit edilebilenlerin belge referanslar›na ait tablo da yöre insanlar›na bir fikir vermesi amac›yla haz›rlanm›flt›r. Din. Doç. ‹darî ve Mülkî Düzenlemeler. Belgeler milli haf›zalardaki hat›ralar› canland›rarak kimi zaman yeni dostluklar›n kurulmas›n›. görsel malzemeden oluflmaktad›r. geçmiflten günümüze uzanan bir köprü vazifesini de üstlenmektedir. Yusuf SARINAY Devlet Arflivleri Genel Müdürü 14 . Bu tercüme sayesinde eserden yaln›z Türkiye’de de¤il. Türkiye ve Kosova dostlu¤unun kal›c› olmas› temennisiyle. var olan dostluk temellerimizi güçlendirmek. ‹nsan haf›zas›n›n unuttu¤u birçok nokta. flehirlerden oluflmaktad›r. Gilan. E¤itim. bizlere kendilerini ifade etmeye devam ederler. Bilindi¤i üzere son dönem Osmanl› idarî yap›lanmas›nda Kosova Vilayeti. Prizren. Siyasî Hayat. Tarih h›zla ak›p gidiyor. Son y›llarda de¤iflen dünya dengeleri çerçevesinde. Dr.. Askerî Konular. Bu aç›dan bak›ld›¤›nda belge. kimi zaman da var olan dostluklar›n temellerinin güçlendirilmesini sa¤larlar. Ancak eserde seçilen belgelerin ço¤u. ‹pek vb. Bu vesileyle kitab›n haz›rlanmas›nda eme¤i geçen Baflbakanl›k Osmanl› Arflivi personeline ve özetleri Arnavutça’ya tercüme eden Kosova Arflivi’nden Refike Sülçevsi’ye teflekkür ederim.

ÖNSÖZ Kosova ve ahalisi. Tarihçi. sanatta. Bu belgelerin yoklu¤undan bilim adamlar›m›z. kültürde. Bunu müteakiben çeflitli ülke arflivleriyle do¤rudan iflbirli¤imiz bafllam›flt›r. Ortak yay›nlar›n bafllang›c›n› oluflturan Osmanl› Arfliv Belgelerinde Kosova Vilayeti adl› kitap. ülkelerin arflivlerinden yararlanmak durumunda kalm›fllard›r. Kosova kültür ve tarihi aç›s›ndan otantik belgelerle en zengin kayna¤›n Osmanl› Arflivi oldu¤u flüphesizdir ve bu belgeler Kosova’n›n geçmiflinin ayd›nlat›lmas›nda en güvenilir kaynaklard›r. Dr. Osmanl› döneminde Kosova’n›n geçmifline iliflkin birinci derecede kaynak olan. tarih araflt›rmalar› için S›rbistan. Bir dönemin siyasî flartlar›ndan ötürü belirgin olamayan. 1998-1999 Kosova savafl›ndan sonra. Bu iliflkiler.C. Kosoval›lar›n hayat› ve ruhlar›nda derin izler b›rakm›flt›r. yaln›z dönemi gerçekçi bir flekilde ayd›nlatmakla kalmay›p iki ülke ve bu çerçevede Türk ve Arnavut halk› aras›ndaki dostluk iliflkilerinin derinleflti¤inin de bir göstergesi olacakt›r. mimarîde. Dünya Arflivciler Konseyi A Kategorisi üyesidir. Fransa. Baflbakanl›k Devlet Arflivleri Genel Müdürlü¤ü de yer almaktad›r. Kosova Arflivi’nin Dünya Arflivciler Konseyi’ne girme f›rsat› do¤mufltur. Osmanl› kökenli arfliv belgelerinin yay›nlanmas›yla daha da geliflecektir. Kosova Arflivi’nde Osmanl› belgelerinin ne yaz›k ki çok küçük bir k›sm› muhafaza edilebilmifltir. Türk devleti ve milletiyle befl yüzy›l› aflk›n bir süre boyunca s›k› iliflkide idi. Kosova ile Türkiye aras›nda eskiden var olan dostluk iliflkilerinin art›k giderek geliflti¤i ve daha da belirgin bir hal ald›¤› sezilmektedir. arflivci. Jusuf OSMAN‹ Kosova Arflivleri Genel Müdürü 15 . ‹talya. Almanya. 2002 y›l›ndan itibaren Kosova Arflivi. Avusturya. 2005 y›l›ndan itibaren T. mimar ve di¤er araflt›rmac›lar›n gelecekte birinci derecede öneme sahip olan Osmanl› belgelerinden yararlanmalar› gerekir. Bu anlaflma çerçevesinde Osmanl› Arflivi Daire Baflkanl›¤›’nda daha yo¤un ve koordineli bir flekilde arfliv araflt›rmalar›nda bulunma imkân›na kavufltuk. geleneklerde vb. Bu izlere yaz›l› belgelerde. Kosova Arflivi’nin iflbirli¤i protokolü uygulad›¤› ülke arflivleri aras›nda. ‹ngiltere vb. Bunun sebebi de uzun süreli S›rp iflgalcilerin (1912 y›l›ndan sonraki) hakimiyetidir. bu sahada yaflayan topluluklar›n ve bu çerçevede Arnavutlar›n kültürel ve tarihî geçmiflinin gerçekçi bir flekilde ve tam olarak ayd›nlat›lmas› mümkün de¤ildir. Bu hakimiyet süresince Osmanl›’dan kalma yaz›l› evrak›n önemli bir k›sm› siyasî amaçlarla ya imha edilmifl veya buradan baflka yerlere nakledilmifltir. yerlerde rastlamak mümkündür. Bu iflbirli¤i. Bu kaynaklara baflvurmadan.

nga një herë mund të ndërtohen miqësi të reja. Dr. përforcimi i themeleve të miqësisë ekzistuese... populli i vuajtur Kosovarë. Gjilani. Me dëshirë që miqësia ndërmjet Turqisë dhe Kosovës të jet e përjetshme. Jeta Ekonomiko Shoqërore. Drejtësia. si dhe dokumentet në të cilën ndodhën informatat. Doc. fotografi etj.PARATHËNIE Dokumentet arkivore vazhdojnë të na informojnë edhe pas viteve të tëra. Yusuf SARINAY Drejtorë i Përgjithshëm i Arkivave Shtetërore të Republikës së Turqisë 16 . dokumentet janë një funksion të një ure. Me ringjalljen e kujtimeve kombëtare përmes dokumenteve. Po ashtu shtojca e tretë është përgatitur me një tabelë në të cilën janë shënuar vakëfet të identifikuar. rikujtimi i miqësisë disa shekullore ndërmjet të popujve të dy vendeve. e cila na ndihmoi përkthimin e përmbajtjeve të dokumenteve në gjuhën shqipe. dhe si të tillë janë materiali më me rëndësi të madhe të arkivave. Mitrovica. Në kërkim të një rruge të një ardhmërie më të bukur. Qëllimi kryesorë i botimit të punimit “Vilajeti i Kosovës në Dokumentet Arkivore Osmane” është. Shikuar nga ky aspekt. por edhe nga një herë mund të përforcohen themelet e një miqësie ekzistuese. plane. Jeta Politike. Prizreni. Edukimi. do të shfrytëzohet edhe në Kosovë. Dihet se Vilajeti i Kosovës nën administrimin Osman. dhe e begatuar me materiale pamore si. Historia është duke rrjedhur dhe duke kaluar shpejtë. me titullin “Maqedonia nën Administrimin Osman”. Punimi është renditur në kapituj të tematikave të caktuara si. Rregulloret Administrativo Pronësore. Andaj teksti të cilin e keni në duar. Shumë çështje të harruara në kujtesën e njeriut. kryesisht janë nga qytetet të cilët ndodhën brenda kufijve të Kosovës së sotme. gjatë viteve të fundit populli i Kosovës ka vuajtur shumë. e cila shtrihet pre të së kaluarës në ditën e sotme. gjithnjë do ta ketë pranë përkrahjen e popullit vëlla turk. Dua të shprehi kënaqësinë time për faktin se punimi krahas Turqisë. si dhe rindërtimi i urës kulturore e cila na është dëmtuar brenda një periudhe të ditur kohore. si Prishtina. mund të konsiderohet si një vëllim më i gjerë i tekstit të botuar më parë. Tabela në fjalë është përgatitur për tu dhënë ide popullatës së këtij vendi lidhur me vakëfet në fjalë. Në këtë rast dua të nderoj personelin Arkivit Osman të Kryeministrisë së Turqisë dhe zonjushën Refike Sülçevsi nga Arkivi i Kosovës. Popullata dhe Vakëfet. Por dokumentet e botuara në këtë tekst. mund të ripërtërihen me analizimin e dokumenteve arkivore. 110 dokumente dhe harta. ka qenë tri herë më i gjerë se kufijtë e Kosovës së sotme. Peja etj. si dhe në një rradhitje kronologjike prej vitit 1530 deri më 1912. Me ndryshimin e ekuilibrit botërorë. dhe se këto shtojca mund të shërbejnë në kuptimin më të mirë të historisë ekonomike të regjionit në atë periudhe. Në shtojcat 1 dhe 2 gjendën tabelat dhe grafiket e përgatitura në bazë të Temettüat Defteri i Prishtinës dhe Temettüat Defteri i Vullqitërnës (Vushtrrisë). Besimi. Çështjet Ushtarake.

dokumentet e arkivave serbe. Pastaj filluan lidhjet dhe bashkëpunimet direkte me shumë arkiva të vendeve tjera të botës. ku shumë dokumente me shkrim osmano-turk janë shkatërruar ose janë bartur nga vendi. e sidomos të popullit shqiptar me popullin turk. Pas mbarimit të luftës së 1998-1999. austriake. S’ka dyshim që arkivat turke janë më të pasurat me dokumente arkivore autentike për të kaluarën e Kosovës dhe ato dokumente janë burimet më të besueshme dhe më reale për ndriçimin e historisë dhe të kulturës së Kosovës. Këto lidhje kanë lënë gjurmë të thellë në shpirtin dhe jetën e kosovarëve. etj. arkitektët dhe të tjerët në të ardhmën duhet të shfrytëzojnë dokumentet osmane që janë njëherit edhe dokumente të dorës së parë. Jusuf OSMANI 17 . si arkiv kombëtar. Drejtori i Arkivave të Kosovës Dr. Kjo mundësoi që të fillojnë. Arkivi i Kosovës është pranuar në Këshillin Ndërkombëtar të Arkivistëve. në mungesë të këtyre dokumenteve kanë qenë të shtyrë t’i shfrytëzojnë. Prandaj. Libri “Vilajeti i Kosovës në dokumentet arkivore osmane” që është nismë e botimeve të përbashkëta do të jetë jo vetëm bazë për të ndriçuar atë të kaluar në mënyrë reale. në art. Osmanli Arflivi Daire Baflkanligi. etj. arkivave të Kosovës iu mundësua që. italiane. kulturë. Në Arkivin e Kosovës fatkeqësisht ruhet një numër tepër i vogël i dokumenteve osmane. Historianët. pa shfrytëzimin e këtyre burimeve është e pamundur të ndriçohet plotësisht dhe realisht e kaluara historike e popujve të kësaj hapësire. por është edhe dëshmi për thellimin e marrëdhënieve në mes të këtyre dy vendeve. Punonjësit tanë shkencorë në krijimtarinë e tyre historike shkencore. Ky bashkëpunim po zgjërohet edhe me botimin e dokumenteve arkivore të proveniencës osmane të vlefshme si burime primare për të prezantuar në mënyrë reale të kaluarën historike të Kosovës dhe më gjerë të periudhës osmane. Arsyeja e një mungese të tillë është sundimi i gjatë i regjimit serb që nga viti 1912. si të pavarura. marrëdhënie këto që kanë ekzistuar edhe më parë. në arkitekturë. arkivistët. të inkuadrohen në rrjedhat botërore të arkivistikës. Në këtë mënyrë edhe më tepër po dëshmohet dhe po thellohen marrëdhëniet miqësore në mes të Kosovës dhe Turqisë. por për shkak të rrethanave politike që ndodhej Kosova nuk kanë mundur të dëshmohen. në mënyrë intensive dhe të koordinuar hulumtimet arkivore në Baflbakanlik Devlet Arflivleri Genel Müdürlügü. në kategorinë A. angleze. Në mesin e vendeve që Arkivi i Kosovës nënshkroi protokolin e bashkëpunimit në vitin 2005 është edhe Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave pranë Kryeministrisë së Turqisë. gjermane. kryesisht për motive politike. Gjurmë të tilla hasen në dokumente të shkruara. traditë. frenge. e sidomos e kaluara e popullit shqiptar.PARATHËNIE Kosova dhe populli i saj plot pesë shekuj ishte shumanshëm e lidhur ngusht me shtetin dhe popullin turk. dhe në vitin 2002. folklor.

ESERDE GEÇEN BAZI YER ADLARI ve GÜNÜMÜZ D‹LLER‹NDEK‹ KARfiILIKLARI EMRAT E DISA TOPONIMEVE TË VJETRA DHE EMËRTIMI I TYRE NË KOHËN E SOTME S›ra No Nr. rendor 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Türkçe Gjuhë Turke Debre Dreniçe (Dreniça) Ergiri Ferizovik Gerekar (Cülekar) Gilan Golava Görice Gusine ‹pek ‹slatine (Slatine) Slakovça ‹flkodra ‹fltip Kalkandelen Komaran Köprülü Kurufloviçe(Kruflevça) Luma Manast›r Mitroviçe (Mitroviça) Novab›rda Prepol Prifltine Prizren Rahofçe Tafll›ca Üsküp Vulç›tr›n (V›ç›t›r›n) Yakova Yenipazar Arnavutça Gjuhë Shqipe Dibra Drenica Gjirokastre Ferizaj Gjlekar Gjilan Golava Korce Gusinje Peja Slatin Slakovcë Shkodër Tetovës Komaran Krushevc Luma Mitrovic Nobërdë Prishtinë Prizren Rahovec Shkupi Vushtrija Gjakovë Yenipazar S›rpça Gjuhë Serbe Debar Drenice Urosevac Dulekare Gnjilane Glava Gusinje Pec Slatina Slavoce Shkodra Stip Tetovo Komorane Veles Krusevac Luma Bitola Mitrovica Novo Brdo Prijepolje Pristina Prizren Orahovaç Plevlja Skopje Vulc›trn Dakovica Novi Pazar 18 .

90623/24c) 19 . Nadir Eserler Kütüphanesi.Ü.Prifltine Saat Kulesi ve Fatih Sultan Mehmed Camii Kulla e Sahatit në Prishtinë dhe Xhamia e Fatih Sulltan Mehmetit (‹.

779-76/13) .Ü. Nadir Eserler Kütüphanesi.Prizren Hükümet Kona¤› / Ndërtesa Qeveritare në Prizren 20 (‹.

İDARÎ VE MÜLKÎ DÜZENLEMELER ORGANIZIMI ADMINISTRATIV PRONËSOR DHE CIVIL 21 .

Üsküp Valili¤i’ne vilayet merkezi olaca¤›ndan Kalkandelen. kazaja e Kallkandelenit. MVL. ‹. duhet të bëjnë ndryshime në administratën e qeverisë (3 Korrik 1850) BOA. 5186 Maliye nâz›r› atûfetli efendi hazretleri Prizren Kasabas›’n›n Üsküb valilerine makarr-› ittihâz ile bir tabur asâkir-i nizâmiye-i hazret-i flahanenin ikâmesi hakk›nda vuku bulan ifade ve mütâlaa üzerine Dâr-› fiûrâ-y› Askerî ve Meclis-i Vâlâ’da cereyân eden müzâkerât hâk-i pây-› hümâyûn-› hazret-i fiehinflâhî’ye arz ve istîzân olunup Üsküb valisi atûfetli pafla hazretleri dairesi halk›yla kalk›p Prizren’e giderek orada ikamet eylemesi ve Prizren Kaymakam› Kap›c›bafl› Ahmed Bey’in dahi maafl-› hâlîsi olan yedi bin befl yüz kurufl ile Üsküb kaymakam› olmak üzere oraya gitmesi ve asker maddesinin dahi devletli se- 22 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .1 KOSOVA’DA ‹DARÎ VE MÜLKÎ DE⁄‹fi‹KL‹K Prizren Kasabas›. Vranye ve ‹pek Kazalar›n›n Prizren ve di¤er kazalar›n da kaymakaml›kla idare edilmek üzere Üsküp taraf›nda kalacak flekilde idarî de¤iflikli¤e gidilmesi NDRYSHIME NË QEVERINË CIVILE NË KOSOVË Për arsye se qyteti i Prizrenit do të bëhet qendër e prefekturës së Shkupit. Vrajës dhe Pejës si dhe nënprefekturat e kazave tjera.

Fî 10 B sene [12]66 / [22 May›s 1850] ** Üsküb Eyaleti’nin bizzat idare olunan kazalar› Ma‘a-nevâhî Üsküb Kazas› Kratova Kazas› Koçana Kazas› Kumanova Kazas› E¤ridere Kazas› ‹vraniye Kazas› [Toplam] Prizren Kaymakaml›¤› kazalar› Maa nevâhî Prizren Kazas› ‹pek Kazas› Yakova maa Altunili Kazas› [Toplam] Aded 1 1 1 1 1 1 7 Aded 1 1 1 3 idarî ve mülkî düzenlemeler 23 .rasker pafla hazretlerine havalesi hususlar›na fermân-› kerâmet-beyân-› hazret-i fiehinflâhî fleref-sudûr buyurulup mûcebince keyfiyet serasker-i müflârunileyh hazretlerine bildirilmifl olmakla bermantûk-› emr u fermân-› hümâyûn-› hazret-i Padiflahî hazinece icra-y› icab›na himmet eyleyeler deyu buyuruldu.

efendim.Atûfetli efendim hazretleri Meclis-i Vâlâ’dan kaleme al›n›p manzûr-› flevket-mevfûr-› hazret-i Padiflahî buyurulmak üzere evrak-› melfûfesiyle bereber takdim k›l›nan mazbata meâlinden müstefâd oldu¤u vechile Prizren Kasabas› Üsküb valilerine makarr ittihâz olaca¤›ndan melfûf pusulada gösterildi¤i üzere münasebet-i mevkiiyesine göre valilerin idare-i zâtiyesinde bulunmak üzere Kalkandelen ve Kumanova ve ‹vraniye ve ‹pek Kazalar›n›n makarr-› vali olan Prizren taraf›nda ve di¤er kazalarda kaymakaml›k ile idare etdirilmek üzere Üsküb cânibinde kalmas› tezekkür olunmufl ise de ol bâbda her ne vechile irâde-i seniyye-i cenâb-› cihanbânî müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulur ise ona göre harekete mübâderet olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. Fî 22 fi sene [12]66 / [3 Temmuz 1850] 24 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Fî 21 fi sene [12]66 / [2 Temmuz 1850] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Esâbi‘-pîrâ-y› ibcâl olan iflbu tezkire-i sâmiye-i vekâlet-penâhîleriyle mazbata-i mezkûre ve evrak-› melfûfesi meflmûl-lihâze-i ma‘âlî-ifâze-i hazret-i fiehriyârî buyurulmufl ve husus-› mezkûrun t›bk-› istîzân-› vâlâ-y› âsafâneleri vechile icra-y› iktizâs› müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan irâde-i seniyye-i cenâb-› Tâcdârî muktezâ-y› âlîsinden olarak mârru’z-zikr mazbata evrak-› merkûme ile beraber yine taraf-› sâmî-i âsafîlerine iade ve tesyîr k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Fî 9 Safer sene [12]67 / [14 Aral›k 1850] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Zîver-i enmele-i i‘zâz olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle takrîr-i mezkûr manzûr-› flevket-nüflûr-› hazret-i Cihandârî buyurulmufl ve tezekkür ve istîzân buyuruldu¤u vechile kaza-i mezkûrun kemâ fi’s-sâb›k Prizren Sanca¤›’na ilhâk› müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan emr u irâde-i seniyye-i cenâb-› Tâcdârî icab-› celîlinden olarak mezkûr takrîr yine savb-› sâmî-i Sadâret-penâhîleri’ne ba‘s ü tesyîr k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.YAKOVA KAZASI’NIN TEKRAR PR‹ZREN’E BA⁄LANMASI Prizren’den ayr›larak Üsküp’e ba¤lanan Yakova Kazas›’n›n tekrar Prizren’e ba¤lanmas› BASHKIMI I SËRISHËM I KAZASË SË GJAKOVËS ME PRIZRENIN Riinkuadrimi i sërishëm i Kazasë së Gjakovës në trupin administrativ të Prizrenit. ‹. efendim. MVL. 5883 . që më parë shkëputej nga trupi administrativ i Prizrenit dhe inkuadrohej në trupin administrativ të Shkupit (16 Dhjetor 1850) 2 Atûfetli efendim hazretleri Maliye nâz›r› atûfetli efendi hazretlerinin manzûr-› âlî buyurulmak üzere takdim k›l›nan takrîrine Meclis-i Vâlâ’dan yaz›lan zeylde gösterildi¤i vechile Yakova Kazas› mukaddemce Prizren Kaymakaml›¤›’ndan bi’t-tefrîk Üsküb’e ilhâk olunmufl ise de kaza-i mezbûrun Prizren’e alt› ve Üsküb’e yirmi alt› saat mesafede bulunmas› cihetiyle matlûb olan hüsn-i idare hâs›l olamad›¤›ndan kemâ fi’s-sâb›k Prizren Sanca¤›’na ilhâk› tezekkür olunmufl ise de ol bâbda her ne vechile irâde-i seniyye-i hazret-i Padiflahî müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. Fî 11 Safer sene [12]67 / [16 Aral›k 1850] idarî ve mülkî düzenlemeler 25 BOA.

fiD.3 BOA. ‹. 106/6321 26 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Fî 26 fiaban sene [1]308 . Fî 27 fiaban sene [1]308 ve fî 25 Mart sene [1]307 / [6 Nisan 1891] Serkâtib-i Hazret-i fiehriyârî Süreyya 1 Günümüzde bu nehrin Türkçe ad› ‹bar. nga lagjja e Gazi Isa Beut që është quajtur më parë në lagjja e Sarajit. efendim. idarî ve mülkî düzenlemeler 27 . Arnavutça ad› ‹bri fleklindedir.Fî 24 Mart sene [1]307 / [5 Nisan 1891] Sadr›azam Kâmil Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olup melfûfuyla manzûr-› âlî buyurulan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri üzerine mûcebince irâde-i seniyye-i hazret-i Padiflahî fleref-müte‘allik buyurulmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. e cila është e përbërë prej muhaxhirëve të Sarajbosnës në Mitrovicë (6 Prill 1891) Bâb-› Âlî Daire-i Sadâret Âmedî-i Divan-› Hümâyûn Devletli efendim hazretleri Kosova Vilâyeti dahilinde Mitroviçe Kasabas›’n›n ‹bre Nehri1 cihetinde birkaç seneden beri Saraybosna muhacirleri taraf›ndan infla olunan hâneler mahalle fleklini ald›¤› ve iâne-i ahali ile bir de cami-i flerif yap›ld›¤› cihetle mezkûr mahallenin evvelce yâd olundu¤u Gazi ‹sabey nâm›n›n Saray Mahallesi nâm›na tebdiliyle muamelât-› mukteziyenin ifas› hususunun Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne havalesi tezekkür olundu¤una dair fiûrâ-y› Devlet Dahiliye Dairesi’nin mazbatas› leffen arz u takdim k›l›nmakla ber-mûceb-i mazbata icra-y› icab› hususunda her ne vechile emr u irâde-i seniyye-i cenâb-› Padiflahî müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulur ise mantûk-› âlîsi infaz edilece¤i beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm olundu.M‹TROV‹ÇE’DE MUHAC‹R MAHALLES‹ Mitroviçe’de Saraybosna muhacirleri taraf›ndan oluflturulan Gazi ‹sabey Mahallesi’nin isminin Saray Mahallesi olarak de¤ifltirilmesi LAGJJA E MUHAXHIRËVE NË MITROVICË Ndërrimi i emrit të lagjes.

28 .

SİYASÎ HAYAT JETA POLITIKE 29 .

1/25 30 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . AZJ.4 BOA. Y. PRK.

Abdülhamid’den talepleri SHQIPTARËT NUK DËSHIROJNË TË NDAHEN NGA SHTETI OSMAN Një pjesë e madhe e trevave shqiptare që kanë mbetur nën sundimin e shtetit serb. përkundër popujve tjerë në Rumeli. Kërkesa i shtrohet Sulltan Abdylhamidit II prej përfaqësuesve shqiptarë (27 Gusht 1879) Mâbeyn-i Hümâyûn-› Mülûkâne Baflkitâbet-i Celîlesi’ne Arnavudluk k›t‘as› Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’nin Rumeli’ndeki memâlikinin ehemmi ve hususuyla ahîren vuku bulan ink›lâbât üzerine bu k›t‘a Rumeli’nin do¤rudan do¤ruya Saltanat-› Seniyye’nin taht-› idaresinde kalan memâlikin n›sf› olup akvâm-› mütecâvirenin kesb etdikleri vüs‘at ve kuvvet ve kendilerinde görülen müdde‘iyât üzerine hâlen ve istikbâlen ehemmiyet-i mevki‘iye ve siyasiyesi bir kat daha artm›fld›r. Rumeli’nde bulunan sair ahali ekseriyet üzere Rum ve Slav olup bunlar›n ise maksad ve iddialar› malum oldu¤undan Rumeli’nde Arnavud kavminden baflka tav‘an Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’nin zîr-i cenâh-› müstelzimü’l-felâh›nda kalma¤› arzu edecek hiçbir kavim bulunmay›p bu kavm-i sâd›k›n ekser efrâd› müslim olmak münasebetiyle Hilâfet-i uzmâ-y› ‹slâmiye’den ayr›lma¤› hiçbir vakit kabul edemeyecekleri ve zaten din ve milliyetlerini muhafaza edecek âhar melce’ olmay›p maâzallahi teâlâ milel-i mütecâvireden biri Arnavudluk’a itâle-i dest-i istila ederse o anda Arnavudlar›n flimdiye kadar kemâl-i serbestî ile muhafaza etdikleri cinsiyet ve kavmiyetleriyle beraber nazarlar›nda her fleyden aziz olan mezheb ve milliyetlerini dahi elden ç›kar›p mahv olacaklar› gibi bu kavmin H›ristiyan bulunan efrâd› dahi cinsiyetle- siyasî hayat 31 . Shqiptarët që i përkasin besimit islam po edhe ata të krishterë. për ta ruajtur identitetin e vet nuk duan të ndahen nga shteti osman. nëse nuk merren parasysh kërkesat e popullit shqiptarë. Manast›r ve Kosova’ya silahl› çeteler gönderdi¤i / Arnavutlar›n bulundu¤u bölgelerin muhafazas›ndaki en önemli çarenin. E vetmja zgjidhje ishte që të gjitha vilajetet dhe sanxhaqet shqiptare të mblidhen në një vilajet dhe ta detyrojnë (angazhojnë ) një vali më të dalluar. bu yap›lmad›¤› takdirde Arnavutluk’un k›sa bir süre içerisinde elden ç›kabilece¤i ve sonras›nda ise Osmanl› Devleti’nin Rumeli’deki varl›¤›n›n tamamen sona erece¤ine dair Arnavut temsilcilerin bölgeyle ilgili düflünceleri ve Sultan II. Bulgar ve Yunan Devletlerine terk edilen ve geri kalan k›sm› da yine bu devletlerin iflgali tehlikesiyle karfl› karfl›ya olan Arnavutlar›n yaflad›¤› co¤rafyada. dhe nëse zbatohen këto reforma shqiptarët e besimit islam do të mbeten pakicë në vendin e vet. Në Marrëveshjen e Berlinit është paraparë që reforma shqiptare është kundër shqiptarëve të besimit islam. Bullgaria për ta ndezë “Çështjen e Maqedonisë” dërgon çeta të armatosura në Selanik.ARNAVUTLARIN OSMANLI DEVLET‹’NDEN AYRILMAK ‹STEMED‹KLER‹ Önemli bir k›sm› S›rp. Rumeli’deki di¤er kavimlerin aksine. bullgar dhe grek edhe pse vendet e tjera që ende nuk janë nën sundimin e tyre. Maqedoni dhe Kosovë. Ekziston frika se shumë shpejtë shteti osman do ta humb fuqinë e vet në Rumeli. Müslüman ve H›ristiyan Arnavutlar›n din ve milliyetlerini korumak için Osmanl› Devleti’nden ayr›lmak istemedikleri / Berlin Antlaflmas›’nda öngörülen Arnavutluk ›slahat›n›n kesinlikle Müslüman Arnavutlar›n aleyhine oldu¤u ve ›slahat›n uygulanmas› durumunda bölgelerinde az›nl›k durumuna düflecekleri / Bulgaristan’›n bir “Makedonya Meselesi” ç›karma peflinde oldu¤undan Selanik. janë në rrezik. Arnavutlar›n yaflad›¤› vilayet ve sancaklar›n›n tek bir vilayet çat›s› alt›nda birlefltirilip bafl›na ehliyetli bir valinin tayin edilmesi oldu¤u.

32 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Rumeli’nde kalan Memâlik Devlet-i Aliyye’nin umumu s›ras›nda Arnavudluk’un dahi ›slâh-› ahvâli için Berlin Muâhedesi’nin yirmi üçüncü bendine tevfîkan her vilâyetde bir komisyon teflekkül edecek ise de sair mahaller için bâ‘is-i selâmet olacak olan bu ›slâhât taksimât-› hâz›ra üzerine Arnavudluk’un bilakis büsbütün mahv›n› dâ‘î olup çünkü Arnavudluk’da vilâyât›n flimdiki taksimi muktezâs›nca baz› vilâyât›n ekseriyeti Rum ve Bulgar’da kal›p ahali-i ‹slâmiye ekalliyetde bulunacakd›r ki taksim-i vilâyât-› hâz›ra hududlar›na pek dikkatle bak›ld›¤› suretde meselâ Yanya’n›n Yunan ve Kosova Vilâyeti’nin eski S›rbiye nâm›yla Manast›r Vilâyeti dahi Bulgaristan’›n metâlib ve iddialar›na mutab›k tesadüf etmifl oldu¤u anlafl›l›yor. Muhât-› ilm-i âlem-flümûl-i âlî buyuruldu¤u üzere Devlet-i Osmaniyye’nin Rumeli’nde bekâs›n›n te’mini mücerred Arnavudluk’un muhafaza-i dâimesine menût ve mütevakk›f olup Arnavudluk’un bulundu¤u hâl-i hât›r-nâk umumiyet üzere Devlet-i Aliyye’ye dahi ta‘alluk ve münasebet-i tâmmesi bulundu¤u cihetle bu tehlikenin önü al›nmak için her türlü tedâbîr-i serî‘aya teflebbüs olunmak ehemmiyeti ednâ bir mülâhaza ile anlafl›l›r mevâddand›r. Bu takdirde Arnavudluk k›t‘as›nca devam eden fikr-i ecânibe her gün meydana konulan iddia ve metâlib bu suretde dahi kuvvet buldu¤undan fazla baz› elviyede ârâ-y› umumiyeye müracaat olunsa hususiyet-i mülkiye ve milliye için ahali-i ‹slâmiye re’yden mahrum bulunacak bir suretle taksim edilmifl olduklar›ndan bu cihetlerde ahalinin ekseriyet-i ârâs›yla ›slâhât nâm› alt›nda vâki olacak icraât her hâlde Rum ve Slav ile sair cinsiyetlerin menfaatine mutab›k olmakla beraber Rumlarla Slavlar ve sair akvâm-› mütecâvire Arnavud kavminin nâm›n› bile inkâr edip bu akvâm›n her biri bundan istifade ile maksadlar›n› tesrî‘e ve Arnavudluk’un bir parças›n› al›p oran›n ahalisini kendi cinsiyetine çevirme¤e muvâffak olacaklar› derkârd›r. Arnavudlar bu tehlikeleri görüp Saltanat-› Seniyye ve Hilâfet-i Kübrâ-y› ‹slâmiye’den ayr›lma¤› da ölümden beter add etdiklerinden vatanlar›n›n tamam›yla bir nokta-i ittihada getirilmesini ve düflmanâne mukabele edebilecek bir hâlde bulundurulmas›n› ehass-› âmâl edinmekde olup vâ- siyasî hayat 33 . El-hâs›l Arnavudluk’un ehemmiyeti ne derece büyük ise tehlikeleri de o kadar büyük ve o kadar çok oldu¤undan bu tehlikelerin önü al›narak bu k›t‘an›n hâlen ve istikbâlen bekâs›n›n te’mini devletçe düflünülecek mevâdd›n en mühim ve müsta‘cellerindendir.rini muhafaza edebilmek için taht-› tâbiiyet-i Osmaniyye’de bulunmakdan baflka çare bulamayacaklar›ndan bunlar›n dahi müslim vatandafllar›yla müttefik olmalar› tabiî ise de çe fâide ki Yunanl›larla Slavlar ve Arnavudluk’a öteden beri göz dikmifl olan di¤er baz› komflular kendi makâs›dlar›n›n husûlünü te’min ve teshîl z›mn›nda emvâl-i desâyis-i maddiye ve maneviye ile Arnavudluk’un tebaa-i gayr-› müslimesini i¤fal ve kendi nüfuzlar› alt›na almak esbâb›n› istihsâl ve istikmâl etmekde ve bir dereceye kadar bu ifldeki ikdâmâtlar›n›n günden güne semeresini iktitâfa muvâf›k olmakda bulunduklar›ndan Arnavudluk’un Allah göstermesin bir gün büsbütün ecnebilerin nüfuzu alt›na geçmesiyle Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’ye edece¤i hizmetden mahrûm kalmas› flekk ü flübheden vâreste olan e‘âz›m-› muhâtarât-› âtiyedendir ki devletçe bu nokta hât›rlardan dûr edilmemek muktezîyât-› hâliyeden add olunsa sezâd›r. ‹flte bunlar flimdiye kadar Arnavudluk’un parça parça bulunmas›ndan istifade ederek bu maksadlar›na hayli hizmet etmifl olduklar› gibi bu defa ›slâhât-› vilâyât›n flimdiki taksimi üzerine icra olunacak olursa maksadlar›n› bir kat daha ileriye sürüp adeta az zaman zarf›nda Arnavudluk’u nâm› kâle al›nmayacak bir hâle getireceklerdir.

34 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Manast›r. fiimdilik kurtulmufl ise de akvâm-› mezkûrenin müdde‘âlar› bâki olup entrikalar› dahi yer alt›ndan ifllemekde ve hatta S›rbiye Emâreti’nin kongrede muayyen olan hududa kâni‘ olmay›p ve bu hududun hudud-› tabiî olmad›¤› vesile edinip ta¤yîrini umumen Avrupa’dan istemekde oldu¤u gibi Bulgaristan Emâreti dahi her gün Selanik ve Manast›r ile Kosova Vilâyât› dahiline bir tak›m çeteler sevkiyle ifl‘âl-i nâire-i fesadla Ayastefanos Muâhedesi’nin çizdi¤i haritan›n istihsâline vesile edinmek üzere âlem-i siyasete bir Makedonya Meselesi ç›karma¤a çal›fl›p ve bir dereceye kadar oralar›n huzurunu kald›r›p makâs›d›n›n mukaddemât›n› hâz›rlamakda bulundu¤undan istikbâl için dahi muayyen meflhûd olan bu tehlikenin önü al›nmak iktizâ eder. Görice. Prizren. Prifltine ve ‹flkodra Sancaklar›n›n bir vilâyete cem‘iyle ehliyet ve dirayeti ve namus ve iffeti müsellem bir zât›n vali nasb›na ve ondan sonra vâlid-i mâcid hazret-i fiehriyârînin icra buyurmufl olduklar› Tanzimât-› Hayriye’nin ta‘mimiyle zât-› hazret-i Padiflahînin vaz‘ ve icra-y› efkâr-› medeniye-nisâr›nda bulunduklar› ›slâhât-› esasiyenin umum s›ras›nda oraca da icras›na mütevakk›fd›r. Böyle oldu¤u hâlde Arnavudluk’un muhtac bulundu¤u tanzimât dahi ta‘mim ve icra olunarak bugüne de¤in vergi ve asker vermekden müstesna kalm›fl ve bir hâl-i vahfletde yaflamakda bulunmufl pek çok taraflar› daire-i intizam ve ink›yâda al›nacak ve bu vechile devletin vâridât› flimdiki mikdar›n›n def‘aten ikiüç misline bâli¤ olaca¤› gibi bu k›t‘adan hîn-i hâcetde al›nabilecek asker dahi iki yüz bin kifliden eksik olmay›p flecâ‘at ve cesaret-i f›triyeleri de müsellem oldu¤undan Rumeli’nde Devlet-i Aliyye’nin bir h›sn-› metîni hükmünde bulunacakd›r. Üsküb. Bununla beraber gerek bu cihet ve gerek Ayastefanos Muâhedesi’nin Bulgaristan’a vermifl oldu¤u yerler ve S›rbiye’nin iddias› alt›nda bulunan mahaller ki Arnavudluk’un sülüsân›ndan ziyadedir. Berat. Zira malum oldu¤u üzere flimdiye kadar ‹flkodra ve Kosova ve Manast›r ve Yanya Vilâyetlerini muhâtarât-› mâziyeden muhafazalar› için nas›l ki seksenden ziyade tabur asâkir-i muntazama ve gayr-› muntazaman›n istihdam›yla vâridâtlar›n›n kâffesini sarf ve istihlâk eylemifl iseler buralar›n ehemmiyeti evvel- siyasî hayat 35 . Bundan mâadâ H›ristiyan ahali dahi zaten ve tab‘an sâd›k olup öteden beri devlet u¤runda müslüman vatandafllar›yla beraber kanlar›n› dökegelmifl ve baz› taraflarda komflular›n›n nüfuzu alt›na geçmeleri mahzâ noksanî-i ›slâhât ve mesâvî-i idareden ileri gelmifl olmakla bu ›slâhât› görünce onlar›n dahi öteye beriye meyil etdirilmek tehlikesinden kurtar›l›p istikbâl için hiçbir muhâtara kalmayaca¤› flüphesizdir. Ergiri. Debre. ‹mdi bunun çare-i mücerredi Arnavudluk k›t‘as›n›n bir nokta-i ittihada cem‘iyle bir vilâyet teflkil olunmak ve muahharan icra olunacak ›slâhât bu vilâyet nâm›na icra edilmek icab edip çünkü bu takdirde ekseriyet Arnavudlarda ve ehl-i ‹slâmda kalaca¤›ndan ›slâhât gerek memleketin refah ve saadetini ve gerek devletin te’min-i istikbâlini iktizâ etdirir bir suretde olacak ve akvâm-› mütecâvireye bir sed çekilip i¤falât ve entrikalar›n önü al›nm›fl bulunacakd›r. El-hâs›l Devlet-i Aliyye’nin Rumeli’nde bekâ-y› flevketinin mevkûfun aleyhi olan Arnavudluk k›t‘a-i mühimmesinin kurtar›lmas›yla devletin te’min-i istikbâl etmesi bu k›t‘an›n yani maa-Narda Preveze ve Yanya.k›‘an bu fikre biraz geçce uyand›¤› ve hükûmât-› mahalliyenin muâvenât›na mazhar olamad›¤› cihetle Berlin Konferans›’na Arnavudlar›n hakl› âvâze-i flikâyetleri iflidilemeyerek Arnavudluk’un hayli mevâki‘-i mühimmesi Karada¤ ve S›rbiye’nin eline geçdiyse de Yunan’›n bi-gayr› hakk›n taleb ve iddia etmekde oldu¤u ve Arnavudluk’un bir cüz‘-i ehemmi olan Narda ve Preveze cihetinin saye-i muvaffakiyet-vâye-i hazret-i Padiflahî’de kurtar›laca¤› ve umum Arnavud kavmi taraf›ndan bu mevâki‘e flimdiden kurtar›lm›fl nazar›yla bak›ld›¤› derkârd›r.

kinden iki-üç derece ziyadeleflmifl oldu¤undan devlet vilâyât-› mezkûrede elbetde daha ziyade yani yüz yirmiden mütecâviz tabur asker istihdam›na mecbur bulunacak ve bununla beraber yine bin türlü muhâtarât içinde kalacakd›r. Amma idare-i vilâyetin tevhîd ve ›slâh› hâlinde muhafaza-i hudud için o mikdar askere lüzum kalmay›p yüz tabur yerine hums derece asâkir ile muhafaza-i hudud ve emniyet-i umumiyenin tak-

36

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

rîr ve te’sisi gayet sehl olaca¤›n› taahhüd edercesine te’min etmifl olsak hilâf de¤ildir. Bu hesabca vilâyât-› mezkûrenin hâl-i hâz›r› üzere ibkâs›ndaki mazarrat ve tevhîdi hâlinde husûle gelecek fevâid ve muhassenât bir kere muvâzeneye al›n›rsa tevhîd-i idareden cihet-i siyasiyesinden baflka mülkiye ve askeriyece hazine-i devlet fevkalâde hem tasarrufât icra eylemifl hem de bir kavmi aksâm-› müte‘addideye taksim ile idareyi teflettüt hâlinden kurtarm›fl olaca¤›ndan her hâlde yaln›z bu iki kalemden tasarrufât-› külliye hâs›l olaca¤›ndan mâadâ her flube-i idare dahi böyle pek çok muhassenât› câlib-i mevâd göründü¤ü cihetle mesele-i ahîreden devletçe olan zayiâta muâdil zahmetsizce bir kuvvete mâlik olmufl olacakd›r ki bu tedbirle Arnavudluk k›t‘as› hem tasallut-› ecânibden emin ve hem de hüsn-i intizam-› idarenin verece¤i fevâidle az zaman içinde bedâyi‘-i medeniyete karîn olaca¤› arz ve izahdan vârestedir. Bu tedbirlere teflebbüs olunmad›¤› hâlde Arnavudluk’un pek az bir zamanda a‘dâ-y› mütecâvirenin yed-i zabt›na geçip taksim edilece¤i gibi Devlet-i Osmaniyye’nin de bu k›t‘ay› elden ç›karmakdan pek çok mutazarr›r olup hüdâ-negerde Rumeli’nde bekâs›n›n mümkün olamayaca¤› hakikat-i ahvâle muttali‘ olanlar›n malum ve musaddak›d›r. Bâlâda ma‘rûz huzur-› âlî k›l›nan muhâtarât Ayastefanos ve muahharan Berlin Muâhedesi’nin in‘ikâd ve intiflâr› üzerine herkesin nazar›nda ta‘ayyün ederek vatan›n mehâlik-i âtiye ve hâliyesi nazar-h›râfl olmufl ve binâenaleyh geçen sene Temmuz dahilinde Yanya’da ve sonradan Prizren’de bir cemiyet akd olunarak ahvâl-i meflhûde ve muayyenenin her cihetini hâkî ve idare-i umûrun sür‘at-i islâh›yla tevhîd-i idare-i vilâyât› müsted‘î iki k›t‘a arzuhâl ve lâyiha tanzim ile devletli Rasim ve Nazif Paflalar hazerât›na ve muahharan makam-› celîl-i Sadâret-i Uzmâ’ya di¤er bir lâyiha takdim olunmufl ve suret-i resmiye ve gayr-› resmiyede ehemmiyet-i maslahat›n mütetebbiât ve teferruât› anlat›lm›fl ise de ne istid‘ân›n mutasarr›f ve mübtenî oldu¤u esas üzerine bir eser ve ne de ecânibin bir müddetdir tenfîz-i âmâle vesile edindikleri sû-i ahvâl ve idarenin ›slâh› hakk›nda bir icraât görülmüfl oldu¤undan umum Arnavudlar sâika-i sadakatle bu mecrâ-y› hâz›ran›n nihayetini ve bunu takib edecek olan bir seylâbe-i belân›n ehemmiyetini gayet müdhifl görüp flu vadi-i ma‘rûza tafsil-i mecrâ ile ta‘ayyün-i mâhiyât olunmas›yla beraber nazargâh-› merâhim-iktinâh-› âlîye müracaat-› çâkerânemiz lüzumunu çare-i münferid hükmünde görmüfl ve binâen alâ zâlik Arnavud kavm-i sâd›k›n›n Hilâfet-i mukaddesiye olan irtibât ve ubûdiyet-i tabiiyelerine i¤tirâren buralar› müvekkillerimiz bulunan bütün Arnavudluk nâm›na kemâl-i ehemmiyetle istirhâm ve niyaza ictisâr ve bir sür‘at-i kâmile ile buralar› tedkik edip lüzum görece¤i tafsilât› dahi bu çâker-i kemînelerinden almak üzere bir komisyon-› âlînin teflkili ile bir neticenin ihsân› maddesinin dahi ilâvesine ibtidâr olma¤›n ol bâbda ve kât›be-i ahvâlde emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. Fî 10 Ramazan sene [1]296 ve fî 15 A¤ustos sene [12]95 / [27 A¤ustos 1879] (Mühürler)

siyasî hayat

37

5a

Y. PRK. MYD, 2/1_3-4

38

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

CEM‹YET-‹ ‹TT‹HAD‹YE-‹ PR‹ZREN’‹N KURULMASI VE ALDI⁄I KARARLAR Arnavutlar›n yaflad›¤› topraklar› Osmanl› Devleti’nden koparmay› ve Müslümanlar› Rumeli’den atmay› hedefleyen Avrupa devletlerinin düflüncelerine karfl› Manast›r, Debre, Kosova, Prifltine, Prizren, Üsküp, Yenipazar, Preveze, Yanya, Ergiri ve Berat Sancaklar› ileri gelenlerinin Müderris Hac› Ömer Efendi’nin baflkanl›¤›nda, 2 Ekim 1879 tarihinde Prizren Marafl Tekkesi’nde bir araya gelerek Prizren Heyet-i ‹ttihadiyesi’ni kurduklar› / Say›s› hükümetçe 10’a ç›kart›lmas› düflünülen Arnavut vilayetlerinin söz konusu toplant› kararlar›na göre tek bir vilayette birlefltirilerek ehliyetli bir valinin atanmas›n› istedikleri ve talepler gerçekleflmeden hiçbir ›slahat› kabul etmeyecekleri DOKUMENT MBI VENDIMET E MARRA NË MBLEDHJEN E THEMELIMIT TË LIDHJES SË PRIZRENIT Në këtë dokument theksohet themelimi i Lidhjes së Prizrenit kundër ideve të shteteve evropiane për përjashtimin e myslimanëve nga Ballkani (Rumelia) dhe shkëputjen e trojeve shqiptare nga shteti osman. Lidhja themelohet me pjesëmarrjen e klerikëve nga sanxhaqet e Manastirit, Dibrës, Prishtinës, Shkupit, Jeni Pazarit, Prevezës, Janinës, Ergirit dhe Beratit. Takimi mbahet me 2 tetor 1879 në teqenë “Marash” të Prizrenit nën kryesimin e Myderriz Haxhi Ymer Efendiut. Në këtë takim merret vendimi që dhjetë vilajetet shqiptare të cilat planifikohej të themeloheshin nga Qeveria Osmane, të bashkohen në një vilajet të vetëm dhe të emërohet një vali më i aftë ( kompetent ). Klerikët shqiptarë nuk do të pranojnë asnjë reformë para përmbushjes së kërkesave të lartpërmendura. (3 Tetor 1879)

Fî 21 Eylül sene [12]95 / [3 Ekim 1879] ‹lcaât-› hükm-i zaman ile bin iki yüz doksan alt› senesi flehr-i fievval’in on beflinci Çarflamba günü nefs-i Prizren’de Marafl Tekkesi’nde Gega ve Toska yani umum Arnavudluk’un rüesâs›yla ahali vekillerinden mürekkeb in‘ikâd eden cemiyet-i umumîde esas olmak üzere hususât-› âtiyetü’l-beyân bi’t-tezekkür Cemiyet-i ‹ttihadiyece icab›n›n icras›na karar verilmifldir. Birinci madde Cemiyetimiz ve bütün Arnavud kavmi maâzallahu Teâlâ âhar bir devlet ve hükûmet idare ve himayetini ve ‹slâmiyet’in aheng-i umumîsinden ayr›lmay› ölümden beter nazar›yla bakarak hiçbir vakit bir suretle kabul edemeyece¤imizden Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye ve Hilâfet-i Kübrâ-y› ‹slâmiye’ye irtibât-› kâmile ve Padiflah›m›z flevketli kudretli el-Gazi Sultan Abdülhamid Han efendimiz hazretlerine s›dk-› ubûdiyet ve tâbiiyetle müftehir oldu¤umuz bütün âleme karfl› ilân ve tebyîn ve s›dk ve mütâva‘at›m›z devlet-i meflrû‘a-i metbû‘am›za arz ve te’min edilecekdir. ‹kinci Madde Evvelâ din-i mübînimizin sâniyen Devlet-i Aliyye ile beynlerinde mün‘akid olan mukâvele iktizâs›nca Avusturya Devleti’nin iflgal-i askerîsi alt›nda bulunan nikât-› selâse-i malumedir ki Tafll›ca, Prepol ve Priboy mevkileridir. Ondan berisinden bi’l-itibar Yenipazar Sanca¤› ve Plave ve

siyasî hayat

39

40 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

siyasî hayat 41 .

Gusine Kazalar› içeriye yani Arnavudluk’a al›narak Prizren ve ‹flkodra ve Debre ve Berat ve Ergiri ve Maa-Narda Preveze ve Yanya ve Görice ve Manast›r ve Üsküb ve Prifltine Sancaklar›n› hâvî bugün yedimizde vâki bulunan vatan›m›z›n müttehiden muhafazas›na ve maâzallahu Teâlâ bu yerlerin herhangi bir noktas›na düflman tasallut ve tecavüz ile veyahud hâlen ve istikbâlen devlet ve âhar tarafdan buna aksi bir karar verilir ise ve bir de Avusturyal›lar›n iflgal-i askerîlerinin alt›nda bulunan iflbu noktalardan tecavüz veyahud zulüm ve ta‘addî vuku bulaca¤› tahakkuk eder ise der-akab Prizren Hey’et-i ‹ttihadiyesi taraf›ndan bâb-› devlete arz-› keyfiyet olunmakla beraber umum Arnavudluk ahalisi yek-vücud oldu¤u hâlde ayr›ca yap›lan kararnâme vechile müsellahan müdafaa ve bi-eyyi hâlin vatan›m›z›n her türlü müdahalâtdan vikâyesine çal›fl›lacakd›r. Üçüncü Madde Arnavudluk’un hâlen ve istikbâlen her türlü müdahalât-› düflmandan masûniyeti ve husûl-i saadet-hâli bu k›t‘an›n münkas›m oldu¤u Yanya ve ‹flkodra ve Manast›r [ve] Kosova dört vilâyetin la¤v›yla idaresinin münhas›ran bir vilâyete cem‘ine mütevakk›f ve mübtenî oldu¤u derkâr idü¤ünden devlet ve millete mutazamm›n olaca¤› muhassenât ve fevâidi gösterilerek mezkûr vilâyetler merkezlerinin ehemmiyet-i mevkiiyeleri hasebiyle mutasarr›fl›k suretiyle idare olunarak vilâyetçe taksimât-› hâz›ra yerine bütün Arnavudluk için yeniden bir vilâyetin teflkil ve ehliyet ve dirayeti ve namus ve ›rz›n› devlet ve milletçe müsellem bir zât›n vali nasb ve tayini hususuna müsaade-i Padiflahî istihsâline s›dk-› mesâî ve makderet olunacakd›r. Beflinci Madde Bi-mennihî Teâlâ vilâyetin teflkiline kadar Prizren’de bir hey’et-i ittihadiyenin lüzum-› vücudu müttefekunaleyh olup buna dair baflkaca bir kararnâme tanzim olunaca¤›ndan bâlâda muharrer umûr için muktezî olan teflebbüsât›n icras›na cümlemiz müttefiku’l-efkâr oldu¤umuzu ve cüm- 42 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Dördüncü Madde Gasb ve sirkat ve katl gibi ef‘âl-i kerîha fler‘an ve aklen memnû‘ ve mezmûm olarak hiçbir vakit ve lâ-siyyemâ böyle bir zaman-› nâzikde böyle hâllerin vuku‘undan ve yekdi¤ere husûmetden tevakkî ve ictinâb farz-› ayn oldu¤undan bi-mennihî Teâlâ hey’et-i ittihadiyemizce vuku bulacak teflebbüsât›n husûl-i semeresiyle vilâyetin teflkiline ve milletimizin inzimâm-› ârâs›yla devletçe ittihâz buyurulacak usul ve idarenin te’sisi ve icras›na kadar bu gibi ef‘âl-i kabîhan›n kat‘an vuku‘a gelmemesine efrâd›m›za var›ncaya kadar cümlemiz taraf›ndan takayyüd ve ihtimâm olunacak ve geçen sene ittifak ve ittihad olundu¤undan bi’l-itibar flimdiye kadar her ne sirkat ve gasb olunmufl ise o makûle fleyler bi-eyyi hâlin ashâb›na iade olunaca¤› gibi bunun ve sair cürm ve cinayet mütecâsirleri ve flâyed ba‘d-ezîn dahi maâzallahu Teâlâ bunun hilâf›nda hareket edenler olur ise o misillüler baflkaca tanzim olunacak kararnâme-i muvakkate mûcebince te’dîb edilecek ve bununla beraber dahil-i daire-i ittihad olan rüesâ ve eflraf-› memleket esbâb-› ittihad ve ittifak›m›z›n taharrîsiyle an-samimi’l-kalb ciddi bir suretle sa‘y ve hüsn-i hizmete mecbur olup bu hizmet ve sadakatdan iktirân ve ittihada halel verecek suretde bedhâhât öte beri temellük ve taleb-i menfaat-› flahsî ile ilkâ-› tohum-› nifak edenler olur ise o makûleler hain ve casus-› din ve vatan nazar›yla bak›l›p milletçe te’dîblerine müsâra‘at olunacakd›r.

siyasî hayat 43 . Fî 17 fievval sene [12]96 ve fî 21 Eylül sene [12]95 / [3 Ekim 1879] Manast›r Sanca¤› Malik Ahmed ‹brahim Es-Seyyid Ali R›za Debre Sanca¤› Abdullah ‹brahim Mahmud Hasan Zühdü Abdullah ‹brahim Yusuf Zihni ‹lyas Kosova’da Prifltine Sanca¤› ‹smail Zeynel Abdülvahab ‹lyas Yusuf Ziyaeddin Mehmed fievki Salih Mehmed fierif Zeynelabidin Prizren Sanca¤› Yusuf Abdullah Sad›k S›dk› Hasan Fevzi Receb ‹smail Hakk› Mehmed Kahraman Mustafa Ruhi Üsküb Sanca¤› Abdülbaki Abdurrahman Remzi ‹smail Hakk› Yenipazar Sanca¤› Mahmud Hayri Ed-Dâ‘î Debreli Ali Osman Nuri Eyüb Görice Sanca¤› Âl-i Aba Alu Preveze ve Yanya ve Ergiri ve Berat Sanca¤› Toskal›k eflraf›ndan ve vekillerinden Dersaâdet’de bulunmufl olan zevât-› malumenin cemiyete mevrûd fievval sene [12]96 ve Eylül sene [12]95 tahrirât-› müflterekleri mücebince meb‘ûsen Prizren’e gelen Ömer fievki Abdullah Hüsnü Hâl-i hâz›r ilcaât›yla bu kere in‘ikâd eden cemiyet-i acizânemizde din ve vatan›m›z›n bi-lutfillahi Teâlâ her türlü muhâtarâtdan mahfûziyet ve masûniyeti esbâb› taharrî ve mütâlaa edilerek bu maksad›m›z noktas›na vüsûlün birinci hatvesi olmak üzere elviye-i malumeyi câmi‘ olan bütün Arnavudluk’un bir idare alt›na cem‘iyle bir vilâyetin teflkili z›mn›nda bâb-› devlete müracaat olunmas› tensîb ve telgrafla arz-› keyfiyet olunmufl ve bi-mennihi’l-kerîm bu vilâyetin teflekkülüne ve re’s-i vilâyetde meclis-i umumî in‘ikâd›yla usul-i idarenin teessüsüne kadar geçen sene bi’l-ictimâ‘ verilen besay› te’yiden Devlet-i Aliyye-i ebediyyü’d-devama tâbiiyet ve zât-› flevket-simât-› hazret-i Padiflahîye sadakat ve ubûdiyetimize flâibe-i halel getirilmeyecek derece asayifl-i mahallîyi muhafaza ve Hüdâ-negerde düflmanlar taraf›ndan vatan›m›za tecavüz ve ta‘addî vuku‘unda hemen kuvve-i umumiye ile müdafaa esbâb›n› flimdiden istihzâr etmek ve dahil-i daire-i ittihad olan mahaller flu‘abât›n›n merci‘i olup ber-vech-i âtî vezâif-i muayyenesi dairesi dahilinde kâffe-i müzâkerât ve ihtarât› umum Arnavudluk’a nâfiz ve müessir bulunmak üzere merkezi Nefs-i Prizren Kasabas› olarak Cemiyet-i ‹ttihadiye teflkiline müttefikan karar verilmifldir.lemiz bu bâbda besa verdi¤imizi mübeyyin iflbu mazbata temhîr k›l›nd›. Cenâb-› Hüdâ kâffeten âmâl ve harekât›m›z›n mûcib-i necât-› dâreyn olan fieriat-› mutahhara-i Ahmediyeye mutab›k olmas›n› müyesser ve tevfikât-› celîle-i Rabbâniyesini cümlemize rehber buyursun. Âmin.

44 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

siyasî hayat 45 .

Merkez Hey’et-i ‹ttihadiyesi’nde adi ve hasbe’l-iktizâ fevkalâde olarak zarurî vuku bulacak masâr›fâta her kazan›n hâl ve isti‘dât›na göre Cemiyet-i ‹ttihadiye re’y ve tensîbiyle flubelere ve kezâlik flubelerce vuku bulacak bu gibi masâr›fât-› zarurîye kazalar› ahalisine bi’t-taksim umum taraf›ndan te’diye ve tesviye olunacakd›r. Merkez Hey’et-i ‹ttihadiyesi kâffe-i müzâkerât›n› azâ-y› müntehabenin sülüsân ekseriyet-i ârâ- 46 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Merkez Cemiyet-i ‹ttihadiyesi ber vech-i âtî sancak ve kazalar müntehablar›ndan mürekkeb olup Müderris Hac› Ömer Efendi hazretlerinin riyâseti taht›nda bulunacak ve efendi-i mûmâileyhin bir mazeret-i fler‘iyyesi zuhurunda müntehablardan kendisinin tevkîl edece¤i zât riyâset edecekdir Cemiyet kitâbeti ise azâ-y› müntehabenin en iktidarl›s› cânibinden ifa veyahud hey’etçe haricden bir kâtib tedarikine himmet buyurulacakd›r. Merkez Hey’et-i ‹ttihadiyesi her türlü ihtimalâta karfl› medâr-› emniyet olmak ve tatbik-i ittihâz olunmak üzere evvel emirde azâ-y› müntehabenin mühür ve imzalar›n› hâvî kâffe-i flu‘abâta birer mazbata gönderecekdir. Maa-Narda Preveze ve Yanya ve Ergiri ve Berat Sancaklar›n›n Hey’et-i ‹ttihadiye Merkezi’ne bu‘d mesafeleri münasebetiyle münferiden muhaberenin mülâhaza-i ta‘assürüne binâen her sancakdan üçer zevât-› müntehabe bulundurulmak ve merkezi mahallince ehemmiyet-i mevkiiyesine göre Narda veyahud Preveze bulunmak üzere bir flube teflkili olunup Merkez Hey’et-i ‹ttihadiyesi taraf›ndan vuku bulacak ifl‘âr ve ihtar iflbu flube vas›tas›yla elviye-i mezkûre flu‘abât›na tebli¤ ile icab› icra k›l›nacak ve icabât-› hâl ve zamana göre flube-i mezkûre cânibinden Cemiyet-i ‹ttihadiye’ye beyân olunacak mütâlaât Cemiyet-i ‹ttihadiyece taht-› nazar-› itinaya al›nacakd›r. Azâ-y› mûmâileyhim muteber ve ahalinin emniyetini kazanm›fl ehliyetli ve hamiyetli tak›m›ndan olmalar› ve cümlesi ahalinin taht-› intihâb›nda bulunmalar› meflrûtdur.Cemiyet ve fiu‘abât-› ‹ttihadiye’nin Suret-i Teflkilât› ile Vezâifi Her karyede müteflekkil olan ihtiyâr meclisleri o karyede Cemiyet-i ‹ttihadiye’nin flu‘abât-› mülhakas› makam›nda bulunacakd›r. Müdürlük flu‘abât-› mülhakas› re’s-i kazadaki flube taraf›ndan vuku bulacak ifl‘âr ve ihtar› derakab infaz etmeye mecburdur. Karyeler flu‘abât-› mülhakas› ol karyenin tâbi oldu¤u müdürlük flube-i mülhakas› veyahud kaza flubesi taraf›ndan vuku bulacak ifl‘âr ve ihtar› der-akab icra etmek vazifesiyle mükellefdir. Merkez Hey’et-i ‹ttihadiyesi tezekkür ve tensîb edece¤i hususâta dair kazalar flu‘abât›na vuku bulacak ifl‘âr ve ihtarlar› der-akab ve süratle infaz ve icra olunacak ve ifl‘ârât ve ihtarât-› vâk›‘a içinde flâyân-› kabul olabilecek bir mâni‘a üzerine icras› kâbil olmayan cihetler bulunur ise onlar›n esbâb-› mûcibesi gösterilerek ve vakit geçirilmeyerek Merkez Hey’et-i ‹ttihadiyesi’ne cevaben bildirilecekdir. Müdürlük olan mevâki‘de kurâ-y› mülhakas› intihâb› taht›nda olarak üç neferden ekal olmamak flart›yla lüzumu kadar azâdan mürekkeb flube-i mülhaka nâm›yla birer meclis teflkil olunacakd›r. Her kazada nevâhî-i mülhakas›n›n mütehayyizân›ndan birer zât bulundurularak nefs-i kasaba müntehablar›yla beraber yedi neferden ekal olamamak üzere lüzumu mikdar azâdan mürekkeb birer flube teflkil olunacakd›r.

Ber-vech-i bâlâ vilâyetin teflkiline ve idare-i muntazama te’sisine kadar âhar›n› katl. gasb ve sirkat ve din. Ergiri ve Berat ve Görice Sancaklar›ndan Her sancakdan birer ve nihayet befl sancakdan iki azâ Umumiyât Arnavudluk’da sâkin olan umum ahali bir vatan evlad› olup din ve mezheb mugayereti uhuvvet-i vataniyeye hiçbir vakit mâni olamayaca¤›ndan herhangi din ve mezhebe tâbi olur ise olsun her s›n›f ahalinin can mal ve ›rz› taht-› muhafaza-y› umumiyede olarak emin ve masûndur ve hâl-i hâz›r harekât-› askeriye vuku‘unda bu rakîkaya her ferd dikkat ve riâyete mecburdur. cerh. Yanya. Bu makûle cürm ve cinayet ashâb›n›n icra-y› cezalar›nda hükûmet-i mahalliye memurlar›n›n i¤mâz [ve] tesâmühü görülür ise mâ-fevklerine ve nihayet bâb-› devlete kadar arz-› flikâyetle gerek bu makûle mücrim ve canilerin ve gerek o misillü memurlar›n cezas›z kalmamalar›na flu‘abât ve Cemiyet-i ‹ttihadiye taraf›ndan sarf-› mesâî ve gayret k›l›nacakd›r. darb.s›yla kararlafld›racak ve bu suretle sülüsân ekseriyet-i ârâs›yla hâs›l olan kararlarda ekalliyet ekseriyete tâbi olup tasdik edeceklerdir. Bu gibi cürm ve cinayet ashâb›ndan firar edip de hayyen derdestleri mümkün olamayanlar siyasî hayat 47 . Gilan. Preflova Kazalar›ndan ‹pek ve Vulç›tr›n Kazalar›ndan 1 1 Üsküp Azâ Sanca¤›’ndan Üsküp Sanca¤›’ndan 2 Manast›r Sanca¤›’ndan Manast›r Sanca¤›’ndan Azâ 2 Debre Sanca¤›’ndan Debre Sanca¤›’ndan Azâ 2 ‹flkodra Azâ Sanca¤›’ndan ‹flkodra Sanca¤›’ndan 1 Preveze. Reis Hac› Ömer Efendi Hazretleri Prizren Azâ Sanca¤›’ndan Kalkandelen Kazas›’ndan Luma Kazas›’ndan Maa-Gusine Yakova Kazas›’ndan 1 1 1 Yenipazar Sanca¤›’ndan 1 Yenipazar Sanca¤›’ndan Azâ Prifltine Sanca¤›’ndan Azâ Prifltine. vatana hiyanet eylemek gibi her nev‘i cürm ve cinayet mütecâsirleri kurâdan merkeze var›ncaya kadar flu‘abât ve Cemiyet-i ‹ttihadiye ve ahali taraf›ndan kat‘an himaye ve vikâye olunmay›p o makûlelerin derdestle Hükûmet-i Seniyye’ye teslimlerine hükûmât-› mahalliyeye pek ziyade teshîlât ve muâvenet ibrâz olunacakd›r. namusunu hetk etmek di¤erin hukukunu cebren ahz. Merkez Cemiyet-i ‹ttihadiyesi’nde kâffe-i müzâkerât için verilecek kararlar mazbatalara rabt ile zîrlerini azâ-y› müntehabe mühr-i zâtîleriye temhîr edecekler ve kaza flu‘abât›na vuku bulacak ifl‘âr ve ihtar›na azâ-y› müntehabenin umumen mühr-i zâtîleriyle memhûr mazbataya merbût olacakd›r.

48 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

siyasî hayat

49

haklar›nda flu‘abât ve Cemiyet-i ‹ttihadiye hükûmât-› mahalliye ile bi’l-ittifak fieri‘at’a mutab›k ve h›fz-› asayifl ve inzicâr-› âmme maksad›yla usul-i beldeye muvâf›k bir suretle behemehâl cezalar›n›n ifas›na ve bu makûleleri istishâb ve muhafaza edenler haklar›nda dahi fâil-i cürm ve cinayet muamelesinin icras›na itina edilecekdir. Cemiyet ve flu‘abât-› ittihadiyenin ber-vech-i bâlâ ittihâz ve icra edece¤i tedâbîr-i cezaiyeden dolay› bilâhare mücrim ve caniler veyahud onlar›n vâris ve vekilleri taraf›ndan cemiyet ve flu‘abât-› ittihadiye aleyhinde vuku bulacak iddialar› mesmû‘ olamayacakd›r. Hükûmet-i Seniyye memurlar› taraf›ndan efrâd-› vatan hakk›nda bi-gayr› hakk›n bir muamele-i zulm ve gadr vuku bulur ise bu gibi mazlumîn ve ma‘zûrîn flu‘abât ve Cemiyet-i ‹ttihadiye taraf›ndan vikâye ve muhafaza olunarak memurîn-i mûmâileyhim haklar›nda taraf-› Hükûmet-i Seniyye’den icra-y› cezalar›na Cemiyet-i ‹ttihadiyece bezl-i makdûr olunacakd›r. Memuriyete ta‘alluk ve temelluk münasebetiyle veyahud flahsî bir menfaat kasd›yla Cemiyet-i ‹ttihadiye maksad›na mugayir vaz‘ ve hareket ve devlet ile millet aras›na veyahud efrâd-› vatan beynine ilkâ-y› tohum-› nifaka cür’et ederek hain-i vatan ve casus nazar›yla bak›lacaklar her ne kadar vahfliyetde bulunur ise bulunsun familyas›yla beraber Arnavudluk’dan harice ç›k›p gitmeye Cemiyet-i ‹ttihadiye taraf›ndan icbâr edileceklerdir. Tertibât-› Askeriye Dahil-i daire-i ‹ttihad olan mahallerden inde’l-iktizâ sevk olunabilecek kuvve-i askeriye geçen seneki ictimâda tertib edilip flu kadar ki hükm-i zaman iktizâs›nca bugün bütün Arnavudluk’un alîl ve marîzleri müstesna olmak üzere on befl yafl›ndan altm›fl yafl›na kadar olan ahalisi umumen asker ve muhafaza-i din ve vatan u¤runda feda-y› cana hâz›r oldu¤undan evvel emirde flu‘abât flimdiden her kazan›n bâlâda muharrer esnân dahilinde olan efrâd-› umumiyesini dört s›n›f itibar›yla bir hânede dört ve daha ziyade nüfus olanlar birinci ve üç nüfuslular› ikinci ve iki nüfuslular› üçüncü ve bir nüfuslular› dördüncü s›n›f olmak üzere der-akab sebt-i defter edip zâbitân›n› intihâb birle bir k›t‘a künye defterini süratle Cemiyet-i ‹ttihadiye’ye gönderecekdir. Vilâyetin teflekkülüne ve idare-i muntazama teesüsüne kadar maâzallahu Teâlâ a‘dâ-y› mütecâvireden vatan›m›z aleyhinde bir hareket ve tecavüz vuku‘unda kasd›n ve maslahat›n ehemmiyetine göre silah alt›na al›n›p sevk edilmesi lâz›m gelen askerin evvelki tertibe ve bu kere yap›lacak defterlere göre kazalara taksimen tayin mikdar› ve bunlar›n hüsn-i intizam ve vefâret-i askeriyelerinin muhafazas› ve tayinât ve levâz›mât›n tedarik ve istihzâr› ve suret ve vakit ve mevki‘-i sevk ve hareketlerinin etraf›yla bi’t-tezekkür flu‘abâta ifl‘âr› hususunun Cemiyet-i ‹ttihadiye’nin cümle-i vezâifindendir. ‹nde’l-iktizâ bir mahalle sevk olunacak askerin tayinât ve idare ve sair levâz›m› tertibât-› umumiyesinin tezekkür ve flu‘abâta ifl‘âr ile ve o vas›ta ile mevki‘-i fi‘le ve icraya vaz‘› ber-vech-i bâlâ Cemiyet-i Umumiye’nin cümle-i vezâifinden ise de asâkir-i mürettebeden lâ-ekal birinci ve ikinci s›n›flar için def‘aten birer çift çar›k tedariki ve Cemiyet-i ‹ttihadiye’nin hâle münasib ve mutedil her kazaya tayin ve ifl‘âr edece¤i üzere en az bir mâhl›k tayinâtlar› erzak ve bedelinin süratle nas›l istihzâr olunaca¤›n›n te’emmül ve tefekkürü flubelerin birinci vazifesidir. Cemiyet-i ‹ttihadiye taraf›ndan her ne vakit asker için bir ifl‘âr ve ihtar vuku bulur ise aran›lacak askerin iflbu deftere bi’l-müracaa hemen birinci s›n›fdan ve kifayet etmez ise ikinci ve s›ras›yla üçüncü ve dördüncü s›n›flardan doldurup tayin olunacak mevkie sevk edilmek ve bu usul

50

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

ile aran›lacak mikdar birinci s›n›fdan doldu¤u hâlde di¤er sunûfdan aran›lmay›p kuvvetü’z-zahr b›rak›lmak ve bu hizmet-i vataniye bedenen ifa olunup kati‘yen bedel kabul olunamamak ve her türlü suistimâlâtdan tevakkî olunmak flubelerin vazife-i mahsusas›d›r. Manast›r Sanca¤› Ali Ferid Alu Mehmed Rasim Es-Seyyid Ali R›za Osman fiani Tevfik Malik Ahmed Debre Sanca¤› Abdullah ‹brahim fiakir Salih Zeynel Hasan Zühdü ‹brahim Yunus Zühdü ‹lyas Mehmed fierif Hasan Ömer Zeynelabidin ‹lyas Kosova’da Prifltine Sanca¤› Abdülvahab Yusuf Ziyaeddin Hasan Zühdü

Prizren Sanca¤› Mehmed Kahraman Es-Seyyid Mehmed Üsküb Sanca¤› Abdülbaki Abdurrahman Fevzi ‹smail Hakk› Yenipazar Sanca¤› Mahmud Hayri Görice Sanca¤› Preveze, Yanya, Ergiri, Berat Sancaklar› Toskal›k eflraf ve vekillerinden Dersaâdet’de bulunmufl olan zevât-› malumenin Cemiyet’e mevrûd fî fievval sene [12]96 ve fî Eylül sene [12]95 tarihli tahrirât-› müflterekeleri mûcebince meb‘ûsen Prizren’e gelen, Arnavudluk’un kuvve-i umumiyesi h›fz-› vatan hususunda her vakit müttehid ve yekdi¤erine muâvin olup iktizâs› hâlinde bir cihetin öbür tarafa da yard›m› olaca¤› derkâr ise de düflmanlar›m›z›n mevkiine göre Arnavudluk asker-i mürettebesi ber-vech-i âtî mahallere müdafaa edeceklerdir. Yakova, ‹pek, Gusine ve Nefs-i Prizren Kazalar› Karada¤’a müdafaa edecekdir. Elbasan’dan mâadâ Debre ve Manast›r ve Üsküb ve Prifltine Sancaklar› ve Kalkandelen ve Luma Kazalar› S›rbiye ve Bulgaristan’a müdafaa edecekdir. Preveze ve Yanya ve Ergiri ve Berat ve Görice Sancaklar›na ‹starova ve Elbasan Kazalar› Yunan’a müdafaa edecekdir. Yenipazar Sanca¤› S›rp ve Avusturya ve Karada¤ aras›nda tesadüf ederek yerinden k›m›ldanmas› caiz de¤ildir. Maâzallah Avusturya’n›n tecavüzü hâlinde Arnavudluk’un kuvve-i umumiyesi müdafaa edecekdir. Ömer fievki ** Abdullah Hüsnü Ed-Dâ‘î Debreli Ali Osman Nuri Eyüb Hasan Hüsnü Abdurrauf ‹smail Hakk› Mustafa Ruhi

siyasî hayat

51

BOA, Y. PRK. ASK, 3/17

52

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

s. Manast›r ve Kosova nâm›yla dört vilâyet üzerine olan flimdiki taksimât-› idaresinin tevhîdiyle umum Arnavudluk’a bir vilâyetin teflkili ve ehliyet ve iffeti devlet ve milletçe musaddak bir valinin tayini irâdesi olup taksimât-› hâz›ran›n ifas› hâlindeki mazarrat ve tevhîd-i idare hususundaki muhassenât Dersaâdet’de bulunan Arnavudluk eflraf vekilleri taraf›ndan takdim k›l›nan lâyihada tafsil olundu¤una ve her çend nikât-› selâsede bile Avusturyal›lar üzerine hücum edilmek hususundaki heyecan-› ahali irâde-i seniyye vechile saye-i hazret-i Padiflahîde flimdilik teskîn olunmufl ise de bundan ve gerek S›rbiye ve Karada¤ Bulgar ve Yunanl›lar›n görülüp iflidilmekde olan tedarikât âmâlinden umumen halecânda bulunuldu¤una binâen selâmet-i milliye ve vataniyemizin tedâbîr-i mukteziyesi marzî-i devlet dairesinde vilâyet-i celîle ile müttehiden ve serî‘an ittihâz ve icra olunmak üzere mezkûr lâyihada münderic sancaklara Yenipazar Sanca¤›’n›n dahi ilâvesiyle umum Arnavudluk’a bir vilâyetin teflkili evsâf-› mezkûre ile muttas›f bir valinin tayini hususuna müsaade ve inâyet-i hazret-i Hilâfet-penâhî’yi istirhâm ve cümlemiz burada ve pek ziyade halecânda oldu¤umuz hâlde bu bâbda tebflîrât ve müsaade-i cenâb-› z›llullahîye intizâr eyleriz. 2. Fermân. c. c. Âmâl ve efkâr›m›z› bu devlet ve millete merbûtiyet-i ebediye ve hidemât-› müstahseneden gayr› bir manaya haml edenler cümlemizi boyunlar›na alm›fl olacaklar› ma‘rûzdur.Kosova Mebûsu Ziver Bey (1876) Deputeti i Kosovës: Ziver Beu (Resimli Kitab. 990) Telgrafnâme Mahreci Prizren Numaras› 1605 Kelimesi 290 Tarih 22 Eylül [12]95 / [4 Ekim 1879] Mâbeyn-i Hümâyûn Baflkitâbet-i Celîlesi’ne Umum Arnavudluk rüesâ ve ahali vekillerinden mürekkeb bu kere in‘ikâd eden cemiyet-i çâkerânemizde Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’ye ve Hilâfet-i Kübrâ-y› ‹slâmiye’ye teba‘iyet ve Padiflah-› efham flevketli kudretli Gazi Sultan Abdülhamid Han efendimiz hazretlerine s›dk-› ubûdiyet-i kemterânemiz esas ittihâz olunarak selâmet-i milliye ve vataniyemiz hakk›nda cereyân eden müzâkerât-› acizânemizde vatan›m›z›n muhâtarât-› hâz›ra ve âtiyesinin ref‘i esbâb›n›n birincisi Arnavudluk’un Yanya. Fî 21 Eylül sene [12]95 / [3 Ekim 1879] siyasî hayat 53 . 329) ‹pek Mebûsu Bedri Bey (1908) Deputeti i Pejës : Bedri Beu (Resimli Kitab. 1. ‹flkodra. s.

Yenipazar.Manast›r. Prifltine. Yanya. E[r]giri Sancaklar› vekilleri: Mustafa Ruhi Ali Ömer Hüseyin Hüsnü Mehmed fievki Tahir Süleyman Mehmed Osman Nuri ‹brahim Edhem R›za Zühdü Malik Hasan Yusuf Ahmed Mehmed Esad ‹lyas Ziyaeddin Hüsnü Hakk› Fevzi Numan ‹brahim Receb Sabit Hayrullah Nuri ‹smail Hakk› Kahraman Mehmed Said Ulvi Tevfik Hasan Zühdü Ali ‹smail Mehmed Bedri Zeynelabidin Abdullah Mahmud Hamdi Hakk› Ali Draga Ahmed Mehmed Ömer fievki Hasan Rasim Yusuf ‹brahim Zeynelabidin Sad›k S›dk› Abdülbaki Abdurrahman S›rr› fiakir Dervifl Ali ‹smail Abdülhalim 54 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . ‹flkodra. Görice. Debre. Preveze. Prizren. Berat. Üsküb.

BOA Kütüphanesi.1080) 55 .Prizren Mebûsu fierif Efendi Deputeti i Prizrenit : fierif Efendiu Prizren Mebûsu Yahya Bey Deputeti i Prizrenit: Yahya Beu Prifltine Mebûsu Sava Stepanoviç Efendi Deputeti i Pirshtinës: Sava Stepanoviq Prizren Mebûsu Vehbi Efendi Deputeti i Prizrenit: Vehbi Efendiu 1908 Osmanl› Meclis-i Mebûsân›’ndaki Kosoval› mebûslar Deputet e Kosovës të Parlementit Osman të vitit 1908 (Osmanl› Mebûslar› Albümü. No.

5b Y. PRK. 2/1_2 56 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MYD.

Shkupi.000 kifliyi silahland›r›p Üsküp ve Köprülü’ye göndermeyi kararlaflt›rd›¤› ve Mahallî idarelerin cemiyete ba¤lanmas› hususlar›nda Cemiyet-i ‹ttihadiye-i Prizren taraf›ndan Debre Sanca¤› ahalisine gönderilen beyanname DEKLARATË E “L‹DHJES SË PRIZRENIT” DËRGUAR QYTETARËVE TË DIBRËS Pas refuzimit nga Qeveria Osmane të kërkesës së “Lidhjes së Prizrenit” për bashkimin e trojeve shqiptare në një vilajet të vetëm. Üsküp. (5 Shkurt 1881) Cemiyet-i ‹ttihadiye-i Prizren Debre Sanca¤› eflraf ve hanedan ve bi’l-cümle ahali-i hamiyet-mendân hazerât›na Avrupa düvel-i H›ristiyaniyesinin aksâ-y› makâs›d› ümmet-i Muhammediye vücudunun dünyadan ref‘i maddesine münhas›r olup bu maksadlar›na nâil olmak ise umum ehl-i ‹slâm›n hâmisi ve halifesi bulunan Devlet-i Aliyye’nin mahv›na ve Devlet-i Aliyye’nin mahv› dahi evvel emirde Avrupa’dan yani Rumeli’den def‘ u teb‘îdine menût ve bu da Rumeli’de Devlet-i Aliyye’den ayr›lmak istemeyen ve flecâ‘at ve besâletle flöhretgîr-i âfak olan bir kavm-i sâd›k›n ekseriyetle mâlik olduklar› flu Arnavudluk k›t‘as›n›n kabza-i Devlet-i Aliyye’den ç›kar›lmas›yla düflmenân-› mütecâvireye taksim edilmesi hususuna mutevakk›f idü¤üni yakinen bildiklerinden efkâr ve a‘mâllerini bu noktaya hasr edip gece gündüz çal›flmakda bulunduklar› ve öteden beri tutduklar› meslekler ve ale’lhusus flu senelerde âsâr-› muz›rras› zuhura gelen muharebeler ve beynlerinde tertib olunan kavmiyete ve vuku bulan ittifaklarla icra k›l›nan kongre ve konferanslar›n verdi¤i netâyic-i vahîme beflikde olan etfâle var›nca malum ve hüveydâ bir keyfiyet oldu¤undan bu bâbda tatvîl-i makâla hâcet yokdur. ‹mdi gerek umum ehl-i ‹slâm›n ve gerek devlet-i metbû‘am›z›n bekâs› mücerred Arnavudluk’un bekâs›na mütevakk›f oldu¤u derkâr oldu¤undand›r ki dört seneden beri umum Arnavudluk ahd ü misâk ve yekdi¤eriyle ittihad ve ittifak edip bekâs›n›n mevkûfun aleyhi olan dört vilâyetin bir vilâyete tevhîdi keyfiyetinin bâb-› devlete kirâren [ve] mirâren arz ve istirhâm etmifl ise de ne çare ki bâb-› devleti ihâta etmifl ve umum Memâlik-i Osmaniyye’nin mahv›na çal›flmakdan geri durmad›klar› derkâr bulunmufl olan bir tak›m edânî ve hain-i din ve devlet olan zevât-› muz›rra iflbu emr-i hayr›n icras›na mâni olduklar›ndan baflka Arnavudluk’un mahv ve berbad›na bâdî olmak maksad›yla on vilâyete taksimi ve Avrupa’n›n tertib eyledi¤i Girid ve Rumeli-i fiarkî’nin nizâmât›n› hemen icra etmek üzere Yunan’›n metâlib-i vâhiyesini kabul ederek Yunan meselesinin bir saat evvel halliyle Arnavudluk’da ittihad ve ittifaka sebeb olanlar›n tard u teb‘îdine kati‘yen karar verdikleri kula¤›m›zla iflidilmifl gibi mevsûken olunan istihbâr üzerine kanaat hâs›l ol- siyasî hayat 57 . cemiyetin Prizren. Prishtina dhe Jeni Pazari dhe të dërgoheshin në Shkup dhe Quprili.CEM‹YET-‹ ‹TT‹HAD‹YECE DEBRE AHAL‹S‹NE GÖNDER‹LEN BEYANNAME Arnavutlar›n yaflad›klar› yerlerin tek bir vilayet alt›nda birlefltirilmesi talebinin hükümetçe kabul edilmemesi üzerine. Në deklaratën në fjalë theksohet nevoja e bartjes së kompetencave prej pushtetit lokal tek Lidhja e Prizrenit. Prifltine ve Yenipazar halk›ndan 10.000 burra nga Prizreni. u vendos që të armatoseshin mbi 10.

58 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

‹mdi flecâ‘at ve besâlet ve salâbetle flöhretgîr olan Arnavud kavminin din ve vatan ve namuslar›n› düflmenân-› din ve vatan aya¤› alt›na b›rak›p dünya ve âhiretçe mahrumiyetlerini müstelzim olan bir sükûtu kabul edemeyecekleri derkâr ve tabiî bulundu¤undan ibtidâ vatan›m›z›n sâniyen devletimizin ve sâlisen umum ehl-i ‹slâm›n mahv›ndan vikâyeten öteden beri karargîr olan tevhîd-i vilâyetin icras›na tevekkeltü alellâh Prizren ve Üsküb ve Prifltine ve Yenipazar Sancaklar› mübâfleret etmifldir. fiöyle ki tevhîd-i vilâyet icra k›l›nmay›nca Devlet-i Aliyye’nin ›slâhâta dair hiçbir emrini kabul etmemek ve daire-i ittihad› nokta-i fler‘-i flerif havlinde idare eylemek ve tevhîd-i vilâyetin icras› aleyhinde vuku bulacak her bir mevâni‘e karfl› durmak üzere flu dört sancak ahalisinin silah alt›na al›nmas› ve on bin asker mikdar› Üsküb ve Köprülü’ye i‘zâm k›l›nmas› ve mahallî hükûmetlerinin umûr ve memuriyetinin dahi ittihad merkez ve flubeleriyle birlefldirilmesi hususlar›na karar verilmifl ve mevâd-› mezkûrenin icras›na dahi besmele-kefl ibtidâ olunmufldur.mufldur. Arz ve beyândan müsta¤nî oldu¤u üzere din ve vatan ve namusumuzu yed-i a‘dâdan kurtarmak için tevhîd-i vilâyetden baflka çare bulunmad›¤›ndan flecâ‘at ve besâlet ve hamiyetle umum Arnavudluk’a fâik olan Debre Sanca¤›’n›n dahi akd ve tevsîk olunan besa ve muâhedât›m›z iktizâs›nca bu harekât-› meflrû‘a ve ma‘kûlemize ifltirak için flitâb edece¤i derkâr ise de her bir umûr ve hususât› ve teflebbüsât ve harekât›m›z› flifahen dahi arz etmek ve lâz›m gelen tedâbîr-i müessirenin tezekkür ve icras› z›mn›nda meclis-i fevkalâdemiz eflraf›ndan Fraflerli Abdül Bey ve Prifltineli Abdurrahman Paflazâde Ziya Bey ve Üsküb eflraf›ndan el-Hâc Abdülbaki Efendi ve ‹pek eflraf›ndan Abdül Efendi ve Yakova eflraf›ndan el-Hâc Yunus Efendi ve Prizren Tahrirât Müdürü Yakub Efendi hazerât› vekâlet-i mutlaka-i sahîha ile bu kere ol tarafa i‘zâm k›l›nm›fl olmakla bu bâbda dinen ve aklen ve milliyeten her bir Arnavud’un muvazzaf oldu¤u iflbu vazife-i mukaddesenin ifas›na zerre kadar rehavet göstermeyece¤i gibi ale’l-husus öteden beri Arnavudluk yüzünü ak eden Debre kahramanlar› cümleden ziyade gayret ve hamiyet ibrâz buyuracaklar› emr-i âflikâr olmakla ol bâbda emr u fermân efendilerimiz hazerât›n›nd›r. Fî 5 Rebîülevvel sene [12]98 ve fî 23 Kânûn-› Sânî sene [12]96 / [5 fiubat 1881] Prizren eflraf›ndan Vekil (Mühür) • Toskal›k eflraf›ndan Abdullah Hüsnü Prifltine eflraf›ndan es-Seyyid Mehmed Ziya • Prifltine Müftüsü Zeynelabidin Yakova ulemas›ndan Hasan Hüsnü • Ed-Dâ‘î Ömer • Vulç›tr›n Vekili Hac› Mehmed Gilan Vekili Halid Hulusi • Prifltine Vekili Yusuf Ziya • Üsküb Vekili Mehmed Yaflar Yenipazar eflraf›ndan Vekil fierif • Üsküb eflraf›ndan Abdülbaki • ‹pek eflraf›ndan Zeynel Kalkandelen ulemas›ndan Abdurrauf siyasî hayat 59 .

2/1_5 60 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . PRK. MYD.5c Y.

ARNAVUT AHAL‹ ‹LER‹ GELENLER‹N‹N DEVLETE BA⁄LILIKLARINI B‹LD‹RD‹⁄‹ Cemiyet-i ‹ttihadiye’nin gayesinin padiflaha sad›k bir flekilde din ve vatan› korumak üzere kuruldu¤u. memlekette asayiflin sa¤lanmas› üzerine bunlar›n yola getirildi¤i. Arnavutlar›n art›k vilayetlerin birlefltirilmesi düflüncesinden vazgeçip yürürlü¤e konacak kurallara uyacaklar› ve aksi davran›flta bulunanlar› hükümete teslim edeceklerine dair bölge ileri gelenlerinin taahhüdünü içeren mazbatas› PROCESVERBAL ME PËRMBAJTJEN E PREMTIMIT TË KLERIKËVE SHQIPTARË Klerikët shqiptarë nga Lidhja e Prizrenit deklarohen se qëllimi i themelimit të Lidhjes është ruajta dhe mbrojtja e atdheut dhe besnikëria ndaj sulltanit. Popullsia vendase e mbështetë shtetin dhe premton se do të kryej të gjitha obligimet përballë shtetit. ancak yabanc› güçlerin k›flk›rtmas›yla içlerinde baz› kötü niyetli kiflilerin devlete karfl› silaha sar›ld›¤›. cemiyetin faaliyet alan›ndaki vilayet ve sancaklardaki ahalinin bundan böyle vergilerini ödeyecekleri ve yap›lacak askerî düzenlemelere r›za gösterip devlete her türlü deste¤i verecekleri. Âmin. Gegal›k k›t‘as›nda saye-i tûbâ-vâye-i hazret-i Padiflahîde âsûde-niflîn-i emn ü emân olan Arnavud akvâm›n›n birkaç senedir beynlerinde mün‘akid Cemiyet-i ‹ttihadiyesi’nin makâs›d ve âmâli r›za-y› merâhim-irtizâ-y› cenâb-› fiehriyârîye muvâf›k arz-› hidemât-› sâd›kadan ibaret olup vezâif ve teflkilât›n› mutazamm›n bi’ttanzim zîri Cemiyât-› ‹ttihadiye Hey’eti taraf›ndan tahtîm olunup el-yevm burada mevcud bulunan çend k›t‘a mazbatan›n meâllerinden anlafl›laca¤› üzere efkâr ve makâs›d-› çâkerânemiz daire-i ink›yâd ve mütâva‘atkârîde muhafaza-i din ü vatan ve k›t‘a-i mezkûrede meskûn olan tebaa-i hazret-i Padiflahî’den münâfî-i fler‘-i flerif ve mugayir-i kanun-› münîf hâl ve hareket ve cürm ve kabahat ashâb›n›n derdestiyle te’dîbât-› lâz›mesi icra olunmak üzere Hükûmet-i Seniyye’ye teslim edilerek bu makûle eflhâs-› muz›rran›n def‘-i mazarratlar› esbâb›n› istihsâl eylemek ve’l-hâs›l Hilâfet-i Kübrâ-y› Saltanat-› Seniyye’ye olan irtibât ve ta‘alluk-› sahîh-i acizânemizi an be-an râb›ta-pezîr-i istikrar ve kemâl etmek cihât-› sadakat-intimâs›na münhas›r oldu¤u hâlde bu maksad›m›z› flâibe-i a¤râzdan sâlim bir vas›ta-i hakikiye ile arz-› serâ-perde-i z›llullahî eylemek esbâb›n›n husûlüne çeflm-endâz-› intizâr ve ink›lâbât-› sâb›ka ve lâhikan›n müstelzim oldu¤u hayret ve dehflet içinde periflan-› zihn ve efkâr iken Cenâb-› Hakk’›n bu millet-i merhume-i ‹slâmiye’ye bahflâyifl-i ezelîsi ve mevhibe ve ihsân-› lem-yezelîsi olan veli-nimet-i bî-minnetimiz Padiflah›m›z efendimiz hazretlerini cilvegâh-› sünûhât-› ilâhiye olan mir’ât-› kalb-i hümâyûn-› hikmet-meflhûn-› mülûkânelerine in‘ikâs eden bu makâs›d-› sâd›ka-i memlûkânemiz bi’t-takdir tefahhus ve tefakkud-› ahvâl-i kemterânemiz emrinde Yeniflehir ve mülhakât› kolordu-y› hümâyûnlar›n›n Fevkalâde Umum Kumandanl›¤›’n› haiz olan devletli Dervifl Pafla hazretleri gibi hidemât-› meflkûresi meflhur-› zaman ve tecrü- siyasî hayat 61 . Me provokimin e disa shteteve fqinje disa persona me qëllime të këqija armatosen dhe rebelohen kundër shtetit. Ndaj këtyre personave ndërhyn shteti dhe i arreston për të siguruar rendin publik. Procesverbali në fjalë përmban premtimin e klerikëve shqiptarë lidhur me atë. se ata që nuk do t`i përmbahen këtij vendimi do të sillen para drejtësisë. (30 Prill 1881) Cenâb-› Rabb-i müste‘ân muhyî-i mülk ü millet ve gevher-i yektâ-y› saltanat olan Padiflah-› ma‘âlî-menkabet ve nâflir-i envâr-› adalet veli-nimet-i bî-imtinân ve fiehflâh-› Cihan efendimiz hazretlerini ilâ âhiri’d-devrân erîke-pirâ-y› flevket ü flân buyursun. Ata gjithashtu premtuan se do të respektojnë të gjitha ligjet ushtarake të shtetit në fuqi.

62 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

fiöyle ki mezkûr mazbatalarda mastûr oldu¤u üzere dahil-i daire-i ‹ttihad olan Prizren ve Kosova ve Manast›r ve Yenipazar ve Üsküb ve Debre ve ‹flkodra Vilâyet ve Sancaklar› ahalisi kemâl-i itaat ve ink›yâd-kârîde olarak Devlet-i kaviyyü’fl-flevket-i Osmaniyye’nin kâffe-i tekâlif ve mürettebât-› resmiyesini hiçbir kasaba ve karye müstesna olmamak üzere te’diye ve ifaya ve Tanzimât-› Hayriye ve tensîkât-› askeriyeyi bilâ-istisnâ icraya müsâra‘at ve bu k›t‘ada meskûn bi’l-cümle Arnavudlar›n tahrîri henüz icra olunmayan nüfusunun tahrîrine ve yoklamalar› icra edilmeyen mahallerin icra-y› yoklamalar›na ve muvazzaf nüfus memurlar›n›n tayin etdirilmesine mübâderet ve’l-hâs›l idare-i muntazama-i mülkiyeye tahattum ve terettüb edecek kâffe-i hususât›n mevki‘-i icraya vaz‘› esbâb›n›n istikmâl ve istihsâline kemâl-i ehemmiyet ve teflebbüsât-› serî‘a ile mübâfleret u ilel ve emrâzdan sâlim ve ifa-y› hidemât-› cihadiyeye sâlih olan sunûf-› ahali-i mutavatt›nadan olup esnân-› sitte haricinde kalanlar›ndan altm›fl yafl›na kadar olanlar› bilâ-istisnâ bi’l-kayd fleref-bahfl-› mevki‘-i sudûr ve sünûh buyurulacak emr u irâde-i mekârim-bâhire-i cenâb-› Padiflahî mûcebince muhafaza-i vatan hizmetinde kullan›lmak üzere bunlardan alay ve tabur ve bölük teflkil ve tertibine hemen mübâfleret olunmak ve bu tertibât dahilinde bulundurulacak asâkir-i flahane “asâkir-i müstahf›za-i umumiye” nâm›yla yâd edilmek ve içlerinden hizmet-i cihadiyesi sebkat etmifl ve Hilâfet-i seniyye-i hazret-i Padiflahîye sadakat ve ubûdiyeti tecrübe olunmufl mütehayyizân ve hânedân-› memleketden ileride tahsil-i fünûn-i askeriye ile bi’l-imtihan liyakat ve ehliyetleri sâbit ve nümâyân olanlar terfî‘ etdirilmek üzere flimdilik fahrî olarak ber-vech-i ma‘rûz teflkil olunacak asâkir-i mustahf›za-i umumiye taburlar›na mülâz›m-› sânîden kola¤al›k rütbesine kadar zâbit tayin ve hîn-i iktizâda ihtiyacât-› zarurîye ve müb- siyasî hayat 63 .bet-gerde-i Padiflah-› adalet-niflan olan bir müflir-i hakkâniyet-semîri i‘zâm buyurmufl ve böyle bir vas›ta-i celîleye nâiliyetimiz hakk-› acizânemizde takdir-i k›ymeti muhâl bir lutf-› alelâde ve öteden beri arad›¤›m›z vakit ve gün ve saat bu zaman inâyet-ifltimâl olmakla arz-› me’ser-i flükr ve mahmedetde hayretzede oldu¤umuz hâlde temâdî-i ömr ü flevket-i veli-nimet-i bî-minnet duas› zîbafl-efzâ-y› lisan-› sadakat olmufldur. ‹flte cemiyât-› müttehide-i acizânemizin maksad ve arzusu bu merkezde oldu¤u hâlde merâhim ve eflfâk-› amîmesi z›ll-efgen-i kâffe-i tebaa-i vezir-i destân ve cenâh-› re’fet ve himayeti saye-bahfl-› furuk-› ‹slâmiyân olan metbû‘-› mufahham›m›z Padiflah-› âlîflân efendimiz hazretlerinin dahi maksad-› hayr-mersad-› adalet ve flevkat-güsterîsi müflir-i müflârunileyh hazretleri taraf›ndan cümlemize baflka baflka flifahen ve bâ-ilânnâme-i mahsus telkîn ve tefhîm olunarak tâbiiyet ve metbû‘iyet kaz›yye-i mühimme-i mukaddesesi bir noktada ictimâ etmifl ve e¤er ki içimizde noksanî-i idrâk ve iz‘ân ashâb›ndan olup baz› bedhâhânenin ilkâât›na farîzaten ve uyûn-› intibâh ve ibreti beste olan baz› eflhâs-› rû-gerdân merkez-i itaat ve ink›yâd olarak isti‘mâl-i silaha cür’et eylemifl ise de iflti‘âl eden nâire-i flûrifl ve cidâl zühre-flikâf-› her-a‘dâ olan satvet-i kâhire-i Saltanat-› Seniyye’ye inzimâm eden müflir-i müflârunileyh hazretlerinin âb-yârî-i tedâbîr-i sâibe-i müflkil bir endâzâne ve kuvve-i cunûdiye-i flahanenin gösterdi¤i tehdidât-› cüz’iye-i besâlet-perverâneleriyle rehîn-zevâl ve bu makûle eflhâs-› nâk›su’l-iz‘ân mazhar-› te’dîb ve gûfl-mâl olmufl ve bi-havlillahi Teâlâ memleketimizin her taraf ve cihetinde asayifl iade olunarak emniyet ve istirahat-› umumiye cürsûmegîr-i istikrar ve kemâl oldu¤u hâlde cümlemiz kuvve-i müncezibe-i satvet ve miknet-i mülûkâne ile râb›ta-bend-i merkez-i itaat ve ink›yâd olup fîmâ ba‘d r›za-y› ma‘âlî-irtizâ-y› cenâb-› Padiflahîye muhalif hâl ve hareketden mücânebeti ferâiz-i esasiye-i tâbiiyetden add ve flumâr emrinde akd-riflte-i ahd ü misâk ve bu taahhüdât-› sâd›kânemizi muhafaza hususunda icra-y› ittifak edilmifldir.

64 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Fî gurre-i Cumâdelâhire sene [1]298 ve fî 18 Nisan sene [1]297 / [30 Nisan 1881] siyasî hayat 65 .remelerinin def‘ine medâr olmak için ihtiyat olarak üç senede mikdar-› mürettebi ikmâl k›l›nmak üzere mahsulât ve hububât-› mütenevvi‘a-i zâtiyemizden idarelerine kâfi zehâir-i mukteziye masâr›f› ahalinin iânesiyle infla edilecek anbarlara iddihâr k›l›nmak ve ahalinin yedlerinde bulunan esliha ve cephânenin yoklamas› bi’l-icra hidemât-› cihadiyede bulunacak efrâd-› ahaliye kifayet eyleyecek derecede ve Hazine-i Maliyenin hasbe’z-zaman tesadüf eyledi¤i müzâyakaya mebnî devlet-i metbû‘am›za bâr olmayacak suretde noksan görülecek esliha ve cephânenin esmân› ahali taraf›ndan befl taksit ile befl senede tesviye olunmak flart›yla esliha ve cephâne mübâya‘as›na ve kezâlik iâne-i umumiye ile devletin tensîb ve tasvîb eyleyece¤i mahallerde debboylar inflas›na ve sâlifü’l-ma‘rûz iddihâr olunacak zehâirden mâadâ asâkir-i mustahf›za-i umumiyenin kendi elbiseleriyle ikifler çift çar›klar› hâz›r ve mükemmel bulundurulmas›na bi’l-ittifak karar verildi¤inden bu karar›n muhafazas›na dikkat ve emr-i cihada ve tahsil-i r›za-y› Padiflah-› adaletmu‘tâda sarf-› mâ-hasal-› makderet edece¤imizden bu arzu-y› hakikî-i memlûkânemizin saha-i icraya îsâlini müflârunileyh hazretlerinin muttas›f olduklar› salâbet-i diniye ve ehliyet-i bâhiresine ber-kemâl olan itimad ve emniyet-i çâkerânemiz hasebiyle kendilerine tevdî‘ etdi¤imizden taraflar›ndan tayin buyurulacak vesâit-i icraiye ve teferruât-› sairesi hakk›nda tanzim edece¤i usul ve kavâ‘idin icras›na muâvenet ve irâe-i teshîlât eyleyece¤imizi ve lede’l-iktizâ bu k›t‘an›n münkas›m oldu¤u kasabât ve kurâya azîmetle marzî-i âlî-i cenâb-› Padiflahîye muvâf›k ve münasib ve ›slâhât ve tanzimât ve teflkilât ve ta‘dîlât-› mülkiye ve askeriyeye mütenâsib olacak her türlü hidemât-› sâd›kay› ve’l-hâs›l fle‘âir-i sadakat ve tâbiiyete mütehattim harekât-› mütâva‘atkârîyi ifaya mecbur oldu¤umuzu ve her nas›lsa baz› ecânib ve ashâb-› a¤râz›n ilkâât-› seyyiesi olarak teflkili arzu olunmufl olan tevhîd-i vilâyât arzusunun fîmâ ba‘d arz-› mevki‘-i istirhâm etmeyip içinde bulundu¤umuz hâl ve mevki ve zamana mülâyim ve muhafaza-i din ve vatana ve ecânib ve erbâb-› a¤râz›n makâs›d-› tasallut-cûyâne ve ilkâât-› mefsedet-engîzânesini avn-i Hak ve fleref-sânih olacak emr u irâde-i Padiflahî ile def‘e lâz›m olacak suretde taraf-› eflref-i cenâb-› gîtî-sîtânîden vaz‘ ve te’sis buyurulacak usul ve kavâ‘id-i idare-i hükûmete arz-gerden-i ink›yâd ile k›t‘a-i mezkûrede mutavatt›n olup marzî-i âlîye muhalif hâl ve harekete ve cürm ve kabahate ictisâr edenler asâkir-i nusret-me’ser-i cenâb-› flahanenin iânet-i satvet ve besâletiyle derdest olunarak hükûmât-› Saltanat-› Seniyye’ye teslim edece¤imizi ve âlûde-i çirk-âb-› mefsedet olan ve sevâb›k-› seyyiât› malum bulunan s›gâr u kibâr ahaliden her kim olur ise olsun onlar› dahi bir daha avdet edememek ve bunlar›n emvâl-i gayr-› menkûleleri hükûmet ve kendi vekilleri ma‘rifetiyle fürûht edilerek ve buradan bütün bütün kat‘-› riflte-i alâka etdirilerek esmân› zimmet-i mîriyeleri olanlar›n zimmetlerine mahsûb olunmak ve bak›yyesi kendilerine i‘tâ edilmek flart›yla maa-familya memleketimizden tard u teb‘îd olunmas› istirhâm›nda bulundu¤umuzu taahhüd etdi¤imizden ma‘rûzât› mebsûta-i çâkerânemizi hâk-i pây-› sipihr-i‘tilâ-y› cenâb-› fiehriyârîye arz etmek üzere bâlâda ma‘rûz vilâyât ve elviye ahalisi nâm›na olarak iflbu mazbatam›z bi’t-tanzim takdim k›l›nd›. Ol bâbda ve kât›be-i ahvâlde emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

66 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

... Ortodoks mu‘teberân›ndan Prizrenli (mühür) ‹pek eflraf›ndan Salih Ed-Dâ‘î Prizren meflâyihinden Vehbi Ed-Dâ‘î Prizren meflâyihinden fieyh Mehmed Ed-Dâ‘î Prizren meflâyinden fiehabeddin Ed-Dâ‘î Yakova ulemas›ndan Hasan Hüsnü Ortodoks Desop Vekili Prizrenli (Mühür) Katolik mu‘teberân›ndan (silik) Prizrenli Katolik (silik) Ortodoks mu‘teberân›ndan (silik) Ortodoks mu‘teberân›ndan Prizrenli Gorge Gilan eflraf›ndan Hüseyin Hüsnü Prizren eflraf›ndan Yakub Prizren eflraf›ndan Ramazan Hakk› Mitroviçe eflraf›ndan Ali Draga Prizren eflraf›ndan Sami Ortodoks mu‘teberân›ndan Prizrenli Miladin Katolik mu‘teberân›ndan Prizrenli Jano Katolik mu‘teberân›ndan Prizrenli Flip Stikova.. ‹pek eflraf›ndan fiaban Hamdi Vulç›tr›n eflraf›ndan Abdurrahman Hilmi Yakova vücûhundan Abdullah Gostivar ‹pek vücûhundan Ayd›n Prizrenli ‹sa Prizrenli Rüstem Prizrenli fierif Osman Prizrenli Mustafa Sabri Prizrenli Hasan Prizrenli Mehmed Cemflid Luma vücûhundan … Luma vücûhundan Hayreddin Luma vücûhundan mazhar-› nûr-› ilâhî ‹lyas Luma eflraf›ndan Malik Luma eflraf›ndan Malik Luma eflraf›ndan ‹smail Prizren vücûhundan Mustafa Nailî Prizren vücûhundan Davud Prizren vücûhundan el-hâc Ramazan Ortodoks mu‘teberân›ndan Prizrenli Mano ‹lya Ortodoks mu‘teberân›ndan Prizrenli Tabib Zaharya Ortodoks mu‘teberân›ndan Prizrenli..Mîrimîrândan Kalkandelenli Mehmed Esad Mîrimîrândan Kalkandelenli Mazhar-› nûr-› ilâhî Hasan Mîrimîrândan Debreli Mehmed Sad›k Mîrimîrândan Debreli mazhar-› nûr-› ilâhî ‹lyas Mîrimîrândan Gusineli Ali ‹pek eflraf›ndan Mehmed Büflra Prifltine eflraf›ndan Es-Seyyid Mehmed Ziya ‹pek eflraf›ndan Halil Ed-Dâ‘î Müdderris Yakova ulemas›ndan ‹smail Hakk› Ed-Dâ‘î Mevâlîden Müftî-i Prizren Tahir Ed-Dâ‘î Mevâlîden Debre Müftüsü Yunus Zühdü Ed-Dâ‘î Mevâlîden Resne Müftüsü Zeynelabidin Ed-Dâ‘î Prizren ulemas›ndan Ali Ed-Dâ‘î Prizren ulemas›ndan Müderris Ahmed Nazif Ed-Dâ‘î ‹pek ulemas›ndan Müderris Ahmed Ed-Dâ‘î Yakova ulemas›ndan Müderris Hâf›zu’l-Kur’ân Mehmed Emin Prizren eflraf›ndan Dervifl Ali Prizren eflraf›ndan Hayrullah . Katolik mu‘teberân›ndan Prizrenli Tavra Gorgi Katolik mu‘teberân›ndan mesfûr Prizrenli Tercüman Yakova vücûhundan fiükrü fiaban Yakova vücûhundan Selman Yakova vücûhundan Yusuf ‹bn-i Ahmed Yakova vücûhundan Yakub Yakova vücûhundan Yusuf Ziya Gilan eflraf›ndan Sami Said Prizrenli Beraveranl› Halil Murad Yakova vücûhundan Bekir Yakova vücûhundan Mehmed Sad›k Yakova vücûhundan Bende-i Hüda fiaban Andriya Tonev Katolik piskoposu Prizrenli (mühür) Katolik mu‘teberân›ndan Prizrenli ‹mha Simone siyasî hayat 67 ..

498/68_6 68 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MKT. MHM.6 BOA. A.

KOSOVA VE D‹⁄ER RUMEL‹ V‹LAYETLER‹NDE. Manast›r ve Selanik H›ristiyanlar›n›. Ndikimi i Greqisë te grekët e krishterë në rajone të ndryshme të Rumelisë. Dërgimi i armëve dhe municioneve në Manastirin e Deçanit dhe të Pejës nga konsulli i Rusisë në Prizren. Manastir dhe në Selanik. Kosov . të kontrollohen nëpunësit dhe materiali që dërgohet në manastirin e Jeni Pazarit (Pazarit të Ri). Shkupit dhe Pejës (14 Nëntor 1888) Kosova ve Selanik ve Manast›r Vilâyetlerine Mahremâne S›rp tebaas›ndan ve cemiyet-i ruhâniye azâs›ndan olup vilâyet-i behiyyelerinin / Kosova Vilâyeti’nin baz› mahallerini dolafld›kdan sonra Prifltine’ye gelmifl ve iflbu seyahati vilâyet-i mezkûrede mütemekkin H›ristiyan ahaliye baz› telkinât-› mefsedetkârânede bulunmak maksad›na müstenid oldu¤u imzas› taht›nda tutulan mektublar› mündericât›ndan anlafl›lm›fl olan Papas Ratoviç mezkûr mektublar›n hatt-› destiyle muharrer oldu¤unu ikrâr eyledi¤i gibi ahali-i H›ristiyaniyeyi hükûmet aleyhine k›yâma teflvik etmek ve k›yâm› teshîl yolunda hâz›r ve müheyyâ bulunmalar›n› ihtar eylemek için S›rbistan’dan memuren o taraflara geldi¤ini ve vuku bulacak masâr›f›na medâr olmak üzere Üsküb’de mukim S›rb konsolosundan bâ-ilmuhaber akçe ald›¤›n› ve dolafld›¤› mahallerdeki H›ristiyanlar›n Hükûmet-i Seniyye aleyhine k›yâm etmek için kemâl-i germî ile tedarikât-› hafiyyede bulunmakda olduklar› ve S›rbistan ve Bulgaristan Hükûmetlerinin hudud-› hakanî boyunca istihkâmât infla etmekde ve tedarikât-› harbiyelerinin ikmâline fevkalâde sarf-› mesâ‘î eylemekde bulunduklar›n› ve Prizren’de bulunan Rusya konsolosu dahi H›ristiyanlara tevzî‘ olunmak üzere Karada¤ tarîk›yla ‹pek ve Deçan Manast›rlar›na hafiyyen esliha ve mühimmât ve saire göndermifl ve göndermekde bulunmufl idü¤ünü ve Deçan Manast›r›’ndaki mahzende birçok esliha ve mühimmât saklanm›fl oldu¤unu ifade eyledi¤i ve merkûmdan baflka üç papas›n daha tebdîl-i câme ve eflkâl ile Yenipazar ve Üsküb ve Gilan cihetlerinde dolaflmakda olduklar› anlafl›lmas›na ve Rumeli k›t‘as›n›n sair mahallerinde bulunan Rum H›ristiyanlar›n› dahi ihtilâle teflvik için siyasî hayat 69 . Osmanl› Devleti aleyhine isyana teflvik amac›yla bölgeye dört papaz gönderdi¤i / Yunanistan’›n Rumeli’nin di¤er bölgelerinde bulunan Rum H›ristiyanlar› k›flk›rtt›¤› / Prizren’deki Rusya konsolosunun ‹pek ve Deçan Manast›rlar›na silah ve mühimmat sevk etti¤i / Mülkî ve askerî memurlar›n daima uyan›k davranarak tedbirler almalar› gerekti¤i / Yenipazar. Në mënyrë që nëpunësit civil dhe ushtarak të jenë gjithmonë syçelë dhe të gatshëm duhet të merren të gjitha masat e nevojshme. Üsküp ve ‹pek Manast›rlar›na gönderilecek memurlarca aramalarda bulunulmas› AKTIVITETET KUNDËR SHTETIT OSMAN NË VILAJETIN E KOSOVËS DHE VILAJETET TJERA NË RUMELI SI DHE NË SHTETET FQINJE Për nxitjen e kryengritjes krishtere kundër shtetit osman u dërguan katër priftërinj në Serbi. Kosova. KOMfiU DEVLETLER‹N OSMANLI DEVLET‹ ALEYH‹NDEK‹ FAAL‹YETLER‹ S›rbistan’›n.

70 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Yunanistan taraf›ndan her dürlü tohum-› fesad saç›lmakda olmas›na nazaran Rumeli k›t‘as› flu aral›k pek ziyade ehemmiyet kesb etmifl ve merkûmun yaln›z beyân eyledi¤i ‹pek ve Deçan Manast›rlar›nda de¤il Rumeli k›t‘as›nda bulunan manast›rlar›n ekserinde gizli pek çok esliha-i nâriye ve mühimmât-› harbiye mevcud olmas› melhûz bulunmufl oldu¤undan memurîn-i Mülkiye ve Askeriyece daima kemâl-i basîretle hareket edilmesi ve zikrolunan Deçan Manast›r›’n›n icab› vechile bi’t-taharrî sakl› olan silahlar›n meydana ç›kar›larak zabt ve müsâderesi ile bu yolda efkâr-› ahaliye ilkâ olunan mefâsidin men‘-i te’sir ve sirayeti emrinde hâl ve mevki‘le mütenâsib tedâbîr-i teyakkuzkârî icras› ve merkûm papas›n Divan-› Harb-i Örfî’ye teslim olunarak ikmâl-i istintâk›yla hakk›nda muamele-i kanuniyenin ifas› ve di¤er üç papas›n dahi elde edilmeleri vesâilinin istihsâli z›mn›nda vilâyet-i behiyyeleriyle Selanik ve Manast›r Vilâyet-i Celîlelerine ve kumandanl›klara tebligât icras› ve fakat bu bâbda flikâyeti mûcib bir gûne ahvâl vuku‘a getirilmemek ve flikâyet vuku‘a getirilecek olursa mesuliyeti tamamen memurlar›na aid olmak üzere ahkâm-› kavânîn ve nizâmâta ve usulüne tatbikan muamele olunmas› hususuna irâde-i seniyye-i cenâb-› Padiflahî fleref-müte‘allik buyurulmufl ve Selanik ve Manast›r Vilâyet-i Celîlelerine de vesâyâ-y› mukteziye ifa k›l›nm›fld›r. Fî 10 Rebîülevvel sene [1]306 . Bi’l-cümle memurîn-i Mülkiye taraf›ndan enderun-› Memâlik-i fiahane’de bedhâhân›n icra-y› mefâsidine meydan verilmemesine ale’d-devam dikkat ve itina olunmas› farîzadan olmas›yla bu bâbda ez-ser-i nev tahkikât ve tecessüsât-› kaviyye ve hafiyye icras›yla Yenipazar ve Üsküb ve Gilan taraflar›nda gezdikleri mervî olan üç papas›n dahi elde edilmesine ihtimâm. Selanik ve Manast›r vilâyetlerine tesvîlât ve ifsadât-› bedhâhâneye zinhâr meydan verilmemesine sarf-› makderet ve himmet buyurulmas› siyâk›nda flukka ile beraber ‹pek ve Deçan Manast›rlar›na müsta‘id ve muktedir birer memur irsâliyle reis-i ruhânîsini görüp ve manast›rda baz› esliha oldu¤u rivayet edildi¤ini lisan-› münasib ve mülâyim ile ifade edip e¤erçi Hükûmet-i Seniyye’ye karfl› olan müsâdakatlar›na nazaran rivayet-i vâk›‘aya itimad olunamaz ise de bu gibi ahvâlde her iki taraf›n flekk ü ifltibâhda kalmas› muvâf›k-› hâl olmayaca¤›ndan bahisle manast›r›n kendisiyle beraber taharrîsine lüzum göründü¤ü dermiyân ile emr-i taharriyât›n icras› ve flâyed esliha-i mahfûza ve memnû‘a bulunur ise zabt ve müsâderesi ve manast›r›n taharrîsine reisi taraf›ndan muhalefet olundu¤u hâlde eflya-y› memnû‘a-i mahfûza afl›r›lamamak için manast›r haricen taht-› muhafazaya al›narak bunun kang› millete mensub oldu¤unun derhal telgrafla Bâb›âli’ye bildirilmesi ve bir de Papas Ratoviç’in oraca tutulan istintâk›ndan bir suretinin irsâl olunmas› hususlar›na sarf-› mâ-hasal makderet ve himmet buyurulmas› siyâk›nda flukka.Fî 2 Teflrîn-i Sânî sene [1]304 / [14 Kas›m 1888] siyasî hayat 71 .

7 BOA. 2/72 72 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . PRK. MF. Y.

Avusturyal›. Mitropoliti bullgar i Shkupit nuk i përmbahet urdhëresës adekuate. Mbështetje nga ana e Austrisë për qytetarët e fesë katolike të Kosovës për arsye të besimit të përbashkët si dhe mbështetje financiare e bullgarëve për ndërtimin e 70 shkollave dhe 13 kishave ilegale. Kosova valisinin Avusturya konsolosunun tesiriyle Bulgar cemaati lehine hareket etti¤i. Malit të Zi dhe Bullgarisë për afrimin e popullsisë së Vilajetit të Kosovës. Bulgarlar vas›tas›yla efkâr-› fâsidesini tevsî‘ etmekde bulundu¤undan ve öteden beri Rum Patrikhânesi’ne merbût H›ristiyanlar Bulgarlara muhalif olduklar›ndan tevhîd-i efkâr-› H›ristiyaniye hâs›l olamayaca¤› cihetle Ortodoks cemaatinin mevcudunu mahvetmek maksad› ile bir hayli i¤falâtda bulunmakdad›r. nën ndikimin e konsullit të Austrisë. Karada¤ ve Bulgaristan Emareti’nin Kosova Vilayeti halk›n› kendilerine meylettirmek arzusunda bulunduklar›. Her memur üzerine vâcib olan vazife umum tebaa hakk›nda muamele-i mütesâviye göstermek iktizâ eder iken Bulgar cemaatine müsâhele gösterildi¤i ve âsâr-› tesâhül cümlesinden olarak Üsküb Bulgar metropolidinin hâmil oldu¤u fermân-› âlînin müfâd-› münîfi Üsküb ve Kalkandelen ile Kumanova ve Kratova ve Palanka ve Pre- siyasî hayat 73 . Avusturyal›n›n iflbu harekât› ve Bulgarlar›n vilâyet-i mezkûrede ilerlemesi S›rpl›n›n efkâr›n› fevkalâde kabartm›fl olmakla onlar da Ortodoks cemaatinin mevcudunu muhafaza ve kendilerine meyl etdirmek üzere envâ‘-› teflebbüsât ve büyük fedakârl›¤› iltizâm eyledikleri mertebe-i sübûta varm›fld›r. Avusturyal›lar›n Bulgarlar arac›l›¤›yla Rum Patrikhanesi’ne ba¤l› H›ristiyanlar aleyhine yapt›klar› mezhep propagandas›n›n Ortodokslar›n birbirlerine ve mezheplerine olan ba¤l›l›klar›n› art›rd›¤›. S›rplar›n Ortodoks mezhepdafllar› lehine çeflitli teflebbüslerde bulunduklar› ve bölgede aç›kça Avusturya’n›n müdahale ve iflgaline zemin haz›rland›¤› yolunda Manast›r Maarif müdürünün arz› PRETENDIMET DHE AKTIVITETET E SHTETEVE FQINJE NDAJ VILAJETIT TË KOSOVËS Njoftimet e drejtorit të arsimit të Manastirit lidhur me pretendimet e mbretërive të Austrisë. propagandë kjo e cila ndërmjetësohet nga bullgarët. Tentimet e serbëve për të vepruar në favor të invazionit të Austrisë duke krijuar raporte bashkëpunimi me bashkëbesimtarët e tyre (8 Maj 1893) Atebe-i ulyâ-y› mertebe-i hazret-i Hilâfet-penâhî’ye Kosova Vilâyeti Avusturya ve S›rp ve Karada¤ ile Bulgaristan Emâreti’ne hem-civar oldu¤undan mücâvirlerin her birleri derece derece vilâyet-i mezkûre ahalisini kendilerine meyl etdirmek arzusunda bulunduklar› ve bunlardan en ziyade efkâr-› muz›rras›n› yürütmek esbâb ve vesâil ihzâr eyleyen Avusturya olmakla vilâyet-i müflârunileyhâda mevcud Katolikleri hem-mezhebleri olduklar›ndan kendi âdemleri gibi himaye eyledikleri ve cemaat-i mezkûre maksad›n› te’min edemeyece¤inden her türlü desâyis isti‘mâli ve büyük fedakârl›k ihtiyâr› ile Bulgarlar› dahi efkâr›na meyl etdirmifl hatta Üsküb Sanca¤›’n›n baz› kazalar› ile Kalkandelen Kazas›’nda nizâmât-› seniyyeye mugayir olarak müceddeden yetmifl mekteb ile on üç kilise Bulgarlar taraf›ndan infla edilmifl ve bunlar›n masâr›f-› inflaiye ve dâimesine Bulgarlar›n serveti müsaade etmeyece¤i cihetle masâr›f-› vâk›‘an›n k›sm-› küllîsi Avusturyal› taraf›ndan tesviye olunmakdad›r. Sjelljet e valiut të Kosovës në favor të bullgarëve. Solidarizimi i komuniteteve ortodokse pas propagandës së Austrisë kundër besimtarëve të patrikanës ortodokse me seli në Stamboll. S›rbistan. Serbisë. Me lejimin e paligjshëm të valiut të Shkupit. Üsküp Bulgar metropolitinin sorumlu oldu¤u fermana ayk›r› hareketlerde bulunmas›na vali taraf›ndan kanunsuz bir flekilde izin verildi¤i. Avusturya’n›n bölgedeki Katolikleri ayn› mezhepten olmalar› sebebiyle kendi vatandafllar› gibi himaye edip kendilerine meylettirdikleri Bulgarlara da bir tak›m malî destekler sa¤layarak Üsküp Sanca¤›’n›n baz› kazalar›nda nizamlara ayk›r› olarak 70 okul ile 13 kilisenin inflas›na vas›ta olduklar›.KOMfiU DEVLETLER‹N KOSOVA V‹LAYET‹ ÜZER‹NDEK‹ EMELLER‹ VE FAAL‹YETLER‹ Avusturya.

Mekâtib-i H›ristiyaniyenin ruhsat-› resmiyeye rabt› hususuna flerefmüte‘allik buyurulan irâde-i ilhâm-âde-i gîtî-sîtânîleri muktezâ-y› münîfi üzere her cemaatin mensub oldu¤u mezheb üzere muamele edilmesi ve Rum Patrikhânesi’ne merbût Ortodoks cemaati[ne] imtiyâz-› mukarrerât› vechile ruhsatnâme verilmesi Maârif Nezâreti’nden tebli¤ olunup Ortodokslar›n mazhar olduklar› ni‘am-› celîle-i hazret-i mülûkânelerine karfl› tezyîd-i sadâkat eylemeleri me’mûl ve nev‘an-mâ S›rpl›n›n müdahalesini taklîl edece¤i melhûz bulundu¤u hâlde husus-› mezkûr Avusturyal›n›n külliyen maksad›na münâfî geldi¤inden vali-i vilâyetin hempâs› olan Avusturya konsolosunun eser-i i¤fali olarak Kosova Vilâyeti’nde Ortodoks cemaatinden yabanc› olarak yirmi küsur hâne halk› Rum lisan› üzere söylediklerinden beri zükûr ve bir de inâsa mahsus iki hâne Rum mektebi bulundu¤u cemaat-i mezkûrenin dahil-i vilâyetde yüz on mektebi bulunup bu mekteblerde mine’l-kadîm S›rp ve Slav lisan› üzere te’lif olunmufl kitablar okunmakda oldu¤undan bunlar› imtiyâzdan mahrûm etmekle Bulgarlar› tezyîd maksad› ile vali-i vilâyetin efkâr›n› tahvîl ve arz olunan yüz on mektebe S›rp mektebi nâm›yla ruhsat verilmesini iltizâm etdirmifldir. fiöyle ki. vali-i vilâyetin makam-› Sadâret’le Adliye Nezâreti’ne ifl‘âr eyledi¤inin hulâsa-i müfâd› Kosova Vilâyeti’nde mevcud H›ristiyanlar S›rp milletine mensub olmalar› muhtemel ise de Bulgarlar›n tedbir-i hareketleri semeresi olarak bütün H›ristiyanlar› Bulgar eyledikleri ve Ortodoks mekâtibine S›rp nâm›yla ruhsat verilmesi maddesi oldu¤undan ve ifl‘âr-› mezkûrdan Avusturyal› flu vechile istifade edecekdir ki ifl‘âr-› mezkûr kabul olunmad›¤› suretde H›ristiyanlar imtiyâz nimetinden mahrûm edilece¤inden Bulgarl›¤a temâyül edecekleri ve ifl‘âr-› mezkûr hudâ-negerde kabul olunup da mevki‘-i icraya konulur ise ve defaten yüz on mekteb S›rpl›ya nisbet edilir ise S›rpl›n›n en muazzam arzusu te’min edilece¤i ve bu hâl Kosova Vilâyetince bir flûrifli dâ‘î olaca¤›ndan Avusturyal›n›n vilâyet-i mezkûrede vuku bulacak flûrifl dermiyân ederek belki iflgalini taleb etmekle azîm bir gâile tevlîd edece¤i im‘ân-› nazarla anlafl›laca¤› meydanda iken vali-i vilâyet bu cihetle atf-› nazar-› dikkat etmedi¤i ekser ezhân› eseflendirmekdedir ve ahvâl-i ma‘rûza vechile Kosova Vilâyeti’nin kesb eyledi¤i muhâtara hemen ezhân-› umumiyeye çarpmakdad›r ve vali-i vilâyetin harekât ve muamelât-› vâk›‘as› nokta-i Hilâfet-i Kübrâ’ya kemâ-yelîk sadâkatle hâdim olmad›¤›n› yaln›z çâkerlerince de¤il hukuk-› mukaddese-i flahanelerini bilir cümle ukalâ indinde meczûm bir hâldedir. Bu fikir suretâ S›rpl›ya hâdim bulunur ise de Avusturyal›n›n maksad›na ziyade hizmet edece¤i ber-vech-i zîr arz olunur.flova Kazalar›na münhas›r iken ‹fltib ve Radoviflte ve Koçana Kazalar›nda yeniden Bulgar metropolidi bulundurmak irâde-i hikmet-âde-i cenâb-› z›llullahîlerine vâbeste ve mahsus oldu¤u takdirde Bulgar metropolidinin mezkûr ‹fltib ve Koçana ile Radoviflte Kazalar›na müdahale ve icra-y› umûr-› mezhebiye eylemesine vali-i vilâyet taraf›ndan müsaade ve ruhsat verilece¤ini anlad›¤›m anda vazife-i ubûdiyet-i çâkerâneme farz-› ayn olan sadakat iktizâs›nca merkûm metropolidin zikrolunan kazalarda memuriyet-i ruhâniye icras› caiz olamayaca¤›n› vali-i vilâyete flifahen arz etmifl ve te’sirsiz kalaca¤›n› derk etmifl oldu¤umdan resmen bir de müzekkire takdim edip ifade ve ifl‘âr-› acizânem kanaat vermedi¤i suretde daire-i âidesinden istîzân eylemesini istirhâm etmiflken asla ›sgâ edilmeyerek metropolide müsaade verip icra-y› ruhâniyet etdirmifldir. ‹flbu muamele Ortodoks cemaatine ziyade te’sir etdi¤i gibi S›rpl›n›n dahi efkâr›n› galeyân etdirip S›rp konsolosunun Ortodoks cemaatiyle ihtilâtlar›na meydan vermifldir. efendimiz. Vilâyet-i ma‘rûza muhtac-› ›slâh bulundu¤u ve bu da bütün dünyay› tenvîr etmifl olan karîha-i ilhâm-âde-i cenâb-› Hilâfetpenâhîleri’nden fleref-sâd›r olacak tedâbîr-i meymeneye vâbeste ve münhas›r olaca¤› mütâlaa-i kâs›rânemce müteyakk›n oldu¤u ma‘rûzdur. Fî 26 Nisan sene [1]309 / [8 May›s 1893] Manast›r Maârif Müdürü Abdurrahman S›rr› 74 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

1. s. 515) Prizren milli katolik k›yafetlerinden Veshja Kombëtare e Katolikëve të Prizrenit (Resimli Kitab. 569) siyasî hayat 75 .Sultan Reflad’›n Kosova ziyareti dolay›s›yla süslenen Prifltine ‹stasyonu Stacioni i Prishinës i zbukuruar me rastin e vizitës së Sultan Reshatit në Kosovë (Resimli Kitab. c. c. s. 5.

Y. 95/33 76 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . ASK. PRK.8 BOA.

Suret-i ifl‘âra nazaran oralarda mechûlü’l-ahvâl eflhâs›n dolaflmakda bulunduklar› anlafl›lmakda olup bunlar›n ahvâl ve harekât›n›n nazar-› dikkat ve teftifl alt›nda bulundurularak men‘-i mefsedetleri esbâb›n›n istikmâli z›mn›nda mahallî memurîn-i mülkiyesince mütebass›râne hareket olunmas› için Bâb›âli’ye tebligât-› lâz›me ifas› münasib gibi mütâlaa olunmufl ise de irâde-i seniyye-i hazret-i Hilâfet-penâhî her ne merkezde fleref-sünûh ve sudûr buyurulur ise hikmet ve isabet onda olaca¤› derkâr bulunmakla ol bâbda emr u irâde efendim hazretlerinindir. bölgenin haritalar›n› ç›karmak ve ahali ileri gelenleriyle iyi iliflkiler kurmak gibi bir tak›m çal›flmalarda bulunan ve Avusturya Prizren Konsoloslu¤u taraf›ndan yönlendirilen baz› flah›slarla ilgili bilgilerin Kosova Kumandanl›¤›nca tahkik edilip baz› flüpheli flah›slar›n izlemeye al›nd›¤› DISA PERSONA NË KOSOVË SPIUNOJNË PËR SHTETIN AUSTRIAK Vëzhgimi i personave të cilët bashkëpunojnë me konsullin austriak në Prizren për të mbledhur informata. për përgatitjen e hartave regjionale si dhe krijimi i marrëdhënieve të mira me prijësit e popullatës. në vendet e banuara me shqiptarëz (7 Nëntor 1893) Makam-› Seraskerî Mektubî Kalemi Hususî Güya Kosova’dan me’hûz bir mektubda Avusturya’n›n Prizren fiehbenderhânesi’nde birkaç vakitden beri kâtib s›n›f›nda fazla memurlar bulundurulmakda ve bunlar ise tebdil-i k›yafet etmifl ve Avusturya zâbitân ve mühendisleri olup Arnavudluk havalisinin hafiyyen haritas›n› ahz etmekle ve mahâll-i mezkûrenin ahvâl-i hâz›ras›yla flu s›rada ‹pek ve Yakova cihetindeki vekâyi‘e dair malumât-› mükemmele istihsâline muvaffak olma¤a ve Katolik Arnavudlar›n ser-âmedân›yla münasebât-› lâz›me peydâ eyleme¤e gayret eden birer casus oldu¤una flübhe ve mahal kalmamakda oldu¤u beyân edildi¤i ahîren Belgrad gazetelerinin birinde derc edilmifl ve keyfiyet câlib-i dikkat bulunmufl oldu¤undan ber-mantûk-› emr u fermân-› cenâb-› Hilâfet-penâhî taraf-› acizâneme i‘tâ-y› malumât buyuruldu¤unu mutazamm›n resîde-i dest-i tevkîr olan 12 Teflrîn-i Evvel sene [1]309 tarihli tezkire-i hususiye-i aliyyeleri üzerine ol bâbda suret-i mahremânede tahkikât-› mükemmele ifas›yla hâs›l olacak malumât-› sahîhan›n ifl‘âr› bâ-telgrafnâme-i acizî Selanik’de Üçüncü Ordu-y› Hümâyûn Kumandanl›¤›’na izbâr k›l›nm›fld›. Mezkûr kumandanl›kdan bu kere cevaben vârid olan telgrafnâmede Üsküb Avusturya Konsolosu Schumacher ile Doktor George Dihek nâm›nda birisinin 31 Temmuz sene [1]309 tarihinde Prizren’de bulunarak iki hafta kadar olan ikametlerinde Latinler ile görüflüp Yanyevo Kilisesi’ni ziyaret etdikden sonra Kaçanik tarîk›yle Üsküb’e avdet eylemifl olduklar› ve flimdiki hâlde ise Prizren Avusturya Konsoloshânesi’nde alt› mâhdan beri nakkâfll›kla ifltigal eden Francesko isminde mechûlü’l-ahvâl bir flah›sdan mâadâ kimse bulunmad›¤› mahallinin ifl‘âr› üzerine Kosova Kumandanl›¤›’ndan bildirildi¤i ifl‘âr olunmufldur. Fî 28 Rebîülâhir sene [1]311 ve fî 26 Teflrîn-i Evvel sene [1]309 / [7 Kas›m 1893] Serasker R›za siyasî hayat 77 .KOSOVA’DA BAZI fiAHISLARIN AVUSTURYA DEVLET‹ HESABINA CASUSLUK YAPTIKLARI Arnavutlar›n meskun oldu¤u bölgelerde istihbarat toplamak.

PRK. 8/53_2 78 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MYD.9 BOA. Y.

me rastin e 500. Tafll›ca Kumandan ve Mutasarr›fl›¤›’ndan vârid olup bir sureti leffen arz-› pâye-i serîr-i flevket-masîr k›l›nan flifreli telgrafnâmede mezkûr nümâyiflde hâz›r bulunmak üzere Avusturya memâlikinde bulunan Slavlar taraf›ndan S›rbiye’ye mebûslar i‘zâm k›l›naca¤› gibi Bosna ve Hersek ahali-i H›ristiyaniyesinin dahi ol vechile mebûs i‘zâm etmelerine Avusturya’n›n müsaade edece¤i rivayet olunuyor ise de hasbe’lhâl buna sahîh nazar›yla bak›lamayaca¤› ve bununla beraber S›rp serserilerinin hudud-› hakaniye tecavüzlerine dair hissiyât olmad›¤› gibi Tafll›ca H›ristiyan ahalisinde flimdilik bir gûne sû-i fikr istiflmâm olunmam›fl ise de Yenipazar ve Kosova cihetlerinden S›rbistan’a firar eden baz› H›ristiyanlar›n S›rp eflk›yas›yla birleflip o yolda bir fikr-i tecavüzde bulunmalar› melhûz olmas›na mebnî kaide-i ihtiyata riâyetden geri durulmad›¤› gösterilmifl ve vilâyet-i müflârunileyhâ ile Yenipazar Mutasarr›fl›¤›’ndan al›nacak malumât›n dahi peyderpey arz ve beyân›na müsâra‘at olunaca¤› derkâr bulunmufl olmakla ol bâbda ve kât›be-i ahvâlde irâde ve fermân hazret-i veliyyü’lemr efendimizindir.vjetorit të Betejës së Kosovës (20 Qershor 1899) Kosova Muharebesi’nin befl yüzüncü senesine musâdif olan Haziran’›n dördüncü günü S›rbistan’da icras› mukarrer olan nümâyifllerden dolay› hudud boyunda bir gûnâ fenal›k zuhuruna mahal b›rak›lmamas› z›mn›nda müteyakk›zâne davran›lmas› ve bu bâbda vesâit-i mü’temine ile tahkikât-› serî‘a bi’l-icra istihsâl olunacak malumât›n peyderpey ifl‘âr› lüzumu Kosova Vilâyeti’yle Yenipazar ve Tafll›ca Mutasarr›fl›¤›’na tavsiye ve izbâr olunmufl idi.KOSOVA SAVAfiI’NIN 500. Fî 21 fievval sene [1]306 ve fî 8 Haziran sene [1]305 / [20 Haziran 1899] Yâver-i Ekrem Kullar› Dervifl siyasî hayat 79 .VJETORIT TË BETEJËS SË KOSOVËS Ngritja e nivelit të sigurisë në vijën kufitare me Serbinë gjatë protestave të planifikuara në Serbi. YILDÖNÜMÜNDE GÜVENL‹K TEDB‹RLER‹N‹N ARTIRILMASI Kosova Savafl›’n›n befl yüzüncü senesi münasebetiyle S›rbistan’da yap›lmas› kararlaflt›r›lan gösteriler dolay›s›yla s›n›r bölgelerinde meydana gelebilecek olumsuzluklara karfl› tedbirli olunmas› gerekti¤i NGRITJA E NIVELIT TË SIGURISË ME RASTIN E 500 .

10 SIRP MEKTEB‹ TALEBELER‹N‹N MÜSLÜMAN OKULLARINA GEÇMEK ‹STED‹KLER‹ S›rbistan’›n siyasî menfaat sa¤lamak amac›yla Rusya’n›n yard›mlar›yla Prizren’de açt›klar› ruhban mektebinin 30 kadar ö¤rencisinin. si rrjedhim i një konflikti me një mësimdhënës. 197/168 80 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MTV. Kjo shkollë ishte hapur me ndihmën e Rusisë për përfitime politike të Serbisë (2 Shkurt 1900) BOA. për kalimin e tyre në shkollat myslimane nga shkolla teologjike ortodokse në Prizren. Y. ö¤retmenleriyle aralar›nda meydana gelen anlaflmazl›k ve gerginlik sebebiyle Müslüman okullar›na kay›t yapt›rmak üzere müracaat ettikleri DËSHIRA E NXËNËSVE SERBË PËR TË KALUAR NË SHKOLLA MYSLIMANE Aplikimi i 30 nxënësve serbë.

Prizren’den genel bir görünüm Pamje e Përgjithshme nga Prizreni (‹.Ü. Fî 21 Kânûn-› Evvel sene [1]315 / [2 fiubat 1900] Kosova Valisi Haf›z Mehmed siyasî hayat 81 . Nadir Eserler Kütüphanesi. Ol bâbda. 779-76/3) Y›ld›z Saray-› Hümâyûnu Baflkitâbet Dairesi Üsküb’den fiifre S›rpl›lar›n menâfi‘-i siyasiyelerini te’min etmek maksad›yla Rusya Devleti’nin iânât›yla Prizren’de ruhban mektebi nâm›yla birçok sene evvel aç›lan idâdî derecesindeki mekteb seneden seneye S›rpl›lar›n mu‘avenet-i fi‘liye ve ciddiyeleriyle kesb-i ehemmiyet ve cesâmet etmekde iken bu sene muallimleriyle flâkirdân› beyninde hâs›l olan bir eser-i münâferet ve beynûnetden dolay› tebaa-y› mülûkâneden otuz kadar flâkirdân buraya gelerek inâyet ve ât›fet-i veli-nimet-i bî-minnet-i a‘zamîye ilticâ ile mekâtib-i ‹slâmiye’ye kay›d ve kabullerine müsaade buyuruldu¤u hâlde di¤er arkadafllar›n› da bu yola celb ve imâle edeceklerini beyân ve istid‘â etmekde olduklar›ndan istid‘âlar› vechile bunlar›n ve bundan sonra geleceklerin taksim suretiyle civar vilâyetlerdeki mekâtib-i idâdîyeye kayd ve kabullerine müsaade buyurulur ise mekteb-i mezkûrca husûle gelen ehemmiyeti hayliden hayliye rahnedâr edece¤i hissolunmas›na nazaran ifa-y› muktezâs› menût-› fermân-› âlîdir.

fiD. PRK. 2/65 82 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Y.11 BOA.

KOMfiU DEVLETLER‹N V‹LAYET ÜZER‹NDEK‹ EMELLER‹NDEN KAYNAKLANDI⁄I Bir milyona yak›n nüfusunun % 90’›n› Osmanl› Devleti’ne sad›k Müslüman Arnavutlar›n oluflturdu¤u Kosova Vilayeti’ndeki asayifl sorunlar›n›n. Përfaqësuesi i Organit të Lartë në Ministrinë e Drejtësisë Mehmed Byshra Bin Hydaverdi me origjinë shqiptare njofton se: ”Nëse i jepet leja mund ta merrte përgjegjësinë për ta stabilizuar gjendjen” (1899 . müsaade edildi¤i takdirde sorumluluk almaya haz›r oldu¤unu bildirdi¤i SHTETET FQINJE TË VILAJETIT TË KOSOVËS BURIM I PROBLEMEVE TË SIGURISË NË KOSOVË Në këtë periudhë Vilajeti i Kosovës kishte afër 1 milion banorë. Prifltine Sancaklar›nda bulunuyor. ‹mdi kavmiyet ve diyânet gibi inhilâl-i nâ-pezîr kuvvetlerle Makam-› Uzmâ-y› Hilâfet-i Seniyyeleri’ne merbût bulunan Arnavud tebaa-i flahanelerinin Hükûmet-i Seniyye ve Devlet-i Aliyyelerine ne derece münkâd ve sâd›k olduklar› derkârd›r. Në këtë kohë problemet e sigurisë në Vilajetin e Kosovës. bu devletlerin bölgeye gönderdikleri konsoloslar ve papazlar vas›tas›yla ayr›l›kç› düflünceleri yaymaya çal›flt›klar›. Kosova Vilâyeti alt› sanca¤› ve bir milyon nüfusa karîb sekeneyi hâvî olup bu ahalinin yüzde doksan nisbetindeki k›sm›n› zât-› flevket-simât-› cenâb-› Hilâfet-penâhîleri’ne sadakatlar›yla müftehir ve cengâverlikleriyle müfltehir ‹slâm Arnavudlar teflkil ediyor ve bunlar da ekseriyetle ‹pek ve Prizren. me qëllim që të krijoj përçarje në popull.KOSOVA’DAK‹ ASAY‹fi SORUNLARININ. e cila kishte dërguar konsuj dhe priftërinj. komflu devletlerin ve özellikle Avusturya Hükümeti’nin vilayet üzerindeki emellerinden kaynakland›¤›. vinin nga shtetet fqinje dhe në mënyrë të veçantë nga Austria. Halbuki Arnavudlar›n evsâf-› f›triye ve merbûtiyet-i maneviyelerinin bahfletdi¤i kuvvet-i sadakat nisbetinde mevcudiyet-i kavmiyelerinden Hükûmet-i Seniyyece lây›k›yla istifade olunamamakda olup bu da devlet ve memleketin menâfi‘-i hâliye ve istikbâliyesini fark ve temyîz için lâz›m gelen maârifden bî-behre olarak henüz zulmet-i cehl ve nâ-dânî içinde bulunmalar›ndan ileri gelmekde ve bu sebeble hükûmet-i mahalliyenin ber-vefk-› dilhâh-› âlî idareye adem-i muvaffakiyeti ve nüfuz-› hükûmet ve flân-› devletin muhafaza olunamayarak ikide birde devleti iflgal ve halk›n huzur ve emniyetini ihlâl eder bir tak›m i¤tiflâflât zuhur etmekdedir. Është vërtetuar se shkaktar i kryengritjes në Prizren ka qenë konsulli i Austrisë. Hükûmet-i mütecâvire ve bâ-husus Avusturya bu hâlden bi’l-istifade ekseriya konsoloslar ve muvazzaf Latin papaslar› ve ahali-i H›ristiyaniye vas›tas›yla fesad îkâ‘ etmekde ve ahaliyi Saltanat-› Seniyye’den tebrîd etmeye gayretle Arnavudluk’un sefâlet-i hâz›ras›yla Bosna’n›n terakkiyâ- siyasî hayat 83 . Në këtë rast ndikimi më i madh ishte tek popullsia e pashkolluar. geliflmelerden en çok e¤itimsiz halk›n etkilendi¤i / Prizren’deki hadiselerin Avusturya Prizren konsolosu taraf›ndan ç›kartt›r›ld›¤›n› bildiren fiura-y› Devlet azas›ndan Arnavut as›ll› Mehmed Büflra bin Hüdaverdi’nin. Shqiptarët e Vilajetit të Kosovës 90% i përkisnin besimit islam dhe ishin të ndershëm përballë Portës së Lartë.1900) Nezd-i hikmet-vefd-i âlîde vâreste-i arzd›r ki.

Nitekim Avusturya Prizren konsolosu mahzâ ilkâ-y› fesad etmek üzere bilhassa Yakova’ya azîmetle R›za Bey’in hilâf-girân›yla görüflerek ve ahaliyi teflvik ederek silah patlamas›na sebeb-i müstakil oldu¤u ednâ tahkikât ile meydana ç›kar.1900] fiûrâ-y› Devlet azâs›ndan Arnavud abd-i memlûklar› Mehmed Büflra bin Hüdaverdi 84 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Arnavudluk’un fethinden beri ecdad-› bendegânemin sâlik olduklar› eser-i sadakate tebaan kullar›n›n dahi ilâ âhiri’l-ömr arz-› hizmetinden baflka bir vazifem olmad›¤›ndan ve o havalide her ne zuhur ederse marzî-i flahaneleri vechile def‘ ve tesviyesini min gayr› haddin taahhüd eder derecede sadakat-i ubeydânem ber-kemâl idü¤ünden karîn-i müsaade-i hikmet-âde-i cenâb-› mülûkâneleri buyuruldu¤u takdirde oralarca ve vilâyât-› mütecâvirece kâffe-i ahvâl ve vukuâta dair vâki olacak istitlâ‘ât ve istihbârât ile mütâlaa olunabilecek tedbir ve teflebbüsât-› mümkinenin derhal arz ve ihbar›yla ifay› vecîbe-i sadakat arzusunda bulundu¤umdan iflin ehemmiyet ve mahremiyetine göre bir merci‘-i mahsusun tayinine müsaade-i irâde-i seniyye-i hazret-i Hilâfet-penâhîleri’nin emr u fermân buyurulmas›n› hasbe’s-sadâka arza cür’et eylerim. [1317 / 1899 . Bâ-husus geçenlerde hay›r ve flerri fark etmez kimselerin teflkil etmek istedikleri hâlde saye-i hazret-i Padiflahîlerinde def‘ ve te’dîb olunan erbâb-› fesad misillü bir tak›m cemiyât-› siyasiye teflkiline gayret eyleyip ahaliyi vesâit-i müte‘addide ile k›tâle davet etmekde ve bir tarafdan da Avrupa matbûât› ile sû-i te’sirâta çal›flmakdad›rlar. Ol bâbda ve kât›be-i ahvâlde irâde ve fermân veli-nimet-i bî-imtinân Padiflah›m›z efendimiz hazretlerinindir. fievket Bey’in celbi için de bu kullar› tavassut etmifldir. Hükûmât-› mütecâvire-i sagîrenin Kosova havalisi hakk›ndaki efkâr ve teflebbüsât› dahi baflkaca suret-i mahsusada arz olunacakd›r. Muahharan mûmâileyh R›za Bey’in celbi için Bahriye nâz›r› pafla kullar› vas›tas›yla tebli¤ olunan irâde-i seniyye-i cenâb-› mülûkâneleri üzerine hemen kendisinin buraya gelmesinde delâlet ve gayret-i bendegânem vuku bulmufldur.t›n› ityân ve muhafaza-i kavmiyet ve lisan gibi bir tak›m efkâr-› siyasiye telkîn ve hele mukaddemâ Karada¤’a terk edilen Gusine ve Plave ve Kolaflin ve Pole köylerinin hâs›lât› muâhede mûcebince tebaa-i flahanelerine i‘tâ edilmedi¤inden zaaf-› Hükûmet-i Seniyye’yi göstermek isteyerek efkâr-› ahaliyi vesâit-i muhtelife ile ta¤lît ve teflvîfl etmekdedirler. Kullar› bu vak‘ay› vaktiyle bi’l-istihbâr hâk-i pây-› ulyâya arz edilmek üzere bilhassa Mâbeyn-i Hümâyûn-› mülûkânelerinde baz› bendegân-› flahanelerine arz etmek ve tahfîf-i meseleye medâr olacak ve asker sevkine mahal kalmayacak ma‘rûzâtda dahi bulunmufl idiysem de keyfiyet atebe-i seniyyelerine vaktiyle arz olunmad›¤›ndan on gün sonra tahmin-i acizânem üzere asker sevkine mecburiyet hâs›l olmufl oldu¤unu kemâl-i teessüfle gördüm. Hatta celb maksad›yla ve yine papaslar vas›tas›yla baz› rüesâya para vermekde ve eflraf-› evlad›n› meccânen Avusturya ve Almanya mekâtibine kabule hâz›r olduklar›n› ilkâ etmekdedirler.

5. s. 5. c. 514. s. c. 512) 85 .Sultan Reflad’›n Kosova’y› ziyaretinde ikâmetine tahsis olunan Prifltine Hükümet Kona¤› Ndërtesa Qeveritare ku qëndroi Sulltan Reshati gjatë vizites së tij në Kosovë (Resimli Kitab.) Sultan Reflad’›n Kosova’y› ziyareti münasebetiyle süslenen Prifltine Hükümet Kona¤› caddesi Rruga e ndërtesës Qeveritare e stolisur me rastin e vizites së Sulltan Reshatit në Kosovë (Resimli Kitab.

A. planifikohet të bëhet ngrirja e marrëdhënieve të Rusisë me shtetin osman (7 Shtator 1902) BOA. HUS. Nëse ndodhë e kundërta. flayet yine gerçekleflmezse Rusya’n›n Osmanl› Devleti ile münasebetlerini kesece¤i INSISTIMI I RUSISË PËR EMËRIMIN E NJË KONSULLI NË MITROVICË Shqetësimi i Rusisë për mos realizimin e premtimit të dhënë për internimin e Isa Buletinit nga Mitrovica. 434/12_3 Bâb-› Âli Daire-i Hariciye Mektubî Kalemi Aded 2048 Huzur-› Sâmî-i Hazret-i Sadâret-penâhî’ye Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir 3 Cemâziyelâhir sene [1]320 tarihli tezkire-i acizîye zeyldir: Rusya Sefarethanesi’ne memur-› mahsus i‘zâm›yla Mitroviçe’ye tayin olunan konsolosun bir müddet daha te’hir-i azîmeti z›mn›nda tabligât-› münâsibe icra etdirilmesine mebnî bu sabah 86 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Y. Kërkesa për internim më të shpejtë të personit në fjalë dhe dhënia e shkresës së akreditimit për konsullin e emëruar. verilmedi¤i takdirde 48 saat içinde Rusya’n›n bu talebini bir ültimatomla sunaca¤›.12 RUSYA’NIN M‹TROV‹ÇE’YE KONSOLOS TAY‹N‹ HUSUSUNDAK‹ ISRARI Arnavut reislerinden ‹sa Bolatin’in Mitroviçe’den sürgün edilece¤ine dair Rusya Büyükelçili¤i’ne verilen sözün bir y›ld›r gerçeklefltirilmemifl olmas›n› Rusya Hükümeti’nin kabul etmeyip söz konusu flahs›n bir an önce gönderilerek buraya tayin olunan konsolosa berat›n›n verilmesi.

Fî 4 Cumadelâhire sene [1]320 ve fî 25 A¤ustos sene [1]318 / [7 Eylül 1902] Hariciye Nâz›r› (Tevfik) siyasî hayat 87 . Nadir Eserler Kütüphanesi.Mitroviçe Tren ‹stasyonu Stacioni i trenit në Mitrovicë (‹.Ü. Emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. Mitroviçe’de bulunan ‹sa Polatinac [Bolatin] nâm flahs›n oradan teb‘îd olunaca¤› cenâb-› hükûmet-i seniyyeden bir sene mukaddem taahhüd buyurulmufl oldu¤u hâlde bunun elân infâz olunmad›¤› ve bu hâlin oralarda nüfuz-› hükûmetin fikdân u za‘f›na dâl olmak üzere telakkî olunaca¤› ve konsolosun oraya azîmeti bir müddetcik daha te’hir olunsa bile konsolosluk te’sis olunmufl oldu¤u cihetle konsolosun oraya i‘zâm›ndan Rusya Hükûmetince sarf-› nazar kâbil olmad›¤› gibi kabul dahi olunamayaca¤› cihetle flahs-› merkûmun bir an evvel oradan teb‘îdi ile konsolosa lâz›m gelen berât›n hemen i‘tâs› lâz›meden bulundu¤u ve aksi takdirde k›rk sekiz saat zarf›nda merkûmun teb‘îdini ve konsolosun tasdikini bir ültimatom ile taleb ve yine ›srâr olundu¤u takdirde kat‘-› münasebete mecburiyet hâs›l olaca¤›n› ifade eylemifl ve ma‘rûzât-› mesbûkaya ve bafl tercüman-› mûmâileyhin flu ifadesine nazaran ifa-y› icab› merhûn-› ‹râde-i aliyye-i Sadâret-penâhîleridir. 90635/17) nezd-i çâkerâneme gelmifl olan sefaret bafltercüman› Mösyö Maksimof.

vizitohet nga shumë fshatarë të krishterë të rrethinës. Mbas shqyrtimit të situatës rreth shqetësimit të popullit shqiptar.13 M‹TROV‹ÇE RUS KONSOLOSU HAKKINDA HALKIN TUTUMU Rus konsolosunun Mitroviçe’de göreve bafllamas› münasebetiyle çevre köylerden birçok H›ristiyan ahalinin ziyaretine gelmesinin. Y. Arnavutlar› bir hayli rahats›z etti¤i göz önünde bulundurularak olumsuz bir duruma meydan vermemek için al›nan tedbirlerin daha da art›r›lmas›n›n yerinde olaca¤› VEPRIMET E POPULLIT NDAJ KONSULLIT RUS NË MITROVICË Mbasi fillon punën konsulli rus në Mitrovicë. Kjo vizitë që i bëhet konsullit rus i shqetëson shqiptarët në rajon. merren të gjitha masat paraprake që të mos ndodhë ndonjë mosmarrëveshje (31 Janar 1903) BOA. 239/89 88 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MTV.

Mûmâileyh konsolosun vürûdu münasebetiyle kurâdan külliyetli ahali-i H›ristiyaniye gelmekde ve bu hâl Arnavudlar›n gücüne gitmekde ise de sâye-i satvet-vâye-i hazret-i Hilâfet-penâhî’de mugâyir-i marazî-i âlî bir hâl vuku‘una meydan verilmeyece¤ine dair müfliriyet-i müflârunileyhâdan bu kere vârid olan telgrafnâmenin suret-i mütercemesi leffen arz ve takdim k›l›nm›fl ve takviye-i inzibat ve tezyîd-i takayyudât ile bir gûnâ ahvâl-i gayr-› marziye zuhuruna imkân b›rak›lmamas› için bâ-telgrafnâme-i acizî müfliriyet-i müflârunileyhâya vesâyâ-y› cevabiye ifas› derdest bulunmufl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir.Mitroviçe’ye baflka bir aç›dan bak›fl Një tjetër pamje nga Mitrovicë (‹. 779-76/4) Makam-› Seraskerî Mektubî Kalemi Hususî Mitroviçe’ye muvâsalat eyleyen Rus konsolosunun tehyi’e k›l›nan hâneye îsâl edildi¤i Üçüncü Ordu-y› Hümâyûn Müfliriyet-i Celilesi’nin ifl‘âr› üzerine 29 fievval sene [1]320 tarihli tezkire-i hususiye-i acizânemle arz-› hâkipây-› âlî k›l›nm›fl idi.Ü. Fî 2 Zilkade sene [1]320 ve fî 18 Kânûn-› Sânî sene [1]318 / [31 Ocak 1903] Serasker R›za siyasî hayat 89 . Nadir Eserler Kütüphanesi.

14 BOA. MV. 105/64 90 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Mirëpo. Karar› ‹flbu tezkirede Avusturya Hükûmeti Saltanat-› Seniyye’nin re’y ü muvâfakat› olmad›kça Tafll›ca ve Yenipazar dahilinde ve kadîm Bosna Vilâyeti’nin idaresi bilfi‘l kendisine mevdû‘ bulunmayan aksâm›nda demiryolu inflas›na hakk-› ahdîsi olamayaca¤› ve bu bâbda teklifât-› resmiye vâki olursa ifa-y› muktezâs› Hükûmet-i Seniyye’nin takdirine vâbeste oldu¤u ve flâyed flu s›rada Avusturya Hükûmeti taraf›ndan böyle bir teklif vuku‘uyla Hükûmet-i Seniyyece muvâfakat olundu¤u ve hatt-› mezkûrun bâlâda zikrolunan tezkire-i Seraskeride beyân olundu¤u üzere MitroviçeSelanik hatt›yla birlefldirilmesi tensîb edildi¤i hâlde iflbu hatt›n Yenipazar ve Seniçe üzerinden geçirilmesi muvâf›k-› maslahat görünüp iflin cihet-i askeriyesine gelince iki memleket flimendiferinin yekdi¤erine ilsâk› takdirinde birinin dar ve di¤erinin genifl hat olmas› baz› mehâzîri dâfi‘ göründü¤ünden ahîren Ruslar dahi kendi hatlar›n› Avrupa flimendiferleriyle ilsâkda bu sureti tercih eyledikleri misillü Avusturyal›lar›n yapmakda olduklar› Bosna flimendiferi dar yol oldu¤u cihetle bizim Mitroviçe hatt›n›n hâl-i hâz›r› vechile nokta-i iltisâka kadar genifl olarak temdîdi lüzumu gösterilmifl ve Avusturya Hükûmeti taraf›ndan bu hususda flimdiye kadar bir gûne teklif vuku‘a gelmeyip Hükûmet-i Seniyye cânibinden zikrolunan demiryol hakk›nda teflebbüsâta ibtidâr olunmas› muvâf›k-› maslahat olamayaca¤› mülâhaza k›l›nm›fl oldu¤undan bu bâbda bir gûne faaliyât zuhur eder ise icab› kararlafld›r›lmak üzere evrak-› mebhûs-› anhân›n flimdilik h›fz› tensîb edildi. nëse një propozim i tillë nuk vjen nga Austria.AVUSTURYA’NIN OSMANLI ‹DARES‹NDEK‹ BÖLGELERDE DEM‹RYOLU ‹NfiA EDEMEYECE⁄‹ Avusturya Hükümeti’nin Osmanl› Devleti’nin izni olmadan Tafll›ca ve Yenipazar dahilinde ve eski Bosna Vilayeti’nin idaresi Avusturya’ya b›rak›lmayan k›sm›nda demiryolu inflas›na hakk› olmad›¤›. të cilat nuk i takojnë shtetit të Austrisë. nuk lejohet që shteti i Austrisë të ndërtoj hekurudha në Tashlixhe dhe Jeni Pazar si dhe në ato vende. atëherë nuk lejohet të ndërtohet asgjë (4 Shkurt 1903) Meclis-i Vükelâ Müzâkerât›na Mahsus Zab›t Varakas›d›r Hulâsa-i Meâli Avusturya Hükûmeti’nin Saraybosna’dan bed’ ile Tafll›ca’ya do¤ru infla etmekde oldu¤u demiryolunu Kosova Vilâyeti’nin nerelerinden geçirmek ve nereye kadar temdîd etmek tasavvurunda bulundu¤una dair Rumeli Vilâyât-› fiahanesi Müfettiflli¤i’nden gelen tahrirât ve bi’l-muhabere taraf-› Seraskerî’den meb‘ûs tezkire üzerine sebk eden ifl‘âra cevaben Hariciye Nezâreti’nden vârid olan 23 fievval sene [1]320 tarihli tezkire k›râet olundu. Në këtë drejtim mund t`i ofrohet ndonjë propozim për të bashkuar lidhjen Mitrovicë. ancak bu yolda bir teklif gelmesi durumunda söz konusu hatt›n Mitroviçe-Selanik hatt›yla birlefltirilip Yenipazar ve Seniçe üzerinden geçirilmesinin önerilebilece¤i. Fî 6 Zilkade sene [1]320 / [4 fiubat 1903] (Meclis-i Vükelâ azâlar›n›n imzalar›) siyasî hayat 91 .Selanik dhe mund të kalohet mbi Jeni Pazar dhe Sjenicë. fakat Avusturya Hükümeti’nden bu yolda bir teklif gelmedi¤i müddetçe bir faaliyet içerisine giriflilmeyece¤i AUSTRIA NUK MUND TË NDËRTOJ HEKURUDHA NË VENDET QË JANË NËN ADMINISTRATËN E SHTETIT OSMAN Pa pëlqimin e shtetit osman.

MTV. pasi që ai çdo mbrëmje del jashtë qytetit dhe shkon deri në një fshat ku kthehet mbas gjysmës së natës (25 Mars 1903) BOA.15 M‹TROV‹ÇE RUS KONSOLOSUNUN FAAL‹YETLER‹N‹N ‹ZLEND‹⁄‹ VE GÜVENL‹⁄‹N‹N SA⁄LANDI⁄I Kasaba d›fl›nda bir köye giderek gece geç saatlere kadar orada kalan Rusya’n›n Mitroviçe konsolosunun korunmas›na son derece çaba sarf edilmekte ise de bu durumun 3. Y. Ol bâbda emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. Fî 27 Zilhicce sene 1320 ve fî 12 Mart sene 1319 / [25 Mart 1903] Serasker R›za 2 Günümüzde Svinjare. Ordu Müflirli¤ince güvenlik aç›s›ndan uygun bulunmad›¤› REALIZIMI I SIGURISË DHE NDJEKJA E AKTIVITETEVE TË KONSULLIT RUS NË MITROVICË Shqetësimi i batalionit të tretë për sigurinë e konsullit rus. 92 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . 241/168 Makam-› Seraskerî Mektubî Kalemi Rusya Devlet-i fahîmânesinin Mitroviçe’de bulunan konsolosunun Mart’›n dokuzuncu Pazar günü saat on bir kararlar›nda kasabadan ç›k›p yar›m saat mesafede bulunan ‹svinyar2 karyesine giderek gece saat bire kadar orada kald›¤› ve gerçi muhafazas›na son derece çal›fl›lmakda ise de hususuyla flu s›rada geç vakitlere de¤in kasaba haricinde bulunmak pek de muvaf›k görülmedi¤i Mitroviçe F›rkas› Kumandanl›¤› Vekâleti’nin ifl‘âr›na atfen Üçüncü Ordu-y› Hümâyûn Müfliriyet-i Celîlesi’nden vârid olan telgrafnâmede beyân ve izbâr olunmufl ve keyfiyetin Bâb›âli’ye tebli¤i derdest bulunmufl olma¤la muhât-› ilm-i âlî buyurulmak üzere arz-› malumâta ibtidâr k›l›nd›.

MTV. konsolosun tedavisi için hususî trenle Mitroviçe’ye doktor gönderildi¤i SITUATA E KRIJUAR MBAS ATENTATIT NDAJ KONSULLIT RUS NË MITROVICË Me 30 mars të vitit 1903. është plagosur me revole konsulli rus nga ushtari Ibrahim bin Halid. suçlu onbafl›n›n yakaland›¤›. 18 Mart 1319 [31 Mart 1903] Kosova Valisi Haf›z Mehmed siyasî hayat 93 BOA. Atentatori u arrestua. 242/7 . ndërsa për shërimin e konsullit është dërguar një mjek me tren special në Mitrovicë (31 Mars 1903) 16 Y›ld›z Saray-› Hümâyûnu Baflkitâbet Dairesi Üsküb’den flifre Gayet mühim ve müsta‘celdir Mitroviçe Kaymakaml›¤›’ndan flimdi al›nan telgraf bugün akflam üzeri saat on buçuk raddelerinde mitroviçe Rusya konsolosu iki kavas›yla beraber kasabaya on dakika mesafedeki caddesinde dolaflmakda iken Mitroviçedeki nizamiye on yedinci alay›n›n dördüncü taburunun birinci bölü¤ü onbafl›s› olup istasyon civar›nda cephânelik cihetinden kasabaya gelmekde olan Gilan Kazal› ‹brahim bin Halid taraf›ndan mavzer tüfengiyle arkas›ndan cerh edildi¤i ve cârihin asâkir-i flahane taraf›ndan mecrûhan derdest olundu¤u bildirilmifl ve konsolosun tedavisi için çakerîlerini tedavi etmekde bulunan Ferik Jak Pafla flimdi tren-i mahsusla mitroviçeye azîmet bulunmufl oldu¤u ma‘ruzdur. Y. Nizamiye Alay› askerlerinden Onbafl› ‹brahim bin Halid taraf›ndan mavzer tüfe¤iyle yaraland›¤›.. me gradë rreshter i këmbësorisë. Fermân.M‹TROV‹ÇE RUS KONSOLOSUNUN SU‹KASTE U⁄RADI⁄I Mitroviçe Rus konsolosunun 30 Mart 1903 tarihi akflam› kasaba d›fl›nda dolaflmakta iken Mitroviçe’deki 17. duke shëtitur në mbrëmje jashtë qendrës së qytetit.

A. HUS. Y.17 BOA. 447/5_2 94 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Divan-› Harb kâtil hakk›nda idam cezas›n› hükm etmek suretiyle merkûm ‹brahim taraf›ndan îkâ‘ olunan cinayetin derece-i vehâmetini lây›k›yla derk ve teyakkun etmifl oldu¤unu irâ’e ve isbat etmifldir. [29 Nisan 1903] siyasî hayat 95 . ifllenen cinayetin ne derece vahim oldu¤unun tasdiki olarak de¤erlendirdi¤i. Metbû‘-› mufahham›m iflbu arzusun› zât-› flehriyârîye arz ve ibl⤠buyurmalar›n› zât-› devletlerinden rica eder ve menâfi‘-i Devlet-i Aliyye hakk›ndaki hürmet ve riayetinin delâil-i bâhiresini bi’d-defaât ve hatta ahîren dahi Hükûmet-i Seniyye’ye ibrâz etmifl olan bir devletin resmî bir memuruna karfl› îkâ‘ olunan kasd-› cinayetkârânenin istilzâm eyledi¤i nefret-i âmmeyi izâle edecek bir cezaya mahkum edilece¤i cezm ve itikad›nda bulundu¤umu ityân eylerim. por të dënohet n ë mënyra të ndryshme (29 Prill 1903) Bâb-› Âlî Daire-i Hariciye Tercüme Odas› Hariciye Nezâreti’ne 29 Nisan sene [1]903 tarihli Rusya Sefâreti’nden vârid olan takrîrin tercümesidir. Zât-› devletleri Divan-› Harb taraf›ndan katil-i merkûm hakk›nda i‘tâ olunan idam cezas›n›n icras› taleb-i senâverânem üzerine te’hir olundu¤unu ihtâr ile beraber metbû‘-› müfahham›m haflmetli ‹mparator hazretlerinin bu bâbdaki niyyât-› âliyesini bildirmekli¤imi iltimas buyurmufllard›r. që të qetësohet ndërgjegjja publike. Maamâfih metbû‘-› mufahham›m haflmetli ‹mparator hazretleri muttas›f olduklar› hissiyât-› müflfikâne icab›nca kâtil-i merkûmun idam cezas›ndan afv buyurulmas› üzerinde bulunduklar›ndan bu arzular›n› zât-› flevket-simât-› hazret-i Padiflahî’ye arz ve iblâ¤a senâverîlerini memur eylemifllerdir. Beyân-› hâl tecdîd-i teminât-› ihtirâmkârîye vesile-i ittihâz k›l›nd›.RUSYA ‹MPARATORU’NUN M‹TROV‹ÇE KONSOLOSUNUN KAT‹L‹N‹N ‹DAM ED‹LMEMES‹N‹ ‹STED‹⁄‹ Rusya ‹mparatoru’nun Mitroviçe’de öldürülen konsoloslar›n›n katili hakk›nda Divan-› Harp taraf›ndan verilen idam cezas›n›. ancak katilin idam cezas›n›n affedilerek kamu vicdan›n› rahatlatacak baflka bir cezaya çarpt›r›lmas›n› talep etti¤i KËRKESA E PERANDORIT TË RUSISË PËR MOS DENIMIN ME VARJE TË VRASËSIT TË KONSULLIT RUS NË MITROVICË Edhe pse ishte dënuar me vdekje nga Gjykata Ushtarake vrasësi i konsullit të Rusisë në Mitrovicë. Rusya Konsolosu Mösyö Çeprinya’n›n katili ‹brahim nâm flahsa dair 25 Nisan sene [1]903 tarihli tezkire-i aliyye-i nezâret-penâhîleri ahz olundu. kërkesa e perandorit të Rusisë është që t`i falet dënimi me vdekje.

96 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . UM. megjithatë të dy palët jetojnë së bashku dhe pa asnjë problem. fiimdi kaymakaml›kdan bir telgrafnâme de ‹pek’den oraya gelen papas ile rüfekâ-y› malumesi Avusturya konsolosuna giderek konsolosun vürûdunu tebrik eylemifl olduklar› ve mümkün oldu¤u takdirde hayvanât-› ehliyeyi tahrîr etdirmemek için tavassut eylemesini ve gelenlerden bir k›sm› konsoloshânede bir hizmete kabul olunmas› taleb ve dermiyân eyledikleri ve konsolosun Katoliklerden Müslümanlar ile ne suretle geçindikleri ve bir gûne eziyetde bulunup bulunmad›klar› hakk›nda vâki olan sualine karfl› müslümanlar ile güzel bir suretde imrar-› evkât eylemekde olduklar›n› ve gerçi beynlerinde katl ve cerh gibi baz› iddia hâdis olmufl ise de musâlaha-i dem komisyonlar› beynlerini te’lîf etdikden flimdiki hâlde pek rahat bulunduklar›n› ve Mitroviçe’deki Rusya konsolosu hükûmetin ifllerine müdahale ile H›ristiyanlar› himayeye çal›flmakda ve H›ristiyanlar taraf›ndan müslümanlar hakk›nda vuku bulan ifltikân›n ekserîsi kizb ve isnâddan ibaret idü¤ünü ifade eyledikleri ve oradan ikametgâhlar›na da¤›ld›klar› ve bugün dahi bunlardan birkaç kifli yine konsolosla görüflecekleri haber verilmekde oldu¤undan al›nacak malumât›n bildirilece¤i ifl‘âr olunmakla arz olunur. 68/56 ‹PEK’TEN GELEN B‹R HEYET‹N M‹TROV‹ÇE AVUSTURYA KONSOLOSUNU Z‹YARET‹ ‹pek’ten Mitroviçe’ye gelen bir papaz›n beraberindeki heyetle birlikte Avusturya konsolosuna giderek konsolosun geliflini tebrik ettikleri ve mümkün oldu¤u takdirde evcil hayvanlar›n say›m ve tespitinin yap›lmamas› için hükümete arac›l›k yapmas›n› ve konsoloslukta bir hizmete kabul edilmelerini talep ettikleri. të cilët i takojnë besimit të krishterë si dhe shumë ankesa të qytetarëve të krishterë që bëhen për qytetarët e besimit islam janë të pa baza (11 Shkurt 1904) Y›ld›z Saray-› Hümâyûnu Baflkitâbet Dairesi Üsküb’den flifre Suret Bugün akflam üzeri fleref-tevârüd olan telgrafnâme-i âlîleri derhal Mitroviçe’ye tebli¤ k›l›nd›. Nga ana e delegacionit sqarohet se konsulli i Rusisë që gjendet në Mitrovicë shpesh herë ndërhynë në punët e shtetit duke dashur që t`i ofroj qytetarët.18 BOA. Katolikler ile Müslümanlar aras›nda bir problem bulunup bulunmad›¤› fleklindeki sorusuna geçmiflte aralar›nda baz› münferit hadiseler meydana gelmiflse de rahat ve huzurlar›n›n yerinde oldu¤unu. Kërkesat e këtij delegacioni ishin që konsulli të ndikoj tek qeveria që sa më pak të bëhet regjistrimi i kafshëve shtëpiake si dhe të bëhet punësimi i disa qytetarëve në konsullatë. buna karfl›l›k Mitroviçe’deki Rusya konsolosunun hükümetin ifllerine müdahale ederek H›ristiyanlar› himayeye çal›flt›¤› ve H›ristiyanlar taraf›ndan Müslümanlar hakk›nda yap›lan flikâyetlerin ço¤unun as›ls›z oldu¤unu ifade ettikleri NJË DELEGACION NGA PEJA VIZITON KONSULLIN E AUSTRISË NË MITROVICË Një delegacion nga Peja në krye me një prift viziton konsullin e Austrisë dhe shpreh urimet e veta për ardhjen e tij në Mitrovicë. Avusturya konsolosun. Edhe pse ndonjë herë kanë ndodhur disa mosmarrëveshje të vogla. Pyetja e konsullit ishte rreth mosmarrëveshjeve në mes të katolikëve dhe qytetarëve të besimit islam. Y. Müslümanlarla iyi geçindiklerini. PRK.

Fi 29 Kânûn-› Sânî sene [1]319 / [11 fiubat 1904] Yâverân-› Hazret-i fiehriyârîden Kosova Valisi Ferik fiakir siyasî hayat 97 .Mâbeyn-i Hümâyûn Baflkitâbet-i Celîlesi’ne Mitroviçe’de Avusturya konsolosuna müracaat eden Katolik halk›n›n sebeb-i ictimâ‘lar› hakk›nda vuku bulan tahkikât› mübeyyin Prifltine Mutasarr›fl›¤›’ndan al›nan telgrafnâme sureti bâlâya naklen arz olunur. Fermân.

Kosova ve Manast›r Vilayetlerinde istihdam edilmelerinde zorunluluk duyulan yabanc› memurlar›n görevlerine Mart 1909 tarihinden itibaren söz konusu devletlerin de muvafakatlar›yla son verildi¤inden dolay› bölgedeki Osmanl› memurlar›n›n vazifelerinde daha dikkatli olmalar› gerekti¤i MBARIMI I MISIONIT TË NËPUNËSVË TË HUAJ NË VILJAETIN E RUMELISË Mbas vitit 1903 me insistimin e shteteve të mëdha në Vilajetin e Selanikut. DH.19 RUMEL‹ V‹LAYETLER‹NDEK‹ YABANCI MEMURLARIN VAZ‹FELER‹N‹N SONA ERD‹⁄‹ Büyük devletlerin teklif ve ›srarlar›yla 1903 senesinden itibaren Selanik. në vitin 1909 prapë me insistimin e shteteve paraprake është marrë vendimi për ndërprerjen e kontratave të nëpunësve të huaj. 2-2/59_2 98 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . të Kosovës dhe Manastirit është marrë vendim që të angazhohen për të punuar nëpunës të huaj. Për këtë arsye nëpunësit osman duhet të kenë më shumë kujdes në detyrat e veta (28 Gusht 1909) BOA. Mirëpo. MU‹.

Kosova. Shkup (‹. Fî 12 fiaban sene [1]327 . Manast›r Vilâyetlerinde kabul ve istihdamlar›na mecburiyet hâs›l olan memurîn-i ecnebiyeden jandarma tensikât›na memur zâbitlerin kontratolar› Mart’dan itibaren fesh edilerek memuriyetlerine nihayet verilmifl ve Maliye Komisyonu’nun sene-i hâliye Eylül’ü ibtidâs›ndan itibaren ilgâs›na ve müteâkiben ajan sivillerin de kat‘iyen infikâklar›na bu kere düvel-i müflârunileyhim taraf›ndan izhâr-› muvâfakat edilmifldir. Devletlerin hakk›m›zda gösterdikleri bu muamele-i cemîle bi-lutfihî Teâlâ hüsn-i suretle te’essüs ve te’eyyüd eden idare-i cedîde-i meflrûtam›za hürmetden ve kâffe-i vilâyât-› Osmaniyye ile beraber Rumeli’de dahi memurîn-i ecnebiyenin bulunduklar› zamandan ziyade ibrâz-› âsâr-› intizam edece¤imize itimad ve emniyetden münba‘is ve devletlerin idare-i meflrûtam›z hakk›ndaki itimadlar›n›n tezâyüdünden hâs›l olacak fevâid-i adîdenin derecât› izahdan müsta¤nî olmakla memurîn-i mülkiye ve adliye ve maliye ve zâb›ta ve sairenin evvelkinden ziyade hüsn-i ifa-y› vazifeye itina etmeleri esbâb›n›n ale’d-devam istikmâline sarf-› himem ve mesâî buyurulmas› siyâk›nda tezkire-i muhlisî terkîm olundu. Üsküp Ura prej druri nbi lumin Vardar. 90623/20c) Bâb-› Âlî Daire-i Sadâret Mektubî Kalemi Aded 2003 Dahiliye Nezâret-i Aliyyesi’ne Saadetli efendim hazretleri Düvel-i muazzaman›n teklif ve ›srar› üzerine bin üç yüz on dokuz senesinden itibaren Selanik.Vardar Nehri üzerinde Tahta Köprü.Ü. Nadir Eserler Kütüphanesi.Fî 15 A¤ustos sene [1]325 / [28 A¤ustos 1909] Sadr›azam Hüseyin Hilmi siyasî hayat 99 .

1080) 100 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . 37) fiaban Pafla. s. MU‹. Prifltine Mebûsu Deputeti i Prishtinës: Shaban Pasha (Osmanl› Mebûslar› Albümü. 58/25 Hamdi Bey. c. DH. Prifltine Mebûsu Deputeti i Prishtinës: Hamdi Beu (Resimli Kitab.20 BOA. BOA Kütüphanesi No. 3.

s. fieref Efendi. 428) PR‹fiT‹NE SANCA⁄I’NDA MEBUS SEÇ‹M‹ Hac› Mustafa Hamdi Efendi’nin vefat›yla boflalan Prifltine Sanca¤› Mebuslu¤u’na fiaban Pafla’n›n seçilmesi ZGJEDHJA E DEPUTETIT TË SANXHAKUT TË PRISHTINËS Pas vdekjes së Haxhi Mustafë Hamdi Efendiut. Hasan Bey (Prifltine) Deputetët e Kosovës (1909): Sheref Efendiu. Yahya Beu (nga Prizreni).Kosoval› meb’uslar (1909). 2. bëhet zgjedhja e Shaban Pashës si deputet në Sanxhakun e Prishtinës (26 Janar 1910) Dahiliye Nezâreti Muhaberât-› Umumiye Dairesi fiube: 1 Meclis-i Mebusân Riyâset-i Celîlesi Cânib-i Âlîsi’ne Prifltine Sanca¤› Mebûsu merhum Hac› Mustafa Hamdi Efendi’nin yerine fiaban Pafla hazretlerinin intihâb mazbatas› suretiyle Meclis-i ‹dare-i Vilâyet’den tanzim ve Hey’et-i Teftifliye’den tasdik edilen mazbatas› Kosova Vilâyeti’nden al›nan tahrirât melfûfât›yla beraber leffen takdim k›l›nm›fld›r. c. 993) Hasan Bey (Prifltine) Hasan Beu (nga Prishtina) (Resimli Kitab. Yahya Bey (Prizren). Hasan Beu (nga Prishtina) (Resimli Kitab. c. Fî 13 Kânûn-› Sânî sene [1]325 / [26 Ocak 1910] siyasî hayat 101 . s. 1. Ol bâbda.

Nadir Eserler Kütüphanesi. 779-92/8) 102 .Üsküp Askerî Rüfldiyesi. hoca ve talebeleri/Mësuesi dhe nxënësit e Shkollës Ruzhdije Ushtarake të Shkupit (‹.Ü.

ASKERÎ KONULAR ÇËSHTJE USHTARAKE 103 .

mbetja e pasurisë në duar të spahinjve ( pronarëve të tokës) të cilët e sigurojnë rendin publik në fshatra . (11 Nëntor 1568) 104 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . rritja e interesimit dhe e vëmendjes ndaj disa spahinjve.. të cilët nuk e deklaronin pasurinë e saktë. Mühimme Defteri 7.21 BOA. Hüküm no: 2649 VULÇITRIN’DA D‹RL‹KLER‹N TESP‹T VE SAYIMI Vulç›tr›n’da baz› timarlarda ortakl›ktan dolay› yaflanan meselelerin giderilmesi ve çal›flan reayan›n karfl›laflt›¤› kanun d›fl› hareketlerin önüne geçilmesi için yap›lacak tespit ve say›m neticesine göre timarlar›n olabildi¤ince müfltereklikten kurtar›lmas› / Köylerde düzenini kuran sipahilerin ellerinden dirliklerinin al›narak bir baflkas›na verilmemesi / Baz› sipahilerin hileye bafl vurarak timar›n›n tamam›n› göstermemifl olabilece¤i varsay›larak bu konuda dikkatli davran›lmas› / Rumeli ile Vulç›tr›n Sanca¤› aras›ndaki ihtilafl› köylerin tahrir esnas›nda ait oldu¤u yere yaz›larak timar s›n›rlar›n›n belirlenmesinde kar›fl›kl›¤a meydan verilmemesi hususunda Dukakin beyine hüküm NUMËRIMI DHE REGJISTRIMI I PASURIVE NË VUÇITËRNË Akti i dërguar Beut të Dukagjinit lidhur me çështjet si: rregullimi i çështjeve të lindura nga bashkëpronësitë e tokave në Vuçitërnë. shpëtimi i tokave nga bashkëpronësitë pas numërimit dhe regjistrimit të pasurive si dhe pengimi i veprimeve të kundërligjshme në Vuçitërnë. zgjidhja e mosmarrëveshjes ndërmjet Vilajetit të Rumelisë dhe Sanxhakut të Vuçitërnës lidhur me fshatrat kufitare si dhe zgjidhja e problemit kufitar gjatë regjistrimit të pronave.

21 Ca. 976 / [11 Kas›m 1568] askerî konular 105 .Dukakin Beyi Kas›m Bey’e hüküm ki Tahrîr etdi¤in sancaklarda sipahilerin baz› karyede hisseleri olup içinde mahlûlümüz vard›r ve hayli müddet elimizdedir deyu geri hisselerine tâlib olup ol takdirce karyeler bir al›n›p müstakil verilme¤e kâbil olmay›p müflterekli oldu¤u ilâm olundu. ‹mdi ve evvelîde tahrîrinden murad hisseler müflterekli olan giderilip beher karye yine yaz›l›rsa müstakil hâlde olana verilip müflterek sipahilerin reâyâya ta‘addîleri bir köyde çiftli¤i ve düzeni ve alâka-i kesîresi var iken elinden al›p âhara vermek dahi münasib de¤ildir buyurdum ki varacak bu bâbda basar üzere olup mümkün oldu¤u üzere her karyeyi yaz›s›na göre müstah›k olanlara tevzî‘ edip müflterekli etmemesine sa‘y ve ikdâm eyleyesiz ki ifltirak üzere verilen karyenin reâyâs›na tarafeynden ta‘addî vü tecavüz olunmaya ve hîn-i tahrîrde reâyâs›yla müttefik olup timar›n›n tamam mahsulünü yazd›rmay›p veyahud reâyâs›na tenbih edip noksan üzere yaz›lmas›n› evvelâ sipahilerin karyeleri hâlâ tevzî‘de ziyadeye mütehammil idü¤ü malum ve zâhir ola denk gibi hile ve hud‘a eden sipahilerin köylerin yaz›s›na göre tâlib olup müstah›k olanlara veresin ki sairlerine gayret-nümâ ola ve asl-› timar› üç bin ve dört bin akçe olup beylerbeyiden maa-ziyade deyu bir eksik edenlere hâlâ tevzî‘de berâtlar› mûcebince bir eksik üzere verilip asl-› timarlar› ne mikdar ise ona göre verip sonradan ziyade ile bir eksik yetifldirip sipahilere noksan› düflenden tekmîl olunmak üzere tevcîh edip veyahud asl-› timarlara müstah›k olduklar›na kabul ederlerse ber-vech-i bedel deyu kayd edip veresin ki sonradan ol timar bir âhara verilmek lâz›m geldikde onun kabul etdi¤i ber-vech-i bedel ref‘ olunup asl-› timar ne mikdar ise ona göre verile ve baz› sipahiler mücerred terakkîlerin ilhâk etmek için âhar›n hissesin ferâ¤at etdi deyu haberi yok iken berâtlar›na ilhâk etdirip tevzî‘de nîm hissem üzerimdedir ferâ¤at etmedim deyu berât› mûcebince timar taleb edermifl onun gibi kimesnelerin cümlesi bir yere cem‘ olup ahvâllerin ber-taraf olmay›nca timarlar›n tevcîh etmeyesin ferâ¤at etdi¤i sahîh olana elinden giden mikdar› noksan üzere verip ferâ¤at› gayr-› vâki olanlara mülhak olduklar› mikdar› verip ferâ¤at etdi deyu hilâf-› vâki olup ilhâk eden sipahilere ol mikdar noksan üzere tevcîh edesin ve Vulç›tr›n Sanca¤›’nda olan baz› karye topraklar› mahlût olmakla Rumeli’ne düflüp baz› dahi Rumeli’nde iken livâ-i mezbûr semtine düflmüfl tahrîrde her karye semti mahalline yaz›l›p sipahileri gelip tâlib olduklar›nda köyleri kang› sanca¤a düflmüfl ise defter-i cedîde ona göre kayd eyleyesiz bi’l-cümle tevzî‘de ilm-i basîret üzere olup mehmâ-emken sipahileri ve reâyâ taifesini s›yânet eyleyesin ve her sipahiye verilen timarlar hilâf-› semtde olmay›p semtli semtli tedarik edip tevcîh eyleyesin.

22 BOA. no: 714 106 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Müzehheb Fermânlar.

të cilat i janë dhënë Mustafës (5 Korrik 1700) Niflan-› flerif-i sâmî-mekân-› sultanî ve tu¤râ-y› garrâ-y› cihan-sitân-› hakanî hükmü oldur ki Zu‘emâ ve erbâb-› timar Devlet-i Aliyyemin mu‘temed bir askeri olup seferler imtidâd›yla tevcîhât umûru gâh seraskerlere ve gâh serhad kalelerinde olan muhaf›zlara tefvîz olunmakla ze‘âmet ve timar›n ekseri sepet ve kimi nizâ‘l› olup muhtell ve müflevvefl olmakla derdeste muhtac olup hâliyâ taht-› âlî-baht-› [Osmanî] üzere cülûs-› hümâyûn vâki olmakla umumen tecdîd-i berevât fermân›m olma¤›n fî mâ ba‘d nizâ‘lar› def‘ olup nizâm verilmek için derdestiyet üzere tecdîd ve tevcîh olunmak bâb›nda hatt-› hümâyûn-› flevket-makrûnum mûcebince fermân-› âlîflân›m sâd›r olma¤›n k›dvetü’l-emâsil ve’l-akrân Vulç›tr›n Sanca¤› Alaybeyisi ‹brahim zîde kadruhû südde-i saadetime mektub gönderip livâ-i mezbûrda ve nahiyesinde Komaran nâm karye ve gayr›dan on üç bin iki yüz on dokuz akçe timara mutasarr›f olan Hüseyin memur oldu¤u Gusine nâm mahalde fermân olunan palanka binas›na varmay›p bayra¤› alt›nda mevcud bulunmay›p timar› ol vechile mahlûl olmakla bundan akdem yararl›¤› arz olundukda ibtidâdan on bin akçe timara ve üç bin akçe terakkîye evâmir-i flerifem verilen orta boylu elâ gözlü aç›k kafll› râfi‘-i tevkî‘-i refî‘u’fl-flân-› hakanî Mustafa’ya verilmek bâb›nda inâyet ricas›n› arz etme¤in Defterhâne-i Âmiremde mahfûz olan rûznâmçe-i hümâyûnuma müracaat olundukda timar-› mezbûr ‹brahim üzerinde bulunmakla sanca¤›nda sâkin olup alaybeyisi bayra¤› alt›nda sefere eflmek flart›yla derdestiyet üzere tevcîh olunmak için sene isnâ aflere ve mi’e ve elf Muharrem’inin evâs›t›nda hükm-i flerifim verildikden sonra tezkiresi ihrac olunmak fermân›m olma¤›n zikrolunan on üç bin iki yüz on dokuz akçe timar vech-i meflrûh ve derdestiyet üzere Gusine Palankas›’nda bayra¤› alt›nda mevcud bulunmayan hîn-i tahvîlinden ibtidâ ve terakkîsi bedelinden ziyadesiyle merkûm Mustafa’ya tevcîh olunup verdim ki zikrolunur(*) ve buyurdum ki ba‘de’l-yevm taht-› yedinde olup tasarruf k›l›p flol ki vezâif-i hidemât-› mebrûre-i mevfûre ve mesâ‘î-i meflkûre-i asâkir-i mansûredir ber-mûceb-i defter-i hakanî bî-kusur mer‘î ve müeddî k›la ol bâbda efrâd-› âferîdeden kâinen men-kân ve keyfe mâ-kân ve sebeben mine’l-esbâb ve nev‘an mine’l-envâ‘ ve vechen mine’l-vücûh hiç ehad mâni ve dâfi‘ olmaya flöyle bileler alâmet-i flerife itimad k›lalar.VULÇITRIN’DA D‹RL‹K DE⁄‹fi‹M‹ Vulç›tr›n Sanca¤›’n›n Komaran köyünde Hüseyin adl› sipahinin askerî birli¤ine gitmedi¤inden dirli¤inin elinden al›narak Mustafa adl› flahsa verilmesi NDALIMI I TË ARDHURAVE NË VUÇITËRNË Në fshatin Komaran të Sanxhakut të Vuçitërnës. (*) Ferman›n içinde geçen tablo 108. sayfadad›r. i janë ndaluar të ardhurat personale. për mos shkuarjen në shërbimin ushtarak Hysen Spahisë. askerî konular 107 .

22 Karye-i Komaran tâbi-i m.500 Karye-i ‹mlaman tâbi-i Golava 1. 647 yekûn 6.000 Karye-i Kupine tâbi-i mezbûr 3.999 yekûn 5.500 Karye-i Klafliçik tâbi-i Topolniçe 1.219 sah 18.800 yekûn akçe 4.700 akçe 700 sah Karye-i Gorna Breziçe nâm-› di¤er Brestiçik tâbi-i Lab 300 Karye-i Gerekar tâbi-i Golava 1.300 Mezra‘a-i Gropine tâbi-i m.421 Karye-i Krazevçe 1.500 akçe 1. 1.999 akçe 2.000 Mezra‘a-i Prozofça nezd-i karye-i Gorna-‹slatine 500 Yekûn Akçe 13. 3.000 Karye-i Jeli Vode Tâbi-i Vulç›tr›n 1. 500 yekûn 16.499 yekûn akçe 5.1.999 akçe 1. 1.019 Karye-i Pirlor tâbi-i Golava 2.900 Karye-i Yadoye ? tâbi-i m.500 Karye-i Pasoma tâbi-i Vulç›tr›n 3.932 Karye-i ‹slavoçe der-nezd-i karye-i m.000 akçe 500 sah Karye-i Baniska tâbi-i Lab 3.999 akçe 1. Nezd-i karye-i Kupine tâli‘-i m.500 sah Karye-i Yasenovik tâbi-i Vulç›tr›n 4. 5.000 sah Karye-i Progofça tâbi-i Lab 6.000 sah Karye-i Balaban tâbi-i Golava 2.500 minhâ 7.200 Karye-i Mitincik nâm-› di¤er Birniçe tâbi-i m.500 Karye-i Grançik tâbi-i Vulç›tr›n 999 yekûn 5.000 Karye-i Gorna-Kurufloviçe nâm-› di¤er Dufloviçe tâbi-i m.999 akçe 2.000 yekûn akçe 4.1112 [5 Temmuz 1700] Be-makam-› Kostantiniyye-i Mahrûse 108 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Ü. 779-76/2 Üsküp Kalesi ve K›fllas› Kalaja dhe Garnizoni i Shkupit (‹. Nadir Eserler Kütüphanesi. Nadir Eserler Kütüphanesi.Ü. 90436/3) 109 .Gilan Redif Dairesi ve Deposu Zyra e Rezervistëve dhe Depoja e saj në Gjilan (‹.

Kalkandelen ve Üsküp’ten sat›n al›nd›¤› halde Cephane-i Âmire’ye eksik teslim olunan pifltovlar›n geri kalanlar›n›n bir an önce gönderilmesi. Tetovë dhe Shkup. AS. yeni pifltov ve çakmak tafl› sat›n al›nmas› için Cephane-i Âmire nâz›r›na izin verilmesi BLERJA E ARMËVE PËR NEVOJA USHTARAKE NË PRIZREN TETOVË DHE SHKUP Edhe pse janë blerë pistoletat në Prizren. KALKANDELEN VE ÜSKÜP’TEN ASKERÎ ‹HT‹YAÇLAR ‹Ç‹N S‹LAH SATIN ALINMASI Prizren. C.23 PR‹ZREN. në qendrën e grumbullimit të armëve mungon një numër i madh i tyre. prandaj kërkohet që sa më shpejtë të sillen pistoletat në vendin e grumbullimit të armëve. Është lejuar që kjo qendër mund të blej pistoleta dhe gurë çakmaku sërish (6 Tetor 1828) BOA. 34340 110 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

askerî konular 111 .26 Ra. Bu suretde inhâ olundu¤u mikdar pifltov ve çakmak tafl› mübâya‘as› irâde buyurulur ise baflka ale’l-hesab tezkiresi verilmek lâz›m gelmeyip derdest olan ale’l-hesab tezkiresi için verilecek akçeden uydurulmak üzere ruhsat› hâvî ilmuhaberi i‘tâs› ve mahâll-i malumeden müretteb pifltovlardan el-hâletü hâzihî iki bin bu kadar çift pifltov gelmemifl oldu¤undan sür‘at-i irsâlleri için evâmir-i flerife ›sdâr› menût-› re’y-i âlîleri idü¤ü malum-› devletleri buyuruldukda emr u fermân devletli saadetli sultan›m hazretlerinindir. [1]244 / [6 Ekim 1828] Cephâne-i Âmire nâz›r› efendi bendelerinin Bâb›âlilerine takdim eyledi¤i bir k›t‘a takrîri mefhûmunda asâkir-i mansûre için bundan akdem memur mübâya‘as› oldu¤u bin dört yüz befl çift pifltov mübâya‘a ederek Bâb-› Seraskerî’ye teslim etmifl ve Cebehâne-i Âmire’de mevcud pifltov kalmam›fl oldu¤undan ve bundan akdem Çirmen Sanca¤› Kaymakam› Vecihî Pafla bendelerine yaz›lan emirnâme-i sâmî mûcebince pafla-y› mûmâileyh Prizren ve Kalkandelen taraf›ndan gelen pifltov tâcirlerini mahall-i âhara koyuvermeyerek Dersaâdet’e sevk etmekde idü¤ünden hâk-i pây-› veliyyül-ni‘amîlerinden istîzân eyledi¤i vechile lede’l-iktizâ asâkir-i mansûreye verilmek üzere Cephâne-i Âmire için bin befl yüz çift pifltovun ez-ser-i nev mübâya‘as› irâde buyurulur ise bahâs›n›n icmâline idhali z›mn›nda ilmuhaberi ve ale’l-hesab olarak baflkaca nakden elli bin kurufl i‘tâs› hususunu ve livâ-i flerif ve Serasker tertibi olan çakmak tafl› tekmîlen mübâya‘a olunarak teslim-i Cephâne-i Âmire olunmufl ise de flimdiye de¤in Ordu-y› Hümâyûn ve mahâll-i saireye ta‘vîz suretiyle külliyetli çakmak tafl› verilerek mevcudu hitâm›na resîde oldu¤una ve ba‘d-ezîn Anadolu tafl› yaln›z talim için asâkir-i mansûreye verilerek Ordu-y› Hümâyûn ve k›lâ‘-› hakaniyeye Arnavud tafl› mübâya‘a ve irsâli irâde-i flifâhî muktezâs›ndan idü¤üne binâen bulundu¤u mahalden tedarik ve mübâya‘a olunmak üzere yüz elli bin mikdar› Arnavud tafl› ile elli bin mikdar› talim için Anadolu tafl› mübâya‘a olunmas› irâde buyurulur ise mübâya‘as› feysiyle lâz›m gelen bahâs› kezâlik icmâline idhali için ilmuhaber-i mezbûra derc k›l›nmas›n› tahrîr ve inhâ eder sâd›r olan fermân-› âlîleri mûcebince kuyûda müracaat ve iktizâs› sual olundukda iki yüz k›rk üç senesinde beher çifti k›rkar kurufla olarak Prizren Kazas›’ndan bin çift ve Kalkandelen Kazas›’ndan bin çift ve Üsküb Kazas›’ndan kezâlik bin çift ki cem‘an üç bin çift pifltov tertib olunmufl ve bahâlar›na mahsûben onar bin kurufl ale’l-hesab gönderilmifl ve tertibât-› mezkûreden Prizren Kazas›’ndan alt› yüz elli ve Kalkandelen Kazas›’ndan elli çift pifltov vârid ve teslim-i Cephâne-i Âmire olup küsûrunun vürûduna dair kayd bulunmad›¤› ve asâkir-i mansûre ve timarl› süvarileri için mukaddemâ beher çifti k›rk sekizer kurufla olarak mübâya‘a olunan pifltovlardan mâadâ fiât-› mezkûre bin çift pifltovun nâz›r-› mûmâileyh ma‘rifetiyle mübâya‘as› için iflbu sene-i mübareke evâhir-i fiaban’›nda ilmuhaberi verilmifl idü¤ü derkenârdan müstebân olmakla bu suretde ber-mûceb-i inhâ mezkûru’l-mikdar pifltov ve çakmak tafl›n›n ba‘de’l-mübâya‘as› irâde buyuruldu¤u hâlde ruhsat› flâmil Cephâne-i Âmire Rûznamçesi’ne ilmuhaberi i‘tâs› icab edip ancak Cephâne-i Âmire için ale’l-hesab olarak iki yüz bin kurufl verilmek üzere çend rûz mukaddem tezkire verilmifl oldu¤undan ve mübâya‘a olunacak pifltov ve çakmak tafl›n›n ba‘de’l-mübâya‘a bahâs› dahi Cephâne-i Âmire icmâline idhal olunaca¤›ndan baflkaca ale’l-hesab i‘tâs› mutlaka re’y-i âlîlerine menût mevâddan idü¤ü Baflmuhasebe’den derkenâr olunmufldur.

‹. MVL.24 PR‹ZREN KALES‹’N‹N KIfiLAYA DÖNÜfiTÜRÜLMES‹ Prizren civar›nda bulunan askerlerin toplu halde ikamet ve rahatlar› için Prizren Kalesi’nin k›fllaya çevrilmesi ve gerekli ihalenin yap›larak bahar mevsimiyle beraber hamam. Përgatitet tenderi për ndërtimin e hamamit. me qëllim që ushtarët të jenë nën një kulm dhe të ndihen më komod. hastane ve sair binalar›n inflaat›na bafllan›lmas› SHNDËRRIMI I KALASË SË PRIZRENIT NË KAZERMË Kalaja e Prizrenit shndërrohet në kazermë. spitalit dhe ndërtesave të tjera. 9624 Atûfetli efendim hazretleri Meclis-i Vâlâ’n›n Maliye Nezâret-i Celîlesi’nin melfûf takrîri ile beraber manzûr-› âlî buyurulmak için takdim k›l›nan mazbatas› meâlinden müstebân oldu¤u vechile Prizren mevkiinde bulunan cünûd-› nizâmiye-i hazret-i flahanenin topluca bir mahalde ikameleriyle istihsâl-i asayifl ve rahatlar› z›mn›nda Prizren Kalesi’nin k›flla hey’etine tahvîli ve inflas› derece-i vücûbda olan hamam ve hastahâne ve ebniye-i sairenin bi’l-keflf iki yük elli befl bin befl yüz bu kadar kuruflla vücûda gelece¤i anlafl›lm›fl ise de mevsim-i ebniye güzâr eyledi¤inden her nas›l olsa mahall-i mezkûrun evvel baharda tesviye ve inflas›na mübâfleret olunmak icab edece¤inden tertibât ve sair tekellüfât›ndan sarf-› nazarla metânet ve rasânetine dikkat olunmak üzere kaide-i tasarrufiyeye bi’r-riâye 112 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . ndërtimi i të cilave duhet të fillohet në pranverë (24 Prill 1853) BOA.

Ü.Üsküp Askerî Hastahanesi Spitali Ushtarak në Shkup (‹. 779-76/4) tekrar usul-i münâkasas› icra olunarak masâr›f-› mezkûreden afla¤› yapma¤a her kim tâlib olur ve kavî kefil irâe eder ise kontrato ve flerâit-i kaviyyeye rabt olundukdan sonra icra-y› iktizâs›na bak›lmak üzere keyfiyetin serî‘an bu tarafa ifl‘âr› hususunun Üsküb valisi devletli pafla hazretlerine ifl‘âr›yla suret-i hâlin nezâret-i müflârunileyhâya bildirilmesi tezekkür olunmufl ise de ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› cenâb-› Padiflahî müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd› efendim. Fî 15 Ra sene [12]69 / [23 Nisan 1853] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Enmele-pîrâ-y› ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle mezkûr takrîr ve mazbata manzûr-› ma‘âlî-mevfûr-› hazret-i Padiflahî buyurulmufl ve tezekkür ve istîzân buyuruldu¤u vechile husus-› mezkûrun vali-i müflârunileyh hazretlerine ifl‘âr›yla suret-i hâlin nezâret-i müflârunileyhâya bildirilmesi fleref-rîz-i sunûh ve sudûr buyurulan irâde-i seniyye-i cenâb-› fiehinflâhî iktizâ-y› âlîsinden olarak mârru’z-zikr takrîr ve mazbata yine savb-› sâmî-i âsafîlerine iade ve tesyîr k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. Nadir Eserler Kütüphanesi. Fî 16 Ra sene [12]69 / [24 Nisan 1853] askerî konular 113 .

‹. ushtria për mbrojtjen e atdheut përbëhet prej 4000 vetash popullsi myslimane dhe jomyslimane (29 Maj 1877) BOA. DH. 61062 Devletli efendim hazretleri Mesele-i hâz›radan dolay› her tarafça gösterilen âsâr-› gayret ve hamiyet cümlesinden olmak üzere Prizren Kasabas› ahali-i müslime ve gayr-› müslimesi muhafaza-i vatan farîzas›nda ittifak ederek dört bin kadar nüfus-› muhtelite kendi hâhefl ve r›zalar›yla bölükler teflkiline ve redif zâbitân› ma‘rifetleriyle harekât-› harbiye talimine ibtidâr ve bu s›rada dahi umumen da‘avât-› flevket ve muvaffakiyet-i cenâb-› fiehinflâhîyi tilâvet ve tekrar eyledikleri ifadesine dair Prizren Muta- 114 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .000 kiflilik gönüllü bir askerî güç oluflturduklar› PËRKRAHJE VULLNETARE NË PRIZREN PËR NBROJTJEN E ATDHEUT Në Prizren.25 PR‹ZREN’DE VATAN SAVUNMASINA GÖNÜLLÜ DESTE⁄‹ Prizren’de bulunan Müslüman ve gayr-› müslim ahalinin vatan›n savunmas› için 4.

Nadir Eserler Kütüphanesi.Üsküp’te bir k›flla Një garnizon në Shkup (‹. Fî 16 Ca sene [12]94 / [29 May›s 1877] askerî konular 115 . Fî 15 Ca sene [12]94 / [28 May›s 1877] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle melfûf telgrafnâme manzûr-› âlî-i hazret-i Padiflahî buyurulmufl ve ber-mûceb-i istîzân mesâî-i ma‘rûzan›n tahsînini hâvî mahalline cevabnâme tastîri ve Takvim-i Vekâyi’e dahi derci müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan irâde-i seniyye-i cenâb-› fiehinflâhî mantûk-› münîfinden olarak mezkûr telgrafnâme savb-› sâmî-i Sadâret-penâhîleri’ne iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. efendim. 90623/20d) sarr›fl›¤›’ndan vârid olan telgrafnâmenin sureti manzûr-› âlî buyurulmak için arz u takdim olunmakla mesâî-i ma‘rûza-i vatan-perverânenin tahsînini hâvî mahalline cevabnâme tastîri ve keyfiyetin Takvim-i Vekâyi nüshalar›yla dahi ilân ve neflri menût-› irâde-i seniyye-i hazret-i fiehriyârî idü¤ü beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›.Ü.

35/134_1 116 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .26 BOA. Y. MTV.

Kjo kazermë planifikohej të ndërtohej me ndihma të popullsisë (31 Tetor 1888) Telgrafnâme Geldi¤i Yer Üsküb Kelime 225 Numara 7794 Tarih Fî 19 Teflrîn-i Evvel sene [1]304 / [31 Ekim 1888] Yâver-i Ekrem-i Hazret-i Padiflahî Dervifl Pafla Hazretlerine Kalkandelen Kazas›’nda Gostivar Nahiyesi’ndeki cünûd-› cenâb-› mülûkânenin istikmâl-i esbâb-› istirahatleri maksad›yla hamiyet-mendân ahali-i mahalliye cânibinden ve iâneten bir taburun isti‘âb›na kâfi baraka inflas› kararlafld›r›ld›¤›n›n kaza-i mezkûr kaymakaml›¤›ndan bildirildi¤i geçende Prizren Mutasarr›fl›¤›’ndan ifl‘âr ve ahali-i mahalliyenin bu bâbdaki kemâl-i arzu ve hâhiflleri de izbâr olunmas›yla böyle baraka inflas›ndan ise saye-i muhassenât-vâye-i hazret-i Padiflahî’de ondan mühim ve nâfi‘ bir eser-i hayr vücuda getirilmifl ve câ-be-câ dahil-i vilâyetde husûle getirilen ve müessesât-› askeriyeye zamîme olmufl olmak üzere kârgir bir k›fllan›n yap›lmas› daha münasib olaca¤› hakk›nda mahalline icra olunan vesâyâ mazhar-› hüsn-i telakki olarak geçen Pazar günü asâkir-i flahane ve memurîn ve ahali-i mahalliye hâz›r oldu¤u hâlde kurbanlar zebhiyle vaz‘-› esas-› resm-i bina bi’l-icra emr-i inflaâta germî-i tam ile mübâfleret ve bu vesile ile dahi da‘vât-› aliyye-i hazret-i Hilâfet-penâhî’nin tekrar u tezkâr›yla ifa-y› vecibe-i ubûdiyet edildi¤i bu kere mahallinden cevaben bildirilmifl ve nimet-i adl ve re’fet-i hazret-i cihanbânî ile mübâhî ve bu saye ile öteden beri o misillü me’ser-i hayriyeye sâ‘î olan ahali-i mahalliyenin ve bu bâbdaki delâlet-i lâz›meden geri durmayan Prizren mutasarr›f›yla Kalkandelen kaymakam›n›n gösterdikleri gayret ü hamiyet bi’l-vücûh rehîn-i tahsîn görülerek takdir ve memnuniyeti hâvî cevab yaz›lm›fl oldu¤u arz olunur. Fî 19 Teflrîn-i Evvel sene [1]304 / [31 Ekim 1888] Kosova Valisi Faik askerî konular 117 .GOST‹VAR’DA KIfiLA YAPIMI Kalkandelen’e ba¤l› Gostivar nahiyesinde ahalinin yard›mlar›yla infla edilecek k›fllan›n temelinin at›ld›¤› NDËRTIMI I NJË KAZERME NË GOSTIVAR Vënia e gurthemelit të kazermës në Gostivar të Tetovës.

‹. AS./21 118 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .27 BOA. 1318 Ra.

efendim. Fî 20 Rebîülevvel sene [1]318 ve fî 4 Temmuz sene [1]316 / [17 Temmuz 1900] Serkâtib-i Hazret-i fiehriyârî Tahsin askerî konular 119 . Fî 15 Safer sene [1]318 .G‹LAN KAZASI’NDA KIfiLA ‹NfiASI Gilan Kazas›’nda yap›lmas› kararlaflt›r›lan k›flla için gerekli paran›n temin edilmesi NDËRTIMI I KAZERMËS NË KAZANË E GJILANIT Sigurimi i mjeteve pas marrjes së vendimit për ndërtimin e kazermës në Gjilan (17 Korrik 1900) Atûfetli efendim hazretleri Kosova Vilâyeti’nde kâin Gilan Kazas›’nda inflas› taht-› vücûbda bulunan k›flla için hamiyetmendân ahali taraf›ndan olunacak iâneden mâadâ sarf› muktezî iki yüz elli bin doksan iki kuruflun sarf›na me’zûniyet i‘tâs› hakk›nda Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’nden gelen tezkire üzerine keyfiyet taraf-› vâlâ-y› Seraskerî’ye lede’l-ifl‘âr mebla¤-› mezkûrun sene-i hâliye büdcesindeki inflaât karfl›l›¤›ndan tesviyesi mümkün olamamas›na mebnî tahsisât-› nizâmiyeye ilâvesi hakk›nda cevaben vârid olan tezkire arz u takdim k›l›nm›fl olmakla ol bâbda her ne vechile irâde-i seniyye-i hazret-i Hilâfet-penâhî fleref-sünûh ve sudûr buyurulur ise mantûk-› âlîsi infaz edilece¤i beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›.Fî 31 May›s sene [1]316 / [13 Haziran 1900] Sadr›azam (‹mza) Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olup melfûflar›yla beraber manzûr-› âlî buyurulan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri üzerine mûcebince irâde-i seniyye-i cenâb-› Hilâfet-penâhî fleref-sudûr buyurulmufl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Nadir Eserler Kütüphanesi.Üsküp ‹stasyonu’nda ahali / Njerëz të grumbulluar para Stacionit hekurudhor në Shkup 120 (‹.Ü. 90623/10b) .

İKTİSADÎ VE SOSYAL HAYAT JETA EKONOMIKE DHE SHOQËRORE 121 .

10993 122 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . ML.28 BOA. C.

VULÇITRIN’DAK‹ VEBA SALGINININ DEVLET GEL‹RLER‹N‹N DÜfiMES‹NE SEBEP OLDU⁄U Vulç›tr›n ve ba¤l› merkezlerin cizyesinin tahsili vazifesinin eski sadr›azamlardan Hurflid Ahmed Pafla’n›n uhdesinde olmas›na ra¤men bölgede yay›lan veba hastal›¤› sebebiyle ölen insan kay›plar›ndan ötürü devlet gelirlerinde azalma görüldü¤ü ZVOGËLIMI I TË ARDHURAVE SHTETËRORE NGA EPIDEMIA E MURTAJËS NË VUÇITËRNË Për shkak të një epidemie siç është murtaja në Vuçitërnë dhe rrethinë numri i të vdekurve është rritur aq shumë sa që në atë pjesë ku gjendet udhëheqësi Hurshid Ahmed Pasha mungon një sasi e madhe në pagat tatimore (5 Korrik 1816) Mûcebince yaz›la Üsküb Sanca¤› Mutasarr›f› Mîrimîrân-› kirâm›mdan Malik Pafla’ya hüküm ‹flbu iki yüz otuz bir senesine mahsûben Vulç›tr›n ve tevâbi‘i kalemi cizyesinin cibâyeti Sadr-› sâb›k düstûr-› vezirim Hurflid Ahmed Pafla iclâlehûnun ber-vech-i emanet uhdesine ihale olunup müflârunileyh dahi sen ki pafla-y› mûmâileyhsin uhde-i sadakatine ihale ve tefvîzle üç seneden beri ol havaliye müstevlî olan veba hastal›¤› sebebiyle ekser reâyâs› mürd ve helâk oldu¤undan mal-› mîrîye noksan terettüb eyledi¤i nümâyân oldu¤una binâen keyfiyet müflârunileyh taraf›ndan istîzân olunarak kalem-i mezbûr ve hâvî oldu¤u Prifltine ve Novab›rda Kazalar›nda mevcud bulunan ehl-i zimmet reâyân›n bir ferdi haricde kalmayarak evraklar› tevzî‘ ve mal-› cizyeleri tahsil ve nâ-tevzî‘ kalan evrak ile hâs›lât› taraf›ndan müflârunileyhe irsâl olunmufl oldu¤unu mebnî sâlifü’z-zikr Vulç›tr›n ve Prifltine ve Novab›rda kad›lar› üç k›t‘a ilâmlar›nda haberleriyle etmeleriyle kuyûda müracaat olundukda Vulç›tr›n kalem-i mezbûr ve tevâbi‘i kalemi cizyesinin senevî sekiz bin dört yüz altm›fl bir aded evsat ve ednâ ve evrak› ve maa-mevkûf ve n›sf kefilleme otuz iki bin üç yüz yirmi sekiz buçuk kurufl mal› olup mebla¤-› mezbûrun dört bin iki yüz on yedi buçuk kurufl mevâcibe ve yirmi dört bin alt› yüz altm›fl iki kurufl ashâb-› ocakl›¤a ve üç bin dört yüz k›rk sekiz buçuk kurufl irsâliye olarak havaleye müretteb idü¤ü ve sene-i mezkûreye mahsûben kalem-i mezbûr ve tevâbi‘i cizyesi merkûmu’l-mikdar evrak ve mal ile müflârunileyhin ber-vech-i ihale uhdesine kaydolunup cizye-i mezkûrenin gayr ez-ocakl›k peflin ve mevkûf ve irsâliye ve n›sf kefilleme ve harc-› aklâm› olan cem‘an sekiz bin iki yüz yetmifl sekiz kurufla mübâflirine teslimen Dersaâdetime irsâl ve Hazine-i Âmirem ve mahallerine teslim olunmak bâb›nda sene-i sâb›ka evâil-i Zilhicce’sinde müflârunileyhe hitaben sâd›r olan emr-i flerifim ve berât bo¤ças› müflârunileyhin Dersaâdetimde müdür-i umûru Yahya zîde mecduhûya teslim olunmufl ve cizye-i mezbûrun mukayyed iktisadî ve sosyal hayat 123 .

.Un Fabrikas›. 90436/14) olan mezkûru’l-mikdar cizye evrak›ndan ber-mûceb-i ilâmât nâ-tevzî‘ kalan yedi yüz iki aded evsat ve üç bin dört yüz seksen alt› aded ednâ evrak› kalemine teslim ile mâadâ bin sekiz yüz elli dokuz aded evsat ve iki bin dört yüz on dört aded ednâ evrak sadaka olunarak hâs›lât› olan yirmi iki bin yedi yüz kurufldan gayr ez-teslimât ve havalât küsûr kalan mebâli¤den bu defa nakden ve poliçe vechile on befl bin kurufl taraf›ndan vürûd ile teslim-i Hazine-i Âmire oldukdan sonra dokuz bin iki yüz elli kurufl ocakl›¤a mahsûben Hazine-i Âmiremden red ve bâki kalan befl bin yedi yüz elli kurufl irâd kaydolunmufl oldu¤u Cizye Muhasebesi’nden derkenâr olunmakla bu suretde sene-i mezkûreye mahsûben gayr ez-kefilleme ve harc-› aklâm cizye-i mezkûrenin hâs›lât› olan yirmi iki bin yedi yüz kuruflu Hazine-i Âmirem ve havale olunan mahallere tamamen eda ve teslim olunup ol vechile kapanm›fl olmakla keyfiyet malumun olmak için ilâm-› hâli müfl‘ir bâtakrîr iflbu emr-i âliflân›m ›sdâr ve . ile tisyâr olunmufldur..Ü. Üsküp Fabrika e Miellit. Shkup (‹. Nadir Eserler Kütüphanesi. ‹mdi vusûlünde sene-i merkûmeye mahsûben cizye-i mezbûrun gayr ez-kefilleme ve harc-› aklâm hâs›lât› olan yirmi iki bin yedi yüz kurufl Hazine-i Âmirem ve havale olunan mahallere tamamen ve kâmilen eda ve teslim birle kapand›¤› malumun oldukda ona göre amel ve harekete bezl-i himmet eylemen bâb›nda fermân-› âlîflân›m sâd›r olmufldur. Fî 9 fi sene 1231 / [5 Temmuz 1816] 124 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Fî 27 Safer sene [12]75 / [6 Ekim 1858] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Meâl-i emr u ifl‘âr-› âlî-i vekâlet-penâhîleri ve irâde-i seniyye-i hazret-i Padiflahî mantûk-› celîli malum-› bendegânem olmufl ve mûcebince iktizâs› bi’l-icra sâlifü’z-zikr tezkire-i sâmiye-i dâverâneleri yine leffen pîflgâh-› ma‘âlî-iktinâh-› hidîvîlerine iade ve isrâ k›l›nm›fl olmakla her hâlde emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. A. Fî 6 Ra. një sasi të hollash i dhurohen familjes së majorit Ali Beu nga Prizreni. 266/59 . sene [12]75 / [13 Ekim 1858] iktisadî ve sosyal hayat 125 BOA. NZD.PR‹ZRENL‹ fiEH‹T B‹NBAfiI AL‹ BEY’‹N A‹LES‹NE YARDIM Silistre Muharebesi’nde flehit olan Prizren ileri gelenlerinden Binbafl› Ali Bey’in efli ve çocuklar›na Padiflah’›n hediyesi olarak bir miktar para verilmesi NDIHMË PËR FAMILJEN E DËSHMORIT MAJOR ALI BEU NGA PRIZRENI Nga Sulltani. i cili ka rënë në betejën e Silistresë (13 Tetor 1858) 29 Devletli atûfetli efendim hazretleri Prizren vücûhundan ve asâkir-i muvazzafa binbafl›lar›ndan olup Silistre Muharebesi’nde flehiden vefat etmifl olan Ali Bey’in zevce-i metrûkesi ve o¤lu ile kerimelerine malumü’l-mikdar atiyye-i seniyye i‘tâs› hakk›nda olan tezkire-i aliyye-i seraskerîlerinin arz u takdimini mutazamm›n tezkire-i acizî ve hâmifline muharrer irâde-i seniyye-i cenâb-› Padiflahî manzûr-› âlî-i sipeh-sâlârîleri buyurulmak üzere leffen irsâl k›l›nm›fl ve tesviye-i muktezâs› Maliye Nezâret-i Celîlesi’ne havale ve ifl‘âr olunmufl olmakla oraca dahi icab›n›n icras›yla tezkire-i mezkûrenin iade buyurulmas› bâb›nda irâde efendimindir. MKT.

‹. Fî selh-i S sene [12]77 / [16 Eylül 1860] 126 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . DH.30 SADRIAZAMIN KOSOVA Z‹YARET‹ Sadr›azam Mehmed Emin Pafla’n›n Kosova sahras›n› ziyareti VIZITA E SADRIAZEMIT NË KOSOVË Vizita e Sadriazem Mehmet Emin Pashës në Fushë Kosovë (16 Shtator 1860) BOA. Fî 29 S sene 1277 / [16 Eylül 1860] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Enmele-zîb-i ihtirâm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle zikrolunan telgrafnâme manzûr-› flevket-nüflûr-› cenâb-› mülûkâne buyurularak yine savb-› sâmî-i âsafîlerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. 30721 Atûfetli efendim hazretleri Zât-› hazret-i sadr›azamînin flehr-i cârînin yirmi üçüncü Pazar günü Nifl’den kalk›p Ürgüp ve Kurflunlu Kazalar›na u¤rayarak Çarflamba günü saat alt› kararlar›nda Kosova sahrâs›na gelmifl olduklar›na dair gelen telgrafnâme manzûr-› âlî buyurulmak için irsâl-i sûy-› vâlâlar› k›l›nd›¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›.

KOSOVA’YA GÖNDER‹LEN MUHAC‹RLER‹N TEDAV‹S‹ Arzular› do¤rultusunda iskân edilmek üzere Kosova bölgesine gönderilip burada ve Kumanova kazas›nda hastalanan muhacirlerin tedavileri için yap›lan çal›flmalardan dolay› memnuniyet duyuldu¤u SHËRIMI I MUHAXHIRËVE TË DËRGUAR NË KOSOVË Shprehje e kënaqësisë ndaj punonjësve të shëndetësisë për angazhimin që e kanë treguar ndaj muhaxhirëve në Kosovë dhe në kazanë e Kumanovës. Bunlar Saltanat-› Seniyye’nin saye-i merhamet-i âliyesine ilticâ eyledikleri cihetle zaten ve maslahaten vesâil-i huzur ve rahatlar›n›n istihsâli lâz›meden oldu¤undan ve muhacirîn-i merkûmeye ol suretle tedavi etdirilmesi emrinde vuku bulan himmet-i devletleri mûcib-i mahzûziyet oldu¤u beyân›yla flukka. të cilët janë vendosur me dëshirë (4 Dhjetor 1861) 31 Üsküb Valisi Mustafa Pafla Hazretleri’ne Kosova sahras›nda îvâlar›n› arzu ile oraya gelerek Kumanova Kazas›’nda kalm›fl olanlar ile sahra-y› mezkûra gelmifl ve kendilerine hastal›k âr›z olmufl olan muhacirîne asâkir-i flahane ve memleket tabibleri ma‘rifetleriyle ne vechile tedavi olundu¤u ve ol bâbda verilen mazbatan›n gönderildi¤i ifadesine dair fî 29 Safer sene [12]78 tarihi ve yirmi üç numaras› ile murakkaman tevârüd eden tahrirât-› behiyyeleri meâli ve mezkûr mazbata müeddâs› malum-› senâverî oldu. Fî gurre-i R sene [1278] / [4 Aral›k 1861] iktisadî ve sosyal hayat 127 BOA. 504/35 . UM. A. MKT.

32 KOSOVA’DA ÇERKEZ MUHAC‹RLER‹NE AHAL‹ TARAFINDAN YAPILAN YARDIMLAR Kosova’da iskân olunan Çerkez muhacirlerine Prifltine ve Prizren ahalisinin yapt›¤› aynî ve nakdî yard›mlardan memnuniyet duyuldu¤undan durumun Takvim-i Vekâyi’de duyurulaca¤› NDIHMË NGA POPULLI PËR MUHAXHIRËT ÇERKEZË Të publikohet në shtypin ‘Takvim-i Vekaji’ kënaqësia për ndihmat që i ka bërë populli i Prishtinës dhe i Prizrenit për muhaxhirët çerkezë që janë vendosur në Kosovë (16 Tetor 1864) BOA. 128 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . A. MKT. MHM. 314/100 Muhacirîn Komisyonu Riyâset-i Celîlesi’ne Kosova’da iskân olunan muhacirîn-i Çerâkise’ye Prizren ve Prifltine Kazalar› memurîn ve ahalisi taraflar›ndan olunan iâne hakk›nda baz› ifadeyi hâvî Prizren Sanca¤› mutasarr›f› saadetli pafla hazretlerinin vürûd eden tahrirât› melfûf defter ile beraber irsâl-i sûy-› vâlâlar› k›l›nm›fl ve keyfiyet Takvim-i Vekâyi’e derc ve ilân etdirilmek üzere bulunmufl olmakla oraca dahi icab›n›n icras› menût-› himmet-i behiyyeleridir.

Nadir Eserler Kütüphanesi.Üsküp’te Vardar Nehri k›y›s› Pamje bregu të lumit Vardar në Shkup (‹.Ü. 90623/20b) Takvim-i mezkûr Saye-i inâyet-vâye-i hazret-i Padiflahî’de Kosova’da iskân olunan muhacirîn-i Çerâkise’ye Prizren Mutasarr›f› saadetli Nazif Pafla hazretleriyle Prizren ve Prifltine Kazalar› memurîn ve ahalisinden baz›lar› taraflar›ndan iâneten bir hayli akçe ve elbise i‘tâ k›l›nm›fl oldu¤u ifl‘ârât-› mahalliyeden müstebân olmufl ve bu bâbda mutasarr›f-› müflârunileyh ile memurîn ve ahali-i mûmâileyhim câniblerinden ibrâz edilen âsâr-› himmet ve fütüvvet do¤rusu flâyân-› takdir ve mahzûziyet görünmüfl olmakla keyfiyetin emsali misillü Takvim-i Vekâyi’e derciyle ilân etdirilmesi siyâk›nda iflbu müzekkire terkîm k›l›nd›. 15 Ca sene 1281 / [16 Ekim 1864] iktisadî ve sosyal hayat 129 .

36809 130 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . DH.33 BOA. ‹.

efendim. Të lejohet përmbushja e mungesave të postës në Vuçitërnë (14 Dhjetor 1864) Atûfetli efendim hazretleri Prizren Sanca¤›’na tâbi Vulç›tr›n Kazas›’n›n cesâmeti ve ahalisinin kesreti cihetiyle kaza-i mezbûrda beher hafta Cumartesi günleri pazar ikâmesi hakk›nda vuku bulan istid‘â ve inhâ makrûn-› müsaade-i seniyye buyuruldu¤u hâlde mahalline ve kayd›n›n tashîhi için Defterhâne-i Âmire’ye iki k›t‘a emr-i âlî tasdîr ve telgrafhânenin tamirine lüzum görünen k⤛d ve has›r ve koltuk [ve] sandalye ve eflya-y› sairesinin keflif ve tahmin olundu¤u vechile on üç bin dört yüz doksan dokuz kurufl masrafla tesviyesi istîzân›na dair Maliye Nezâret-i Celîlesi’nin iki k›t‘a takrîri melfûfât›yla beraber arz u takdim k›l›nm›fl olmakla ber-mûceb-i istîzân icra-y› iktizâlar›n›n nezâret-i müflârunileyhâya havalesi hakk›nda her ne vechile emr u fermân-› cenâb-› Padiflahî fleref-sünûh ve sudûr buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm olundu. Fî 14 Receb sene 1281 / [13 Aral›k 1864] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle evrak-› ma‘rûza manzûr-› ma‘âlî-nüflûr-› hazret-i Padiflahî buyurulmufl ve hususât-› merkûmenin ber-mûceb-i istîzân icra-y› iktizâlar›n›n nezâret-i müflârunileyhâya havalesi fleref-sudûr ve sünûh buyurulan emr u fermân-› mekârim-beyân-› cenâb-› cihanbânî mantûk-› celîlinden olarak evrak-› merkûme yine savb-› sâmî-i âsafânelerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’lemrindir. Fî 15 Receb sene 1281 / [14 Aral›k 1864] iktisadî ve sosyal hayat 131 .VULÇITRIN’DA PAZAR KURULMASI Vulç›tr›n Kazas›’nda Cumartesi günleri pazar kurulmas› / Vulç›tr›n Telgrafhanesi’nde lüzum görülen eksikliklerin giderilmesine izin verilmesi THEMELIMI I TREGUT NË VUÇITËRNË Dita e shtunë të vendoset për ditë tregu në Vuçitërnë.

Y.34 BOA. PRK. UM. 3/44 132 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Koçana. Vuçitërnës. ‹fltib. Vulç›tr›n. Preshevës. Gilan. Jeni Pazarit. Kratovës. ‹pek. Palanka. Tërgovishtës. Mitrovicës. Akova. T›rgoviflte. Pallankës. Kumanovës. Koçanës. Preflova. Radoviflte ve Tafll›ca sancak ve kazalar›ndaki ileri gelenlerin isim listesi REGJISTRI I DISA PERSONAVE MË TË POPULLARIZUAR NË VILAJETIN E KOSOVËS (1880) Regjistrat me emrat e personave më të popullarizuar në Vilajetin e Kosovës janë ai i Prishtinës. Shtipit si dhe regjistri i sanxhakut të Radovishit dhe Taslixhes (6 Tetor 1880) PR‹fiT‹NE SANCA⁄I Faziletli Müftü Efendi • Abdurrahman Paflazâde Ziya Bey • Hac› Agufl A¤azâde Mehmed A¤a • Süleyman A¤azâde Ali Efendi • Lütfullah Beyzâde Ali Bey • Hac› fierifzâde Beytullah A¤a • Gazio¤lu Ömer Bey • Ba¤dadzâde Hac› Beflerî • Hac› Ago Beyzâde Hac› Ali Bey • Tüccardan Ahmed Efendi • Tüccardan Emin A¤a • Tüccardan Mustafa A¤a • Emin A¤azâde Haf›z Receb • Sahodol Hac› Bayram A¤a • Ali A¤a S›çan • Hac› Selim A¤a S›çan • Dervifl A¤azâde Süleyman A¤a • Zaim Adil A¤a • Hac› Hasan A¤a • Honi Receb A¤a • Hac› Muhtarzâde Murad A¤a • Yakoval› Receb A¤a • Haci Jivod o¤lu Vitko A¤a • Kuyumcu Gabev A¤a ‹PEK KAZASI Halil Bey • Hac› Ahmed Bey • Büflra Bey • Zeynel Efendi • fieremet Jadeler • Hac› Ayd›n Sipahi • fiaban Bey • Küçük Ali’nin Halil A¤a • fiaban Bafle o¤lu ‹smet A¤a • Ahmed A¤a’n›n Hac› Mehmed A¤a • Yunus A¤a • Terzi Usta Mustafa A¤a Ayd›n • Usta Mehmed A¤a • Bilal Zenber Deve (Zenberedve) o¤lu • Ali A¤a Zeko • Kutlu Bey Pakev A¤a • Çukin Yevo A¤a G‹LAN KAZASI Melik Beyzâde ‹zzet Bey • Hac› Malik Beyzâde Mustafa Bey • Tüccar Hüseyin A¤a bin ‹brahim A¤a • Hac› Arifzâde Said A¤a • Maksud A¤azâde Mustafa Efendi • Bodcal› Receb A¤azâde Süleyman A¤a • Papas Vaso veled-i Yeva • Haci Pavle veled-i Risto • Tüccar Vaso veled-i Diço VULÇITRIN KAZASI Hac› Yusuf Efendi • Hüseyin Münib Efendi • Ali R›za Efendi • Hasan Fehmi Efendi • Haf›z ‹smail Efendi • Hac› Mehmed A¤azâde Abdurrahman A¤a • Hasan Sipahi • ‹brahim Sipahi • Hüseyin Sipahi • Hasan A¤a • Osman A¤a • Kahraman A¤a • Haydar A¤a • Yergev A¤a Milto A¤a • Mite A¤a Hristo A¤a iktisadî ve sosyal hayat 133 . Mitroviçe. Berane. Akovës. Pejës. Üsküp. Shkupit.KOSOVA V‹LAYET‹ ‹LER‹ GELENLER‹N‹N L‹STES‹ (1880) Kosova Vilayeti’ne tabi Prifltine. Kumanova. Beranës. Gjilanit. Yenipazar. Kratova.

134 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Ferkovik. Mahalli lisanda “viç” diye telaffuz edilmektedir. Kaba Begovik gibi yaz›lan isimlerin asl› Ferkoviç. Kaba Begoviç’tir.PREfiOVA KAZASI Mehmed A¤a • Osman A¤a • Maksud Efendi • fieyhzâde Mehmed A¤a YEN‹PAZAR SANCA⁄I Rikâb-› Hümâyûn kap›c›bafl›lar›ndan Hac› Ahmed A¤a • Çavik Süleyman Bey bin Osman Bey • Osman Efendi bin Abdullah A¤a • Murad A¤a bin Ahmed A¤a • Yusuf Efendi bin Yakub A¤a • Dervifl A¤a bin Adem A¤a • Amir Efendi bin Halid A¤a • Hac› Ömer A¤a bin Mus3 tafa A¤a • Ferkovik Antov Yosef • Topik Simo veled-i Milika • Kara Markovik ‹stako Yovan 3 Bu Osmanl› belgesinde isimlerin sonunda geçen “vik” eki.

• Gorik Yovan • Gobelik Teflo • Rojabl› Radenko • Semerci Ernes bin Mitre YEN‹PAZAR KAZASI Murad Bey bin Mehmed Bey • Eyüb Bey bin Cafer Bey • Müderris Ali Efendi • Müftü Hac› Eflref Efendi bin Hac› Yahya Efendi • Süleyman Efendi bin Alican Efendi • Mustafa A¤a bin Ali A¤a • Süleyman A¤a bin Hac› Hüseyin • Abdülkerim Efendi bin ‹brahim Efendi M‹TROV‹ÇE KAZASI Ali A¤a Draga bin Hac› Ferhad A¤a • Korovik Mehmed A¤a • Hac› Kurteflzâde Ali A¤a • Kâmilovik Mehmed A¤a • Yakoval› Ömer A¤a iktisadî ve sosyal hayat 135 .

TIRGOV‹fiTE KAZASI Dergâh-› âlî kap›c›bafl›lar›ndan ‹brahim A¤azâde Murad A¤a • Hac› Süleyman A¤azâde Fazl› A¤a • Hüseyin A¤azâde Hac› Abdülgani A¤a • Abdullah A¤azâde Halid A¤a • Mehmed A¤azâde Ahmed Efendi • Tutinli Hasan A¤a • Yusuf A¤azâde Eyüb A¤a • Murad A¤azâde Arslan A¤a • Danyal A¤azâde Bayram A¤a • Baltoyenli Oykan A¤a • Rafçeli Abdül A¤a • ‹stefan bin Aleks • Dulbal› Radiyevaye • Dobrinyeli Pavle AKOVA KAZASI Kaba Begovik Ali Bey • Dergâh-› âlî kap›c›bafl›lar›ndan Kaba Begovik ‹brahim Bey • 136 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Hac› Mustafa’n›n Murad Efendi bin Abdullah Efendi • Koçovik Osman A¤a • Orivik Süleyman A¤a • Orivik Murad A¤a • Derovik Hac› ‹brahim A¤a • Körvikzâde Hamza Bey • fiehovikzâde Tahir Bey • Orivik Halil A¤a • Martik Niko • Marik Milisav • Mile veled-i Niko • K›lpovik Mihaylo • Lopovik Sava BERANE KAZASI Hac› Salih Beyzâde Mehmed Bey • Murad Beyzâde Salih A¤a • Dolmaginzâde Hüseyin A¤a • Alemdarovik Muharrem A¤a • Borisaviç Vaso A¤a • ‹stakoviç Mile A¤a • Boynicik Görgo A¤a • Dumcik A¤a • Dumcik Niko A¤a iktisadî ve sosyal hayat 137 .

ÜSKÜB SANCA⁄I Yaflar Bey ‹bn-i Hac› Mehmed Ali Bey • Galib Bey ‹bn-i ‹brahim Bey • Abdülhalim Bey ‹bn-i Mustafa Bey • Edib Bey ‹bn-i Çelebi A¤a • Hac› Ataullah Bey ‹bn-i Hac› Murtaza Bey • Hac› Mustafa Bey ‹bn-i Reflid Bey • Hac› Hüseyin Bey ‹bn-i Mustafa Bey • Abdullah Bey ‹bn-i Nureddin Bey • Malik Bey ‹bn-i Reflid Bey • Tahir Bey ‹bn-i Hac› Yahya Efendi • fiükrü Bey ‹bn-i Galib Bey • Hac› Abdurrahman Bey ‹bn-i Hac› Abdülbaki Bey • Murtaza Bey ‹bn-i Murtaza Bey • Receb Bey ‹bn-i ‹smail Bey • Cavid Bey ‹bn-i Zekeriya Bey • Osman Bey ‹bn-i Ömer Bey • Münir Bey ‹bn-i Hac› Abdurrahman Bey • fiat›rzâde Raflid Bey ‹bn-i Lütfi Bey • Hasan A¤a ‹bn-i Osman A¤a • Hüseyin A¤a ‹bn-i Mehmed A¤a • Esad Efendi ‹bn-i Hac› Mehmed A¤a • ‹smail Efendi ‹bn-i Hac› Ali Efendi • Mustafa A¤a ‹bn-i Memifl A¤a • 138 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

fiiflko Hasan A¤a ‹bn-i Mehmed A¤a • Orman A¤as› Ahmed A¤a ‹bn-i Hasan • A¤a Raflid A¤a ‹bn-i Hac› Osman A¤a • Haci Kosti A¤a • Yorgi A¤a • Mumcu Mile veled-i ‹çev Niko A¤a • Bogdan A¤a • ‹stoyançe Gale • Ersev veled-i Dimitri A¤a • Mitko veled-i Kosta A¤a • S›rçac› Kosta A¤a • Sarraf Sakitov • Hayim Yosef • Eron veled-i Haym • Behor veled-i Mentefl KUMANOVA KAZASI Melik Bey ‹bn-i Mustafa Bey • Bahri Bey ‹bn-i Mustafa Bey • Büyük Yaflar Bey ‹bn-i Halim Bey • Ali Bey ‹bn-i Mahmud Bey • Halim Bey ‹bn-i Mahmud Bey • Tahsin Bey ‹bn-i Mahmud Bey • Hüsnü Bey ‹bn-i Mahmud Bey • Ramiz Bey ‹bn-i Galib Bey • Küçük Yaflar Bey ‹bn-i Sad›k Efendi • ‹smail A¤a ‹bn-i Mehmed A¤a • Ali A¤a ‹bn-i Agufl Zaimzâde • Agufl A¤a ‹bn-i Fettah Zaimzâde • Behcet A¤a ‹bn-i Fettah Zaimzâde • Hac› Murtaza A¤a ‹bn-i Edhem A¤a • Said A¤a • Molla Halil • Kerim A¤a • Emin Efendi • Hüseyin Efendi • Denko A¤a • Novaselli Taso A¤a • ‹stanefçeli Taso A¤a • Kose Yovan A¤a • Bablofçal› Mihaylo • Nakoyko • Rum milletinden Zagoral› Hariz A¤a • Jurli A¤a • Koçe Mitre A¤a PALANKA KAZASI Bahri Bey ‹bn-i Ahmed Bey • Kad› Hasan Efendi ‹bn-i Numan Efendi • Müderris Hac› Hasan Efendi • Koç Mustafa A¤a Hac› • Mustafa A¤a ‹lo A¤a ‹bn-i Çeko Çorbac› • Cirilolu Jijo ‹stoyan A¤a KRATOVA KAZASI Kuruflçuzâde Mehmed Efendi • Süleyman Bey ‹bn-i fieyh Salih Bey • Mehmed Emin Bey ‹bn-i Murtaza Bey • Yaflar Bey ‹bn-i fieyh Salih Bey • Ali Bey ‹bn-i Abdullah Bey • Mehmed Emin Efendi ‹bn-i Ali Efendi • Necib Efendi ‹bn-i Ataullah Efendi • Nureddin Efendi ‹bn-i Bahtiyar Efendi • Hurflid Efendi ‹bn-i Kadri Bey • Toflo o¤lu Gorgi Efendi • Mito A¤a veled-i Toflo • Hristo A¤a veled-i Nako • Haci Gorgi A¤a veled-i Nako • Todos A¤a veled-i Arsev • ‹zletoval› Haci Dimitri A¤a • Arzov A¤a veled-i Haci Dimitri • Ratkoviçeli Haci Mitos A¤a • Talaflmancal› Haci Mitre A¤a KOÇANA KAZASI R›za Efendi ‹bn-i ‹shak Efendi • Kad›zâde Zeynullah Efendi • Durak Bey ‹bn-i Ali Bey • ‹brahim A¤a ‹bn-i Tahir A¤a • Haflmet Efendi ‹bn-i Necib Efendi • Mehmed Efendi ‹bn-i ‹smail Efendi • Çelebizâde Hüseyin Bey • Yaflar Bey ‹bn-i Raflid A¤a • Mustafa A¤a ‹bn-i Emin A¤a • Mehmed Efendi ‹bn-i Hac› Bey • A¤ac›kzâde Ahmed A¤a • Ömer Efendi ‹bn-i Hac› ‹brahim A¤a • Adil Efendi ‹bn-i Mehmed A¤a • Baraflkel Haci Yovan A¤a • Sabuncu Miço o¤lu Rivnes A¤a • Haci Bogatin A¤a • ‹svetko o¤lu Yovan A¤a • Giya o¤lu Mite A¤a • Haci ‹stanko A¤a • Papa Ligor Efendi iktisadî ve sosyal hayat 139 .

‹fiT‹B KAZASI Murtaza Bey ‹bn-i Kadri Bey • Mustafa Bey ‹bn-i Hüseyin Bey • Muharrem Bey ‹bn-i fiakir Bey • ‹brahim Bey ‹bn-i Süleyman A¤a • ‹zzet Bey ‹bn-i Kâz›m Bey • Celaleddin Bey ‹bn-i Ahmed A¤a • Veli Bey ‹bn-i Ahmed A¤a • Haci Yanko A¤a • Koca Ane A¤a • Haci Gorgi A¤a • Hahambafl› Vekili Hoce Baruh • Karakad›zâde Mehmed A¤a ‹bn-i Emin A¤a • Karakad›zâde Eyüb A¤a ‹bn-i Said A¤a • Karakad›zâde ‹dris A¤a ‹bn-i Bekir A¤a • Abdurrahman A¤a ‹bn-i Ahmed A¤a • Halil A¤a ‹bn-i Muhtar Kâhya • Eyüb A¤a ‹bn-i Mustafa A¤a • Rifat Efendi ‹bn-i Kad› Ahmed Efendi • Pir Mustafa A¤a ‹bn-i Hüseyin • Hac› Ali A¤a • fieyh Salih Efendi • ‹bn-i Serdar Zaimzâde Hasan A¤a • fiunda Hüseyin A¤a ‹bn-i Kürkçü ‹bifl A¤a • Koca A¤a veled-i ‹stançe • Mate Panayotça A¤a • Ribar Risto A¤a Mita ‹lo A¤a • Lazo Haci Dimitri • Kar›ndafl› Efrem • Koca ‹konom A¤a • Vitordon A¤a • ‹stavre Miti A¤a • Kürkçü Haci Postol A¤a • Toflan Yovançe A¤a • Naçe Andon A¤a • Mirkadev o¤lu Devi A¤a RADOV‹fiTE KAZASI Sami Bey • Mustafa Bey • fieyh Neflet Efendi • Dervifl A¤azâde Mehmed Bey • Said Bey 140 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

90436/9) • Agufl A¤a • Hasan A¤a • Haci ‹lo A¤a • Hristo A¤a • Papas Haci Novril • Boce Kostantin A¤a Risto • ‹stefan A¤a TAfiLICA SANCA⁄I Bayro Beyzâde Mahmud A¤a • Dirende Mehmed Bey • fierebo Salih A¤a • Mollo Bey Hac› Abdi A¤a • Oval› Mehmed Bey • Küçük Salih Bey • Dervifl Bey • Osman Bey • fiehsuvar Bey • Rüstem A¤a’n›n Raflid A¤a • Hac› Osman A¤a • Külah Ali A¤a • Hac› Rusvaylar’›n Abdi A¤a • Hac› Ataullah Efendi • Hac› Salih Kad›zâde fiakir Efendi • Halil Kavazo Bey ‹brahim A¤a • Bobiçe Ahmed A¤a • Selman Paflazâde Seyfullah Bey • Dervifl K›z›kzâde Hac› Abdi A¤a • Süleyman Paflazâde Ali Bey • Süleyman Paflazâde Hasan Bey • Dirende Davud Bey • Rag›b Efendi • Manovik Osman Bey • Mütevellî Emin Efendi • Mollovik Mustafa A¤a • Babik ‹stefo A¤a • Kenisovik Kâno A¤a • Haci Yeftovik Gorgi A¤a • Haflim Beyzâde Osman Bey • Vaso A¤a • Selman Paflazâde ‹smail Bey • Valovik Mehmed A¤a • Hanik Yusuf A¤a • Salih Bey • Ahmed Bey • Hac› Mehmed Vilâyet dahilinde mütavatt›n sunûf-› tebaa-i flahaneden k›dem ve haysiyet ve servet ve emlâkçe beyne’l-ahali masrûf ve mümtaz bulunanlar›n esâmîsi kaza kaza bâlâ-y› defterde arz olunmufldur.Fî 2 Za [1]297 / [6 Ekim 1880] iktisadî ve sosyal hayat 141 . Nadir Eserler Kütüphanesi.Üsküp’te bir sokak Pamja e një rrugice të Shkupit (‹. Fî 24 Eylül sene [12]96 .Ü.

‹.35 BOA. DFE./6 142 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . 1316 M.

iktisadî ve sosyal hayat 143 .MUHTAÇ DURUMDAK‹ M‹TROV‹ÇEL‹ GAZ‹YE ARAZ‹ YARDIMI Mitroviçe Kazas›’na ba¤l› Luziflte köyü ahalisinden olup Yunan savafl›nda sakat kalan Zekeriya’ya ihtiyac› sebebiyle Üsküp’ün Buluçhane (Bulaçani) köyünden arazi verilmesi DHURIMI I TOKËS VETERANIT TË VARFËR NË MITROVICË Veteranit Zekerija nga fshati Luzishtë. efendim. i cili mbetet invalid në betejën greke. Fî 15 Muharrem sene [1]316 ve fî 24 May›s sene [1]314 / [5 Haziran 1898] Serkâtib-i Hazret-i fiehriyârî Tahsin 4 Günümüzde Üsküp’e ba¤l› Bulaçani köyü. Fî 11 Muharrem sene [1]316 .fî 20 May›s sene [1]314 / [1 Haziran 1898] Sadr›azam Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olup melfûfuyla manzûr-› âlî buyurulan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri üzerine mûcebince irâde-i seniyye-i cenâb-› Hilâfet-penâhî fleref-sudûr buyurulmufl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. kazaja e Mitrovicës. i dhurohet toka në fshatin Bulaqani afër Shkupit (5 Quershor 1898) Bâb-› Âlî Daire-i Sadâret Âmedî-i Divan-› Hümâyûn 108 Atûfetli efendim hazretleri Yunan Muharebesi’nde mecrûh ve sakat olarak saye-i ihsân-vâye-i cenâb-› Padiflahîde tekâüdü icra buyurulmufl ise de di¤er biraderinin el-ân silk-i askerîde bulunmas› hasebiyle memleketinde seksen yafl›n› mütecâviz pederi ile ailesinin iâflesi kendisine münhas›r oldu¤undan bunlar›n te’min-i idareleri z›mn›nda münasib mikdar arazi i‘tâ ve ihsân› hakk›nda Kosova Vilâyeti dahilinde vâki Mitroviçe Kazas›’nda Luziflte karyesi ahalisinden ve efrâd-› redîfeden Zekeriya bin Avka taraf›ndan vuku bulan istid‘â üzerine Maliye ve Defter-i Hakanî Nezâret-i Celîleleriyle bi’lmuhabere Üsküb’de Buluchâne4 karyesinde sekiz k›t‘ada yirmi iki dönüm bir evlek mahlûl arazi bulundu¤u anlafl›lm›fl ve bu gibilerin terfîh ve ikdâr› flân-› merâhim-i niflan-› âlî iktizâ-y› celîlinden bulunmufl oldu¤undan arazi-i mezkûrenin sadaka-i âfiyet-i cihan-k›ymet-i hazret-i Hilâfet-penâhî olmak üzere müsted‘î-i merkûm uhdesine tefvîzi ve mahalline tebligât-› lâz›me icras› hususunun Defter-i Hakanî Nezâret-i Celîlesi’ne havalesi ve taraf-› vâlâ-y› Seraskerî’ye malumât i‘tâs› tezekkür edildi¤ine dair fiûrâ-y› Devlet Maliye Dairesi’nin mazbatas› arz u takdim olunmakla ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› hümâyûn-› cenâb-› Hilâfet-penâhî fleref-sünûh ve sudûr buyurulur ise mantûk-› âlîsi infaz olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm olundu.

36 BOA. MV. 96/39 144 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

MUHAC‹RLERE ZAH‹RE YARDIMI Kosova Vilayeti’ndeki Osmaniye köyünde iskân edilen Boflnak muhacirlere bedeli. [1]316 . këta muhaxhir kushtëzohen që në vitin e ardhshëm. të njëjtën sasi të ushqimit të kafshëve ( tagjisë ) që kanë marrë.30 Eylül [1]314 / [11 Ekim 1898] (Meclis-i Vükelâ azâlar›n›n imzalar›) iktisadî ve sosyal hayat 145 . gelecek hasat mevsiminde ödenmek üzere zahire da¤›t›lmas› NDIHMË DHËNË MUHAGJIRËVE PËR KAFSHËT E TYRE Shpërndarja e ushqimit të kafshëve (tagjisë) për kafshët e muhaxhirëve boshnjak në fshatin Osmanije në Vilajetin e Kosovës. mbas një viti duhet ta kthejnë përsëri (11 Tetor 1898) Meclis-i Vükelâ Müzâkerât›na Mahsus Zab›t Varakas›d›r Hulâsa-i Meâli Bu defa Osmaniye karyesinde iskân etdirilen otuz üç hânede yüz seksen dokuz nefer Bosna muhacirlerinin gelecek vakt-i hasada kadar tayinâtlar› için yar›mflar k›yyeden bi’l-hesab yirmi sekiz bin üç yüz elli k›yye zahireye ihtiyac göründü¤ü Kosova Vilâyeti’nden bildirildi¤inden bahisle icra-y› icab›na dair Dahiliye Nezâreti’nin 25 Cumâdelûlâ sene [1]316 tarihli tezkiresi okundu. Mirëpo. Karar› Nezâret-i müflârunileyhân›n tezkiresinde beyân olundu¤u vechile ba‘de’l-iskân ihtiyaclar› tahakkuk eden muhacirîne kefâlet-i müteselsile ile ta‘vîzan zahire i‘tâs› emsâli icab›ndan bulundu¤undan muhacirîn-i merkûmeye dahi gelecek vakt-i hasadda tamamen istîfâ olunmak üzere yirmi sekiz bin üç yüz elli k›yye zahirenin mahallinde veyahud civarlar›nda mîrî zahiresi var ise ondan ve mîrîye aid zahire bulunmad›¤› takdirde râyic-i vakte tevfîkan bedeli emvâl-i mahalliyeden bi’t-tesviye ol mikdar zahirenin mübâya‘as›yla ve kefâlet-i müteselsile ile ta‘vîzan bâ-sened muhacirîn-i merkûmeye tevzî‘ ve i‘tâs› hususunun vilâyet-i mezkûreye tebli¤inin nezâret-i müflârunileyhâya havalesi ve Maliye Nezâreti’ne de malumât i‘tâs› tezekkür ve tensîb k›l›nd›. 25 Ca.

Y. 228/43 146 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MTV.37 BOA.

Palanka.KOSOVA V‹LAYET‹ ‹LER‹ GELENLER‹N‹N L‹STES‹ (1902) Kosova Vilayeti sancak ve kazalar›ndaki Müslüman ahalinin ileri gelenlerinin isim ve memleketleriyle kabilelerini belirten liste REGJISTRI I FISNIKËVE TË KOSOVËS (1902) Regjistri mbi të dhënat personale të fisnikëve mysliman në sanxhaqet dhe kazatë e Vilajetit të Kosovës (15 Prill 1902) Kosova Vilâyeti Mektubî Kalemi Aded: 61 Mâbeyn-i Hümâyûn Baflkitâbet-i Celîlesi’ne Atûfetli efendim hazretleri Vilâyet dahilindeki ahali-i sâd›ka-i ‹slâmiye’den en ileri gelenlerin isim ve kabilelerinin ve merhum Hac› Zeynel Efendi’nin kabilesinden en ileri gelen kim oldu¤unun arz ve ifl‘âr› hâme-pîrâ-y› ta‘zîm ve tefhîm olan 1 fiubat sene [1]317 tarihli telgrafnâme-i âlî-i âsafânelerinde emr u irâde buyurulmas› üzerine mülhakâtdan istifsâr-› keyfiyetle ‹pek Sanca¤›’ndan mâadâ mahallerin cevablar› vaktiyle istihsâl olunmufl ise de livâ-i mezkûr mutasarr›f-› sâb›k›n›n o s›rada tahvîl-i memuriyeti hasebiyle oraya aid malumât mutasarr›f-› lâh›k›n vürûdundan sonra yani flimdi al›nabilmifl ve binâenaleyh gerek merkez ve gerek mülhakât-› vilâyet için muktezî defter bu kere tanzim olunup leffen takdim edilmifldir. Fî 6 Muharrem sene [1]320 ve fî 2 Nisan sene [1]318 / [15 Nisan 1902] Kosova Valisi Reflad iktisadî ve sosyal hayat 147 . Orhaniye Kazalar›yla Prifltine Sanca¤›’n›n Preflova Kazalar›nda flâyân-› arz kimse bulunmad›¤› ifl‘ârât-› mahalliyeden anlafl›lm›fl ve Hac› Zeynel Efendi merhumun kabilesinden en ileri gelen kim oldu¤u bahsine gelince defter-i ma‘rûzdan malum-› âlî buyurulaca¤› vechile bu kabileden saadetli Yaflar Pafla ile Binbafl› Kahraman A¤a’n›n di¤erlerine nisbeten daha nüfuzlu olduklar› ‹pek Mutasarr›fl›¤›’n›n ifl‘âr› cümlesinden bulunmakla beraber Yakova müfti-i sâb›k› olup Köprülü niyâbetinde bulunan Numan Efendi’nin dahi Hac› Zeynel Efendi’nin kabilesinin en ileri gelenlerinden bulundu¤u Köprülü Kaymakaml›¤›’ndan bildirilmifl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. Kratova. Osmaniye. Vilâyet dahilinde en ileri gelen ahali-i sâd›ka-i ‹slâmiye ma‘rûz defterde muharrer zevâtdan ibaret olup merkez sanca¤›n›n Köprülü.

148 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Niflli Cavid Bey. Hac› R›za Efendi. Kumanoval› Mustafa Bey. Kumanoval› Müftü Haf›z Behcet Efendi. Zaim A¤a Üsküb’de silsile-i kabâil takib olunmamakdad›r. Eflrafdan saadetli Münir Beyefendi. Hac› Galib Beyzâde rif‘atli Halil Bey. Mûmâileyhimin mahallince ileri gelenlerden addolunabilecekleri bir kabileye mensub bulunmad›klar› mahallinden bildirilmifldir. Müderris Süleyman Zeki Efendi. eflrafdan Halil A¤a Kadri Bey. Salih Efendi. Arabgirli Mehmed Efendi. Meclis-i ‹dare azâs›ndan izzetli Hüsnü Efendi. Vitos karyeli Hac› Numan Efendi. Belediye Reisi Mehmed A¤a. Kumanoval› Ramiz Bey. Müderris Arslan Efendi. Hamid Efendi. Maârif azâs›ndan izzetli Necib Efendi. Niflli Abdurrahim Bey. Livâ ve kazalar›n esâmîsi ‹leri gelen ahali-i ‹slâmiye’nin isim ve memleketleriyle kabileleri Üsküb Sanca¤› Mülâhazât Nefs-i Üsküb Eflrafdan Belediye Reisi saadetli Salih Beyefendi. Meclis-i ‹dare-i Vilâyet azâ-y› sâb›kas›ndan rif‘atli Hac› Hüseyin Bey. Tüccardan Ahmed A¤a fiakir Efendi.Kosova Vilâyeti dahilinde en ileri gelen ahali-i ‹slâmiyenin isim ve memleketleriyle kabilelerini hâvî defterdir. eflrafdan Bahri Bey. eflrafdan ‹zzet Bey. Rufâî fieyhi Saaddin Efendi. Koçana Kazas› Kumanova Kazas› Kumanova’da öyle sahib-i nüfuz ve iktidar kimse yok ise de mevcuda nisbetle mûmâileyhimin mu‘teberân-› mahalliyeden bulunduklar› kaymakaml›¤›n ifl‘âr› cümlesindendir. Müderris Nabi Efendi. Lipkova karyesinde Vilâyet ‹stînâf Mahkemesi azâ-y› sâb›kas›ndan fiehabeddin Efendi. ‹fltib Kazas› ‹fltib’de silsile-i kabâil takib olunmamakdad›r. Ali A¤a. Gazi ‹sa Bey mütevellîlerinden Selim A¤a. Debreli rif‘atli ‹brahim Efendi Melâmî fieyhi Salih Efendi. Rasih Efendi. Humbarac› rif‘atli Ahmed Bey. Belediye azâs›ndan Filinta Selim A¤a. iktisadî ve sosyal hayat 149 . Kumanoval› Ali Bey. Radoviflte Kazas› Mûmâileyhimin Arnavud rüesâs› derecesinde zînüfuz olmad›klar› iflârât-› mahalliyedendir. Mevlevî fieyhi Ali Efendi. Meclis-i ‹dare-i Vilâyet azâ-y› sâb›kas›ndan Humbarac› izzetli Yaflar Bey. Müderris Ahad Efendi. Faik Bey. ‹pekli rif‘atli Yunus A¤a. Kesriyeli Naim Efendi Preflova’daki T›rnofça karyeli Müderris ‹smail Efendi. Adil Efendi. Müderris Hac› Rauf Efendi.

150 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Müderriszâde fiükrü ve Hilmi efendiler. Draga kabilesinden Ayd›n Bey. Arab Cami-i fierifi ‹mam ve Hatibi Abdurrahman Efendi. Gafl kabilesinden fiükrü A¤a. biraderzâdesi Zeynullah A¤a. Hac› Hüseyin A¤azâde Haf›z ‹smail Efendi. biraderi Ferhad Bey. fiale kabilesinden Mürsel A¤azâde Süleyman A¤a Müftî-i sâb›k Hac› Eflref Efendi. Müftî-i esbakzâde Hilmi A¤a. Helbeflan kabilesinden fievki Efendi. G›rbovik Sinan A¤a Gilan Kazas› Mitroviçe Kazas› Vulç›tr›n Kazas› Yenipazar Kazas› iktisadî ve sosyal hayat 151 . biraderi Süleyman Efendi. Kuflakoval› Mustafa A¤a. mahdûmu R›za Bey. Çarovik Osman ve Ali beyler. Belediye Reisi Arif Efendi. Eyüb Beyzâde Akif Bey. Yenivarofllu Muharrem A¤a. Begovik Osman Bey. Krasnik kabilesinden Gavran Raflid A¤a. Macun kabilesinden Kahraman H›z›r A¤a. Osman A¤azâde Mehmed Mirat Bey. Sopa kabilesinden Said A¤a. Müderrisînden Hac› Mahmud A¤azâde Haf›z Ömer Efendi. Gafl kabilesinden Mustafa A¤a. Savt kabilesinden Hamza Zafik Mehmed Efendi. biraderleri Receb ve Hüseyin ve Mirat a¤alar. Helbeflan kabilesinden Süleyman A¤azâde Mustafa A¤a fiale kabilesinden Müftü Halim Efendi. Aguflovik Hamid ve Celil ve Beytullah a¤alar. Macun kabilesinden Haydar ‹brahim A¤a. fiale kabilesinden Belediye Reisi Mehmed A¤a. Krasnik kabilesinden ve Meclis-i ‹dare-i Livâ azâs›ndan izzetli Cemâil A¤a fiale kabilesinden saadetli Hüseyin Pafla. Çarfl› ‹mam› Hac› Abdülkadir Efendi. Krasnik kabilesinden izzetli Yusuf A¤a. Garovik kabilesinden Tahrirât Kâtibi Receb Remzi Efendi. Nukik Hurflid Efendi. Hac› Ali Beyzâde Salih Bey. biraderi Ömer Bey. Altumalem Cami-i fierifi ‹mam ve Hatibi Kalmend kabilesinden Haf›z Ramazan Efendi.Livâ ve kazalar›n esâmîsi ‹leri gelen ahali-i ‹slâmiye’nin isim ve memleketleriyle kabileleri Prifltine Sanca¤› Mülâhazât Nefs-i Prifltine Sopa kabilesinden Müftü Faziletli Mustafa Hamdi Efendi hazretleriyle biraderleri Berifla kabilesinden Nüfus Memuru saadetli Ali Efendi. Krasnik kabilesinden Mustafa Bey. Korvik kabilesinden Bekir A¤a Berifla kabilesinden saadetli Yusuf Pafla hazretleri.

152 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

fiakir A¤a Dolmagik Hac› ‹brahim A¤a. Krasnik kabilesinden fieyh Vehbi Efendi. Maslik kabilesinden Ramazan A¤a.Livâ ve kazalar›n esâmîsi ‹leri gelen ahali-i ‹slâmiye’nin isim ve memleketleriyle kabileleri Prizren Sanca¤› Mülâhazât Nefs-i Prizren Gafl kabilesinden Faziletli fierif Efendi. Hac› Ali A¤a Prepol Kazas› fierif A¤a. Müftü Faziletli Emin Efendi. biraderi Mirat Efendi. ‹brahim Bey. Kurbanik Mehmed Hulusî Efendi. Mirat Bey. Agovik fiakir Efendi. Koç kabilesinden Luca Haflim A¤a. Agovik Mirat Efendi. Bihver kolunda Luzanal› Gorovik Mustafa Bey. fiani Efendi. Maksud A¤a. Radolçikli Hamza Bey. Berifla kabilesinden Hüseyin Dac. Müderris Vehbi Efendi. Abdurrahman Paflazâde Hakk› Pafla. Sopa kabilesinden saadetli Ramiz Pafla. Agovik Süleyman Efendi Tafll›ca Sanca¤› Akova Kazas› Kolaflin Kazas› Yenivarofl Kazas› Nefs-i Tafll›ca Meclis-i ‹dare saadetli Mehmed Pafla. Vranefl karyeli ‹smail ve Ahmed beyler. Kuçovik Osman A¤a. Zakunlu Süleyman Bey. Bistrice kolunda Buçan Yakub Efendi Kalik kabilesinden Haflim A¤a. Peflter kolundan Tuzineli Hoca Nail Efendi Degopolanl› Hordo A¤a Haydar Baflik. Faziletli Halim Efendi. Kabafl kabilesinden ve Podrime kolundan Saray-› Hümâyûnda müstahdem Rüstem A¤a Kabafl Berifla kabilesinden Mustafa Leyta. ve Dalhovik Müftü Yusuf Efendi. Receb Paflazâde di¤er Yusuf Bey. Ayd›n A¤a. Mirat Bey. Drale kabilesinden Belediye Reisi Rifat A¤a Seniçe Sanca¤› Luma Kazas› Kalkandelen Kazas› Nefs-i Seniçe Gatovik saadetli Mustafa Pafla. Çavik Yusuf Efendi. ‹brahim A¤a. Mirat Bey iktisadî ve sosyal hayat 153 . Bekir Efendi. di¤eri fiakir Efendi. ‹spahovik Ahmed Efendi ve Hac› Abdi A¤a. Krasnik kabilesinden Bayram Kâne. Eflrafdan Hamdi Bey. Esad Paflazâde Yusuf Bey. Bekir A¤a. Meclis-i ‹dare Kâtibi Lomik Âmir Efendi. Saç kabilesinden ‹slâm Sipahi Drale kabilesinden Mirlivâ saadetli Mehmed Pafla. Koç kabilesinden Nüfus Memuru Zeynel Efendi. Suboval› Haydar Baflik. Derovik Hac› Ali A¤a.

154 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Plaveli Mehmed Bey. Halil Seydo Belediye Reisi Hoca Bardo Efendi. Sordosot Osman Mecusekiç. Yakova Kazas› T›rgoviflte Kazas› Gosina Kazas› Berane Kazas› iktisadî ve sosyal hayat 155 . Tüfenk[ci]yan-› hazret-i fiehriyârîden ve Krasnik kabilesinden Prifltine Jandarma Kumandan› Miralay izzetli Bayram Çor Bey biraderi Jandarma Yüzbafl›s› Murtaza A¤a Çor Bey. ‹smail A¤a Mal Müdürü Ömer Efendi. Radnoviç Hac› Hayreddin. Hac› Abdullah Tusu. Üsküb Jandarma Taburu Kumandanl›¤›’nda müstahdem Miralay izzetli Kemal Bey. Saadetli Hüsrev Pafla. Rugova’dan Sadri Bardo. Müderris Abdullah Efendi. Müderris Hac› Ahmed Efendi. Krasnik kabilesinden saadetli Yaflar Pafla. Gafl kabilesinden ve rüesâdan Süleyman A¤a Eflrafdan ve Meclis-i ‹dare azâs›ndan Mustafa Efendi. Krasnik kabilesinden Jandarma Binbafl›s› rif‘atli Kahraman A¤a. Saadetli Zeynel Efendi. Kadri Bayro Berifla kabilesinden saadetli Murtaza Pafla. fiale kabilesinden Jandarma Binbafl›s› rif‘atli Abdurrahman A¤a. Yâverân-› hazret-i fiehriyârîden Miralay R›za Bey. Ramadosevik Abdül ve Sinan ve Yusuf fiikolar ve Ayd›n efendiler. Krasnik kabilesinden Jandarma Yüzbafl›s› Mehmed A¤a Çor. Vilâyet Jandarma Alay›’nda müsâfereten müstahdem Binbafl› fierif Bey. Debbâ¤lar Kethüdâs› Halil A¤a. Rahaso A¤a. Hac› fiaban Beyzâde Abdülaziz Bey. Mahkeme Baflkâtibi Ahmed Efendi.Livâ ve kazalar›n esâmîsi ‹leri gelen ahali-i ‹slâmiye’nin isim ve memleketleriyle kabileleri ‹pek Sanca¤› Mülâhazât Nefs-i ‹pek Saadetli Halil Pafla hazretleri. Halid Hoca Kolina. Krasnik kabilesinden Jandarma Mülâz›m› Ayd›n A¤a. fiehsuvar Bey. Nukaflevikli Tahir A¤a Merhum Hac› Zeynel Efendi’nin kabilesinden Yaflar Pafla ile Binbafl› Kahraman A¤alar›n di¤erlerine nisbeten daha nüfuzlu bulunduklar› ifl‘ârât-› mahalliyedendir.

38 BOA. 124/80 156 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . MV.

Fî 24 Muharrem sene [1]327 / [15 fiubat 1907] (Meclis-i Vükelâ azâlar›n›n imzalar›) iktisadî ve sosyal hayat 157 . për bujqit e dëmtuar të Pejës dhe të Shkupit për shkak të varfërisë dhe thatësirës (15 Shkurt 1907) Meclis-i Vükelâ Müzâkerât›na Mahsus Zab›t Varakas›d›r Hulâsa-i Meâli ‹pek Kazas› dahilinde birçok karye ahalisi yiyecek tedarikinden aciz kalarak baz›lar› açl›kdan ölmek derecesine geldiklerinden bahis ile derece-i ihtiyaclar› bi’t-tedkik defteri tanzim ve irsâl olunmak üzere üç bin liran›n ve Üsküb’de devam eden kurakl›kdan dolay› ziyade muhtac olan zürrâ‘a da alt› bin liran›n kefâlet-i müteselsile ile Hazine-i Celîle’den ikrâz› lüzumuna dair Kosova Vilâyeti’nden vuku bulan ifl‘ârât üzerine Dahiliye Nezâreti makam›ndan mürsel tezkireler k›râet olundu.MA⁄DUR Ç‹FTÇ‹LERE KRED‹ VER‹LMES‹ ‹pek ve Üsküp’te yaflanan açl›k ve kurakl›ktan ma¤dur olan çiftçilere Kosova Vilayeti bütçesinden kredi verilmesi KREDI PËR BUJQIT E DËMTUAR Kredi prej buxhetit të Vilajetit të Kosovës. Karar› ‹pek Kazas›’nda ve Üsküb’de yemekli¤e fliddetle muhtac olan kurâ ahalisinin tehvîn-i ihtiyac› mütehattim olup flu kadar ki bu misillü ihtiyacât için Vilâyât-› Selâse’ye Dersaâdet’den para irsâli lâz›m gelmeyece¤inden Kosova Vilâyeti emvâl-i umumiyesinden ve büdcesinde dahil olan masâr›f-› melhûza tertibinden tesviye k›l›nmak ve Vilâyât-› Selâse Maliye Komisyonunca da muamele-i lâz›me ifa olunmak üzere hemen üç bin befl yüz liran›n ihtiyac› tahakkuk edenlere kefâlet-i müteselsile ile bâ-sened ta‘vîzan i‘tâs› hususunun vilâyet-i mezkûreye telgrafla tebli¤inin nezâret-i müflârunileyhâ makam›na ifl‘âr› tezekkür k›l›nd›.

MU‹. Fî 30 A¤ustos sene [1]326 / [12 Eylül 1910] 158 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . DH. 129/32_1 Dahiliye Nezâreti Muhaberât-› Umumiye Dairesi fiube: 1 Ziraat Bankas› Müdüriyet-i Umumiye-i Behiyyesi’ne Bu sene Vilâyet dahilinde kesretle ya¤an ya¤murlardan hububât hasarzede olarak zürrâ‘›n ekser mahallerde tohum bile alamad›klar› ve bir k›s›m yerlerde elde edilen tohumlar da pek fena ve za‘îf bir hâlde bulundu¤u cihetle tohumsuzluk veya tohumun fenal›¤› yüzünden sene-i âtiyede mahsulât›n tenâkusuna mahal kalmamak ve orada bedel-i misliyle zürrâ‘a sat›lmak üzere Anadolu’dan bir milyon k›yye tohum celbi lüzumu Kosova Vilâyeti’nden ehemmiyetle ifl‘âr k›l›nmas›na nazaran mezkûru’l-mikdar tohumlu¤un serî‘an tedarik ve irsâli esbâb›n›n istikmâliyle neticesinin inbâs›na himmet buyurulmas› bâb›nda.39 KOSOVA’DA YA⁄MURDAN ZARAR GÖREN Ç‹FTÇ‹LERE YARDIM Kosova’da fliddetli ya¤murlar›n etkisiyle tohum alamayan çiftçiye sat›lmak üzere Anadolu’dan tohum temin edilmesi NDIHMË PËR BUJQIT QË KANË PËSUAR DËME NGA TË RESHURAT E MËDHA NË KOSOVË Të sillen farëra prej Anadollit për ata bujq që nuk kanë pasur mundësi të marrin farë për shkak të reshjeve të mëdha të shiut në Kosovë (12 Shtator 1910) BOA.

ulema. s. Pritja e Sulltanit nga qytetarët e këtij vendi ishte mjaftë e mirë. 278-279). Ankara 1992. iktisadî ve sosyal hayat 159 BOA. ‹sa Bolatin ve sair ileri gelenlerin kat›ld›klar›. Osmanl› Hanedan Türbeleri.000 grosh.000 ve fakirlere de 1. Nga ana e Sulltanit dhuroheshin 30. d. që bëhet nga imami Ismail Hakë Efendiu nga Manastiri. Türbe 1909 (1327) tarihinde Sultan Reflad’›n emri ile onar›lm›flt›r (Hakk› Önkal. në mesin e të cilëve edhe Sylejman Batusha dhe Isa Buletini. 907/55-12. Ditën e premte është vizituar Tyrbja e Hydavendigarit. mülkî ve askerî memurlar. ruhanî reisler. meflhedin yan›nda yap›lacak medresenin temelinin bizzat padiflah taraf›ndan at›ld›¤›. Cuma 5 günü Hüdavendigâr Gazi’nin türbesinin ziyaret edildi¤i.000. Padiflah’›n borçlar›n› ödemekte zorlanan borçlulara yard›mc› olmak amac›yla 30. mebuslar. për ndërtimin e medresesë 5. eflraf ve di¤er ileri gelenlerin ayr› ayr› kabul edildikleri. Manast›rl› ‹smail Hakk› Efendi’nin imaml›¤›nda Cuma namaz› k›l›nd›¤›.000 si dhe për të varfrit 1.000 kurufl ihsan buyurdu¤u 40 . Ai pati takime me persona të nivelit më të lartë ushtarakë dhe civil. sayfa 39-42 SULTAN MEHMED REfiAD’IN KOSOVA’YI Z‹YARET‹ Osmanl› Sultan› Mehmed Reflad’›n 15-17 Haziran 1911 tarihlerinde Prifltine’ye geldi¤i. Me këtë rast u shfaqën programe të ndryshme artistike nga të rinjtë. Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›. çevre köy ve kasabalardan gelen gençlerin Padiflah’›n bulundu¤u yerin önünde gösteriler yapt›¤›. të cilët janë grumbulluar nga rrethe dhe qytete tjera. BEO.000 grosh (16 Qershor 1911) 5 1389 y›l›nda Kosova Ovas›’nda meydana gelen ve Osmanl› Ordusu’nun zaferiyle sonuçlanan savafltan sonra harp sahas›n› gezdi¤i s›rada bir S›rpl› taraf›ndan hançerlenerek flehit edilen Sultan I. pek çok H›ristiyan köylünün törenlerde haz›r olduklar›. Me këtë rast lexohet njoftimi i Sulltanit dhe sadriazemi mban një fjalim para popullit të tubuar. Kjo medrese do të ndërtohet për ata që nuk mund t`i kryejnë obligimet tatimore. ziyarete kalabal›k bir toplulu¤unun yan› s›ra Süleyman Batufl. “Meflhed-i Hüdavendigâr” ad›yla tan›nan bu yap›n›n orijinal flekli bilinmemekle beraber Evliya Çelebi’nin teklifi ve Sadr›azam Melek Ahmet Pafla’n›n emriyle türbenin duvar içine al›nd›¤› bilinmektedir. Murad Hüdavendigâr’›n iç organlar› flehit oldu¤u yere gömülmüfl ve buraya bir makam türbe yap›lm›flt›r. Në këtë ceremoni shumë qytetarë të krishterë të rajonit janë të gatshëm për faljen e namazit të xhumasë. Gjithashtu me këtë rast vendoset edhe gurthemeli i medresesë nga dora e Sulltanit. ahalinin s›cak ve samimi duygularla Padiflah’› karfl›lad›¤›. infla edilecek olan medrese için 5. Padiflah’›n beyannamesi okunup sadr›azam›n ahaliye bir konuflma yapt›¤›.VIZITA E SULLTAN MEHMED RESHATIT NË KOSOVË Me datën 15-17 qershor të vitit 1911 kishte ardhur për vizitë në Prishtinë Sulltani i shtetit osman Mehmed Reshati. Në këtë vend janë mbledhur shumë qytetarë. NGG.

160 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Ruhsuz vücud yaflayamayaca¤› gibi ordusuz devlet de yaflayamaz.” buyurmufllard›r. meclis-i idare ve belediye hey’etleri. mülhakât›n ‹ttihad ve Terakki hey’ât-› müntehabesi. ‹nâyet-i Hak’la ordunun günden güne terakkî etdi¤ini gördü¤ümden dolay› minnetdâr›m. Bu seyahati ihtiyârdan maksad›m anâs›r aras›nda i’tilâfa hizmetdir. ulema ve meflâyih ve rüesâ-y› ruhâniye. Bir saat kadar imtidâd eden iflbu flose tarîk›n güzergâh›nda asâkir-i Osmaniyye iki tarafda sufûf-› ihtirâm teflkil eyledikleri güzergâh-› hümâyûn-› flehriyâr-› ulviyyet-fli‘ârlar›n› istikbâle kemâl-i ifltiyak ile flitâbân olan Arnavud ahali ile mâlâmâl bulunmakda ve gerdûne-i hümâyûnu bizzat cer etmek arzusunu izhâr eylemekde idiler. Zât-› hazret-i Padiflahî âlâ-y› vâlâ ile ve sürekli alk›fllar aras›nda daire-i hükûmete fleref-muvâsalat buyurmufllar ve akabinde toplar endâht›yla râsime-i selâm ve ihtirâm ifa k›l›nm›fld›r. vali ve erkân-› vilâyet.Prifltine’ye Muvâsalat-› Hümâyûn Zât-› hazret-i Padiflahî saat beflde Prifltine’ye fleref-muvâsalat ve zât-› flahanelerine mahsus olmak üzere istasyon binas› dahilinde ihzâr edilmifl olan salonda bir müddet istirahat ve ba‘dehû dört atl› gerdûne-i saltanatlar›na râkiben ve müstakbelînin hâr ve samimi alk›fllar› aras›nda Nefs-i Prifltine’ye azîmet buyurmufllard›r. müftü efendi. Ordu devletin ruhudur. konsoloslar. eflraf ve mu‘teberân. millete karfl› hidemât-› mebrûre ve sadakatkârânede bulunmalar› ehass-› âmâl-i hümâyûnlar› bulundu¤u ve her bir ferd uhdesine muhavvel vezâifi tamamen ifa eylemesiyle vatan›n terakkî ve te‘âlî edece¤i bedîhî ve âflikâr oldu¤unu” beyân eylemifllerdir. mülhakâtdan gelen hey’ât-› müntehabe. zurna. ‹flbu resm-i kabul merasimi saat dokuz râddelerinde hitâm bulmufldur. Bu maksad›n husûlünü görmekle memnuniyet ve mesrûriyetim mütezâyiddir. ‹flbu hürmet ve muhabbet mahzûziyet-i flahaneyi mûcib olmufl ise de bittab‘ tecvîz buyurulmam›fld›r. Erkân ve zâbitân-› askeriyenin dahi huzur-› mülûkâneye duhûllerinde Kumandan Cavid Pafla’ya hitaben: “fiu takdim etdi¤iniz ümerâ-y› güzîde-i askeriye ve zâbitâna teflekkür ederim. Mebusân nâm›na Üsküb Mebusu Said Efendi bir nutuk irâd ile umum Kosova ahalisinin hakk-› hümâyûn-› hazret-i Hilâfet-penâhî’de vâki hissiyât-› samimânelerinden bahisle kudûm-› hümâyûnlar›n› tebrik ve arz-› hofl âmedî eylediklerini beyân etmifl ve zât-› hazret-i Padiflahî dahi: “Milleti görmek üzere geliflimden ve karîben meflhedi ziyaret edece¤imden dolay› pek ziyade mesrûrum. Gerek Üsküb’de ve gerek Prifltine’de icra buyurulan resm-i kabul listesi ber-vech-i zîr derc olunur: Mebusân-› vilâyet. Ba‘dehû erkân-› memurîn-i mülkiye ve meclis-i idare ile hey’et-i belediye huzur-› hümâyûna dahil olduklar›nda “vatana. maârif hey’eti. kaval çalarak. fiâyân buyurulan müsaade-i seniyye üzerine Prifltine ve Vulç›tr›n havalisinden gelmifl ve k›yafet-i milliyelerini lâbis bulunmufl olan yüzlerce gençler ikametgâh-› Padiflahînin bahçesinde davul. kolordu hey’eti. ‹flbu merasimin hitâm›nda Kalkandelenli Müderris Hoca Bekir Efendi taraf›ndan bir dua-y› belî¤ k›râet edilmifl hâzirun âminhân olmufllar ve zât-› flevket-simât efendimiz hazretleri iflbu duaya ifltirak buyurmufllard›r.” kelimât-› taltifiyesini irâd buyurmufllard›r. millî rakslar icra ederek ibrâz-› sürûr ve flâdmânî eylemifller ve nâil-i iltifât-› iktisadî ve sosyal hayat 161 . Bir müddet ihtirâmdan sonra resm-i kabul müttehaz program mûcebince âtîde münderic oldu¤u üzere icra edilmifldir.

162 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Süleyman Batufl.” iktisadî ve sosyal hayat 163 . Harbiye. Dahiliye. Haziran’›n üçüncü Cuma günü Salât-› Cuma’n›n Hüdâvendigâr-› Gazi hazretlerinin meflhed-i mübarekleri kurbünde icras› musammem olmakla her tarafdan fevc fevc gelip ictimâ etmifl olan muvahhidîn ile sahrâ dolmufl idi. Namaz› müteâkib yine müflârunileyh taraf›ndan tilâvet olunan duaya cümleten âminhân oldukdan sonra sadr›azam pafla hazretleri zât-› hazret-i Hilâfet-penâhî’nin nâm-› hümâyûnlar›na beyânnâme k›râet eylemek üzere kürsüye ç›km›fllard›r. Beyânnâme-i Hümâyûn Suretidir. Hüdâvendigâr-› Gazi hazretlerinin hat›rât›yla mâlî bir k›t‘ada sene-i sâb›kada sefk-i dimâ vuku‘u beni dilhûn etmifl idi.Padiflahî olmufllard›r. Zât-› hazret-i Hilâfet-penâhî saat bir râddelerinde ikametgâh-› hümâyûnlar›ndan hareketle yolda ihzâr edilmifl olan bir çad›rda biraz ârâmdan sonra meflhed-i mezkûredeki ota¤-› hümâyûnu teflrif buyurmufllard›r. Fakat bunun müfsidlerin teflvikât›ndan ileri gelmifl oludu¤unu bu seyahatim esnas›nda tebaamdan gördü¤üm me’ser-i sadakatkârî nazar›mda isbat eylemifldir. Hemen millet ve devletimin te‘âlî ve saadeti hakk›ndaki dualar›m›n nezd-i ilâhîde karîn-i kabul olmas›n› Hâl›k-› a‘zamdan tazarru‘ ve niyaz eylerim. Maiyyet-i seniyye-i mülûkânede flehzâdegân hazerât›yla. Padiflaha. Maiyyet-i seniyyede gelmifl olan ulema ile ulema-i mahalliye dahi saflar aras›nda dolaflarak muvahhidîne uhuvvet-i Osmaniyye nâm›na pend etmekde ve flehid-i muazzam Hüdâvendigâr-› Gazi’nin âyât-› Kur’âniye’ye ibtinâ’en vuku bulan nesâyihi tekrar etmekde ve ehl-i zimmete ibrâz-› flefkat ve muhâdenet vecîbe oldu¤unu söylemifllerdir. vatana. Burada dahi zât-› hazret-i Padiflahî vali ve kumandan. Kan gütmek âdeti memleketi mesâibe dûçâr etmekde oldu¤undan bunun ref‘ ve la¤v›n› ve bî-kudret medyûnlar›n verecekeleri deynlerin ceyb-i mülûkânemden tesviyesini irâde ederim. “Hüdâvendigâr-› Gazi hazretlerinin devletin satveti u¤runda hayat-› k›ymetdâr›n› terk ve feda eyledi¤i yere gelerek meflhed-i mübareki ziyaret ve devletimin te‘âlî-i flevketi u¤runa vakf-› hayat misâk›n› tekrar eyledim. erkân-› askeriye ve mülkiyeye ve sair icab edenlere hedâyâ-y› münasibe ihsân buyurmufllard›r. Arnavud evladlar›m›n cümlesi necât›n kanuna itaatde oldu¤unu takdir ederek bunun hilâf-› ilkââtda bulunacak fesedeye ittibâ‘ eylemezler ve kan gütmek âdetini terk ile haklar›n› kanunda ararlar ise Hüdâvendigâr-› Gazi hazretlerinin rûh-› flerifi mesud olacakd›r. sadr›azam pafla. Meflhed-i mezkûrun pîflgâh›nda vâki tepede zât-› hazret-i Hilâfet-penâhî’ye mahsus ve ecdad-› izâmlar›n›n muharebâtda isti‘mâl etmifl olduklar› ota¤-› hümâyûn rekz edildi¤i gibi yemîninde dahi minber ve mihrâb ve kürsü ihzâr edilmifldir. Hitabet ve imamet vazife-i nazîfesi müflârunileyh ‹smail Hakk› Efendi hazretleri taraf›ndan ifa edilmifldir. Bu esnada ayândan fâz›l-› muhterem Manast›rl› ‹smail Hakk› Efendi hazretleri yüz binlerce cemaate. ‹flte bu sebebe binâen hâdisât›-› zâileden maznûn ve mahkûm olanlar›n kanun-› mahsusunda müsaid flerâit dairesinde mazhar-› afv-› flahane olduklar›n› ilân ederim. ‹sa Bolatin ve sair rüesâ-y› meflhûre ahali miyân›nda bulundu¤u gibi pek çok H›ristiyan köylüleri dahi iflbu merasimde hâz›r bulunmufllard›r. Maârif nâz›rlar›yla Mâbeyn-i Hümâyûn erkân› oldu¤u hâlde ba‘de’l-hutbe cemaat-i kübrâ ile Salât-› Cuma eda olunmufldur. Meflrutiyet’e sadâkatin dinen ne derecelerde mûcib-i felâh-› dirayet oldu¤u hakk›nda vuku bulan ve saatlerce imtidâd eden va‘az u nasihati gayet ulvî bir manzara teflkil etmekde idi.

Zât-› hazret-i Padiflahî meflhed-i Hüdâvendigâr’› ba‘de’z-ziyâre taraf-› seniyyelerinden te’sis olunacak olan medrese-i ilmiyenin vaz‘-› esas resmini bizzat icra buyurmufllard›r.‹flbu beyânnâme-i hümâyûnun hitâm›n› müteâkib Sadr›azam Hakk› Pafla hazretleri irticâlen bir nutuk irâd›yla ahaliye nesâyihde bulunmufl zât-› hazret-i Padiflahînin eser-i merhameti sene-i sâb›ka vukûat-› müessifesinin netâyicini külliyen izâle etdi¤ini ve bu eltâf-› aliyyeyi takdir eden tebaa-i sâd›kânenin ilkâât-› muz›rraya kap›lmamalar› lüzumunu ihtar eylemifldir. erkân-› mahalliyeyi huzur-› hümâyûnlar›na kabul ve cümlesine bezl-i iltifât buyurmufllard›r. Medresenin infla olunaca¤› mahalle bir ota¤-› hümâyûn rekz edilmifl ve zât-› hazret-i fiehriyârî maiyyet-i flahanelerinde flehzâdegân ve nuzzâr hazerât›yla Mâbeyn-i Hümâyûn erkân› bulundu¤u hâlde mahâll-i mezkûru teflrif ve biraz ârâmdan sonra temel mahalline azîmet ve dest-i mekârim-peyvest-i hümâyûnlar› ve merasim-i mu‘tâde ile ilk temel tafl›n› vaz‘ buyurmufllard›r. Ba‘dehû zât-› hazret-i Padiflahî ota¤-› mezkûrde bir resm-i kabul icra ve hey’ât›. 164 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Müteâkiben ‹ttihad ve Terakki murahhaslar›ndan Ömer Naci Bey ile Trabzon ve Erzurum hey’etlerinden birer zât taraf›ndan dahi nutuklar irâd olunmufl ve cümlesi Arnavudca’ya tercüme ve ahaliye tefhîm edilmifldir.

Tren Ustrumca ahalisinin vuku bulan istirhâmât› üzerine mezkûr istasyonda epeyce bir müddet ârâm eylemifldir. Zât-› flevket-simât-› hazret-i Tâcdârîye râkib olduklar› tren güzergâh-› hümâyûndaki istasyonlar›n ekserîsinde tevakkuf etmifl ve bu esnada hakk-› ehakk-› mülûkânede fevkalâde âsâr-› ta‘zîm ve tekrîm-i ibrâz olundu¤u gibi Üsküb ‹stasyonu’nda hâk-i pây-› flahaneye çiçek buketleri ve di¤er istasyonlarda dahi mütenevvi‘ hedâyâ arz olunmufldur.‹flbu merasim saat on râddelerinde hitâm bulmakla azîmetde oldu¤u vechile avdetde dahi ahalinin sürekli alk›fllar› aras›nda âlâ-y› vâlâ ile ikametgâh-› hümâyûna muâvedet-i seniyye flerefvâki olumufldur. Haziran’›n dördüncü Cumartesi günü zât-› hazret-i Padiflahî saat birde Prifltine’den müfârakat buyurmufllard›r. Bütün hat boyunca azîmet-i hümâyûn esnas›nda vuku bulan merasimin ayn› ve îyn-› samimiyet ve muhabbetle tekrar edilmifl ve akflam saat on ikide Selanik ‹stasyonu’na muvâsalat buyurulmufl ve azîmet-i hümâyûnda icra edilmifl olan merasim avdet-i seniyye-i mülûkânede dahi aynen icra edilmifl ve Padiflah-› sütûde-s›fât efendimiz hazretleri ikametgâh-› hümâyûnlar›na tahsis olunan daire-i hükûmeti teflrif buyurmufllard›r. ‹flbu merasime dair sadr›azam pafla taraf›ndan Sadâret kaymakam› ve Adliye nâz›r› beyefendi hazretlerine keflide edilen telgraf suretidir. iktisadî ve sosyal hayat 165 . Zât-› hümâyûn-› hazret-i Padiflahî maksad-› aslî-i seyahatleri olan Murad Hân-› Evvel hazretleri meflhed-i mübareklerine bi’l-âfiye vâs›l olarak orada yüz bini mütecâviz cemiyet-i kübrân›n feverân-› hissiyât-› sâd›kas› aras›nda Salât-› Cuma’y› eda buyurduklar› ve o s›rada bilumum memâlik ve millet-i Osmaniyye’nin selâmet ve saadetine duahân olduklar› ve geçen seneki gibi hâdisâtdan dolay› mahkûm ve maznûn bulunan mücrimîn-i siyasiyenin afv›na ve rü’yet-i davalar›n›n sulhen tesviyesi hususunda ihsân ve ât›fet-i seniyyeye ve baz› vesâyâ-y› aliyyeye dair irâdât-› seniyye taraf-› senâverîden ahaliye tebli¤ ve tefhîm olunarak cümlenin tezâhürât-› flevk ve flâdîsi ve hissiyât-› umumiye-i ubûdiyet-kârîsi gayr-› kâbil-i tasvir idü¤ü tebflîr olunur. ‹kametgâh-› hümâyûndan istasyona kadar asâkir-i flahane îstâde-i mevki-i tekrîm olduklar› ve ahalinin dua ve alk›fllar› aras›nda mürûr ile âlâ-y› vâlâ istasyona vâs›l olmufl ve zât-› hazret-i Padiflahî daire-i mahsusada bir müddet ârâm buyurulmufl ve berây-› teflyî‘ istasyon civar›nda toplanm›fl olan Arnavud tebaan›n izhâr eylemifl olduklar› hissiyât-› ihlâskârâne ve tezâhürât-› sadakat-fliârâne derece-i kusvâya vâs›l olmufldur. Köprülü ‹stasyonu’nda dahi zât-› flahaneye üsniye ve mahâmid-i seniyye-i mülûkânelerini mutazamm›n bir k›t‘a arz u takdim k›l›nm›fld›r. Fî 3 Haziran sene [1]327 / [16 Haziran 1911] Sadr›azam Hakk› Taraf-› hazret-i fiehriyârîden bî-kudret medyûnlar için otuz bin ve infla edilecek olan medrese için befl bin ve fukarâya bin lira ihsân buyurulmufldur. Zât-› hazret-i fiehriyârî bu geceyi Prifltine’de geçirecek ve yar›n sabah hareket buyuracaklard›r.

/12 Mâbeyn-i Hümâyûn-› Mülûkâne Baflkitâbeti 100 Rumeli’ye fleref-vuku bulan seyahat-› seniyye-i mülûkâne esnas›nda Selanik ve Kosova ve Manast›r Vilâyât› merkez ve mülhakât› memurîn-i mülkiye ve askeriyesi ile bi’l-cümle sunûf-› ahali taraflar›ndan izhâr olunan meser-i sürûr ve flâdmânî ve ihtisasât-› müsâdakat-fli‘ârî mahzûz›yet-i seniyye-i cenâb-› tâcdârîyi mûcib oldu¤unun hitâm-› seyahat-› seniyyede vilâyât-› mezkûre valileri vesâtat›yla cümleye tebli¤ ve tebflîri fleref-sudûr buyurulan irâde-i seniyye-i cenâb-› Padiflahî iktizâ-y› celîlinden olmakla emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. SELAN‹K VE MANASTIR AHAL‹S‹N‹N PAD‹fiAH’IN RUMEL‹ Z‹YARET‹NDEN MEMNUN KALDIKLARI Selanik.Fî 11 Haziran sene [1]327 / [24 Haziran 1911] Serkâtib-i Hazret-i fiehriyârî Halid Ziya 166 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . 1329 C. Fî 26 Cumâdelâhire sene [1]329 . Kosova ve Manast›r vilayetleri devlet ileri gelenleri ile halk›n›n Padiflah’›n Rumeli seyahatinden dolay› memnun kald›klar›n› bildirdikleri SHPREHJA E KËNAQËSISË SË POPULLSISË NGA KOSOVA SELANIKU DHE MANASTIRI ME RASTIN E VIZITËS SË SULLTANIT NË RUMELI Shprehja e mirëseardhjes nga ana e popullsisë dhe klerikëve nga Kosova. ‹. për vizitën e bërë në Rumeli nga Sulltani (24 Qershor 1911) BOA.41 KOSOVA. Selaniku dhe Manastiri. MBH.

Cuma namaz›n› k›lmak ve Murad Hüdavendigâr’›n türbesini ziyaret etmek üzere, Sultan Mehmed Reflad’›n Kosova Sahras›’na var›fl› (May›s, 1911) Mbërritja e Sulltan Mehmed Reshadit në Fushën e Kosovës me qëllim faljen e namazit të xhumasë dhe vizitën e tyrbes së Sulltan Muratit (Resimli Kitab, c. 5, s. 517)

Halife ile birlikte Cuma namaz› k›lmak için Murad Hüdavendigâr Türbesi’ne gelen Arnavut kardefllerimiz Vëllezërit tanë shqiptarë që kanë ardhur tek tyrbja e Sultan Murait për të falur namazin e xhumasë sëbashku me halifen (Resimli Kitab, c. 5, s. 518)

167

42

‹PEK VE PREfiOVA’YA HÜKÜMET TAB‹B‹ TAY‹N‹ ‹pek Sanca¤› Hükümet Tabipli¤i’ne, masraflar› hazine ve belediyeden karfl›lanmak üzere toplam 1.500 kurufl maaflla Tikvefl Doktoru Hasan Muhyiddin ve Preflova Kazas› Tabipli¤ine Bekir Hüsnü Efendilerin tayin edildikleri / Tafll›ca’ya da tabip tayin edilmesi EMËRIMI I MJEKËVE QEVERITARË NË PEJË DHE PRESHEVË Emërimi i mjekut të deritanishëm të Tikveshit Dr. Hasan Muhijiddini në detyrën e mjekut qeveritarë dhe emërimi i Dr. Beqir Hysni Efendiut në detyrën e mjekut të Kazasë së Preshevës, me pagë mujore prej 1500 kurush, pagë kjo e cila sigurohet nga thesari dhe buxheti komunal. Emërimi i një mjeku në Tashlixhe (Pleve). (4 Shtator 1912)

BOA, DH. ‹D, 136-2/5_23, 26, 27, 28, 38, 39, 40, 41, 43

Dahiliye Nezâreti Muhaberât-› Umumiye Dairesi

‹pek Tabâbeti’ne Hasan Muhyiddin Efendi’nin tayin edildi¤i Kosova Vilâyeti Behiyyesi’ne 7 May›s sene [1]328 ve 335 numaral› tahrirât-› behiyyeleri cevab›d›r. ‹pek Sanca¤› tebâbetine hazineden ve daire-i belediyeden muhassas cem‘an bin befl yüz kurufl maaflla Tikvefl tabibi Hasan Muhyiddin Efendi tayin k›l›nd›¤›ndan muvâsalat›nda harc›rah›n›n i‘tâ ve hizmete mübâflereti tarihinin inbâs› ve tesviye-i maaflât› hakk›nda ber-mûceb-i nizâm muamele ifas› Meclis-i T›bbiye-i Mülkiye ve S›hhiye-i Umumiye Riyâseti’nin ifl‘âr›na binâen beyân olunur. Fî 27 May›s sene [1]328 / [9 Haziran 1912] **

168

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

Dahiliye Nezâreti Muhaberât-› Umumiye Dairesi

Hulâsa: Preflova Tabâbetine dair

Kosova Vilâyet-i Behiyyesi’ne 15 May›s sene [1]328 tarihli ve 367 numaral› tahrirât-› behiyyeleri cevab›d›r: Preflova Kazas› tabâbetine Bekir Hüsnü Efendi’nin tayin k›l›nd›¤› Meclis-i T›bbiye-i Mülkiye ve S›hhiye-i Umumiye Riyâseti’nden cevaben izbâr olunmufldur. Ol bâbda. 7 Haziran sene [1]328 / [20 Haziran 1912]

**

iktisadî ve sosyal hayat

169

Meclis-i Umûr-› T›bbiye-i Mülkiye Ve S›hhiye-i Umumiye Riyâseti Aded: 305 Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne

Nâz›r beyefendi hazretleri Kosova Vilâyeti’nden takdim olunup mazrûfen tevdî‘ buyurulan 15 May›s sene [1]328 tarihli ve üç yüz altm›fl yedi numaral› tahrirât›n cevab›d›r: Preflova Kazas› tabâbetine bu kere Tabib Bekir Hüsnü Efendi’nin tayin k›l›nd›¤› meclisden ifade ve sâlifü’l-arz tahrirât leffen takdim ve iade k›l›nm›fld›r, efendim hazretleri. Fî 2 Receb sene [1]330 ve fî 4 Haziran sene [1]328 / [17 Haziran 1912] Meclis-i T›bbiye-i Mülkiye ve S›hhiye-i Umumiye Reisi Vekili (‹mza)

**

170

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

efendim hazretleri.Kosova Vilâyeti Tahrirât Kalemi Aded 32894/367 Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne Nâz›r beyefendi hazretleri 6 May›s sene [1]328 tarihli ve 32482/323 numaral› tahrirâta lâhikad›r Preflova Kazas›nca koleraya karfl› tedâbîr-i mâni‘a ittihâz ve icras› için münhal olan kaza-y› mezkûr tabâbetine serî‘an bir tabibin tayini ve flehrî bin kurufl maafl›n Hazine-i Celîle’den i‘tâs› muktezî idü¤ü Prifltine Mutasarr›fl›¤›’ndan bu kere de izbâr olunmakla suret-i ifl‘âra ve ma‘rûzât-› sâb›kaya göre iktizâs›n›n tesrî‘-i ifa ve inbâs› rica olunur. Fî 11 Cemâdelâhire sene [1]330 ve fî 15 May›s sene [1]328 / [28 May›s 1912] Kosova Valisi (‹mza) ** iktisadî ve sosyal hayat 171 .

Ol bâbda emr u irâde hazret-i men lehü’l-emrindir.Umûr-› T›bbiye-i Mülkiye Ve S›hhiye-i Umumiye Nezâreti Tahrirât Kalemi Aded 553 Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne Atûfetli efendim hazretleri Muhaberât-› Umumiye Dairesi’nin birinci flubesi ifadesiyle fleref-tevârüd eden 7 A¤ustos sene [1]328 tarihli ve iki yüz otuz befl numaral› tezkire-i aliyye-i nezâret-penâhîlerinin cevab›d›r: Hazine-i Maliye’den etibbâ maaflât›na karfl›l›k olmak üzere tahsisât ahz ve istihsâl edilinceye kadar Tafll›ca tabibi maafl›n›n hastahâne tahsisât›ndan tasarruf edilecek mebla¤dan i‘tâs› muktezâ-y› hâle ve tabiat-› maslahata muvâf›k olaca¤›n›n savb-› sâmîlerine arz ve ifl‘âr› meclisden ifade ve evrak-› vâride leffen takdim ve iade k›l›nm›fl olmakla ol vechile ifa-y› muktezâs›na müsaade buyurulmas› ma‘rûzdur. Fî 22 Ramazan sene [1]330 ve fî 22 A¤ustos sene [1]328 / [4 Eylül 1912] Meclis-i T›bbiye-i Mülkiye ve S›hhiye-i Umumiye Reisi nâm›na (‹mza) ** 172 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Fî 22 fiaban sene [1]330 ve fî 24 Temmuz sene [1]328 / [6 A¤ustos 1912] Kosova Valisi Vekili nâm›na Nâib (Mühür) ** iktisadî ve sosyal hayat 173 .Kosova Vilâyeti Tahrirât Kalemi Aded 35426/713 Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne Nâz›r Pafla hazretleri Muhaberât-› Umumiye Dairesi Birinci fiubesi ifadesiyle tastîr olunan 15 Temmuz sene [1]328 tarihli ve 62824/629 numaral› tahrirât-› aliyye-i nezâret-penâhîleri Tafll›ca Mutasarr›fl›¤›’na lede’t-tebli¤ cevaben al›nan tahrirâtda Tafll›ca belediye tabibi Yenipazar’dan naklen tayin olundu¤u ve hazineden verilen maafl›n istirdâd›na imkân olmad›¤› ve tabib-i mûmâileyhin istifa ederek sanca¤›n tabibsiz kalmas›ndaki mehâzîr-i s›hhiye ile beraber gümrüklerimizin tahlil ve muayenesiz kalmas›n› ve hastahânenin insidâd›n› mûcib olaca¤›ndan ve saireden bahisle iktizâs›n›n ifas›yla tabib maafl›n›n hazineden i‘tâs› imkân› bulunamad›¤› hâlde hastahâne için muhassas olan k›rk alt› bin kurufldan ve tasarruf ve tasarruf edilecek paradan i‘tâs› lüzumu izbâr olunmufl ve mezkûr tahrirât sureti melfûfât›yla beraber leffen takdim k›l›nm›fl olmakla mündericât›na nazaran iktizâs›n›n ifa ve inbâs› rica olunur. efendim hazretleri.

Fî 8 Temmuz sene [1]328 / [21 Temmuz 1912] (Mühür) ** 174 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Mûmâileyhin maafl› büdceye idhal edildi¤i ve havalenâme irsâl edilece¤i sebk eden muhabere üzerine vilâyet-i celîleden bildirildi¤i taraf-› vâlâlar›ndan yaz›lan derkenâr mûcebince mebhûs muamele te’hir edilmifl ise de henüz bir emir vürûd etmedi¤inden ileride bir gûnâ müflkilât ve mesuliyete mahal kalmamak üzere mebla¤-› mezkûru mal sand›¤›na teslimi ve aksi takdirde bi’z-zarur istirdâd için mahkemeye müracaat olunaca¤›n›n belediye doktoruyla belediye riyâset-i aliyyesine tebli¤i vesâilinin istikmâl buyurulmas› müsterhamd›r.Tafll›ca Muhasebecili¤i Aded 83 Huzur-› Âlî-i Mutasarr›fî’ye Tafll›ca Belediye Tabibi Avram Molho Efendi’ye i‘tâ edilen Mart maafl›n›n istirdâd› hakk›nda makam-› defterdarîden vürûd eden telgrafnâme üzerine fî 19 Nisan sene [1]328 tarih ve otuz befl numaral› müzekkire ile arz edilmifl idi.

Gelen cevablarda kâffe-i masâr›f-› belediyeye tercihan tabib maafl›n›n i‘tâs› zikrediliyorsa da kâtib ve çavufllar›n maafl›n› kesmek cihetine gidilmesi de muvâf›k olamayaca¤› malum-› sâmîleridir.200 kurufl maaflla Tafll›ca’ya tayin olunup sene nihayetine kadar maaflât›m muntazam bir suretde belediye taraf›ndan tesviye edilmifl idi Üç yüz yirmi sekiz senesi belediye vâridât›n›n gayr-› müsaid olmas›ndan tabib maafl› büdceye idhal edilmeyerek emsali misillü Maliye’den i‘tâs› için makamât-› âidesine tevâlî eden muhaberât neticesinde bugüne kadar muvâf›k bir cevab gelmedi. Nisan ve May›s ma- iktisadî ve sosyal hayat 175 .Huzur-› Âlî-i Cenâb-› Mutasarr›f-› Ekremîleri’ne Ma‘rûz-› bendeleridir Acizleri fî 9 Teflrîn-i Sâni sene [1]328 tarihinde Yenipazar’dan terfî‘an 1. Her ne kadar Mart maafl› (gelip de geri al›nan havale mûcebince) Maliye’den.

Neticeye kadar tabib maafl›n›n belediyenin her türlü masâr›f›na tercihan ve muntazaman tesviyesi zarurîdir. Maafl›m›n nerede verilece¤i sekiz aydan beri kesb-i kat‘iyet edemedi¤inden on befl Temmuz’a kadar vazifeme devama iflbu müddet münkazî oldu¤undan berâet-i zimmet mazbatam›n tertibi için lâz›m gelenlere evâmir-i lâz›menin i‘tâs›n› istirhâm ve istid‘â eylerim. S›hhat-i memleketin te’mini belediyenin akdem vezâifindendir. Memleketin tabibsiz kalmas› asla ve kat‘â tecvîz olunamaz. Binâenaleyh belediye büdcesinin bir kere daha tedkiki ve ihtiyacât ve masâr›f-› sairenin tenkîs ve taksîri ve bir tarafdan da menâbi‘-i cedîde-i vâridât taharrîsi ile tabibe hazineden maafl tahsis olununcaya kadar tabib maafl›n›n i‘tâs› esbâb›n›n istikmâline sarf-› himmet olunmas› z›mn›nda Belediye Riyâseti Vekâlet-i Behiyyesi’ne Fî 2 Temmuz sene [1]328 / [15 Temmuz 1912] ** 176 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Bu vazife ifa edilmedikçe belediyenin memlekete ifa eyleyece¤i hidemât-› saireden semerât-› nâfi‘a istihsâl olunamaz.aflât› da belediyeden i‘tâ edildi ise de ba‘demâ veremeyecekleri tertib ve tanzim etdikleri büdceden anlafl›larak taraf-› acizîlerine de berây-› malumât ihbar edildi. Ol bâbda emr u irâde efendim hazretlerinindir. Çünkü memleketin ahvâl-i s›hhiyesi her fleyden mühimdir. Fî 2 Temmuz sene [1]328 / [15 Temmuz 1912] Tafll›ca Belediye Tabibi Avram Molho ** Tabibe Hazine-i Celîle’den maafl tahsis etdirilmesi için muhaberât-› müessire cereyân etmekde oldu¤u malumdur. Keyfiyet bu defa da ve kemâl-i ehemmiyetle vilâyete arz olundu.

S›hhat-i umumiyenin muhafazas›ndaki lüzum ve bunun için belediye tabibinin tavzîfindeki vücûb hey’et-i belediyece de tamam›yla takdir edilmekde ve tabibin kaç›r›lmamas› hakk›ndaki evâmir-i aliyyelerine mütâba‘ata çal›fl›lmakda ise de evvel ve âhir arz olundu¤u vechile ink›lâbdan sonra belediyeye aid rüsûm ilgâ edilerek ve buna mukabil flehirde tenvîr ihdâs› kâbile tayini ve evvelce sekiz yüz kurufldan ibaret olan tabib maafl›n›n bin iki yüz kurufla ibl⤛ ve saire suretiyle belediyenin masâr›f› bilakis artm›fl ve malum-› âlileri oldu¤u üzere belediye büsbütün kapanacak bir hâle gelmifl iken geçende himmet-i sâmiyeleri ve semâhat-› ahali sayesinde duhûliye resminden bir k›sm-› kalîli yeniden tatbik olunarak belediyenin ancak fevt-i lâ-yemût oldu¤u tedarik yani insidâd›ndan tahlîs edilebilmifl ise de bu miyânda seneli¤i on dört bin dört yüz kuruflu bu- iktisadî ve sosyal hayat 177 .679 Belediye Tabibi Avram Molho Efendi taraf›ndan takdim k›l›n›p emr u havale buyurulan iflbu arzuhâl ile zahr›ndaki evâmir-i sâmiye-i mutasarr›f-› ekremîleri belediye meclisinde mütâlaa olundu.

lan tabib maafl›n›n tesviyesine kat‘iyen imkân bulunamam›fl oldu¤undan ve belediyenin vâridât ve masâr›f›n› hâvî olup leffen takdim k›l›nan ve masraf sütunundan bir kuruflun bile tenzîline imkân bulunmayan cedvel mündericât›ndan dahi belediye tabibi maafl›n›n verilemeyece¤i gibi esasen bu cedvele birçok ihtiyacât›n bile karfl›l›ks›z kald›¤› malum-› âlîleri olaca¤›ndan Hükûmet-i Seniyyece bu maafl›n tesviyesine bir çare bulunmazsa tabibin kabul-i istifas› zarurî ve o takdirde memleketin tabibsiz ve s›hhat-i umumiyenin bak›ms›z kalaca¤› ma‘rûzdur. Ol bâbda. Fî 9 Temmuz sene [1]328 / [22 Temmuz 1912] (Mühür) **

178

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

Kosova Vilâyeti Tahrirât Kalemi Aded 999/392 Tafll›ca Mutasarr›fl›¤›’n›n Tahrirât Suretidir Fî 27 May›s sene [1]328 tarihli tahrirât ve 8 May›s sene [1]328 tarihli telgrafnâme-i aliyye-i vilâyet-penâhîlerine arîza-i cevabiyedir: Tafll›ca Belediye Tabibi Avram Efendi’ye Hazine-i Celîle’den maafl tahsis olundu¤u sene-i hâliye ibtidâs›nda Defterdârl›kdan Muhasebecili¤e ifl‘âr ve havalenâmesi de tisyâr olunmas›na binâen Muhasebece tabib-i mûmâileyhe Mart maafl› tesviye olundu¤u hâlde birkaç gün sonra memurîn-i müflârunileyhâdan yine Muhasebecili¤e vârid olan telgrafnâmede havalenin yanl›fll›kla verildi¤i ve binâenaleyh verilen maafl›n tabibden istirdâd› lâz›m gelece¤i beyân olunmufldur. Keyfiyet Muhasebece tabib-i mûmâileyhe tefhîm edildikde mûmâileyhe hükûmetçe kendisi Yenipazar’dan buraya naklen tayin olunmufl ve burada belediyece kendisine maafl verilemeyece¤i anlafl›lmas› üzerine terk-i memuriyetle azîmet etmek üzere iken mutasarr›f-› sâb›k taraf›ndan kendisine maafl›n›n hazinece tesviye olunaca¤› tefhîm edilmesine mebnî bir ay hizmet etdi¤i ve ay nihayetinde muhasebece davet olunarak maafl›n›n tesviye edildi¤ini ve bunun kendisinin kabahati ve sarf etdi¤i mezkûr paray› iadeye tâkati olmad›¤›n›, olsa da verse o bir ayl›k ücretinin nereden eda edilece¤ini bilemedi¤ini ifade eylemifl ve belediyede hazinece tabibe maafl tahsisi olundu¤u ve Mart maafl›n›n verildi¤i anlafl›lmas›na binâen o vakit büdcesinden bu paran›n tenzîl edilmesine ve sonradan kudret-i maliyesi hâs›l olamamas›na mebnî te’diyeye muktedir olamayaca¤›n› beyân etmifl ve mahkemeye müracaat hâlinde istirdâda imkân-› kanunî olamayaca¤› tedkikât-› vâk›‘adan anlafl›larak Muhasebenin bu bâbdaki müzekkiresi leffen takdim k›l›nm›fld›r. Di¤er tarafdan kendisine hazineden maafl tahsisi hakk›ndaki muhabere semeredâr olmad›¤›ndan ve belediyece de verilemeyece¤i suret-i kat‘iyede kendisine tebli¤ edildi¤inden bahisle memuriyetinden afv› hakk›nda i‘tâ edilip lede’l-havale belediyece zahr›na belediye büdcesinin bunu tesviyeye zerre kadar iktidar› olmad›¤›ndan afv› hakk›ndaki istifas›n›n kabulü zarurî oldu¤una dair derkenâr yaz›lan arzuhâl dahi matviyyen huzur-› sâmîlerine i‘lâ k›l›nd›. Sanca¤›n tabibsiz kalmas›ndaki mahzurât-› s›hhiye ile beraber hudud gümrüklerimizin de tahlil ve muayene vazifesini ifa eden belediye doktorunun fikdân› vâridât ve muamelât-› rüsumiyeyi düne kadar izrâr edece¤ini evvel ve âhir arz eyledi¤im cihetle flimdi yeniden arz ve tafsilâtdan ihtirâz eylerim. Yaln›z ahîren Tafll›ca’da hükûmetden verilen tahsisât-› dâime ile bir hastahâne küflâd olundu¤u malum-› sâmîleridir. Tabib isti‘fâ ve infikâk ederse tabibsiz kalacak olan hastahânenin de insidâd› tabiî ve zarurî ve bunun burada hâs›l edece¤i te’sirât-› gayr-› marziyye dahi arzdan müsta¤nîdir. Binâenaleyh belediyece verilemeyece¤i kat‘iyen anlafl›lan tabib maafl›n›n hazinece de iadesine imkân bulunamazsa bunun hastahâne için muhassas olan k›rk alt› bin kurufldan senenin dört ay›n›n mürûrundan müessesenin sonra küflâd edilmesinden dolay› sene nihayetine kadar tasarruf edilebilecek olan paran›n tesviyesine bâri müsaade buyurulmas›n› istirhâm eylerim, efendim. Fî 15 Temmuz sene [1]328 / [28 Temmuz 1912]

iktisadî ve sosyal hayat

179

43

‹PEK VE PR‹ZREN’DE DER‹C‹L‹K ‹pek ve Prizren’de dericilik sanat›n›n gelifltirilmesi için Beykoz Debba¤hanesi’nden usta gönderilmesi GRUMBULLIMI DHE SHITJA E LËKURËS NË PEJË DHE PRIZREN Dërgimi i një eksperti nga Debbaghana e Bejkozit për të bërë aftësimin e punëtorëve për përpunimin e lëkurës (28 Shtator 1912)

BOA, DH. ‹D, 108-1/39

180

osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti

Üsküp’te, Vardar Nehri k›y›s›nda bir tabakhane Punishte regjje lëkure në breg të lumit Vardar, Shkup (‹.Ü. Nadir Eserler Kütüphanesi, 90623/23c)

Ticaret ve Ziraat Nezâreti Sanayi Müdüriyet-i Umumiyesi Hususî: 45 Hulâsa: ‹pek ve Prizren Sancaklar› Debba¤ât Ustas› E¤inli ‹stavri mahalline vusûlüyle ifle mübâfleret etdi¤ine dair Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne Devletli efendim hazretleri 20 May›s sene [1]328 tarihli ve altm›fl numaral› tezkire-i aliyye-i nezâret-penâhîlerine cevabd›r: ‹pek ve Prizren Sancaklar›nda tarz-› cedîd debba¤ât ve telvîni talim eylemek üzere oraya azîmet edecek olan Beykoz Debba¤hânesi amelesinden E¤inli ‹stavri veled-i Anastafl’a talimât-› mukteziye i‘tâ ve maafl ve her iki sanca¤a azîmet ve avdet harc›rah› için havaleten Kosova Vilâyeti’ne gönderilen yirmi befl bin kurufldan celb olunan bin befl yüz küsûr kuruflu kendisine bi’t-teslim i‘zâm k›l›nm›fld›r. Mûmâileyhin geçen A¤ustos’un on ikinci günü Prizren’e vusûl ile ifle mübâfleret etdi¤i bu kere vilâyet-i müflârunileyhâdan vârid olan tahrirâtdan anlafl›ld›¤› Sanayi Müdüriyet-i Umumiyesi ifadesiyle beyân olunur. Ol bâbda emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. Fî 16 fievval sene 1330 ve fî 15 Eylül sene [1]328 / [28 Eylül 1912] Ticaret ve Ziraat Nâz›r› nam›na Muavin (‹mza)

iktisadî ve sosyal hayat

181

Prifltine’de padiflah› görmek için bekleyen ahali / Turma e njerëzve në pritje të ardhjes së Padishahut në Prishtinë (Resimli Kitab. 513) 182 . s. c. 5.

HUKUK LIGJI 183 .

s. d. 315-318 184 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . TT.44 BOA. no: 167.

Ve ra‘iyyet öflr h›fz› için köyde sipahiye anbar yapar ve köy- hukuk 185 . Zeytinya¤› yükünden on iki akçe al›n›r. Ve sazan bal›¤›n›n yükünden alt› akçe al›n›r.VULÇITRIN KAZASI REAYASI KANUNU Vulç›tr›n reayas› kanunu LIGJI PËR RAJËN E KAZASË SË VUÇITËRNËS Ligji për rajën e Kazasë së Vuçitërnës (8 Tetor 1530) Kanun-› Reâyâ-y› Vilâyet-i Vulç›tr›n Reâyâ-y› kefereden müzevvec olsun mücerred olsun yirmi befl akçe ispenç al›n›r ve harac al›n›r ve bu¤daydan ve arpadan ve alefden ve dar›dan ve çavdardan ve kapluçdan ve sair keyl olunan hububâtdan onda bir ve yüz kilede üç kile salarl›k al›n›r. Ve ikifler resm-i bostan al›n›r ve ba¤ olan yerlerde müslümanlardan resm-i dönüm al›n›r ve kefere yedide sekizde bir verir ve flol müslümân›n ra‘iyyet ba¤›n tasarruf eder. Ve sat›lan ya¤dan ve baldan ve mumdan ve demirden fi’l-cümle vezn olunanlardan satandan bir akçe ve alandan bir akçe al›n›r. Sar›msak yükünden üçer akçe al›n›r. Ve alef-i mahlûtdan yükden bir akçe al›n›r. Ve de¤irmen olan yerlerde y›l yürüse otuz akçe ve alt› ay yürüse on befl akçe al›n›r. Ve meyve yükünden üç akçe al›n›r. Ol takdirce yedide sekizde bir olur ve bu yerin h›ml› ‹stanbul kilesiyle alt› kile vaz‘ olunmufldur ve Novab›rda Kad›l›¤›’yla Prifltine Kad›l›¤›’n›n bu¤day›n›n yükü otuz iki akçeye ve sair mahlûtun yükü on befl akçeye ve fl›ran›n cibri yirmi iki akçeye ve Vulç›tr›n Kad›l›¤›’n›n bu¤day›n›n yükü otuz dört akçeye ve sair mahlûtun yükü yirmi akçeye ve fl›ran›n dahi yirmi iki akçeye ve Plasniçe kad›s›n›n bu¤day›n›n yükü k›rk akçe k›ymete vaz‘ olunmufldur. Ve sipahiye müte‘allik olan hâssa tarladan sipahi olan tohumu verip ekdirirse n›sf al›r. Kendi yerin koyup âhar sipahi yerine eken reâyân›n öflrün sahib-i arz al›r ve kendi timar› eri tekrar al›r. Bez yükünden iki akçe al›n›r. sair reâyâ gibi yedide sekizde öflr verir. Ve derbend olan kurâ halk›ndan hâneden hâneye bir kile bu¤day ve bir kile arpa ve onar akçe ispenç al›n›r ve harac al›n›r ve koyun hakk› al›n›r ve resm-i arûsâne al›n›r ve cürm-i cinayet sair reâyâ gibi al›n›r avâr›z-› divanîden muâflard›r. Ve s›¤›rdan bir akçe ve alandan bir akçe al›n›r. Ve yabanda yürüyen h›nz›rdan ikisinde bir akçe al›n›r ve besili olandan her birinden bir akçe al›n›r. Ve âdet-i a¤nâm defter-i atîkde iki koyuna bir akçe kaydolunmufl. Yapa¤› yükünden bir akçe al›n›r. Ve bu¤day yükünden ve arpa yükünden ikifler akçe al›n›r. Ve gerdek hakk› k›zdan otuz akçe ve duldan on befl akçe al›n›r. Kavun karpuz yükünden ikifler akçe al›n›r. Be-emr-i Padiflah-› âlem-penâh ve her müzevvecden ikifler akçe resm-i odun ve befler akçe resm-i otlak al›n›r. Kettân yükünden sekiz akçe al›n›r. Ve öflr tamam olmay›cak her kovanda bir akçe al›n›r. Kendi yerin koyup âhara yere vard›¤› için ve kovan oldu¤u yerlerde öflr al›n›r. un yükünden iki akçe al›n›r. Ve befl akçe resm-i tekne verir. F›ç› gelicek her f›ç›dan on befler akçe al›n›r. tohumu vermezse rub‘ al›r. Ve morina bal›¤›n›n yükünden sekiz akçe al›n›r. Ve bâzâr olan yerlerden bârgir satandan iki akçe ve alandan iki akçe al›n›r. flimdiki hâlde emr-i Padiflahîyle her koyuna bir akçe al›n›r. Ve flol ki tereke araba ile gelse bârgir yükü hesab› üzere bâc verir. Hamr yükünden iki akçe al›n›r.

186 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Meyve yükünden birer akçe al›r. Kanunlar›d›r iki cibr bir h›ml olur yirmi kelender bir cibr olur. hukuk 187 . hâlî yerde otursa bâzâr etse iki pul kefereden müslümândan buçuk [akçe] al›r. Kanun-› ‹htisâb ve ‹hzârât Muhtesib narh verse her bir yüke bir akçe al›r ve flol kasab ki mizanla satar haftada bir akçe al›r. Ve ç›ra yükünden ikifler pul al›r ve terazide hilâf edip eksik satanlardan kanun üzere cerîme al›n›r. Kimesnenin dükkân› içinde oturup bâzâr etse muhtesibe nesne vermez ve ihzâr için varsa iki akçe al›r ve kimesnenin hakk› olursa elli akçede bir akçe al›r. Ve bal›k yükünden birer akçe ve tuz gelip tekneye döküp terazi urup satd›klar›ndan her tekneden ikifler akçe al›r. sayfas›nda bulunmaktad›r. Ve haricden sat›lma¤a gelen hamr yükünden ve f›ç›s›ndan birer akçe al›r. 519) de anbar yapmazsa akrab bâzâra iletir ve sipahi fl›ras›n satmak için iki ay monopolye dutar. Narh etse mizanla satmasa muhtesib nesne almaz. Ve bir reâyâ haric karye s›n›r›nda ba¤ dikse veya sat›n alsa sahib-i arza öflrün verdikden sonra kendi timar› erine otuzda bir medre veya otuz cibrde bir cibr hayrabon deyu veregelmifllerdir. s. Taflradan bâzergân ve çerçi gelse. c.Meflhed-i Hüdavendigâr’da millî k›yafetleri ile Arnavut reisleri Prijësit shqiptarë të veshur sipas veshjes kombëtare shqiptare në tyrbën e Sulltan Muratit (Resimli Kitab. e¤er lâz›m gelirse boynuna tahta gülle geçirip gezdireler.5. Fî 15 Safer 937 / [8 Ekim 1530]6 6 Belgenin tarihi 167 numaral› Tahrir Defteri’nin 192.

Beu i Prizrenit përdor dhunë të pajustifikueshme ndaj qytetarëve të Dukagjinit duke i arrestuar pa kurrfarë argumenti. d. DVNS. Mbas këtij informimi mbreti ia tërheq vërejtjen beut të Prizrenit që të mos shkelet dhe ligji drejtësia (11 Dhjetor 1565) BOA. kanunlara riayet edip adaletle hareket etmesi fleklinde uyarmas› ELIMINIMI I PADREJTËSIVE TË BEUT TË PRIZRENIT BËRË POPULLSISË SË DUKAGJINIT Në mungesë të tregut në Dukagjin. No: 6. qytetarët e këtij vendi janë të detyruar që obligimet e tyre t`i kryejnë në tregun e Prizrenit. MHM. A. Hüküm no: 538 188 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Për këtë arsye begu i Dukagjinit përmes letrës e njofton mbretin për sjelljen e paligjshme të begut të Prizrenit.45 PR‹ZREN BEY‹’N‹N DUKAK‹N HALKINA YAPTI⁄I HAKSIZLIKLARIN ÖNLENMES‹ Pazar kurulmad›¤› için Prizren pazar›na giden Dukakin ahalisine as›ls›z suçlar isnat edilerek haks›z kararlarla hapse at›ld›¤› fleklinde Dukakin beyinin Padiflah’a gönderdi¤i mektup üzerine Padiflah’›n Prizren beyini.

Shkup (‹. Ol emr-i hümâyûnuma muhalif zikrolunan pazara varan Dukakin reâyâs›na kimesneyi fler‘ ve kanuna muhalif dahl etdirmeyesin ki vâki olan kaziyyelerin toprak kad›s› mahall-i hâdisede fler‘-i flerif muktezâs›nca görüp ber-taraf eyleye. Üsküp Xhamia e Mustafa Pashës dhe Ndërtesa Qeveritare. Ol bâbda hilâf-› fler‘-i flerif ve mugayir-i emr-i münîf ifl olmakdan sak›nas›n.Mustafa Pafla Camii ve Hükümet Kona¤›. Nadir Eserler Kütüphanesi. fiöyle bilesin. 90436/2) [Derkenar:] Dukakin Beyli¤i kethüdâs›na verile Fî 16 Cemâziyelevvel sene 973 / [9 Aral›k 1565] Prizren kad›s›na hüküm ki. 18 Ca 973 / [11 Aral›k 1565] hukuk 189 .Ü. Hâliyâ Dukakin beyi dergâh-› muallâma mektub gönderip sanca¤› sa‘bistân ve kûhistân olmakla pazar yeri olmay›p sanca¤› dahilinde e¤er Dukakin ve hâslar kad›l›klar›n›n reâyâs›n›n ekseri bâb-› maifletleri ve kâr [u] kisbleri için Prizren pazar›na vard›klar›nda eflhâsdan baz› kimesneler nice fukarâya isnâd-› mâ-lem-yekün eyleyip toprak kad›s›na getirilmeyip Prizren kad›s›na istimâ‘ etdirmekle Prizren Sanca¤› beyi taraf›ndan habs olunup veyahud feth-i hakanîden beri isyan ve tu¤yan üzere olan Küçükkanta nâm karye keferesine istimâlet verilip her vechile yollar emn ü emân ve mürûr eden ehl-i tüccar ve sair âyende vü revende istirahat ve itmînân üzere iken ahali-i Kanta keferesi dahi vech-i maafllar› hususunda birkaç nefer dahi Prizren pazar›na geldiklerinde bir kimesne: “Benim kar›ndafl›m katl olunmufldur” deyu kerrâten kâffeleri Prizren Mahkemesi’ne ihzâr edip gayr-› vâki flâhidler ikamet etdirmekle sancakbeyi cânibinden habs olunup halâslar› bâb›nda defaâtle âdemler gönderilip ›tlâklar› müyesser olmay›p sâd›r olan kazaya mahall-i hâdisede toprak kad›s›na müracaat etdirilmemekle fukarâ ve gurabâya zulm-i sarîh oldu¤undan mâadâ yaln›z mesdûd ve ehl-i tüccar münkat›‘ olmas›na sebebdir deyu ilâm eyleme¤in buyurdum ki hükm-i flerifim varacak göresin kaziyye arz olundu¤u gibi ise bundan akdem Memâlik-i Mahrûseme defaâtle ahkâm-› flerife gönderilip her husus mahall-i hâdisede istimâ‘ olunmak emrim olmufldur.

Për këtë arsye gjykata i lëshon vendim valiut të Rumelisë dhe kadisë së Novobërdës për dorëzimin e kësaj pasurie personit në fjalë (13-23 Gusht 1742) BOA. eflyalar›n› topra¤a gömerek baflka bir diyara kaçt›¤›n› ve fakat bu eflyalar›n daha sonra baflkalar› taraf›ndan bulunarak ya¤maland›¤›n› iddia eden Novab›rda Kazas› Domorovçe Köyü ahalisinden Ömer adl› flahsa. No: 1.. DVNS. në kohën e pushtimit të Nishit është detyruar që ta lë gjithë pasurinë e prindërve të tij duke e futur atë në dhe. nâm kimesne mâlik oldu¤u eflyas›n› havf›ndan nâfli yere defn eyleyip kendisi diyar-› âhara firar edip diyar-› âharda babas› mezkûr fevt olmakla eflya-y› mezkûru yine karye-i mezbûre sâkinlerinden Stoyanko o¤lu Mehemko ve Perzovik o¤lu Esyaso ve torunu Peryo nâm zimmîler bin yüz elli senesinde ç›kar›p ya¤ma ve gâret eyledikleri müflâhede olmakla bu dahi birkaç defa mesfûrlardan taleb eyledikde hilâf-› fler‘-i flerif vermekde ta‘allül ve muhalefet üzere olduklar›n bildirip babas›ndan müntakil mesfûrlar›n ya¤ma ve gâret eyledikleri eflyam› mezkûrlardan al›verilip hilâf-› fler‘-i flerif ta‘allül etdirilmemek bâb›nda hükm-i hümâyûnum rica eyledi¤i ecilden sen ki vezir-i müflârunileyhsin ma‘rifetinle fler‘le görülmek için yaz›lm›fld›r. A. Hüküm no: 98 Rumeli valisine ve Novab›rda ve .d. kad›lar›na hüküm ki Novab›rda Kazas›’na tâbi Domorovçe nâm karyeden Ömer nâm kimesne gelip bundan akdem vâki olan Nifl istilâs›nda bunun babas› ... babas›ndan intikal eden söz konusu eflyalar›n teslim ettirilmesi hususunda Rumeli valisine ve Novab›rda kad›s›na gönderilen hüküm VENDIM I GJYKATËS PËR KADINË E NOVOBËRDËS PËR DORËZIMIN E RROBAVE TË BRAKTISURA PRONARIT Omeri nga fshati Domoroc i kazasë së Novobërdës. Më vonë njoftohet se këto gjëra i janë plaçkitur nga disa persona..46 METRUK EfiYANIN SAH‹B‹NE TESL‹M‹ HUSUSUNDA NOVABIRDA KADISINA HÜKÜM Nifl’in istilas› esnas›nda babas›n›n. AHKR. Fî evâs›t-› C sene 1155 / [13-23 A¤ustos 1742] 190 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Ai gjithashtu u detyrua që të largohet edhe vetë nga vendi.

A. Kumanova.d. i cili ka humbur afër kazave të Prishtinës. së bashku me shërbëtorët e vet (14-24 Maj 1744) Rumeli valisine Prifltine ve Kumanova ve Alacahisar ve ‹vraniye ve Kaçanik ve Novab›rda ve . Alacahisar. Fî evâil-i R sene 1157 / [14-24 May›s 1744] 47 hukuk 191 BOA. Vrajës ose Kaçanikut. Hasan Efendiu.. Allaxhahisarit. AHKR. Hüküm no: 394 . ‹vraniye ve Kaçanik Kazalar› civar›nda hizmetçileriyle birlikte kaybolan eski Novab›rda Kad›s› Hasan Efendi için gerekli araflt›rmalar›n yapt›r›lmas› HULUMTIMIE RRETH JETËS SË GJYKATËSIT TË NOVOBËRDËS Të bëhen të gjitha hulumtimet për ish gjykatësin e Novobërdës. kad›lar›na hüküm ki Sâb›kâ veziriazam olup hâlâ Bosna valisi olan vezirim Mehmed Pafla edâmallahu teâlâ iclâlehû südde-i saadetime mektub gönderip Fat›ma nâm hatunun zevci olan zümre-i kuzâtdan Hasan nâm kad› bundan akdem Novab›rda Kazas› nâibi iken befl nefer hizmetkârlar›yla nâ-bedîd olup yedi seneden beri haberleri zuhur etmemekle bundan esbak cânib-i merkûma adam gönderip keyfiyetlerin istifsâr eyledikde Prifltine ve Kumanova ve Alacahisar ve ‹vrâniye ve Kaçanik nâm befl aded kazalar›n beynlerinde zâyi oldular deyu Novab›rda Kazas› ahalisi ihbar etmeleriyle mezbûre hatun befl nefer yetimleriyle der-i devlet medâr›ma arzuhâl-birle istirhâm ve yetimlerine merhameten husus-› mezbûru teftifl ve tefahhus ve vâki‘-i hâl arz ve ilâm olunmak için vezir-i müflârunileyhe hitaben emr-i flerifim sâd›r ve dergâh-› muallâm çavufllar›ndan Hac› Mehmed Çavufl zîde kadruhû mübâflir tayin ve eytâm-› merkûmûn taraflar›ndan ve vükelâs›yla Bosna’ya varmalar›yla lâkin Novab›rda Kazas› ve zikrolunan befl aded kazalar eyalet-i Rumeli’ne vâki oldu¤una binâen tafahhus olunmay›p verese-i mezbûrûnun ancak matlûblar› tefahhus ve mazanna ittihâz olunan mahallerden her kimler ise ahz u fler‘ ba‘de’t-terâfu‘ icra-y› hak olunmak olmakla sen ki Rumeli valisi vezir-i müflârunileyhsin sana hitaben emr-i flerifim sudûruna muhtac oldu¤un arz etme¤in sen ki Rumeli valisi vezir-i müflârunileyhsin ma‘rifetinle fler‘le görülüp tefahhus ve alâ eyyi hâlin ihkâk-› hak ve icra-y› fler‘ olunup keyfiyet-i sahîhi üzere arz ve inhâ olunmak bâb›nda fermân-› âliflân›m sâd›r olmufldur deyu. DVNS. No: 3..HAYATINDAN END‹fiE ED‹LEN NOVABIRDA KADISININ ARANILMASI Prifltine.

d. Hüküm no: 724 Prizren Kazas› Nâibi’ne hüküm ki Sen ki Prizren Nâibi mevlânâ .48 PR‹ZREN’DE EfiKIYA TAK‹B‹ Prizren’de halk›n can. No: 3.. mal ve namusuna sataflan bir grup eflk›yan›n yola getirilmeleri için gerekli tedbirlerin al›nmas› NDJEKJA E REBELËVE NË PRIZREN Të merren të gjitha masat ndaj një grupi hajdutësh. A. AHKR. të cilët plaçkitin. torturojnë dhe dhunojnë qytetarët e Prizrenit (22 Qershor-2 Korrik 1744) BOA. Fî evâs›t-› C sene 1157 / [22 Haziran-2 Temmuz 1744] 192 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . zîde ilmuhûsun mektub gönderip havâss-› Prizren Kazas›’nda sâkin ulema ve sulehâ ve yeniçeri ve fukarâ meclis-i fler‘e var›p kaza-y› mezbûre tâbi T›rnoladin karyesinden Eskiye o¤lu Ahmed bin ‹brahim ve Lumal› Osman Kafir Safter ve Hasdani ‹lyas ve Vasili ve Holi Hasan ve Kufl Hüseyin nâm kimesneler eflk›ya zümresinden olup birbirleriyle yek-dil ve yek-cihet ve kaza-y› mezbûrda ve civarda olan kurâ ahalilerinin emvâl ve eflya ve mevâflîlerinin ya¤ma ve gâret ve katl-i nüfus yaramaza mu‘în ve ehl-i ›rza mühîn kaza-y› mezbûreden cebren ve kahren hilâf-› fler‘ ve bi-gayr› hak›n on kese akçeden ziyade reâyâ fukarâs›n› tecrîm ve ahz u habs ve fler ve mazarratlar›ndan cümle ahalinin perakende ve periflan olmalar›na bâ‘is ü bâdî ve merkûmlar›n sû-i hâllerinin kaza-y› mezbûr ahalilerinden ve civarlar›ndan olan Üsküb ve Prizren Hobre ahalilerininin keyfiyet-i ahvâlleri sual olundukda fî nefsi’l-emr merkûmân flakîlerin keyfiyet-i hâlleri minvâl-i muharrer üzere olmakla bu bâbda hükm-i hümâyûnum verilmek ricas›na vâki hâli bi’l-iltimâs arz eyledi¤in ecilden mahallinde fler‘le görülüp eflhâs-› mezkûr üzerlerine nâil olunur ise haklar›ndan gelinmek için arz olunmak bâb›nda fermân-› âlîflân›m sâd›r olmufldur.. DVNS.

d. A. Për kompensimin e këtyre shpenzimeve vendoset që të grumbullohet një shumë parash nga popullsia. Fî evâs›t-› Za sene 1159 / [25 Kas›m-4 Aral›k 1746] hukuk 193 BOA. (25 Nëntor . Mektub gönderip medine-i Prizren sâkinlerinden Kurd Yusuf Bey demekle ma‘rûf kimesne meclis-i fler‘e var›p bundan akdem bin yüz elli befl senesinde medine-i mezbûre ahalileri ve vilâyet umûru için akçe harc ve umûr-› mühimmi gör deyu mezbûr Yusuf’a emir ve mezbûr dahi bi-flarti’r-rücû‘ emirleriyle kendi mal›ndan befl yüz kurufl harc u sarf ve umûrlar›n görüp ba‘dehû mebla¤-› mezbûru taleb eyledikde ahali-i merkûme mebla¤-› mezbûru beynlerinde tevzî‘ ve taksim ve hâlâ medine-i mezbûreden tahsildârlar› olan Veysi A¤a demekle ma‘rûf kimesne mebla¤-› mezkûru tahsil edip mezbûr Yusuf’a eda eyle deyu havale ve emr etmeleriyle mezbûr Veysi ber-minvâl-i muharrer bermûceb-i defter ahali-i merkûmeden bi’t-tamam tahsil ve ahz u kabz edip mebla¤-› mezbûr Veysi’nin zimmetinde kalmakla taleb eyledi¤inde edada ta‘allül ve ahali-i merkûmeden sual olundukda mebla¤-› mezbûru mezbûr Veysi vech-i meflrûh üzere tahsil ve hâlâ zimmetinde oldu¤un vukûf-› tâmm› olan kimesnelerden cemm-i gafîr ihbar etme¤in ol bâbda hükm-i hümâyûnum verilmek ricas›na bi’l-iltimâs arz eyledi¤in ecilden mahallinde fler‘le görülmek için yaz›lm›fld›r.4 Dhjetor 1746) 49 Prizren Sanca¤› mutasarr›f›na ve Prizren kad›s›na hüküm ki Sen ki Prizren Kad›s› mevlânâ-y› mûmâileyh el-Hâc Süleyman zîde fazluhûsun. No: 5. DVNS. Për këtë punë angazhohet nëpunësi tatimor Vejsi Aga. AHKR.PR‹ZREN TAHS‹LDARININ fiER‘‹ HÜKÜMLERE GÖRE YARGILANMASI Prizren Kasabas›’n›n baz› hizmetleri için masraf yapan Kurt Yusuf Bey’e verilmek üzere Prizren kad›s›n›n bilgisi dahilinde ahaliden toplanan paralar› zimmetine geçiren Prizren Tahsildar› Veysi A¤a’n›n fier‘i hükümlere göre yarg›lanmas› GJYKIMI I NËNPUNËSIT TATIMOR TË PRIZRENIT SIPAS AKTEVE TË SHERIATIT Kurt Jusuf Beu ka shpenzuar një shumë të caktuar për disa shërbime në qytetin e Prizrenit. Nëpunësi në fjalë mjetet e grumbulluara i përvetëson dhe për këtë arsye nga kadiu i Prizrenit kërkohet që Vejsi Aga të gjykohet sipas aktit të sheriatit. Hüküm no: 77 .

gasp ve ya¤mada bulunan Prizren Kazas›’n›n Ahumca köyünden Yusuf Hoca adl› flahs›n yakalanarak yarg›lanmas› ve sonuç hakk›nda ‹stanbul’a bilgi verilmesi NDJEKJA E REBELËVE NË PRIZREN Urdhëresë për arrestimin dhe gjykimin e Jusuf Hoxhës nga fshati Ahumxha i Kazasë së Prizrenit së bashku me 50 . No: 5. DVNS. AHKR.60 hajdutë të tjerë shqiptarë. A.50 PR‹ZREN’DE EfiKIYA TAK‹B‹ Etraf›na toplad›¤› 50-60 kadar Arnavut eflk›yas›yla birçok evi bas›p ›rza geçme. të cilët dhunojnë femra si dhe plaçkitin shtëpitë e qytetarëve .d. Prizren kad›s›na hüküm ki Havâss-› Prizren Kazas› Nâibi mevlânâ Osman zîde ilmuhû mektub gönderip Prizren Kazas›’nda sâkin ulema ve sulehâ ve zu‘emâ ve erbâb-› timar ve sair ahali meclis-i fler‘e var›p kaza-i mezbûra tâbi Ahumca nâm karyede sâkin Yusuf Hoca demekle ma‘rûf kimesne kendi hâlinde olmay›p zümre-i eflk›yadan olmakla daima ibâdullah› ve ahali-i fukarây› envâ‘-› hile ile rencîde ve bundan akdem bir takrîb ile livâ-i mezbûra mütesellim iken reâyâ fukarâs›n› hilâf-› fler‘ ve bi-gayr› hakk›n ahz ve der-zencir ve tecrîm eyledi¤inden mâadâ medine-i mezbûre sâkinlerinden Veli nâm za‘îm ile kar›ndafl› Mustafa kendi hâllerinde ve ›rz›yla mukayyed olup ve üzerlerine fler‘an bir nesne sâbit olmufl de¤il iken hilâf-› fler‘ ve bigayr› hakk›n elli-altm›fl mikdar› Arnavud eflk›yalar›yla hânesini bas›p ve haremine girip ehl ü iyâllerine taarruz ve hetk-i ›rz ve hânesinde mevcud bulunan emvâl ve eflyas›ndan ber-mûceb-i defter bin befl yüz kuruflu mütecâviz gâret ve yine kaza-i mezbûra tâbi Beflane nâm karyede sâkin Ali ve Osman nâm kimesnelerin dahi hânelerin bas›p alt› k›yye sîm ve yirmi aded inek ve öküz ve altm›fl re’s koyun ve otuz re’s keçi ve sair mevcud ber-mûceb-i defter bin kurufldan mütecâviz emvâl ve eflyas›n gasb u gâret ve yine karye-i mezbûrede Ali nâm za‘îmin dahi çiftli¤in bas›p çiftli¤inde olan hayvanâtlar›ndan on befl aded öküz ve alt› aded inek ve otuz re’s koyun ve yirmi re’s keçi ve çiftlik-i mezbûrda mevcud bulunan emvâl ve eflyas›n ya¤ma ve gâret ve ehl ü iyâllerine taarruz ve hetk-i ›rz eyledi¤in cümlesi huzur-› fler‘de alâ tarîki’fl-flehâde ihbar ve taraf-› fler‘den davet-i fler‘ olundukda tegallübü sebebiyle itaat-› fler‘-i flerif etmeyip ve icra-y› hak mümkün olmamakla vâki‘-i hâli hükm-i hümâyûnum verilmek ricas›na bi’l-iltimâs arz etme¤in mahallinde fler‘le görülüp töhmet-i mezkûre üzerine fler‘an sâbit olur ise kendisi habs ve keyfiyeti Dersaâdetime arz ve ilâm olunmak için yaz›lm›fld›r. Hüküm no: 612 194 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Për këtë rast duhet të njoftohet Stambolli (20 -30 Prill 1747) Ber-vech-i arpal›k Prizren Sanca¤› mutasarr›f›na. Fî evâs›t-› R sene 1160 / [20 -30 Nisan 1747] BOA.

A. kad›lar›na hüküm ki Sâb›kâ Prizren Sanca¤›’na mutasarr›f olan Salih dâme ikbâluhû gelip Prizren Sanca¤› mîrimîrân-› mûmâileyhe elli sekiz fievval’i gurresinde tevcîh ve altm›fl senesi fiaban’›n›n onuncu gününden Hac› Hasan Pafla’ya verildi¤i teveccühât kuyûdât›nda mukayyed olmakla mîrimîrân-› mûmâileyhe livâ-i mezbûr hâss› karyelerinin tereke ve kezâlik ba¤ât›n›n hâs›llar› tahvîli tarihine düflmekle taraf›ndan ahz u kabz etdirilip halk› taraf›ndan müdahale olunmamak bâb›nda sen ki vezir-i müflârunileyhsin sana hitaben emr-i flerifim sudûrunu istid‘â ve kanunu görüldükde mîrimîrân hâss› karyelerinin tereke mahsulünden itibar hasada olup ve vakt-i hasad bir yerde tereke eriflip kemâlin bulup biçilmek caiz olan vakit olup biçilmek ve harman olmak lâz›m olmamakla ol vakit her kimin tahvîli tarihine düfler ise cümle mahsul onun taraf›ndan kabz olunmak ve hasad-› öflr-i ba¤ dahi üzüm eriflip kemâlin bulup ekle kabiliyet gelmifl ola ol zaman kimin tahvîli tarihine düfler ise öflr-i ba¤ onun olmak kanun idü¤ü derkenâr olmakla kanun üzere sen ki vezir-i müflârunileyhsin sana hitaben emr-i flerifim sudûru bâb›nda iftihâru’l-emâcid ve’l-ekârim bilfi‘l reisü’l-küttâb›m olan el-Hâc Mustafa dâme mecduhû ilâm etme¤in mûmâileyhin ilâm› mûcebince amel olunmak bâb›nda fermân-› âlîflân›m sâd›r olmufldur. DVNS. Hüküm no: 1052 . Prodhimi nga të korrat dhe të vjelat që bëhet. Fî evâil-i fi sene [1]160 / [8-18 A¤ustos 1747] hukuk 195 BOA..” fleklindeki kanun do¤rultusunda çözümlenmesi PËRDORIMI I TË KORRAVE NË PRIZREN Për shkak të ndërrimit të prefektit në sezonin e të korrave në Sanxhakun e Prizrenit.d. ka ndodhur një mosmarrëveshje rreth të korrave dhe te vjelave në ato fshatra të ashtu quajtura “mirimiran hassi”.PR‹ZREN’DE HAS D‹RL‹KLER‹N‹N TASARRUFU Prizren Sanca¤›’nda mutasarr›flar›n de¤iflme zaman›n›n hasat mevsimine denk gelmesi sebebiyle “mîrimîrân hâss›” olarak belirlenmifl olan köylerde ekin ve ba¤ hasad›na kimin tasarruf edece¤i hususundaki anlaflmazl›¤›n: “Hasat hangi mutasarr›f zaman›nda yap›l›rsa öflre onun sahip olmas› gerekir. No: 5. AHKR.. Në këtë mënyrë ligji duhet të rregullohet (8-18 Gusht 1747) 51 Rumeli valisine Prizren ve . i takon atij prefekti që është gjatë asaj kohe në funksion.

Fî 27 Ra sene [12]95 / [31 Mart 1878] (‹mza) Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i vekâlet-penâhîleriyle melfûf takrîr manzûr-› ma‘âlî-mevfûr-› hazret-i Padiflahî buyurulmufl ve ber-vech-i istîzân masâr›f› hâs›lât-› vâk›‘adan tesviye olunmak üzere vilâyet-i mezkûre merkezinde bir mahkeme-i ticaret teflkili müte‘allik buyurulan irâde-i seniyye-i cenâb-› mülûkâne mantûk-› celîlinden olarak sâlifü’l-beyân takrîr savb-› sâmî-i hidîvânelerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. (‹mza) 196 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . efendim. 62361 Atûfetli efendim hazretleri Kosova Vilâyeti dahilinde bulunan mehâkim-i tüccardan verilen hükümleri istînâf için merkez-i vilâyetde henüz bir mahkeme-i ticaret teflkil etmemesi ashâb-› mesâlihi Selanik Vilâyeti Mahkeme-i Ticareti’ne müracaata mecbur eyledi¤inden ve bu hâl müddet-i istînâfiyenin te’hirinden dolay› ashâb-› de‘âvî hakk›nda gadri mûcib oldu¤undan usul ve nizâma tevfîkan masâr›f› hâs›lât-› vâk›‘adan tesviye edilmek üzere mezkûr Kosova Vilâyeti merkezinde bir mahkeme-i ticaret teflkili istîzân›na dair Adliye Nezâret-i Celîlesi’nin takrîri leffen arz u takdim k›l›nm›fl olmakla ol bâbda her ne vechile irâde-i seniyye-i cenâb-› mülûkâne fleref-müte‘allik buyurulur ise mantûk-› münîfi infaz edilir. DH. (1 Prill 1878) B0A.52 KOSOVA’DA T‹CARET MAHKEMES‹ KURULMASI Kosova Vilayeti’nde ticaret mahkemesi kurulmas›na izin verilmesi THEMELIMI I GJYKATËS SË TREGTISË NË KOSOVË Të lejohet themelimi i Gjykatës së Tregtisë në Vilajetin e Kosovës. ‹.

Sultan Reflad’›n Kosova ziyaretini kapak konusu yapan Resiml› Kitab mecmuas› Përmbledhja e Librit të Ilustruar. Say› 30) 197 . në kapakun e të cilit është trajtuar vizita e Sulltan Reshadit në Kosovë (Cilt 5.

87/5178 198 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . fiD. ‹.53 BOA.

efendim. Fî 3 Zilkade sene [1]304 ve fî 12 Temmuz sene [1]303 / [24 Temmuz 1887] Serkâtib-i Hazret-i fiehriyârî Süreyya hukuk 199 . Fî 2 Zilkade sene [1]304 . duhet të themelohet Gjykata e Tregtisë (24 Korrik 1887) Bâb-› Âlî Daire-i Sadâret Âmedî-i Divan-› Hümâyûn Devletli efendim hazretleri Adliye Nezâret-i Celîlesi’nin fiûrâ-y› Devlet’e havale olunan tezkiresi üzerine Dahiliye Dairesi’nden tanzim olunup melfûf pusula ile beraber arz u takdim k›l›nan mazbata meâlinden müstebân oldu¤u vechile Prizren Sanca¤› mesâlih-i ticariyesinin kesreti hasebiyle orada ticaret mahkemesinin teflkili ve hâs›lât›n›n masâr›f›na adem-i kifayeti hâlinde hey’etin emsali misillü garâmeten istîfâ-y› istihkâk etmek üzere bunun için senevî tahsisi lâz›m gelen yirmi bin befl yüz kuruflun sene-i hâliye muvâzenesinde muharrer mevâd-› mahsûsas›na irâd ve masraf vechile zeylen idhaliyle sarf› hususunun nezâret-i müflârunileyhâya havalesi tezekkür k›l›nm›fl olmakla ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› hümâyûn-› cenâb-› fiehinflâhî fleref-sünûh ve sudûr buyurulur ise hükm-i celîli infaz edilece¤i beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm olundu.PR‹ZREN’DE T‹CARET MAHKEMES‹ KURULMASI Prizren’de ticarî faaliyetlerin yo¤un olmas› sebebiyle bir ticaret mahkemesi kurulmas›na izin verilmesi THEMELIMI I GJYKATËS SË TREGTISË NË PRIZREN Për shkak të aktiviteteve të mëdha ekonomike. në Prizren.Fî 11 Temmuz sene [1]303 / [23 Temmuz 1887] Sadr›azam Kâmil Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri’yle melfûf mazbata ve pusula manzûr-› âlî olmufl ve ber-vech-i istîzân icra-y› icab› hususuna irâde-i seniyye-i cenâb-› Padiflahî fleref-müte‘allik buyurularak mezkûr mazbata ve pusula iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

Üsküp civar›nda asker sevkiyat› bak›m›ndan gayet mühim Prifltine Köprüsü / Ura e Prishtinës në vilajetin e Shkupit që luante një rol të rëndësishëm përsa i përkat lëvizjes së trupave ushtarake 200 (Resimli Kitab) .

İMAR FAALİYETLERİ AKTİVİTETE NDËRTİMORE 201 .

NF.54 BOA. C. 95 202 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

. ile irsâl olunmufldur.. si dhe të ndërtohet kalimi nëpër urën e Mahmut Pashës. ‹mdi sâlifü’z-zikr köprünün binas› ve türbelerin tamiri ve nehrin arada bulunan mahalden icras› ve serî‘an tekmîlleri haberi senden matlûb idü¤ü ve küsûr iktizâ eden mebla¤ defteri vürûdunda irsâl olunmak üzere oldu¤u ve te’hir ve tevakkuflar›na bir vechile r›za-y› aliyyem olmad›¤› malumun oldukda bâlâda zikrolunan köprünün müceddeden bina ve nehr-i mezkûrun seddi ve arada bulunan mahalden icras› ve türbelerin tamirleri mukaddemâ serdâr-› ekremim müflârunileyh taraf›ndan sana tenbih ve tefhîm olundu¤u vechile serî‘an bina ve icra ve tamir ve acilen tekmîlleri emrine dâmen-dermiyân-› gayret ve küsûr iktizâ eden masâr›f› her neye bâli¤ olur ise defter edip defter-i mezkûru Ordu-y› Hümâyûnuma tesyîre ikdâm ve dikkat ve i¤mâz ve tesâhülden ittikâ vü mücânebet eylemen bâb›nda. Urdhëresë për prishtinasin Hysen Pashazade Mir Mustafa Begun për restaurimin e Tyrbes në Gazimestan.PR‹fiT‹NE’DEK‹ LAB NEHR‹’NE KÖPRÜ YAPIMI / KOSOVA’DAK‹ GAZ‹ MESTAN TÜRBES‹’N‹N ONARIMI Prifltine Kazas›’n›n Bosna yolunda Lab Nehri üzerindeki köprünün yeniden yap›labilmesi için. parandalimi dhe ndërrimi i kahes së lumit. në Vuçitërnë. të sanxhaktarit të Sulltan Muratit në Kosovë (Prill-Maj 1791) Sah Buyuruldu Prifltineli Hüseyin Paflazâde Mîr Mustafa zîde mecduhûya hüküm Prifltine Kazas›’nda Bosna Caddesi’nde vâki Nehr-i Lab üzerine Yabimos Köprüsü’nün müceddeden binas› ve nehr-i mezkûrun Vulç›tr›n pîflgâh›nda sedd ü bendi ile Mahmudpafla Köprüsü’nden cereyân etmesi ve Kosova nâm mahalde merhum ve ma¤fûrun leh Sultan Murad Han aleyhi’r-rahmetü ve’l-gufrân›n türbesi tamiri ve Prifltine’ye karîb merhum-› müflârunileyhin sancakdâr› Gazi Mestan’›n türbesi tamiri hususlar›n› sen ki mîr-i mûmâileyhsin hâlâ Sadr›azam ve Serdâr-› ekrem-i mansûru’l-alemim Yusuf Pafla iclâlehû ve ikbâlehû Bosna’dan hîn-i azîmetinde sana ihale ve üç bin befl yüz kurufl i‘tâ ve küsûru dahi gönderilmek üzere oldu¤u serdâr-› ekrem-i müflârunileyh taraf›ndan mukaddemâ lisanen tenbih ve ifade olundu¤una binâen müflârunileyhin mukaddemâ tenbih ve irâdesi üzere zikrolunan köprünün müceddeden bina ve nehr-i mezkûrun ber-vech-i muharrer sedd ü bendiyle Mahmudpafla Köprüsü’nden cereyân ve mârru’z-zikr türbelerin serî‘an tamir ve tekmîlleri emrine dâmen-dermiyân-› gayret ve ba‘de’t-tekmîl küsûr iktizâ eden mebla¤ her ne ise defter edip defter-i mezkûru Ordu-y› Hümâyûnuma ib‘âsa sürat eylemen fermân›m olma¤›n mahsusan iflbu emr-i flerifim ›sdâr ve . Fî evâhir-i fi sene [120]5 / [Nisan-May›s 1791] imar faaliyetleri 203 . nehrin önüne Vulç›tr›n’da set çekilerek yönünün de¤ifltirilmesi ve Mahmudpafla Köprüsü’nden geçmesinin sa¤lanmas› / Kosova’daki Sultan Murad’›n sancaktar› Gazi Mestan Türbesi’nin tamir ettirilmesi hakk›nda Prifltineli Hüseyin Paflazâde Mir Mustafa Bey’e emir NDËRTIMI I URËS SË LUMIT LLAP NË PRISHTINË DHE RESTAURIMI I TYRBES SË GAZIMESTANIT NË KOSOVË Të bëhet rindërtimi i urës së lumit Llap në rrugën e Bosnjës në Kazanë e Prishtinës.

Fî 10 Receb sene [12]68 / [30 Nisan 1852] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Esâbi‘-zîb-i i‘zâz olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle mezkûr mazbata ve takrîr meflmûl-i nazar-› ma‘âlî-eser-i hazret-i Padiflahî buyurulmufl ve ber-mûceb-i istîzân zikrolunan köprülerin mahallinde nizâm› vechile münâkasas›n›n icras›yla Nâfia tertibinden tesviye olunmak üzere yapd›r›lmas› hususunun nezâret-i müflârunileyhâya havalesi müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan emr u irâde-i seniyye-i cenâb-› mülûkâne muktezâ-y› âlîsinden olarak sâlifü’zzikr mazbata ve takrîr yine savb-› sâmî-i Sadâret-penâhîlerine iade ve tesyîr k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. Vilajeti i Shkupit (1 Maj 1852) BOA. ‹. efendim.55 PR‹fiT‹NE’DEK‹ KÖPRÜLER‹N TAM‹R ETT‹R‹LMES‹ Üsküp Eyaleti’ne ba¤l› Prifltine Kazas›’nda harap durumdaki köprülerin aç›k eksiltme usulüyle tamir ettirilmesi RENOVIMI I URAVE NË PRISHTINË Tenderi për renovimin e urave të shkatërruara në Kazanë e Prishtinës. Fî 11 Receb sene [12]68 / [1 May›s 1852] 204 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . 8285 Atûfetli efendim hazretleri Meclis-i Vâlâ’n›n Maliye Nezâret-i Celîlesi’nin melfûf takrîriyle beraber manzûr-› âlî buyurulmak için takdim k›l›nan mazbatas› meâlinden müstefâd oldu¤u vechile Üsküb Eyaleti dahilinde kâin Prifltine Kazas› caddesinde harâb olarak iki bin alt› yüz bu kadar kurufl masrafla vücuda gelece¤i keflfolunup tamirinin lüzum-› hakikîsi inhâ olunan köprülerin mahallinde nizâm› vechile münâkasas›n›n icras›yla Nâfia tertibinden tesviye olunmak üzere yapd›r›lmas› hususunun nezâret-i müflârunileyhâya havalesi tezekkür k›l›nm›fl ise de ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› hazret-i fiehinflâhî müte‘allik buyurulur ise ona göre harekete mübâderet olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. MVL.

Ü. Üsküp Ura mbi hekurudhë. Nadir Eserler Kütüphanesi. Üsküp Lumi Vardar dhe ura e gurit Shkup (‹.Ü. 90623/21c) Demiryolu Köprüsü. Shkup (‹. Nadir Eserler Kütüphanesi.Vardar Nehri ve Taflköprü. 90623/19c) 205 .

në Kazanë e Vuçitërnës nga të ardhurat e ndërtimit (3 Gusht 1852) BOA. MVL. ‹. 8666 Maliye Nezâret-i Celîlesi’nin Meclis-i Vâlâ’ya i‘tâ buyurulan bir k›t‘a takrîri meâlinden müstebân oldu¤u vechile Prifltine Kazas›’na tâbi Vulç›tr›n Kazas›’nda vâki Nehr-i Sitnece üzerine infla olunan cisr masâr›f› olup altm›fl alt› senesi vergi mal›ndan sarf ve i‘tâ k›l›nm›fl olan yüz altm›fl iki buçuk kuruflun ber-mûceb-i nizâm sene-i merkûme Nâfia vâridât›ndan olarak mal-› mezkûr ile irâd ve masraf›n›n icras› Meclis-i Vâlâ’da dahi tezekkür k›l›nm›fl ise de ol bâbda ne vechile irâde-i seniyye-i vekâlet-penâhîleri müte‘allik buyurulur ise ona göre icra-y› muktezâs›n›n nezâret-i müflârunileyhâya havalesi bâb›nda emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir.56 VULÇITRIN’DAN GEÇEN NEH‹R ÜZER‹NE KÖPRÜ YAPILMASI Vulç›tr›n Kazas›’ndaki Sitnece Nehri üzerinde yap›lan köprünün masraf›n›n Nâfia gelirlerinden karfl›lanmas› NDËRTIMI I URËS MBI LUM NË VUÇITËRNË Mbulimi i shpenzimeve për ndërtimin e një ure mbi lumin Sitnicë. Fî 3 N sene [12]68 / [21 Haziran 1852] (Mühürler) ** 206 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Fî 15 L sene [12]68 / [2 A¤ustos 1852] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Enâmil-zîb-i tekrîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle zikrolunan mazbata ve takrîr meflmûl-i nigâh-› flevket-iktinâh-› hazret-i fiehinflâhî buyurulmufl ve ber-mûceb-i istîzân mebla¤-› mezbûrun sene-i merkûme Nâfia vâridât›ndan olarak irâd ve masraf›n›n icras› müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan irâde-i seniyye-i cenâb-› mülûkâne iktizâ-y› âlîsinden bulunmufl ve mârru’z-zikr mazbata ve takrîr yine savb-› vâlâ-y› âsafîlerine iade ve tesyîr k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. efendim. Fî 16 L sene [12]68 / [3 A¤ustos 1852] imar faaliyetleri 207 .Atûfetli efendim hazretleri Meclis-i Vâlâ’dan kaleme al›n›p Maliye Nezâret-i Celîlesi’nin melfûf takrîri ile beraber manzûr-› âlî buyurulmak için takdim olunan mazbata meâlinden müstefâd oldu¤u vechile Vulç›tr›n Kazas›’nda vâki Nehr-i Sitnece üzerine infla olunan cisrin masâr›f› olan yüz altm›fl iki buçuk kuruflun altm›fl alt› senesi Nâfia vâridât›ndan olarak irâd ve masraf›n›n icras› tezekkür k›l›nm›fl ise de ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› cenâb-› fiehinflâhî fleref-sünûh buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›.

‹.57 PR‹fiT‹NE’DE ASKER‹ HASTANE ‹NfiASI Prifltine Kasabas›’nda ordugâh olarak kullan›lan Kosova sahras›ndaki askerî hastanenin afl›r› ya¤›fllardan dolay› y›k›lmas› nedeniyle Redif deposu yan›nda yeni bir hastanenin yap›lmas› NDËRTIMI I SPITALIT USHTARAK NË PRISHTINË Ndërtesa e spitalit ushtarak në Prishtinë shfrytëzohej si kazermë e fushës së Kosovës dhe rrënohej nga reshjet e tepërta. MVL. (15 Nëntor 1860) BOA. 19459 Atûfetli efendim hazretleri Prifltine Kasabas›’nda ordugâh ittihâz olunan Kosova sahrâs›nda on befl bin kurufl masrafla asâkir-i flahane için etraf› çitden infla edilen hastahânenin kesret-i bârân cihetiyle münhedim olmas›na mebnî mevcud bulunan kereste ve sairenin kasabaya nakliyle redif debboyunun yan›nda hem hastahâne olmak ve hem de ileride mühimmât-› hiyâmiye ve eflya-y› saire-i askeriye h›fz edilmek üzere nihayet otuz bin kurufl masrafla bir hastahânenin inflas›na mübâfleret k›l›nm›fl olmas› pek yolunda olmakla metânet ve rasânetine mahallince nezâret ve rikkat olunmak ve masâr›f› dahi ol mikdar› tecavüz etmemek üzere ikmâl-i inflas› z›mn›nda mahalline me’zûniyet i‘tâ- 208 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . Prandaj ndërtohet një spital i ri afër depos së rezervistëve.

Nadir Eserler Kütüphanesi. Fî selh-i Rebîülâhir sene 1277 / [14 Kas›m 1860] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ibcâl olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle mezkûr mazbata manzûr-› flevket-mevfûr-› hazret-i mülûkâne buyurulmufl ve husus-› mezkûrun ol vechile icra-y› iktizâs› müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan emr u irâde-i seniyye-i cenâb-› flahane iktizâ-y› münîfinden olarak mazbata-i merkûme yine savb-› âlî-i âsafîlerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. Shkup (‹.Belediye Hastanesi. Fî gurre-i Cemâziyelevvel sene [12]77 / [15 Kas›m 1860] imar faaliyetleri 209 .Ü. efendim. 90436/5) s› ve bunun masâr›f›n›n ve gerek münhedim olan hastahâne masâr›f› bulunan on befl bin kuruflun kabul ve mahsûbu hususunun Maliye Nezâret-i Celîlesi’ne havalesi tezekkür olundu¤una dair Meclis-i Vâlâ’dan kaleme al›nan mazbata manzûr-› âlî buyurulmak için arz u takdim k›l›nm›fl olmakla ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› hazret-i Padiflahî müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. Üsküp Spitali i bashkisë.

Ol bâbda emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. ‹.58 PR‹fiT‹NE ‹LE BOSNA ARASINDA TELGRAF H‹ZMETLER‹N‹N BAfiLADI⁄I Telgraf hatt› infla olunan Bosna ile Prifltine aras›nda Türkçe haberleflmeye bafllan›ld›¤› FILLIMI I SHËRBIMEVE TELEGRAFIKE NË RELACION PRISHTINË – BOSNJE Fillon informimi në gjuhën turke pas ndërtimit të rrjetit telegrafik ndërmjet Bosnjës dhe Prishtinës (5 Nëntor 1862) BOA. Fî 6 Cemâziyelevvel sene [12]79 ve fî 17 Teflrîn-i Evvel sene [12]78 / [30 Ekim 1862] Kâmil ** 210 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . 11145 Hariciye Nezâret-i Celîlesi’ne Ma‘rûz-› çâkerleridir ki Bir vakitden beri Mostar’la Bosna Telgrafhâneleri beyninde Türkçe muhabere olunmakda ise de Bosna ile Prifltine beyninde hatt-› telgrafî olmad›¤› cihetle Dersaâdetçe olacak muhaberât Frans›zca olarak Nemçe hutûtundan te‘âtî olunmakda idi. HR. Halbuki bu kere saye-i muvaffakiyetvâye-i hazret-i Padiflahîde mahall-i mezkûra dahi hatt-› telgrafî temdîd olunarak bittab‘ Türkçe icra-y› muhabere olunmakda bulunmufl oldu¤u muhât-› ilm-i âlî-i nezâret-penâhîleri buyurulmak üzere beyân-› hâle ictisâr k›l›nd›.

efendim. Fî 11 Ca sene 1279 / [4 Kas›m 1862] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri’yle mezkûr tezkire meflmûl-i nazar-› flevket-eser-i cenâb-› Cihandârî buyurulmufl ve zikrolunan takrîr yine savb-› âlî-i âsafânelerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.Atûfetli efendim hazretleri Bosna ile Prifltine beyninde telgraf hatt› olmad›¤› cihetle Dersaâdetçe olunacak muhaberât bir vakitden beri Frans›zca olarak Nemçe hutûtundan te‘âtî k›l›nmakda oldu¤u hâlde saye-i muvaffakat-vâye-i hazret-i Padiflahî mahall-i mezkûra dahi hatt-› telgrafî temdîd olunup Türkçe icray› muhaberâta bafllan›lm›fl idü¤üne dair telgraf müdürü saadetli beyefendi hazretlerinin vârid olan tezkiresi mücerred manzûr-› âlî-i hazret-i fiehinflâhî buyurulmak için arz u takdim k›l›nd›¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. Fî 12 Ca sene 1279 / [5 Kas›m 1862] imar faaliyetleri 211 .

Revifl-i ifl‘âra nazaran hatt-› mezkûrun inflas›na kâfi Prizren hatt› levâz›m›ndan mevcud tel ve fincan oldu¤u gibi direk ve levâz›mât-› sairesinin dahi ahali cânibinden tedarik ve tanzimi kararlafld›r›ld›¤› anlafl›lm›fl idü¤ünden ve zikrolunan hatt›n Prizren hatt› inflas›nda müstahdem mühendis Ahmed Efendi ma‘rifetiyle temdîd ve inflas› münasib olaca¤›ndan muvâf›k-› emr u irâde-i seniyye-i cenâb-› cihanbânî buyuruldu¤u hâlde hatt-› mezkûrun mü- 212 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .59 PR‹ZREN’DEN ÜSKÜP’E TELGRAF HATTI ‹NfiASI Prizren’den Üsküp’e bir telgraf hatt› infla edilmesi NDËRTIMI I RRJETIT TELEGRAFIK PRIZREN – SHKUP Ndërtimi i një rrjeti telegrafik Prizren – Shkup (8 Janar 1863) BOA. 34073 Atûfetli efendim hazretleri Prizren’den Üsküb’e dahi bir hatt-› telgrafî inflas› menâfi‘i müstelzim olaca¤› beyân›yla ol bâbda baz› ifadeyi mutazamm›n Üsküb valisi devletli pafla hazretleri taraf›ndan gelen telgrafnâme üzerine Telgraf ‹daresi’yle muhabereyi flâmil olan tezkire manzûr-› âlî-i hazret-i Padiflahî buyurulmak için arz u takdim k›l›nd›. ‹. DH.

Fî 17 Receb sene 1279 / [8 Ocak 1863] imar faaliyetleri 213 . efendim. Nadir Eserler Kütüphanesi. Fî 16 Receb sene 1279 / [7 Ocak 1863] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle evrak-› ma‘rûza manzûr-› flevket-mevfûr-› cenâb-› cihanbânî buyurulmufl ve hatt-› mezkûrun ber-mûceb-i istîzân hemen inflas›na mübâfleret olunmas› hususunun vali-i müflârunileyhe ifl‘âr›yla Telgraf ‹daresi’ne dahi ifade-i keyfiyet k›l›nmas› müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulan emr u fermân-› isabet-unvân-› hazret-i Padiflahî muktezâ-y› münîfinden olarak evrak-› merkûme yine savb-› sâmî-i âsafîlerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. 90623/19d) hendis-i mûmâileyh ma‘rifetiyle hemen inflas›na mübâfleret olunmas› hususunun vali-i müflârunileyhe ifl‘âr›yla Telgraf ‹daresi’ne dahi ifade-i keyfiyet k›l›naca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîmine ibtidâr olundu. Üsküp Ura e gurit Shkup (‹.Taflköprü.Ü.

60 BOA. 22723 214 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti . ‹. MVL.

hapishane. Fî 14 Ramazan sene 1280 / [27 fiubat 1864] Ma‘rûz-› çâker-i kemîleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i âsafâneleriyle mazbata-i merkûme manzûr-› flevket-mevfûr-› hazret-i fiehriyârî buyurulmufl ve husus-› mezkûrun tezekkür ve istîzân olundu¤u vechile hazinece ifa-y› muktezâs›n›n nezâret-i müflârunileyhâya havalesi fleref-sünûh ve sudûr buyurulan emr u irâde-i seniyye-i hazret-i fiehinflâhî mantûk-› münîfinden olarak mazbata-i mezkûre yine savb-› sâmî-i Sadâret-penâhîleri’ne iade k›l›nm›fl olmakla ol bada emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.PR‹ZREN’DEK‹ BAZI RESMÎ B‹NALARIN YEN‹DEN ‹NfiASI Prizren’deki hükümet kona¤›. efendim. (23 Shkurt 1864) Atûfetli efendim hazretleri Meclis-i Vâlâ’n›n mazbata-i ma‘rûzas› meâlinden müstebân oldu¤u vechile Prizren Hükûmet Kona¤›’yla hapishânesi gayet harâb olarak memurîn-i mevcudenin ikametleri ve mahbusînin muhafazas› kâbil olamayaca¤›ndan ve mezkûr hapishâne hükümet dairesinin haricinde bulundu¤undan arsas› fürûht olunarak konak ve hapishâne ve bir küçük telgrafhâne ile zabtiye ko¤ufllar›n›n müceddeden inflas› lede’l-keflf iki yük on üç bin bu kadar kuruflla vücuda gelece¤i ve sat›lacak arsa esmân› üzerine biraz fley ilâve olundu¤u suretde konak tamiri masâr›f›ndan ve telgrafhâne bedel-i îcâr›ndan hazine kurtulaca¤› mülâbesesiyle mezkûr arsan›n fürûhtuyla yap›lacak binalar›n münâkasalar› bi’l-icra keflfinden afla¤› masrafla tâlib bulunur ise onun ve bulunamad›¤› takdirde keflfini tecavüz etmemek ve metânetine dikkat ile daha afla¤› masrafla vücuda getirilmek üzere mahallî meclis ma‘rifetiyle tesviyesi z›mn›nda hazinece ifa-y› muktezâs›n›n Maliye Nezâret-i Celîlesi’ne havalesi tezekkür olunmufl ise de ol bâbda her ne vechile emr u fermân-› hazret-i mülûkâne fleref-sünûh ve sudûr buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. shtëpisë së arrestit me metodën e tenderimit apo nën mbikëqyrjen e këshillit të pleqësisë. zyrës telegrafike. Fî 15 Ramazan sene 1280 / [23 fiubat 1864] imar faaliyetleri 215 . telgrafhane ve zaptiye ko¤ufllar›n›n aç›k eksiltme usulü veya mahallî meclis sorumlulu¤unda yeniden yapt›r›lmas› RINDËRTIMI I DISA NDËRTESAVE PUBLIKE NË PRIZREN Rindërtimi i ndërtesës administrative. burgut.

42018 216 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .61 BOA. DH. ‹.

për hir të kërkesave theksohej domosdoshmëria e themelimit të postës dhe të emërimit të nëpunësve postarë.000 Kalkandelen bu dahi 1.000 Ber-vech-i bâlâ hademe ve müdür ve îcâr olarak bir senede i‘tâs› icab eden 13.200 Ber-vech-i muharrer kirahâne için i‘tâs› lâz›m gelen iâne-i seneviye Cem‘an yekûn (kurufl) 30. Hademe ve sair maafllar› Beher flehr (kurufl) Tatar maafl› 600 Müdür maafl› 400 Îcâr 100 1.000 Üsküb menzilhânesinin iâne-i sâb›kas› üzerine zamm› lâz›m gelen 500 2.200 Prizren Vilâyeti’nden Dahiliye Nezâret-i Celîlesi makam-› âlîsine ve nezâret-i müflârunileyhâdan Nâfia Nezâret-i Celîlesi’ne ve oradan da savb-› âlîlerine irsâl ile meclis-i acizânemize ha- imar faaliyetleri 217 .200 Kirahâne iâneleri Beher flehr (kurufl) Prizren’de küflâd olunacak menzilhâneye 1.500 12 eflhür senevî (kurufl) 30. me të ardhurat vetjake nuk do të mund t’i mbulonte shpenzimet e veta. (4 Aral›k 1869) Meclis-i ‹dare-i Posta Üsküb Vilâyet-i Celîlesi’nin Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne mevrûd inhâda muharrer oldu¤u vechile Prizren’de müceddeden postahâne küflâd olundu¤u suretde ale’t-tahmin vuku bulacak masâr›f› ber-vech-i zîr beyân olunur.PR‹ZREN’DE POSTAHANE TES‹S‹ Prizren’de teflekkül edecek bir posta merkezinin malî gelirleriyle kendi masraflar›n› karfl›layamayaca¤› ön görülmüflse de ihtiyaca verece¤i cevap dikkate al›narak bu merkezin aç›lmas› ve memurlar›n›n tayin edilmesi gerekti¤i THEMELIMI I POSTËS NË PRIZREN Edhe pse parashihej që posta e cila do të themelohej në Prizren.100 12 eflhür senevî (kurufl) 13.000 43.

61 218 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

Zikrolunan posta merkezi için lüzumu olan menzilhâneler iânesiyle müdür ve tatar maafllar›n›n ve posta merkezi kiras›n›n senevîsi takrîben k›rk üç bin kurufla bâli¤ olaca¤› anlafl›lm›fl ve mahallî inhâs›nda dahi merkez-i mezkûrun küflâd›nda lüzum-› kavî irâd›yla beraber flimdi hâs›lât› masraf›na vefa etmese bile ileride tekâbül edece¤i gösterilmifl olmakla müflârunileyhimâya havalesi hakk›nda her ne vechile irâde-i seniyye-i cenâb-› mülûkâne müte‘allik ve fleref-sudûr buyurulur ise ona göre hareket olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîm k›l›nd›. sene [12]86 / [4 Aral›k 1869] imar faaliyetleri 219 .vale buyurulan tezkire-i aliyye ile melfûfu bulunan tahrirât-› cevabiyenin hulâsa-i müfâd› Prizren’de bir menzilhâne ile bafll›ca bir posta merkezi küflâd›ndan ibaret olup ifa-y› muktezâs› arîz u amîk mütâlaa olundukda bâlâ-y› mazbata-i acizânemizde gösterildi¤i vechile mezkûr Prizren’de müceddeden küflâd olunacak menzilhâneler ile Üsküb Menzilhânesi’ne zamm› lâz›m gelen iâne ve ikame edilecek müdür ve tatar ve saire maaflât›yla postahâne îcâr› takrîben senevî k›rk üç bin iki yüz kurufla bâli¤ olaca¤› misillü mezkûr postahânenin küflâd› lüzum-› hakikî taht›nda oldu¤u dahi ifl‘âr-› mahalliyeden anlafl›lm›fl olmakla suret-i hâle nazaran ifa-y› muktezâs› menût-› re’y-i âlîleri idü¤ü beyân›yla mazbata-i acizânemiz terkîmine ibtidâr k›l›nma¤›n her hâlde emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir. efendim. Fî 29 fi. Fî 28 fiaban sene [1]286 / [3 Aral›k 1869] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i ta‘zîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri’yle evrak-› ma‘rûza manzûr-› âlî-i hazret-i fiehriyârî buyurulmufl ve zikrolunan posta merkezinin ber-vech-i istîzân küflâd› z›mn›nda icra-y› icab›n›n nezâret-i müflârunileyhimâya havalesi fleref-rîz-i sünûh ve sudûr buyurulan emr u fermân-› ma‘âlî-unvân-› cenâb-› flahane mantûk-› münîfinden olarak evrak-› merkûme yine savb-› sâmî-i düstûrânelerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir. Fî 3 Receb sene [12]86 ve fî 27 Eylül sene [12]85 / [9 Ekim 1869] [Prizren ‹dare Meclisi azâlar›n›n mühürleri] ** Atûfetli efendim hazretleri Prizren’de bir posta merkezi küflâd›yla memurlar›n›n tayini lüzumuna dair Prizren Vilâyeti’nden vârid olan tahrirât üzerine Maliye ve Nâfia Nezâret-i Celîleleriyle muhaberât› flâmil tezkireler tak›m›yla arz u takdim olundu.

‹. paraqitej nevoja për një depo të re (28 Shtator 1870) BOA. DH. Revifl-i ifl‘âra nazaran mahzen-i mezkûrun inflas›na lüzum görünmüfl olmas›yla müzekkire-i ma‘rûzada beyân olundu¤u vechile mebla¤-› mezbûr Dahiliye büdcesinin inflaât tertibine mahsûben emvâl-i mahalliyeden tesviye olunmak üzere zikrolunan mahzenin inflas› için mahalline me’zûniyet ve nezâret-i müflârunileyhâya dahi malumât i‘tâs› hakk›nda her ne vechile 220 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .62 PR‹ZREN HÜKÜMET KONA⁄I ‹Ç‹N YEN‹ B‹R ARfi‹V DEPOSU YAPILMASI Prizren Hükümet Kona¤›’ndaki arfliv deposunun tamamen dolmufl olmas› sebebiyle yeni bir arfliv deposu yap›lmas› NDËRTIMI I NJË DEPOJE ARKIVORE PËR NDËRTESËN ADMINISTRATIVE TË PRIZRENIT Pasi që depoja arkivore e ndërtesës administrative të Prizrenit ishte mbushur përplot. 43118 Atûfetli efendim hazretleri Prizren Vilâyeti Hükûmet Kona¤›’nda vâki mahzenin evrak-› mevcudeyi istîâba gayr-› kâfi olmas›ndan nâfli otuz bin kurufl sarf›yla müceddeden bir bâb mahzenin inflas› istîzân›na dair vilâyet-i mezkûre idare meclisinden vârid olan mazbata ve res‹m ol bâbda Maliye Nezâret-i Celîlesi’yle muhabereyi flâmil tezkire ve Dahiliye Muhasebesi’nden yaz›lan müzekkire ile beraber arz u takdim k›l›nd›.

emr u irâde-i ma‘âlî-ifade-i cenâb-› Padiflahî fleref-rîz-i sünûh ve sudûr buyurulur ise hükm-i celîli infaz olunaca¤› beyân›yla tezkire-i senâverî terkîmine ibtidâr k›l›nd›. Fî 2 Receb sene [1]287 / [28 Eylül 1870] Prizren Hükümet Kona¤› arfliv deposunun plan› Skica e depos së arkivit të ndërtesës qeveritare në Prizren imar faaliyetleri 221 . Fî gurre-i Receb sene [1]287 / [27 Eylül 1870] Ma‘rûz-› çâker-i kemîneleridir ki Resîde-i dest-i tekrîm olan iflbu tezkire-i sâmiye-i Sadâret-penâhîleri’yle evrak-› ma‘rûza manzûr-› ma‘âlî-mevfûr-› hazret-i Tâcdârî buyurulmufl ve zikrolunan mahzenin ber-mûceb-i istîzân inflas› için mahalline me’zûniyet ve nezâret-i müflârunileyhâya dahi malumât i‘tâs› fleref-sudûr ve sünûh buyurulan emr u irâde-i seniyye-i cenâb-› mülkdârî muktezâ-y› münîfinden olarak evrak-› merkûme yine savb-› sâmî-i hidîvîlerine iade k›l›nm›fl olmakla ol bâbda emr u fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.

fiD. NF. 1997/12_2 222 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .63 BOA.

i cili derdhet në detin e Selanikut ndalohet thyerja e gurit të madh. që është e vetmja rrugë për bartjen e lëndës së parë në Kazanë e Pejës. Thyerja e një shkëmbi të madh që shkakton shumë pengesa për zdrukthëtarë në rrugën e Stafnagorës. Në lumin Vardar në mes të Shkupit dhe Qyprilisë. Për përfundimin e pjesës së rrugës që shkon për Selanik – Strumicë ka afër një milion metra rrugë.KOSOVA V‹LAYET‹’NDE ‹MAR FAAL‹YETLER‹ Nifl Kasabas›’ndaki Arnavutpazar› adl› mahalde kurulan ve çöpler sebebiyle halk sa¤l›¤›n› tehdit eden pazar›n daha müsait olan Leskofçakap›s›’na tafl›nmas› / Selanik’ten denize dökülen Vardar Nehri’nin Üsküp ile Köprülü aras›nda bulunan büyük tafl sebebiyle Köprülü Kazas›’ndan yukar›da kalan yerlerin nehir üzerinde çal›flan nakliye vas›talar›ndan mahrum olduklar›ndan bu tafl›n k›rd›r›lmas› / ‹pek Kazas›’nda kereste kesimine mahsus bulunan Strafnogora adl› ormana gidilecek yol üzerindeki büyük kayan›n kereste nakline engel olmas›ndan ötürü k›rd›r›lmas›/ Selanik Vilayeti s›n›r›na kadar tamamlanm›fl olan Üsküp Sanca¤› üzerinden Selanik’e giden büyük yolun Selanik-Usturumca aras›nda kalan k›sm›n›n ikmal edilmesiyle 1 milyon metre mesafeye yak›n yol tesviye ve tanzim olunarak vilayet dahilinde hemen hemen gayr-› muntazam yol kalmayaca¤› / Üsküp Sanca¤›’n›n arazisi pamuk ve kök boya ziraat›na elveriflli oldu¤undan. Dört k›t‘as›n›n hulâsa-i meâlleri Nifl Kasabas› vasat›nda ve kale haricinde kâin Arnavudpazar› nâm mahalle birçok araba ve hayvanât tecemmu‘ ile hâs›l olan süpüründü ve müzahrafâtdan oras› mezbele ve batakl›k hâline girerek bundan hâdis olan ta‘affünât havay› ta¤yîr ve ihlâl etmekde oldu¤undan ve Leskofçakap›s› nâm mahal ise pazar ikâmesine daha elveriflli bulundu¤undan zikrolunan pazar beriye nakil ile flimdiki imar faaliyetleri 223 . prandaj duhet që fara të sillet nga Ministria e Tregtisë (17 Janar 1871) Daire-i Nâfia Numara 451 Mazbata Birinci defa olarak Prizren Vilâyeti merkezinde ictimâ eden meclis-i umumîde cereyân eden müzâkerât› hâvî tanzim ve takdim olunup fiûrâ-y› Devlet’e havale buyurulan mazbatalardan alt› k›t‘as› Nâfia Dairesi’nde k›râet ve mütâlaa olundu. Ticaret Nezareti’nce cins pamuk ve kök boya tohumu gönderilmesinin uygun olaca¤› AKTIVITETET NDËRTIMORE NË VILAJETIN E KOSOVËS Në mënyrë që të mos shkaktohet ndonjë rrezik për shëndetin e qytetarëve nga mbeturinat e tregut. Pagesa ose investimi për rregullimin e rrugëve bëhet me qëllim që të mos mbetet asnjë rrugë pa u rregulluar. tregu duhet të kalohet në vendin e quajtur Leskofqakapës. Deri në kufirin e Vilajetit të Selanikut është kryer rruga e madhe që shkon mbi Sanxhakun e Shkupit për Selanik. për vendbanimet e epërme në Kazanë e Qyprilisë. Toka e Sanxhakut të Shkupit është shumë pjellore dhe është e përshtatshme për mbjelljen e pambukut dhe rrëzë ngjyruese ( rubia tinctorum). i cili ishte ndërtuar në vendbanimin e ashtuquajtur Arnaut Pazar në qytetin e Nishit.

63 224 osmanlı arşiv belgelerinde kosova vilayeti .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->