TERPENO T VE STERO TLER.......................................................................................................... 3 1 2 G R Ş ..................................................................................................................

............................. 3 MONOTERPENLER ..................................................................................................................... 4

2.1 YAPISI ............................................................................................................................................ 4 2.2 B YOSENTET K KAYNAKLARI....................................................................................................... 5 2.2.1 DÜZGÜN MONOTERPENLER ......................................................................................................... 5 2.2.2 DÜZENS Z MONOTERPENLER ....................................................................................................... 5 2.2.3 R DO TLER .................................................................................................................................. 5 2.2.4 MONOTERPEN HETEROZ TLER ..................................................................................................... 5 2.3 MONOTERPEN TAŞIYAN DROGLAR .............................................................................................. 5 3 UÇUCU YAĞLAR.......................................................................................................................... 6

3.1 TANIM ............................................................................................................................................ 6 3.2 YAYILIŞLARI, BULUNDUĞU YERLER VE GÖREVLER .................................................................. 6 3.3 F Z KSEL ÖZELL KLER ................................................................................................................ 7 3.4 K MYASAL YAPILARI .................................................................................................................... 7 3.4.1 TERPENO TLER ............................................................................................................................ 7 3.4.2 AROMAT K YAPILAR.................................................................................................................. 10 3.4.3 FARKLI KAYNAKLI B LEŞ KLER ................................................................................................. 10 3.5 UÇUCU YAĞLARDA DEĞ ŞKENL K FAKTÖRLER ....................................................................... 11 3.5.1 T CAR SM ................................................................................................................................ 11 3.5.2 KEMOT PLER N OLUŞUMU ......................................................................................................... 11 3.5.3 VEJETAT F S KLUSUN ETK LER ................................................................................................. 11 3.5.4 ÇEVRESEL FAKTÖRLER N ETK S ............................................................................................... 11 3.5.5 ELDE ETME YÖNTEM N N ETK S ............................................................................................... 11 3.6 ELDE ED L ŞLER ........................................................................................................................ 12 3.6.1 UÇUCU YAĞLAR ........................................................................................................................ 12 3.6.1.1 Distilasyon ............................................................................................................................. 12 3.6.1.2 Mekanik yol (Citrus kabuklarının sıkılması) ......................................................................... 12 3.6.2 KONKRET VE REZ NO TLER ....................................................................................................... 13 3.6.2.1 Tüketme ................................................................................................................................. 13 3.6.3 YAĞDA YAPILAN SON ŞLEMLER ............................................................................................... 13 3.7 UÇUCU YAĞLARDA VE UY TAŞIYAN DROGLARDA KAL TE KONTROLÜ VE ANAL ZLER .......... 13 3.7.1 UÇUCU YAĞLARIN KAL TE KONTROLÜ ..................................................................................... 13 3.7.2 UÇUCU YAĞ B LEŞENLER N N ZOLASYONLARI VE YAPILARI ÜZER NDE ÇALIŞMALAR ............ 13 3.7.2.1 Elde etme................................................................................................................................ 14 3.7.2.2 Türev hazırlama ..................................................................................................................... 14 3.8 UÇUCU YAĞLARIN FARMAKOLOJ K ÖZELL KLER ................................................................... 14 3.9 UÇUCU YAĞLARIN TOKS S TES ................................................................................................. 14 3.10 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN DROGLARIN KULLANILIŞI .................................................................... 15 3.10.1 ECZACILIK ............................................................................................................................... 15 3.10.2 PARFÜMER ............................................................................................................................. 15 3.10.3 GIDA TEKNOLOJ S .................................................................................................................. 15 3.11 SAKLANMASI ............................................................................................................................. 15 3.12 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN BAŞLICA DROGLAR ............................................................................... 16 3.12.1 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN LAM ACEAE DROGLARI .................................................................... 16 3.12.2 ANASON KOKULU UÇUCU YAĞLAR ......................................................................................... 19

1

3.12.3 3.12.4 3.12.5 3.12.5.1 3.12.5.2 3.12.5.1 3.12.6 3.12.7 4

C TRUS UÇUCU YAĞLARI ......................................................................................................... 20 ASTERACEAE FAM LYASININ TAŞIDIĞI UÇUCU YAĞ DROGLARI .............................................. 21 D ĞER UÇUCU YAĞLAR ........................................................................................................... 21 Oleum Rosae, gül yağı ......................................................................................................... 21 Oleum Chenopodii, kenopod esansı..................................................................................... 22 Oleum lauri, defne yağı........................................................................................................ 22 UÇUCU YAĞ ÇEREN D ĞER DROGLAR ..................................................................................... 23 BAHARATLARDA “TIBB B TK ” M D R?.................................................................................. 23

REÇ NELER................................................................................................................................. 24

4.1 REÇ NELER N ELDE ED L ŞLER ................................................................................................ 24 4.2 REÇ NEL MADDELER ................................................................................................................. 25 4.2.1 RES NA ...................................................................................................................................... 25 4.2.2 GL KORES NA ............................................................................................................................ 25 4.2.3 LAKTORES NA ........................................................................................................................... 25 4.2.4 OLEORES NA.............................................................................................................................. 25 4.2.4.1 TEREB NTH NA .................................................................................................................. 26 4.2.4.2 CANNAB S SAT VA, kendir, esrar otu, Cannabinaceae..................................................... 26 4.2.4.3 MAST X, sakız, Anacardiaceae ............................................................................................ 26 4.2.4.4 RES NA GUAJAC ............................................................................................................... 26 4.2.5 OLEOGUMM RES NA, GUMM REZ NLER ..................................................................................... 26 4.2.5.1 OL BANUM, Burseraceae..................................................................................................... 27 4.2.5.2 OPPANAX, Burseraceae ....................................................................................................... 27 4.2.5.3 M RRA, Burseraceae ............................................................................................................. 27 4.2.5.4 ASAFOET DA, Apiaceae...................................................................................................... 27 4.2.6 BALSAMUM, BALZAMLAR ......................................................................................................... 27 4.2.6.1 MYROXYLON BALSAMUM VAR. PERE RAE, peru balsamı, fabaceae......................... 27 4.2.6.2 MYROXYLON BALSAMUM , M.TOLU FERUM, tolu balsamı, fabaceae....................... 27 4.2.6.3 STORAX................................................................................................................................ 28 4.2.6.4 STYRAX AMER CANUS, styraciaceae............................................................................... 28 4.2.6.5 STYRAX TONK NENS S, siam benzoini ............................................................................ 28 4.2.6.6 STYRAX BENZO N VE STYRAX PARALLELONEURUS, sumatra benzoini ................ 28 4.2.6.7 KATRAN ............................................................................................................................... 28 4.2.6.8 P X, juniperi oxycedrus, Ardıç katranı, Cupressaceae........................................................... 28

2

zopren kuralına uygun bir şekilde meydana gelen terpenlere düzgün terpen denir. Prekürsörün oluşumu Prekürsör ismi Terpen C zopren sayısı/formül sayısı MVA(=mevalonik DiMetilAllilPiroPosfat Hemiterpen 1 5/C5H8 1 asit) IPP DMAPP Geranil pirofosfat Monoterpen 10/ C10H16 2 DMAPP + IPP GPP 2 GPP + IPP FPP Farnesil pirofosfat Seskiterpen 15/ C15H24 3 3 FPP + IPP GGPP Geranil geranil pirofosfat Diterpen 4 20/ C20H32 4 Geranil farnesil Sesterterpen 25/ C25H40 5 GGPP + IPP GFPP 5 pirofosfat Skualen(=steroitlerin Triterpen 6 FPP + FPP Skualen 30/ C30H48 6 prekürsörü) 7 GGPP + GGPP Fitoen Fitoen(=karotenoitlerin Tetraterpen 40/ C40H64 8 prekürsörü) (=karoten) zopren sayısı 3’e kadar olanlar genelde uçucu ve 3’ten büyük olanlar genelde uçucu değildirler.DMAPP)+ IPP (C5)nalkolünün fosforik diesteri (= terpen) Terpenlerin oluşumunda ilk ünite dimetilallil pirofosfat(DMAPP)’dir. enzimler tarafından katalizlenen reaksiyonlar sonucu ortaya çıkarlar ve allilik prenil pirofosfat molekülü olarak isimlendirilen bir hareket molekülüne izopentenil pirofosfat(IPP=C5) ünitesinin ilavesiyle oluşan (C5)n alkollerinin fosforik diesterleridirler. MVA’ya fosfat bağlanması ve daha sonra –COOH grubunun uzaklaşmasıyla IPP oluşur. IPP ise bir enzim yardımıyla DMAPP’a izomerize olur. Formüle edecek olursak Allilik prenil piro fosfat(=prekürsör=örn. düzensiz monoterpenler 2 DMAPP ünitesinin bağlanmasıyla ortaya çıkarlar. Terpenlerin oluşumunda rol alan IPP↔DMAPP oluşumunda asetat molekülü başlangıç maddesidir. Terpenler değişik sayıdaki izopren(=2 metil buta-1. Bütün terpen ve steroitler mevolanat yolağından oluşurlar. zopren kuralının uygulanmadığı bazı durumlarda. Bu grup bileşiklerin prekürsörleri.3 dien) moleküllerinin “kafa-kuyruk” şeklinde birleşmesi sonucu meydana gelmektedir(izopren kuralı). 2 molekül asetik asit tiyoesterinin birleşmesi ve ardından redüklenmesi sonucu mevalonik asit oluşur.Terpenoit ve Steroitler 1 Giriş Terpenoit ve steroitler bitkilerde sekonder metabolit olarak en büyük grubu oluşturmaktadırlar. 3 .

