YAĞLAMA YAĞINDAN ARIZA TESBİTİ

• MURAT KANAT

İş makinaları, makinalar için çok zor sayılacak koşullarda hizmet verirler. Bu makinalarda özellikle çevre kirliliği, makina arızalarının nedenlerinden en başta gelenidir. Şayet bu temel neden ortadan kaldırılabilirse, iş makinalarında arızalar arasında geçen süre (MTBF) uzayacak ve makinanın hizmette kalan süresi ve ömrü artacağı gibi, arıza ve dolayısıyla da bakım ve yedek parça maliyetleri azalacaktır. Bu işlemin yapılabilmesinde temel şart, kullanılan dişli ve yatak yağlarının ve hidrolik yağlarının teknolojinin gereklerine uygun şekilde ve aralıklarla analizinin yapılıp kirlilik önleyici sistemlerin ne derecede başarılı olduklarının tanımlanması, varsa problemlerin giderilmesidir. Yapılacak analizlerle yağın hizmete devam edip edemeyeceğine, yağın niteliklerinin tanımlanmasından sonra karar verilebilecektir. Ülkemizde, örneğin Almanya ile karşılaştırıldığında, aynı amaç için gereğinin neredeyse 4 katı y ğ kullanılmaktadır. Bunun nedeni, kullanıcı yağın gerçek y yağ , y ğ g ç durumu hakkında -parmakla yapılan ve hiç geçerli olmayan bir muayene dışındabilgi sahibi olmadığı için, risk almak yerine yağa harcanan onca paraya sarf gideri adını verilerek çoğu işletmede bu konunun gündemden kaldırılmasıdır. Bu bildiride, yağ analizi, makina ömrü ve arızaların önlenmesi konuları işlendiği gibi, nasıl yağ tasarrufu yapılacağı da irdelenen konulardan biridir.

Giriş Makina arızalarının temel nedenleri ortadan kaldırılırsa, arıza bakımı bakım ekiplerinin ana sorunu olmadan çıkacak ve ekipler de "bozulanı tamir etmek" yerine, esas işleri olan "arızayı önlemeye yönelik bakım" işlerine yönelebileceklerdir. Ancak, arızanın temel kaynaklarını ortadan kaldırmanın ilk fonksiyonu, bakım ekiplerinin g y , p görev y p yapısını değiştirmek değil, esas olarak ğş ğ , bakım maliyetlerini düşürmek ve makina ve komponent ömrünü önemli ölçüde arttırmaktır. Proaktif Bakım (Önleyici Bakım) olarak 1980'li yıllarda ileri atılan bakım teknolojisinin temelinde yağ bakımı yatmaktadır. Zira, yapılan çalışmalar, mekanik arızaların % 42'sinin kaynağının yağ kirliliği ve yağlamayla ilgili sorunlar olduğunu ortaya koymuştur. O nedenle, bilinçli yağ kullanımının ve yağ kalitesinin korunması çok önemli bir unsurdur. Günümüzde, ğ ü ti i i fi Gü ü ü d yağ üreticisi firmalar, müşteri hizmetleri ve pazarlama taktiği olarak l ü t i hi tl i l t ktiği l k yağ kullanımı yüksek olan müşterilerinin yağ analizlerini yapmakta ve önemli bir katkı sağlamaktadırlar. Ancak, verilen raporlarda sunulan bilgilerin neyi ifade ettiğini bilmek, kanımızca böyle bir rapora sahip olmaktan da önemlidir.

