TERPENO T VE STERO TLER.......................................................................................................... 3 1 2 G R Ş ..................................................................................................................

............................. 3 MONOTERPENLER ..................................................................................................................... 4

2.1 YAPISI ............................................................................................................................................ 4 2.2 B YOSENTET K KAYNAKLARI....................................................................................................... 5 2.2.1 DÜZGÜN MONOTERPENLER ......................................................................................................... 5 2.2.2 DÜZENS Z MONOTERPENLER ....................................................................................................... 5 2.2.3 R DO TLER .................................................................................................................................. 5 2.2.4 MONOTERPEN HETEROZ TLER ..................................................................................................... 5 2.3 MONOTERPEN TAŞIYAN DROGLAR .............................................................................................. 5 3 UÇUCU YAĞLAR.......................................................................................................................... 6

3.1 TANIM ............................................................................................................................................ 6 3.2 YAYILIŞLARI, BULUNDUĞU YERLER VE GÖREVLER .................................................................. 6 3.3 F Z KSEL ÖZELL KLER ................................................................................................................ 7 3.4 K MYASAL YAPILARI .................................................................................................................... 7 3.4.1 TERPENO TLER ............................................................................................................................ 7 3.4.2 AROMAT K YAPILAR.................................................................................................................. 10 3.4.3 FARKLI KAYNAKLI B LEŞ KLER ................................................................................................. 10 3.5 UÇUCU YAĞLARDA DEĞ ŞKENL K FAKTÖRLER ....................................................................... 11 3.5.1 T CAR SM ................................................................................................................................ 11 3.5.2 KEMOT PLER N OLUŞUMU ......................................................................................................... 11 3.5.3 VEJETAT F S KLUSUN ETK LER ................................................................................................. 11 3.5.4 ÇEVRESEL FAKTÖRLER N ETK S ............................................................................................... 11 3.5.5 ELDE ETME YÖNTEM N N ETK S ............................................................................................... 11 3.6 ELDE ED L ŞLER ........................................................................................................................ 12 3.6.1 UÇUCU YAĞLAR ........................................................................................................................ 12 3.6.1.1 Distilasyon ............................................................................................................................. 12 3.6.1.2 Mekanik yol (Citrus kabuklarının sıkılması) ......................................................................... 12 3.6.2 KONKRET VE REZ NO TLER ....................................................................................................... 13 3.6.2.1 Tüketme ................................................................................................................................. 13 3.6.3 YAĞDA YAPILAN SON ŞLEMLER ............................................................................................... 13 3.7 UÇUCU YAĞLARDA VE UY TAŞIYAN DROGLARDA KAL TE KONTROLÜ VE ANAL ZLER .......... 13 3.7.1 UÇUCU YAĞLARIN KAL TE KONTROLÜ ..................................................................................... 13 3.7.2 UÇUCU YAĞ B LEŞENLER N N ZOLASYONLARI VE YAPILARI ÜZER NDE ÇALIŞMALAR ............ 13 3.7.2.1 Elde etme................................................................................................................................ 14 3.7.2.2 Türev hazırlama ..................................................................................................................... 14 3.8 UÇUCU YAĞLARIN FARMAKOLOJ K ÖZELL KLER ................................................................... 14 3.9 UÇUCU YAĞLARIN TOKS S TES ................................................................................................. 14 3.10 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN DROGLARIN KULLANILIŞI .................................................................... 15 3.10.1 ECZACILIK ............................................................................................................................... 15 3.10.2 PARFÜMER ............................................................................................................................. 15 3.10.3 GIDA TEKNOLOJ S .................................................................................................................. 15 3.11 SAKLANMASI ............................................................................................................................. 15 3.12 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN BAŞLICA DROGLAR ............................................................................... 16 3.12.1 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN LAM ACEAE DROGLARI .................................................................... 16 3.12.2 ANASON KOKULU UÇUCU YAĞLAR ......................................................................................... 19

1

3.12.3 3.12.4 3.12.5 3.12.5.1 3.12.5.2 3.12.5.1 3.12.6 3.12.7 4

C TRUS UÇUCU YAĞLARI ......................................................................................................... 20 ASTERACEAE FAM LYASININ TAŞIDIĞI UÇUCU YAĞ DROGLARI .............................................. 21 D ĞER UÇUCU YAĞLAR ........................................................................................................... 21 Oleum Rosae, gül yağı ......................................................................................................... 21 Oleum Chenopodii, kenopod esansı..................................................................................... 22 Oleum lauri, defne yağı........................................................................................................ 22 UÇUCU YAĞ ÇEREN D ĞER DROGLAR ..................................................................................... 23 BAHARATLARDA “TIBB B TK ” M D R?.................................................................................. 23

REÇ NELER................................................................................................................................. 24

4.1 REÇ NELER N ELDE ED L ŞLER ................................................................................................ 24 4.2 REÇ NEL MADDELER ................................................................................................................. 25 4.2.1 RES NA ...................................................................................................................................... 25 4.2.2 GL KORES NA ............................................................................................................................ 25 4.2.3 LAKTORES NA ........................................................................................................................... 25 4.2.4 OLEORES NA.............................................................................................................................. 25 4.2.4.1 TEREB NTH NA .................................................................................................................. 26 4.2.4.2 CANNAB S SAT VA, kendir, esrar otu, Cannabinaceae..................................................... 26 4.2.4.3 MAST X, sakız, Anacardiaceae ............................................................................................ 26 4.2.4.4 RES NA GUAJAC ............................................................................................................... 26 4.2.5 OLEOGUMM RES NA, GUMM REZ NLER ..................................................................................... 26 4.2.5.1 OL BANUM, Burseraceae..................................................................................................... 27 4.2.5.2 OPPANAX, Burseraceae ....................................................................................................... 27 4.2.5.3 M RRA, Burseraceae ............................................................................................................. 27 4.2.5.4 ASAFOET DA, Apiaceae...................................................................................................... 27 4.2.6 BALSAMUM, BALZAMLAR ......................................................................................................... 27 4.2.6.1 MYROXYLON BALSAMUM VAR. PERE RAE, peru balsamı, fabaceae......................... 27 4.2.6.2 MYROXYLON BALSAMUM , M.TOLU FERUM, tolu balsamı, fabaceae....................... 27 4.2.6.3 STORAX................................................................................................................................ 28 4.2.6.4 STYRAX AMER CANUS, styraciaceae............................................................................... 28 4.2.6.5 STYRAX TONK NENS S, siam benzoini ............................................................................ 28 4.2.6.6 STYRAX BENZO N VE STYRAX PARALLELONEURUS, sumatra benzoini ................ 28 4.2.6.7 KATRAN ............................................................................................................................... 28 4.2.6.8 P X, juniperi oxycedrus, Ardıç katranı, Cupressaceae........................................................... 28

2

Terpenler değişik sayıdaki izopren(=2 metil buta-1. IPP ise bir enzim yardımıyla DMAPP’a izomerize olur. Terpenlerin oluşumunda rol alan IPP↔DMAPP oluşumunda asetat molekülü başlangıç maddesidir. Bu grup bileşiklerin prekürsörleri.Terpenoit ve Steroitler 1 Giriş Terpenoit ve steroitler bitkilerde sekonder metabolit olarak en büyük grubu oluşturmaktadırlar.3 dien) moleküllerinin “kafa-kuyruk” şeklinde birleşmesi sonucu meydana gelmektedir(izopren kuralı). Prekürsörün oluşumu Prekürsör ismi Terpen C zopren sayısı/formül sayısı MVA(=mevalonik DiMetilAllilPiroPosfat Hemiterpen 1 5/C5H8 1 asit) IPP DMAPP Geranil pirofosfat Monoterpen 10/ C10H16 2 DMAPP + IPP GPP 2 GPP + IPP FPP Farnesil pirofosfat Seskiterpen 15/ C15H24 3 3 FPP + IPP GGPP Geranil geranil pirofosfat Diterpen 4 20/ C20H32 4 Geranil farnesil Sesterterpen 25/ C25H40 5 GGPP + IPP GFPP 5 pirofosfat Skualen(=steroitlerin Triterpen 6 FPP + FPP Skualen 30/ C30H48 6 prekürsörü) 7 GGPP + GGPP Fitoen Fitoen(=karotenoitlerin Tetraterpen 40/ C40H64 8 prekürsörü) (=karoten) zopren sayısı 3’e kadar olanlar genelde uçucu ve 3’ten büyük olanlar genelde uçucu değildirler. 3 .DMAPP)+ IPP (C5)nalkolünün fosforik diesteri (= terpen) Terpenlerin oluşumunda ilk ünite dimetilallil pirofosfat(DMAPP)’dir. Formüle edecek olursak Allilik prenil piro fosfat(=prekürsör=örn. Bütün terpen ve steroitler mevolanat yolağından oluşurlar. 2 molekül asetik asit tiyoesterinin birleşmesi ve ardından redüklenmesi sonucu mevalonik asit oluşur. zopren kuralına uygun bir şekilde meydana gelen terpenlere düzgün terpen denir. zopren kuralının uygulanmadığı bazı durumlarda. düzensiz monoterpenler 2 DMAPP ünitesinin bağlanmasıyla ortaya çıkarlar. enzimler tarafından katalizlenen reaksiyonlar sonucu ortaya çıkarlar ve allilik prenil pirofosfat molekülü olarak isimlendirilen bir hareket molekülüne izopentenil pirofosfat(IPP=C5) ünitesinin ilavesiyle oluşan (C5)n alkollerinin fosforik diesterleridirler. MVA’ya fosfat bağlanması ve daha sonra –COOH grubunun uzaklaşmasıyla IPP oluşur.

2 Monoterpenler En basit terpen yapısı olup 2 x izopren molekülünden oluşurlar. Glikozidik formları aroma prekürsörleridir ve şeftali.1 Yapısı Düzgün monoterpenler iki izopren ünitesinin kafa-kuyruk şeklinde bağlanması sonucu meydana gelirler. üzüm.lavandulan. (örn. 2. santolinan. ahududu gibi bazı meyvelerde bulunanlar önemlidir. kiraz. Çoğu serbest haldedir. Asteraceae uçucu yağlarında bulunan düzensiz terpenlerin ve iridoitlerin yapısında bulunurlar. -ya düzgün prekürsörlerin rearanjmanı ile (örn. Fakat glikozidik formlarına da rastlanmaktadır. rotrokan) krizanteman artemisan lavandulan santolinan 4 .direkt krizamtemil PP krizantema) -veya onun rearanjmanı üzerinden oluşan türevleri ile meydana gelirler. Asiklik Monosiklik (halka (tek halkalı) taşımayan) mirkan seko-iridan p-mentan iridan Bi ve trisiklik (iki halkalı) karan pinan bornan tuyan Düzgün monoterpenlere ilaveten düzensiz yapılar. Pinan ve bornandan izokamfan veya fenkanın oluşmasında olduğu gibi) izo-kamfan fenkan -veya geleneksel olmayan bir biyogenez ile (örn. Monoterpenler genelde uçucu yağların yapısında yer alan düzgün terpenlerin.artemisan.

3 Monoterpen taşıyan droglar Bitki Paeonia sp Viburnum sp Türkçesi Şakayık türleri Gilabori Familya Paeoniaceae Caprifoliacea Etken madde Paeniflorin (monoterpen glikozit) Anatoliozit (monoterpen heterozit) Kullanılış Antispazmodik. 2.1 Düzgün monoterpenler Düzgün monoterpenlerin hareket noktası GPP’dir. analjezik Antispazmodik.2 Düzensiz monoterpenler 2 molekül DMAPP birleşmesi sonucu krizantemil pirofosfattan meydana gelirler.2 Biyosentetik kaynakları Monoterpenler biyosentetik orjinlerine göre dörde ayrılırlar.2.2.2. 2. 2.2. diüretik 5 . 2.2.3 ridoitler Geraniol veya nerolün siklopropan çekirdeğini oluşturması ve glukozidasyon ile meydana gelirler. 2.4 Monoterpen heterozitler Siklopentanoit yapı taşımayan monoterpenik heterozitlerdir.

Rutaceae.2 Yayılışları. bulunduğu yerler ve görevleri -Bulunduğu yerler UY’lar en çok Lamiaceae. Koruyucu Tozlaşmayı kolaylaştırıcı Su kaybını azaltıcı Yaralanmalarda bitkiyi korumak için meydana gelen daha sonra görevi biten reçineleri eritici 5. gıdaların lezzetini artırmak için kullanılan doğal bitki ürünleri veya karışımlarıdır. 4. . Bulunduğu organ Yaprak Yaprak Yaprak Meyve Meyve Çiçek Tohum Gövde Gövde Gövde Rizom Kök Örnek Folia Menthae F. Umbelliferae ve Graminae familyalarında yaygındırlar. . Bitkinin kullanmadığı işe yaramayan depo ürünlerini ortadan kaldırmak gibi görevleri vardır. düz zincirli hidrokarbonları. . 2.1 Tanım Uçucu yağlar. aromatik maddeler. 6 . uçucu asit. .Rezinoit: doğal kaynaklı kuru materyalden sulu olmayan solvanla tüketme ile elde edilen karakteristik kokulu ekstredir. N ve S taşıyan heterozitleri taşıyan oda sıcaklığında genellikle sıvı olan. Compositae. Coniferae. aldehit.Boldo F. sekonder metabolit olan kompleks karışımlardır. pomat veya rezinoitten elde edilen karakteristik kokulu ürünlerdir. Myrtaceae.Absolü: uygun sıcaklıkta alkolle tüketme sonucu konkret.Baharat: koku ve aroma vermek.Pomat: soğukta veya sıcakta anfloraj yöntemleri (=erimiş yağ içine çiçeklerin batırılması ve bekletilmesi) ile elde edilen parfümlü yağdır. Bitkilrede uylar çeşitli organlarda bulunmaktadır. bitkilerden genellikle distilasyon ile elde edilen yapısında terpenik. .Piperis nigri Flos Rosae Semen sinapsis Cortex cinnamomi Eucalyptus macarthuri Cortex camphora Rhizoma Filicis Radix valerianae Bulunduğu yer Salgı tüyü Salgı hücresi Salgı cebi Salgı kanalı Salgı hücresi Hücre içinde Doku içinde Salgı kanalında Gövde kabuklarında Odun kısmında reçine ile beraber ç salgı tüyü Hücre içinde -Görevleri 1. 3.Eucalypti FructusAnisi Fr. 3.3 Uçucu yağlar 3.Konkret: bitkisel kaynaklı taze materyalden sulu olmayan bir solvanla tüketme ile elde edilen karakteristik kokulu ekstredir.

Nadiren kırmızı (O. Suyla bekletildiğinde taşıdığı bazı maddeler suya geçerek eczacılıkta önemli olan aromatik suları (=Aqua) meydana getirirler. Genelde soluk sarı veya sarı renklidirler. Nadiren yoğunluğu sudan ağır(1. Sassafras) 5.Chamomillae). sabinen α-pinen β−pinen sabinen 3-karen kamfen 7 .Caryophylli. asitlik. O. 6. -Uçucu yağlarda bulunan monoterpenlerin yapılarına örnekler Örnek Monoterpen Halka sayısı yapısı Monoterpen Asiklik Mirsen. 3. Alkol ilave edildiğinde tüm uçucu yağların donma noktası düşer. Doğal olarak elde edilen yağların hepsi optikçe aktiftir ve değerleri spesifiktir.1 Terpenoitler Uçucu yağlar en çok uçucu terpenleri başka bir deyişle molekül ağırlığı çok yüksek olmayan mono ve seski terpenleri taşır.3 Fiziksel özellikleri 1. Bekledikçe kromofor grupları oluşur ve renk şiddeti artar.0-1. Nadiren oda sıcaklığında katı haldedir(O. Bunlar terpenoit ve daha az yaygın olan fenilpropandan türeyen aromatik yapılardır. laveten her uyın alkoldeki çözünürlüğü.Caryophylli) veya mavidir(O.3. 2. kırılma gibi indisleri yağa ait farklılıklar gösterir. 4. Genellikle %1’den az elde edilirler. (O.4 Kimyasal yapıları Uylar kompleks ve değişken 2 farklı biyogenetik gruptan oluşan maddeler karışımıdırlar. sabunlaşma. Tamamı özel kokuludur.0 arasındadır.8 –1.5) uçucu yağlara rastlanır. 3-karen. 3. 7. lk elde edilirken tamamı renksizdir. Suda çözünmezler.Cinnamomi. Yoğunlukları genellikle 0. p-simen α-terpinen p-simen β-terpinen Bisiklik Pinenler.4.Anisi). osimen mirsen osimen Hidrokarbon (uy’da daima bulunurlar) Monosiklik α ve γ Terpinen. 3. O. yoğunluğu. kamfen. Karanfil tomurcukları ise istisnadır ve yaklaşık %15 oranında uy taşır. suyla karışmazlar ancak sürüklenirler.

linalol. sitronellil asetat Mentil. pulegon karvon Bisiklik Kafur. terpinil asetat zobornil asetat O tuyon Asiklik Ester Monosiklik Bisiklik 8 . tuyon Linalil asetat. terpineol. karvon. fenkon. sitronellol OH sitronellol linalol Alkol Mentol. fenkol borneol Aldehit Asiklik Geranial. 1-terpinen-4-ol Monosiklik OH OH mentol terpineol OH Bisiklik Borneol. neral.CH2OH geraniol CH2OH Asiklik Geraniol. sitronellal CHO sitronellal Asiklik Tageton O tageton O Keton Monosiklik Menton.

β-ironlar ve safron β-siklositral’den hareketle elde edilmiş önemli etken maddelerdir. Hidrokarbonlar.Eter Sineol(=ökaliptol) O 1. 9 . karvakrol OH timol karvakrol Monoterpenlede biyosentez sonucu veya sitralden halka kapanması sonucu oluşabilen siklositral yapısı da önemli bir iskelettir. Safran hidroliz sonucu safranala dönüşür. α. -Siklositral yapılarına örnekler O O H β−iron safranal Uçucu yağlarda bulunan seskiterpenlerin yapıları monoterpenlere benzer. alkoller ve ketonlar en çok bilinen yapılardır.8-sineol Peroksit Askaridol O O askaridol OH Fenol Timol.

2 Aromatik yapılar Uçucu yağlarda bulunan fenilpropanoitler (C6-C3) çoğunlukla allil. cis-longipinan2. Eğer materyal buhar distilasyonu ile tüketilirse hidrokarbonlar.-uçucu yağlarda bulunan seskiterpen yapılarına örnekler Seskiterpen yapısı Örnek H Hidrokarbon β−bizabolen. Yüksek ısıya bırakılmış ürünler de azot veya kükürt taşıyan ürünler meydana gelir.4. asitler. alkoller.4. β-vetivon nootkaton Aldehit Ester Sinelsallar OCOCH3 Sedril asetat sedril asetat 3. patçouli alkolü OH farnesol O Keton Nootkaton. karotol. aldehitler.ve propenilfenol şeklinde yaygındır.3 Farklı kaynaklı bileşikler Uçucu yağlar elde etme yöntemlerine bağlı olarak düşük molekül ağırlıklı çeşitli alifatik bileşikleri taşırlar. 10 . βsantalol. longifolen β−bizabolen Alkol Seskiterpen Farnesol. 3. β−karyofilen.7-dion. asiklik eterler ve laktonlar elde edilir.

Lamiaceae familyasındaki salgı tüyleri) bulunan yağlar direkt olarak etkilenir. ortamın pH’sı. gün ışığının toplam süresi ve rüzgar ile özellikle yüzeyel histolojik saklama organlarında (ör. Bunun sonucu. Bir başka örnekte ise. ayrıca yeni yapılanmalar.1 Ticari ismi Kekik veya kekik yağı uluslar arası piyasada spanyol. Taşıdıkları ana bileşene göre bunlar. (-)mentol seviyesi artarken (+)neomentol suda çözünen türevine[(-)neomentol glukoziti] dönüşür.5.4 Çevresel faktörlerin etkisi Sıcaklık.3 Vejetatif siklusun etkileri Bitkilerin. 3.pinen terpinen-4-ol. sabinen hidrat. Thymus türlerinden başka. Meksika. 3. tipleri olarak sıralanabilirler. terpinolen ve α-terpineole döner. Tersi durumda ise(soğuk geceler) mentol oluşumu artar.2 Kemotiplerin oluşumu Örneğin Thymus vulgaris’in morfolojik olarak homojen ve dayanıklı bir karyotip olmasına karşın değişik kemotipleri vardır. Geraniol. t-4-tuaynol. türlerinde de kemotipler söz konusudur. rasemizasyonlar. Karvakrol. 11 . bağıl nem.5 Elde etme yönteminin etkisi Distilasyon sırasında süre. terpinen. Kültür çalışmaları ile de verim ve kalite üzerinde değişiklikler görülür. 3. Nanede uzun gün ve ılık geceler yağ verimini ve mentofuran miktarını artırır. 3. izomerizasyonlar. Linalol. α.5. Mentha piperita’da vejetatif siklus sırasında. sıcaklık ve kullanılan aletin şekli değişikliklere neden olmaktadır. Satureja. Timol. (-)menton miktarındaki düşme (-)mentol ve (+)neomentol seviyesinde düşmeye neden olur. α-terpineol. Bu kemotipler birbirlerinden taşıdıkları ana bileşene göre ayrılırlar. oksidasyonlar ve benzeri reaksiyonlar meydana gelebilir. terpinolen vb.3. Origanum vs. Kullanılan cihaz ve yöntem de önemlidir.5.5 Uçucu yağlarda değişkenlik faktörleri 3. Ayrıca uzun süreli kaynama ile ortam asidik olur ve sabinen. güneyde yetişen Laurus nobilis de kuzeyde yetişenlere göre yağ verimi daha yüksektir. Yunan veya Türk olarak isimlendirilir. esterlerin hidrolizi hızlanabilir. sineol. Isının uzun süre tatbik edilmesi sonucu ise düşük polariteye sahip maddeler değişikliğe uğrarlar. Buna karşın derin bölgelerde depolanan yağ daha dayanıklı kalır. Thymbra.5. büyümeleri sırasında taşıdıkları maddeler değişkenlik gösterir.5.

Taze toplanan ve yağı yaprakta olduğu gibi yüzeyde taşıyan materyaller için kullanılır. Katı atıklardan kurtulduktan sonra. Su distilasyonu(basit buhar distilasyonu): materyal ve su aynı kapta bulunur. 12 . Buhar distilasyonu(doymuş buhar distilasyonu): aşırı sıcak buhar materyal içinde geçirilerek yapılan distilasyondur.6. 4.1. Sıkma yöntemi:en ilkel yöntemdir. etilen glikol gibi organik solvanlar kullanılarak yapılan distilasyondur. Başka yerde bulunan buhar jeneratöründen getirilen aşırı ısınmış buhar ıslak materyal içinden geçirilir. zoterm distilasyon: materyalin bulunduğu kap ile ürünün elde edildiği kap arasında sıcaklık farkı olmayan distilasyondur. Kullanılan yöntemler şunlardır. uçucu yağ sudan santrifüj ile ayrılır. Mezokarp süngerle sıkılır. Kurutulmuş materyaller ve kaynatılmakla yapısı bozulmayan uçucu yağlarda kullanılır. 3. Uçucu yağı taşıyan sünger bir kovaya sıkılır. 1.6. 1. Anizoterm distilasyon: materyalin bulunduğu kap ile ürünün elde edildiği kap arasında sıcaklık farkı olan distilasyondur. Isı ile yapısı bozunan yağlar ve uçucu yağı derin dokularda taşıyan materyallere uygulanır. Sünger yöntemi: meyve ortadan ikiye kesilir. Isı tatbik edilerek distilasyon yapılır. Kuru distilasyon: direkt olarak materyalin ısıtılması ile yapılan distilasyondur. Kimi türleri vardır. Solvanlı distilasyon: solvan ilave edilerek yapılan distilasyondur. iii. Eküel yöntem: ucu çivili fıçılarda meyve hafifçe yukarıdan bastırılarak gezdirilir ve salgı cepleri patlatılır. Lipofil distilasyon: sürükleyici aseton.1 Distilasyon En çok kullanılan yöntemdir. 2.2 Mekanik yol (Citrus kabuklarının sıkılması) Kabuk parçalanır ve fiziksel bir işlemle parçalanmış salgı kanallarındaki maddeler elde edilir. ii.1. 5. 3. iv. Farkı aşırı ısınmış buharın materyal üzerine üstten düşük basınç ile gönderilmesidir. 3.6.1 Uçucu yağlar 3.3.6 Elde edilişleri 3. Su buharı distilasyonu: kurutulmuş materyal su ile masere edilir. 2. Patlatılan salgı ceplerinden akan sıvı sünger tarafından emilir. Yağın özelliklerine ve bulunduğu salgı organına göre materyal işlemden önce ya parçalanır veya toz edilir. Lipofob distilasyon(hidrodistilasyon): su ile yapılan distilasyonu i. Klasik işlem su içindeki meyvenin yüzeyine güç uygulanmaya dayanır. 6. Hidrodifüzyon: yöntem buhar distilasyonuna benzer. Salgı ceplerinin sıkarak patlatılmasına dayanır.

renginin giderilmesi. 2) Anizoterm tüketme: Materyal kaynama noktası düşük. nikotinsiz sigara. etken madde miktarının artırılması gerekir. kırılma indisi) ve çeşitli indeks (asitlik. Uçucu yağın içerdiği su miktarını saptamada benzen. Likens-Nikerson adı verilen cihaz kullanılarak yapılır. Bunun yanı sıra eczacılıkta kullanılabilmesi için uçucu yağların nötralleştirilmesi. sabunlaşma. 3.3 Yağda yapılan son işlemler Elde edilen uçucu yağın dayanıklılığını artırmak için içerdiği su ultra santrifüjlerle uzaklaştırılmalıdır. Deterpenasyon uçucu yağın kolayca reçineleşebilen terpenik hidrokarbonlarından uzaklaştırılmasıdır.2. Kolay bulunur ve ortamdan kolayca uzaklaştırılabilir olması. Bu tayin dışında gravimetrik. 3. Çözücü seçimi çok önemlidir. Petrol eteri. fiziksel ölçümler(optik çevirme.7 Uçucu yağlarda ve uy taşıyan droglarda kalite kontrolü ve analizler En önemli tayin uçucu yağ miktar tayinidir.7. Anfloraj yönteminde difüzyon işlemi uygulanmaktadır ve elde edilen ürün absolü olarak bilinir.2 Konkret ve rezinoitler 3. iki kez distilasyon sonucu elde edilen yağa bidistile ve çeşitli yöntemlerle rektifikasyon sonucu elde edilen yağa rektifiye uçucu yağ denir.6. taşıdığı toksik ve kötü kokulu maddelerden temizlenmesi. Tercih edilme nedeni. sürüklenme özelliği olan çözücülerle tüketilir. şlem sonucu elde edilen yağa deterpene. asetil indeks) tayinleridir. uçucu yağın fraksiyonlu distilasyona tabi tutulması daha sonra bozunma ürünleri üzerinden izolasyonlarıdır. ester. propan veya sıvı bütan en çok kullanılan çözücülerdir. Taze materyale uygulanır. 3. Uçucu yağın tayinin de TK kullanılır. 3) Süper kritik gazlarla tüketme: süper kritik bir gazla tüketme işleminde en çok karbondioksit gazı kullanılır. volumetrik ve mikroskobik yöntem de kullanılır. hekzan. Seçiciliğinin geniş olmasıdır. şlem görmüş uçucu yağ konsantre uçucu yağ olarak tanımlanır. Değişik fonksiyonel gruplarına göre farklı bozunma ürünleri ve suda çözünen türevleri hazırlanır ve uçucu yağdan preparatif ayırma işlemleri yapılır. Bu tayin solvan tüketmesi ve distilasyonu aynı anda gerçekleştirilerek yapılır. Doğal ve kimyasal olarak inert olması. 3. Genellikle yağ ve lipit kullanılarak yapılar. 13 .2 Uçucu yağ bileşenlerinin izolasyonları ve yapıları üzerinde çalışmalar Uygulanan işlemler içinde en yaygın kullanılan yöntem. Yanıcı ve toksik olmaması. Bunun dışında gaz kromotografisi de kullanılır.6. kokusuz baharat eldesinde kullanılmıştır. Bu amaçla seçici tüketme yöntemi kullanılır. ksilen gibi azeotropik ajanlar kullanılır. Dijestiyon yönteminde ise tek fark ısı kullanılmasıdır.1 Tüketme 1) zoterm tüketme: Materyal ile ürünün bulunduğu ortam arasında ısı farkı olmayan distilasyon ve tüketmedir. Sıcak tatbiki ile eritilen lipit içerisine materyal daldırılarak bekletilir.3. Önceleri dekafeinsiz kahve.1 Uçucu yağların kalite kontrolü Klasik olarak tanımlanan bu tayinler alkolde çözünürlük.6.7.

Matricaria. Eugenia . Ocimum.Menthae Kalsiyumun hücrelere girişini engelleyerek spazmolitik etki gösterir. Mentha piperita.Niaouli gibi yağlar mukozadaki hücreleri stimüle ederler ve bronşlardaki epitelin hareketliliğinin artmasına neden olurlar(ekspektoran). Karbonil gruplar sodyum hidrojen sülfit veya Girard reaktifi ile ayrılabilirler. • Antiseptik aktivite: Genellikle antibiyotiklere karşı rezistan suşlara karşı antiseptik etkilidirler. 14 . Sitral. gaz kromotografisi. ince tabaka kromotografisi.1 Elde etme Uçucu yağlardan taşıdıkları etken maddelerin elde edilmesinde em çok kullanılan yöntem yağa soğuk tatbik edilerek etken maddenin çöktürülmesi ve çöken maddenin daha sonra santrifüjlenerek ayrılmasıdır. Mentha spazmolitik. • Spazmolitik ve sedatif etki: GIS spazmlarını azaltıcı ve baskılayıcı etkilidir. 3. Angelica.3. Eucalyptus. O.Anisi halk arasında spazm çözücü olarak dahilen kullanılmaktadır. Rosamarinus officinalis. Lavandula.2 Türev hazırlama 1.2. yanma hissi ve bazı durumlarda hafif lokal anestezik etki ortaya çıkarırlar.7. sineol ve anetol gibi pek çok monoterpen toksiktir. yöresel kızarma. Çeşitli psikosomatik problemlerde etkilidirler. fenoller ve oldukça nadir görülen bazlar suda çözünen tuzlarının oluşturulması ile ayrılabilirler. Kimi uçucu yağlarda saptanan aktiviteler şöyle sıralanabilir.Menthae -200C’de bekletildiğinde mentol çökerek ayrılır. Geraniol. yüksek performanslı sıvı kromotografisi. Örneğin Rosmarinus uçucu yağı antimikrobiyal özellik gösterirken. Uçucu yağların ayrım ve analizinde fraksiyonlu distilasyon.9 Uçucu yağların toksisitesi Yüksek dozda yutulduğunda özellikle tuyon ve pinokamfon taşıyan uçucu yağların akut toksisiteleri bilinmektedir. Örneğin O. sıvı kolon kromotografisi. 3. Bazı uçucu yağlar mantarlara ve mayalara karşı da etkilidir. Yüksek dozda kafur. eterler ve hidrokarbonlardır.7.. Eucalyptus. Ester ve laktonlar hidroliz edilir ve elde edilen asitler alkali tuzlar halinde ayrılabilir. Eugenia. Pinus yağları ve O. vs.8 Uçucu yağların farmakolojik özellikleri Çoğunlukla bir uçucu yağın aktivitesi ile yağın elde edildiği bitkinin etkisi birbirlerine karıştırılmaktadır. Bu ketonlar epileptik ve tetani benzeri tablolar çizilmesine ve psişik ve duyusal bozuklukların ortaya çıkmasına neden olurlar. Melisa officinalis. 5. Primer ve sekonder alkoller ftalik asit esterleri halinde izole edilebilirler. 2. 4. Bu maddeler fraksiyonlu distilasyon gibi fiziksel özelliklerinde dayanarak ayrılır. Kalan karışım ise tersiyer alkoller. Thymus. Linalol ve Timol gibi bileşikler fenolden daha antiseptiktir. 3. mentol.. Asitler. Hemen hemen hepsi koruyucu olarak kullanılır.2. 3. • Tahriş edici özellikler: Terebenti gibi ürünler haricen kullanıldığı takdirde kılcal kan akışında hızlanma. Sıklıkla gastrik salgılamayı artırırlar ve “digestif” ve “stomaşik” etki gösterirler. O. Melisa. bitkinin infüzyonu antispazmodik ve koleritik etki gösterir. damla sayıcı-Current kromotografisi ve döner bölmeli sayıcı-Current kromotografisi yöntemleri kullanılmaktadır.

uçucu yağlar. gibi gıda teknolojisinin pek çok alanında önemli bir yeri vardır. termoizomerizasyon sitraller.10 Uçucu yağ taşıyan drogların kullanılışı 3. oksidatif parçalanma propenilfenoller. Örneğin Defne yağı donmuş gıdalara koruyucu olarak konur. laç ve hijyen ürünleri arasındaki sınırda olan banyo ürünlerinde. gibi bozunmalar meydana gelir.1 ℵ ℵ ℵ ℵ ℵ Eczacılık S. O.Chenopodii (=askridol’dan kaynaklı) antihelmentik O. süt.2 Parfümeri Parfümeri. çorbalar.11 Saklanması Küçük alüminyum. Bu koşullar sağlanmadığı takdirde.10.3.Chamomillae antienflamatuar O. 4. şekerli ve unlu mamuller. 3.10. et ürünleri. alkolsüz ürünler. hijyen ürünlerinin hazırlanmasında ve aromaterapide de kullanılmaktadır. 3. 5. 15 . absolü ve diğer rezinoitlerin başlıca kullanım alanıdır. konkret. 3. paslanmaz çelik veya renkli cam kapaklı şişelerde ağzına kadar doldurulmuş ve sıkıca kapatılmış halde düşük sıcaklıkta ve inert azot gazı altında saklanarak bozunmaları sınırlandırılır. fotoizomerizasyon anetol. 3. 1. peroksidasyon ve keton/alkole dönüşme hidrokarbonlar. kozmetolojide.Sinapsis romatizmal tedavide yakıların terkibine irritan olarak girer.10. fotosiklizasyon sitraller. 2. Ayrıca antioksidan da kullanılabilir. özellikle “rahatlatıcı” ve “gevşetici” banyolarda uçucu yağların yer almaları halince terpenik bileşiklerin deriden emilim riski nedeniyle dikkat edilmelidir.Citronellae böcek uzaklaştırıcı Bunların dışında. sos.3 Gıda teknolojisi Donmuş ürünler yanında.

12 Uçucu yağ taşıyan başlıca droglar 3. Çok nadir görülen bazı durumlarda uykusuzluğa karşı kullanılanlarda vardır Lavandula. Linalol ve linalil asetat daha az oranda bulunur.de).3. Melissa Bitki Ocimum basilicum Türkçesi Familya Drog Etken madde Estragol(=metil kavikol) Kullanılış Yapraklar dijestif etkili.* Türkçesi Lavanta türleri Familya Lamiaceae Drog Çiçek Etken madde Kullanılış Linalol. Lavandula angustifloia(=L. %0. Esansına ise “Verven Esansı” denir. UY’ı iki yağın bileşimi arasında bir yapı gösterir. Lavandenler L. sitronellal] *Özellikle zmir’de aktar “hakiki melisa otu” adıyla Lippia citriodora(verbenaceae)’ nın yapraklarını satarlar.officinalis) Hakiki lavanta: Uçucu yağı(=lavanta esansı) antimikrobiyal ve sedatif etkilidir. Bu türlerde keton miktarı çok yüksektir.stoechas %23 kafur. 1. [=sitraller(=geranial antitiroit. Sedatif vs. Çiçekleri ise haricen antiseptik ve sikatrizan olarak kullanılmaktadır. Bitki Melissa officinalis* Türkçe Oğul otu Familya Lamiaceae Drog Yaprak Kullanılış Etken madde Monoterpen Antimikrobiyal. Linalol kaynağı olarak değil.hybrida(=L. ℵ L. 16 .latifolia Aspik lavantası: Sineol ve kafur yönünden zengin bir uçucu yağ taşır. Bu droglar için kabul edilen belli başlı endikasyonlar. Türkiye’de iki lavanta türü yetişmektedir. %18 fenkon. 3. Thymus.12. aldehitler Antiviral(uçuk ted.Estragol ise östrojen benzeri etki göster. Avrupalılar baharat olarak kullanıyor. %4 sineol ℵ L. Ocimum. linalil asetat Antimikrobiyal.cariensis %30 kafur. Bu bitkide verbenon adı verilen bisiklik bir ketonda bulunmaktadır. 2. basit sindirim sistemi rahatsızlıkları ile dermatoloji ve hijyendeki lokal kullanımlarıdır. Lokal olarak burun tıkanıklığında kull. Onun için aspik esansı lavanta esansı kadar değerli değildir.x intermedia Emerice x Loisel) yukarıdaki iki türün hibritleridir ve uy elde edilmesinde kullanılırlar. Nörotoksik(=Epilepsi benzeri etki). Linalol ve linalil asetat taşımasından dolayı parfümeri ve kozmetikte kullanılır.6 linalol Her iki türde Kayra bölgesinde(=Marmara ve Batı Anadolu)yaygındır. Bu yapraklar ezildiğinde. Sedatif. melisa yaprakları gibi(içerdiği sitral’den dolayı) limon kokar. Fesleğen Lamiaceae Yaprak Hyssopus officinalis Lamiaceae Yaprak Pinokamfon Bitki Lavandula sp. + neral). L.1 Uçucu yağ taşıyan LAM ACEAE drogları Bir çoğu baharat olarak bilinen bitkilerdir Origanum. kafur kaynağı olarak yararlanılır vede her ikisi de antiseptik olarak kullanılmıştır. *Üç çeşit lavanta vardır.

Türkiye’de yetişen Salvia triloba’nın uçucu yağı %50 sineol taşır. borneol. Üç tip adaçayı vardır. *Mentha piperita. şekerleme ve sakız üretiminde kullanımı vardır. antispazmodik. Neredeyse hiç tuyon taşımaz. çki. PENNYROYAL O L:M. officinalis form palescens(=beyaz nane) 3. kafur. Geranil asetat’tan dolayı “gül” gibi kokar. %55-67 oranında karvon içerir ve karvon kaynağı olarak kullanılır.cardiaca’dan elde edilir. Kullanılışı aynıdır ilaveten hafif yaralanmalarda kullanılır.rotundifolia Kültürü yapılır nane olarak satılır.longifolia Kültürü yapılır nane olarak satılır. parfüm.sclarea: Linalol ve linalil asetat taşır. sylvestris form rubescens OLEUM MENTHAE(=NANE YAĞI): M.Bitki Mentha x piperita* Türkçe Familya Drog Etken madde Nane Lamiaceae Yaprak Mentol Kullanılış UY Spazmolitik(Ca’un girişini azaltarak). soda. drog fonksiyonel dispepsinin semptomatik tedavisinde.piperita’nın çiçekli dal uçları ve yapraklarında su buharı distilayonu ile elde edilir. S. Kokusu en hoş olan uçucu yağdır. 2. 3.piperita var. konsantre şurup. antiseptik.pulegium(=yarpuz) Mentol içermemesine rağmen Anadolu’da halk arasında nane yağı olarak aynı amaçla kullanılmaktadır. Toplam mentol oranı %60-65 arasındadır. pulegonun çifte redüksiyonuyla vb. Bu yüzden su nanesi kullanılmaz. S. M. Taşıdığı mentol %44’den az olmamalıdır. M. Mentol taşımaz piperiton ve piperitenon taşır. glabra ve var. kusmayı ve bulantıyı kesmek için kullanılır. kafur. 17 . 1. Mentol taşımaz piperiton ve piperitenon taşır. Mentha aquatica(=su nanesi) ve Mentha spica’nın hibritidir. Türkiye’de doğal olarak yetişen Mentha türleri şunlardır. sineol Adaçayı Salvia sp* Lamiaceae türleri Kullanılış Antioksidan. M. Uçucu yağ %’sini artırmak için değişik varyetelerin kültürü yapılır: 1. Sineol ve Geranil asetat taşır. CORNM NT O L: Mentha arvensis’in mentolü uzaklaştırılmış uçucu yağıdır.pulegium’dan elde edilir. Parfüm endüstrisinde ve diğer terpenlerin başlangıç maddesi olan sklerol taşır.Bu keton uygun şartlar altında kolaylıkla mentole dönüşmesi bakımından önemlidir.GIS rahatsızlıklarında kullanılır. SPEARM NT O L: M.fruticosa) uçucu yağı esas olarak sineol. 4. GIS rahatsızlıklarında kull. officinalis form rubescens(=mitçam nanesi)EN ÖNEML varyetedir. 3.arvensis(=Japon nanesi)in iki varyetesinden. Antiseptiktir ve parfümeride de kullanılır. MENTOL(TF): Doğal mentol M. M. Eczacılıkta mide ağrılarını yatıştırmak.kull. 2. 1. Beyinde hisopatolojik değişikliklere neden olur.aquatica(=su nanesi) Toksik bir bileşik olan mentofuran taşır. oral hijyen sağlamak için vs. M. borneol. var. Bunun dışında yarı sentez yoluyla. Mitçam esansı eldesinde kullanılır. Bu türler mentol taşımazlar. Bunların dışında Salvia triloba(=S.spicata ve M. Kafur ve sineol taşır.cryphantha ise Tapir adıyla bilinir ve Orta Anadolu’da oldukça yaygındır.lavandulifolia: Uçucu yağının bileşimi çok farklıdır. Pulegon adında monosiklik yapıda keton taşır. Türkiye’de 70 kadar Salvia türü vardır.piperita var. yollarla elde edilir. terineol ve tuyon taşır. RENKS ZD R(ss). M. piperascens’ten elde edilir. M. S. Bitki Türkçe Familya Drog Yaprak Etken madde Tuyon(=monoterpen keton).piperita var. Salvia officinalis 2. tütün.

Bu bitkilerden ilk akla gelen Origanum türleridir. antiseptik Kullanılış Antiseptik.serpylum Lamiaceae kekik dal uçları ve ssp.si terpineol. 18 . kültürü de yapılmamaktadır. spazmolitik.tanaensis Türkiye’de Thymus vulgaris doğal olarak yetişmez. Buna karşılık Türkiye’de keik adı verilen ve kekik yağı elde edilen başka bazı bitkiler yetişmektedir.de montana Ayrıca sitral taşıyan ve limon kokulu kekik olarak bilinen Thymus sipyleus ve linalol ve linalol asetat taşıyan Thymus argeus’da Türkiye’de yetişen diğer kekik türleridir. toprak Lamiaceae keklik üstü otu kısım Kullanılış Etken madde 1-terpinen-4-ol.Fonksiyonel dispepsinin semptomatik ted. antispazmodik. Kullanılış Antibakteriyel. infeksiyöz Timol ve karvakrol Lamiaceae hastalıkların ted. Bitki Thymus vulgaris. antioksidan. 4-tuyanol Timol ve karvakrol Emoliyan. kaşıntı giderici ve baharat olarak kull. Origanum smyrneum 69 31 (= zmir kekiği) Bu üç türün dışında Bitki Origanum majorana Origanum vulgare Türkçe Familya Drog Mercan Yaprak Lamiaceae köşk ve çiçek Güvey Çiçekli otu. kolagok ve koleritik. antifungal. thymus zygis Türkçe Kekik Familya Lamiaceae Drog Yaprak ve çiçek Etken madde Fenoller timol ve karvakrol(terpen değil) Etken madde Fenoller timol.si. karvakrol Drog Bitki Türkçe Familya Thymus serpyllum Yabani Çiçekli ssp. Tür Karvakrol % Timol % 1. sineol ve αpinen Rosmarinus Biberiye. α. Origanum heracleoticum 84 16 (= stanbul kekiği) 2. Lamiaceae officinalis kuş dili Kullanılış Hepatositler üzerinde koruyucu.Bitki Türkçe Familya Drog Çiçekli dallar Etken madde Kafur. Origanum dubium 64 36 3. GIS rhtszlarının semptomatik ted. Satureja Antiseptik. Ayak banyosu yapılıyor(Ahmet hoca yapıyormuş).

öfori verir. F. Anason yağı ışıkta bekletilirse 2 mol anetol kondanse olarak dianetol adı verilen bir bileşik oluşur. Bu ise taşıdığı alkaloitlerden kaynaklı zehirli bir bitkidir. Anason kokulu alkollü içeceklerin çok fazla tüketilmesi tehlikelidir. Yüksek dozda baş ağrısı. Devamlı anason alanlarda anisizm adı verilen kronik bir entoksikasyon görülür. Illicium verum Illiciaceae Meyve E-anetol karminatif anasonu Illicicum Seskiterpen Konvulsif anisatum Illiciaceae Meyve laktonlar anisatin.12. Bu türlerin yanında Türkiye’de Pimpinella anisetum da yetişmektedir. limonen Cumminum cyminum uçucu yağı kumin aldehit taşır.religiosum) neoanisatin Fructus Antispazmodik. Bazen anason meyveleri Conium maculatum(baldıran) meyveleri ile karıştırılmaktadır.3. Pimpinella anisi karminatif. Bu madde stilbesterole benzemekte olup belirgin bir hormon aktivitesi vardır. dulce(tatlı rezene) Coriandrum sativum Carum carvi Türkçe Rezene türleri Kişniş Kimyon Familya Drog Etken madde Anetol Kullanılış Dijestif eliminasyon fonksiyonlarını artırmak ve içki end. Oleum anisi. Kullanılış Bitki Türkçe Familya Drog Etken madde Yıldız Antispazmodik. Bitki Foeniculum vulgare var. Diüretik Apiaceae Meyve Apiaceae Meyve Linalol Karvon Fructus Apiaceae (=monoterpen carvi keton). E-Anetol(=trans)’ün toksisitesi çok yüksek değildir.2 Anason kokulu uçucu yağlar Bu grupta bulunan drogların hepsi fenilpropanoitlerce ve daha çok anetol bakımınından zengin bir uçucu yağ taşır. Anason Apiaceae E-anetol anisum (=meyv aromatizan e) Anetol toksik etkili fakat bu etkisi pek kuvvetli olmayan bir maddedir. Türkiye’de kefe kimyonu adı ile bilinen Laser trilobum meyveleri ise limonen ve peril aldehit taşır.vulgare var. ışık karşısında bekletildiğinde ayrıca anizaldehitlerin kondenzasyonuyla anizoin adlı maddeyi verir. 19 . fakat bu ürünlerin toksisitelerinin kullanılan alkol miktarına bağlı olduğu da bilinmektedir. (=I. Anason yağı içinde polimerler oluşması yağın zehirliliğini artırır. vulgare(kültür rezenesi). katılaşma derecesini düşürür. Düşük dozlarda solunum ve dolaşımı hızlandırır. Fakat Z-izomerinin(=cis) ki daha yüksektir. stomaşik. görmede bulanıklık ve uyuşukluk ile kendini gösteren toksik belirtiler verir. iştah açar.de Stomaşik Karminatif. salgıları artırır.

Citrus yağları birkaç istisna dışında sıkma ile elde edilir. 1.3 Citrus uçucu yağları Citrus. Furanokumarin. soğutulunca çöken kumarin türevi bileşikler taşırlar.) bulunmaktadır. ısı uygulamadan. amara çiçeklerinden SU BUHARI D ST LASYONU ile elde edilen uçucu yağdır. Perikarpta ayrıca flavanon heterozitleri bulunur. O. Sitral genel adı verilen monoterpen aldehitleri taşır geranial. deride esmerleşmeler görülür. Bu bitki sitral elde etmek için kullanılır.12. Sitral’in koku verici olarak kullanımından başka Avitamini sentezinde başlangıç maddesi olarak da kullanımı vardır. Bu uçucu yağ ile hazırlanan kokulu su Aua Aurantii Floris adı altında TF’de kayıtlıdır.aurantii floris=Neroli esansı) Citrus aurantium var. O. 3. mekanik yolla ekstre edilir. Uçucu yağ %1 kadar metil antranilat taşıdığından mavi bir floresans göstermektedir.Citri’de terpenik maddelerin fazla oranda bulunmasına karşılık. neral ve sitronellal. Limonitlerden en fazla bulunan bileşik. asıl kokuyu veren oksijenlenmiş türevlerin az miktarda olması. Bunun dışında Amerika’da yetişen Cymbopogon citratus’dan su buharı distilasyonuyla Lemon-grass adlı uçucu yağ %70-80 oranında sitral içerir. Oleum Bergamiae(bergamot esansı) Bu uçucu yağ. Pericarpium Aurantti Amara(=turunç kabuğu) Turunç meyvelerinin kabuğundan hazırlanan ekstreler bir çok ilaca koku vermek amacıyla ilave edilmektedir. limonin’dir. gıda ve parfümeri sanayi tarafından tüketilir. “Sitronella” adı verilen ve %50 oranında sitronellal içeren uçucu yağ limon kokusu için kullanılır. O. Limon esansının kendine özgü kokusunu veren bu aldehitlerdir. Bu yağın %30’u linalol ve %7’si linalil asetattır. limon esansında da soğukta çöken kumarin türevi bir madde bulunmaktadır sitropten.Citri) hazırlanmasına yol açmıştır. Işığa duyarlı kumarinler. psoriazis(sedef) ve vitiligo da faydalıdırlar. Rutaceae familyasına dahil bir cinstir. ticarette terpensiz limon esansının(Deterpene O. Bu cinsin çeşitli türleri uçucu yağ taşır ve esas olarak bu yağ. Mekanik yolla elde edilen diğer Rutaceae uçucu yağları gibi. desil aldehit vs. Koku verici olarak eczacılık sanayinde ve parfümeride kullanılır. Uçucu yağın kokusunu veren maddeler arasında sitaralin oksidasyonla parçalanması sonucu oluşan metil heptenon da sayılabilir. Oleum neroli(O.3. 20 . Bunlar arasında en çok bilinen hesperidozittir.Bergamiae’de Bergapten bulunmaktadır ki bu madde furan halkası taşıyan 5-metoksi kumarin’dir. Ticarette. Kabukların hoş kokusu çok belirgin ve tadı acıdır. Türkiye’de elde edilmez. Bu amaçla uçucu yağ etanolde çözülür. güneş ışığına olan duyarlılığı artıran bir madde olduğundan. Rutaceae familyası meyvelerinden mekanik yolla elde edilen bütün uçucu yağlar. 4. Cymbopogon nardus(Graminae) bitkisinden elde edilen. 2. süzülür ve distillenir. Oleum Citri (=limon esansı) Bu uçucu yağ Citrus limon perikarplarından elde edilir. bu uçucu yağı taşıyan losyonları kullananlarda. citrus aurantium ssp. Kabukta bulunan acı maddelerin bir grubu da triterpen yapısında maddelerdir ve limonitler adını alırlar. bergamia meyvelerinin taze perikarpından. Taşıdığı uçucu yağda %90 oranında limonen ve asıl etkili olan aldehitler(nonil aldehti.citri özellikle kolonya yapımında kullanılır.

(genel kültür: Bu likör entel içkisiymiş ve Van Gogh bunu fazla kaçırmış. pomat kıvamında.4 Bitki Matricaria chamomilla. triginthipetale(şam gülü. R.) 3. gül kokulu konkret elde edilmektedir. Gül petallerinden konkret de hazırlanmaktadır.dracunculus ve2) çiçek A. antibakteriyel. Birinci ve ikinci distilasyonlar sonunda elde edilen uçucu yağlar birleştirilerek gül yağı elde edilir. kamazulen* Kullanılış Antienflamtuar (kamazulen ve α-bisabololden kaynaklı). Gül yağı. Bu nedenle de R. fabrika veya imalathanelere getirilerek önce bir süre gölgede hidroliz için soldurmaya bırakılır. Centifolia’dan gülsuyu (=Aqua rosae). Sonra sepallerini ayırmaksızın su buharı distilasyonu uygulanır.vulgaris kafur. Yaklaşık 4000kg gülden 1 kg yağ elde edilmektedir. Türkiye.Gallica.absinthium likörü fazla içildiğinde alkolizme benzer belirtiler gözlenir bu da absinthizm olarak adlandırılır. Rosa centifolia. sulu faz tekrar distillenir(bidistilasyon). Tüketme tamamlandıktan sonra çözücü vakumda yoğunlaştırılmakta ve kırmızı renkli. Florentin kabında toplanan distilat üzerinde ayrılan yağ başka bir kaba alındıktan sonra. Verimi artırmak için suya Tween20 yada Span20 katılır. kinci distilasyondan sonra arta kalan sulu faz. Türkiye’de 1000-1500 kg gül yağı ve 3000 kg kadar da konkret elde edilmektedir. nörotoksik* Mayıs Asteraceae papatyası *uçucu yağ kamazulenden dolayı mavi renklidir. alerjik kontakt dermatit Antihelmentik. gül yağı Rosa damascena var. A.12. Sıcakta maserasyon yoluyla yapılan tüketmede çözücü olarak genellikle benzol kullanılır. spazmolitik. Rosaceae). 1. elde edilmesinde yararlanılmaktadır. kulağını kesmeye kalkmış. antifungal.12. Güneş doğduktan sonra petallerdeki uy miktarı azalmaya başladığından sabahın erken saatlerinde toplanan çiçekler. Elde edilen gül yağı. şizontisit.3. Chamomilla racutica Asteraceae familyasının taşıdığı uçucu yağ drogları Türkçe Familya Drog Çiçek Etken madde Seskiterpenler. gül suyu Aqua Rosae adını alır. triginthipetale’ Türkçe’de “Pembe Yağ Gülü” adı verilir. Gül konkretinden hareketle absolü hazırlanmaktadır. Rosa centifolia daha fazla uçucu yağ taşımasına rağmen uçucu yağ elde etmek amacıyla kullanılmaz.5. ran ve Fas’ta elde edilmektedir. A. antibakteriyel. Artemisia A.12. A. Antipiretik. 21 . tedavisi için digital vermişler.alba uçucu yağ elde edilebilecek diğer türlerdir. R. Pelin Yaprak tuyon ve 2.5 Diğer uçucu yağlar 3. Çünkü taşıdığı uçucu yağın büyük bir kısmı suda eriyen maddelerden oluşmuştur.1 Oleum Rosae.absinthium α ve β absinthium. Bu şekilde bidistilasyonla elde edilen yağa nce Gül Yağı adı verilir. bitkisinin petallerinden su buharı distilasyonu ile elde edilen bir uçucu yağdır.dracunculus Estragol (=Tarhun) *nörotoksistesinin tuyondan ileri geldiği belirlenmiştir. Bulgaristan. soluk sarı renkli ve yoğunluğu sudan az olan bir uçucu yağdır. sonrada mefta olmuşmuş. borneol 3. otu (1 Asteraceae A. Kamazulen seskiterpen lakton olan matrisin’in dekompozisyon ürünüdür.vulgaris. Türkiye’de Isparta ve Burdur’da kültürü yapılan Rosa damascena var.

%20’sini de geraniol oluşturmaktadır. Sineol. Bu çökeleğe Stearopten denir ve doymuş hidrokarbonları taşır. Bazı Pelargonium(ıtır. 3.roseum. Bağırsak parazitlerinden. Dijestif olarak kullanılır.odoratissimum. P. Gül yağı koku verici ve koku fiksatörü olarak. Absolü stearopten taşımaz. kenopod esansı Bu uçucu yağ.1 Oleum lauri. Geğirmede ve midede gaz toplanmasında kullanılır.Gül yağı 24oC’nin altında soğukta bekletilince bir çökelek verir. Bunun dışında aromatik bir madde olan feniletil alkol bulunur. Chenopodium ambrosioides var. sardunya. öjenol içerir. 22 .5. su buharı distilasyonu ile elde edilmektedir.12. yuvarlak ve kancalı kurtlara etkili olduğundan Antihelmentik olarak kullanılmaktadır. Ticarette yine gül yağı yerine satılmakta olan bir başka uçucu yağ da Palma-Rosa Esansı’dır. anthelmenticum’un (Chenopodiaceae) çiçekli ve meyveli dallarından. özellikle kozmetoloji ve parfümeride kullanılır. Sıvı halde kalan kısma ise Elaopten adı verilir ve oksijenli terpenik bileşikleri içerir. 3. Hindistan’da yetişen Cymbopogon martini(Graminae)’den su buharı distilasyonu ile elde edilen bu uçucu yağın %75-95’i geranioldür. baharat olarak özellikle balık pişirmede kullanılır. Geraniaceae) türlerinin ve başlıca P.12. geraniol. %60-80 oranında Askaridol(monosiklik monoterpen)taşır. Geranium-Rozat Esansı adı altında gül yağı yerine kullanılmaktadır. Ayrıca.5. P. Feniletil alkol suda çözünen bir madde olduğundan uy’da az bulunur. sitronellol ve az miktarda feniletil alkol taşımaktadır. defne yağı Laurus nobislis’in (lauraceae) meyve(sabit) ve yapraklarından(uçucu). linalool.graveolens yapraklarının su buharı distilasyonu ile elde edilen uçucu yağ.2 Oleum Chenopodii. %65-75’i feniletil alkoldür. gülsuyunun başlıca maddesidir. su buharı distilasyonu ile elde edilen bir uçucu yağdır. Gül yağında başlıca asiklik monoterpenler bulunmakta ve yağın %40-50’sini sitronellol.

Ayrıca çok sayıda baharat. Tükürük. Kafur elde etmek için 20-25 yaşlarındaki erişkin ağaçların odunu kesilip parçalandıktan sonra su buharı distilasyonu uygulanır. Bu uçucu yağ soğukta bekletilince kafur kristallenerek çöker. mineral maddeleri ve vitaminlerinden dolayı kullanılmaktadır. Tuzsuz diyetlerde baharatlar kullanılabildiği gibi. Iris pallida. Ökaliptus Myrtaceae Yaprak Melaleuca spec.6 Bitki Eucalyptus globulus Uçucu yağ içeren diğer droglar Türkçe Familya Drog Etken madde Ökaliptol (=1. kabuk. 23 . I. Acorus calamus Baromsa betulina.florentina Süsen Iridaceae Rhizoma iridis (Menekşe kökü) menekşe gibi koktuğu için bu isim verilmiştir. Baharat olarak kök. pastil. Kafur elde edildikten sonra kalan sulu kısım safrol içerir.germaniaca.7 Baharatlarda “Tıbbi Bitki” midir? Baharatlar sadece gıda olarak değil. Santral sinir sisteminde Sedatif etkiye neden olur. ekspektoran. kalp ve solunum analeptiği. diosfenol ve sülfür taşıyan Uçucu yağ bileşikler (=3okso-p-mentan-8tiyol) Üriner antiseptiği 3. herba. B. Safrol sabun sanayinde. pankreas ve safra salgılarını artırıcı etkileri bulunmaktadır. stomaşik. burun damlası gibi ilaçların terkibine girer. menton.crenulata. Doğal kafur dekstrojirdir. Antiseptik Antiseptik.12. sentetik olarak kafur pinenden hareketle hazırlanır ve rasemiktir. yaprak. I. pulegon. Bu nedenle.8-sineol). çiçek. antioksidan etkiye sahiptir. vanilin elde edilmesinde kullanılan bir maddedir. turp ve hardal gibi bahratlardan midedeki asiti artırması nedeniyle kaçınılmalıdır. Cinnamomum camphora Niaoli Kafur ağacı Uçucu Myrtaceae yağ (O. kolagog ve karminatif etkiler ve kötü ağız kokusu için kullanılırlar. soğan. nerolidol Kafur* Kullanılış Antiseptik. Süzülür. mide. kırmızı biber.serratifolia Azak eğeri Araceae Uçucu yağ β-asaron Rutaceae Limonen. β-iron Diş tozlarının içine konulmakta ve parfümeride fiksatör olarak kullanılmaktadır. meyve ve tohumları kurutulmuş veya taze olarak kullanılabilirler. B. Kafurlu fraksiyon yeniden soğukta bekletilerek bir miktar daha kafur çöktürülür. Bu nedenle hem ilaç hem de gıda koruyucusudurlar.3. fenolik madde rutin Ökaliptol. Böylece %2-3 oranında uçucu yağ elde edilir. dekonjestan.niaoli) Lauraceae *kafur kamfan türevi bisiklik monoterpenik bir maddedir. filtrat fraksiyonlu distilasyon ile fraksiyonlarına ayrılır. rubefiyan. ki ayrı evrede çöktürülmüş bulunan kafurlar birleştirilerek sublimasyon yoluyla temizlenir ve tablet yada dikdörtgen prizma halinde basılarak ticarete çıkarılır. bazı diyetlerde ise sarımsak. olarak şurup.12.

Kuru distilasyon Colophonium 3. kloroform gibi organik solvanlarda tamamen veya kısmen çözünen. bir grup olarak Kabuklar düşünülebilir. izoöjenol.Guajaci 4. Isı tatbiki ile R. kurkumen) gingeroller Küçük Hindistan Myrticaceae cevisi Meyve Curcuma domestica Köri Zingiberaceae Rizom Antienflamatuar. Oral hijyende de kullanılır.Jalapae 2. monoterpenler(= zingiberen. antifungal. bitkiye yapılan yaralamalar sonucu elde edilen reçine asitleri. 4 Reçineler Genellikle suda çözünmeyen etanol. psikotropik Cinnamomum ceylanicum Seylan tarçını Lauraceae Sinnamilaldehit(b u madde ne fenoliktir nede terpendir. Dorgun sulu ekstratı antiülser olarak kullanılmaktadır. kurkumen). GIS rahatsızlıklarında ve gıda end. Siklooksijenaz inhibitörü olarak platelet agregasyonunda etkilidir. Podophylii. Kendiliğinden çıkanlar Sandrae Scammonium. Fosil resinalar toplanarak Dammar 5. βkaryofillen Platelet agregasyon inhibitörü olarak diş hekimliğinde kullanılır. öjenol. 3. miristisin Nişasta. Rh. bitkide salgı veya reçine kanallarında sıvı veya katı halde bulunan doğal maddelerdir. kurkuminoitler(= kurkumin) Seksiterpen hk (=Zingiberen. alkolleri. Alkol ile tüketilerek suda çöktürülenler R. öjenol asetat.).de kullanılır. Gingerol kolagog ve hepatoprotektiftir. eter. sinnamil asetat Cinnamomum cassia Myristica fragrans Çim tarçını Lauraceae Kabuklar Sinnamil aldehit Hidrokarbon terpen(sabinen. 4. 24 .Eugenia caryophyllus Karanfil Myrtaceae Uçucu yağ Öjenol. Antibakteriyel. rezenleri ve farklı kimyasal yapılı maddeleri içeren.1 Reçinelerin elde edilişleri 1. pinen) öjenol. koleritik-kolagog Zingiber officinalis Zencefil Zingiberaceae Geleneksel olarak dispepside kullanılır.

Örneğin Coniferae familyasında Balsamum Canadense.2 Reçineli maddeler 1. Rezenler.2 Glikoresina Hidroliz edildiklerinde oz ve reçine asitleri veren bu grupta önemli droglar vardır. 2. kuru kuruya ısıtılınca yumuşayarak eriyen. Droglara göre isimlendirilirler dammar drogunda dammarezen gibi. ii. Gutta’dır.2. kimyasal yapıları kompleks. 4. Özellikle Coniferae’de ve bazı dikotiledon familyalarda bulunur.2. Resina podophylli Podohyllum peltatum rizomlarının alkolle tüketilmesi sonucu elde edilir. alkolleri ve rezenlerin karışımıdır. suda çözünmeyen maddelerdir. Podofillotoksin rezinolleri önemlidir. Yapılarında bulunan reçine asitleri trisiklik diterpen asitlerdir pimarik veya abiyetik asit. sinnamik asitleri gibi organik asitlerle esterleşmiş halde bulunur. 25 . Resina grubunun içinde yer alırlar. 3.2. kumarik. Bitki sütünün katılaşması ile elde edilen uzun zincirli polimerlerdir.3 Laktoresina Kimyasal yapıları reçineye benzemeyen ancak elde etme yöntemleri benzeyen ürünlerdir. benzoresinol gibi. Reçine alkolleri ise. uçucu özellikleri az olan alkoldeki çözünürlüğü çok olan maddelerdir.oblongifolium(Sapotaceae) gövdelerinden elde edilen. Abies balsamae’den yaralama sonucu elde edilir. 6. Parfümeride kullanımları önemlidir. Resinatannol olarak isimlendirilir ve hangi drogdan elde edildiyse o drogun adı ile bilinirler peru balsamından elde edilen Peru resinatannol’dür.1 Resina Kimyasal olarak reçine asitleri. i. (dammar 4. 4. 4. Katı. amorf. Önemli drogu: Gutta percha. P. Palaquium gutta. Triterpen yapısında olmayan ve yapıları kesin aydınlatılamamış alkollerdir. Resina: rezin Glukoresina: glikorezin Laktoresina: laktorezin Oleoresina: oleorezin Oleogummirezin Balsamum: balsam 4. triterpen yapısındaki alkollerdir sitoresinol. Benzoik. sadece 45-600C arasında yumuşak olan katılaşmış süttür.2.4 Oleoresina Yumuşak ve yarı sıvı bir yapıya sahip uçucu yağ ve reçine karışımlarıdır. herhangi bir reaksiyona girmeyen.4. 5. nötral özellikli. Resina jalapae ve resina scammoniae ise diğer droglardır. Diş hekimliğinde geçici dolgu yapımında kulanılır.

3 MAST X.4. Oleogummirezinler. pimarik asit. vulgaris. gummirezinler Gummirezinler. latifolia ve P.pinaster. III. meyveler esrar yapımında kullanılır. Uçucu yağ antiseptiktir. 4. sakız. 4. esrar otu. 4. Kağıt endüstrisi yoluyla: Kağıt hamuru elde edildikten sonra terebentin sülfat halinde ortamdan alınır.4 RES NA GUAJAC Guajacum officinalis reçinesidir. Ağaç endüstrisi yoluyla: Ağaç kesildiğinde parçalandıktan sonra organik solvanla tüketilerek elde edilir. deliryum zehirlenme belirtileridir.sylvestris.nigra. P. P. sativa veya var.2 CANNAB S SAT VA. II. Reçine alkolleri (rezinol) yönünden zengindir. Uçucu yağ ayrıldıktan sonra kalan reçine önem taşır. Terebinthinae ekspektoran ve haricen rubefiyan olarak kullanılmıştır. 26 .longifolia’dan da elde edilebilir. Alışkanlık yapması. Cannabinaceae Cannabis sativa var. P.2. reçine ve zamktan oluşur. Uçucu yağ (O.1 TEREB NTH NA Türkiye’de Pinus brutia gövdesine yaralama sonucu. akan sıvı toplanır.4.4.4.2. uçucu yağ. var.2. Antiromatizmal olarak kullanılır. toplama kabında reçine toplanır. Anacardiaceae Pistacia lentiscus var. Parfüm. indica bitkilerinin çiçekli dal uçları drog olarak kullanılır. sabietik asit gibi diterpen asitleri vardır. Abietik asit.Terebinthinae): Terebinthinae droğunun 180 derecee kuru distilasyona tabi tutulması sonucu rezinden (Clophonium) ayrılmaktadır. Lifler kendir yapımında. 4. P. Temel yapı tetrahidrokannabinoldür. kiya ağaçlarının havada katılaşan reçinesidir. akan reçinenin toplanmasıyla elde edilen oleorezindir.5 Oleogummiresina. Colophonium: Terebinthinae drogunun uçucu yağından kurtarılmış reçinesidir. Uçucu yağ elde ettikten sonra kalan atık mastilik asit ve mastisin taşır.2. erken bunama. Analjezik ve anestezik etkilerinden yararlanılmaktadır. Kuru distilasyon ile uçucu yağ alınır. Lentiscus var. kendir.4. Pinenlerce zengin bir uçucu yap ve kolofan isimli bir rezini taşır.2.palustris ve P. Klasik yol:Gövdeye açılan yarıklardan reçinenin akışı beklenir veya akışı hızlandırmak için yaraya asit püskürtülür. Elde etme 3 şekilde yapılabilir: I. Uçucu yağ ayrıldıktan sonra kalan kısım gjakonik asit taşır. reçine ve zamktan oluşur. Bu ürünün reçine fraksiyonu triterpenlerden veya diterpenlerden oluşmuştur. aroma ve kimya sanayinde başlangıç maddelerini vermede ve uçucu yağ elde edilmesinde kullanılmaktadır.

Dahilen kullanılır.3 M RRA.6.2 MYROXYLON BALSAMUM .2.TOLU FERUM. topik veya antiseptik uygulamalarda. Balsam benzoik. lokal olarak ağız bölgesi hastalıklarında kullanılmıştır. Bezler daha sonra kaynar su ile tüketilir. Çeşitli solunum yolları rahatsızlıklarında öksürüğün semptomatik tedavisinde kullanılır.2.5.4 ASAFOET DA.5. Geleneksel olarak balsam yara iyi edici veya doku yenileyici olarak kullanılır. ferulik asit). zamk ve uçucu yağ taşır.6 Balsamum. zamk ve uçucu yağ taşır. Esas kullanımı dermatolojiktir. Serbest uçucu bileşikleri ayrılır. fabaceae Bileşiminde benzoik asit. Benzoik ve sinnamik asit yapılarının varlığı ile karakteristiktir. Balsam siyahımsı kahverengi. ülser.5. Diallil bisülfit gib kükürtlü bileşiklerden dolayı kötü kokuludur. enfekte dermatit. Kokusu furanoseskiterpenlerden ileri gelir. Burseraceae Boswellia carterii. Çoğunlukla basit şurup veya ipeka şurubu ile kombine halde kullanılır. Çözünmeyen balsam suda bekletilerek çökmesi sağlanır. mono ve seskiterpen laktonlar. Rezin(ferulatannol. tolu balsamı. balzamlar Balsamlar bir çeşit doğal oleorezinlerdir. Küçük yaraların tedavisinde. eritem.2. M. Lokal olarak. F. Burseraceae 4. 4. Diğer Commiphora türleri steroidal yapılar yönünden zengindir.2. akut hemoroit ve diğer anal rahatsızlıklarda supozituvar olarak kullanılmıştır. 27 . 4.6.4. Apiaceae Ferula asafoetida. Reçine fraksiyonu.2. 4. Antiparaziter ve antiseptiktir.abyssinica. Burseraceae Commiphora myrrha veya C. pisliği) bitkilerinin toprak üstü kısımları kesilir.5. C. sinnamik asit ve uçucu benzil benzoat bulunur. Bu nedenle haricen kullanılır. Salgı ıslatılır. Shimperi’den elde edilir.frereana dan elde edilir. PERE RAE. kaşıntı ve diğer basit yaralarda kullanılır.2 OPPANAX.2.1 MYROXYLON BALSAMUM VAR. kuvvetli vanilya kokuludur.nartex(şeytan tersi. sinnamik asit ile sinnamein ve vanilin. reçine ise peru rezinotannol fraksiyonlarını taşır. Oral alındığında iritasyon yapar. Halk arasında sakinleştirici ve baharat olarak kullanılır. peru balsamı. Rezin. yanık çatlak. bez yapıştırılarak beze emdirilir. 4. burun akıntısına karşı. şurupsu sıvı.2. Dekante edilerek elde edilir. Ağrı kaşıntı. Köklerden akan salgı alınır. fabaceae Bu balsam gövdeye yapılan yaralanma gibi patolojik bir olay sonucu elde edilir. Tolu balsamı antiseptik ve ekspektorandır. tolurezin. 4.1 OL BANUM. B. alkoler ve fenilpropan türevleri taşır.

2. Çünkü kanserojen etkilidir. siam benzoini 4. Kıl torba veya delikli silindirle sıkılarak balsam suyla akarak temizlenir. krezol) taşır.4. Parazitisit ve antiseptik etkileri bulunur. 4.2.deodora. storezinol ve stiren taşır. Alt faz ise yoğun.) kremlerinin terkibine girer. Kısa süreli kullanılmalıdır.5 STYRAX TONK NENS S. benzil esterlerini. 4. Veteriner hekimlikte ve çeşitli hijyen ürünlerinde kullanılır. Kazınarak toplanır. siyah. Ortamdan gaz açığa çıkmasından sonra 2 fazlı bir sıvı kalır.6.6.6. Abietik asit taşıyan pirorezinik asit içerir. Cedrus atlantica.6 STYRAX BENZO N VE STYRAX PARALLELONEURUS. C. sinnamik asit etil. 4. juniperi oxycedrus.4 STYRAX AMER CANUS. Ayrıca sinnamik asit esterleri halinde deriyi UV ışınlarına karşı koruyucu preparatların içine girer.6. Antiseptik olarak kronik bronşit ve ekzema tedavisinde kullanılmıştır. sumatra benzoini 4.2. 28 . Cupressaceae Uçucu yağ odunların distilasyonu sonucu elde edilir.6.2.3 STORAX Türkiye’de Güney Anadolu’da yetişen Liquidambar orientalis(hamamelidaceae) ağaçlarını gövdelerine yapılan yaralamalar sonucu elde edilen balzamdır. Sinnamik asit.7 KATRAN Coniferae odunlarının distilasyona tabi tutulması sonucu elde edilen üründür. sudadn ağır bir sıvıdır ve katran olarak isimlendirilir. Artık seskiterpen ve fenol(gayakol. styraciaceae Liquidambar styraciflua’dan elde edilmektedir aynı amaçlarla ve sinnamik asit elde edilişinde kullanılmaktadır.8 P X. Cupressus ve Juniperus odunlarının taşıdıkları uçucu yağ parfümeride kullanılır. su dolu kazanlarda kaynatılır.6. Pix liquida Pinus sylvestris’den elde edilir.2. yoğun bir çözelti halinde dahilen solunum yolları antiseptiği. haricen parazitisit ve antiseptik olarak kullanılır.2. Suyundan kurtarılan balsam koyu kahverenklidir. Eczacılıkta Styrax liquidus rectificatum halinde sarı. Üst faz pirolinyo diye bilinir ve akıcı bir organik solvandır. Ardıç katranı. Kabukları Cortex Thymiamitis adıyla bulunur ve tütsü olarak kullanılır. Deri hastalıkları(ekzema vb.