YAĞLAMA YAĞINDAN ARIZA TESBİTİ

• MURAT KANAT

İş makinaları, makinalar için çok zor sayılacak koşullarda hizmet verirler. Bu makinalarda özellikle çevre kirliliği, makina arızalarının nedenlerinden en başta gelenidir. Şayet bu temel neden ortadan kaldırılabilirse, iş makinalarında arızalar arasında geçen süre (MTBF) uzayacak ve makinanın hizmette kalan süresi ve ömrü artacağı gibi, arıza ve dolayısıyla da bakım ve yedek parça maliyetleri azalacaktır. Bu işlemin yapılabilmesinde temel şart, kullanılan dişli ve yatak yağlarının ve hidrolik yağlarının teknolojinin gereklerine uygun şekilde ve aralıklarla analizinin yapılıp kirlilik önleyici sistemlerin ne derecede başarılı olduklarının tanımlanması, varsa problemlerin giderilmesidir. Yapılacak analizlerle yağın hizmete devam edip edemeyeceğine, yağın niteliklerinin tanımlanmasından sonra karar verilebilecektir. Ülkemizde, örneğin Almanya ile karşılaştırıldığında, aynı amaç için gereğinin neredeyse 4 katı y ğ kullanılmaktadır. Bunun nedeni, kullanıcı yağın gerçek y yağ , y ğ g ç durumu hakkında -parmakla yapılan ve hiç geçerli olmayan bir muayene dışındabilgi sahibi olmadığı için, risk almak yerine yağa harcanan onca paraya sarf gideri adını verilerek çoğu işletmede bu konunun gündemden kaldırılmasıdır. Bu bildiride, yağ analizi, makina ömrü ve arızaların önlenmesi konuları işlendiği gibi, nasıl yağ tasarrufu yapılacağı da irdelenen konulardan biridir.

Giriş Makina arızalarının temel nedenleri ortadan kaldırılırsa, arıza bakımı bakım ekiplerinin ana sorunu olmadan çıkacak ve ekipler de "bozulanı tamir etmek" yerine, esas işleri olan "arızayı önlemeye yönelik bakım" işlerine yönelebileceklerdir. Ancak, arızanın temel kaynaklarını ortadan kaldırmanın ilk fonksiyonu, bakım ekiplerinin g y , p görev y p yapısını değiştirmek değil, esas olarak ğş ğ , bakım maliyetlerini düşürmek ve makina ve komponent ömrünü önemli ölçüde arttırmaktır. Proaktif Bakım (Önleyici Bakım) olarak 1980'li yıllarda ileri atılan bakım teknolojisinin temelinde yağ bakımı yatmaktadır. Zira, yapılan çalışmalar, mekanik arızaların % 42'sinin kaynağının yağ kirliliği ve yağlamayla ilgili sorunlar olduğunu ortaya koymuştur. O nedenle, bilinçli yağ kullanımının ve yağ kalitesinin korunması çok önemli bir unsurdur. Günümüzde, ğ ü ti i i fi Gü ü ü d yağ üreticisi firmalar, müşteri hizmetleri ve pazarlama taktiği olarak l ü t i hi tl i l t ktiği l k yağ kullanımı yüksek olan müşterilerinin yağ analizlerini yapmakta ve önemli bir katkı sağlamaktadırlar. Ancak, verilen raporlarda sunulan bilgilerin neyi ifade ettiğini bilmek, kanımızca böyle bir rapora sahip olmaktan da önemlidir.

Yağ Analizleri Ne Sıklıkta Yapılmalıdır? Birçok iş makinasında, fabrikalardaki makinalarda ve kara, hava ve deniz taşıtlarında yağ analizleri yapılmaktadır. Ancak tecrübemiz, bu testlerin çoğu uygulamada pek bir anlam taşımayan ve spot kontrol görevi görmekten başka etkisi olmayan analizler olduğunu göstermektedir. Ama, Türk Hava Kuvvetleri helikopterlerin ğl h lik t l i yağlarında h 25 saatlik uçuş sonunda yağ örneği alıp analizler d her tlik d ğ ö ği l li l yapmaktadır. Aynı durum, askerî uçaklarımız için benzer sürelerde yapılmaktadır. Türk Hava Yolları uçaklarının da uluslararası standartların öngördüğü çerçevede yağ analizi yaptırdığı bilinmektedir. Oysa, özellikle fabrikalardaki makinalar ve iş makinalarında durum pek de bu şekilde değildir. Yağ analizi sıklığı konusundaki genel kanı, 60 günden daha uzun aralıklarla yapılan analizlerin sadece spot kontrol anlamı taşıdığı ve bir makinadaki gidişi g göstermesi açısından pek anlamlı olmadığı yönündedir. O nedenle, önerilen, eğer ç p ğ y , , ğ makina imalâtçısının daha kısa bir süre için önerisi varsa onu geçerli olarak saymak, yoksa da en fazla 60 gün aralıkla analiz yaptırmaktır. Aslında, özellikle iş makinalarında bu sürenin daha kısa tutulmasında yarar vardır. Zira, iş makinalarının zor çalışma koşullarında analizler arasındaki sürenin daha kısa tutulması yarar sağlar.

Yağ Analiz Raporu ve Anlattıkları Yağ analiz raporlarında esas olarak birkaç bilgi alanı vardır: - Temel Referans Bilgileri - Yağın Özellikleri - Katkı Maddelerinin Durumu - Aşınma Elementlerinin Miktarı - Temel Referans Bilgileri Bu alanda, numune gönderenle ve numunenin alındığı makina ve kullanılan yağla ilgili bilgiler vardır. Makinanın adı, kodu, yağın cinsi, miktarı ve çalışma süresi bu bölgede verilir. - Yağın Özellikleri Yağın temel fiziksel özelliklerinin bilinmesi, o yağın kullanımına devam edilip edilemeyeceğini tanımlayan parametrelerden biridir. Hidrolik ve dişli yağlarıyla ilgili en önemli unsurlar şunlardır: - Viskozite - Kirlilik sayımı - TAN veya TBN değeri - Su miktarı Dişli yağlarında bu listeye aşınma elementleri ile ilgili bilgileri de eklemek gerekir.

Viskozite Genellikle tanımlamada kinematik viskozite birimi olan cSt (centiStoke) kullanılır. Hidrolik ve dişli yağlarında viskozite açısından kullanım aralığı -%10 ilâ +%20'dir. Kalınlaşmış (viskozite si artmış) yağda aşırı derecede kirlilik ve/veya reçineleşme olduğunu gösterir. İncelmiş (viskozitesi azalmış) yağın viskozitesinin düşüklüğünün nedeni yakıt karışması, yanlışlıkla ince yağ nedeni, karışması karıştırılması veya yağın yorulmasından kaynaklanan moleküler zincirlerin kopması olabilir. Laboratuarlarda kinematik viskozite ölçümü ASTM (American Society for Testing and Materials - Amerikan Test ve Malzeme Derneği) yöntemlerinden ASTM D445 ile yapılır. Bu yöntemde yağ numunesinin belli derecede sıcaklıkta tutulan bir yağ banyosunda bulunan ince kapiler bir borudan yerçekimi etkisi altında akması sağlanır. Akma süresine bağlı olarak y ğ kinematik viskozitesi ğ ğ yağın cSt (mm2/sn) cinsinden bulunur. Yağ viskozitesi, daha pratik saha yöntemlerinde genellikle "düşen bilya" yöntemi kullanan el cihazları ile bulunabilir. Bu cihazlarda, özellikleri bilinen bir bilyanın iki nokta arasında düşme süresinden, yağın cSt cinsinden viskozitesi bulunur. Bu cihazlar, her ne kadar ASTM yöntemi olmasalar da, yağ üretimi ve araştırma/geliştirme ile ilgili değil de kullanımı ile ilgili durumlarda, ASTM cihazlarının ürettiği sonuçları üretmekte ve kullanıcı için büyük kolaylık sağlar.

Şekil 1. ASTM D445 viskozite cihazı

Viskozite değerlendirmede genel kural Yağınız, kullanılmamış yağa oranla %10'dan daha fazla incelmiş ise, kesinlikle kullanılamaz. Eğer %20'den daha fazla kalınlaşmış ise, o zaman kalınlaşmanın nedenini bulmak gerekir. Kirlilik nedeniyle kalınlaşmış ise yağ filtre edilerek belki kurtarılabilir; ancak reçineleşme gibi kimyasal bozulma var ve TAN değeri kabul edilebilir sınırlar dışına çıkmış ise kullanılamaz.

Şekil 2. Pratik bir el viskozimetresi

Şekil 3. Pratik elektronik viskozimetre

10 mikron'dan daha büyük nominal gözenekli filtreler yağdaki kirliliğin ancak %10'unu tutabilmekte ve dolayısıyla önemli bir görev görmemektedir. gaz kirliliği (örneğin.Yağ Kirliliği Bu çalışmada özellikle iş makinalarında çok önemli bir parametre olan ve hem yağın ömrünü hem de iş makinasının ömrünü ve arıza sıklığını tanımlayan bir unsur olan "yağ kirliliği" üzerinde duracağız. ISO4406 standardı. gibi tribolojik ve reolojik özellikleri ile aşınmalara neden olmaktadır. Yağda kirliliğin boyutları ve kirliliğin malzemesi de önemli faktörlerin başında gelir. Kirlilik sayımında kullanılan ISO4406 standardı en son 1999 yılında güncellenmiştir.1 mL yağda. Tablo 1'de verilen ISO4406 tablosu oluşturulur. 5 mm partiküllerden'lik 2. >2 mm. Bu tablo. bu yağın 1 mL'sinde 2 mm'lik partiküllerden 10. Ancak yapılan araştırmalar göstermiştir ki. p ğ seçiminde çok dikkatli olmak gerekir. bu değerlere yakın büyüklükteki partiküller maksimum tahribata açar. Buna göre.. İş makinalarında kullanılan hidrolik ve dişli yağlarının kalitesini etkileyen en önemli unsur. 216=65. Zira partikül kirliliği. >5 mm ve >15 mm ifade eden üç R kodu ile tanımlanmaktadır.536‡alınarak.000 ve 15 mm'lik partiküllerden ise 80 ilâ 160 adet vardır.000 bulunur. partikül kirliliğidir. Aslında.500 ilâ 5. Özellikle. 24=16. hidrolik yağlarında hava nedeniyle köpürme) ve sıvı kirliliği (örneğin. içerdiği elementlerle yağın kimyasını etkilediği gibi. genellikle sadece R=24'e kadar hazırlanır. bu gerçeği en belirgin şekilde gözler önüne sermiştir. servo-valflerde bu klerens 3-5 mikron. Ancak. Yağ kirliliği değerlendirmede genel kural Kirlilikle ilgili genel kural koymak zordur. bu tip makina elemanlarının bulunduğu makinalarda filtre ç . örneğin 21/19/14 gibi.000 ilâ 20. servovalflerde kullanılan hidrolik yağlarında 12/9 dahî arandığı durumlar vardır. >5 mm ve >15 mm partiküllerin 1 mL deki miktarını ifade edecek standardı mL'deki şekilde yazılan iki rakamla. Birbirine karşı hareket eden elemanlar arasındaki klerense yakın bir boyuttaki partiküller. hidrolik yağlarında ISO4406 14/11 (NAS 6 veya 7). R1/R2/R3'de kullanılan R "Ranj Sayısı" 1-30 arasındaki sayılarla değişir ve 1 mL yağ numunesinde bulunan partikül sayısı arasında ~2R şeklinde bir bağlantı vardır.000 adet. . en büyük tahribatı yaparlar. Örneğin. rulmanlarda 510 mikron değerlerinde olduğu için. makina tipine göre bu limit değerler farklılık gösterebilir. Bu konuda yapılan araştırmaların en bilineni olan McPherson'un helikopter rulmanlarındaki aşınmaların yağdaki kirliliğe bağlılığı konusundaki araştırması. zira bunun üzerinde kirliliği ölçebilecek bir cihaz olmadığı gibi. Örneğin. 1999'da çıkan standart yenilemesine göre. Ancak. yaklaşık rakam 64. Bu standatta. R=4. örneğin 19/14 olarak ifade edilirdi. Buna bağlı olarak. Yağ kirliliği tanımlama ve sayma yöntemleri Kirliliği ifade etmekte genellikle bir mililitre yağ numunesinde belli bir ortalama mikron büyüklükteki partiküllerin sayısı kullanılır. olmaktadır Yağda partikül kirliliği olabileceği gibi. dişli yağlarında ise ISO4406 18/15 (NAS 9) limit değerleri kullanılır. karter yağına yakıt karışması) de yağın kalitesini bozan ve makina ömrünü negatif yönde etkileyen süreçlerdir. Bu nedenle. bundan daha kirli bir yağı ölçmenin de pek bir mantığı yoktur.

Süzme yöntemi Yağ kirliliğini ölçmekte kullanılan en basit yöntem. . Ancak elbette ki. bu yöntemi kullanarak bir değerlendirme yapabilir ve şayet kirlenmede artış görürse o zaman numuneyi bir yağ analiz laboratuarına göndererek daha üst düzey bir yöntemle kirliliğin sayılmasını ve bilimsel olarak tesbit edilmesini isteyebilir. bu yöntem son derece afakî olup sadece yüzeysel bir fikir vermekte kullanılabilir. süzme yöntemi olarak bilinen ve yağın ince gözenekli bir kâğıt filtreden süzülerek filtre kâğıdının kirliliğe bağlı olarak renk değiştirmesi ve bu rengin kalibreli renk çetelesi ile karşılaştırılması ile yapılır. Ama sahadaki kullanıcı.

Bu imkânı olmayan cihazlarda ise. yağ analizinin hatalı çıkmasına neden olur. Hava kabarcıkları da bu cihazlarda sorun teşkil eder. içinde belli bir oranın üzerinde su bulunan numuneler. kalibreli bir lazer ışınına tutulur. . numuneyi vakumda tutarak hafifçe sallamak gerekir. Lazerli cihazlarda en önemli konuların başında hassasiyeti ciddî ölçüde başında. Bunun nedeni. Genellikle. Işının parlayarak bir alıcıya dönmesi ile yağdaki partiküllerin adedi ve büyüklükleri sayılır. Ancak numune basınç altında ölçülerek kabarcıkların patlaması sağlanabilir. Bazı cihazlar bu yöntemle çalışır. zira sayım cihazları kabarcıkları da partikül kabul ederek sayım yapar. hava kabarcıklarının da lazer ışınının kırılmasına yol açmasıdır. Bazı cihazlar bunu tanıyarak numuneyi geçersiz sayarlar.Lazerli yansıma yöntemi Bu yöntemde ince bir kılcal borudan geçirilmekte olan yağ numunesi. etkileyen yağın içindeki nem ve hava kabarcığı miktarıdır.

0 arasında artmışsa. yağın asite (COOH) dönüşmesidir.6 ilâ 1.000 ppm anlamına gelir.milyonda bir) birimi kullanılır. Yağda su miktarı laboratuarlarda Karl Fischer denilen bir titrasyon cihazı ile ölçülür. ğ . rezerv alkaleni gösterdiği için kullanımda sürekli düşer. yağın bir mililitresindeki asidi nötralize edecek alkalen madde potasyum hidroksit (KOH) miktarının gram olarak ifadesidir. Bu etkilerin yağdaki en önemli sonucu. bu yağlarda alkalen madde miktarı çok yüksektir ve asidi nötralize edecek alkalen yerine. Aynı şekilde. . karbon (C) ve hidrojen (H) atomlarından oluşan moleküllere oksijen (O) girişini sağlayarak. O nedenle. yağın içindeki alkalen maddelerin düzeyini ölçerek değerlendirilebilir. TAN değeri.1= 1000 ppm ve %0. çinko (Zn) ve P (fosfor) bileşikleridir. depolanmaları ve kullanılmaları süreci boyunca dış etkilere maruzdur. madenî yağın çalıştığı yüzeylerde aşındırıcı ve korozif etki yaratırlar. yağda asitleşme sürecinde artakalmış alkalen madde miktarı ölçülür. kullanılmayacak derecede oksitlenmiş olduğu kabul edilir. Bu da hacim olarak ifade edildiğinde %1=10. TAN ve TBN değerlendirmede genel kural TAN değeri kimi kullanıcıya göre +0. Bu cihazın volümetrik ve kulometrik diye bilinen iki türü vardır. Ancak.Toplam Asit Sayısı) değeri. Oluşan değişik asitler. yağ imalâtçıları yağda asitleşmeyi dengelemek için. o yağ artık asitleşmeyi yeterince önleyemeyecek derecede alkalensiz kalmış demektir ve asitleşme riski altındadır. yağın içine alkalen katkı maddeleri katarlar.Su Miktarı Yağda su. magnezyum (Mg). dizel ve benzinli motor yağlarında yanma artıkları diğerlerine oranla aşırı miktarda olduğu için. Kulometrik olanı daha hassas sonuçlar verir (<10 ppm). Bunlar genellikle kalsiyum (Ca). ş ş g y ç j . Yağın oksitleşmesi. Su analizinde "ppm" (parts per million . Aynı şekilde %0. sahada K l t ik l d h h l i ) A kild h d kullanılan ve yağdaki suyun katılan kimyasallarla reaksiyona girerek hidrojen gazı üretmesi ve bu gazın basıncının ölçülmesi temeline dayalı pratik kitler de mevcuttur.TAN veya TBN Değeri Madeni yağlar. Eğer bir yağın TBN değeri orijinal değerinin yarısının altına düşmüşse. suyun bu özelliği ile temas ettiği yüzeylerde korozyona neden olduğu bilinmektedir. TBN değeri. dolayısıyla asit oluşumu. en tehlikeli dış etkilerin başında gelir. . dişli ve trafo yağlarında kullanılır. hidrolik. Zira suyun içindeki oksijen. TAN (Total Acid Number . karbon ve hidrojen ile birleşerek asit yapabildiği gibi.01= 100 ppm anlamına gelir.

Pb (Kurşun) Pb yüksekliği yağa yakıt karıştığını gösterir. Bunların ölçülmesi. Bir çok üretici bu değeri ölçerek üretimin kalitesini de denetler.-Katkı Maddelerinin Durumu .104 ilâ 0. özellikle dizel yağlarından TBN'yi teyid etmeye yöneliktir. . ortalama değerler şöyle verilebilir: Ca : % 0.P (Fosfor) Yukarıdaki maddeler yağda asiditeyi önlemeye yöneliktir. ürüne bağlı olmakla beraber.392 arası Mg : maksimum % 0.321 ilâ 0. Yakıtlardan gelir.Na (sodyum) Na yüksekliği.Zn (Çinko) . Her yağ numunesinde belli oranda mevcut olması beklenir.Aşınma Elementleri Aşınma elementlerinden en önemlileri ve iş makinalarının değişik elemanlarında bulunabilecekleri yerleri gösteren Tablo 2 bilgi verici olabilir. . yakıta su karıştığını gösterir. Yağ üreticileri bu değerlerin birbirleriyle olan ilişkisine bakarak gönderilen numunenin kendi üretimleri olup olmadığını anlarlar. Kullanılmamış yağda.Mg ( Magnezyum) . . Ayrıca Na deterjan görevi gören katıkların da bir elementidir. .005 Zn : % 0. Ürüne bağlı olarak bu değerler birbirleriyle ilintilidir.105 0 105 Kullanılmış yağda ise bu değerler düşer. Tablo 2'de verilen maddelerin yağ analiz raporundaki miktarlarının bir anlam ifade edebilmesi için.Mo (Molibden) ( ) Molibden yanma ürünüdür.Si (Silisyum) .Ca (Kalsiyum) .127 arası P : tipik % 0. . daha önce yapılmış olan test sonuçlarının bir grafik üzerinde işaretlenerek artışların tayin edilebilmesi gerekir.

Conta ve sıyırıcı elemanlarında patlak ve aşınma Tozla direkt veya atmosferik ortam yoluyla temas halinde olan piston ve diğer elemanların aşınmaları sonucunda gevşeyen klerens aralığından sisteme kirlilik sızması kaçınılmazdır. bu konuyla ilgili en iyi çözüm. Hidrolik devrelerde istenen ISO4406 kirlilik 15/12 ve hatta 14/11 seviyesindedir. Bunun nedenlerinden bazıları şunlardır: . . dikkatle kontrol etmek ve maliyetini esirgemeyip aşınanları değiştirmek gerekir. kirli ve aşındırma özelliği yüksek partiküllerin bulunduğu ortamlarda çalışırlar. O nedenle. Ancak bu. Teorik olarak bu yağlara kirlilik sızmaması gerekir. Zira istenilen düzeyde temiz bir yağ sağlamanın maliyeti astronomik rakamlara ulaşabileceği için. Ancak bu yağlar da diğerleri gibi kirli bulunabilmektedir. İş makinalarında bir çok hidrolik devre çok sıkı şekilde kapatılmış ve contalanmıştır. bu ç ğ yaptığı g g y p. Bu nedenle iş makinalarının yağlarında yapılacak analizlerde mutlaka partikül sayımı yapılmalıdır. elemanları çoğunun y p ğ gibi bir estetik eleman olarak görmeyip. kesinlikle yağ firmalarının bir ihmali ve eksikliği olarak görülmemelidir. görevleri icabı çok tozlu.Yağ Kirliliği ve İş Makinaları İş makinaları. kullanılacak yağın varilde mutlaka önce filtre edilmesidir .Kullanılmamış yağın yeterince temiz olmaması Türkiye piyasasında bir hidrolik devreye girebilecek temizliğe sahip hidrolik yağ satışı yoktur. Oysa yapmış olduğumuz ve değişik üreticilere ait hidrolik yağlarda görebildiğimiz en temiz yağ 18/15 seviyesindedir.

zaman ve para fazlasıyla geri dönecek bir yatırımdır. En önemli aşınma elementleri nin iş makinaların da bulunabilec ekleri yerler. Tüm çalışmalardan elde edilen sonuçlar göstermiştir ki.] Yağ analizleri ve yağ kalitesinin iyileştirilmesine ayrılacak emek. özellikle yağ kalitesinin korunmasıyla büyük kazançlar sağlanmaktadır. bu bilgiyi elde edebilmek için yağ analizi yapılması gerekir. Yağ kalitesinin iyileştirilmesinde en temel unsur bilgidir. laboratuarlara gönderilen numulerin % 80'i ile ilgili herhangi bir negatif yorum yapılmazken. bunda bir iyileştirme yapılması mümkün değildir. O nedenle. [Not: Uluslararası yağ analiz laboratuarlarında yapılan bir araştırmada. Yağ analizlerinde en tercih edilen yöntem. Eğer sonuçlar bir problem olduğunu gösterirse. Sonuç Yukarıdakine benzer örnekleri çoğaltmak mümkündür. ancak % 20'si ile ilgili işlem gerektiği bulunmuştur. Yağ analizlerini yeterli sıklıkta yapmak veya yaptırmak gerekir. o zaman numuneleri daha detaylı olarak incelenmek üzere bir laboratuara göndermek gerekir.Tablo 2. analizi işletmede yapmaktır. Yağın durumu bilinmezse. .

Hidrolik Yağlarının İ Büyük İki Düşmanı: Kirlilik ve Su .Şekil 7. 2 yıl içinde yeni filtrelerle 2 mikron ve 5 mikron'luk parçacık adedinin seyri.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

i k l k ğ li hi ti kt di Ancak. makina satıcısı firmalar (örneğin. yağlarının ve bundan da önemlisi bu yağların kullanıldığı makinaların sağlığını sürekli takip etmek zorundadır. Sanayi yağları kullanıcıları. neyi ölçtüğünü ve limitleri ile ilgili kriterleri anlatmaktır. Yağın kullanılabilir olması için viskozitesin en fazla %10 azalmış veya en fazla %20 artmış olması gerekir. bu raporların ne anlama geldiği konusunda bu Makaleyi yazmaya bizi zorladı. Aşağıda yağ analiz raporlarında sözü edilen parametrelerin ne anlama geldiğinin tanımını bulacaksınız • Viskozite (cSt): • Yağın en önemli parametresidir. p anlamını.Yağ Analiz Raporlarının Değerlendirilmesi • Yağ analiz raporlarındaki birçok değerin anlamı kullanıcılar için y yeterince açık değildir. Ülkemizde yağ analizi birkaç kaynakça gerçekleştirilmektedir: yağ üreticisi firmalar (Örneğin. Bunun dışında kalanca incelme veya kalınlaşma durumunda bu yağ kullanılmamalıdır . Borusan gibi) kendi müşterilerine hizmet vermekte ve bir de VibraTek tüm Vib T k tü sanayiye açık olarak yağ analiz hizmeti vermektedir. Bu takip işlemi Yağ Analizi ile gerçekleştirilmektedir. verilen yağ analiz raporlarının ve bunların sanayide nasıl değerlendirildiği konusundaki izlenimlerimiz. Bu y ç ğ yazının amacı. Doğru viskozitede bir yağ karşılıklı çalışan iki yüzey arasında yeterli kalınlıkta bir yağ filmi oluşturarak aşınmanın önüne geçer. analizlerdeki parametrelerin . Shell gibi). Mobil.

00 arasında bir değerdedir. Suyun en büyük tahribatı içindeki oksijenle korozyana neden olmak olduğu gibi viskoziteyi inceltmek gibi bir zararı da olabilir. Yağ oksitlenmeye başlayınca oksiyen iyonları yağdaki karbon ve hidrojenle birleşerek COOH asit kökünü oluşturur. türbin yağlarında 120 ppm ve trafo yağlarında ise 10(on) ppm su kabul edilebilir. TAN değerinin artması sonucunda metal yüzeylerde sakızlaşma ve reçineleşme başlar. dişli yağlarında en fazla 300 ppm. Yağdaki suyun kurutulması gerekir. (Bakınız sitemizde Cihazlar-->Yağ Filtre) • TAN (mgKOH/g): • Bu değer yağın oksitlenmesinin göstergesidir. kullanılmamış yağdaki değerin 1. TAN değeri kullanılmamış yağlarda genellikle 0 01 2 00 0. viskozite artar.000.0 fazlasına ulaşmışsa bu yağ yeterince oksitlenmiş denilerek kullanılamaz. Genel olarak.000): • Özel yağların dışında hiçbir yağda su olmaması gerekir. Bunun üzeri risk içerir. TAN ise 1 gram yağda oluşan bu asidi nötralize etmek için gerekli alkalen madde potasyum oksidin (KOH) miligram cinsinden miktarını gösterir.01-2. hidrolik yağlarında 200 ppm. .• Su (ppm-1/1. Eğer ölçümle bulunan değer. yağda su da varsa korozyon başlar.

aşınma parçacıkları. Bu değerle ilgili kriter de: TBN değeri kullanılmamış yağın %50 değerine vardığında kullanılamaz olur şeklindedir. yakıttaki kükürtün yanması ile ortaya çıkan kükürt artıkları. . oksitlenme sürdükçe bu rezervde bulunan alkalen maddeler asitlenmeyi nötralize etsinler. TBN rakamı otomotiv yağlarında 5. TBN bu alkalen maddeden geride ne kadar kaldığının ölçüsüdür ve 1 gr yağdaki alkalen maddeyi nötralize edecek miktardaki asidin miktarını ölçer. t kl yağların ğl oksitlenmesi sonucu ortaya çıkan organik polimerler. Bunu önlemek için yağa.0-10. kül.0 değerlerinden gemi ana makinalarında 30. Bunlar da yağı hızlı bir şekilde oksitlendirirler.• TBN (mgHCl/g): • Bu parametre de aslında oksitlenmenin bir ölçüsüdür ancak bu değer sadece motor karter yağlarında kullanılır.0 hatta 100.0-60. • Ergimezler (%): • Özellikle dizel yakıtlarında ölçülen bu değer yağa karışan yarım yanmadan doğan d ğ karbon k b artıkları. Motor yağlarında silindir içinde yanma meydana geldiği ç g g ç için segmanlarla kartere inen sızıntılar ve gazlar çok yüksek oranda oksitlenmiş yanma artıkları taşır. asfaltenler miktarının bir ölçüsüdür ve mümkün olduğunca düşük bir değerde olması istenir.0 değerine kadar çıkar. tozlar ve her türlü ş p ç pislik. fazla miktarda alkalen madde katılır ki.

. Ayrıca conta malzemesi. yağ ve soğutma sıvısı katkı maddeleri (köpük önleyici) veya greslerde bulunabilen bir maddedir.DİĞERLERİ • Parlama Noktası: Yağın ısınma sonucu çıkardığı buharların parladığı sıcaklık • Alevlenme Noktası: Yağın kendisinin ısıtılma sonucu alev alma noktası • Donma Noktası: Yağın katı hale geçtiği sıcaklık • Akma Noktası: Yağın akmasının durduğu nokta • Anilin Noktası: Yağın içindeki mumun donduğu nokta Metaller: • Silikon: • çevre tozu kirliliğinin bir göstergesidir göstergesidir.

• Demir ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar: dişli ve miller. rondelalar. buşing ve somunlar. rulmanlar. silindir gömlekleri. soğutucu boruları • Hidrolik sistemler: rulmanlar ve buşingler. ö l kl i l l i t l • Türbinler: dişliler ve miller. soğutucu boruları. rulman yuvaları. • Hidrolik sistemler: rotorlar. piston ve piston çubukları. buşingler. bazı cins pistonlar. rulmanlar içinde bulunur. sübaplar. • Kompresörler:dişliler ve miller. rulmanlar. dişliler ve miller. rulmanlar. pompalar. yağ soğutma boruları • Kompresörler: rulmanlar. buşingler. valfler. • Bakır ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar:rulmanlar. bazı yağ kontrol valfleri • Dişli kutuları: Diskler. vidalar. . sübaplar. silindir gömlekleri. buşing ve sıras contaları. • Dişli kutuları: dişli ve miller. bazı yağ katkı maddelerinin içeriği olarak ve yağ sızıntısı olan dişli kutusu sızırdırmazlık elemanları • Türbinler:Bazı yatak tutucuları. pistonlar. yağ soğutma boruları içinde bulunur. kanatlar. pompalar ve rulman yatakları. frenler ve diskler.

• Mangan: Sübap ve mil çeliği alaşım maddesi • Molibden: Sekman alaşım maddesi. soğutma sıvısı katkı maddesi • Kalsiyum: Katkı maddesi. gres ve b boyalarda b l l d bulunur. yağ katkı maddesi • Fosfor: Yağ katkı maddesi • Gümüş: Özel rulman alaşım maddesi • Sodyum: Yağ katkı maddesi. deniz suyu • K Kurşun: R l Rulman. yağ katkı maddesi • Titanyum: Türbin parçaları alaşım maddesi. silikonun yüksek olduğu durumlarda aluminyum da yüksek olabilir. İçten yanmalı motorlar: DİĞER METALLER • Baryum: Katkı maddesi • Boron: Katkı maddesi. deniz suyu ve tusda bulunur • Kalay: Beyaz metal alaşım maddesi. Soğutma sıvısı.• Alüminyum ve alaşımları: • Alüminyum ve özellikleri ortam tozunda bulunabilen maddedir. Genellikle. boya baz maddesi .

Trafo Yağlarında: • Delinme Voltajı: Standartla belirlenmiş bir aralığa sahip ve denenmekte olan yağ içinde tutulan kutuplar arasında kıvılcımlanmanın görüldüğü voltaj • Yüzey Gerilim Katsayısı: Yağda y y ğ oksitlenmenin bir belirtisi • Tanjant Delta Katsayısı: Yağda oksitlenmenin bir başka göstergesidir. .