TERPENO T VE STERO TLER.......................................................................................................... 3 1 2 G R Ş ..................................................................................................................

............................. 3 MONOTERPENLER ..................................................................................................................... 4

2.1 YAPISI ............................................................................................................................................ 4 2.2 B YOSENTET K KAYNAKLARI....................................................................................................... 5 2.2.1 DÜZGÜN MONOTERPENLER ......................................................................................................... 5 2.2.2 DÜZENS Z MONOTERPENLER ....................................................................................................... 5 2.2.3 R DO TLER .................................................................................................................................. 5 2.2.4 MONOTERPEN HETEROZ TLER ..................................................................................................... 5 2.3 MONOTERPEN TAŞIYAN DROGLAR .............................................................................................. 5 3 UÇUCU YAĞLAR.......................................................................................................................... 6

3.1 TANIM ............................................................................................................................................ 6 3.2 YAYILIŞLARI, BULUNDUĞU YERLER VE GÖREVLER .................................................................. 6 3.3 F Z KSEL ÖZELL KLER ................................................................................................................ 7 3.4 K MYASAL YAPILARI .................................................................................................................... 7 3.4.1 TERPENO TLER ............................................................................................................................ 7 3.4.2 AROMAT K YAPILAR.................................................................................................................. 10 3.4.3 FARKLI KAYNAKLI B LEŞ KLER ................................................................................................. 10 3.5 UÇUCU YAĞLARDA DEĞ ŞKENL K FAKTÖRLER ....................................................................... 11 3.5.1 T CAR SM ................................................................................................................................ 11 3.5.2 KEMOT PLER N OLUŞUMU ......................................................................................................... 11 3.5.3 VEJETAT F S KLUSUN ETK LER ................................................................................................. 11 3.5.4 ÇEVRESEL FAKTÖRLER N ETK S ............................................................................................... 11 3.5.5 ELDE ETME YÖNTEM N N ETK S ............................................................................................... 11 3.6 ELDE ED L ŞLER ........................................................................................................................ 12 3.6.1 UÇUCU YAĞLAR ........................................................................................................................ 12 3.6.1.1 Distilasyon ............................................................................................................................. 12 3.6.1.2 Mekanik yol (Citrus kabuklarının sıkılması) ......................................................................... 12 3.6.2 KONKRET VE REZ NO TLER ....................................................................................................... 13 3.6.2.1 Tüketme ................................................................................................................................. 13 3.6.3 YAĞDA YAPILAN SON ŞLEMLER ............................................................................................... 13 3.7 UÇUCU YAĞLARDA VE UY TAŞIYAN DROGLARDA KAL TE KONTROLÜ VE ANAL ZLER .......... 13 3.7.1 UÇUCU YAĞLARIN KAL TE KONTROLÜ ..................................................................................... 13 3.7.2 UÇUCU YAĞ B LEŞENLER N N ZOLASYONLARI VE YAPILARI ÜZER NDE ÇALIŞMALAR ............ 13 3.7.2.1 Elde etme................................................................................................................................ 14 3.7.2.2 Türev hazırlama ..................................................................................................................... 14 3.8 UÇUCU YAĞLARIN FARMAKOLOJ K ÖZELL KLER ................................................................... 14 3.9 UÇUCU YAĞLARIN TOKS S TES ................................................................................................. 14 3.10 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN DROGLARIN KULLANILIŞI .................................................................... 15 3.10.1 ECZACILIK ............................................................................................................................... 15 3.10.2 PARFÜMER ............................................................................................................................. 15 3.10.3 GIDA TEKNOLOJ S .................................................................................................................. 15 3.11 SAKLANMASI ............................................................................................................................. 15 3.12 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN BAŞLICA DROGLAR ............................................................................... 16 3.12.1 UÇUCU YAĞ TAŞIYAN LAM ACEAE DROGLARI .................................................................... 16 3.12.2 ANASON KOKULU UÇUCU YAĞLAR ......................................................................................... 19

1

3.12.3 3.12.4 3.12.5 3.12.5.1 3.12.5.2 3.12.5.1 3.12.6 3.12.7 4

C TRUS UÇUCU YAĞLARI ......................................................................................................... 20 ASTERACEAE FAM LYASININ TAŞIDIĞI UÇUCU YAĞ DROGLARI .............................................. 21 D ĞER UÇUCU YAĞLAR ........................................................................................................... 21 Oleum Rosae, gül yağı ......................................................................................................... 21 Oleum Chenopodii, kenopod esansı..................................................................................... 22 Oleum lauri, defne yağı........................................................................................................ 22 UÇUCU YAĞ ÇEREN D ĞER DROGLAR ..................................................................................... 23 BAHARATLARDA “TIBB B TK ” M D R?.................................................................................. 23

REÇ NELER................................................................................................................................. 24

4.1 REÇ NELER N ELDE ED L ŞLER ................................................................................................ 24 4.2 REÇ NEL MADDELER ................................................................................................................. 25 4.2.1 RES NA ...................................................................................................................................... 25 4.2.2 GL KORES NA ............................................................................................................................ 25 4.2.3 LAKTORES NA ........................................................................................................................... 25 4.2.4 OLEORES NA.............................................................................................................................. 25 4.2.4.1 TEREB NTH NA .................................................................................................................. 26 4.2.4.2 CANNAB S SAT VA, kendir, esrar otu, Cannabinaceae..................................................... 26 4.2.4.3 MAST X, sakız, Anacardiaceae ............................................................................................ 26 4.2.4.4 RES NA GUAJAC ............................................................................................................... 26 4.2.5 OLEOGUMM RES NA, GUMM REZ NLER ..................................................................................... 26 4.2.5.1 OL BANUM, Burseraceae..................................................................................................... 27 4.2.5.2 OPPANAX, Burseraceae ....................................................................................................... 27 4.2.5.3 M RRA, Burseraceae ............................................................................................................. 27 4.2.5.4 ASAFOET DA, Apiaceae...................................................................................................... 27 4.2.6 BALSAMUM, BALZAMLAR ......................................................................................................... 27 4.2.6.1 MYROXYLON BALSAMUM VAR. PERE RAE, peru balsamı, fabaceae......................... 27 4.2.6.2 MYROXYLON BALSAMUM , M.TOLU FERUM, tolu balsamı, fabaceae....................... 27 4.2.6.3 STORAX................................................................................................................................ 28 4.2.6.4 STYRAX AMER CANUS, styraciaceae............................................................................... 28 4.2.6.5 STYRAX TONK NENS S, siam benzoini ............................................................................ 28 4.2.6.6 STYRAX BENZO N VE STYRAX PARALLELONEURUS, sumatra benzoini ................ 28 4.2.6.7 KATRAN ............................................................................................................................... 28 4.2.6.8 P X, juniperi oxycedrus, Ardıç katranı, Cupressaceae........................................................... 28

2

3 dien) moleküllerinin “kafa-kuyruk” şeklinde birleşmesi sonucu meydana gelmektedir(izopren kuralı). zopren kuralına uygun bir şekilde meydana gelen terpenlere düzgün terpen denir. düzensiz monoterpenler 2 DMAPP ünitesinin bağlanmasıyla ortaya çıkarlar. Formüle edecek olursak Allilik prenil piro fosfat(=prekürsör=örn. MVA’ya fosfat bağlanması ve daha sonra –COOH grubunun uzaklaşmasıyla IPP oluşur. Bu grup bileşiklerin prekürsörleri. Terpenlerin oluşumunda rol alan IPP↔DMAPP oluşumunda asetat molekülü başlangıç maddesidir. Bütün terpen ve steroitler mevolanat yolağından oluşurlar. 2 molekül asetik asit tiyoesterinin birleşmesi ve ardından redüklenmesi sonucu mevalonik asit oluşur.DMAPP)+ IPP (C5)nalkolünün fosforik diesteri (= terpen) Terpenlerin oluşumunda ilk ünite dimetilallil pirofosfat(DMAPP)’dir. 3 . Prekürsörün oluşumu Prekürsör ismi Terpen C zopren sayısı/formül sayısı MVA(=mevalonik DiMetilAllilPiroPosfat Hemiterpen 1 5/C5H8 1 asit) IPP DMAPP Geranil pirofosfat Monoterpen 10/ C10H16 2 DMAPP + IPP GPP 2 GPP + IPP FPP Farnesil pirofosfat Seskiterpen 15/ C15H24 3 3 FPP + IPP GGPP Geranil geranil pirofosfat Diterpen 4 20/ C20H32 4 Geranil farnesil Sesterterpen 25/ C25H40 5 GGPP + IPP GFPP 5 pirofosfat Skualen(=steroitlerin Triterpen 6 FPP + FPP Skualen 30/ C30H48 6 prekürsörü) 7 GGPP + GGPP Fitoen Fitoen(=karotenoitlerin Tetraterpen 40/ C40H64 8 prekürsörü) (=karoten) zopren sayısı 3’e kadar olanlar genelde uçucu ve 3’ten büyük olanlar genelde uçucu değildirler. Terpenler değişik sayıdaki izopren(=2 metil buta-1. IPP ise bir enzim yardımıyla DMAPP’a izomerize olur.Terpenoit ve Steroitler 1 Giriş Terpenoit ve steroitler bitkilerde sekonder metabolit olarak en büyük grubu oluşturmaktadırlar. enzimler tarafından katalizlenen reaksiyonlar sonucu ortaya çıkarlar ve allilik prenil pirofosfat molekülü olarak isimlendirilen bir hareket molekülüne izopentenil pirofosfat(IPP=C5) ünitesinin ilavesiyle oluşan (C5)n alkollerinin fosforik diesterleridirler. zopren kuralının uygulanmadığı bazı durumlarda.