2. (örn. Asiklik Monosiklik (halka (tek halkalı) taşımayan) mirkan seko-iridan p-mentan iridan Bi ve trisiklik (iki halkalı) karan pinan bornan tuyan Düzgün monoterpenlere ilaveten düzensiz yapılar.artemisan. Glikozidik formları aroma prekürsörleridir ve şeftali. kiraz. ahududu gibi bazı meyvelerde bulunanlar önemlidir. Monoterpenler genelde uçucu yağların yapısında yer alan düzgün terpenlerin. Pinan ve bornandan izokamfan veya fenkanın oluşmasında olduğu gibi) izo-kamfan fenkan -veya geleneksel olmayan bir biyogenez ile (örn. üzüm.1 Yapısı Düzgün monoterpenler iki izopren ünitesinin kafa-kuyruk şeklinde bağlanması sonucu meydana gelirler.2 Monoterpenler En basit terpen yapısı olup 2 x izopren molekülünden oluşurlar.direkt krizamtemil PP krizantema) -veya onun rearanjmanı üzerinden oluşan türevleri ile meydana gelirler. santolinan. Asteraceae uçucu yağlarında bulunan düzensiz terpenlerin ve iridoitlerin yapısında bulunurlar. Çoğu serbest haldedir. -ya düzgün prekürsörlerin rearanjmanı ile (örn. rotrokan) krizanteman artemisan lavandulan santolinan 4 .lavandulan. Fakat glikozidik formlarına da rastlanmaktadır.

2. analjezik Antispazmodik. 2.2.1 Düzgün monoterpenler Düzgün monoterpenlerin hareket noktası GPP’dir.2 Biyosentetik kaynakları Monoterpenler biyosentetik orjinlerine göre dörde ayrılırlar. diüretik 5 .4 Monoterpen heterozitler Siklopentanoit yapı taşımayan monoterpenik heterozitlerdir.2.3 Monoterpen taşıyan droglar Bitki Paeonia sp Viburnum sp Türkçesi Şakayık türleri Gilabori Familya Paeoniaceae Caprifoliacea Etken madde Paeniflorin (monoterpen glikozit) Anatoliozit (monoterpen heterozit) Kullanılış Antispazmodik.2.3 ridoitler Geraniol veya nerolün siklopropan çekirdeğini oluşturması ve glukozidasyon ile meydana gelirler. 2. 2.2. 2.2 Düzensiz monoterpenler 2 molekül DMAPP birleşmesi sonucu krizantemil pirofosfattan meydana gelirler. 2.

Koruyucu Tozlaşmayı kolaylaştırıcı Su kaybını azaltıcı Yaralanmalarda bitkiyi korumak için meydana gelen daha sonra görevi biten reçineleri eritici 5. bulunduğu yerler ve görevleri -Bulunduğu yerler UY’lar en çok Lamiaceae.1 Tanım Uçucu yağlar. 6 . Coniferae.3 Uçucu yağlar 3. Umbelliferae ve Graminae familyalarında yaygındırlar.Pomat: soğukta veya sıcakta anfloraj yöntemleri (=erimiş yağ içine çiçeklerin batırılması ve bekletilmesi) ile elde edilen parfümlü yağdır.Baharat: koku ve aroma vermek. gıdaların lezzetini artırmak için kullanılan doğal bitki ürünleri veya karışımlarıdır. Bitkilrede uylar çeşitli organlarda bulunmaktadır. . Myrtaceae.Konkret: bitkisel kaynaklı taze materyalden sulu olmayan bir solvanla tüketme ile elde edilen karakteristik kokulu ekstredir. aldehit.Eucalypti FructusAnisi Fr.Boldo F. 4. uçucu asit. 2. 3.2 Yayılışları. Bulunduğu organ Yaprak Yaprak Yaprak Meyve Meyve Çiçek Tohum Gövde Gövde Gövde Rizom Kök Örnek Folia Menthae F. aromatik maddeler. Bitkinin kullanmadığı işe yaramayan depo ürünlerini ortadan kaldırmak gibi görevleri vardır. 3. . düz zincirli hidrokarbonları. N ve S taşıyan heterozitleri taşıyan oda sıcaklığında genellikle sıvı olan. .Rezinoit: doğal kaynaklı kuru materyalden sulu olmayan solvanla tüketme ile elde edilen karakteristik kokulu ekstredir. .Absolü: uygun sıcaklıkta alkolle tüketme sonucu konkret. .Piperis nigri Flos Rosae Semen sinapsis Cortex cinnamomi Eucalyptus macarthuri Cortex camphora Rhizoma Filicis Radix valerianae Bulunduğu yer Salgı tüyü Salgı hücresi Salgı cebi Salgı kanalı Salgı hücresi Hücre içinde Doku içinde Salgı kanalında Gövde kabuklarında Odun kısmında reçine ile beraber ç salgı tüyü Hücre içinde -Görevleri 1. Compositae. Rutaceae. bitkilerden genellikle distilasyon ile elde edilen yapısında terpenik. pomat veya rezinoitten elde edilen karakteristik kokulu ürünlerdir. sekonder metabolit olan kompleks karışımlardır.

laveten her uyın alkoldeki çözünürlüğü. Genellikle %1’den az elde edilirler. Suda çözünmezler.4. 3. O.Caryophylli.Caryophylli) veya mavidir(O. Nadiren yoğunluğu sudan ağır(1. 4. Yoğunlukları genellikle 0. lk elde edilirken tamamı renksizdir.Anisi). Nadiren kırmızı (O. Alkol ilave edildiğinde tüm uçucu yağların donma noktası düşer. Tamamı özel kokuludur. asitlik. Karanfil tomurcukları ise istisnadır ve yaklaşık %15 oranında uy taşır. kırılma gibi indisleri yağa ait farklılıklar gösterir. Genelde soluk sarı veya sarı renklidirler. 7. Doğal olarak elde edilen yağların hepsi optikçe aktiftir ve değerleri spesifiktir. 2.4 Kimyasal yapıları Uylar kompleks ve değişken 2 farklı biyogenetik gruptan oluşan maddeler karışımıdırlar. kamfen. suyla karışmazlar ancak sürüklenirler.5) uçucu yağlara rastlanır. Suyla bekletildiğinde taşıdığı bazı maddeler suya geçerek eczacılıkta önemli olan aromatik suları (=Aqua) meydana getirirler. Bunlar terpenoit ve daha az yaygın olan fenilpropandan türeyen aromatik yapılardır.Cinnamomi. O.8 –1. 3-karen. 6. sabinen α-pinen β−pinen sabinen 3-karen kamfen 7 . Bekledikçe kromofor grupları oluşur ve renk şiddeti artar.Chamomillae). Sassafras) 5.0 arasındadır. 3. osimen mirsen osimen Hidrokarbon (uy’da daima bulunurlar) Monosiklik α ve γ Terpinen. 3.3. (O. Nadiren oda sıcaklığında katı haldedir(O.0-1. p-simen α-terpinen p-simen β-terpinen Bisiklik Pinenler. yoğunluğu.3 Fiziksel özellikleri 1.1 Terpenoitler Uçucu yağlar en çok uçucu terpenleri başka bir deyişle molekül ağırlığı çok yüksek olmayan mono ve seski terpenleri taşır. sabunlaşma. -Uçucu yağlarda bulunan monoterpenlerin yapılarına örnekler Örnek Monoterpen Halka sayısı yapısı Monoterpen Asiklik Mirsen.

karvon. terpinil asetat zobornil asetat O tuyon Asiklik Ester Monosiklik Bisiklik 8 . fenkol borneol Aldehit Asiklik Geranial. terpineol. sitronellal CHO sitronellal Asiklik Tageton O tageton O Keton Monosiklik Menton. sitronellil asetat Mentil. fenkon.CH2OH geraniol CH2OH Asiklik Geraniol. 1-terpinen-4-ol Monosiklik OH OH mentol terpineol OH Bisiklik Borneol. pulegon karvon Bisiklik Kafur. linalol. tuyon Linalil asetat. neral. sitronellol OH sitronellol linalol Alkol Mentol.

karvakrol OH timol karvakrol Monoterpenlede biyosentez sonucu veya sitralden halka kapanması sonucu oluşabilen siklositral yapısı da önemli bir iskelettir. -Siklositral yapılarına örnekler O O H β−iron safranal Uçucu yağlarda bulunan seskiterpenlerin yapıları monoterpenlere benzer. α.8-sineol Peroksit Askaridol O O askaridol OH Fenol Timol. alkoller ve ketonlar en çok bilinen yapılardır.Eter Sineol(=ökaliptol) O 1. 9 . Hidrokarbonlar. β-ironlar ve safron β-siklositral’den hareketle elde edilmiş önemli etken maddelerdir. Safran hidroliz sonucu safranala dönüşür.

Yüksek ısıya bırakılmış ürünler de azot veya kükürt taşıyan ürünler meydana gelir. β−karyofilen.3 Farklı kaynaklı bileşikler Uçucu yağlar elde etme yöntemlerine bağlı olarak düşük molekül ağırlıklı çeşitli alifatik bileşikleri taşırlar. aldehitler. βsantalol. 3. asiklik eterler ve laktonlar elde edilir. Eğer materyal buhar distilasyonu ile tüketilirse hidrokarbonlar.4. cis-longipinan2. patçouli alkolü OH farnesol O Keton Nootkaton. alkoller. 10 . asitler.2 Aromatik yapılar Uçucu yağlarda bulunan fenilpropanoitler (C6-C3) çoğunlukla allil.-uçucu yağlarda bulunan seskiterpen yapılarına örnekler Seskiterpen yapısı Örnek H Hidrokarbon β−bizabolen.ve propenilfenol şeklinde yaygındır.4. longifolen β−bizabolen Alkol Seskiterpen Farnesol. karotol. β-vetivon nootkaton Aldehit Ester Sinelsallar OCOCH3 Sedril asetat sedril asetat 3.7-dion.

pinen terpinen-4-ol. güneyde yetişen Laurus nobilis de kuzeyde yetişenlere göre yağ verimi daha yüksektir.5 Uçucu yağlarda değişkenlik faktörleri 3.5 Elde etme yönteminin etkisi Distilasyon sırasında süre. 3. Bir başka örnekte ise. Tersi durumda ise(soğuk geceler) mentol oluşumu artar. sabinen hidrat. Taşıdıkları ana bileşene göre bunlar. Kullanılan cihaz ve yöntem de önemlidir. Karvakrol.5. (-)menton miktarındaki düşme (-)mentol ve (+)neomentol seviyesinde düşmeye neden olur. terpinen. Yunan veya Türk olarak isimlendirilir. Buna karşın derin bölgelerde depolanan yağ daha dayanıklı kalır. esterlerin hidrolizi hızlanabilir. Ayrıca uzun süreli kaynama ile ortam asidik olur ve sabinen. Meksika.3. 3. Bu kemotipler birbirlerinden taşıdıkları ana bileşene göre ayrılırlar. Kültür çalışmaları ile de verim ve kalite üzerinde değişiklikler görülür.3 Vejetatif siklusun etkileri Bitkilerin. α. izomerizasyonlar.4 Çevresel faktörlerin etkisi Sıcaklık. ortamın pH’sı. Nanede uzun gün ve ılık geceler yağ verimini ve mentofuran miktarını artırır. Linalol. Timol. Satureja.5.1 Ticari ismi Kekik veya kekik yağı uluslar arası piyasada spanyol. t-4-tuaynol. gün ışığının toplam süresi ve rüzgar ile özellikle yüzeyel histolojik saklama organlarında (ör. Bunun sonucu. Thymus türlerinden başka. oksidasyonlar ve benzeri reaksiyonlar meydana gelebilir.5. bağıl nem. Geraniol. Lamiaceae familyasındaki salgı tüyleri) bulunan yağlar direkt olarak etkilenir. 3. rasemizasyonlar. (-)mentol seviyesi artarken (+)neomentol suda çözünen türevine[(-)neomentol glukoziti] dönüşür. Origanum vs. ayrıca yeni yapılanmalar. α-terpineol. terpinolen vb.5. büyümeleri sırasında taşıdıkları maddeler değişkenlik gösterir. 11 . Mentha piperita’da vejetatif siklus sırasında.2 Kemotiplerin oluşumu Örneğin Thymus vulgaris’in morfolojik olarak homojen ve dayanıklı bir karyotip olmasına karşın değişik kemotipleri vardır. Isının uzun süre tatbik edilmesi sonucu ise düşük polariteye sahip maddeler değişikliğe uğrarlar.5. sineol. Thymbra. sıcaklık ve kullanılan aletin şekli değişikliklere neden olmaktadır. terpinolen ve α-terpineole döner. türlerinde de kemotipler söz konusudur. 3. tipleri olarak sıralanabilirler.

2. 4. iii. Sünger yöntemi: meyve ortadan ikiye kesilir. Salgı ceplerinin sıkarak patlatılmasına dayanır. iv. Eküel yöntem: ucu çivili fıçılarda meyve hafifçe yukarıdan bastırılarak gezdirilir ve salgı cepleri patlatılır. ii. Buhar distilasyonu(doymuş buhar distilasyonu): aşırı sıcak buhar materyal içinde geçirilerek yapılan distilasyondur. Kullanılan yöntemler şunlardır. Lipofil distilasyon: sürükleyici aseton. Su distilasyonu(basit buhar distilasyonu): materyal ve su aynı kapta bulunur. 12 . Isı tatbik edilerek distilasyon yapılır. zoterm distilasyon: materyalin bulunduğu kap ile ürünün elde edildiği kap arasında sıcaklık farkı olmayan distilasyondur. 2. Farkı aşırı ısınmış buharın materyal üzerine üstten düşük basınç ile gönderilmesidir. 1.1. Hidrodifüzyon: yöntem buhar distilasyonuna benzer. Isı ile yapısı bozunan yağlar ve uçucu yağı derin dokularda taşıyan materyallere uygulanır. Solvanlı distilasyon: solvan ilave edilerek yapılan distilasyondur. Başka yerde bulunan buhar jeneratöründen getirilen aşırı ısınmış buhar ıslak materyal içinden geçirilir. Taze toplanan ve yağı yaprakta olduğu gibi yüzeyde taşıyan materyaller için kullanılır. 1. Yağın özelliklerine ve bulunduğu salgı organına göre materyal işlemden önce ya parçalanır veya toz edilir. Klasik işlem su içindeki meyvenin yüzeyine güç uygulanmaya dayanır.6. Lipofob distilasyon(hidrodistilasyon): su ile yapılan distilasyonu i. uçucu yağ sudan santrifüj ile ayrılır. Su buharı distilasyonu: kurutulmuş materyal su ile masere edilir. etilen glikol gibi organik solvanlar kullanılarak yapılan distilasyondur. Patlatılan salgı ceplerinden akan sıvı sünger tarafından emilir.6. Kurutulmuş materyaller ve kaynatılmakla yapısı bozulmayan uçucu yağlarda kullanılır.1 Uçucu yağlar 3. 3. Sıkma yöntemi:en ilkel yöntemdir. 3. Kuru distilasyon: direkt olarak materyalin ısıtılması ile yapılan distilasyondur. Uçucu yağı taşıyan sünger bir kovaya sıkılır.3. 3. Mezokarp süngerle sıkılır. Kimi türleri vardır.6.6 Elde edilişleri 3. 5. Katı atıklardan kurtulduktan sonra. Anizoterm distilasyon: materyalin bulunduğu kap ile ürünün elde edildiği kap arasında sıcaklık farkı olan distilasyondur.2 Mekanik yol (Citrus kabuklarının sıkılması) Kabuk parçalanır ve fiziksel bir işlemle parçalanmış salgı kanallarındaki maddeler elde edilir. 6.1.1 Distilasyon En çok kullanılan yöntemdir.

şlem görmüş uçucu yağ konsantre uçucu yağ olarak tanımlanır. Tercih edilme nedeni.3. hekzan. Yanıcı ve toksik olmaması.3 Yağda yapılan son işlemler Elde edilen uçucu yağın dayanıklılığını artırmak için içerdiği su ultra santrifüjlerle uzaklaştırılmalıdır. Uçucu yağın içerdiği su miktarını saptamada benzen. Bunun dışında gaz kromotografisi de kullanılır. volumetrik ve mikroskobik yöntem de kullanılır.1 Uçucu yağların kalite kontrolü Klasik olarak tanımlanan bu tayinler alkolde çözünürlük. Deterpenasyon uçucu yağın kolayca reçineleşebilen terpenik hidrokarbonlarından uzaklaştırılmasıdır. Petrol eteri. Bu tayin solvan tüketmesi ve distilasyonu aynı anda gerçekleştirilerek yapılır. ksilen gibi azeotropik ajanlar kullanılır.7. 3. Likens-Nikerson adı verilen cihaz kullanılarak yapılır. uçucu yağın fraksiyonlu distilasyona tabi tutulması daha sonra bozunma ürünleri üzerinden izolasyonlarıdır. 13 . kokusuz baharat eldesinde kullanılmıştır.2.6. Önceleri dekafeinsiz kahve. 3. Taze materyale uygulanır. Bu amaçla seçici tüketme yöntemi kullanılır. sabunlaşma. 3.6.2 Konkret ve rezinoitler 3. Uçucu yağın tayinin de TK kullanılır. şlem sonucu elde edilen yağa deterpene. 2) Anizoterm tüketme: Materyal kaynama noktası düşük.2 Uçucu yağ bileşenlerinin izolasyonları ve yapıları üzerinde çalışmalar Uygulanan işlemler içinde en yaygın kullanılan yöntem. Bu tayin dışında gravimetrik. Bunun yanı sıra eczacılıkta kullanılabilmesi için uçucu yağların nötralleştirilmesi. 3. 3) Süper kritik gazlarla tüketme: süper kritik bir gazla tüketme işleminde en çok karbondioksit gazı kullanılır. sürüklenme özelliği olan çözücülerle tüketilir. Sıcak tatbiki ile eritilen lipit içerisine materyal daldırılarak bekletilir. Doğal ve kimyasal olarak inert olması. renginin giderilmesi. Seçiciliğinin geniş olmasıdır. ester.7. Dijestiyon yönteminde ise tek fark ısı kullanılmasıdır. taşıdığı toksik ve kötü kokulu maddelerden temizlenmesi. propan veya sıvı bütan en çok kullanılan çözücülerdir.7 Uçucu yağlarda ve uy taşıyan droglarda kalite kontrolü ve analizler En önemli tayin uçucu yağ miktar tayinidir. etken madde miktarının artırılması gerekir. Anfloraj yönteminde difüzyon işlemi uygulanmaktadır ve elde edilen ürün absolü olarak bilinir. Çözücü seçimi çok önemlidir. Değişik fonksiyonel gruplarına göre farklı bozunma ürünleri ve suda çözünen türevleri hazırlanır ve uçucu yağdan preparatif ayırma işlemleri yapılır. kırılma indisi) ve çeşitli indeks (asitlik. fiziksel ölçümler(optik çevirme. nikotinsiz sigara.6. iki kez distilasyon sonucu elde edilen yağa bidistile ve çeşitli yöntemlerle rektifikasyon sonucu elde edilen yağa rektifiye uçucu yağ denir. asetil indeks) tayinleridir. Kolay bulunur ve ortamdan kolayca uzaklaştırılabilir olması.1 Tüketme 1) zoterm tüketme: Materyal ile ürünün bulunduğu ortam arasında ısı farkı olmayan distilasyon ve tüketmedir. Genellikle yağ ve lipit kullanılarak yapılar.

Uçucu yağların ayrım ve analizinde fraksiyonlu distilasyon. mentol. bitkinin infüzyonu antispazmodik ve koleritik etki gösterir. yüksek performanslı sıvı kromotografisi. Ester ve laktonlar hidroliz edilir ve elde edilen asitler alkali tuzlar halinde ayrılabilir. • Spazmolitik ve sedatif etki: GIS spazmlarını azaltıcı ve baskılayıcı etkilidir.9 Uçucu yağların toksisitesi Yüksek dozda yutulduğunda özellikle tuyon ve pinokamfon taşıyan uçucu yağların akut toksisiteleri bilinmektedir. 3. Lavandula.Menthae Kalsiyumun hücrelere girişini engelleyerek spazmolitik etki gösterir. sineol ve anetol gibi pek çok monoterpen toksiktir. Mentha piperita. • Antiseptik aktivite: Genellikle antibiyotiklere karşı rezistan suşlara karşı antiseptik etkilidirler. O. Eugenia . Eucalyptus. 3. Angelica.Menthae -200C’de bekletildiğinde mentol çökerek ayrılır. 2. Pinus yağları ve O. Eucalyptus. Kimi uçucu yağlarda saptanan aktiviteler şöyle sıralanabilir.2 Türev hazırlama 1. Rosamarinus officinalis.. O. Asitler. fenoller ve oldukça nadir görülen bazlar suda çözünen tuzlarının oluşturulması ile ayrılabilirler.2.Anisi halk arasında spazm çözücü olarak dahilen kullanılmaktadır. Kalan karışım ise tersiyer alkoller. eterler ve hidrokarbonlardır. 4. Karbonil gruplar sodyum hidrojen sülfit veya Girard reaktifi ile ayrılabilirler. Sitral.. yanma hissi ve bazı durumlarda hafif lokal anestezik etki ortaya çıkarırlar. Bu maddeler fraksiyonlu distilasyon gibi fiziksel özelliklerinde dayanarak ayrılır. sıvı kolon kromotografisi.Niaouli gibi yağlar mukozadaki hücreleri stimüle ederler ve bronşlardaki epitelin hareketliliğinin artmasına neden olurlar(ekspektoran). Örneğin O. gaz kromotografisi. Yüksek dozda kafur. Melisa officinalis. Eugenia. yöresel kızarma. Geraniol. Matricaria. Thymus. Mentha spazmolitik. Çeşitli psikosomatik problemlerde etkilidirler. Bu ketonlar epileptik ve tetani benzeri tablolar çizilmesine ve psişik ve duyusal bozuklukların ortaya çıkmasına neden olurlar. Melisa. Örneğin Rosmarinus uçucu yağı antimikrobiyal özellik gösterirken. Primer ve sekonder alkoller ftalik asit esterleri halinde izole edilebilirler.2. Ocimum. Bazı uçucu yağlar mantarlara ve mayalara karşı da etkilidir. vs. 3.3. Linalol ve Timol gibi bileşikler fenolden daha antiseptiktir. damla sayıcı-Current kromotografisi ve döner bölmeli sayıcı-Current kromotografisi yöntemleri kullanılmaktadır. 3.1 Elde etme Uçucu yağlardan taşıdıkları etken maddelerin elde edilmesinde em çok kullanılan yöntem yağa soğuk tatbik edilerek etken maddenin çöktürülmesi ve çöken maddenin daha sonra santrifüjlenerek ayrılmasıdır. 14 .8 Uçucu yağların farmakolojik özellikleri Çoğunlukla bir uçucu yağın aktivitesi ile yağın elde edildiği bitkinin etkisi birbirlerine karıştırılmaktadır. Hemen hemen hepsi koruyucu olarak kullanılır. • Tahriş edici özellikler: Terebenti gibi ürünler haricen kullanıldığı takdirde kılcal kan akışında hızlanma.7.7. Sıklıkla gastrik salgılamayı artırırlar ve “digestif” ve “stomaşik” etki gösterirler. ince tabaka kromotografisi. 5.

alkolsüz ürünler. şekerli ve unlu mamuller. Ayrıca antioksidan da kullanılabilir.10 Uçucu yağ taşıyan drogların kullanılışı 3. laç ve hijyen ürünleri arasındaki sınırda olan banyo ürünlerinde. kozmetolojide. hijyen ürünlerinin hazırlanmasında ve aromaterapide de kullanılmaktadır.Chamomillae antienflamatuar O. sos. Bu koşullar sağlanmadığı takdirde. peroksidasyon ve keton/alkole dönüşme hidrokarbonlar. termoizomerizasyon sitraller.1 ℵ ℵ ℵ ℵ ℵ Eczacılık S.3.Sinapsis romatizmal tedavide yakıların terkibine irritan olarak girer. absolü ve diğer rezinoitlerin başlıca kullanım alanıdır. 3. çorbalar. O.Citronellae böcek uzaklaştırıcı Bunların dışında. 3. oksidatif parçalanma propenilfenoller. özellikle “rahatlatıcı” ve “gevşetici” banyolarda uçucu yağların yer almaları halince terpenik bileşiklerin deriden emilim riski nedeniyle dikkat edilmelidir. uçucu yağlar. 3. paslanmaz çelik veya renkli cam kapaklı şişelerde ağzına kadar doldurulmuş ve sıkıca kapatılmış halde düşük sıcaklıkta ve inert azot gazı altında saklanarak bozunmaları sınırlandırılır.Chenopodii (=askridol’dan kaynaklı) antihelmentik O. et ürünleri.11 Saklanması Küçük alüminyum. 3. gibi gıda teknolojisinin pek çok alanında önemli bir yeri vardır. 5. 2. fotosiklizasyon sitraller.10.3 Gıda teknolojisi Donmuş ürünler yanında. 15 .10.2 Parfümeri Parfümeri. gibi bozunmalar meydana gelir.10. konkret. fotoizomerizasyon anetol. 1. Örneğin Defne yağı donmuş gıdalara koruyucu olarak konur. süt. 4.

12 Uçucu yağ taşıyan başlıca droglar 3. 1. Linalol kaynağı olarak değil.officinalis) Hakiki lavanta: Uçucu yağı(=lavanta esansı) antimikrobiyal ve sedatif etkilidir. sitronellal] *Özellikle zmir’de aktar “hakiki melisa otu” adıyla Lippia citriodora(verbenaceae)’ nın yapraklarını satarlar. Nörotoksik(=Epilepsi benzeri etki). ℵ L. Çok nadir görülen bazı durumlarda uykusuzluğa karşı kullanılanlarda vardır Lavandula. Linalol ve linalil asetat taşımasından dolayı parfümeri ve kozmetikte kullanılır.* Türkçesi Lavanta türleri Familya Lamiaceae Drog Çiçek Etken madde Kullanılış Linalol.latifolia Aspik lavantası: Sineol ve kafur yönünden zengin bir uçucu yağ taşır. 2. melisa yaprakları gibi(içerdiği sitral’den dolayı) limon kokar. Bitki Melissa officinalis* Türkçe Oğul otu Familya Lamiaceae Drog Yaprak Kullanılış Etken madde Monoterpen Antimikrobiyal. Onun için aspik esansı lavanta esansı kadar değerli değildir.1 Uçucu yağ taşıyan LAM ACEAE drogları Bir çoğu baharat olarak bilinen bitkilerdir Origanum. [=sitraller(=geranial antitiroit.6 linalol Her iki türde Kayra bölgesinde(=Marmara ve Batı Anadolu)yaygındır. basit sindirim sistemi rahatsızlıkları ile dermatoloji ve hijyendeki lokal kullanımlarıdır.x intermedia Emerice x Loisel) yukarıdaki iki türün hibritleridir ve uy elde edilmesinde kullanılırlar. L. %4 sineol ℵ L. linalil asetat Antimikrobiyal. Thymus.stoechas %23 kafur. Ocimum. Sedatif vs.3. aldehitler Antiviral(uçuk ted. Lokal olarak burun tıkanıklığında kull. Linalol ve linalil asetat daha az oranda bulunur.12. Avrupalılar baharat olarak kullanıyor. %18 fenkon. Lavandula angustifloia(=L. %0.de). Bu droglar için kabul edilen belli başlı endikasyonlar. *Üç çeşit lavanta vardır. Lavandenler L.cariensis %30 kafur. Bu türlerde keton miktarı çok yüksektir. Türkiye’de iki lavanta türü yetişmektedir. Bu bitkide verbenon adı verilen bisiklik bir ketonda bulunmaktadır. Sedatif. Bu yapraklar ezildiğinde. kafur kaynağı olarak yararlanılır vede her ikisi de antiseptik olarak kullanılmıştır.hybrida(=L. 3. UY’ı iki yağın bileşimi arasında bir yapı gösterir. + neral). Melissa Bitki Ocimum basilicum Türkçesi Familya Drog Etken madde Estragol(=metil kavikol) Kullanılış Yapraklar dijestif etkili. Çiçekleri ise haricen antiseptik ve sikatrizan olarak kullanılmaktadır.Estragol ise östrojen benzeri etki göster. 16 . Esansına ise “Verven Esansı” denir. Fesleğen Lamiaceae Yaprak Hyssopus officinalis Lamiaceae Yaprak Pinokamfon Bitki Lavandula sp.

2. S. Kafur ve sineol taşır. M. piperascens’ten elde edilir. kafur. sineol Adaçayı Salvia sp* Lamiaceae türleri Kullanılış Antioksidan.cryphantha ise Tapir adıyla bilinir ve Orta Anadolu’da oldukça yaygındır.sclarea: Linalol ve linalil asetat taşır. Sineol ve Geranil asetat taşır.lavandulifolia: Uçucu yağının bileşimi çok farklıdır. Parfüm endüstrisinde ve diğer terpenlerin başlangıç maddesi olan sklerol taşır. Türkiye’de yetişen Salvia triloba’nın uçucu yağı %50 sineol taşır. CORNM NT O L: Mentha arvensis’in mentolü uzaklaştırılmış uçucu yağıdır. GIS rahatsızlıklarında kull. Türkiye’de 70 kadar Salvia türü vardır. Kokusu en hoş olan uçucu yağdır. kusmayı ve bulantıyı kesmek için kullanılır.longifolia Kültürü yapılır nane olarak satılır. PENNYROYAL O L:M.Bu keton uygun şartlar altında kolaylıkla mentole dönüşmesi bakımından önemlidir. Toplam mentol oranı %60-65 arasındadır. Bu yüzden su nanesi kullanılmaz. M. Taşıdığı mentol %44’den az olmamalıdır.pulegium(=yarpuz) Mentol içermemesine rağmen Anadolu’da halk arasında nane yağı olarak aynı amaçla kullanılmaktadır. M. borneol. M. officinalis form palescens(=beyaz nane) 3. 4. *Mentha piperita. Geranil asetat’tan dolayı “gül” gibi kokar. 17 .spicata ve M.arvensis(=Japon nanesi)in iki varyetesinden. Bunların dışında Salvia triloba(=S. antispazmodik. soda. kafur. antiseptik. tütün. M. var. M. oral hijyen sağlamak için vs. officinalis form rubescens(=mitçam nanesi)EN ÖNEML varyetedir.pulegium’dan elde edilir. M.GIS rahatsızlıklarında kullanılır. MENTOL(TF): Doğal mentol M. %55-67 oranında karvon içerir ve karvon kaynağı olarak kullanılır. Türkiye’de doğal olarak yetişen Mentha türleri şunlardır. sylvestris form rubescens OLEUM MENTHAE(=NANE YAĞI): M. drog fonksiyonel dispepsinin semptomatik tedavisinde. 1.cardiaca’dan elde edilir.piperita var. çki. Mitçam esansı eldesinde kullanılır. Uçucu yağ %’sini artırmak için değişik varyetelerin kültürü yapılır: 1. konsantre şurup. Neredeyse hiç tuyon taşımaz. 3.Bitki Mentha x piperita* Türkçe Familya Drog Etken madde Nane Lamiaceae Yaprak Mentol Kullanılış UY Spazmolitik(Ca’un girişini azaltarak). parfüm.rotundifolia Kültürü yapılır nane olarak satılır. glabra ve var. terineol ve tuyon taşır. S.kull. Eczacılıkta mide ağrılarını yatıştırmak. şekerleme ve sakız üretiminde kullanımı vardır. Beyinde hisopatolojik değişikliklere neden olur. borneol. S. Bunun dışında yarı sentez yoluyla. Mentol taşımaz piperiton ve piperitenon taşır. pulegonun çifte redüksiyonuyla vb. Mentol taşımaz piperiton ve piperitenon taşır. 3. Bitki Türkçe Familya Drog Yaprak Etken madde Tuyon(=monoterpen keton).aquatica(=su nanesi) Toksik bir bileşik olan mentofuran taşır.piperita var. Antiseptiktir ve parfümeride de kullanılır.piperita’nın çiçekli dal uçları ve yapraklarında su buharı distilayonu ile elde edilir. Mentha aquatica(=su nanesi) ve Mentha spica’nın hibritidir. yollarla elde edilir. 2.fruticosa) uçucu yağı esas olarak sineol. SPEARM NT O L: M. Kullanılışı aynıdır ilaveten hafif yaralanmalarda kullanılır. Üç tip adaçayı vardır. RENKS ZD R(ss). Salvia officinalis 2. Pulegon adında monosiklik yapıda keton taşır. Bu türler mentol taşımazlar. 1.piperita var.

Fonksiyonel dispepsinin semptomatik ted. karvakrol Drog Bitki Türkçe Familya Thymus serpyllum Yabani Çiçekli ssp. Ayak banyosu yapılıyor(Ahmet hoca yapıyormuş). Origanum heracleoticum 84 16 (= stanbul kekiği) 2. antioksidan. spazmolitik. kaşıntı giderici ve baharat olarak kull. 18 . 4-tuyanol Timol ve karvakrol Emoliyan.Bitki Türkçe Familya Drog Çiçekli dallar Etken madde Kafur. sineol ve αpinen Rosmarinus Biberiye. antiseptik Kullanılış Antiseptik.de montana Ayrıca sitral taşıyan ve limon kokulu kekik olarak bilinen Thymus sipyleus ve linalol ve linalol asetat taşıyan Thymus argeus’da Türkiye’de yetişen diğer kekik türleridir. Buna karşılık Türkiye’de keik adı verilen ve kekik yağı elde edilen başka bazı bitkiler yetişmektedir. kültürü de yapılmamaktadır. antifungal. Kullanılış Antibakteriyel.serpylum Lamiaceae kekik dal uçları ve ssp. Bu bitkilerden ilk akla gelen Origanum türleridir. GIS rhtszlarının semptomatik ted.tanaensis Türkiye’de Thymus vulgaris doğal olarak yetişmez. Satureja Antiseptik. Origanum smyrneum 69 31 (= zmir kekiği) Bu üç türün dışında Bitki Origanum majorana Origanum vulgare Türkçe Familya Drog Mercan Yaprak Lamiaceae köşk ve çiçek Güvey Çiçekli otu. antispazmodik. thymus zygis Türkçe Kekik Familya Lamiaceae Drog Yaprak ve çiçek Etken madde Fenoller timol ve karvakrol(terpen değil) Etken madde Fenoller timol. kolagok ve koleritik.si terpineol. Tür Karvakrol % Timol % 1. Bitki Thymus vulgaris.si. Lamiaceae officinalis kuş dili Kullanılış Hepatositler üzerinde koruyucu. Origanum dubium 64 36 3. α. infeksiyöz Timol ve karvakrol Lamiaceae hastalıkların ted. toprak Lamiaceae keklik üstü otu kısım Kullanılış Etken madde 1-terpinen-4-ol.

(=I. stomaşik. vulgare(kültür rezenesi). Kullanılış Bitki Türkçe Familya Drog Etken madde Yıldız Antispazmodik. limonen Cumminum cyminum uçucu yağı kumin aldehit taşır.religiosum) neoanisatin Fructus Antispazmodik.12. Fakat Z-izomerinin(=cis) ki daha yüksektir. öfori verir. dulce(tatlı rezene) Coriandrum sativum Carum carvi Türkçe Rezene türleri Kişniş Kimyon Familya Drog Etken madde Anetol Kullanılış Dijestif eliminasyon fonksiyonlarını artırmak ve içki end. salgıları artırır. Pimpinella anisi karminatif.vulgare var. görmede bulanıklık ve uyuşukluk ile kendini gösteren toksik belirtiler verir. ışık karşısında bekletildiğinde ayrıca anizaldehitlerin kondenzasyonuyla anizoin adlı maddeyi verir. Bazen anason meyveleri Conium maculatum(baldıran) meyveleri ile karıştırılmaktadır. Devamlı anason alanlarda anisizm adı verilen kronik bir entoksikasyon görülür. Türkiye’de kefe kimyonu adı ile bilinen Laser trilobum meyveleri ise limonen ve peril aldehit taşır. Düşük dozlarda solunum ve dolaşımı hızlandırır. Bu ise taşıdığı alkaloitlerden kaynaklı zehirli bir bitkidir. Anason Apiaceae E-anetol anisum (=meyv aromatizan e) Anetol toksik etkili fakat bu etkisi pek kuvvetli olmayan bir maddedir. iştah açar. Anason yağı içinde polimerler oluşması yağın zehirliliğini artırır. Diüretik Apiaceae Meyve Apiaceae Meyve Linalol Karvon Fructus Apiaceae (=monoterpen carvi keton). Oleum anisi. E-Anetol(=trans)’ün toksisitesi çok yüksek değildir. Bu türlerin yanında Türkiye’de Pimpinella anisetum da yetişmektedir. fakat bu ürünlerin toksisitelerinin kullanılan alkol miktarına bağlı olduğu da bilinmektedir. Anason yağı ışıkta bekletilirse 2 mol anetol kondanse olarak dianetol adı verilen bir bileşik oluşur.3. Bitki Foeniculum vulgare var.2 Anason kokulu uçucu yağlar Bu grupta bulunan drogların hepsi fenilpropanoitlerce ve daha çok anetol bakımınından zengin bir uçucu yağ taşır. Anason kokulu alkollü içeceklerin çok fazla tüketilmesi tehlikelidir. Illicium verum Illiciaceae Meyve E-anetol karminatif anasonu Illicicum Seskiterpen Konvulsif anisatum Illiciaceae Meyve laktonlar anisatin.de Stomaşik Karminatif. 19 . Bu madde stilbesterole benzemekte olup belirgin bir hormon aktivitesi vardır. Yüksek dozda baş ağrısı. F. katılaşma derecesini düşürür.

Uçucu yağın kokusunu veren maddeler arasında sitaralin oksidasyonla parçalanması sonucu oluşan metil heptenon da sayılabilir. Kabukta bulunan acı maddelerin bir grubu da triterpen yapısında maddelerdir ve limonitler adını alırlar. güneş ışığına olan duyarlılığı artıran bir madde olduğundan.3 Citrus uçucu yağları Citrus. Bu bitki sitral elde etmek için kullanılır. asıl kokuyu veren oksijenlenmiş türevlerin az miktarda olması. desil aldehit vs. Bunlar arasında en çok bilinen hesperidozittir. Rutaceae familyasına dahil bir cinstir. limon esansında da soğukta çöken kumarin türevi bir madde bulunmaktadır sitropten.12. Citrus yağları birkaç istisna dışında sıkma ile elde edilir. Limon esansının kendine özgü kokusunu veren bu aldehitlerdir. O. Kabukların hoş kokusu çok belirgin ve tadı acıdır.3. Oleum Bergamiae(bergamot esansı) Bu uçucu yağ. Oleum neroli(O. amara çiçeklerinden SU BUHARI D ST LASYONU ile elde edilen uçucu yağdır. Bu yağın %30’u linalol ve %7’si linalil asetattır. 4. Oleum Citri (=limon esansı) Bu uçucu yağ Citrus limon perikarplarından elde edilir. Ticarette. deride esmerleşmeler görülür. Bu amaçla uçucu yağ etanolde çözülür. Sitral’in koku verici olarak kullanımından başka Avitamini sentezinde başlangıç maddesi olarak da kullanımı vardır. Rutaceae familyası meyvelerinden mekanik yolla elde edilen bütün uçucu yağlar. Sitral genel adı verilen monoterpen aldehitleri taşır geranial. ticarette terpensiz limon esansının(Deterpene O. Işığa duyarlı kumarinler. Taşıdığı uçucu yağda %90 oranında limonen ve asıl etkili olan aldehitler(nonil aldehti. süzülür ve distillenir. O. Pericarpium Aurantti Amara(=turunç kabuğu) Turunç meyvelerinin kabuğundan hazırlanan ekstreler bir çok ilaca koku vermek amacıyla ilave edilmektedir. bu uçucu yağı taşıyan losyonları kullananlarda. citrus aurantium ssp. 1. Uçucu yağ %1 kadar metil antranilat taşıdığından mavi bir floresans göstermektedir. ısı uygulamadan. Türkiye’de elde edilmez. Perikarpta ayrıca flavanon heterozitleri bulunur. Limonitlerden en fazla bulunan bileşik. Mekanik yolla elde edilen diğer Rutaceae uçucu yağları gibi.Bergamiae’de Bergapten bulunmaktadır ki bu madde furan halkası taşıyan 5-metoksi kumarin’dir.aurantii floris=Neroli esansı) Citrus aurantium var. bergamia meyvelerinin taze perikarpından. Bu uçucu yağ ile hazırlanan kokulu su Aua Aurantii Floris adı altında TF’de kayıtlıdır. Cymbopogon nardus(Graminae) bitkisinden elde edilen. Koku verici olarak eczacılık sanayinde ve parfümeride kullanılır. 20 . soğutulunca çöken kumarin türevi bileşikler taşırlar.) bulunmaktadır. limonin’dir. mekanik yolla ekstre edilir. 3. “Sitronella” adı verilen ve %50 oranında sitronellal içeren uçucu yağ limon kokusu için kullanılır.Citri) hazırlanmasına yol açmıştır. Bunun dışında Amerika’da yetişen Cymbopogon citratus’dan su buharı distilasyonuyla Lemon-grass adlı uçucu yağ %70-80 oranında sitral içerir.Citri’de terpenik maddelerin fazla oranda bulunmasına karşılık. gıda ve parfümeri sanayi tarafından tüketilir. Bu cinsin çeşitli türleri uçucu yağ taşır ve esas olarak bu yağ. neral ve sitronellal. Furanokumarin. O. 2. psoriazis(sedef) ve vitiligo da faydalıdırlar.citri özellikle kolonya yapımında kullanılır.

Pelin Yaprak tuyon ve 2.Gallica. Chamomilla racutica Asteraceae familyasının taşıdığı uçucu yağ drogları Türkçe Familya Drog Çiçek Etken madde Seskiterpenler.vulgaris kafur.3. nörotoksik* Mayıs Asteraceae papatyası *uçucu yağ kamazulenden dolayı mavi renklidir. Rosa centifolia.5. Tüketme tamamlandıktan sonra çözücü vakumda yoğunlaştırılmakta ve kırmızı renkli. Antipiretik. Sıcakta maserasyon yoluyla yapılan tüketmede çözücü olarak genellikle benzol kullanılır. gül yağı Rosa damascena var. borneol 3.) 3.vulgaris. Sonra sepallerini ayırmaksızın su buharı distilasyonu uygulanır. alerjik kontakt dermatit Antihelmentik. (genel kültür: Bu likör entel içkisiymiş ve Van Gogh bunu fazla kaçırmış. sonrada mefta olmuşmuş. Çünkü taşıdığı uçucu yağın büyük bir kısmı suda eriyen maddelerden oluşmuştur. Verimi artırmak için suya Tween20 yada Span20 katılır.4 Bitki Matricaria chamomilla. A.absinthium likörü fazla içildiğinde alkolizme benzer belirtiler gözlenir bu da absinthizm olarak adlandırılır. triginthipetale(şam gülü. bitkisinin petallerinden su buharı distilasyonu ile elde edilen bir uçucu yağdır. Yaklaşık 4000kg gülden 1 kg yağ elde edilmektedir. antifungal.12. elde edilmesinde yararlanılmaktadır.1 Oleum Rosae. sulu faz tekrar distillenir(bidistilasyon). spazmolitik. Kamazulen seskiterpen lakton olan matrisin’in dekompozisyon ürünüdür.dracunculus ve2) çiçek A. A. kamazulen* Kullanılış Antienflamtuar (kamazulen ve α-bisabololden kaynaklı).12. triginthipetale’ Türkçe’de “Pembe Yağ Gülü” adı verilir. kinci distilasyondan sonra arta kalan sulu faz.alba uçucu yağ elde edilebilecek diğer türlerdir. Artemisia A. tedavisi için digital vermişler. Gül yağı. Florentin kabında toplanan distilat üzerinde ayrılan yağ başka bir kaba alındıktan sonra. Birinci ve ikinci distilasyonlar sonunda elde edilen uçucu yağlar birleştirilerek gül yağı elde edilir. Bu nedenle de R.dracunculus Estragol (=Tarhun) *nörotoksistesinin tuyondan ileri geldiği belirlenmiştir. pomat kıvamında. Güneş doğduktan sonra petallerdeki uy miktarı azalmaya başladığından sabahın erken saatlerinde toplanan çiçekler. A. antibakteriyel. kulağını kesmeye kalkmış. fabrika veya imalathanelere getirilerek önce bir süre gölgede hidroliz için soldurmaya bırakılır. Bu şekilde bidistilasyonla elde edilen yağa nce Gül Yağı adı verilir. antibakteriyel. Türkiye. Türkiye’de Isparta ve Burdur’da kültürü yapılan Rosa damascena var. gül kokulu konkret elde edilmektedir.absinthium α ve β absinthium. Gül petallerinden konkret de hazırlanmaktadır. şizontisit. 21 .5 Diğer uçucu yağlar 3. gül suyu Aqua Rosae adını alır. Rosa centifolia daha fazla uçucu yağ taşımasına rağmen uçucu yağ elde etmek amacıyla kullanılmaz. R. soluk sarı renkli ve yoğunluğu sudan az olan bir uçucu yağdır.12. Türkiye’de 1000-1500 kg gül yağı ve 3000 kg kadar da konkret elde edilmektedir. Gül konkretinden hareketle absolü hazırlanmaktadır. Rosaceae). 1. ran ve Fas’ta elde edilmektedir. otu (1 Asteraceae A. Elde edilen gül yağı. R. Centifolia’dan gülsuyu (=Aqua rosae). Bulgaristan.

Ticarette yine gül yağı yerine satılmakta olan bir başka uçucu yağ da Palma-Rosa Esansı’dır. Bunun dışında aromatik bir madde olan feniletil alkol bulunur. Geraniaceae) türlerinin ve başlıca P. Gül yağı koku verici ve koku fiksatörü olarak. %65-75’i feniletil alkoldür. kenopod esansı Bu uçucu yağ. Chenopodium ambrosioides var. Sineol. 3. P. gülsuyunun başlıca maddesidir. Sıvı halde kalan kısma ise Elaopten adı verilir ve oksijenli terpenik bileşikleri içerir. %60-80 oranında Askaridol(monosiklik monoterpen)taşır. Bu çökeleğe Stearopten denir ve doymuş hidrokarbonları taşır. sardunya.Gül yağı 24oC’nin altında soğukta bekletilince bir çökelek verir. Ayrıca. P. yuvarlak ve kancalı kurtlara etkili olduğundan Antihelmentik olarak kullanılmaktadır.2 Oleum Chenopodii. 22 . özellikle kozmetoloji ve parfümeride kullanılır. su buharı distilasyonu ile elde edilmektedir. Hindistan’da yetişen Cymbopogon martini(Graminae)’den su buharı distilasyonu ile elde edilen bu uçucu yağın %75-95’i geranioldür. 3.12. baharat olarak özellikle balık pişirmede kullanılır. Dijestif olarak kullanılır.5. %20’sini de geraniol oluşturmaktadır. su buharı distilasyonu ile elde edilen bir uçucu yağdır. geraniol. Bazı Pelargonium(ıtır.graveolens yapraklarının su buharı distilasyonu ile elde edilen uçucu yağ. sitronellol ve az miktarda feniletil alkol taşımaktadır.1 Oleum lauri. defne yağı Laurus nobislis’in (lauraceae) meyve(sabit) ve yapraklarından(uçucu). linalool. Bağırsak parazitlerinden. Geğirmede ve midede gaz toplanmasında kullanılır. Feniletil alkol suda çözünen bir madde olduğundan uy’da az bulunur. öjenol içerir.5.12. anthelmenticum’un (Chenopodiaceae) çiçekli ve meyveli dallarından.odoratissimum. Geranium-Rozat Esansı adı altında gül yağı yerine kullanılmaktadır. Absolü stearopten taşımaz.roseum. Gül yağında başlıca asiklik monoterpenler bulunmakta ve yağın %40-50’sini sitronellol.

vanilin elde edilmesinde kullanılan bir maddedir. soğan. menton. Acorus calamus Baromsa betulina. Santral sinir sisteminde Sedatif etkiye neden olur. Tükürük.florentina Süsen Iridaceae Rhizoma iridis (Menekşe kökü) menekşe gibi koktuğu için bu isim verilmiştir. Süzülür. B. Kafur elde etmek için 20-25 yaşlarındaki erişkin ağaçların odunu kesilip parçalandıktan sonra su buharı distilasyonu uygulanır. burun damlası gibi ilaçların terkibine girer. filtrat fraksiyonlu distilasyon ile fraksiyonlarına ayrılır. fenolik madde rutin Ökaliptol. Tuzsuz diyetlerde baharatlar kullanılabildiği gibi. kolagog ve karminatif etkiler ve kötü ağız kokusu için kullanılırlar.8-sineol). I. Ayrıca çok sayıda baharat. pulegon. nerolidol Kafur* Kullanılış Antiseptik. Doğal kafur dekstrojirdir.niaoli) Lauraceae *kafur kamfan türevi bisiklik monoterpenik bir maddedir. mide. yaprak.serratifolia Azak eğeri Araceae Uçucu yağ β-asaron Rutaceae Limonen. Iris pallida. antioksidan etkiye sahiptir. bazı diyetlerde ise sarımsak. Bu uçucu yağ soğukta bekletilince kafur kristallenerek çöker. pastil. ki ayrı evrede çöktürülmüş bulunan kafurlar birleştirilerek sublimasyon yoluyla temizlenir ve tablet yada dikdörtgen prizma halinde basılarak ticarete çıkarılır.7 Baharatlarda “Tıbbi Bitki” midir? Baharatlar sadece gıda olarak değil.crenulata. β-iron Diş tozlarının içine konulmakta ve parfümeride fiksatör olarak kullanılmaktadır. Baharat olarak kök. B. dekonjestan.12. sentetik olarak kafur pinenden hareketle hazırlanır ve rasemiktir. kabuk. 23 . Böylece %2-3 oranında uçucu yağ elde edilir. Kafur elde edildikten sonra kalan sulu kısım safrol içerir. çiçek. diosfenol ve sülfür taşıyan Uçucu yağ bileşikler (=3okso-p-mentan-8tiyol) Üriner antiseptiği 3. Bu nedenle hem ilaç hem de gıda koruyucusudurlar. pankreas ve safra salgılarını artırıcı etkileri bulunmaktadır. ekspektoran. Bu nedenle. herba. mineral maddeleri ve vitaminlerinden dolayı kullanılmaktadır.3.6 Bitki Eucalyptus globulus Uçucu yağ içeren diğer droglar Türkçe Familya Drog Etken madde Ökaliptol (=1. Ökaliptus Myrtaceae Yaprak Melaleuca spec.12. kırmızı biber. rubefiyan.germaniaca. Kafurlu fraksiyon yeniden soğukta bekletilerek bir miktar daha kafur çöktürülür. turp ve hardal gibi bahratlardan midedeki asiti artırması nedeniyle kaçınılmalıdır. meyve ve tohumları kurutulmuş veya taze olarak kullanılabilirler. Antiseptik Antiseptik. stomaşik. Cinnamomum camphora Niaoli Kafur ağacı Uçucu Myrtaceae yağ (O. I. olarak şurup. kalp ve solunum analeptiği. Safrol sabun sanayinde.

4. Dorgun sulu ekstratı antiülser olarak kullanılmaktadır.Jalapae 2. kurkumen). Isı tatbiki ile R. Fosil resinalar toplanarak Dammar 5.). miristisin Nişasta. bir grup olarak Kabuklar düşünülebilir.1 Reçinelerin elde edilişleri 1. bitkide salgı veya reçine kanallarında sıvı veya katı halde bulunan doğal maddelerdir. βkaryofillen Platelet agregasyon inhibitörü olarak diş hekimliğinde kullanılır. kurkumen) gingeroller Küçük Hindistan Myrticaceae cevisi Meyve Curcuma domestica Köri Zingiberaceae Rizom Antienflamatuar. 4 Reçineler Genellikle suda çözünmeyen etanol. pinen) öjenol. Podophylii. izoöjenol. eter. antifungal. rezenleri ve farklı kimyasal yapılı maddeleri içeren. 3. Rh.Guajaci 4. Kendiliğinden çıkanlar Sandrae Scammonium. öjenol asetat. Siklooksijenaz inhibitörü olarak platelet agregasyonunda etkilidir. kurkuminoitler(= kurkumin) Seksiterpen hk (=Zingiberen. sinnamil asetat Cinnamomum cassia Myristica fragrans Çim tarçını Lauraceae Kabuklar Sinnamil aldehit Hidrokarbon terpen(sabinen. koleritik-kolagog Zingiber officinalis Zencefil Zingiberaceae Geleneksel olarak dispepside kullanılır. Oral hijyende de kullanılır. Kuru distilasyon Colophonium 3. öjenol.de kullanılır. GIS rahatsızlıklarında ve gıda end. monoterpenler(= zingiberen. Antibakteriyel. Alkol ile tüketilerek suda çöktürülenler R. Gingerol kolagog ve hepatoprotektiftir. 24 . bitkiye yapılan yaralamalar sonucu elde edilen reçine asitleri. kloroform gibi organik solvanlarda tamamen veya kısmen çözünen. psikotropik Cinnamomum ceylanicum Seylan tarçını Lauraceae Sinnamilaldehit(b u madde ne fenoliktir nede terpendir.Eugenia caryophyllus Karanfil Myrtaceae Uçucu yağ Öjenol. alkolleri.

Triterpen yapısında olmayan ve yapıları kesin aydınlatılamamış alkollerdir. (dammar 4. Bitki sütünün katılaşması ile elde edilen uzun zincirli polimerlerdir. herhangi bir reaksiyona girmeyen. Podofillotoksin rezinolleri önemlidir. nötral özellikli. ii. kuru kuruya ısıtılınca yumuşayarak eriyen. 6.2. 4. benzoresinol gibi. Resina: rezin Glukoresina: glikorezin Laktoresina: laktorezin Oleoresina: oleorezin Oleogummirezin Balsamum: balsam 4.4.1 Resina Kimyasal olarak reçine asitleri. i. alkolleri ve rezenlerin karışımıdır. Resina jalapae ve resina scammoniae ise diğer droglardır. 4. 5.2. Droglara göre isimlendirilirler dammar drogunda dammarezen gibi. sadece 45-600C arasında yumuşak olan katılaşmış süttür. Resinatannol olarak isimlendirilir ve hangi drogdan elde edildiyse o drogun adı ile bilinirler peru balsamından elde edilen Peru resinatannol’dür. Önemli drogu: Gutta percha. uçucu özellikleri az olan alkoldeki çözünürlüğü çok olan maddelerdir.oblongifolium(Sapotaceae) gövdelerinden elde edilen. P. Palaquium gutta. Gutta’dır. Resina podophylli Podohyllum peltatum rizomlarının alkolle tüketilmesi sonucu elde edilir.2. Diş hekimliğinde geçici dolgu yapımında kulanılır. triterpen yapısındaki alkollerdir sitoresinol. kumarik. 4.2 Reçineli maddeler 1. 25 . Resina grubunun içinde yer alırlar. kimyasal yapıları kompleks. Parfümeride kullanımları önemlidir. Rezenler.4 Oleoresina Yumuşak ve yarı sıvı bir yapıya sahip uçucu yağ ve reçine karışımlarıdır. sinnamik asitleri gibi organik asitlerle esterleşmiş halde bulunur. 2.2. Reçine alkolleri ise. Yapılarında bulunan reçine asitleri trisiklik diterpen asitlerdir pimarik veya abiyetik asit. Özellikle Coniferae’de ve bazı dikotiledon familyalarda bulunur. amorf. Örneğin Coniferae familyasında Balsamum Canadense. Katı. Benzoik.2 Glikoresina Hidroliz edildiklerinde oz ve reçine asitleri veren bu grupta önemli droglar vardır. Abies balsamae’den yaralama sonucu elde edilir.3 Laktoresina Kimyasal yapıları reçineye benzemeyen ancak elde etme yöntemleri benzeyen ürünlerdir. 3. suda çözünmeyen maddelerdir.

4. kiya ağaçlarının havada katılaşan reçinesidir. Klasik yol:Gövdeye açılan yarıklardan reçinenin akışı beklenir veya akışı hızlandırmak için yaraya asit püskürtülür. deliryum zehirlenme belirtileridir. Oleogummirezinler. pimarik asit.2. P.3 MAST X. toplama kabında reçine toplanır. Kağıt endüstrisi yoluyla: Kağıt hamuru elde edildikten sonra terebentin sülfat halinde ortamdan alınır.pinaster. Uçucu yağ antiseptiktir.5 Oleogummiresina. Uçucu yağ elde ettikten sonra kalan atık mastilik asit ve mastisin taşır. Colophonium: Terebinthinae drogunun uçucu yağından kurtarılmış reçinesidir. III. reçine ve zamktan oluşur. Abietik asit.4. Elde etme 3 şekilde yapılabilir: I. II. esrar otu. uçucu yağ. gummirezinler Gummirezinler.2 CANNAB S SAT VA. Uçucu yağ ayrıldıktan sonra kalan reçine önem taşır. Bu ürünün reçine fraksiyonu triterpenlerden veya diterpenlerden oluşmuştur.1 TEREB NTH NA Türkiye’de Pinus brutia gövdesine yaralama sonucu.longifolia’dan da elde edilebilir. Uçucu yağ ayrıldıktan sonra kalan kısım gjakonik asit taşır. 4. sabietik asit gibi diterpen asitleri vardır. Alışkanlık yapması.2. meyveler esrar yapımında kullanılır. reçine ve zamktan oluşur.sylvestris. 4.4. Uçucu yağ (O. Kuru distilasyon ile uçucu yağ alınır. akan sıvı toplanır. erken bunama. Anacardiaceae Pistacia lentiscus var. kendir. Terebinthinae ekspektoran ve haricen rubefiyan olarak kullanılmıştır. indica bitkilerinin çiçekli dal uçları drog olarak kullanılır. var.2. sakız. Reçine alkolleri (rezinol) yönünden zengindir. Lentiscus var. aroma ve kimya sanayinde başlangıç maddelerini vermede ve uçucu yağ elde edilmesinde kullanılmaktadır. Lifler kendir yapımında. P. Ağaç endüstrisi yoluyla: Ağaç kesildiğinde parçalandıktan sonra organik solvanla tüketilerek elde edilir. latifolia ve P.4.4 RES NA GUAJAC Guajacum officinalis reçinesidir. 26 . Temel yapı tetrahidrokannabinoldür.Terebinthinae): Terebinthinae droğunun 180 derecee kuru distilasyona tabi tutulması sonucu rezinden (Clophonium) ayrılmaktadır. akan reçinenin toplanmasıyla elde edilen oleorezindir.2.4. 4. Antiromatizmal olarak kullanılır. P. Cannabinaceae Cannabis sativa var. Analjezik ve anestezik etkilerinden yararlanılmaktadır.2. Parfüm. P. sativa veya var.palustris ve P.nigra. vulgaris. 4. Pinenlerce zengin bir uçucu yap ve kolofan isimli bir rezini taşır.

balzamlar Balsamlar bir çeşit doğal oleorezinlerdir. 4.TOLU FERUM. Rezin(ferulatannol. Bu nedenle haricen kullanılır.2.2 MYROXYLON BALSAMUM . Geleneksel olarak balsam yara iyi edici veya doku yenileyici olarak kullanılır. Burseraceae 4. akut hemoroit ve diğer anal rahatsızlıklarda supozituvar olarak kullanılmıştır.6.2. Esas kullanımı dermatolojiktir. alkoler ve fenilpropan türevleri taşır. peru balsamı. F. zamk ve uçucu yağ taşır. enfekte dermatit. Çeşitli solunum yolları rahatsızlıklarında öksürüğün semptomatik tedavisinde kullanılır. şurupsu sıvı.6. Küçük yaraların tedavisinde. 4. Reçine fraksiyonu. zamk ve uçucu yağ taşır. lokal olarak ağız bölgesi hastalıklarında kullanılmıştır.2. Shimperi’den elde edilir.2. Ağrı kaşıntı. yanık çatlak. Serbest uçucu bileşikleri ayrılır. 4. Halk arasında sakinleştirici ve baharat olarak kullanılır. Balsam benzoik. M.2. C. Rezin.6 Balsamum.2 OPPANAX. eritem. Lokal olarak.5. fabaceae Bu balsam gövdeye yapılan yaralanma gibi patolojik bir olay sonucu elde edilir. Salgı ıslatılır. 27 .2.1 OL BANUM. Çözünmeyen balsam suda bekletilerek çökmesi sağlanır. reçine ise peru rezinotannol fraksiyonlarını taşır. burun akıntısına karşı. Oral alındığında iritasyon yapar.1 MYROXYLON BALSAMUM VAR. tolurezin. Köklerden akan salgı alınır. Tolu balsamı antiseptik ve ekspektorandır.5. ülser. 4. kuvvetli vanilya kokuludur.5. pisliği) bitkilerinin toprak üstü kısımları kesilir.frereana dan elde edilir. 4. Benzoik ve sinnamik asit yapılarının varlığı ile karakteristiktir. ferulik asit).4 ASAFOET DA. fabaceae Bileşiminde benzoik asit. Antiparaziter ve antiseptiktir. sinnamik asit ve uçucu benzil benzoat bulunur. PERE RAE. tolu balsamı. Dahilen kullanılır. Burseraceae Boswellia carterii.abyssinica. Diallil bisülfit gib kükürtlü bileşiklerden dolayı kötü kokuludur. topik veya antiseptik uygulamalarda. Bezler daha sonra kaynar su ile tüketilir. kaşıntı ve diğer basit yaralarda kullanılır.nartex(şeytan tersi. Çoğunlukla basit şurup veya ipeka şurubu ile kombine halde kullanılır.3 M RRA. B. Apiaceae Ferula asafoetida. Balsam siyahımsı kahverengi. bez yapıştırılarak beze emdirilir. Dekante edilerek elde edilir.4. mono ve seskiterpen laktonlar. Kokusu furanoseskiterpenlerden ileri gelir.5.2. Burseraceae Commiphora myrrha veya C. Diğer Commiphora türleri steroidal yapılar yönünden zengindir. sinnamik asit ile sinnamein ve vanilin.

7 KATRAN Coniferae odunlarının distilasyona tabi tutulması sonucu elde edilen üründür.6 STYRAX BENZO N VE STYRAX PARALLELONEURUS.2. Abietik asit taşıyan pirorezinik asit içerir.2. siam benzoini 4. Eczacılıkta Styrax liquidus rectificatum halinde sarı. krezol) taşır.2. haricen parazitisit ve antiseptik olarak kullanılır.) kremlerinin terkibine girer. Kabukları Cortex Thymiamitis adıyla bulunur ve tütsü olarak kullanılır. 4. Sinnamik asit. Üst faz pirolinyo diye bilinir ve akıcı bir organik solvandır. Kazınarak toplanır.5 STYRAX TONK NENS S. sudadn ağır bir sıvıdır ve katran olarak isimlendirilir. 28 . Kısa süreli kullanılmalıdır. Ayrıca sinnamik asit esterleri halinde deriyi UV ışınlarına karşı koruyucu preparatların içine girer.8 P X. 4. Cupressaceae Uçucu yağ odunların distilasyonu sonucu elde edilir. yoğun bir çözelti halinde dahilen solunum yolları antiseptiği.6.2. sinnamik asit etil. Kıl torba veya delikli silindirle sıkılarak balsam suyla akarak temizlenir.4 STYRAX AMER CANUS. Deri hastalıkları(ekzema vb. Ardıç katranı. Ortamdan gaz açığa çıkmasından sonra 2 fazlı bir sıvı kalır. Veteriner hekimlikte ve çeşitli hijyen ürünlerinde kullanılır. siyah. Parazitisit ve antiseptik etkileri bulunur. Çünkü kanserojen etkilidir.2. benzil esterlerini. 4.4.6.6. Pix liquida Pinus sylvestris’den elde edilir. juniperi oxycedrus. Antiseptik olarak kronik bronşit ve ekzema tedavisinde kullanılmıştır. Suyundan kurtarılan balsam koyu kahverenklidir.3 STORAX Türkiye’de Güney Anadolu’da yetişen Liquidambar orientalis(hamamelidaceae) ağaçlarını gövdelerine yapılan yaralamalar sonucu elde edilen balzamdır. C. Cedrus atlantica. storezinol ve stiren taşır. Alt faz ise yoğun. sumatra benzoini 4.deodora. Artık seskiterpen ve fenol(gayakol.6.6. Cupressus ve Juniperus odunlarının taşıdıkları uçucu yağ parfümeride kullanılır.6.2. su dolu kazanlarda kaynatılır. styraciaceae Liquidambar styraciflua’dan elde edilmektedir aynı amaçlarla ve sinnamik asit elde edilişinde kullanılmaktadır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful