P. 1
Betonarme_1_4

Betonarme_1_4

4.0

|Views: 2,594|Likes:
Yayınlayan: bekir aslan

More info:

Published by: bekir aslan on Nov 13, 2008
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

Kesitte moment ≡ kuvvet çifti

Çekme ve basınç kuvveti

Deformasyon

Kesitte dönme

As : Kesitteki toplam çekme donatısı Fs : Çelikteki toplam çekme kuvveti Fc : Betondaki basınç kuvveti z : Moment kolu εs : Çelik birim uzaması εc : Betonun en çok zorlanan lifindeki birim kısalma Yatay denge: Fs= Fc (kuvvet çifti) Moment : Md = Fs z = Fc z

a

a

Betonda birim kısalma

a

a

z

a

Çelikte birim uzama

a

a

Kirişe etkiyen Md momenti Fc ve Fs den oluşan kuvvet çiftine eşdeğerdir, Fc=Fs dir ve z moment koludur. Kirişin üst lifleri Fc basınç kuvvetinin, alt lifleri Fs çekme kuvvetinin etkisindedir. Betonun basınç dayanımı yüksek olduğundan Fc kuvvetini taşıyabilir. Çekme kuvvetini beton taşıyamaz, çatlar. Fs çekme kuvvetinin tamamını toplam alanı As olan donatı karşılamak zorundadır. Betonun üst lifleri εc birim kısalmasına, çelik çubuklar εs birim uzamasına uğrar, kesit döner. Kesitin döndükten sonra da düzlem kaldığı varsayılır (BERNOILLI/NAVIER hipotezi). Bu varsayım, deformasyon diyagramının kesit yüksekliğince doğrusal (lineer) değiştiği anlamındadır.
Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 89

a

Kesitte deformasyon-gerilme dağılımı aşamaları

ERSOY/ÖZCEBE, S. 94

Max gerilme ≡ dayanım
gerilme

εc1 < εc0 , εc < εct σc1 < fc Max gerilmeye ulaşılmamış, beton çatlamamış ve ezilmemiş. Fs1 Beton ve çelikte oluşan kuvvettir.

1

εc2 = εc0 σ c2 = fc Max gerilmeye ulaşılmış, beton çatlamış fakat ezilmemiş. Beton çatladığından çekme kuvveti alamaz, Fs2 çelikte oluşan kuvvettir.

2

Beton gerilme - birim kısalma eğrisi

Kiriş kesitindeki moment Md1 < Md2 < Md3 < Md4 olacak şekilde, beton ezilinceye kadar, yavaş yavaş artırılırsa kesitteki deformasyon ve iç kuvvetler 1, 2, 3 ve 4 nolu şekillerde gösterildiği gibi olur.

Deformasyon diyagramında kısalmalar sağa uzamalar sola doğru çizilmiştir.

εc0 < εc3 < εcu 3 σc3 < fc Deformasyon artmış, dış lifte gerilme azalmış. Max gerilme alt komşu liflere kaymış (betonarmede uyum). Çatlak genişlemiş ve yükselmiş, ancak beton ezilmemiş.

εc4 = εcu 4 σc4 = fcu << fc Max gerilme daha da aşağıdaki liflere kaymış. Dış lif ezilme (kırılma) deformasyonuna ulaşmış. Kesit taşıma gücüne erişmiş. Daha fazla moment taşıyamaz. Gerilme dağılımı kırılma anındaki nihai dağılımı göstermektedir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

GÖÇME ANI 90

Teorik gerilme dağılımının basitleştirilmiş eşdeğer modelleri

Teorik gerilme dağılımı

Eşdeğer parabol-dikdörtgen gerilme dağılımı (CEB modeli)

Eşdeğer dikdörtgen gerilme dağılımı (ACI ve TS 500/2000 modeli)

Teorik gerilme dağılımı, kırılma anındaki dağılımdır. Betonun yaşına, yükleme hızına, sargı donatısına, kesit geometrisine ve diğer bir çok nedene bağlı olarak az yada çok değişir. Her bir durum için farklı bir gerilme dağılımı vermek imkansızdır. Bu nedenle, doğruluğu deneysel olarak kanıtlanmış, eşdeğer gerilme dağılımı kullanılır. Hesaplar açısından dağılımın şeklinden çok, gerilmenin bileşke kuvvetinin değeri ve etkidiği yer önemlidir. Çünkü, momentin değeri bu kuvvetin değerine ve yerine bağlıdır. Hesapları basitleştirmek açısından, yaklaşık olarak aynı momenti veren (eşdeğer kuvveti ve bu kuvvetin etkime noktası yaklaşık aynı olan), daha basit bir gerilme dağılımı kullanılabilir. Yukarıdaki şekillerde teorik gerilme dağılımı ve yaygın olarak kullanılan basitleştirilmiş eşdeğer modelleri (sanal gerilme dağılımı) hem perspektif hem de düzlem olarak verilmiştir. CEB modelinin bir kısmı parabolik bir kısmı da dikdörtgendir, eşdeğer parabol-dikdörtgen gerilme dağılımı olarak adlandırılır ve Avrupa Birliği ülkelerinde kullanılmaktadır. Amerikan yönetmeliklerinde yer alan ACI modeli daha basit ve dikdörtgendir, gerilmenin değeri her noktada aynıdır. Bu iki farklı modelin sonuçları arasındaki fark önemsenmeyecek kadar azdır (%4 civarında). TS 500/2000 doğruluğu kanıtlanmış herhangi bir eşdeğer gerilme dağılımı ile hesap yapılmasına izin vermektedir. Bu nedenle her iki model ile de hesap yapılabilir. Daha basit olan eşdeğer dikdörtgen gerilme dağılımı modeli çoğunlukla tercih edilmektedir. Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 91

Deformasyon diyagramı ve teorik gerilme bloğu Eşdeğer dikdörtgen gerilme bloğu (TS 500 /2000)

ERSOY/ÖZCEBE, S. 107(benzeri) TS500-200, S. 21, madde 7.1
Sanal gerilme dağılımı

iTE TE

Kiriş Çelik çekme kuvveti

•Deformasyon diyagramı kesit yüksekliğince doğrusal (lineer) dir. •Beton basınç kuvveti Fc gerilme bloğunun hacmine eşittir. •Fc kuvveti gerilmenin yayıldığı Acc basınç alanının ağırlık merkezi olan G1 noktasına etkir. •Teorik gerilme dağılımını kullanarak Fc kuvvetini ve etkidiği noktayı belirlemek zorluk yaratır. •Hesapları basitleştirmek için teorik gerilme dağılımı yerine eşdeğer dikdörtgen gerilme dağılımı kullanılabilir (TS 500 /2000). •Eşdeğer dikdörtgen gerilme dağılımında gerilmenin şiddeti sabit ve k3fcd dir. Gerilme bloğunun derinliği k1c dir. •Fc ve etkidiği nokta G1 yaklaşık olarak aynı kalacak şekilde k1 ve k3 sabitleri deneysel araştırmalar ile belirlenmiştir. •k1 ve k3 sabitleri beton kalitesine bağlıdır ve değerleri birden küçüktür. Bu değerler TS 500 / 2000 de verilmiştir. •Önemli olan gerilme bloğunun şekli değil; Fc kuvvetinin ve etkidiği G1 noktasının yaklaşık olarak aynı kalmasıdır. Eşdeğer dikdörtgen gerilme dağılımı yerine, geçerliliği kanıtlanmış, başka bir dağılım da (örnek: Parabol-dikdörtgen dağılım) kullanılabilir. Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 92

Taşıma Gücü Varsayımları (TS 500 /2000)

TS 500/2000, S. 21, madde 7.1 ERSOY/ÖZCEBE, S. 101-107

1. Birim şekil değiştirme dağılımı doğrusaldır (şekil değiştirmeden önce düzlem olan kesit şekil değiştirmeden sonra da düzlem kalır (BERNOULLI/NAVIER hipotezi). 2. Betonun çekme dayanımı ihmal edilir (≈0). 3. Beton ve donatı tam kaynaşır, tam kenetlenme (aderans) vardır. Bu koşulu mühendis sağlamak zorundadır. 4. Donatı çeliğinin gerilme-birim deformasyon (σs-εs ) eğrisi elasto-plastiktir. Eğrinin akma dayanımı üstünde kalan kısmı ihmal edilebilir:
s

Eğrinin ihmal edilen kısmı
KOPMA

fyd
Tasarım dayanımı
s

•Çelik akmamış ise HOOKE kanunu geçerlidir: σs=Es εs (εs< εsd , çelik akmamış, HOOKE geçerlidir) •Akmış çeliğin gerilmesi sabittir: σs=fyd (εs ≥ εsd , çelik akmış, HOOKE geçersizdir) Anlamı: σs=Es εs ≤ fyd

sd

Akma anında birim deformasyon
su

Birim uzama

Kopma anında birim deformasyon

Çelik modeli

Çelik tasarım dayanımları ve akma anındaki deformasyonlar: Çelik sınıfı S220a S420a S420b S500a fyk N/mm2 220 420 420 500 γms 1.15 1.15 1.15 1.15 Es N/mm2 2x105 2x105 2x105 2x105 fyd = fyk/ γms N/mm2 191.30 365.22 365.22 434.78 εsd= fyd/ Es 0.000957 0.001826 0.001826 0.002174

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

93

5. Taşıma gücüne erişildiğinde (beton kırıldığında) basınç bölgesinin en çok zorlanan lifindeki birim kısalma εc = εcu= 0.003 tür.

6. Taşıma gücüne erişildiğinde basınç bölgesindeki teorik beton gerilme dağılımı beton σc - εc eğrisi gibidir.
gerilme

7. Çekme bölgesinin geometrisi önemli değildir. Bu bölgedeki beton çatlayacağından hiçbir çekme kuvvet alamaz. Buradaki betonun görevi çelik ile kenetlenmeyi (aderans) sağlamak ve kesme-burulma etkilerini karşılamaktır. Çekme kuvvetinin tamamını donatı alır. Çekme bölgesinin geometrisi farklı olan ve aşağıda görülen her beş kesit, hesap açısından, özdeştir. Önemli olan, momentin aynı kalmasıdır. Basınç bölgesinin toplam alanı, bu alanın ağırlık merkezi, faydalı yükseklik d ve donatı alanı As aynı olan kesitler, çekme bölgesinin geometrisi nasıl olursa olsun, moment kuvveti açısından özdeştir. Bunun anlamı şudur: Özdeş kesitlerde deformasyon diyagramı, çelik çekme kuvveti, beton basınç kuvveti ve moment aynıdır. Bu özellikten ilerideki konularda yararlanılacaktır.

Betonda birim kısalma

d

d

d

d

d

c

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

94

8. Teorik gerilme dağılımı yerine TS500-2000 de tanımlanan eşdeğer dikdörtgen basınç bloğu modeli kullanılabilir.

Basınç bölgesi

Acc

c=

Cu=0.003

fcd Fc

k3 fcd Fc = k3 fcd Acc
iTE TE

G1

G

Md

Çekme bölgesi (Buradaki beton çatlayacağından, bu bölgenin geometrisi önemli değildir)

As

s

Fs=As Teorik gerilme dağılımı

s

Fs=As TS 500 gerilme dağılımı

s

Kesit

Teorik ve TS 500 deformasyon dağılımı

TE : Tarafsız eksen iTE : Đndirgenmiş Tarafsız Eksen c : Tarafsız eksenin derinliği εc : Beton birim kısalması εcu : Betonun ezilme anındaki birim kısalması =0.003 εs : Çelik birim uzaması a=k1c : Eşdeğer basınç bloğu derinliği fcd : Beton tasarım dayanımı k3fcd: Beton eşdeğer gerilmesinin şiddeti Fs : Çelik çekme kuvveti Fc : Beton basınç kuvveti As : Toplam donatı alanı Acc : Basınç alanı G : Kesit ağırlık merkezi G1 : Fc kuvvetinin etkidiği nokta ≡ basınç alanı ağırlık merkezi x : G1 noktasının derinliği d : Faydalı yükseklik k1 : Eşdeğer basınç bloğu derinliği katsayısı k3 : Eşdeğer basınç bloğu gerilme katsayısı

k1 Katsayısı değişimi
Beton σs= Es εs ≤ fyd k3 = 0.85 (tüm beton sınıflarında) 0.70 ≤ k1 ≤ 0.85 k1=0.85 (C16-C25 betonlarında) k1=1- 0.006 fck (C30-C50 betonlarında) fck nın birimi N/mm2 dir, fck yerine fcd kullanılmaz! C16-C25 C30 C35 C40 C45 C50 0.85 0.82 0.79 0.76 0.73 0.70 k1

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

95

Farklı geometrili kesitlerde eşdeğer dikdörtgen gerilme bloğu
0.85 fcd 0.85 fcd Fc c k 1c c k 1c Fc

iTE TE

iTE TE

Kiriş

As Fs=As
s

Kiriş As Fs=As
s

c

k1c

0.85 fcd

iTE TE

Kiriş

As Fs=As
s

Kırılma aşamasına gelmiş bir kesitte: Eşdeğer basınç bloğu her zaman dikdörtgenler prizması değildir, basınç alanının geometrisine bağlıdır. Basınç alanı üzerine kurulmuş bir prizmadır: •Gerilmenin şiddeti her lifte 0.85fcd dir. •Blok derinliği k1c dir. •Beton basınç kuvveti Fc gerilme bloğunun hacmine eşittir (basınç alanı ile 0.85 fcd nin çarpımı). •Beton basınç kuvveti Fc basınç alanının ağırlık merkezine etkir. •Çelik toplam çekme kuvveti Fs=Asσs dir. •Çelik akmışsa σs=fyd ,akmamışsa σs=Esεs dir.
Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 96

c

Fc

k1c

Kırılma Türleri
Betonda birim kısalma

ERSOY/ÖZCEBE, S. 93

Çelikte birim uzama

Betonarme elemanların iflas etmesi (yükünü taşıyamaması, kırılması, taşıma gücüne erişmesi) daima betonun ezilmesi sonucu olur. Fakat, ezilmenin nedeni farklı olabilir: 1.Çelik yoktur veya çok yetersizdir: Çelik uzar, kopar beton ezilir. 2.Çelik aşırı çoktur çok az uzar, çelik kuvveti ve beton basınç kuvveti betonun dayanamayacağı kadar yüksektir, beton ezilir. 3.Çelik kopmaz fakat aşırı uzar, beton lifleri çok kısalır, beton ezilir. Betonun en çok zorlanan lifi εc= εcu=0.003 birim kısalmasına ulaştığında eleman moment taşıma kapasitesine erişir, beton ezilir. Bu konumda donatının akıp akmadığına bağlı olarak üç değişik kırılma türü tanımlanır: 1. Sünek kırılma (çekme kırılması) 2. Gevrek kırılma (basınç kırılması) 3. Dengeli kırılma (gevrek)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

97

1. Sünek Kırılma ≡ Çekme kırılması
Betonda ezilme (sonra ! sonra !) Sünek kırılma (Çekme kırılması): Betondaki birim kısalma εc= εcu=0.003 değerine ulaşmadan önce çelik akmışsa, yani εs> εsd olmuşsa, çekme kırılması olur. Çünkü önce çelik akmakta, uzamaya devam etmekte ve betondaki birim kısalma da giderek artarak εc= εcu=0.003 sınır birim kısalmasına erişerek ezilme olmaktadır. Kırılma sünektir.

c

d

Çelikte akma (önce ! ö !)

HOOKE geçersiz!

2. Gevrek Kırılma ≡ Basınç kırılması
Beton ezilmiş
y
c= cu=0.003

Md d
G

Çelik akmamış!
c
TE
s< sd s=Es s

Md As

x As

Gevrek kırılma (Basınç kırılması): εs< εsd iken, yani çelik akmadan, beton εc= εcu=0.003 birim kısalmasına ulaşırsa basınç kırılması olur. Çünkü beton ezilir fakat çelik akmaz. Kırılma gevrektir.

HOOKE geçerli

Kesit

Deformasyon

Gevrek kırılma (basınç kırılması)

3. Dengeli Kırılma ≡ Gevrek Kırılma
y
c= cu=0.003

Beton ezilmiş
Md

G

Md As

x As

TE

s= sd s=fyd

Çelik akmış

Dengeli kırılma(gevrek kırılma): Çekme kırılması ile basınç kırılması arasında bir kırılma türüdür. Çelikteki uzama εs= εsd olduğu an (çelik aktığı an), betondaki birim kısalma da εc= εcu=0.003 olmaktadır. Çelik daha fazla uzama imkanı bulamamaktadır. Betonun ezilmesi ve çeliğin akması aynı anda olmaktadır. Kırılma gevrektir.

Kesit

Deformasyon

Dengeli kırılma (gevrek kırılma)

Aynı anda

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

98

Sünek kırılma ani olmaz. Çökme oluşmadan önce bir süre aşırı çatlaklar, deplasmanlar oluşur, sıva ve beton parçacıkları dökülür. Çelik uzuyor, beton çatlıyor ve eziliyordur. Gece sessizliğinde cık-cık sesler duyulur. Yapı çökeceğini haber verir. Önlem almak ve yapıyı boşaltmak için zaman tanır. Gevrek kırılma hemen hiçbir belirti vermeden, genelde patlama sesi ile birlikte, ani olur. Yapı yıkılmadan önce hemen hiçbir belirti vermediğinden önlem alma veya boşaltma şansı kalmaz. Gevrek kırılma tehlikelidir! Hiçbir yapı elemanı kırılacak şekilde boyutlandırılmaz. Ancak, öngörülemeyen herhangi bir nedenle kırılacaksa, kırılmanın haberli, yani sünek olması arzu edilir.

Sünek davranışı sağlamak için: • Yönetmelik koşulları mutlaka yerine getirilmeli. • Bilhassa kolon boyutlarında cömert davranılmalı, eksenel yük düzeyi düşük tutulmalı. •Sık sargı (etriye,fret) kullanılmalı, özenli düzenlenmeli •Boyuna donatılar nervürlü olmalı. •L, Z, T gibi kesitlerden olabildiğince kaçınılmalı.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

99

Kirişler
Kirişler genelde duvarların altına yapılan, duvar, döşeme ve kendi yüklerini taşıyan çoğunlukla yatay betonarme elemanlardır. Üzerindeki yükleri oturduğu düşey elemanlara (kolonlara) aktarır. Kirişlerin bir diğer önemli işlevi de deprem veya rüzgâr gibi yatay yükleri, döşeme ile bir bütün davranarak, kolonlara aktarmaktır. Uygulamada yatay elemanlara KĐRĐŞ, düşey elemanlara da KOLON denilmektedir. Ne yatay ne de düşey olan, EĞĐK elemanlara ne denilecektir? Yapı statiği derslerinden bilindiği gibi, çubuk eleman ister yatay ister düşey ister eğik olsun, kolon kiriş ayırımı yapılmaz. Elemanın konumu nasıl olursa olsun, en genel halde, çubuk elemanda altı adet iç kuvvet oluşur: Bir eksenel kuvvet, iki eğilme momenti, iki kesme kuvveti ve bir burulma momenti. Yatay elemanlarda sadece bir eğilme momenti ve bir kesme kuvveti etkin olurken diğer iç kuvvetler çoğu kez önemsenmeyecek düzeyde kalırlar. Düşey elemanlarda altı adet iç kuvvetin genelde hepsi de etkin olmakla birlikte eksenel kuvvet önem arz eder. Bu nedenle yatay elemanlar ile düşey elemanların davranışları da çok farklıdır. Đç kuvvet açısından eğik elemanlar, eğimin büyüklüğüne-küçüklüğüne bağlı olarak, bu iki durum arasındadırlar. ?

Konsol kiriş

TS 500-2000 ve Deprem Yönetmeliği-2007 bir elemanın kiriş olarak boyutlandırılabilmesi için Nd eksenel tasarım kuvvetinin Nd ≤ 0.1 fckAc koşulunu sağlaması gerektiğini yazmaktadırlar. Bu koşulu sağlamayan, yani eksenel kuvvet düzeyi yüksek olan elemanlar, ister yatay, ister düşey veya eğik olsunlar, kolon olarak boyutlandırılmak zorundadırlar. Bu bağıntıda fck betonun karakteristik dayanımı ve Ac elemanın kesit alanıdır. O halde; elemanın eğimine bakılmaksızın, Nd ≤ 0.1 fckAc koşulunu sağlayan elemanlara “Kiriş”, sağlamayanlara “Kolon” denilecektir.

Kolon Döşeme Kiriş

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

100

Kesit tipleri
Kiriş kesitleri çoğunlukla dikdörtgen ve tablalı; nadiren trapez, kutu ve üçgen olur.

dikdörtgen

tablalı

trapez

kutu

üçgen

Kirişler öncelikle moment ve kesme kuvveti etkisindedir. Normal kuvvet etkisi genelde düşüktür. Burulma momenti nadiren dikkate alınacak düzeye varır. Moment (kuvvet çifti) kirişin bir tarafına çekme, diğer tarafına da basınç kuvveti uygular. Çekme kuvveti kirişte dik çatlaklar oluşturur. Bu kuvveti karşılamak ve oluşturacağı çatlakları sınırlamak için kirişin çekme bölgelerine boyuna donatı konur. Kesme kuvveti mesnet bölgelerinde eğik çekme kuvvetleri oluşturur ve eğik çatlaklara ( ≈ 450) neden olur. Kesme kuvvetini karşılamak ve oluşturacağı çatlakları sınırlamak amacıyla, açıklıklarda seyrek mesnet bölgelerinde daha sık etriye ile sarılır.

Dikdörtgen Kesit
Boyuna donatının kesitteki yerine göre farklı kesit tipi vardır: Tek donatılı kesit: Momenti karşılayacak ve hesapla belirlenen donatı kesitin çekme tarafına konur. Basınç bölgesine hesap dışı (konstrüktif) montaj donatısı konur. Çift donatılı kesit: Bazen mevcut kesit momenti taşımaz. Bu durumda ya kesit büyütülür yada hem çekme hem de basınç bölgesine hesapla belirlenen donatı konur. Montaj donatısına gerek kalmaz. Basınç bölgesine konan donatı çekme değil, basınç etkisindedir. Basınç donatısı kesitin dayanımını ve sünekliğini artırır. Çift sıra donatılı kesit: Momenti karşılayacak ve hesapla belirlenen donatı genişliği az kirişlere sığmayabilir. Bu durumda ya kesit genişletilir yada donatı çift sıara yerleştirilir. bw :genişlik h : yükseklik As : çekme donatısının toplam alanı A’s :montaj veya basınç donatısının toplam alanı
h

etriye Montaj donatısı
h

basınç donatısı
h

çekme donatısı

Çift sıra donatı

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

101

Tablalı Kesit
Kalıp kiriş gövdesinin bir veya iki tarafında kulaklar oluşacak şekilde hazırlanır ve beton dökülürse tablalı kesit oluşur. Köprü kirişleri genelde bu yöntemle hazırlanır. Tabla betonu basınç alanının büyümesine katkı sağlar. Döşeme ve kiriş betonu bir bütün dökülmüş ise ve döşeme betonu kirişin basınç bölgesinde ise, döşemenin b genişliğindeki bir parçası hesaplarda kirişin basınca çalışan tablası olarak dikkate alınır. b ye etkili tabla genişliği veya çalışan tabla genişliği denir. Tablası dikkate alınan kirişler T, L ve I kesitli olabilirler. Tabla beton basınç alanının büyümesine neden olur. Döşeme plağının büyük olması durumunda tablanın tamamı basınca çalışmaz. Tabladaki basınç gerilmeleri kiriş gövdesinden uzaklaştıkça hızla azalır. Yapılan araştırmalar sonucunda b çalışan tabla genişliği sınırlandırılmış ve yönetmeliklerde verilmiştir.

TS 500/2000, S. 19-20 ERSOY/ÖZCEBE, S. 247

Çalışan tabla genişliğinin sınırlandırılması:

h

b 1 ≤ 6 t , b 1≤ 1 a 1 , b 1≤ 1 a 2 2 2
Tabla kulağı b1 döşeme kalınlığının 6 katını ve komşu kiriş yüzüne olan net uzaklığın yarısını aşamaz. Kirişin, balkon veya saçak döşemeli kenar kiriş, iç kiriş ve kenar kiriş olma durumuna ait sınırlamalar şekil üzerinde gösterilmiştir. Lh kirişin hesap açıklığıdır.

b ≤ b2 + bw + 6t b ≤ b2 + bw + 0.1α L h
Simetrik olmayan, balkon veya saçak döşemeli tablalı kesit

b ≤ bw + 12t b ≤ bw + 0.2 α Lh
Simetrik tablalı kesit

α sayıları:

Basit kiriş konsol

kenar açıklık

orta açıklık

konsol

Her açıklıkta hesaplanan b değerlerinden en küçüğü o açıklığın tabla genişliğinin üst sınırıdır. Hesaplarda daha da küçük alınabilir. Dikkat edilirse, Kiriş boyunca her açıklıkta tabla genişliği farklı olmaktadır. Đstenirse, bunlardan en küçüğü kullanılarak, her açıklığın tabla genişliği eşit alınabilir. Hatta tabla tamamen ihmal edilerek dikdörtgen kesit (bw.h) olarak hesap yapılabilir. Ancak bu, gerçekte var olan, basınç bölgesinin bir kısmının veya tamamının ihmal edilmesi anlamına gelir ve kirişe daha fazla donatı koymak zorunda kalınır. Büyük açıklıklı kirişlerde, dişli döşeme dişlerinde, köprü kirişlerinde ve prefabrik yapılarda tablanın ihmali, ekonomik açıdan, doğru olmaz. 102

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

h d

b ≤ bw + 6t b ≤ bw + 0.1α L h
Simetrik olmayan tablalı kesit

t

Tablalı Kesit – Eşdeğer kesit

Soldaki her iki kesit için tabla dikkate alınır. Çünkü tabla basınç bölgesindedir, basınç gerilmeleri alır. Her iki kesit de tablalı olarak hesaplanır.

eşdeğeri

Soldaki kesitin tablası çekme bölgesindedir. Fiziksel olarak var olmasına rağmen, hesaplarda tabla dikkate alınmaz. Çünkü çekme bölgesinde olan tabla çatlayacaktır. Kiriş sağdaki dikdörtgen kesit olarak hesaplanır.

eşdeğeri

Soldaki kesitin tablası çekme bölgesindedir. Hesaplarda tabla dikkate alınmaz. Kiriş sağdaki dikdörtgen kesit olarak hesaplanır.

•Tabla basınç bölgesinde ise hesaplarda dikkate alınır. •Çekme bölgesindeki tabla hesaplarda dikkate alınmaz. Çünkü; çekme bölgesindeki tabla betonu çatlar, çekme bölgesinin geometrisi önemli değildir. Bu durumda kesit, bw. h boyutlu eşdeğer dikdörtgen kesit imiş gibi düşünülür. •Eşdeğer dikdörtgen kesit sadece hesapları basitleştirir, gerçek değil sanal bir kesittir. Hesap sonucu bulunan donatılar gerçek olan tablalı kesite yerleştirilir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

103

Kutu Kesit, I Kesit

Eşdeğeri

Eşdeğeri
h

h

Kutu kesit

I kesit T kesit (tablalı)

t2

t1

b≤2b1+12t1
Eşdeğeri Eşdeğeri

b’≤2b1+12t2 b≤2b1+0.2αLh b’≤2b1+0.2αLh

I kesit Kutu kesit T kesit (tablalı)

Daha çok sanayi yapılarında ve köprü kirişlerinde karşılaşılan kutu kesitler eşdeğer tablalı kesit gibi hesaplanabilirler. Çünkü basınç bölgesi alanı ve ağırlık merkezi değişmemektedir. Ancak b ve b’ çalışan tabla genişliği yukarıda verilen şartları sağlamalıdır. Momentin etkime durumuna bağlı olarak, çekme tarafında kalan tabla dikkate alınmayacaktır. Bu nedenle, hesaplanacak kesit T veya ⊥ olmaktadır. Eşdeğer kesit hesapları basitleştirmektedir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

104

Tanımlar
YÜKSEKLĐK: Kiriş alt yüzünden üst yüzüne olan mesafedir. Şekilde h ile gösterilmiştir. GENĐŞLĐK: Kirişin, kulaklar hariç, gövde genişliğidir. bw ile gösterilir. TABLA KALINLIĞI: Tablanın et kalınlığıdır, şekilde t ile gösterilmiştir. TABLA GENĐŞLĐĞĐ: Basınca çalışan tabla genişliğidir, şekilde b ile gösterilmiştir. Fiziksel olarak tabla daha geniş olsa bile hesaplarda yönetmelikte verilen b kadarı dikkate alınır. FAYDALI YÜKSEKLĐK: Çekme donatısının ağırlık merkezinin en dış basınç lifine uzaklığıdır, şekillerde d ile gösterilmiştir. BETON ÖRTÜSÜ: Kiriş yüzüne en yakın olan boyuna donatının merkezinin kiriş yüzüne mesafesidir. Beton örtüsüne uygulamada pas payı da denilmektedir. Şekilde c ile gösterilmiştir. NET BETON ÖRTÜSÜ: En dıştaki donatının (çoğunlukla etriyenin) dış yüzünün beton yüzüne olan mesafesidir. Kenetlenmeyi sağlamak, paslanmayı önlemek ve yangına dayanımı artırmak gibi amaçları vardır. Şekilde cc ile gösterilmiştir. DONATI NET ARALIĞI: Donatı çubuklarının yüzleri arasındaki mesafedir. Şekilde c’c ile gösterilmiştir. Agreganın geçebilmesi, betonun sıkıştırılabilmesi ve kenetlenmenin sağlanabilmesi için yeterli net aralık bırakılmalıdır. ÇEKME DONATISI: Çekme kuvvetini karşılamak amacıyla kirişin çekme tarafına konulan donatıdır. Donatı çubuklarının kiriş genişliğine sığmaması durumunda çift sıra olarak da yerleştirilebilir. Şekilde çekme donatısının toplam alanı As ile gösterilmiştir. MONTAJ DONATISI: Kirişin basınç tarafına konulan fakat basınç kuvveti almadığı varsayılan donatıdır. En az iki çubuk konur. Donatı çubuklarının kiriş gövde genişliğine sığmaması durumunda çift sıra veya tabla (varsa) içine de yerleştirilebilir. Montaj donatısının toplam alanı A’s ile gösterilmiştir. BASINÇ DONATISI: Dikdörtgen kesitli kirişlerin basınç tarafına bazen konulan ve basınç kuvveti alan donatıdır. Ayrıca montaj donatısı konulmaz. Donatı çubuklarının kiriş genişliğine sığmaması durumunda çift sıra olarak da yerleştirilebilir. Basınç donatısının toplam alanı A’s ile gösterilmiştir.
b t Çekme donatısı ağırlık merkezi cc

b

A’s
h d c’c

As
c’c bw

c

A’s
h d

GÖVDE DONATISI: Yüksekliği fazla olan kirişlerin yan yüzlerine konulan donatıdır. Şekilde gövde donatısınının toplam alanı Asgövde olarak gösterilmiştir. BOYUNA DONATI: Kiriş eksenine paralel olan çekme, montaj (veya basınç) donatılarına verilen addır. Bu donatılar kiriş genişliğine sığmalı ve aralarında, kenetlenmeyi sağlamak için, yeterli mesafe olmalıdır. Donatıların kiriş gövde genişliğine sığmaması durumunda; 1) kiriş genişliğini artırmak 2) aynı As alanınını sağlayan daha kalın fakat daha az sayıda çubuk koymak 3) çubukların bazılarını tabla içine yerleştirmek 4) çift sıra donatı düzenlemek gibi tedbirler alınır. ENĐNE DONATI: Boyuna donatılara dik olarak yerleştirilen ve boyuna donatıları saran donatıya verilen addır. Sargı donatısı veya etriye de denir. Açıklıklarda seyrek, mesnet bölgelerinde ve konsollarda sık yerleştirilir. Kesme, burulma kuvvetlerini karşılamak ve betonun şişmesini önlemek gibi çok önemli görevleri vardır.

Asgövde

As
c bw cc

t

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

105

Tanımlar-Donatı oranları
DONATI ORANI: Donatı kesit alanının brüt beton alanına oranıdır. Brüt beton alanı hesabında yükseklik olarak h değil d alınır. Donatı alanı beton alanından düşülmez. Kesitin sadece gövde alanı dikkate alınır, tabla kulakları gibi çıkıntılar dikkate alınmaz. Çekme donatısı, montaj (veya basınç) donatısı, gövde donatısı ve etriye için ayrı ayrı donatı oranı tanımlanır. Donatı oranını simgesi için ρ karakteri kullanılır: ÇEKME DONATISININ ORANI: Çekme bölgesine konulmuş olan çubukların toplam alanının brüt beton alanına oranıdır:

ρ=

As bwd

MONTAJ veya BASINÇ DONATISININ ORANI: Montaj veya basınç kuvveti almak amacıyla basınç bölgesine konulmuş olan çubukların toplam alanının brüt beton alanına oranıdır:

GÖVDE DONATISININ ORANI: Yüksekliği fazla olan kirişlerin yan yüzlerine konulmuş olan çubukların toplam alanının brüt beton alanına oranıdır:

ρgövde =

Agövde bwd

ETRĐYE DONATISININ ORANI:

ρw =

Asw s bw

ile tanımlanır. Burada s etriye adımı (aralığı), Asw etriye düşey kollarının toplam kesit alanıdır. Kirişler genellikle iki düşey kolu olan bir etriye ile sarılırlar. Ancak, bazı durumlarda (örneğin geniş kirişlerde) dört, altı veya daha fazla kollu da olabilir. Şekildeki dikdörtgen ve tablalı kesitte bir etriye (iki kollu), kutu kesitte ise üç etriye (altı kollu) vardır. Asw etriye alanı, bir kolun kesit alanı ile düşey kol sayısının çarpımıdır. Kesme kuvvetini sadece düşey kollar karşılar. Bu nedenle yatay kolların alanı hesaba katılmaz.

h

d

ρ' =

' As bwd

t

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

106

Dengeli donatı oranı tanımı

ERSOY/ÖZCEBE, S. 231

Dengeli kırılan kesitin donatı oranına dengeli donatı oranı adı verilir ve ρb ile gösterilir. Dengeli kırılmada donatının akması ve betonun ezilmesi aynı anda olur. Donatıdaki deformasyon εsd akma deformasyonuna ulaştığı an betonun deformasyonu da εcu=0.003 e ulaşır, beton ezilir ve ani göçme olur. Çelik aktığı için σs=fyd olacaktır. Dengeli kırılma donatı oranı, sünek kırılma ile gevrek kırılma arasındaki bir sınır değer olduğundan, önemlidir. ρb sünek kırılma donatı oranının üst sınırı, gevrek kırılma oranının alt sınırıdır. b indisi dengeli (balanced) anlamındadır. Bu oran bilindiği taktirde kiriş bu oranın altında donatılarak gevrek kırılma önlenir.

Dengeli kırılma anındaki tarafsız eksen derinliği

Betonda ezilme

Çelikte akma

ρb =

Asb bw d

Asb :dengeli kırılmaya neden olan toplam donatı alanı ρb :dengeli kırılmaya neden olan donatı oranı

Aynı anda

h

d

cb

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

107

Dengeli, denge üstü ve denge altı donatılı kesit tanımı

ERSOY/ÖZCEBE, S. 231

Dengeli donatılı kesit: Donatı oranı dengeli kırılmaya neden olacak kadar olan kesite denir: ρ = ρb. Denge üstü donatılı kesit: Donatı oranı dengeli donatı oranından fazla olan kesite denir: ρ > ρb. Denge altı donatılı kesit: Donatı oranı dengeli donatı oranından az olan kesite denir: ρ < ρb. Kırılma türleri donatı oranlarına göre de sınıflandırılabilir: 1.Dengeli donatılı kesit (ρ = ρb) gevrek kırılır.
Tehlikeli ! Tehlikeli !

2.Denge üstü donatılı kesit (ρ > ρb) gevrek kırılır. 3.Denge altı donatılı kesit (ρ < ρb) sünek kırılır.

•Sünek kırılma arzu edilen kırılma şeklidir! •Gevrek kırılma tehlikelidir! •Dengeli kırılma (gevrek) tehlikelidir! •Dengeli donatı oranı ρb sünek kırılma donatı oranının üst sınırıdır. •Kirişler denge altı donatılmalı, yani daima ρ < ρb olmalıdır. Bu bakımdan, ρb dengeli donatı oranının bilinmesi önemlidir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

108

Tek donatılı ve dikdörtgen kesitli bir kirişin dengeli kırılmasına neden olan donatı alanı, donatı oranı ve bu ERSOY/ÖZCEBE, S. 232-233 kirişin moment taşıma gücünün hesabı
Acc= bwk1cb
c = cu = 0.003
iTE

0.85fcd

G1
iTE

TE

Fc=0.85fcdbwk1cb
iTE

Mb=?
TE

Asb=?

Asb=?

Asb=? Fs=Asbfyd

bw

s= sd s=fyd

bw

bw

Tek donatılı dikdörtgen kesit

Deformasyon

Kuvvetler

Dengeli kırılma (gevrek kırılma)

Kesit boyutları (bw , h, d) ve malzeme (beton/çelik sınıfı) bilinmektedir. Dengeli kırılmaya neden olacak toplam çekme donatısı alanı Asb ve donatı oranı ρb nedir? Kesitin moment kapasitesi Mb (moment taşıma gücü) ne kadardır? ÇÖZÜM: Dengeli kırılmaya ait deformasyon diyagramı ve iç kuvvet durumu şekildeki gibi olacaktır. Donatı εsd akma birim uzamasına ulaştığı an beton da εcu =0.003 kırılma birim kısalmasına ulaşacak ve beton ezilecektir. Çelik aktığı için gerilmesi fyd olacaktır. Kırılma anına ait iç kuvvet durumu şekilde görülmektedir. Kesit boyutları ile beton ve çelik sınıfı bilindiğinden d, bw, εsd , fyd, fcd, k1 bellidir. Tarafsız eksenin derinliği cb deformasyon diyagramından orantı ile bulunabilir. Bu değer Fc beton basınç kuvvetinde yerine yazılarak ve Fc=Fs kullanılarak Asb belirlenebilir.
Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 109

a=k1cb

cb

a=k1cb

Dengeli donatı oranı (tanım):

ρb =

Asb bw d
Çelik akma deformasyonları

Uygunluk (süreklilik) koşulu (deformasyon diyagramından orantı ile):

d-cb

d-k1cb/2

h d

k1cb/2

Çelik sınıfı S220a S420a S420b S500a

εsd= fyd/ Es 0.000957 0.001826 0.001826 0.002174

0.003

ε sd

c = b d − cb

0 .003 cb = d 0 .003 + ε sd

Tarafsız eksenin yeri (derinliği) bulunur. Burada εsd=fyd/Es dir ve çelik sınıfına bağlı değerler tabloda verilmiştir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

110

Eksenel denge koşulu : Fc-Fs= 0 0.85fcd bw k1 cb-Asb fyd= 0

Asb = 0.85

f cd bw k1cb f yd

Her iki taraf bwd ye bölünür ve cb yerine konursa:

Asb f c = 0 .85 cd k1 b bw d f yd d

ρ b = 0 . 85

f cd c k1 b f yd d

Daha önce belirlenen cbdeğeri yerine yazılarak

ρ b = 0 . 85

fcd 0 . 003 k1 fyd 0 . 003 +ε sd

Dengeli donatı oranı bulunur. Bu oran sadece malzemeye bağlıdır (fcd, k1 betona; fyd, εsd çeliğe ait sabit değerler). Değişik malzeme için ρb değeri hesaplanabilir.

Moment kapasitesi (moment taşıma gücü): Kırılma anındaki moment çelik kuvveti ile moment kolunun çarpımına eşittir. Beton basınç kuvveti ile moment kolunun çarpımı da aynı sonucu verir. Çelik kuvvetinden hesaplamak daha basittir.

M b = Asb f yd (d −

k1cb ) 2

Görüldüğü gibi dengeli donatı oranını ρb kesit boyutlarından bağımsızdır. Bu oranın bilinmesi çok önemlidir, çünkü: •Bir kiriş dengeli veya denge üstü donatılmışsa gevrek kırılır (TEHLĐKELĐ !). •Bir kiriş denge altı donatılmışsa sünek kırılır (ĐSTENEN KIRILMA TÜRÜ!).

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

111

Dikdörtgen kesitli kirişlerde dengeli donatı oranları
Çelik Beton
C16/20 S220 C18/22 C20/25 C25/30 C16/20 C18/22 C20/25 C25/30 S420 C30/37 C35/45 C40/50 C45/55 C50/60 C16/20 C18/22 C20/25 C25/30 S500 C30/37 C35/45 C40/50 C45/55 C50/60

ERSOY/ÖZCEBE, S. 235 (benzeri)

γ mc=1.4
0.0327 0.0368 0.0409 0.0511 0.0141 0.0158 0.0176 0.0220 0.0254 0.0286 0.0314 0.0339 0.0362 0.0110 0.0124 0.0138 0.0172 0.0199 0.0224 0.0246 0.0266 0.0283

γ mc=1.5
0.0305 0.0382 0.0378 0.0477 0.0131 0.0148 0.0164 0.0205 0.0237 0.0267 0.0293 0.0317 0.0338 0.0103 0.0116 0.0128 0.0161 0.0186 0.0209 0.0230 0.0248 0.0264

γ mc=1.7
0.0270 0.0303 0.0337 0.0421 0.0116 0.0130 0.0145 0.0181 0.0209 0.0235 0.0259 0.0280 0.0298 0.0091 0.0102 0.0113 0.0142 0.0164 0.0184 0.0203 0.0219 0.0233

ρ b = 0 . 85

fcd 0 . 003 k1 fyd 0 . 003 +ε sd

S220/C16/20 , γmc=1.5 için örnek:
fcd = 16/1.5=10.67 N/mm2 fyd = 220/1.15=191.30 N/mm2 k1 = 0.85 Es = 2.105 N/mm2 εsd = 191.30/ 2.105 = 0.000957

ρ b = 0.85

10.67 0.003 0.85 191.30 0.003 + 0.000957

ρ b = 0.0305

Not:
0.0186(1.5/1.7) = 0.0164

0.0186(1.5/1.4) = 0.0199

NOT: Dep. Yön. 2007 S220 ve S500 çeliklerinin kiriş, kolonlarda ve perdelerde boyuna donatı olarak kullanımını yasaklamıştır.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

112

Donatı oranı üst ve alt sınırları

TS500-2000, S. 23 Deprem Yönetmeliği-2007, Madde 3.4.2.1 ERSOY/ÖZCEBE, S. 261

Dengeli donatı oranı ρb teorik üst sınır değerdir. Güvenlik nedeniyle, uygulamada kirişin donatı oranı bu üst sınırdan bir miktar daha uzak (küçük) kalmalıdır. Donatı oranı sıfır olamaz. O halde donatı oranının alt sınırı da olmalıdır. TS500-2000 ve Deprem yönetmeliği-2007 donatı oranını aşağıdaki gibi sınırlandırmıştır. Mühendis kesite koyduğu donatının oranını kontrol etmek, yönetmelik sınırlarına uymak zorundadır.

Tek donatılı kirişlerde donatı oranının üst sınırı:

ρ ≤ 0.85ρ b ρ ≤ 0.02
Tek donatılı kirişlerde donatı oranının alt sınırı:

ρ ≥ 0.8

f ctd f yd

Çift donatılı kirişlerde donatı oranının üst sınırı:

ρ − ρ ′ ≤ 0.85ρ b ρ ≤ 0.02
Çift donatılı kirişlerde donatı oranının alt sınırı:

ρ ≥ 0.8

f ctd f yd

ρ: Çekme donatısının oranı ρ’ : basınç donatısının oranı

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

113

ÖRNEK
Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış bir kirişin açıklık kesiti. Malzeme: C20/25/S420a.
4

Đstenen: Kesit dengeli mi, denge altı mı, denge üstü mü donatılmıştır? Kırılma nasıl olur? Belirleyiniz. Mevcut donatı yönetmeliklere uygun mu? Kontrol ediniz.

250 Kesit

ÇÖZÜM: As ρ = 2 . Mevcut donatı alanı ve oranı: As = 1018 mm , ρ = 1018/(250 470) = 0.0087 bw d f ck Malzeme katsayıları: γmc = 1.5, γms= 1.15 f cd = γ mc Malzeme tasarım dayanımları: fcd = 20/1.5 = 13.33 N/mm2 f yk fctd = 1.6/1.5 = 1.07 N/mm2, fyd = 420/1.15 = 365.22 N/mm2 f yd = . 5 2 γ ms Diğer: k1 = 0.85 , Es = 2 10 N/mm f . 5 ε sd = yd εsd = 365.22/ 2 10 = 0.001826 (akma anında çelik deformasyonu)
Es

Dengeli kırılma halinde tarafsız eksenin derinliği: cb = 0.003.470/(0.003+0.001826) = 292 mm Dengeli kırılmaya neden olan donatı oranı: ρb = 0.85.13.33. 0.85.292/(365.22.470) = 0.0164 (bu değer doğrudan tablodan da alınabilirdi).

cb =

0 .003 d 0 .003 + ε sd
f cd c k1 b f yd d

Kiriş denge altı mı? Kontrol: ρ = 0.0087< 0.85 ρb = 0.85 . 0.0164 = 0.0139
olduğundan kiriş denge altı donatılmıştır, kırılma sünek olur.

ρ b = 0 . 85

Donatı sınırları kontrolü:

f ρ = 0.0087 < 0.85 ρb = 0.0139 ρ ≥ 0.8 ctd ρ = 0.0087 < 0.02 f yd . ρ = 0.0087 > 0.8 1.07/365.22 = 0.0023 olduğundan donatı oranı yönetmeliklere uygundur.
Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 114

Tek donatılı, dikdörtgen kesitli, denge altı donatılmış kirişin taşıma gücü

ERSOY/ÖZCEBE, S. 234

Acc= bwk1c

k1c/2

0.85fcd
c= cu=0.003
iTE

a=k1c

k1c

G1

TE

Fc=0.85fcdbwk1c
iTE

Mr=?
iTE

c

TE

As

d-c

As

As Fs=Asfyd

bw

s> sd s=fyd

bw

bw

Tek donatılı dikdörtgen kesit

Deformasyon

Kuvvetler

Çekme kırılması (sünek kırılma)

Kesit boyutları (bw, d, h), donatı alanı (As ) ve malzeme (beton/çelik sınıfı) bilinmektedir. Denge altı donatılı olduğu varsayılan kesitin moment taşıma gücü ( Mr ) ne kadardır?

d-k1c/2

h

d

k1c/2

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

115

Denge altı donatılı kesitlerde önce çelik akar, εs > εsd, σs = fyd olur. Çelik uzamaya devam ederken betondaki birim kısalma da giderek artar, εc = εcu = 0.003 olur ve beton ezilir. Kırılma sünektir (çekme kırılması). Yönetmelikler sadece denge altı donatılı kesitlere izin verirler:

ρ = As / (bw d) ≤ 0.85 ρb.
olmak zorundadır.
a=k1c a=k1c k1c/2 c

Eksenel kuvvet dengesi:
Fc = F s → 0 . 85 f cd b w k 1 c = A s f yd

Tarafsız eksenin yeri:
c = ρ f yd d 0 . 85 k 1 f cd

Kirişin moment taşıma gücü: Fs=Fc kuvvet çiftinin momenti kirişin kırılma anındaki momentini, yani moment taşıma gücünü verir. Mr = Fs (d-k1c/2) = Fc (d-k1c/2) olur. Mr yi çelik kuvvetinden hesaplamak daha basittir:

M r = As f yd (d −

k1c ) 2

d-c

d-k1c/2

h

d

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

116

Tek donatılı, dikdörtgen kesitli, denge altı donatılı kirişin taşıma gücü- ÖRNEK

ERSOY/ÖZCEBE, S. 236(benzeri)

Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış kirişin boyutları, donatısı, g (sabit) ve q (hareketli) karakteristik yükleri , malzemesi: C20/25/S420a. Đstenen: Kiriş verilen yükleri güvenle taşıyabilir mi?

ÇÖZÜM: Kirişin güvenli olması için, 1) Gevrek kırılma önlenmiş, yani kiriş denge altı donatılı olmalı, donatı oranı aşağıdaki koşulları sağlamalı:
ρ≤0.85 ρb , ρ≤0.02 (max donatı oranı) ρ≥0.8 fctd /fyd (min donatı oranı) 2) Kirişin taşıma gücü, yüklerden oluşan tasarım momentinden büyük veya eşit olmalı:

Mr ≥ Md

C20/25/S420a malzemesi için:
γmc =1.5, γms=1.15 fck=20 N/mm2, fctk=1.6 N/mm2 , fyk=420 N/mm2 k1=0.85, Es=2.05 N/mm2 fcd=20/1.5=13.33 N/mm2, fctd=1.6/1.5=1.07 N/mm2 fyd=420/1.15=365.22 N/mm2 ρb=0.0164 (tablodan. ERSOY/ÖZCEBE, S. 235 den de ρb=0.0160 alınabilir)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

117

Donatı oranı kontrolü:
As=1018 mm2, ρ = 1018/(250.470) = 0.0087 ρ = 0.0087 < 0.85ρb = 0.85. 0.0164 = 0.0139 (denge altı donatılı) ρ = 0.0087 < 0.02 ρ = 0.0087 > 0.8 . 1.07 /365.22 = 0.0023

Tasarım momenti:
Mg = 20.52/8 = 62.5 kN.m (sabit yükten) Mq=10.52/8 = 31.3 kN.m (hareketli yükten)

Md = 1.4.62.5+1.6.31.3 = 137.6 kN.m (tasarım momenti)
f yd d 0 . 85 k 1 f cd
k1c ) 2

Tarafsız eksenin yeri ve moment kapasitesi:
c = 0.0087.470.365.22/(0.85. 0.85.13.33) = 155 mm. Mr = 1018.365.22(470-0.85.155/2) = 150251234 N.mm Mr=150.3 kN.m (moment taşıma gücü) Mr = 150.3 kN.m > Md = 137.6 kN.m olduğundan kiriş verilen yükleri güvenle taşır.

Karakteristik yük etkileri

c = ρ

M r = As Fyd (d −

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

118

Tek donatılı, dikdörtgen kesitli, denge altı donatılı kirişin taşıma gücü- ÖRNEK
Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış kirişin boyutları, donatısı, g karakteristik sabit yükü, malzemesi: C20/25/S420a.
500 mm

ERSOY/ÖZCEBE, S. 238(benzeri)

Đstenen: Kirişin güvenle taşıyabileceği maksimum q karakteristik hareketli yükü ne kadardır? ÇÖZÜM:
Kirişin güvenli olması için, 1) Gevrek kırılma önlenmiş, yani kiriş denge altı donatılı olmalı, donatı oranı aşağıdaki koşulları sağlamalı: ρ ≤ 0.85 ρb , ρ ≤ 0.02 (max donatı oranı) ρ ≥ 0.8 fctd / fyd (min donatı oranı) 2) Kirişin taşıma gücü, yüklerden oluşan tasarım momentinden büyük veya eşit olmalı:

Mr ≥ Md
C20/25/S420a malzemesi için: γmc = 1.5, γms= 1.15
fck = 20 N/mm2, fctk = 1.6 N/mm2 , fyk = 420 N/mm2 k1 = 0.85, Es = 2.05 N/mm2 fcd = 20/1.5 = 13.33 N/mm2, fctd = 1.6/1.5 = 1.07 N/mm2 fyd = 420/1.15 = 365.22 N/mm2 ρb = 0.0164 (tablodan. ERSOY/ÖZCEBE, Sayfa 235 den de ρb = 0.0160 alınabilir)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

119

30

Donatı oranı kontrolü:
As = 1018 mm2, ρ = 1018/(250.470) = 0.0087 ρ = 0.0087 < 0.85ρb=0.85. 0.0164=0.0139 (denge altı donatılı) ρ = 0.0087 < 0.02 ρ = 0.0087 > 0.8. 1.07 /365.22=0.0023

Tarafsız eksenin yeri ve moment kapasitesi:
c = 0.0087.470.365.22/(0.85. 0.85.13.33) = 155 mm Mr = 1018.365.22(470-0.85.155/2) = 150251234 N.mm Mr = 150.25 kN.m (moment taşıma gücü)

c = ρ

f yd d 0 . 85 k 1 f cd
k1c ) 2

M r = As Fyd (d −

Tasarım momenti:
Mg = 20.52/8 = 62.5 kN.m (sabit yükten) Mq = q . 52/8 = 3.125q kN.m (hareketli yükten) Md = 1.4.62.5+1.6 .3.125q = 87.5+5.0q (tasarım momenti)

Kirişin güvenle taşıyabileceği maksimum q karakteristik yükü:
Md ≤ Mr olmalı. 87.5+5.0q ≤ 150.25 q = 12.55 kN/m bulunur.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

120

Çift donatılı, dikdörtgen kesitli, denge altı donatılı kirişin taşıma gücü

ERSOY/ÖZCEBE, S. 238-243

Basınç donatısı
a=k1c a=k1c a=k1c k1c/2 d-k1c/2 d’

c c-d’

Çekme donatısı

ρ = ρ
'

As bwd A s' bwd

(çekme donatısı oranı)

=

(basınç donatısı oranı)

Tek donatılı kirişin moment kapasitesi yetersiz kaldığında, kapasiteyi artırmak için ya kiriş kesiti (bw . d) büyütülür yada basınç bölgesine de donatı konur. Şekilde basınç donatısı A’s ile çekme donatısı da As ile gösterilmiştir. Montaj donatısı basınç donatısı olarak algılanmaz!

Đç kuvvetler 1.modelin ve 2.modelin toplamı olarak düşünülebilir. As = As1+ As2 dir. Dengeli donatı durumunda A’s akar, öyleyse σ’s =fyd , F’s=Fs2 , A’s=As2, As1=As-A’s olur. Dengeli kırılma As1 donatısının akması, uzaması ve daha sonra da betonun ezilmesi ile olur. Çünkü, ikinci modelde beton kuvveti yoktur, sadece çelik çubuklarda kuvvetler vardır. As2 ve A’s sünek malzemelerdir; aksalar dahi, beton olmadığı için, ikinci modelde gevrek kırılma olmaz. O halde kırılmanın türünü tek donatılı olan birinci model belirleyecektir. Bu nedenle, As1 donatısının oranı, tek donatılı kesite ait ρb den küçük olmalıdır.

d-c

d-d’

h d

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

121

1. Modeldeki As1 donatısının oranı:
' A s1 A − As A A' ≤ ρb ⇒ s = s − s ⇒ ρ − ρ ' ≤ ρb bwd bwd bwd bwd

TS500-2000, güvenlik ve süneklik nedeniyle, ρ - ρ’ ve ρ oranlarını aşağıdaki gibi sınırlamaktadır:

ρ − ρ ' ≤ 0.85 ρ b ρ ≤ 0.02

TS500-2000, S. 23 Deprem Yönetmeliği-2007, Madde 3.4.2.1 ERSOY/ÖZCEBE, S. 261

Eksenel denge

: Fc+ F’s - Fs= 0

Moment taşıma gücü: Mr = Fc (d-k1c/2)+F’s (d-d’) Beton bileşke kuvveti : Fc = 0.85fcd bw k1c (σ ’s = Esε’s ≤ fyd)

Basınç donatısı kuvveti : F’s = A’sσ ’s Çekme donatısı kuvveti : Fs = Asfyd Eksenel denge Moment taşıma gücü

' : 0 .85 f cd bw k1c + As' σ s − As f yd = 0

(1)

: M r = 0 .85 f cd bw k1c ( d − k1c ) + As' σ s' ( d − d ' ) (2)
2

(1) Ve (2) bağıntılarında sadece c ve σ’s bilinmiyor!
ε s'
0 .003

Uygunluk koşulu

:

=

c − d' c − d' ⇒ ε s' = 0 .003 c c

(3)

Basınç donatısı gerilmesi : σ s' = E s ε s' ≤ f yd ⇒ σ s' = E s ⋅ 0 .003

c − d' ≤ f yd c

(4)

Çözüm, basınç donatısının akıp akmadığına bağlıdır! Akmışsa σ’s=fyd alınacaktır , akmamışsa σ’s = Esεs den hesaplanacaktır. Basınç donatısı, en çok zorlanan beton lifine yakın olduğundan, uygulamada genellikle akar. Moment kapasitesinin hesabı için aşağıdaki yol izlenir.
Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 122

Hesap için algoritma

Hesap sırası: 1. Kesit denge altı mı? bak; ρ - ρ’ ≤ 0.85 ρb olmalı! ρ nun alt ve üst sınırlarını kontrol et. 2. A’s basınç donatısının aktığını varsay, σ’s = fyd al, (1) de yerine koy c yi hesapla:
c = ( A s − A s' ) f yd 0 . 85 f cd b w k 1

3. σ’s değerini hesapla:
σ s' = 0 . 003 E s
c− d' c

a) σ’s ≥ fyd ise A’s basınç donatısı akmıştır, yani varsayım ve hesaplanan c doğrudur. Bu c ve σ’s = fyd değerini (2) ifadesinde yerine koy Mr yi bul, hesabı bitir. b) σ’s< fyd ise, basınç donatısı akmamıştır, yani varsayım ve hesaplanan c doğru değildir. ( 4) ifadesinin (1) de yerine konmasıyla bulunan
0 . 85 f cd b w k1c 2 + ( 0 . 003 E s As' − As f yd ) c − 0 . 003 E s As' d ' = 0
' bağıntısından c nin yeni değerini ve σ s = E s ⋅ 0 . 003

c − d' c

değerini hesapla, bu c ve σ’s son değerlerini

(2) de yerine yaz, Mr yi bul, hesabı bitir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

123

Çift donatılı dikdörtgen kesit-ÖRNEK
30

ERSOY/ÖZCEBE, S. 243

Đstenen: Kirişin taşıma gücü ne kadardır?

480 mm

Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış kirişin açıklığına ait kesit boyutları. Donatı: As=1580 mm2 , A’s=520 mm2. Malzeme: C16/20/S420a

ÇÖZÜM: C16/20/S420a malzemesi için:
γmc =1.5, γms=1.15 fck=16 N/mm2, fctk=1.4 N/mm2 , fyk=420 N/mm2 k1=0.85, Es=2 . 105 N/mm2 fcd=16/1.5=10.67 N/mm2, fctd=1.4/1.5=0.93 N/mm2 fyd=420/1.15=365.22 N/mm2

1. Donatı oranı kontrolü:
As=1580 mm2, ρ =1580/(300.450)=0.0117 A’s=520 mm2, ρ’ =520/(300.450)=0.0039 ρ b =0.0135 (ERSOY/ÖZCEBE, S. 235, çizelge 5.1) 0.0117-0.0039= 0.0078 <0.85.0.0135=0.0115 ρ = 0.0117<0.02 (max kontrolü) (min kontrolü) ρ =0.0117>0.8. 0.93/365.22=0.0020 (kiriş denge altıdır).

30

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

124

2. A’s basınç donatısı akmış varsayalım: σ’s =fyd= 365.22 N/mm2
c=(1580-520)365.22/(0.85.10.67.300.0.85)= 167.4 mm
' 5 3. σ s = 0.003 ⋅ 2 ⋅10

c=

' ( As − As ) f yd

0 . 85 f cd b w k1

167.4 − 30 = 492.47 N/mm 2 > f yd = 365.22 N/mm 2 167.4 ’ ’ a) σ s>fyd , yani A s donatısı akmıştır. Varsayım, dolayısıyla hesaplanan c doğrudur:

σ s' = 0.003Es

c − d' c

M r = 0.85 ⋅10 .67 ⋅ 300 ⋅ 0.85 ⋅167 .4( 450 − 0.85 ⋅167 .4 / 2) + 520 ⋅ 365 .22 ( 450 − 30 )

M r = 226437665N ⋅ mm ≈ 226.4 kN ⋅ m

M r = 0 .85 f cd bw k1c ( d −

k1 c ) + As' σ s' ( d − d ' ) 2

Çift donatılı dikdörtgen kesit-ÖRNEK
Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış kirişin açıklığına ait kesit boyutları. Donatı: As=1580 mm2 , A’s=1200 mm2. Malzeme: C16/20/S420a Đstenen: Kirişin taşıma gücü ne kadardır? ÇÖZÜM: C16/20/S420a malzemesi için γmc =1.5, γms=1.15
fck=16 N/mm2, fctk=1.4 N/mm2 , fyk=420 N/mm2 k1=0.85, Es=2 . 105 N/mm2 fcd=16/1.5=10.67 N/mm2, fctd=1.4/1.5=0.93 N/mm2 fyd=420/1.15=365.22 N/mm2
30

ERSOY/ÖZCEBE, S. 244

480 mm

30

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

125

1. Donatı oranı kontrolü:
As=1580 mm2, ρ =1580/(300.450)=0.0117 A’s=1200 mm2, ρ’ =1200/(300.450)=0.0089 ρ b =0.0135 (ERSOY/ÖZCEBE, S. 235, çizelge 5.1) 0.0117-0.0089= 0.0028 <0.85.0.0135=0.0115 ρ = 0.0117<0.02 (max kontrolü) (min kontrolü)
c=
' ( As − As ) f yd

(kiriş denge altıdır).

ρ =0.0117>0.8. 0.93/365.22=0.0020

2. A’s basınç donatısı akmış varsayalım: σ’s =fyd=365.22 N/mm2
c=(1580-1200)365.22/(0.85.10.67.300.0.85)=60 mm
' s 5

0 . 85 f cd b w k1
'

c−d 60 − 30 σ s' = 0.003E s = 300 N/mm 2 < f yd = 365.22 N/mm 2 3. σ = 0.003 ⋅ 2 ⋅10 c 60 ’ b) σ’s <fyd, yani A s donatısı akmamıştır. Varsayım, dolayısıyla hesaplanan c doğru değildir!

0.85.10.67.300.0.85 c2+(0.003.2.105.1200-1580.365.22) c-0.003.2.105.1200.30=0 2313 c2+142952 c-21600000=0 c2+62 c-9339=0
' s 5

' ' 0.85 f cd bw k1c 2 + (0.003 Es As − As f yd )c − 0.003 Es As d ' = 0

c= 70 mm
σ s' = 0.003E s
c − d' c

70 − 30 σ = 0.003 ⋅ 2 ⋅10 = 342.86 N/mm 2 < f yd = 365.22 N/mm 2 70
M r = 0.85 ⋅10 .67 ⋅ 300 ⋅ 0.85 ⋅ 70 ( 450 − 0.85 ⋅ 70 / 2) + 1200 ⋅ 342 .86 ( 450 − 30 ) M r = 240835954 N ⋅ mm ≈ 240.8 kN ⋅ m

M r = 0 .85 f cd bw k1c ( d −

k1 c ) + As' σ s' ( d − d ' ) 2

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

126

Tablalı kesitin taşıma gücü
Tablalı kesitlerde, eşdeğer dikdörtgen basınç bloğunun tabla içinde kalması veya tabla altına sarkmasına bağlı olarak, iki farklı durum vardır. Basınç bloğu derinliği a ≤ t durumunda basınç bloğu tabla içindedir ve Acc basınç alanı dikdörtgen şeklindedir. a>t durumunda basınç bloğu tabla altına sarkmaktadır ve Acc basınç alanı T şeklinde olur. Bu iki farklı durum aşağıda gösterilmiştir.
basınç alanı dikdörtgen
a/2

basınç bloğu dikdörtgen

a=k1c

t

a/2

basınç alanı T şeklinde

d-c

basınç bloğu T şeklinde
0.85fcd

b

Acc x G1 a

t

c= cu=0.003

a=k1c

x

d-a/2

a ≤ t durumu (basınç alanı ve basınç bloğu dikdörtgen)

a

h d

c

Fc=0.85fcdAcc
iTE TE

h d

TE

Mr=?
d-c As
bw

TE

Tablalı kiriş

As
s> sd s=fyd

As Fs=As fyd

bw

bw

Tek donatılı tablalı kesit

Deformasyon

Kuvvetler

d-x

iTE

a >t durumu (basınç alanı ve basınç bloğu T şeklinde)

c

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

127

Basınç bloğu derinliği a nın irdelenmesi:
Basınç bloğu tabla içinde midir? Yoksa tablanın altına sarkıyor mu? Aşağıdaki gibi belirlenebilir. Eksenel denge nedeniyle Fc=Fs dir. Basınç alanını dikdörtgen varsayarak:

0.85fcd a b=AsFyd

a= AsFyd / (0.85fcd b)

a ≤ t ise basınç alanı tabla içinde kalmaktadır. Basınç alanı ve basınç bloğu dikdörtgendir. a>t ise basınç alanı tabla altına sarkmaktadır. Basınç alanı ve basınç bloğu T şeklindedir.

Tablalı kesitlerde donatı oranı ve dengeli donatı oranı:
Tablalı kesitlerde donatı oranı dikdörtgen kesitlerdeki gibidir. Dengeli donatı oranı ise farklıdır. A ρ= s Donatı oranı: ρb bağıntısı için bakınız : bw d ERSOY/ÖZCEBE, S. 251-253 Dengeli donatı oranı: ρ b =
0.85 f cd 0.003 b t [k1 + ( − 1) ] f yd 0.003 + ε sd bw d

ile hesaplanır, burada εsd = fyd/Es dir.

Normal yapıların birdöküm kirişlerinde b tabla genişliği büyük, b>bw dir. Basınç gerilmeleri büyük bir alana yayılır. Bu nedenle denge altı koşulu ρ≤ 0.85ρb genelde kendiliğinden sağlanır, kontrole gerek yoktur. Öndöküm (prefabrik) kirişler için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. Dikdörtgen kesitlerde b/bw=1 dir. Bundan hareketle, genelleme yapılırsa, b/bw oranı 1 e yakın tablalı kirişlerde ρ≤ 0.85ρb denge altı koşulunun kontrol edilmesi gerekir.

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

128

Tablalı kesitin taşıma gücü-Basınç alanının dikdörtgen olması durumu
a ≤ t durumu (Acc basınç alanı ve basınç bloğu dikdörtgen):

ERSOY/ÖZCEBE, S. 247-253

Basınç alanı dikdörtgen olduğundan, tablalı kesitin moment taşıma gücü tek donatılı dikdörtgen kesitin taşıma gücü gibi hesaplanır. Hesapta izlenecek yol aşağıda özetlenmiştir.

Basınç alanı dikdörtgen olan tablalı kesitlerde : Basınç alanı Eksenel denge : Acc = ab :
ρ=
As bw d 0.85 f cd 0.003 [k1 ] f yd 0.003 + ε sd f yd Esd

0 . 85 f cd a b − A s f yd = 0

ρb = ε sd =

Gerilme bloğu derinliği ve tarafsız eksenin derinliği:

a =

A s f yd 0 . 85 f cd b

,

c = a/ k 1
Basınç alanı dikdörtgen olduğundan Dikdörtgen kesitler için verilen ρb değeri geçerlidir

Moment taşıma gücü

:

a M r = As f yd (d − ) 2

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

129

Tablalı kesitin taşıma gücü-Basınç alanının T şeklinde olması durumu
a>t durumu (Acc basınç alanı ve basınç bloğu T şeklinde) :
Bu durumdaki tek zorluk T şeklindeki basınç alanının ve bu alanın ağırlık merkezinin (Fc kuvvetinin etkime noktası) hesaplanmasıdır. Bu bağıntılar aşağıda özetlenmiştir.

ERSOY/ÖZCEBE, S. 247-253

Basınç alanı Eksenel denge

: A cc = k 1 cb w + 2 t

b − bw 2 b − bw : 0.85 f cd ( k1cb w + 2t ) − As f yd = 0 2
A s f yd − 0 . 85 f cd t ( b − b w ) 0 . 85 f cd k 1 b w

Basınç bölgesi tabla altına sarkan tablalı kesitlerde :
ρ=
As bw d 0.85 f cd 0.003 b t [k1 + ( − 1) ] 0.003 + ε sd f yd bw d f yd Esd

Tarafsız eksenin derinliği Basınç bloğu derinliği

: c =

ρb = ε sd =

: a = k1 c
(b − bw )t + bw a x= 1 2 (b − bw )t + bw a
2 2

Basınç alanının ağırlık merkezi: Moment taşıma gücü

ρb bilgi olarak verilmiştir. Denge altı kontrolüne gerek yoktur. ρb bağıntısı için bakınız ERSOY/ÖZCEBE, S. 251

: M r = As f yd (d − x)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

130

Kutu kesitin taşıma gücü
Kutu kesitler gövde genişliği kutu kesitin düşey kollarının toplamı olan eşdeğer tablalı kesit olarak çözülebilir, bw=2b1. Alttaki tabla çekme bölgesinde kalacağından dikkate alınması gerekmez. Bu nedenle, basınç bloğu derinliğinin üst başlığın içinde kalması ve altına sarkması olmak üzere iki farklı durum vardır.

a ≤ t durumu (Acc basınç alanı dikdörtgen):
b b1 t Acc h d Mr=? As t As bw=2b1
Tek donatılı kutu kesit Eşdeğer tablalı kesit Deformasyon Kuvvetler

a=k1c

b1

Acc=b k1c b

a=k1c

c= cu=0.003

0.85fcd d-k1c/2

Mr=? Mr=? As

c

TE d-c
s> sd s=fyd

iTE

Kutu kesitlerde : Basınç alanı Eksenel denge : Acc = k1cb : 0 . 85 f cd k 1 c b − A s f yd = 0
A s f yd 0 . 85 f cd k 1b

ρ=

ρb = ε sd =

k1c/2 Fc=0.85fcd b k1c Fs=As fyd

As bw d 0.85 f cd 0.003 b t [k1 + ( − 1) ] 0.003 + ε sd f yd bw d f yd Esd

Tarafsız eksenin derinliği: c =

Moment taşıma gücü

: M r = A s f yd ( d − k1c ) 2

ρb bilgi olarak verilmiştir. Denge altı kontrolüne gerek yoktur. ρb bağıntısı için bakınız ERSOY/ÖZCEBE, S. 251

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

131

Kutu kesitin taşıma gücü
a>t durumu (Acc basınç alanı T):
a=k1c

a=k1c

x

t

h d

c

t

Basınç alanı Eksenel denge

: Acc = 2k1cb1 + (b − 2b1 )t : 0 .85 f cd [ 2 k 1 cb1 + ( b − 2 b1 )t ] − A s f yd = 0 : c=
As f yd − 0 .85 f cd ( b − 2 b1 ) t 1 .7 f cd k1b1

d-c

d-x

x

Kutu kesitlerde :
ρ=
As bw d b t 0.85 f cd 0.003 [k1 + ( − 1) ] f yd 0.003 + ε sd bw d f yd Esd

ρb =

Tarafsız eksenin derinliği Basınç bloğu derinliği

ε sd =

: a = k1 c
( b − 2 b1 ) t 2 + 2 b1 a 2 x= 1 2 (b − 2 b )t + 2 b a 1 1

ρb bilgi olarak verilmiştir. Denge altı kontrolüne gerek yoktur. ρb bağıntısı için bakınız ERSOY/ÖZCEBE, S. 251

Basınç alanının ağırlık merkezi: Moment taşıma gücü

: M r = As f yd (d − x)

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

132

Tablalı kesit - ÖRNEK

ERSOY/ÖZCEBE, S. 249 (benzeri)

Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış kirişin açıklığına ait kesit boyutları, donatısı. Malzeme: C20/25/S420a. Đstenen: Kirişin moment taşıma gücü ne kadardır?

ÇÖZÜM C20/25/S420a malzemesi için:
γmc =1.5, γms=1.15 fcd=20/1.5=13.33 N/mm2 fctd=1.6/1.5=1.07 N/mm2 fyd=420/1.15=365.22 N/mm2 k1=0.85

Donatı oranı kontrolü:
ρ= 1884/(300.500) = 0.0126, ρb=0.0164 (basınç alanı dikdörtgen olduğundan tablodan alındı), ρ = 0.0126<0.85.0.0164=0.0139 (denge altı kontrolü) <0.02 (max kontrolü) >0.8.1.07/365.22 = 0.0023 (min kontrolü)
Bu kontrol yapılmayabilirdi

Tarafsız eksenin derinliği:
c = 1884
. 365.22/(0.85 . 13.33 . 0.85 . 1000)

c=

As f yd 0.85 f cd k1b

= 71.4 mm
M r = As f yd (d − k1c ) 2

Basınç alanı tabla içinde mi? Đrdeleyelim: As f yd As=1884 mm2. a= 0 .85 f cd b
a=1884.365.22 /(0.85.13.33.1000)=60.7 mm. a < t=120 mm olduğundan basınç bloğu tabla içindedir. Basınç alanı ve bloğu dikdörtgendir. Bu nedenle hesabın devamı a≤t durumu için yapılmalıdır.

a=0.85 . 71.4=60.7 mm

a = k1c

Moment taşıma gücü:
Mr=1884.365.22(500-0.85.71.4/2)=323.2 kN.m

Đç kuvvet durumu
Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu 133

Kutu kesit - ÖRNEK
150 120 300 150

ERSOY/ÖZCEBE, S. 250

320 mm

Verilenler: Đyi denetimli bir şantiyede yapılmış kirişin açıklığına ait kesit boyutları, donatısı. Malzeme: C20//25/S420a.
60 mm

Mr=? 6

Đstenen: Kirişin moment taşıma gücü ne kadardır?

120

ÇÖZÜM C20/25/S420a malzemesi için:
γmc =1.5, γms=1.15 fcd=20/1.5=13.33 N/mm2 , fctd=1.6/1.5=1.07 N/mm2 fyd=420/1.15=365.22 N/mm2, k1=0.85

Basınç alanı tabla içinde mi? Đrdeleyelim:
As=2714 mm2. a=2714.365.22 /(0.85.13.33.600)=145.8 mm. a > t=120 mm olduğundan basınç bloğu tabla altına sarkmaktadır. Basınç alanı ve bloğu T şeklindedir. Bu nedenle hesabın devamı a>t durumu için yapılmalıdır.
a= As f yd 0 .85 f cd b

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

134

Donatı oranı kontrolü:
ρ =2714/(2.150.500)= 0.0181 εsd= 365.22 /(2.105)=0.001826

ρb =

b t 0.85 f cd 0.003 [k1 + ( − 1) ] f yd 0.003 + ε sd bw d

ρ b=0.85.13.33/365.22[0.85.0.003/(0.003+0.001826)+(1000/(2.150)-1)120/500)] ρ b =0.0338 ρ =0.0181<0.85.0.0338=0.029 <0.02 >0.8 . 10.67/3652.17= 0.0023 (denge altı kontrolü) (max kontrolü) (min kontrolü)

Bu kontrol yapılmayabilirdi

Tarafsız eksenin derinliği:

c=

As f yd − 0.85 fcd (b − 2b1 )t 1.7 fcd k1b1

c=

2714 ⋅ 365.22 − 0.85 ⋅13.33(600 − 2 ⋅150)120 = 202.0 mm 1.7 ⋅13.33 ⋅ 0.85 ⋅150
a=171.7 mm X=75.2 mm Fc=991.5 kN Fs 424.8 mm TE Mr=421.1 kN.m iTE c=202 mm 75.2 mm

Basınç alanının ağırlık merkezi:
x = 0.5
2 2

(b − 2b1 )t 2 + 2b1a 2 x=1 2 (b − 2b )t + 2b a 1 1

171.7 mm

Basınç bloğu derinliği: a = 0.85 .202= 171.7 mm

11.33 N/mm2

G1

(600 − 2 ⋅150)120 + 2 ⋅150 ⋅171.7 = 75.2 mm (600 − 2 ⋅150)120 + 2 ⋅150 ⋅171.7
M r = As f yd (d − x)

6
Fs=2714.365.22=991.2 kN

Moment taşıma gücü:
M r = 2714 ⋅ 365.22(500 − 75.2) = 421.1 kN ⋅ m

Đç kuvvet durumu

Prof. Dr. Ahmet TOPÇU, Betonarme I, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, http://mmf.ogu.edu.tr/atopcu

135

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->