kiraz. ahududu gibi bazı meyvelerde bulunanlar önemlidir.lavandulan.artemisan. Pinan ve bornandan izokamfan veya fenkanın oluşmasında olduğu gibi) izo-kamfan fenkan -veya geleneksel olmayan bir biyogenez ile (örn. santolinan. Monoterpenler genelde uçucu yağların yapısında yer alan düzgün terpenlerin. (örn.1 Yapısı Düzgün monoterpenler iki izopren ünitesinin kafa-kuyruk şeklinde bağlanması sonucu meydana gelirler. Çoğu serbest haldedir. 2. Fakat glikozidik formlarına da rastlanmaktadır. -ya düzgün prekürsörlerin rearanjmanı ile (örn. Asteraceae uçucu yağlarında bulunan düzensiz terpenlerin ve iridoitlerin yapısında bulunurlar. Glikozidik formları aroma prekürsörleridir ve şeftali. rotrokan) krizanteman artemisan lavandulan santolinan 4 .direkt krizamtemil PP krizantema) -veya onun rearanjmanı üzerinden oluşan türevleri ile meydana gelirler.2 Monoterpenler En basit terpen yapısı olup 2 x izopren molekülünden oluşurlar. üzüm. Asiklik Monosiklik (halka (tek halkalı) taşımayan) mirkan seko-iridan p-mentan iridan Bi ve trisiklik (iki halkalı) karan pinan bornan tuyan Düzgün monoterpenlere ilaveten düzensiz yapılar.

analjezik Antispazmodik.3 Monoterpen taşıyan droglar Bitki Paeonia sp Viburnum sp Türkçesi Şakayık türleri Gilabori Familya Paeoniaceae Caprifoliacea Etken madde Paeniflorin (monoterpen glikozit) Anatoliozit (monoterpen heterozit) Kullanılış Antispazmodik.2.4 Monoterpen heterozitler Siklopentanoit yapı taşımayan monoterpenik heterozitlerdir.1 Düzgün monoterpenler Düzgün monoterpenlerin hareket noktası GPP’dir. 2. 2.2.2.2. diüretik 5 .3 ridoitler Geraniol veya nerolün siklopropan çekirdeğini oluşturması ve glukozidasyon ile meydana gelirler. 2.2.2 Biyosentetik kaynakları Monoterpenler biyosentetik orjinlerine göre dörde ayrılırlar.2 Düzensiz monoterpenler 2 molekül DMAPP birleşmesi sonucu krizantemil pirofosfattan meydana gelirler. 2. 2.

3 Uçucu yağlar 3. Umbelliferae ve Graminae familyalarında yaygındırlar.Pomat: soğukta veya sıcakta anfloraj yöntemleri (=erimiş yağ içine çiçeklerin batırılması ve bekletilmesi) ile elde edilen parfümlü yağdır. . sekonder metabolit olan kompleks karışımlardır.1 Tanım Uçucu yağlar.2 Yayılışları. . bitkilerden genellikle distilasyon ile elde edilen yapısında terpenik. aromatik maddeler.Boldo F.Absolü: uygun sıcaklıkta alkolle tüketme sonucu konkret. N ve S taşıyan heterozitleri taşıyan oda sıcaklığında genellikle sıvı olan. 4. 6 .Rezinoit: doğal kaynaklı kuru materyalden sulu olmayan solvanla tüketme ile elde edilen karakteristik kokulu ekstredir. Koruyucu Tozlaşmayı kolaylaştırıcı Su kaybını azaltıcı Yaralanmalarda bitkiyi korumak için meydana gelen daha sonra görevi biten reçineleri eritici 5. Bulunduğu organ Yaprak Yaprak Yaprak Meyve Meyve Çiçek Tohum Gövde Gövde Gövde Rizom Kök Örnek Folia Menthae F. Bitkilrede uylar çeşitli organlarda bulunmaktadır. pomat veya rezinoitten elde edilen karakteristik kokulu ürünlerdir. Bitkinin kullanmadığı işe yaramayan depo ürünlerini ortadan kaldırmak gibi görevleri vardır. gıdaların lezzetini artırmak için kullanılan doğal bitki ürünleri veya karışımlarıdır. Compositae. . düz zincirli hidrokarbonları.Eucalypti FructusAnisi Fr.Baharat: koku ve aroma vermek. uçucu asit. 3. 2. bulunduğu yerler ve görevleri -Bulunduğu yerler UY’lar en çok Lamiaceae. Coniferae. .Konkret: bitkisel kaynaklı taze materyalden sulu olmayan bir solvanla tüketme ile elde edilen karakteristik kokulu ekstredir. aldehit. Rutaceae. .Piperis nigri Flos Rosae Semen sinapsis Cortex cinnamomi Eucalyptus macarthuri Cortex camphora Rhizoma Filicis Radix valerianae Bulunduğu yer Salgı tüyü Salgı hücresi Salgı cebi Salgı kanalı Salgı hücresi Hücre içinde Doku içinde Salgı kanalında Gövde kabuklarında Odun kısmında reçine ile beraber ç salgı tüyü Hücre içinde -Görevleri 1. Myrtaceae. 3.

Yoğunlukları genellikle 0.Cinnamomi.Caryophylli. 3-karen. 6. p-simen α-terpinen p-simen β-terpinen Bisiklik Pinenler. Genellikle %1’den az elde edilirler. Nadiren yoğunluğu sudan ağır(1. Bunlar terpenoit ve daha az yaygın olan fenilpropandan türeyen aromatik yapılardır. Karanfil tomurcukları ise istisnadır ve yaklaşık %15 oranında uy taşır.Anisi). sabinen α-pinen β−pinen sabinen 3-karen kamfen 7 . Sassafras) 5. yoğunluğu. sabunlaşma. (O. kırılma gibi indisleri yağa ait farklılıklar gösterir. 7.8 –1.Chamomillae). 4. kamfen.4. 3.4 Kimyasal yapıları Uylar kompleks ve değişken 2 farklı biyogenetik gruptan oluşan maddeler karışımıdırlar. 3. 3. O. lk elde edilirken tamamı renksizdir.0-1.0 arasındadır. Nadiren oda sıcaklığında katı haldedir(O. O.Caryophylli) veya mavidir(O. Genelde soluk sarı veya sarı renklidirler. Suyla bekletildiğinde taşıdığı bazı maddeler suya geçerek eczacılıkta önemli olan aromatik suları (=Aqua) meydana getirirler. laveten her uyın alkoldeki çözünürlüğü. Nadiren kırmızı (O.3 Fiziksel özellikleri 1. suyla karışmazlar ancak sürüklenirler. Alkol ilave edildiğinde tüm uçucu yağların donma noktası düşer.1 Terpenoitler Uçucu yağlar en çok uçucu terpenleri başka bir deyişle molekül ağırlığı çok yüksek olmayan mono ve seski terpenleri taşır. -Uçucu yağlarda bulunan monoterpenlerin yapılarına örnekler Örnek Monoterpen Halka sayısı yapısı Monoterpen Asiklik Mirsen.3. asitlik. Suda çözünmezler. Doğal olarak elde edilen yağların hepsi optikçe aktiftir ve değerleri spesifiktir. osimen mirsen osimen Hidrokarbon (uy’da daima bulunurlar) Monosiklik α ve γ Terpinen.5) uçucu yağlara rastlanır. 2. Tamamı özel kokuludur. Bekledikçe kromofor grupları oluşur ve renk şiddeti artar.

terpineol. sitronellil asetat Mentil. 1-terpinen-4-ol Monosiklik OH OH mentol terpineol OH Bisiklik Borneol. tuyon Linalil asetat. linalol. fenkon. fenkol borneol Aldehit Asiklik Geranial. neral. karvon. pulegon karvon Bisiklik Kafur. sitronellal CHO sitronellal Asiklik Tageton O tageton O Keton Monosiklik Menton. terpinil asetat zobornil asetat O tuyon Asiklik Ester Monosiklik Bisiklik 8 . sitronellol OH sitronellol linalol Alkol Mentol.CH2OH geraniol CH2OH Asiklik Geraniol.

Hidrokarbonlar. -Siklositral yapılarına örnekler O O H β−iron safranal Uçucu yağlarda bulunan seskiterpenlerin yapıları monoterpenlere benzer. β-ironlar ve safron β-siklositral’den hareketle elde edilmiş önemli etken maddelerdir. 9 .Eter Sineol(=ökaliptol) O 1. α. karvakrol OH timol karvakrol Monoterpenlede biyosentez sonucu veya sitralden halka kapanması sonucu oluşabilen siklositral yapısı da önemli bir iskelettir.8-sineol Peroksit Askaridol O O askaridol OH Fenol Timol. Safran hidroliz sonucu safranala dönüşür. alkoller ve ketonlar en çok bilinen yapılardır.

4. longifolen β−bizabolen Alkol Seskiterpen Farnesol. βsantalol.3 Farklı kaynaklı bileşikler Uçucu yağlar elde etme yöntemlerine bağlı olarak düşük molekül ağırlıklı çeşitli alifatik bileşikleri taşırlar. patçouli alkolü OH farnesol O Keton Nootkaton. 3.ve propenilfenol şeklinde yaygındır. 10 . karotol. Eğer materyal buhar distilasyonu ile tüketilirse hidrokarbonlar.7-dion. alkoller. asiklik eterler ve laktonlar elde edilir. asitler. β-vetivon nootkaton Aldehit Ester Sinelsallar OCOCH3 Sedril asetat sedril asetat 3. Yüksek ısıya bırakılmış ürünler de azot veya kükürt taşıyan ürünler meydana gelir.2 Aromatik yapılar Uçucu yağlarda bulunan fenilpropanoitler (C6-C3) çoğunlukla allil. β−karyofilen. cis-longipinan2.4. aldehitler.-uçucu yağlarda bulunan seskiterpen yapılarına örnekler Seskiterpen yapısı Örnek H Hidrokarbon β−bizabolen.

Yunan veya Türk olarak isimlendirilir. 11 .3 Vejetatif siklusun etkileri Bitkilerin. Nanede uzun gün ve ılık geceler yağ verimini ve mentofuran miktarını artırır. Isının uzun süre tatbik edilmesi sonucu ise düşük polariteye sahip maddeler değişikliğe uğrarlar. Origanum vs. 3. Bunun sonucu. sabinen hidrat. t-4-tuaynol. esterlerin hidrolizi hızlanabilir. Taşıdıkları ana bileşene göre bunlar.5 Elde etme yönteminin etkisi Distilasyon sırasında süre. sineol. Lamiaceae familyasındaki salgı tüyleri) bulunan yağlar direkt olarak etkilenir. terpinolen vb. Karvakrol. ayrıca yeni yapılanmalar. tipleri olarak sıralanabilirler.1 Ticari ismi Kekik veya kekik yağı uluslar arası piyasada spanyol. (-)mentol seviyesi artarken (+)neomentol suda çözünen türevine[(-)neomentol glukoziti] dönüşür. Meksika. Mentha piperita’da vejetatif siklus sırasında.5.pinen terpinen-4-ol. Ayrıca uzun süreli kaynama ile ortam asidik olur ve sabinen. Geraniol.5. 3. α-terpineol. (-)menton miktarındaki düşme (-)mentol ve (+)neomentol seviyesinde düşmeye neden olur. Kullanılan cihaz ve yöntem de önemlidir.2 Kemotiplerin oluşumu Örneğin Thymus vulgaris’in morfolojik olarak homojen ve dayanıklı bir karyotip olmasına karşın değişik kemotipleri vardır. Tersi durumda ise(soğuk geceler) mentol oluşumu artar.5.5.5 Uçucu yağlarda değişkenlik faktörleri 3. Thymbra. gün ışığının toplam süresi ve rüzgar ile özellikle yüzeyel histolojik saklama organlarında (ör. Timol.4 Çevresel faktörlerin etkisi Sıcaklık. Bu kemotipler birbirlerinden taşıdıkları ana bileşene göre ayrılırlar.3. ortamın pH’sı. Linalol.5. büyümeleri sırasında taşıdıkları maddeler değişkenlik gösterir. türlerinde de kemotipler söz konusudur. oksidasyonlar ve benzeri reaksiyonlar meydana gelebilir. Kültür çalışmaları ile de verim ve kalite üzerinde değişiklikler görülür. güneyde yetişen Laurus nobilis de kuzeyde yetişenlere göre yağ verimi daha yüksektir. Bir başka örnekte ise. Satureja. 3. 3. sıcaklık ve kullanılan aletin şekli değişikliklere neden olmaktadır. α. terpinen. bağıl nem. izomerizasyonlar. Buna karşın derin bölgelerde depolanan yağ daha dayanıklı kalır. rasemizasyonlar. terpinolen ve α-terpineole döner. Thymus türlerinden başka.

etilen glikol gibi organik solvanlar kullanılarak yapılan distilasyondur. Isı ile yapısı bozunan yağlar ve uçucu yağı derin dokularda taşıyan materyallere uygulanır.6. 6. Buhar distilasyonu(doymuş buhar distilasyonu): aşırı sıcak buhar materyal içinde geçirilerek yapılan distilasyondur. uçucu yağ sudan santrifüj ile ayrılır. Isı tatbik edilerek distilasyon yapılır. iii. Anizoterm distilasyon: materyalin bulunduğu kap ile ürünün elde edildiği kap arasında sıcaklık farkı olan distilasyondur. Yağın özelliklerine ve bulunduğu salgı organına göre materyal işlemden önce ya parçalanır veya toz edilir. Klasik işlem su içindeki meyvenin yüzeyine güç uygulanmaya dayanır. Solvanlı distilasyon: solvan ilave edilerek yapılan distilasyondur.1 Distilasyon En çok kullanılan yöntemdir. Kurutulmuş materyaller ve kaynatılmakla yapısı bozulmayan uçucu yağlarda kullanılır. 12 . 3. 5.6 Elde edilişleri 3.3. 3. Mezokarp süngerle sıkılır. ii. 2. 2. 1. Katı atıklardan kurtulduktan sonra. iv. Kimi türleri vardır.1 Uçucu yağlar 3. Su distilasyonu(basit buhar distilasyonu): materyal ve su aynı kapta bulunur.1.1. Taze toplanan ve yağı yaprakta olduğu gibi yüzeyde taşıyan materyaller için kullanılır. Patlatılan salgı ceplerinden akan sıvı sünger tarafından emilir. Sıkma yöntemi:en ilkel yöntemdir. Farkı aşırı ısınmış buharın materyal üzerine üstten düşük basınç ile gönderilmesidir. Su buharı distilasyonu: kurutulmuş materyal su ile masere edilir. Kuru distilasyon: direkt olarak materyalin ısıtılması ile yapılan distilasyondur. Başka yerde bulunan buhar jeneratöründen getirilen aşırı ısınmış buhar ıslak materyal içinden geçirilir. 4. Hidrodifüzyon: yöntem buhar distilasyonuna benzer.6. Uçucu yağı taşıyan sünger bir kovaya sıkılır. zoterm distilasyon: materyalin bulunduğu kap ile ürünün elde edildiği kap arasında sıcaklık farkı olmayan distilasyondur. Kullanılan yöntemler şunlardır.2 Mekanik yol (Citrus kabuklarının sıkılması) Kabuk parçalanır ve fiziksel bir işlemle parçalanmış salgı kanallarındaki maddeler elde edilir. Salgı ceplerinin sıkarak patlatılmasına dayanır. 3. Eküel yöntem: ucu çivili fıçılarda meyve hafifçe yukarıdan bastırılarak gezdirilir ve salgı cepleri patlatılır.6. 1. Lipofob distilasyon(hidrodistilasyon): su ile yapılan distilasyonu i. Sünger yöntemi: meyve ortadan ikiye kesilir. Lipofil distilasyon: sürükleyici aseton.

Önceleri dekafeinsiz kahve. Çözücü seçimi çok önemlidir.1 Tüketme 1) zoterm tüketme: Materyal ile ürünün bulunduğu ortam arasında ısı farkı olmayan distilasyon ve tüketmedir. Bu tayin solvan tüketmesi ve distilasyonu aynı anda gerçekleştirilerek yapılır. kokusuz baharat eldesinde kullanılmıştır.3 Yağda yapılan son işlemler Elde edilen uçucu yağın dayanıklılığını artırmak için içerdiği su ultra santrifüjlerle uzaklaştırılmalıdır.2 Uçucu yağ bileşenlerinin izolasyonları ve yapıları üzerinde çalışmalar Uygulanan işlemler içinde en yaygın kullanılan yöntem. propan veya sıvı bütan en çok kullanılan çözücülerdir. Uçucu yağın içerdiği su miktarını saptamada benzen. Bunun yanı sıra eczacılıkta kullanılabilmesi için uçucu yağların nötralleştirilmesi. Genellikle yağ ve lipit kullanılarak yapılar. Sıcak tatbiki ile eritilen lipit içerisine materyal daldırılarak bekletilir. iki kez distilasyon sonucu elde edilen yağa bidistile ve çeşitli yöntemlerle rektifikasyon sonucu elde edilen yağa rektifiye uçucu yağ denir. Likens-Nikerson adı verilen cihaz kullanılarak yapılır. 13 . ester.2. Değişik fonksiyonel gruplarına göre farklı bozunma ürünleri ve suda çözünen türevleri hazırlanır ve uçucu yağdan preparatif ayırma işlemleri yapılır. Doğal ve kimyasal olarak inert olması.6. etken madde miktarının artırılması gerekir. Seçiciliğinin geniş olmasıdır. sabunlaşma. kırılma indisi) ve çeşitli indeks (asitlik. renginin giderilmesi. volumetrik ve mikroskobik yöntem de kullanılır. Kolay bulunur ve ortamdan kolayca uzaklaştırılabilir olması. hekzan.1 Uçucu yağların kalite kontrolü Klasik olarak tanımlanan bu tayinler alkolde çözünürlük. Uçucu yağın tayinin de TK kullanılır. 3. Yanıcı ve toksik olmaması. Taze materyale uygulanır.2 Konkret ve rezinoitler 3. şlem sonucu elde edilen yağa deterpene. Dijestiyon yönteminde ise tek fark ısı kullanılmasıdır. fiziksel ölçümler(optik çevirme.3. 3. nikotinsiz sigara. Petrol eteri. taşıdığı toksik ve kötü kokulu maddelerden temizlenmesi.6. 3) Süper kritik gazlarla tüketme: süper kritik bir gazla tüketme işleminde en çok karbondioksit gazı kullanılır. 2) Anizoterm tüketme: Materyal kaynama noktası düşük. 3. uçucu yağın fraksiyonlu distilasyona tabi tutulması daha sonra bozunma ürünleri üzerinden izolasyonlarıdır. Bu amaçla seçici tüketme yöntemi kullanılır. ksilen gibi azeotropik ajanlar kullanılır. Bu tayin dışında gravimetrik. Tercih edilme nedeni. Bunun dışında gaz kromotografisi de kullanılır. asetil indeks) tayinleridir.7. 3.7 Uçucu yağlarda ve uy taşıyan droglarda kalite kontrolü ve analizler En önemli tayin uçucu yağ miktar tayinidir. Deterpenasyon uçucu yağın kolayca reçineleşebilen terpenik hidrokarbonlarından uzaklaştırılmasıdır.7. Anfloraj yönteminde difüzyon işlemi uygulanmaktadır ve elde edilen ürün absolü olarak bilinir. sürüklenme özelliği olan çözücülerle tüketilir. şlem görmüş uçucu yağ konsantre uçucu yağ olarak tanımlanır.6.

O. mentol. • Spazmolitik ve sedatif etki: GIS spazmlarını azaltıcı ve baskılayıcı etkilidir.1 Elde etme Uçucu yağlardan taşıdıkları etken maddelerin elde edilmesinde em çok kullanılan yöntem yağa soğuk tatbik edilerek etken maddenin çöktürülmesi ve çöken maddenin daha sonra santrifüjlenerek ayrılmasıdır. yöresel kızarma. Asitler. sıvı kolon kromotografisi.. • Tahriş edici özellikler: Terebenti gibi ürünler haricen kullanıldığı takdirde kılcal kan akışında hızlanma. sineol ve anetol gibi pek çok monoterpen toksiktir.3.. Ester ve laktonlar hidroliz edilir ve elde edilen asitler alkali tuzlar halinde ayrılabilir. Uçucu yağların ayrım ve analizinde fraksiyonlu distilasyon. 2. 3. Melisa. fenoller ve oldukça nadir görülen bazlar suda çözünen tuzlarının oluşturulması ile ayrılabilirler.Menthae Kalsiyumun hücrelere girişini engelleyerek spazmolitik etki gösterir.7. vs. 3. Mentha spazmolitik. • Antiseptik aktivite: Genellikle antibiyotiklere karşı rezistan suşlara karşı antiseptik etkilidirler. O. eterler ve hidrokarbonlardır.Niaouli gibi yağlar mukozadaki hücreleri stimüle ederler ve bronşlardaki epitelin hareketliliğinin artmasına neden olurlar(ekspektoran). Thymus. Eugenia . Bazı uçucu yağlar mantarlara ve mayalara karşı da etkilidir. 5. Örneğin Rosmarinus uçucu yağı antimikrobiyal özellik gösterirken. Çeşitli psikosomatik problemlerde etkilidirler. Primer ve sekonder alkoller ftalik asit esterleri halinde izole edilebilirler. Eucalyptus.8 Uçucu yağların farmakolojik özellikleri Çoğunlukla bir uçucu yağın aktivitesi ile yağın elde edildiği bitkinin etkisi birbirlerine karıştırılmaktadır. 14 . Ocimum. Sitral. Mentha piperita. damla sayıcı-Current kromotografisi ve döner bölmeli sayıcı-Current kromotografisi yöntemleri kullanılmaktadır. Lavandula. Eucalyptus. Angelica. yüksek performanslı sıvı kromotografisi. Yüksek dozda kafur.7. Bu maddeler fraksiyonlu distilasyon gibi fiziksel özelliklerinde dayanarak ayrılır.9 Uçucu yağların toksisitesi Yüksek dozda yutulduğunda özellikle tuyon ve pinokamfon taşıyan uçucu yağların akut toksisiteleri bilinmektedir. Karbonil gruplar sodyum hidrojen sülfit veya Girard reaktifi ile ayrılabilirler. Kimi uçucu yağlarda saptanan aktiviteler şöyle sıralanabilir. Linalol ve Timol gibi bileşikler fenolden daha antiseptiktir. Hemen hemen hepsi koruyucu olarak kullanılır. Rosamarinus officinalis.Menthae -200C’de bekletildiğinde mentol çökerek ayrılır.2 Türev hazırlama 1. yanma hissi ve bazı durumlarda hafif lokal anestezik etki ortaya çıkarırlar.2. 3. Sıklıkla gastrik salgılamayı artırırlar ve “digestif” ve “stomaşik” etki gösterirler. Kalan karışım ise tersiyer alkoller. bitkinin infüzyonu antispazmodik ve koleritik etki gösterir. 3. Matricaria. Örneğin O. Eugenia.Anisi halk arasında spazm çözücü olarak dahilen kullanılmaktadır. Melisa officinalis. gaz kromotografisi. Bu ketonlar epileptik ve tetani benzeri tablolar çizilmesine ve psişik ve duyusal bozuklukların ortaya çıkmasına neden olurlar.2. ince tabaka kromotografisi. Pinus yağları ve O. Geraniol. 4.

fotoizomerizasyon anetol. şekerli ve unlu mamuller. uçucu yağlar. özellikle “rahatlatıcı” ve “gevşetici” banyolarda uçucu yağların yer almaları halince terpenik bileşiklerin deriden emilim riski nedeniyle dikkat edilmelidir.Sinapsis romatizmal tedavide yakıların terkibine irritan olarak girer. et ürünleri. Bu koşullar sağlanmadığı takdirde. 3.10 Uçucu yağ taşıyan drogların kullanılışı 3. termoizomerizasyon sitraller. 3.Chamomillae antienflamatuar O. laç ve hijyen ürünleri arasındaki sınırda olan banyo ürünlerinde. 1. alkolsüz ürünler.Citronellae böcek uzaklaştırıcı Bunların dışında. 3. süt. oksidatif parçalanma propenilfenoller. Örneğin Defne yağı donmuş gıdalara koruyucu olarak konur. peroksidasyon ve keton/alkole dönüşme hidrokarbonlar.10. 2. gibi bozunmalar meydana gelir. paslanmaz çelik veya renkli cam kapaklı şişelerde ağzına kadar doldurulmuş ve sıkıca kapatılmış halde düşük sıcaklıkta ve inert azot gazı altında saklanarak bozunmaları sınırlandırılır. 5. kozmetolojide.3.10. O. hijyen ürünlerinin hazırlanmasında ve aromaterapide de kullanılmaktadır.Chenopodii (=askridol’dan kaynaklı) antihelmentik O.1 ℵ ℵ ℵ ℵ ℵ Eczacılık S. gibi gıda teknolojisinin pek çok alanında önemli bir yeri vardır.3 Gıda teknolojisi Donmuş ürünler yanında. 15 . konkret. çorbalar. fotosiklizasyon sitraller. Ayrıca antioksidan da kullanılabilir.10.11 Saklanması Küçük alüminyum. 4.2 Parfümeri Parfümeri. sos. absolü ve diğer rezinoitlerin başlıca kullanım alanıdır. 3.

3. %4 sineol ℵ L. Fesleğen Lamiaceae Yaprak Hyssopus officinalis Lamiaceae Yaprak Pinokamfon Bitki Lavandula sp. Bu yapraklar ezildiğinde. Lavandenler L.stoechas %23 kafur. Onun için aspik esansı lavanta esansı kadar değerli değildir. Sedatif vs.6 linalol Her iki türde Kayra bölgesinde(=Marmara ve Batı Anadolu)yaygındır.12. Bu droglar için kabul edilen belli başlı endikasyonlar. [=sitraller(=geranial antitiroit. Avrupalılar baharat olarak kullanıyor. Esansına ise “Verven Esansı” denir. Bu türlerde keton miktarı çok yüksektir. *Üç çeşit lavanta vardır. Sedatif. ℵ L. Linalol ve linalil asetat daha az oranda bulunur. 2.cariensis %30 kafur. linalil asetat Antimikrobiyal. melisa yaprakları gibi(içerdiği sitral’den dolayı) limon kokar. Nörotoksik(=Epilepsi benzeri etki). Bitki Melissa officinalis* Türkçe Oğul otu Familya Lamiaceae Drog Yaprak Kullanılış Etken madde Monoterpen Antimikrobiyal. kafur kaynağı olarak yararlanılır vede her ikisi de antiseptik olarak kullanılmıştır. Bu bitkide verbenon adı verilen bisiklik bir ketonda bulunmaktadır.3. Lavandula angustifloia(=L. 16 .x intermedia Emerice x Loisel) yukarıdaki iki türün hibritleridir ve uy elde edilmesinde kullanılırlar.Estragol ise östrojen benzeri etki göster.de). Çok nadir görülen bazı durumlarda uykusuzluğa karşı kullanılanlarda vardır Lavandula. Ocimum. Türkiye’de iki lavanta türü yetişmektedir. Çiçekleri ise haricen antiseptik ve sikatrizan olarak kullanılmaktadır.officinalis) Hakiki lavanta: Uçucu yağı(=lavanta esansı) antimikrobiyal ve sedatif etkilidir. UY’ı iki yağın bileşimi arasında bir yapı gösterir.hybrida(=L. basit sindirim sistemi rahatsızlıkları ile dermatoloji ve hijyendeki lokal kullanımlarıdır. Thymus. 1. Lokal olarak burun tıkanıklığında kull.latifolia Aspik lavantası: Sineol ve kafur yönünden zengin bir uçucu yağ taşır. Linalol kaynağı olarak değil. aldehitler Antiviral(uçuk ted.1 Uçucu yağ taşıyan LAM ACEAE drogları Bir çoğu baharat olarak bilinen bitkilerdir Origanum. + neral). sitronellal] *Özellikle zmir’de aktar “hakiki melisa otu” adıyla Lippia citriodora(verbenaceae)’ nın yapraklarını satarlar. L. Melissa Bitki Ocimum basilicum Türkçesi Familya Drog Etken madde Estragol(=metil kavikol) Kullanılış Yapraklar dijestif etkili.12 Uçucu yağ taşıyan başlıca droglar 3. Linalol ve linalil asetat taşımasından dolayı parfümeri ve kozmetikte kullanılır. %18 fenkon.* Türkçesi Lavanta türleri Familya Lamiaceae Drog Çiçek Etken madde Kullanılış Linalol. %0.

17 . S. Neredeyse hiç tuyon taşımaz. soda. Sineol ve Geranil asetat taşır. Üç tip adaçayı vardır. Bitki Türkçe Familya Drog Yaprak Etken madde Tuyon(=monoterpen keton). M. oral hijyen sağlamak için vs. Kullanılışı aynıdır ilaveten hafif yaralanmalarda kullanılır.GIS rahatsızlıklarında kullanılır. 4.piperita var. var. Mentol taşımaz piperiton ve piperitenon taşır. pulegonun çifte redüksiyonuyla vb. M. sineol Adaçayı Salvia sp* Lamiaceae türleri Kullanılış Antioksidan. Bu yüzden su nanesi kullanılmaz.pulegium(=yarpuz) Mentol içermemesine rağmen Anadolu’da halk arasında nane yağı olarak aynı amaçla kullanılmaktadır. GIS rahatsızlıklarında kull. RENKS ZD R(ss). konsantre şurup. Bu türler mentol taşımazlar. Mentol taşımaz piperiton ve piperitenon taşır. kafur. 3. Taşıdığı mentol %44’den az olmamalıdır. Türkiye’de doğal olarak yetişen Mentha türleri şunlardır. %55-67 oranında karvon içerir ve karvon kaynağı olarak kullanılır. terineol ve tuyon taşır. 2.pulegium’dan elde edilir. SPEARM NT O L: M.lavandulifolia: Uçucu yağının bileşimi çok farklıdır.Bitki Mentha x piperita* Türkçe Familya Drog Etken madde Nane Lamiaceae Yaprak Mentol Kullanılış UY Spazmolitik(Ca’un girişini azaltarak). kusmayı ve bulantıyı kesmek için kullanılır. şekerleme ve sakız üretiminde kullanımı vardır.fruticosa) uçucu yağı esas olarak sineol. M. M.rotundifolia Kültürü yapılır nane olarak satılır.longifolia Kültürü yapılır nane olarak satılır. 3. Beyinde hisopatolojik değişikliklere neden olur. parfüm. yollarla elde edilir. MENTOL(TF): Doğal mentol M. Mentha aquatica(=su nanesi) ve Mentha spica’nın hibritidir. Antiseptiktir ve parfümeride de kullanılır. officinalis form rubescens(=mitçam nanesi)EN ÖNEML varyetedir.piperita var.piperita var. çki. M.sclarea: Linalol ve linalil asetat taşır.kull. antiseptik. officinalis form palescens(=beyaz nane) 3. S. Salvia officinalis 2. M. drog fonksiyonel dispepsinin semptomatik tedavisinde. kafur. glabra ve var.Bu keton uygun şartlar altında kolaylıkla mentole dönüşmesi bakımından önemlidir. Pulegon adında monosiklik yapıda keton taşır.aquatica(=su nanesi) Toksik bir bileşik olan mentofuran taşır. Geranil asetat’tan dolayı “gül” gibi kokar.cryphantha ise Tapir adıyla bilinir ve Orta Anadolu’da oldukça yaygındır. CORNM NT O L: Mentha arvensis’in mentolü uzaklaştırılmış uçucu yağıdır. Bunun dışında yarı sentez yoluyla. antispazmodik. Toplam mentol oranı %60-65 arasındadır. borneol.arvensis(=Japon nanesi)in iki varyetesinden. 2. Türkiye’de yetişen Salvia triloba’nın uçucu yağı %50 sineol taşır. Türkiye’de 70 kadar Salvia türü vardır. Uçucu yağ %’sini artırmak için değişik varyetelerin kültürü yapılır: 1. Eczacılıkta mide ağrılarını yatıştırmak.spicata ve M. Parfüm endüstrisinde ve diğer terpenlerin başlangıç maddesi olan sklerol taşır. *Mentha piperita. PENNYROYAL O L:M. Bunların dışında Salvia triloba(=S. piperascens’ten elde edilir. Mitçam esansı eldesinde kullanılır. 1. Kokusu en hoş olan uçucu yağdır. sylvestris form rubescens OLEUM MENTHAE(=NANE YAĞI): M. M.piperita’nın çiçekli dal uçları ve yapraklarında su buharı distilayonu ile elde edilir. Kafur ve sineol taşır. tütün. S. borneol.cardiaca’dan elde edilir. 1.

thymus zygis Türkçe Kekik Familya Lamiaceae Drog Yaprak ve çiçek Etken madde Fenoller timol ve karvakrol(terpen değil) Etken madde Fenoller timol. Origanum dubium 64 36 3. antifungal. GIS rhtszlarının semptomatik ted. infeksiyöz Timol ve karvakrol Lamiaceae hastalıkların ted. Lamiaceae officinalis kuş dili Kullanılış Hepatositler üzerinde koruyucu. 18 . kaşıntı giderici ve baharat olarak kull. Tür Karvakrol % Timol % 1.de montana Ayrıca sitral taşıyan ve limon kokulu kekik olarak bilinen Thymus sipyleus ve linalol ve linalol asetat taşıyan Thymus argeus’da Türkiye’de yetişen diğer kekik türleridir. spazmolitik. kültürü de yapılmamaktadır. Kullanılış Antibakteriyel.si. 4-tuyanol Timol ve karvakrol Emoliyan. Origanum heracleoticum 84 16 (= stanbul kekiği) 2.si terpineol. toprak Lamiaceae keklik üstü otu kısım Kullanılış Etken madde 1-terpinen-4-ol. kolagok ve koleritik.Fonksiyonel dispepsinin semptomatik ted. α. antispazmodik.tanaensis Türkiye’de Thymus vulgaris doğal olarak yetişmez. antioksidan.Bitki Türkçe Familya Drog Çiçekli dallar Etken madde Kafur. Buna karşılık Türkiye’de keik adı verilen ve kekik yağı elde edilen başka bazı bitkiler yetişmektedir. Ayak banyosu yapılıyor(Ahmet hoca yapıyormuş).serpylum Lamiaceae kekik dal uçları ve ssp. karvakrol Drog Bitki Türkçe Familya Thymus serpyllum Yabani Çiçekli ssp. Satureja Antiseptik. Origanum smyrneum 69 31 (= zmir kekiği) Bu üç türün dışında Bitki Origanum majorana Origanum vulgare Türkçe Familya Drog Mercan Yaprak Lamiaceae köşk ve çiçek Güvey Çiçekli otu. Bitki Thymus vulgaris. sineol ve αpinen Rosmarinus Biberiye. Bu bitkilerden ilk akla gelen Origanum türleridir. antiseptik Kullanılış Antiseptik.

vulgare(kültür rezenesi). Bu madde stilbesterole benzemekte olup belirgin bir hormon aktivitesi vardır. katılaşma derecesini düşürür. Kullanılış Bitki Türkçe Familya Drog Etken madde Yıldız Antispazmodik. (=I. Anason yağı içinde polimerler oluşması yağın zehirliliğini artırır. Illicium verum Illiciaceae Meyve E-anetol karminatif anasonu Illicicum Seskiterpen Konvulsif anisatum Illiciaceae Meyve laktonlar anisatin.de Stomaşik Karminatif. Oleum anisi.religiosum) neoanisatin Fructus Antispazmodik. Diüretik Apiaceae Meyve Apiaceae Meyve Linalol Karvon Fructus Apiaceae (=monoterpen carvi keton). iştah açar. Anason Apiaceae E-anetol anisum (=meyv aromatizan e) Anetol toksik etkili fakat bu etkisi pek kuvvetli olmayan bir maddedir. Fakat Z-izomerinin(=cis) ki daha yüksektir. Bitki Foeniculum vulgare var. E-Anetol(=trans)’ün toksisitesi çok yüksek değildir. 19 . salgıları artırır. görmede bulanıklık ve uyuşukluk ile kendini gösteren toksik belirtiler verir. dulce(tatlı rezene) Coriandrum sativum Carum carvi Türkçe Rezene türleri Kişniş Kimyon Familya Drog Etken madde Anetol Kullanılış Dijestif eliminasyon fonksiyonlarını artırmak ve içki end. ışık karşısında bekletildiğinde ayrıca anizaldehitlerin kondenzasyonuyla anizoin adlı maddeyi verir. Bu ise taşıdığı alkaloitlerden kaynaklı zehirli bir bitkidir. Düşük dozlarda solunum ve dolaşımı hızlandırır. Bu türlerin yanında Türkiye’de Pimpinella anisetum da yetişmektedir. Türkiye’de kefe kimyonu adı ile bilinen Laser trilobum meyveleri ise limonen ve peril aldehit taşır. Yüksek dozda baş ağrısı.3.vulgare var.12. öfori verir. Pimpinella anisi karminatif.2 Anason kokulu uçucu yağlar Bu grupta bulunan drogların hepsi fenilpropanoitlerce ve daha çok anetol bakımınından zengin bir uçucu yağ taşır. fakat bu ürünlerin toksisitelerinin kullanılan alkol miktarına bağlı olduğu da bilinmektedir. Bazen anason meyveleri Conium maculatum(baldıran) meyveleri ile karıştırılmaktadır. Anason yağı ışıkta bekletilirse 2 mol anetol kondanse olarak dianetol adı verilen bir bileşik oluşur. Devamlı anason alanlarda anisizm adı verilen kronik bir entoksikasyon görülür. stomaşik. Anason kokulu alkollü içeceklerin çok fazla tüketilmesi tehlikelidir. F. limonen Cumminum cyminum uçucu yağı kumin aldehit taşır.

4. Pericarpium Aurantti Amara(=turunç kabuğu) Turunç meyvelerinin kabuğundan hazırlanan ekstreler bir çok ilaca koku vermek amacıyla ilave edilmektedir. ısı uygulamadan. soğutulunca çöken kumarin türevi bileşikler taşırlar. Cymbopogon nardus(Graminae) bitkisinden elde edilen. O. Bu yağın %30’u linalol ve %7’si linalil asetattır. Sitral genel adı verilen monoterpen aldehitleri taşır geranial. amara çiçeklerinden SU BUHARI D ST LASYONU ile elde edilen uçucu yağdır. Limonitlerden en fazla bulunan bileşik. Bu bitki sitral elde etmek için kullanılır. limon esansında da soğukta çöken kumarin türevi bir madde bulunmaktadır sitropten. Bu cinsin çeşitli türleri uçucu yağ taşır ve esas olarak bu yağ. Oleum neroli(O. Bu amaçla uçucu yağ etanolde çözülür. deride esmerleşmeler görülür. citrus aurantium ssp. Oleum Citri (=limon esansı) Bu uçucu yağ Citrus limon perikarplarından elde edilir.aurantii floris=Neroli esansı) Citrus aurantium var. Citrus yağları birkaç istisna dışında sıkma ile elde edilir.Citri) hazırlanmasına yol açmıştır. desil aldehit vs. asıl kokuyu veren oksijenlenmiş türevlerin az miktarda olması. 3. Rutaceae familyası meyvelerinden mekanik yolla elde edilen bütün uçucu yağlar. mekanik yolla ekstre edilir. 20 .) bulunmaktadır. Sitral’in koku verici olarak kullanımından başka Avitamini sentezinde başlangıç maddesi olarak da kullanımı vardır. Uçucu yağ %1 kadar metil antranilat taşıdığından mavi bir floresans göstermektedir. Ticarette. bergamia meyvelerinin taze perikarpından.12. Kabukların hoş kokusu çok belirgin ve tadı acıdır. O. Işığa duyarlı kumarinler.Citri’de terpenik maddelerin fazla oranda bulunmasına karşılık. Taşıdığı uçucu yağda %90 oranında limonen ve asıl etkili olan aldehitler(nonil aldehti. Oleum Bergamiae(bergamot esansı) Bu uçucu yağ. Bunlar arasında en çok bilinen hesperidozittir. neral ve sitronellal. Uçucu yağın kokusunu veren maddeler arasında sitaralin oksidasyonla parçalanması sonucu oluşan metil heptenon da sayılabilir.3. süzülür ve distillenir.3 Citrus uçucu yağları Citrus. O. bu uçucu yağı taşıyan losyonları kullananlarda. 2. güneş ışığına olan duyarlılığı artıran bir madde olduğundan. 1. “Sitronella” adı verilen ve %50 oranında sitronellal içeren uçucu yağ limon kokusu için kullanılır. gıda ve parfümeri sanayi tarafından tüketilir. Kabukta bulunan acı maddelerin bir grubu da triterpen yapısında maddelerdir ve limonitler adını alırlar. psoriazis(sedef) ve vitiligo da faydalıdırlar. Mekanik yolla elde edilen diğer Rutaceae uçucu yağları gibi. Koku verici olarak eczacılık sanayinde ve parfümeride kullanılır.Bergamiae’de Bergapten bulunmaktadır ki bu madde furan halkası taşıyan 5-metoksi kumarin’dir. Rutaceae familyasına dahil bir cinstir. Limon esansının kendine özgü kokusunu veren bu aldehitlerdir. Türkiye’de elde edilmez. Bunun dışında Amerika’da yetişen Cymbopogon citratus’dan su buharı distilasyonuyla Lemon-grass adlı uçucu yağ %70-80 oranında sitral içerir. Bu uçucu yağ ile hazırlanan kokulu su Aua Aurantii Floris adı altında TF’de kayıtlıdır. limonin’dir. ticarette terpensiz limon esansının(Deterpene O. Perikarpta ayrıca flavanon heterozitleri bulunur. Furanokumarin.citri özellikle kolonya yapımında kullanılır.

Bu şekilde bidistilasyonla elde edilen yağa nce Gül Yağı adı verilir. kulağını kesmeye kalkmış. triginthipetale(şam gülü. antibakteriyel. Tüketme tamamlandıktan sonra çözücü vakumda yoğunlaştırılmakta ve kırmızı renkli. pomat kıvamında. Rosa centifolia daha fazla uçucu yağ taşımasına rağmen uçucu yağ elde etmek amacıyla kullanılmaz. Rosa centifolia.vulgaris. tedavisi için digital vermişler. soluk sarı renkli ve yoğunluğu sudan az olan bir uçucu yağdır.absinthium likörü fazla içildiğinde alkolizme benzer belirtiler gözlenir bu da absinthizm olarak adlandırılır. Kamazulen seskiterpen lakton olan matrisin’in dekompozisyon ürünüdür. A. antifungal. Gül konkretinden hareketle absolü hazırlanmaktadır.alba uçucu yağ elde edilebilecek diğer türlerdir. kinci distilasyondan sonra arta kalan sulu faz. şizontisit. alerjik kontakt dermatit Antihelmentik. Türkiye. borneol 3. fabrika veya imalathanelere getirilerek önce bir süre gölgede hidroliz için soldurmaya bırakılır.dracunculus ve2) çiçek A. ran ve Fas’ta elde edilmektedir. elde edilmesinde yararlanılmaktadır. Türkiye’de Isparta ve Burdur’da kültürü yapılan Rosa damascena var. Verimi artırmak için suya Tween20 yada Span20 katılır.3. Artemisia A. R. Elde edilen gül yağı. Türkiye’de 1000-1500 kg gül yağı ve 3000 kg kadar da konkret elde edilmektedir. Rosaceae). antibakteriyel.12. Çünkü taşıdığı uçucu yağın büyük bir kısmı suda eriyen maddelerden oluşmuştur. 1. gül suyu Aqua Rosae adını alır.4 Bitki Matricaria chamomilla. Bu nedenle de R.) 3.1 Oleum Rosae.dracunculus Estragol (=Tarhun) *nörotoksistesinin tuyondan ileri geldiği belirlenmiştir. Sonra sepallerini ayırmaksızın su buharı distilasyonu uygulanır. Centifolia’dan gülsuyu (=Aqua rosae). Gül petallerinden konkret de hazırlanmaktadır. triginthipetale’ Türkçe’de “Pembe Yağ Gülü” adı verilir. Florentin kabında toplanan distilat üzerinde ayrılan yağ başka bir kaba alındıktan sonra.5. Chamomilla racutica Asteraceae familyasının taşıdığı uçucu yağ drogları Türkçe Familya Drog Çiçek Etken madde Seskiterpenler. Yaklaşık 4000kg gülden 1 kg yağ elde edilmektedir. sulu faz tekrar distillenir(bidistilasyon). Bulgaristan.vulgaris kafur. R. sonrada mefta olmuşmuş. 21 . Pelin Yaprak tuyon ve 2. A. Güneş doğduktan sonra petallerdeki uy miktarı azalmaya başladığından sabahın erken saatlerinde toplanan çiçekler. gül yağı Rosa damascena var.5 Diğer uçucu yağlar 3. otu (1 Asteraceae A. bitkisinin petallerinden su buharı distilasyonu ile elde edilen bir uçucu yağdır. Birinci ve ikinci distilasyonlar sonunda elde edilen uçucu yağlar birleştirilerek gül yağı elde edilir.12.absinthium α ve β absinthium.Gallica. Antipiretik. spazmolitik. Gül yağı.12. nörotoksik* Mayıs Asteraceae papatyası *uçucu yağ kamazulenden dolayı mavi renklidir. kamazulen* Kullanılış Antienflamtuar (kamazulen ve α-bisabololden kaynaklı). A. (genel kültür: Bu likör entel içkisiymiş ve Van Gogh bunu fazla kaçırmış. Sıcakta maserasyon yoluyla yapılan tüketmede çözücü olarak genellikle benzol kullanılır. gül kokulu konkret elde edilmektedir.

Geranium-Rozat Esansı adı altında gül yağı yerine kullanılmaktadır. yuvarlak ve kancalı kurtlara etkili olduğundan Antihelmentik olarak kullanılmaktadır. Feniletil alkol suda çözünen bir madde olduğundan uy’da az bulunur. Bağırsak parazitlerinden. Gül yağında başlıca asiklik monoterpenler bulunmakta ve yağın %40-50’sini sitronellol. geraniol.5. Dijestif olarak kullanılır. Sineol. Bu çökeleğe Stearopten denir ve doymuş hidrokarbonları taşır. defne yağı Laurus nobislis’in (lauraceae) meyve(sabit) ve yapraklarından(uçucu).2 Oleum Chenopodii. Geraniaceae) türlerinin ve başlıca P.1 Oleum lauri.12. 3. gülsuyunun başlıca maddesidir.12. Ticarette yine gül yağı yerine satılmakta olan bir başka uçucu yağ da Palma-Rosa Esansı’dır. linalool. %20’sini de geraniol oluşturmaktadır. kenopod esansı Bu uçucu yağ. su buharı distilasyonu ile elde edilmektedir. %65-75’i feniletil alkoldür.Gül yağı 24oC’nin altında soğukta bekletilince bir çökelek verir.graveolens yapraklarının su buharı distilasyonu ile elde edilen uçucu yağ. Geğirmede ve midede gaz toplanmasında kullanılır. öjenol içerir. sitronellol ve az miktarda feniletil alkol taşımaktadır. Sıvı halde kalan kısma ise Elaopten adı verilir ve oksijenli terpenik bileşikleri içerir. Bazı Pelargonium(ıtır. Bunun dışında aromatik bir madde olan feniletil alkol bulunur. Absolü stearopten taşımaz. sardunya. su buharı distilasyonu ile elde edilen bir uçucu yağdır. Chenopodium ambrosioides var. P. Ayrıca. Gül yağı koku verici ve koku fiksatörü olarak.5. 22 . %60-80 oranında Askaridol(monosiklik monoterpen)taşır. özellikle kozmetoloji ve parfümeride kullanılır. Hindistan’da yetişen Cymbopogon martini(Graminae)’den su buharı distilasyonu ile elde edilen bu uçucu yağın %75-95’i geranioldür. P. anthelmenticum’un (Chenopodiaceae) çiçekli ve meyveli dallarından. baharat olarak özellikle balık pişirmede kullanılır.odoratissimum. 3.roseum.

turp ve hardal gibi bahratlardan midedeki asiti artırması nedeniyle kaçınılmalıdır. mineral maddeleri ve vitaminlerinden dolayı kullanılmaktadır. kalp ve solunum analeptiği. menton.3. Ökaliptus Myrtaceae Yaprak Melaleuca spec. pulegon. kabuk. Tükürük. 23 . nerolidol Kafur* Kullanılış Antiseptik.crenulata. rubefiyan. Tuzsuz diyetlerde baharatlar kullanılabildiği gibi.7 Baharatlarda “Tıbbi Bitki” midir? Baharatlar sadece gıda olarak değil. kolagog ve karminatif etkiler ve kötü ağız kokusu için kullanılırlar. Kafurlu fraksiyon yeniden soğukta bekletilerek bir miktar daha kafur çöktürülür.niaoli) Lauraceae *kafur kamfan türevi bisiklik monoterpenik bir maddedir.florentina Süsen Iridaceae Rhizoma iridis (Menekşe kökü) menekşe gibi koktuğu için bu isim verilmiştir. Böylece %2-3 oranında uçucu yağ elde edilir. Kafur elde etmek için 20-25 yaşlarındaki erişkin ağaçların odunu kesilip parçalandıktan sonra su buharı distilasyonu uygulanır.germaniaca. çiçek. yaprak. pastil. burun damlası gibi ilaçların terkibine girer.12. Doğal kafur dekstrojirdir. diosfenol ve sülfür taşıyan Uçucu yağ bileşikler (=3okso-p-mentan-8tiyol) Üriner antiseptiği 3. B. Bu nedenle hem ilaç hem de gıda koruyucusudurlar. mide. ekspektoran. Santral sinir sisteminde Sedatif etkiye neden olur. meyve ve tohumları kurutulmuş veya taze olarak kullanılabilirler. Kafur elde edildikten sonra kalan sulu kısım safrol içerir. Bu uçucu yağ soğukta bekletilince kafur kristallenerek çöker. Antiseptik Antiseptik. olarak şurup. I. dekonjestan. vanilin elde edilmesinde kullanılan bir maddedir. B. Baharat olarak kök. fenolik madde rutin Ökaliptol. Cinnamomum camphora Niaoli Kafur ağacı Uçucu Myrtaceae yağ (O.12.8-sineol). soğan. antioksidan etkiye sahiptir. β-iron Diş tozlarının içine konulmakta ve parfümeride fiksatör olarak kullanılmaktadır.6 Bitki Eucalyptus globulus Uçucu yağ içeren diğer droglar Türkçe Familya Drog Etken madde Ökaliptol (=1. herba. filtrat fraksiyonlu distilasyon ile fraksiyonlarına ayrılır. kırmızı biber. Acorus calamus Baromsa betulina. I. Iris pallida. sentetik olarak kafur pinenden hareketle hazırlanır ve rasemiktir. pankreas ve safra salgılarını artırıcı etkileri bulunmaktadır. ki ayrı evrede çöktürülmüş bulunan kafurlar birleştirilerek sublimasyon yoluyla temizlenir ve tablet yada dikdörtgen prizma halinde basılarak ticarete çıkarılır. Safrol sabun sanayinde. Bu nedenle.serratifolia Azak eğeri Araceae Uçucu yağ β-asaron Rutaceae Limonen. Süzülür. Ayrıca çok sayıda baharat. bazı diyetlerde ise sarımsak. stomaşik.

bir grup olarak Kabuklar düşünülebilir. Dorgun sulu ekstratı antiülser olarak kullanılmaktadır. alkolleri. Kuru distilasyon Colophonium 3. kloroform gibi organik solvanlarda tamamen veya kısmen çözünen. 24 . öjenol asetat. rezenleri ve farklı kimyasal yapılı maddeleri içeren. Kendiliğinden çıkanlar Sandrae Scammonium. Podophylii.Eugenia caryophyllus Karanfil Myrtaceae Uçucu yağ Öjenol. eter. pinen) öjenol. GIS rahatsızlıklarında ve gıda end. Siklooksijenaz inhibitörü olarak platelet agregasyonunda etkilidir. Rh. 4 Reçineler Genellikle suda çözünmeyen etanol. antifungal. monoterpenler(= zingiberen.). Gingerol kolagog ve hepatoprotektiftir. öjenol. kurkuminoitler(= kurkumin) Seksiterpen hk (=Zingiberen. koleritik-kolagog Zingiber officinalis Zencefil Zingiberaceae Geleneksel olarak dispepside kullanılır. kurkumen). bitkiye yapılan yaralamalar sonucu elde edilen reçine asitleri.Guajaci 4. bitkide salgı veya reçine kanallarında sıvı veya katı halde bulunan doğal maddelerdir. Alkol ile tüketilerek suda çöktürülenler R. Isı tatbiki ile R. βkaryofillen Platelet agregasyon inhibitörü olarak diş hekimliğinde kullanılır. Antibakteriyel. 3.Jalapae 2. kurkumen) gingeroller Küçük Hindistan Myrticaceae cevisi Meyve Curcuma domestica Köri Zingiberaceae Rizom Antienflamatuar.1 Reçinelerin elde edilişleri 1. miristisin Nişasta.de kullanılır. psikotropik Cinnamomum ceylanicum Seylan tarçını Lauraceae Sinnamilaldehit(b u madde ne fenoliktir nede terpendir. izoöjenol. Oral hijyende de kullanılır. Fosil resinalar toplanarak Dammar 5. 4. sinnamil asetat Cinnamomum cassia Myristica fragrans Çim tarçını Lauraceae Kabuklar Sinnamil aldehit Hidrokarbon terpen(sabinen.

alkolleri ve rezenlerin karışımıdır. i. Resinatannol olarak isimlendirilir ve hangi drogdan elde edildiyse o drogun adı ile bilinirler peru balsamından elde edilen Peru resinatannol’dür. sadece 45-600C arasında yumuşak olan katılaşmış süttür. Resina jalapae ve resina scammoniae ise diğer droglardır. 4. 6. Droglara göre isimlendirilirler dammar drogunda dammarezen gibi. benzoresinol gibi. Triterpen yapısında olmayan ve yapıları kesin aydınlatılamamış alkollerdir.2.oblongifolium(Sapotaceae) gövdelerinden elde edilen. 5. Katı. Gutta’dır. Özellikle Coniferae’de ve bazı dikotiledon familyalarda bulunur. kimyasal yapıları kompleks. 2. uçucu özellikleri az olan alkoldeki çözünürlüğü çok olan maddelerdir. Podofillotoksin rezinolleri önemlidir. Resina podophylli Podohyllum peltatum rizomlarının alkolle tüketilmesi sonucu elde edilir. Örneğin Coniferae familyasında Balsamum Canadense. kumarik.2. (dammar 4.1 Resina Kimyasal olarak reçine asitleri. Palaquium gutta. 4. Parfümeride kullanımları önemlidir. Diş hekimliğinde geçici dolgu yapımında kulanılır. Resina: rezin Glukoresina: glikorezin Laktoresina: laktorezin Oleoresina: oleorezin Oleogummirezin Balsamum: balsam 4. Bitki sütünün katılaşması ile elde edilen uzun zincirli polimerlerdir. Resina grubunun içinde yer alırlar. P. kuru kuruya ısıtılınca yumuşayarak eriyen. Rezenler.2. sinnamik asitleri gibi organik asitlerle esterleşmiş halde bulunur.3 Laktoresina Kimyasal yapıları reçineye benzemeyen ancak elde etme yöntemleri benzeyen ürünlerdir. triterpen yapısındaki alkollerdir sitoresinol. Yapılarında bulunan reçine asitleri trisiklik diterpen asitlerdir pimarik veya abiyetik asit.4. 25 . amorf.4 Oleoresina Yumuşak ve yarı sıvı bir yapıya sahip uçucu yağ ve reçine karışımlarıdır. ii. 4.2. Benzoik.2 Glikoresina Hidroliz edildiklerinde oz ve reçine asitleri veren bu grupta önemli droglar vardır.2 Reçineli maddeler 1. Abies balsamae’den yaralama sonucu elde edilir. Önemli drogu: Gutta percha. Reçine alkolleri ise. herhangi bir reaksiyona girmeyen. nötral özellikli. 3. suda çözünmeyen maddelerdir.

4.4. indica bitkilerinin çiçekli dal uçları drog olarak kullanılır.4. Temel yapı tetrahidrokannabinoldür.2. var. vulgaris. sabietik asit gibi diterpen asitleri vardır.4.nigra. Antiromatizmal olarak kullanılır. toplama kabında reçine toplanır.longifolia’dan da elde edilebilir. pimarik asit.2.sylvestris. Reçine alkolleri (rezinol) yönünden zengindir. Uçucu yağ ayrıldıktan sonra kalan kısım gjakonik asit taşır. esrar otu. latifolia ve P. deliryum zehirlenme belirtileridir. 4. kiya ağaçlarının havada katılaşan reçinesidir. Parfüm.3 MAST X. P. erken bunama.4 RES NA GUAJAC Guajacum officinalis reçinesidir. sakız. Elde etme 3 şekilde yapılabilir: I. Alışkanlık yapması. Terebinthinae ekspektoran ve haricen rubefiyan olarak kullanılmıştır. P.2. akan reçinenin toplanmasıyla elde edilen oleorezindir.2. Lentiscus var. Ağaç endüstrisi yoluyla: Ağaç kesildiğinde parçalandıktan sonra organik solvanla tüketilerek elde edilir. aroma ve kimya sanayinde başlangıç maddelerini vermede ve uçucu yağ elde edilmesinde kullanılmaktadır. Uçucu yağ elde ettikten sonra kalan atık mastilik asit ve mastisin taşır. reçine ve zamktan oluşur.palustris ve P. uçucu yağ. Bu ürünün reçine fraksiyonu triterpenlerden veya diterpenlerden oluşmuştur. meyveler esrar yapımında kullanılır. II. reçine ve zamktan oluşur. sativa veya var. Uçucu yağ antiseptiktir.1 TEREB NTH NA Türkiye’de Pinus brutia gövdesine yaralama sonucu.2 CANNAB S SAT VA. 26 . P. gummirezinler Gummirezinler. Cannabinaceae Cannabis sativa var.4. Uçucu yağ (O. Pinenlerce zengin bir uçucu yap ve kolofan isimli bir rezini taşır. Colophonium: Terebinthinae drogunun uçucu yağından kurtarılmış reçinesidir. kendir. Abietik asit. Uçucu yağ ayrıldıktan sonra kalan reçine önem taşır.pinaster. III.4. Kuru distilasyon ile uçucu yağ alınır.2.Terebinthinae): Terebinthinae droğunun 180 derecee kuru distilasyona tabi tutulması sonucu rezinden (Clophonium) ayrılmaktadır.5 Oleogummiresina. Anacardiaceae Pistacia lentiscus var. akan sıvı toplanır. Oleogummirezinler. 4. Klasik yol:Gövdeye açılan yarıklardan reçinenin akışı beklenir veya akışı hızlandırmak için yaraya asit püskürtülür. Kağıt endüstrisi yoluyla: Kağıt hamuru elde edildikten sonra terebentin sülfat halinde ortamdan alınır. Lifler kendir yapımında. P. Analjezik ve anestezik etkilerinden yararlanılmaktadır. 4.

6.2. Çoğunlukla basit şurup veya ipeka şurubu ile kombine halde kullanılır.6. Halk arasında sakinleştirici ve baharat olarak kullanılır. reçine ise peru rezinotannol fraksiyonlarını taşır. lokal olarak ağız bölgesi hastalıklarında kullanılmıştır.1 OL BANUM.3 M RRA. eritem.5. Esas kullanımı dermatolojiktir. Rezin.1 MYROXYLON BALSAMUM VAR. tolu balsamı.abyssinica. 27 . Balsam siyahımsı kahverengi.2 MYROXYLON BALSAMUM . akut hemoroit ve diğer anal rahatsızlıklarda supozituvar olarak kullanılmıştır. Diğer Commiphora türleri steroidal yapılar yönünden zengindir. PERE RAE. sinnamik asit ve uçucu benzil benzoat bulunur. Reçine fraksiyonu. Dekante edilerek elde edilir. Çözünmeyen balsam suda bekletilerek çökmesi sağlanır.nartex(şeytan tersi. topik veya antiseptik uygulamalarda. kaşıntı ve diğer basit yaralarda kullanılır. Lokal olarak. B. Oral alındığında iritasyon yapar. şurupsu sıvı.5. Salgı ıslatılır. Geleneksel olarak balsam yara iyi edici veya doku yenileyici olarak kullanılır. tolurezin.2. 4. F. Tolu balsamı antiseptik ve ekspektorandır.2. bez yapıştırılarak beze emdirilir. fabaceae Bu balsam gövdeye yapılan yaralanma gibi patolojik bir olay sonucu elde edilir. Dahilen kullanılır. Çeşitli solunum yolları rahatsızlıklarında öksürüğün semptomatik tedavisinde kullanılır. mono ve seskiterpen laktonlar.TOLU FERUM. C. Bezler daha sonra kaynar su ile tüketilir. 4.frereana dan elde edilir. Burseraceae 4.2. Kokusu furanoseskiterpenlerden ileri gelir.5. peru balsamı. burun akıntısına karşı. 4. Balsam benzoik. Apiaceae Ferula asafoetida.2.4. Küçük yaraların tedavisinde. zamk ve uçucu yağ taşır. Diallil bisülfit gib kükürtlü bileşiklerden dolayı kötü kokuludur. yanık çatlak. sinnamik asit ile sinnamein ve vanilin. Köklerden akan salgı alınır. pisliği) bitkilerinin toprak üstü kısımları kesilir. Ağrı kaşıntı. fabaceae Bileşiminde benzoik asit.2. Serbest uçucu bileşikleri ayrılır. Burseraceae Boswellia carterii. Shimperi’den elde edilir. alkoler ve fenilpropan türevleri taşır. zamk ve uçucu yağ taşır. Bu nedenle haricen kullanılır.2. Rezin(ferulatannol.2 OPPANAX. balzamlar Balsamlar bir çeşit doğal oleorezinlerdir. 4.5. Burseraceae Commiphora myrrha veya C.6 Balsamum. kuvvetli vanilya kokuludur. ülser.4 ASAFOET DA. enfekte dermatit. ferulik asit). M. Antiparaziter ve antiseptiktir. 4. Benzoik ve sinnamik asit yapılarının varlığı ile karakteristiktir.

Cupressaceae Uçucu yağ odunların distilasyonu sonucu elde edilir. siam benzoini 4.6.6 STYRAX BENZO N VE STYRAX PARALLELONEURUS. 4. 28 . storezinol ve stiren taşır.2. Kısa süreli kullanılmalıdır. benzil esterlerini.6. yoğun bir çözelti halinde dahilen solunum yolları antiseptiği. Üst faz pirolinyo diye bilinir ve akıcı bir organik solvandır. sudadn ağır bir sıvıdır ve katran olarak isimlendirilir. 4.8 P X.6. Veteriner hekimlikte ve çeşitli hijyen ürünlerinde kullanılır. Cupressus ve Juniperus odunlarının taşıdıkları uçucu yağ parfümeride kullanılır. styraciaceae Liquidambar styraciflua’dan elde edilmektedir aynı amaçlarla ve sinnamik asit elde edilişinde kullanılmaktadır. Çünkü kanserojen etkilidir. sinnamik asit etil. Suyundan kurtarılan balsam koyu kahverenklidir.7 KATRAN Coniferae odunlarının distilasyona tabi tutulması sonucu elde edilen üründür.4. Kabukları Cortex Thymiamitis adıyla bulunur ve tütsü olarak kullanılır.6. sumatra benzoini 4. juniperi oxycedrus.5 STYRAX TONK NENS S.deodora. Alt faz ise yoğun. Ortamdan gaz açığa çıkmasından sonra 2 fazlı bir sıvı kalır.4 STYRAX AMER CANUS.2. Pix liquida Pinus sylvestris’den elde edilir. C.) kremlerinin terkibine girer.2.2. krezol) taşır.2. Antiseptik olarak kronik bronşit ve ekzema tedavisinde kullanılmıştır.2. Kazınarak toplanır. Abietik asit taşıyan pirorezinik asit içerir. Ardıç katranı. siyah. Deri hastalıkları(ekzema vb.6.3 STORAX Türkiye’de Güney Anadolu’da yetişen Liquidambar orientalis(hamamelidaceae) ağaçlarını gövdelerine yapılan yaralamalar sonucu elde edilen balzamdır. Sinnamik asit. Ayrıca sinnamik asit esterleri halinde deriyi UV ışınlarına karşı koruyucu preparatların içine girer. su dolu kazanlarda kaynatılır. Cedrus atlantica. Parazitisit ve antiseptik etkileri bulunur.6. 4. Eczacılıkta Styrax liquidus rectificatum halinde sarı. haricen parazitisit ve antiseptik olarak kullanılır. Artık seskiterpen ve fenol(gayakol. Kıl torba veya delikli silindirle sıkılarak balsam suyla akarak temizlenir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful