P. 1
13. 14. ve 15. Yüzyıl Türk Edebiyatında Öğretici ve Coşkuyu Dile Getiren Metinler Sunumu

13. 14. ve 15. Yüzyıl Türk Edebiyatında Öğretici ve Coşkuyu Dile Getiren Metinler Sunumu

|Views: 263|Likes:
Yayınlayan: Rahmetullahi Aleyh

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Rahmetullahi Aleyh on Feb 10, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPTX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/25/2014

pdf

text

original



Anadolu¶da ilk manzum eserler Farsça yaz lm , Türkçe eser verme gelene i 13. yy da ba lam t r. Eski Anadolu Türkçesinin iir türündeki ilk bilinen temsilcileri din ve tasavvuf edebiyat nda Yunus Emre ve Sultan Veled, din d edebiyatta ise Hoca Dehhani`dir. airler önceki yüzy llar n aksine Arapça ve Farsça yerine, halk ayd nlatmak için Türkçe kullanm lard r. 14. Yy`da Anadolu`da yeni bir ruh ve heyecanla yaz lan eserlerin ço unlu u dini-ahlaki mesneviler olu turur. Beylikten devlete geçi in ya and 15. yüzy l n ilk yar s nda hem bilim hem de edebiyat geli ir. Ahmedi ve eyhi gibi baz airler saray himayesine girer.    

€

€

€

€ €

Risalet-ün Nushiyye, Yunus Emre'nin Divan 'ndan sonra ikinci büyük eseridir. "Nasihatler Kitab " anlam na gelen bu eser mesnevi biçiminde yaz lm t r. Risalenin sonunda yaz ld na göre "Söze tarih yedi yüz yediydi, Yunus can bu yolda fidiydi." m sra ndan 1307 veya 1308 y l nda yaz ld tarih dü me sanat yla belirtilmi tir. Aruz ölçüsü ile yaz lm iirler 573 beyittir. Failatün failün ölçüsüyle yaz lm 13 beyitlik bir ba lang çtan sonra, k sa bir düz yaz vard r. Arkas ndan ruh, nefis, kanaat, gazap, sab r, haset, cimrilik, ak l gibi konular n i lendi i destanlar gelir.

€

E er dinler îsen haber vereyin Ak l câsûsu nedir göstereyin Kanâat geld¶ oturdu taht ald Harâmîler heman yollarda kald Dururlar da ba nda yol ururlar Komazlar yolcuyu yolda dururlar Ak l der câsusa yort imdi gerü Kanâata haber benden de irü De oturursun ki tâc ü taht anundur lâhî devlet île baht onundur

Anadolu`da din d klasik iir Hoca Dehhani ile ba lar. € Döneminde hemen hemen bütün airler din ve tasavvufa yönelmi ken o dünyevi güzellikleri, maddi a k rindane bir üslupla dile getirmi tir. Bu farkl l n nedeni Anadolu`ya gelmeden önce Horasan`da saray kültürüne sahip olmas d r. € Dehhani`nin bugün elimizde sadece 8 gazel ve 1 kasidesi bulunmaktad r.
€

€

Sabr ile gönül derdine derman ire umma Can atma oda bihüde canan ire umma Gözün sadefinden nice dürdane dökersin ol di i güher duda mercan ire umma

€

******** Ey gönül! Sab r sayesinde derdine derman eri ece ini, bu a k st rab ndan kurtulaca n umma. Sevgilinin gelece i ümidine dü erek nafile ate e can atma. Gözlerinden ne diye inci tanesi gibi ya döküyorsun? u inci di linin ve mercan dudakl n n gelece ini ümit etme.

€

€

€

€

€

Kaygusuz Abdal, Tekke Edebiyat n n 14. ve 15. yüzy ldaki en önemli en güçlü temsilcisidir. Yunus Emre gelene ini sürdürmü , verdi i 17 eserdeki 17 bine yak n beyitle dinitasavvufi edebiyat n önemli airlerinden olmu tur. Çe itli vesilelerle Türkçe`nin üstünlü ünü dile getirmi , Türkçe`nin Hz. Adem den beri bulundu unu iddia etmi tir. Mecazlar, atasözleri ve deyimler bak m ndan zengin bir dille yazm t r. lahi, nefes, nutuk ve athiyeleri, Kaside-i Dolapname`si ile ünlüdür.

NEFES Benim bir iste üm vard r Kerim'den Münkir bilmez, evliyan n s rr ndan Kaygusuz'um ayru dü düm pirimden A lar gelür ahum Abdal Musa'ya

€

âmine hâtun muhammed ânesi ol sadeften do du ol dür dânesi çünkî abdullah'tan doldu hâmile vakt eri di hefte vü eyyam ile hem muhammed gelmesi oldu yakîn çok alâmetler belirdi gelmedin ol rebiûl evvel ây n nîcesi on ikinci gîce isneyn gîcesi ol gîce kim do du ise ol hayrûlbe er ânesi anda neler görde neler dedi gördüm ol habîbin ânesi bir acep nûr kim, güne pervânesi

€

€ €

€

€

Harnâme, divan edebiyat airi eyhi taraf ndan kaleme al nm mesnevi. 126 beyitten olu maktad r. Ayn zamanda bir hekim olan eyhi; Çelebi Mehmed'i tedavi edince, Çelebi Mehmed ona bir köy (Tokuzlu Köyü) hediye eder. Köye do ru yola koyulan eyhi, yolda e kiyalar taraf ndan soyulur ve dövülür. Bunun üzerine Harnâme'yi kaleme al r. Eserde toplumun kötü yönlerini hicvetmekte; fakat bunu mizahi bir üslub ile yapmaktad r. Harname¶deki temel çat ma ´adaletadaletsizlik´ çat mas d r.Metnin temas ise ´elindekilerle yetinmek´tir. Harname¶nin ritmi aruz ölçüsüyle sa lanm t r.Metin aruzun ´feilatün / mefailün´ kal b yla yaz lm t r.Naz m birimi beyit olan Harname¶nin her beyti kendi aras nda kafiyelidir.

Evvel ol bi-zeval-i hayy ü µalim Ahir ol zü¶l-celal-i ferd ü kadim Ahmed¶i k ld kamudan muhtar Efdal-ür-rüsl ü ekrem-ül-ebrar Yani ol husrev-i Sikender-der ah- adil dil ü muzaffer-fer Maksad- dil murad- can- cihan eh-i Sultan Murad Han- zaman Bir e ek var idi zâif ü nizâr Yük elinde kat'i ikeste vü zâr Gâh odunda vü gâh suda idi Dün ü gün kahr ile k suda idi Ol kadar çeker idi yükler a r Ki teninde tü komam d ya r

Öncesi o sonsuz her eyi bilen Sonras o ulu ezelden gelen K ld Muhammed¶i hepsinden seçkin Fazileti tüm elçileri geçkin O skenderinki gibi kap s adaletin ve zaferin Gönlün maksad cihan n murad Sultan Murad zaman n hükümdar Zay f ve c l z bir e ek var idi Yük ta maktan daim a lar idi Kah odun ta makta kah sudayd Gece gündüz keder ve kah rdayd Çekti i yüklerin a rl ndan Derisinde tüy kalmam yaradan

Konular bak m ndan ö retici metinler 4¶e ayr l r: € 1. T p metinleri € 2. Dini Metinler € 3. slâm Menk beleri € 4. Ö üt ve bilgi verici metinler MET NLER N ÖZELL KLER € Ayd nlat c , yol gösterici, tenkit edici metinlerdir. € Konular : Din, tasavvuf, slam Menk beleri, T p ve tabiatt r. € Dil: Nesir dili yeni anlam ve kavray larla zenginle tirilmi tir. Sade, aç k ve anla l r bir dil kullan lm t r. Cümleler k sa ve aç kt r. € Arapça ve Farsçadan kelimeler kullan lsa da, dil halk n anlayabilece i sadeliktedir.

€ € € €

€

€ € € € €

Tasavvuf gelene ine ba l kal narak yaz lan metinlerdir. Ayr ayr konular n i lendi i bölümlerden olu ur. Asl Arapça kaleme al nm t r. Hakaniye Lehçesinin özelliklerini gösterir. slâm dini terimlerine ve kavramlar na bolca yer verilmi tir. Yaz l amac : Dönemin hayat anlay n , ilahi a k , a k n verdi i co kuyu, slam inanc n n kaynaklar n ö retmek amac yla yaz lm t r. Ana dü üncesi: Ak l ile öfke Utanma- haya ile açgözlülük lim ile haset man ile üphe

Hak Teala blis'e sordu -Niçin Adem'e secde etmedin? O zaman blis öyle cevap verdi : -Beni ate ten onu çamurdan yaratt n. Yani ''Sen beni ate ten, onu topraktan yaratt n.Bu yüzden benim terkibim ulvi, toprak ise sulfidir.Ben yarat l ta ondan yüceyim bu nedenle Adem'e secde etmedim. Kendine güvendi ve gururland .Hak teala da onu dergah ndan kovdu.Önceleri Allah'a yak n iken ad Haris'ti sonra mahrum a k n ve melun oldu.Ad da eytan iblis oldu.

Mant k-ut Tayr'da ku lar ile ilgili bir hikâye kullan larak, çe itli semboller arac l yla tasavvufun temellerini, önemli prensiplerini ve tasavvufî ya am ile inanc anlat lmaktad r. 4724 beyitten olu an mesnevi tarz nda yaz lm bir eserdir. € Alegorik bir eserdir. € Gül ennâme olarak da bilinen eser ranl air Feridüttin Attar' n ayn adl eserinin ± çevirisi de il- yeniden yaz lm eklidir.
€

Bugünkü Türkçe ile:
Böyle giç irmeye ah ama seher Bu gice rûz k yametdür me er. Bu gicenün yok mudur yâ Rab güni Böyle uzun görmedim her giz düni. Çok riyazetde geçirdüm giceler Görmedi bu gice gibi kocalar. U bu od kim gönlüme dü tü benüm Mûm gibi yand kamu canûm tenüm Sabah, ak ama bu kadar geç ula mad Bu gece sanki k yamet günüdür. Bu gecenin yok mudur ya Rab gündüzü? Böyle uzun görmedim hiç geceyi. Riyazette çok geceler geçirdim Görmedi bu gece gibi (uzunun) kocalar (ihtiyarlar) Bu od ki gönlüme dü tü benim Mum gibi yand bütün can m ve tenim.

€ € €

€

Anonim gülmecelerdir. Ders ve ö üt verme ön plandad r. Toplum sorunlar kar s nda dü ündürücü, sorgulay c , yap c mizaht r. Nasreddin Hoca ak l ile duygu aras nda köprü kuran bir halk filozofudur.

14. yüzy l n sonlar yla, 15. yüzy l n ba lar nda ya ayan Hac Pa a olarak tan nan Celaleddin H z r taraf ndan yaz lm bir t p eseridir. € S cak, so uk, balgam ve safra humorlar üstünlü üne ba l olan di a r lar ndan bahseder ve daha ziyade ilâç tedavisine yer verir. € Müntehâbifâ'da yer alan ve di a r lar na iyi gelen müfred devalar shak bin Murad' n Edviye-i Müfrede'de verdi i listeye çok benzer. Burada di çürü üne baz kurtlar n sebep oldu u söylenmekte ve bunlar yok etmek için basit ve geçici dolgular önerilmektedir. Örne in yaban marulu (kasni), biber, zeravend (aritolochia longa), Arap zamk ile dö ülür ve çürük di e sürülür
€

€

€

€ €

Anadan do ma kör oldu u (Darir lakab bundan gelir) halde, slam bilimlerini ö renerek kad l k rütbesine yüksele n Erzurumlu Darir, M s r'a gidip (1377), Memluk sultan Melik Mansur Ali'nin saray nda ya ad . Erzurumlu Darir'in yap tlar yaln z Suriye-M s r bölgesinde de il, Anadolu'da da kendisinden sonraki yüzy llarda okuyucu bulmu tur. Bu kitaplar n özellikle halk aras nda okunmas , dilinin yal nl nedeniyledir. Siyer'indeki bir iirinin mevlid airi Süleyman Çelebi'yi etkiledi i dü ünülürse de, ya ad ça da ününün yayg n oldu u söylenebilir. Tercüme-i siret`ün nebi, türünün ilk örne i olmas bak m ndan önemlidir. Sade bir dille yaz lm t r. çindeki lirik manzum parçalar sevilmi tir.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->