Yağ Analizleri Ne Sıklıkta Yapılmalıdır? Birçok iş makinasında, fabrikalardaki makinalarda ve kara, hava ve deniz taşıtlarında yağ analizleri yapılmaktadır. Ancak tecrübemiz, bu testlerin çoğu uygulamada pek bir anlam taşımayan ve spot kontrol görevi görmekten başka etkisi olmayan analizler olduğunu göstermektedir. Ama, Türk Hava Kuvvetleri helikopterlerin ğl h lik t l i yağlarında h 25 saatlik uçuş sonunda yağ örneği alıp analizler d her tlik d ğ ö ği l li l yapmaktadır. Aynı durum, askerî uçaklarımız için benzer sürelerde yapılmaktadır. Türk Hava Yolları uçaklarının da uluslararası standartların öngördüğü çerçevede yağ analizi yaptırdığı bilinmektedir. Oysa, özellikle fabrikalardaki makinalar ve iş makinalarında durum pek de bu şekilde değildir. Yağ analizi sıklığı konusundaki genel kanı, 60 günden daha uzun aralıklarla yapılan analizlerin sadece spot kontrol anlamı taşıdığı ve bir makinadaki gidişi g göstermesi açısından pek anlamlı olmadığı yönündedir. O nedenle, önerilen, eğer ç p ğ y , , ğ makina imalâtçısının daha kısa bir süre için önerisi varsa onu geçerli olarak saymak, yoksa da en fazla 60 gün aralıkla analiz yaptırmaktır. Aslında, özellikle iş makinalarında bu sürenin daha kısa tutulmasında yarar vardır. Zira, iş makinalarının zor çalışma koşullarında analizler arasındaki sürenin daha kısa tutulması yarar sağlar.

Yağ Analiz Raporu ve Anlattıkları Yağ analiz raporlarında esas olarak birkaç bilgi alanı vardır: - Temel Referans Bilgileri - Yağın Özellikleri - Katkı Maddelerinin Durumu - Aşınma Elementlerinin Miktarı - Temel Referans Bilgileri Bu alanda, numune gönderenle ve numunenin alındığı makina ve kullanılan yağla ilgili bilgiler vardır. Makinanın adı, kodu, yağın cinsi, miktarı ve çalışma süresi bu bölgede verilir. - Yağın Özellikleri Yağın temel fiziksel özelliklerinin bilinmesi, o yağın kullanımına devam edilip edilemeyeceğini tanımlayan parametrelerden biridir. Hidrolik ve dişli yağlarıyla ilgili en önemli unsurlar şunlardır: - Viskozite - Kirlilik sayımı - TAN veya TBN değeri - Su miktarı Dişli yağlarında bu listeye aşınma elementleri ile ilgili bilgileri de eklemek gerekir.

Viskozite Genellikle tanımlamada kinematik viskozite birimi olan cSt (centiStoke) kullanılır. Hidrolik ve dişli yağlarında viskozite açısından kullanım aralığı -%10 ilâ +%20'dir. Kalınlaşmış (viskozite si artmış) yağda aşırı derecede kirlilik ve/veya reçineleşme olduğunu gösterir. İncelmiş (viskozitesi azalmış) yağın viskozitesinin düşüklüğünün nedeni yakıt karışması, yanlışlıkla ince yağ nedeni, karışması karıştırılması veya yağın yorulmasından kaynaklanan moleküler zincirlerin kopması olabilir. Laboratuarlarda kinematik viskozite ölçümü ASTM (American Society for Testing and Materials - Amerikan Test ve Malzeme Derneği) yöntemlerinden ASTM D445 ile yapılır. Bu yöntemde yağ numunesinin belli derecede sıcaklıkta tutulan bir yağ banyosunda bulunan ince kapiler bir borudan yerçekimi etkisi altında akması sağlanır. Akma süresine bağlı olarak y ğ kinematik viskozitesi ğ ğ yağın cSt (mm2/sn) cinsinden bulunur. Yağ viskozitesi, daha pratik saha yöntemlerinde genellikle "düşen bilya" yöntemi kullanan el cihazları ile bulunabilir. Bu cihazlarda, özellikleri bilinen bir bilyanın iki nokta arasında düşme süresinden, yağın cSt cinsinden viskozitesi bulunur. Bu cihazlar, her ne kadar ASTM yöntemi olmasalar da, yağ üretimi ve araştırma/geliştirme ile ilgili değil de kullanımı ile ilgili durumlarda, ASTM cihazlarının ürettiği sonuçları üretmekte ve kullanıcı için büyük kolaylık sağlar.

Şekil 1. ASTM D445 viskozite cihazı

Viskozite değerlendirmede genel kural Yağınız, kullanılmamış yağa oranla %10'dan daha fazla incelmiş ise, kesinlikle kullanılamaz. Eğer %20'den daha fazla kalınlaşmış ise, o zaman kalınlaşmanın nedenini bulmak gerekir. Kirlilik nedeniyle kalınlaşmış ise yağ filtre edilerek belki kurtarılabilir; ancak reçineleşme gibi kimyasal bozulma var ve TAN değeri kabul edilebilir sınırlar dışına çıkmış ise kullanılamaz.

Şekil 2. Pratik bir el viskozimetresi

Şekil 3. Pratik elektronik viskozimetre

5 mm partiküllerden'lik 2. bu gerçeği en belirgin şekilde gözler önüne sermiştir.536‡alınarak. gaz kirliliği (örneğin.000 adet. rulmanlarda 510 mikron değerlerinde olduğu için. 216=65. bu değerlere yakın büyüklükteki partiküller maksimum tahribata açar. partikül kirliliğidir. Aslında. ISO4406 standardı. bundan daha kirli bir yağı ölçmenin de pek bir mantığı yoktur.000 ilâ 20. Yağ kirliliği değerlendirmede genel kural Kirlilikle ilgili genel kural koymak zordur. gibi tribolojik ve reolojik özellikleri ile aşınmalara neden olmaktadır.500 ilâ 5.1 mL yağda. içerdiği elementlerle yağın kimyasını etkilediği gibi. 24=16. R=4. Yağ kirliliği tanımlama ve sayma yöntemleri Kirliliği ifade etmekte genellikle bir mililitre yağ numunesinde belli bir ortalama mikron büyüklükteki partiküllerin sayısı kullanılır. bu tip makina elemanlarının bulunduğu makinalarda filtre ç .000 bulunur. servo-valflerde bu klerens 3-5 mikron. Özellikle. Birbirine karşı hareket eden elemanlar arasındaki klerense yakın bir boyuttaki partiküller. Bu konuda yapılan araştırmaların en bilineni olan McPherson'un helikopter rulmanlarındaki aşınmaların yağdaki kirliliğe bağlılığı konusundaki araştırması. Ancak yapılan araştırmalar göstermiştir ki. Örneğin. 10 mikron'dan daha büyük nominal gözenekli filtreler yağdaki kirliliğin ancak %10'unu tutabilmekte ve dolayısıyla önemli bir görev görmemektedir. hidrolik yağlarında ISO4406 14/11 (NAS 6 veya 7). örneğin 21/19/14 gibi. bu yağın 1 mL'sinde 2 mm'lik partiküllerden 10. karter yağına yakıt karışması) de yağın kalitesini bozan ve makina ömrünü negatif yönde etkileyen süreçlerdir. İş makinalarında kullanılan hidrolik ve dişli yağlarının kalitesini etkileyen en önemli unsur. yaklaşık rakam 64. Ancak. dişli yağlarında ise ISO4406 18/15 (NAS 9) limit değerleri kullanılır. genellikle sadece R=24'e kadar hazırlanır. makina tipine göre bu limit değerler farklılık gösterebilir. Kirlilik sayımında kullanılan ISO4406 standardı en son 1999 yılında güncellenmiştir. Buna göre.Yağ Kirliliği Bu çalışmada özellikle iş makinalarında çok önemli bir parametre olan ve hem yağın ömrünü hem de iş makinasının ömrünü ve arıza sıklığını tanımlayan bir unsur olan "yağ kirliliği" üzerinde duracağız. Tablo 1'de verilen ISO4406 tablosu oluşturulur. servovalflerde kullanılan hidrolik yağlarında 12/9 dahî arandığı durumlar vardır. en büyük tahribatı yaparlar. olmaktadır Yağda partikül kirliliği olabileceği gibi. zira bunun üzerinde kirliliği ölçebilecek bir cihaz olmadığı gibi. >2 mm. . hidrolik yağlarında hava nedeniyle köpürme) ve sıvı kirliliği (örneğin. Yağda kirliliğin boyutları ve kirliliğin malzemesi de önemli faktörlerin başında gelir. Ancak. >5 mm ve >15 mm partiküllerin 1 mL deki miktarını ifade edecek standardı mL'deki şekilde yazılan iki rakamla. örneğin 19/14 olarak ifade edilirdi. Buna bağlı olarak. R1/R2/R3'de kullanılan R "Ranj Sayısı" 1-30 arasındaki sayılarla değişir ve 1 mL yağ numunesinde bulunan partikül sayısı arasında ~2R şeklinde bir bağlantı vardır. Bu nedenle. 1999'da çıkan standart yenilemesine göre. Bu tablo. Örneğin.000 ve 15 mm'lik partiküllerden ise 80 ilâ 160 adet vardır. >5 mm ve >15 mm ifade eden üç R kodu ile tanımlanmaktadır. p ğ seçiminde çok dikkatli olmak gerekir.. Bu standatta. Zira partikül kirliliği.

bu yöntemi kullanarak bir değerlendirme yapabilir ve şayet kirlenmede artış görürse o zaman numuneyi bir yağ analiz laboratuarına göndererek daha üst düzey bir yöntemle kirliliğin sayılmasını ve bilimsel olarak tesbit edilmesini isteyebilir. süzme yöntemi olarak bilinen ve yağın ince gözenekli bir kâğıt filtreden süzülerek filtre kâğıdının kirliliğe bağlı olarak renk değiştirmesi ve bu rengin kalibreli renk çetelesi ile karşılaştırılması ile yapılır. Ama sahadaki kullanıcı. Ancak elbette ki. . bu yöntem son derece afakî olup sadece yüzeysel bir fikir vermekte kullanılabilir.Süzme yöntemi Yağ kirliliğini ölçmekte kullanılan en basit yöntem.

kalibreli bir lazer ışınına tutulur. yağ analizinin hatalı çıkmasına neden olur. Işının parlayarak bir alıcıya dönmesi ile yağdaki partiküllerin adedi ve büyüklükleri sayılır.Lazerli yansıma yöntemi Bu yöntemde ince bir kılcal borudan geçirilmekte olan yağ numunesi. Bazı cihazlar bunu tanıyarak numuneyi geçersiz sayarlar. hava kabarcıklarının da lazer ışınının kırılmasına yol açmasıdır. Hava kabarcıkları da bu cihazlarda sorun teşkil eder. Genellikle. Lazerli cihazlarda en önemli konuların başında hassasiyeti ciddî ölçüde başında. Ancak numune basınç altında ölçülerek kabarcıkların patlaması sağlanabilir. zira sayım cihazları kabarcıkları da partikül kabul ederek sayım yapar. . Bunun nedeni. Bu imkânı olmayan cihazlarda ise. içinde belli bir oranın üzerinde su bulunan numuneler. etkileyen yağın içindeki nem ve hava kabarcığı miktarıdır. numuneyi vakumda tutarak hafifçe sallamak gerekir. Bazı cihazlar bu yöntemle çalışır.

dolayısıyla asit oluşumu. kullanılmayacak derecede oksitlenmiş olduğu kabul edilir. Aynı şekilde %0. Oluşan değişik asitler.1= 1000 ppm ve %0. sahada K l t ik l d h h l i ) A kild h d kullanılan ve yağdaki suyun katılan kimyasallarla reaksiyona girerek hidrojen gazı üretmesi ve bu gazın basıncının ölçülmesi temeline dayalı pratik kitler de mevcuttur. ş ş g y ç j . yağın bir mililitresindeki asidi nötralize edecek alkalen madde potasyum hidroksit (KOH) miktarının gram olarak ifadesidir. O nedenle. karbon ve hidrojen ile birleşerek asit yapabildiği gibi. suyun bu özelliği ile temas ettiği yüzeylerde korozyona neden olduğu bilinmektedir. Ancak. . Yağda su miktarı laboratuarlarda Karl Fischer denilen bir titrasyon cihazı ile ölçülür.milyonda bir) birimi kullanılır. madenî yağın çalıştığı yüzeylerde aşındırıcı ve korozif etki yaratırlar. Aynı şekilde. magnezyum (Mg). Bu cihazın volümetrik ve kulometrik diye bilinen iki türü vardır. TAN değeri. karbon (C) ve hidrojen (H) atomlarından oluşan moleküllere oksijen (O) girişini sağlayarak.Toplam Asit Sayısı) değeri. ğ . Zira suyun içindeki oksijen.01= 100 ppm anlamına gelir. en tehlikeli dış etkilerin başında gelir. Bunlar genellikle kalsiyum (Ca). hidrolik. yağda asitleşme sürecinde artakalmış alkalen madde miktarı ölçülür. TAN (Total Acid Number . yağın asite (COOH) dönüşmesidir. depolanmaları ve kullanılmaları süreci boyunca dış etkilere maruzdur. dizel ve benzinli motor yağlarında yanma artıkları diğerlerine oranla aşırı miktarda olduğu için. yağın içindeki alkalen maddelerin düzeyini ölçerek değerlendirilebilir. dişli ve trafo yağlarında kullanılır. o yağ artık asitleşmeyi yeterince önleyemeyecek derecede alkalensiz kalmış demektir ve asitleşme riski altındadır.0 arasında artmışsa.TAN veya TBN Değeri Madeni yağlar. Su analizinde "ppm" (parts per million . Bu da hacim olarak ifade edildiğinde %1=10.6 ilâ 1.Su Miktarı Yağda su. Eğer bir yağın TBN değeri orijinal değerinin yarısının altına düşmüşse.000 ppm anlamına gelir. TAN ve TBN değerlendirmede genel kural TAN değeri kimi kullanıcıya göre +0. Yağın oksitleşmesi. bu yağlarda alkalen madde miktarı çok yüksektir ve asidi nötralize edecek alkalen yerine. yağın içine alkalen katkı maddeleri katarlar. rezerv alkaleni gösterdiği için kullanımda sürekli düşer. TBN değeri. Kulometrik olanı daha hassas sonuçlar verir (<10 ppm). yağ imalâtçıları yağda asitleşmeyi dengelemek için. çinko (Zn) ve P (fosfor) bileşikleridir. . Bu etkilerin yağdaki en önemli sonucu.

Na (sodyum) Na yüksekliği.104 ilâ 0.Pb (Kurşun) Pb yüksekliği yağa yakıt karıştığını gösterir.392 arası Mg : maksimum % 0.Aşınma Elementleri Aşınma elementlerinden en önemlileri ve iş makinalarının değişik elemanlarında bulunabilecekleri yerleri gösteren Tablo 2 bilgi verici olabilir.Si (Silisyum) . daha önce yapılmış olan test sonuçlarının bir grafik üzerinde işaretlenerek artışların tayin edilebilmesi gerekir.005 Zn : % 0. ürüne bağlı olmakla beraber. Bir çok üretici bu değeri ölçerek üretimin kalitesini de denetler. .105 0 105 Kullanılmış yağda ise bu değerler düşer. . . . Her yağ numunesinde belli oranda mevcut olması beklenir. Yakıtlardan gelir. ortalama değerler şöyle verilebilir: Ca : % 0.Mo (Molibden) ( ) Molibden yanma ürünüdür. özellikle dizel yağlarından TBN'yi teyid etmeye yöneliktir.321 ilâ 0. Kullanılmamış yağda. Ürüne bağlı olarak bu değerler birbirleriyle ilintilidir. Yağ üreticileri bu değerlerin birbirleriyle olan ilişkisine bakarak gönderilen numunenin kendi üretimleri olup olmadığını anlarlar. Bunların ölçülmesi. .-Katkı Maddelerinin Durumu . Ayrıca Na deterjan görevi gören katıkların da bir elementidir. yakıta su karıştığını gösterir.Zn (Çinko) .127 arası P : tipik % 0.Ca (Kalsiyum) . Tablo 2'de verilen maddelerin yağ analiz raporundaki miktarlarının bir anlam ifade edebilmesi için.Mg ( Magnezyum) .P (Fosfor) Yukarıdaki maddeler yağda asiditeyi önlemeye yöneliktir.

görevleri icabı çok tozlu. Ancak bu. Teorik olarak bu yağlara kirlilik sızmaması gerekir. Oysa yapmış olduğumuz ve değişik üreticilere ait hidrolik yağlarda görebildiğimiz en temiz yağ 18/15 seviyesindedir. . İş makinalarında bir çok hidrolik devre çok sıkı şekilde kapatılmış ve contalanmıştır. bu ç ğ yaptığı g g y p. Hidrolik devrelerde istenen ISO4406 kirlilik 15/12 ve hatta 14/11 seviyesindedir. Zira istenilen düzeyde temiz bir yağ sağlamanın maliyeti astronomik rakamlara ulaşabileceği için. O nedenle. Bu nedenle iş makinalarının yağlarında yapılacak analizlerde mutlaka partikül sayımı yapılmalıdır. bu konuyla ilgili en iyi çözüm. elemanları çoğunun y p ğ gibi bir estetik eleman olarak görmeyip. Bunun nedenlerinden bazıları şunlardır: . kullanılacak yağın varilde mutlaka önce filtre edilmesidir . kirli ve aşındırma özelliği yüksek partiküllerin bulunduğu ortamlarda çalışırlar. dikkatle kontrol etmek ve maliyetini esirgemeyip aşınanları değiştirmek gerekir.Kullanılmamış yağın yeterince temiz olmaması Türkiye piyasasında bir hidrolik devreye girebilecek temizliğe sahip hidrolik yağ satışı yoktur.Yağ Kirliliği ve İş Makinaları İş makinaları. kesinlikle yağ firmalarının bir ihmali ve eksikliği olarak görülmemelidir. Ancak bu yağlar da diğerleri gibi kirli bulunabilmektedir.Conta ve sıyırıcı elemanlarında patlak ve aşınma Tozla direkt veya atmosferik ortam yoluyla temas halinde olan piston ve diğer elemanların aşınmaları sonucunda gevşeyen klerens aralığından sisteme kirlilik sızması kaçınılmazdır.

Tablo 2. o zaman numuneleri daha detaylı olarak incelenmek üzere bir laboratuara göndermek gerekir. Sonuç Yukarıdakine benzer örnekleri çoğaltmak mümkündür. bunda bir iyileştirme yapılması mümkün değildir. laboratuarlara gönderilen numulerin % 80'i ile ilgili herhangi bir negatif yorum yapılmazken. Tüm çalışmalardan elde edilen sonuçlar göstermiştir ki. Yağ kalitesinin iyileştirilmesinde en temel unsur bilgidir. [Not: Uluslararası yağ analiz laboratuarlarında yapılan bir araştırmada. zaman ve para fazlasıyla geri dönecek bir yatırımdır. özellikle yağ kalitesinin korunmasıyla büyük kazançlar sağlanmaktadır. En önemli aşınma elementleri nin iş makinaların da bulunabilec ekleri yerler. Yağın durumu bilinmezse. . analizi işletmede yapmaktır. Yağ analizlerini yeterli sıklıkta yapmak veya yaptırmak gerekir. O nedenle. Eğer sonuçlar bir problem olduğunu gösterirse. ancak % 20'si ile ilgili işlem gerektiği bulunmuştur.] Yağ analizleri ve yağ kalitesinin iyileştirilmesine ayrılacak emek. bu bilgiyi elde edebilmek için yağ analizi yapılması gerekir. Yağ analizlerinde en tercih edilen yöntem.

2 yıl içinde yeni filtrelerle 2 mikron ve 5 mikron'luk parçacık adedinin seyri. Hidrolik Yağlarının İ Büyük İki Düşmanı: Kirlilik ve Su .Şekil 7.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Doğru viskozitede bir yağ karşılıklı çalışan iki yüzey arasında yeterli kalınlıkta bir yağ filmi oluşturarak aşınmanın önüne geçer. verilen yağ analiz raporlarının ve bunların sanayide nasıl değerlendirildiği konusundaki izlenimlerimiz. analizlerdeki parametrelerin . Mobil.Yağ Analiz Raporlarının Değerlendirilmesi • Yağ analiz raporlarındaki birçok değerin anlamı kullanıcılar için y yeterince açık değildir. Bu y ç ğ yazının amacı. Ülkemizde yağ analizi birkaç kaynakça gerçekleştirilmektedir: yağ üreticisi firmalar (Örneğin. p anlamını. makina satıcısı firmalar (örneğin. Yağın kullanılabilir olması için viskozitesin en fazla %10 azalmış veya en fazla %20 artmış olması gerekir. Borusan gibi) kendi müşterilerine hizmet vermekte ve bir de VibraTek tüm Vib T k tü sanayiye açık olarak yağ analiz hizmeti vermektedir. bu raporların ne anlama geldiği konusunda bu Makaleyi yazmaya bizi zorladı. Shell gibi). neyi ölçtüğünü ve limitleri ile ilgili kriterleri anlatmaktır. Sanayi yağları kullanıcıları. Aşağıda yağ analiz raporlarında sözü edilen parametrelerin ne anlama geldiğinin tanımını bulacaksınız • Viskozite (cSt): • Yağın en önemli parametresidir. yağlarının ve bundan da önemlisi bu yağların kullanıldığı makinaların sağlığını sürekli takip etmek zorundadır. i k l k ğ li hi ti kt di Ancak. Bu takip işlemi Yağ Analizi ile gerçekleştirilmektedir. Bunun dışında kalanca incelme veya kalınlaşma durumunda bu yağ kullanılmamalıdır .

Genel olarak.000. kullanılmamış yağdaki değerin 1. Suyun en büyük tahribatı içindeki oksijenle korozyana neden olmak olduğu gibi viskoziteyi inceltmek gibi bir zararı da olabilir. yağda su da varsa korozyon başlar. TAN ise 1 gram yağda oluşan bu asidi nötralize etmek için gerekli alkalen madde potasyum oksidin (KOH) miligram cinsinden miktarını gösterir.00 arasında bir değerdedir. Eğer ölçümle bulunan değer.• Su (ppm-1/1. TAN değerinin artması sonucunda metal yüzeylerde sakızlaşma ve reçineleşme başlar. (Bakınız sitemizde Cihazlar-->Yağ Filtre) • TAN (mgKOH/g): • Bu değer yağın oksitlenmesinin göstergesidir.000): • Özel yağların dışında hiçbir yağda su olmaması gerekir. TAN değeri kullanılmamış yağlarda genellikle 0 01 2 00 0. Bunun üzeri risk içerir.01-2. türbin yağlarında 120 ppm ve trafo yağlarında ise 10(on) ppm su kabul edilebilir. . dişli yağlarında en fazla 300 ppm. hidrolik yağlarında 200 ppm.0 fazlasına ulaşmışsa bu yağ yeterince oksitlenmiş denilerek kullanılamaz. Yağ oksitlenmeye başlayınca oksiyen iyonları yağdaki karbon ve hidrojenle birleşerek COOH asit kökünü oluşturur. viskozite artar. Yağdaki suyun kurutulması gerekir.

TBN bu alkalen maddeden geride ne kadar kaldığının ölçüsüdür ve 1 gr yağdaki alkalen maddeyi nötralize edecek miktardaki asidin miktarını ölçer. . fazla miktarda alkalen madde katılır ki.• TBN (mgHCl/g): • Bu parametre de aslında oksitlenmenin bir ölçüsüdür ancak bu değer sadece motor karter yağlarında kullanılır.0 değerine kadar çıkar.0-10. t kl yağların ğl oksitlenmesi sonucu ortaya çıkan organik polimerler. TBN rakamı otomotiv yağlarında 5. Bunu önlemek için yağa. • Ergimezler (%): • Özellikle dizel yakıtlarında ölçülen bu değer yağa karışan yarım yanmadan doğan d ğ karbon k b artıkları.0 hatta 100. Motor yağlarında silindir içinde yanma meydana geldiği ç g g ç için segmanlarla kartere inen sızıntılar ve gazlar çok yüksek oranda oksitlenmiş yanma artıkları taşır. tozlar ve her türlü ş p ç pislik. asfaltenler miktarının bir ölçüsüdür ve mümkün olduğunca düşük bir değerde olması istenir.0 değerlerinden gemi ana makinalarında 30.0-60. Bunlar da yağı hızlı bir şekilde oksitlendirirler. aşınma parçacıkları. kül. Bu değerle ilgili kriter de: TBN değeri kullanılmamış yağın %50 değerine vardığında kullanılamaz olur şeklindedir. oksitlenme sürdükçe bu rezervde bulunan alkalen maddeler asitlenmeyi nötralize etsinler. yakıttaki kükürtün yanması ile ortaya çıkan kükürt artıkları.

. yağ ve soğutma sıvısı katkı maddeleri (köpük önleyici) veya greslerde bulunabilen bir maddedir.DİĞERLERİ • Parlama Noktası: Yağın ısınma sonucu çıkardığı buharların parladığı sıcaklık • Alevlenme Noktası: Yağın kendisinin ısıtılma sonucu alev alma noktası • Donma Noktası: Yağın katı hale geçtiği sıcaklık • Akma Noktası: Yağın akmasının durduğu nokta • Anilin Noktası: Yağın içindeki mumun donduğu nokta Metaller: • Silikon: • çevre tozu kirliliğinin bir göstergesidir göstergesidir. Ayrıca conta malzemesi.

pompalar. sübaplar. yağ soğutma boruları • Kompresörler: rulmanlar. valfler. soğutucu boruları. pompalar ve rulman yatakları. silindir gömlekleri. bazı yağ katkı maddelerinin içeriği olarak ve yağ sızıntısı olan dişli kutusu sızırdırmazlık elemanları • Türbinler:Bazı yatak tutucuları. • Bakır ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar:rulmanlar. pistonlar. bazı cins pistonlar. • Hidrolik sistemler: rotorlar. silindir gömlekleri. dişliler ve miller. bazı yağ kontrol valfleri • Dişli kutuları: Diskler. frenler ve diskler. kanatlar. piston ve piston çubukları. rulmanlar. ö l kl i l l i t l • Türbinler: dişliler ve miller. soğutucu boruları • Hidrolik sistemler: rulmanlar ve buşingler. • Kompresörler:dişliler ve miller. yağ soğutma boruları içinde bulunur. vidalar.• Demir ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar: dişli ve miller. rulmanlar içinde bulunur. rulman yuvaları. rulmanlar. buşingler. buşingler. buşing ve sıras contaları. rulmanlar. • Dişli kutuları: dişli ve miller. sübaplar. . rondelalar. buşing ve somunlar.

• Mangan: Sübap ve mil çeliği alaşım maddesi • Molibden: Sekman alaşım maddesi. silikonun yüksek olduğu durumlarda aluminyum da yüksek olabilir. yağ katkı maddesi • Fosfor: Yağ katkı maddesi • Gümüş: Özel rulman alaşım maddesi • Sodyum: Yağ katkı maddesi. İçten yanmalı motorlar: DİĞER METALLER • Baryum: Katkı maddesi • Boron: Katkı maddesi. Soğutma sıvısı. gres ve b boyalarda b l l d bulunur. boya baz maddesi . deniz suyu • K Kurşun: R l Rulman. Genellikle. yağ katkı maddesi • Titanyum: Türbin parçaları alaşım maddesi. deniz suyu ve tusda bulunur • Kalay: Beyaz metal alaşım maddesi. soğutma sıvısı katkı maddesi • Kalsiyum: Katkı maddesi.• Alüminyum ve alaşımları: • Alüminyum ve özellikleri ortam tozunda bulunabilen maddedir.

.Trafo Yağlarında: • Delinme Voltajı: Standartla belirlenmiş bir aralığa sahip ve denenmekte olan yağ içinde tutulan kutuplar arasında kıvılcımlanmanın görüldüğü voltaj • Yüzey Gerilim Katsayısı: Yağda y y ğ oksitlenmenin bir belirtisi • Tanjant Delta Katsayısı: Yağda oksitlenmenin bir başka göstergesidir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful