YAĞLAMA YAĞINDAN ARIZA TESBİTİ

• MURAT KANAT

İş makinaları, makinalar için çok zor sayılacak koşullarda hizmet verirler. Bu makinalarda özellikle çevre kirliliği, makina arızalarının nedenlerinden en başta gelenidir. Şayet bu temel neden ortadan kaldırılabilirse, iş makinalarında arızalar arasında geçen süre (MTBF) uzayacak ve makinanın hizmette kalan süresi ve ömrü artacağı gibi, arıza ve dolayısıyla da bakım ve yedek parça maliyetleri azalacaktır. Bu işlemin yapılabilmesinde temel şart, kullanılan dişli ve yatak yağlarının ve hidrolik yağlarının teknolojinin gereklerine uygun şekilde ve aralıklarla analizinin yapılıp kirlilik önleyici sistemlerin ne derecede başarılı olduklarının tanımlanması, varsa problemlerin giderilmesidir. Yapılacak analizlerle yağın hizmete devam edip edemeyeceğine, yağın niteliklerinin tanımlanmasından sonra karar verilebilecektir. Ülkemizde, örneğin Almanya ile karşılaştırıldığında, aynı amaç için gereğinin neredeyse 4 katı y ğ kullanılmaktadır. Bunun nedeni, kullanıcı yağın gerçek y yağ , y ğ g ç durumu hakkında -parmakla yapılan ve hiç geçerli olmayan bir muayene dışındabilgi sahibi olmadığı için, risk almak yerine yağa harcanan onca paraya sarf gideri adını verilerek çoğu işletmede bu konunun gündemden kaldırılmasıdır. Bu bildiride, yağ analizi, makina ömrü ve arızaların önlenmesi konuları işlendiği gibi, nasıl yağ tasarrufu yapılacağı da irdelenen konulardan biridir.

Giriş Makina arızalarının temel nedenleri ortadan kaldırılırsa, arıza bakımı bakım ekiplerinin ana sorunu olmadan çıkacak ve ekipler de "bozulanı tamir etmek" yerine, esas işleri olan "arızayı önlemeye yönelik bakım" işlerine yönelebileceklerdir. Ancak, arızanın temel kaynaklarını ortadan kaldırmanın ilk fonksiyonu, bakım ekiplerinin g y , p görev y p yapısını değiştirmek değil, esas olarak ğş ğ , bakım maliyetlerini düşürmek ve makina ve komponent ömrünü önemli ölçüde arttırmaktır. Proaktif Bakım (Önleyici Bakım) olarak 1980'li yıllarda ileri atılan bakım teknolojisinin temelinde yağ bakımı yatmaktadır. Zira, yapılan çalışmalar, mekanik arızaların % 42'sinin kaynağının yağ kirliliği ve yağlamayla ilgili sorunlar olduğunu ortaya koymuştur. O nedenle, bilinçli yağ kullanımının ve yağ kalitesinin korunması çok önemli bir unsurdur. Günümüzde, ğ ü ti i i fi Gü ü ü d yağ üreticisi firmalar, müşteri hizmetleri ve pazarlama taktiği olarak l ü t i hi tl i l t ktiği l k yağ kullanımı yüksek olan müşterilerinin yağ analizlerini yapmakta ve önemli bir katkı sağlamaktadırlar. Ancak, verilen raporlarda sunulan bilgilerin neyi ifade ettiğini bilmek, kanımızca böyle bir rapora sahip olmaktan da önemlidir.

Yağ Analizleri Ne Sıklıkta Yapılmalıdır? Birçok iş makinasında, fabrikalardaki makinalarda ve kara, hava ve deniz taşıtlarında yağ analizleri yapılmaktadır. Ancak tecrübemiz, bu testlerin çoğu uygulamada pek bir anlam taşımayan ve spot kontrol görevi görmekten başka etkisi olmayan analizler olduğunu göstermektedir. Ama, Türk Hava Kuvvetleri helikopterlerin ğl h lik t l i yağlarında h 25 saatlik uçuş sonunda yağ örneği alıp analizler d her tlik d ğ ö ği l li l yapmaktadır. Aynı durum, askerî uçaklarımız için benzer sürelerde yapılmaktadır. Türk Hava Yolları uçaklarının da uluslararası standartların öngördüğü çerçevede yağ analizi yaptırdığı bilinmektedir. Oysa, özellikle fabrikalardaki makinalar ve iş makinalarında durum pek de bu şekilde değildir. Yağ analizi sıklığı konusundaki genel kanı, 60 günden daha uzun aralıklarla yapılan analizlerin sadece spot kontrol anlamı taşıdığı ve bir makinadaki gidişi g göstermesi açısından pek anlamlı olmadığı yönündedir. O nedenle, önerilen, eğer ç p ğ y , , ğ makina imalâtçısının daha kısa bir süre için önerisi varsa onu geçerli olarak saymak, yoksa da en fazla 60 gün aralıkla analiz yaptırmaktır. Aslında, özellikle iş makinalarında bu sürenin daha kısa tutulmasında yarar vardır. Zira, iş makinalarının zor çalışma koşullarında analizler arasındaki sürenin daha kısa tutulması yarar sağlar.

Yağ Analiz Raporu ve Anlattıkları Yağ analiz raporlarında esas olarak birkaç bilgi alanı vardır: - Temel Referans Bilgileri - Yağın Özellikleri - Katkı Maddelerinin Durumu - Aşınma Elementlerinin Miktarı - Temel Referans Bilgileri Bu alanda, numune gönderenle ve numunenin alındığı makina ve kullanılan yağla ilgili bilgiler vardır. Makinanın adı, kodu, yağın cinsi, miktarı ve çalışma süresi bu bölgede verilir. - Yağın Özellikleri Yağın temel fiziksel özelliklerinin bilinmesi, o yağın kullanımına devam edilip edilemeyeceğini tanımlayan parametrelerden biridir. Hidrolik ve dişli yağlarıyla ilgili en önemli unsurlar şunlardır: - Viskozite - Kirlilik sayımı - TAN veya TBN değeri - Su miktarı Dişli yağlarında bu listeye aşınma elementleri ile ilgili bilgileri de eklemek gerekir.

Viskozite Genellikle tanımlamada kinematik viskozite birimi olan cSt (centiStoke) kullanılır. Hidrolik ve dişli yağlarında viskozite açısından kullanım aralığı -%10 ilâ +%20'dir. Kalınlaşmış (viskozite si artmış) yağda aşırı derecede kirlilik ve/veya reçineleşme olduğunu gösterir. İncelmiş (viskozitesi azalmış) yağın viskozitesinin düşüklüğünün nedeni yakıt karışması, yanlışlıkla ince yağ nedeni, karışması karıştırılması veya yağın yorulmasından kaynaklanan moleküler zincirlerin kopması olabilir. Laboratuarlarda kinematik viskozite ölçümü ASTM (American Society for Testing and Materials - Amerikan Test ve Malzeme Derneği) yöntemlerinden ASTM D445 ile yapılır. Bu yöntemde yağ numunesinin belli derecede sıcaklıkta tutulan bir yağ banyosunda bulunan ince kapiler bir borudan yerçekimi etkisi altında akması sağlanır. Akma süresine bağlı olarak y ğ kinematik viskozitesi ğ ğ yağın cSt (mm2/sn) cinsinden bulunur. Yağ viskozitesi, daha pratik saha yöntemlerinde genellikle "düşen bilya" yöntemi kullanan el cihazları ile bulunabilir. Bu cihazlarda, özellikleri bilinen bir bilyanın iki nokta arasında düşme süresinden, yağın cSt cinsinden viskozitesi bulunur. Bu cihazlar, her ne kadar ASTM yöntemi olmasalar da, yağ üretimi ve araştırma/geliştirme ile ilgili değil de kullanımı ile ilgili durumlarda, ASTM cihazlarının ürettiği sonuçları üretmekte ve kullanıcı için büyük kolaylık sağlar.

Şekil 1. ASTM D445 viskozite cihazı

Viskozite değerlendirmede genel kural Yağınız, kullanılmamış yağa oranla %10'dan daha fazla incelmiş ise, kesinlikle kullanılamaz. Eğer %20'den daha fazla kalınlaşmış ise, o zaman kalınlaşmanın nedenini bulmak gerekir. Kirlilik nedeniyle kalınlaşmış ise yağ filtre edilerek belki kurtarılabilir; ancak reçineleşme gibi kimyasal bozulma var ve TAN değeri kabul edilebilir sınırlar dışına çıkmış ise kullanılamaz.

Şekil 2. Pratik bir el viskozimetresi

Şekil 3. Pratik elektronik viskozimetre

Bu tablo. 1999'da çıkan standart yenilemesine göre. Tablo 1'de verilen ISO4406 tablosu oluşturulur. >5 mm ve >15 mm partiküllerin 1 mL deki miktarını ifade edecek standardı mL'deki şekilde yazılan iki rakamla. makina tipine göre bu limit değerler farklılık gösterebilir. zira bunun üzerinde kirliliği ölçebilecek bir cihaz olmadığı gibi. rulmanlarda 510 mikron değerlerinde olduğu için.1 mL yağda. Aslında. Yağda kirliliğin boyutları ve kirliliğin malzemesi de önemli faktörlerin başında gelir. . olmaktadır Yağda partikül kirliliği olabileceği gibi.000 ve 15 mm'lik partiküllerden ise 80 ilâ 160 adet vardır. Kirlilik sayımında kullanılan ISO4406 standardı en son 1999 yılında güncellenmiştir. yaklaşık rakam 64. Örneğin. Ancak yapılan araştırmalar göstermiştir ki. bu değerlere yakın büyüklükteki partiküller maksimum tahribata açar. örneğin 19/14 olarak ifade edilirdi. partikül kirliliğidir. Bu nedenle. 216=65. bu tip makina elemanlarının bulunduğu makinalarda filtre ç . gibi tribolojik ve reolojik özellikleri ile aşınmalara neden olmaktadır. hidrolik yağlarında hava nedeniyle köpürme) ve sıvı kirliliği (örneğin. Özellikle. Zira partikül kirliliği. p ğ seçiminde çok dikkatli olmak gerekir. Örneğin. 5 mm partiküllerden'lik 2.000 adet.000 ilâ 20. Yağ kirliliği değerlendirmede genel kural Kirlilikle ilgili genel kural koymak zordur. bu gerçeği en belirgin şekilde gözler önüne sermiştir. en büyük tahribatı yaparlar. dişli yağlarında ise ISO4406 18/15 (NAS 9) limit değerleri kullanılır. genellikle sadece R=24'e kadar hazırlanır. örneğin 21/19/14 gibi. Birbirine karşı hareket eden elemanlar arasındaki klerense yakın bir boyuttaki partiküller. Bu standatta. Yağ kirliliği tanımlama ve sayma yöntemleri Kirliliği ifade etmekte genellikle bir mililitre yağ numunesinde belli bir ortalama mikron büyüklükteki partiküllerin sayısı kullanılır. ISO4406 standardı.536‡alınarak. R1/R2/R3'de kullanılan R "Ranj Sayısı" 1-30 arasındaki sayılarla değişir ve 1 mL yağ numunesinde bulunan partikül sayısı arasında ~2R şeklinde bir bağlantı vardır. içerdiği elementlerle yağın kimyasını etkilediği gibi. Ancak. Buna göre. Bu konuda yapılan araştırmaların en bilineni olan McPherson'un helikopter rulmanlarındaki aşınmaların yağdaki kirliliğe bağlılığı konusundaki araştırması. R=4. bu yağın 1 mL'sinde 2 mm'lik partiküllerden 10. gaz kirliliği (örneğin.Yağ Kirliliği Bu çalışmada özellikle iş makinalarında çok önemli bir parametre olan ve hem yağın ömrünü hem de iş makinasının ömrünü ve arıza sıklığını tanımlayan bir unsur olan "yağ kirliliği" üzerinde duracağız. Buna bağlı olarak. Ancak.000 bulunur. servovalflerde kullanılan hidrolik yağlarında 12/9 dahî arandığı durumlar vardır. karter yağına yakıt karışması) de yağın kalitesini bozan ve makina ömrünü negatif yönde etkileyen süreçlerdir. bundan daha kirli bir yağı ölçmenin de pek bir mantığı yoktur. 24=16. hidrolik yağlarında ISO4406 14/11 (NAS 6 veya 7). servo-valflerde bu klerens 3-5 mikron..500 ilâ 5. >5 mm ve >15 mm ifade eden üç R kodu ile tanımlanmaktadır. >2 mm. 10 mikron'dan daha büyük nominal gözenekli filtreler yağdaki kirliliğin ancak %10'unu tutabilmekte ve dolayısıyla önemli bir görev görmemektedir. İş makinalarında kullanılan hidrolik ve dişli yağlarının kalitesini etkileyen en önemli unsur.

Süzme yöntemi Yağ kirliliğini ölçmekte kullanılan en basit yöntem. Ama sahadaki kullanıcı. bu yöntem son derece afakî olup sadece yüzeysel bir fikir vermekte kullanılabilir. süzme yöntemi olarak bilinen ve yağın ince gözenekli bir kâğıt filtreden süzülerek filtre kâğıdının kirliliğe bağlı olarak renk değiştirmesi ve bu rengin kalibreli renk çetelesi ile karşılaştırılması ile yapılır. Ancak elbette ki. bu yöntemi kullanarak bir değerlendirme yapabilir ve şayet kirlenmede artış görürse o zaman numuneyi bir yağ analiz laboratuarına göndererek daha üst düzey bir yöntemle kirliliğin sayılmasını ve bilimsel olarak tesbit edilmesini isteyebilir. .

Lazerli yansıma yöntemi Bu yöntemde ince bir kılcal borudan geçirilmekte olan yağ numunesi. Lazerli cihazlarda en önemli konuların başında hassasiyeti ciddî ölçüde başında. zira sayım cihazları kabarcıkları da partikül kabul ederek sayım yapar. Bazı cihazlar bunu tanıyarak numuneyi geçersiz sayarlar. Işının parlayarak bir alıcıya dönmesi ile yağdaki partiküllerin adedi ve büyüklükleri sayılır. hava kabarcıklarının da lazer ışınının kırılmasına yol açmasıdır. etkileyen yağın içindeki nem ve hava kabarcığı miktarıdır. kalibreli bir lazer ışınına tutulur. Genellikle. Bu imkânı olmayan cihazlarda ise. numuneyi vakumda tutarak hafifçe sallamak gerekir. Bunun nedeni. . Ancak numune basınç altında ölçülerek kabarcıkların patlaması sağlanabilir. Hava kabarcıkları da bu cihazlarda sorun teşkil eder. içinde belli bir oranın üzerinde su bulunan numuneler. yağ analizinin hatalı çıkmasına neden olur. Bazı cihazlar bu yöntemle çalışır.

ğ . Bu cihazın volümetrik ve kulometrik diye bilinen iki türü vardır. dizel ve benzinli motor yağlarında yanma artıkları diğerlerine oranla aşırı miktarda olduğu için.0 arasında artmışsa.000 ppm anlamına gelir. TAN (Total Acid Number . O nedenle.1= 1000 ppm ve %0. Bu da hacim olarak ifade edildiğinde %1=10. yağın içindeki alkalen maddelerin düzeyini ölçerek değerlendirilebilir. dolayısıyla asit oluşumu. Eğer bir yağın TBN değeri orijinal değerinin yarısının altına düşmüşse. TAN ve TBN değerlendirmede genel kural TAN değeri kimi kullanıcıya göre +0. Aynı şekilde %0. yağın bir mililitresindeki asidi nötralize edecek alkalen madde potasyum hidroksit (KOH) miktarının gram olarak ifadesidir. kullanılmayacak derecede oksitlenmiş olduğu kabul edilir.Toplam Asit Sayısı) değeri.milyonda bir) birimi kullanılır. Su analizinde "ppm" (parts per million . Oluşan değişik asitler.TAN veya TBN Değeri Madeni yağlar. yağın içine alkalen katkı maddeleri katarlar. dişli ve trafo yağlarında kullanılır. Yağda su miktarı laboratuarlarda Karl Fischer denilen bir titrasyon cihazı ile ölçülür. magnezyum (Mg). yağda asitleşme sürecinde artakalmış alkalen madde miktarı ölçülür. Zira suyun içindeki oksijen. yağın asite (COOH) dönüşmesidir. çinko (Zn) ve P (fosfor) bileşikleridir. ş ş g y ç j . . sahada K l t ik l d h h l i ) A kild h d kullanılan ve yağdaki suyun katılan kimyasallarla reaksiyona girerek hidrojen gazı üretmesi ve bu gazın basıncının ölçülmesi temeline dayalı pratik kitler de mevcuttur. Ancak. rezerv alkaleni gösterdiği için kullanımda sürekli düşer. en tehlikeli dış etkilerin başında gelir.6 ilâ 1. Bunlar genellikle kalsiyum (Ca). bu yağlarda alkalen madde miktarı çok yüksektir ve asidi nötralize edecek alkalen yerine. o yağ artık asitleşmeyi yeterince önleyemeyecek derecede alkalensiz kalmış demektir ve asitleşme riski altındadır.01= 100 ppm anlamına gelir. depolanmaları ve kullanılmaları süreci boyunca dış etkilere maruzdur. madenî yağın çalıştığı yüzeylerde aşındırıcı ve korozif etki yaratırlar. Yağın oksitleşmesi. Aynı şekilde. karbon (C) ve hidrojen (H) atomlarından oluşan moleküllere oksijen (O) girişini sağlayarak. TAN değeri. . hidrolik. suyun bu özelliği ile temas ettiği yüzeylerde korozyona neden olduğu bilinmektedir. yağ imalâtçıları yağda asitleşmeyi dengelemek için.Su Miktarı Yağda su. Kulometrik olanı daha hassas sonuçlar verir (<10 ppm). karbon ve hidrojen ile birleşerek asit yapabildiği gibi. TBN değeri. Bu etkilerin yağdaki en önemli sonucu.

.Mg ( Magnezyum) . . Yağ üreticileri bu değerlerin birbirleriyle olan ilişkisine bakarak gönderilen numunenin kendi üretimleri olup olmadığını anlarlar. özellikle dizel yağlarından TBN'yi teyid etmeye yöneliktir.P (Fosfor) Yukarıdaki maddeler yağda asiditeyi önlemeye yöneliktir. ürüne bağlı olmakla beraber. Kullanılmamış yağda. Yakıtlardan gelir.Pb (Kurşun) Pb yüksekliği yağa yakıt karıştığını gösterir. Ayrıca Na deterjan görevi gören katıkların da bir elementidir.392 arası Mg : maksimum % 0.Ca (Kalsiyum) . Tablo 2'de verilen maddelerin yağ analiz raporundaki miktarlarının bir anlam ifade edebilmesi için. daha önce yapılmış olan test sonuçlarının bir grafik üzerinde işaretlenerek artışların tayin edilebilmesi gerekir. ortalama değerler şöyle verilebilir: Ca : % 0. Ürüne bağlı olarak bu değerler birbirleriyle ilintilidir.321 ilâ 0. yakıta su karıştığını gösterir.-Katkı Maddelerinin Durumu .Mo (Molibden) ( ) Molibden yanma ürünüdür.127 arası P : tipik % 0.105 0 105 Kullanılmış yağda ise bu değerler düşer.104 ilâ 0. Her yağ numunesinde belli oranda mevcut olması beklenir. Bir çok üretici bu değeri ölçerek üretimin kalitesini de denetler.005 Zn : % 0. Bunların ölçülmesi.Na (sodyum) Na yüksekliği. .Aşınma Elementleri Aşınma elementlerinden en önemlileri ve iş makinalarının değişik elemanlarında bulunabilecekleri yerleri gösteren Tablo 2 bilgi verici olabilir. .Zn (Çinko) . .Si (Silisyum) .

kesinlikle yağ firmalarının bir ihmali ve eksikliği olarak görülmemelidir. görevleri icabı çok tozlu. bu konuyla ilgili en iyi çözüm. Oysa yapmış olduğumuz ve değişik üreticilere ait hidrolik yağlarda görebildiğimiz en temiz yağ 18/15 seviyesindedir. bu ç ğ yaptığı g g y p. dikkatle kontrol etmek ve maliyetini esirgemeyip aşınanları değiştirmek gerekir. Bunun nedenlerinden bazıları şunlardır: . İş makinalarında bir çok hidrolik devre çok sıkı şekilde kapatılmış ve contalanmıştır. Bu nedenle iş makinalarının yağlarında yapılacak analizlerde mutlaka partikül sayımı yapılmalıdır. kullanılacak yağın varilde mutlaka önce filtre edilmesidir . . elemanları çoğunun y p ğ gibi bir estetik eleman olarak görmeyip. Zira istenilen düzeyde temiz bir yağ sağlamanın maliyeti astronomik rakamlara ulaşabileceği için. O nedenle. Ancak bu.Yağ Kirliliği ve İş Makinaları İş makinaları. Teorik olarak bu yağlara kirlilik sızmaması gerekir.Kullanılmamış yağın yeterince temiz olmaması Türkiye piyasasında bir hidrolik devreye girebilecek temizliğe sahip hidrolik yağ satışı yoktur. kirli ve aşındırma özelliği yüksek partiküllerin bulunduğu ortamlarda çalışırlar. Hidrolik devrelerde istenen ISO4406 kirlilik 15/12 ve hatta 14/11 seviyesindedir. Ancak bu yağlar da diğerleri gibi kirli bulunabilmektedir.Conta ve sıyırıcı elemanlarında patlak ve aşınma Tozla direkt veya atmosferik ortam yoluyla temas halinde olan piston ve diğer elemanların aşınmaları sonucunda gevşeyen klerens aralığından sisteme kirlilik sızması kaçınılmazdır.

Yağ kalitesinin iyileştirilmesinde en temel unsur bilgidir. Yağın durumu bilinmezse. laboratuarlara gönderilen numulerin % 80'i ile ilgili herhangi bir negatif yorum yapılmazken. ancak % 20'si ile ilgili işlem gerektiği bulunmuştur. analizi işletmede yapmaktır. En önemli aşınma elementleri nin iş makinaların da bulunabilec ekleri yerler. . Eğer sonuçlar bir problem olduğunu gösterirse. özellikle yağ kalitesinin korunmasıyla büyük kazançlar sağlanmaktadır. bunda bir iyileştirme yapılması mümkün değildir. o zaman numuneleri daha detaylı olarak incelenmek üzere bir laboratuara göndermek gerekir. Tüm çalışmalardan elde edilen sonuçlar göstermiştir ki.] Yağ analizleri ve yağ kalitesinin iyileştirilmesine ayrılacak emek. Yağ analizlerinde en tercih edilen yöntem. [Not: Uluslararası yağ analiz laboratuarlarında yapılan bir araştırmada. O nedenle. Sonuç Yukarıdakine benzer örnekleri çoğaltmak mümkündür. zaman ve para fazlasıyla geri dönecek bir yatırımdır. bu bilgiyi elde edebilmek için yağ analizi yapılması gerekir.Tablo 2. Yağ analizlerini yeterli sıklıkta yapmak veya yaptırmak gerekir.

Hidrolik Yağlarının İ Büyük İki Düşmanı: Kirlilik ve Su . 2 yıl içinde yeni filtrelerle 2 mikron ve 5 mikron'luk parçacık adedinin seyri.Şekil 7.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

analizlerdeki parametrelerin . i k l k ğ li hi ti kt di Ancak. Shell gibi). Bu takip işlemi Yağ Analizi ile gerçekleştirilmektedir. Bu y ç ğ yazının amacı. p anlamını. Yağın kullanılabilir olması için viskozitesin en fazla %10 azalmış veya en fazla %20 artmış olması gerekir. Ülkemizde yağ analizi birkaç kaynakça gerçekleştirilmektedir: yağ üreticisi firmalar (Örneğin. Mobil. verilen yağ analiz raporlarının ve bunların sanayide nasıl değerlendirildiği konusundaki izlenimlerimiz. neyi ölçtüğünü ve limitleri ile ilgili kriterleri anlatmaktır. Borusan gibi) kendi müşterilerine hizmet vermekte ve bir de VibraTek tüm Vib T k tü sanayiye açık olarak yağ analiz hizmeti vermektedir. Doğru viskozitede bir yağ karşılıklı çalışan iki yüzey arasında yeterli kalınlıkta bir yağ filmi oluşturarak aşınmanın önüne geçer. Aşağıda yağ analiz raporlarında sözü edilen parametrelerin ne anlama geldiğinin tanımını bulacaksınız • Viskozite (cSt): • Yağın en önemli parametresidir. Sanayi yağları kullanıcıları. bu raporların ne anlama geldiği konusunda bu Makaleyi yazmaya bizi zorladı.Yağ Analiz Raporlarının Değerlendirilmesi • Yağ analiz raporlarındaki birçok değerin anlamı kullanıcılar için y yeterince açık değildir. makina satıcısı firmalar (örneğin. yağlarının ve bundan da önemlisi bu yağların kullanıldığı makinaların sağlığını sürekli takip etmek zorundadır. Bunun dışında kalanca incelme veya kalınlaşma durumunda bu yağ kullanılmamalıdır .

00 arasında bir değerdedir.000. . (Bakınız sitemizde Cihazlar-->Yağ Filtre) • TAN (mgKOH/g): • Bu değer yağın oksitlenmesinin göstergesidir. dişli yağlarında en fazla 300 ppm. viskozite artar. türbin yağlarında 120 ppm ve trafo yağlarında ise 10(on) ppm su kabul edilebilir. TAN değerinin artması sonucunda metal yüzeylerde sakızlaşma ve reçineleşme başlar. Suyun en büyük tahribatı içindeki oksijenle korozyana neden olmak olduğu gibi viskoziteyi inceltmek gibi bir zararı da olabilir. Genel olarak.0 fazlasına ulaşmışsa bu yağ yeterince oksitlenmiş denilerek kullanılamaz. kullanılmamış yağdaki değerin 1.01-2. hidrolik yağlarında 200 ppm.• Su (ppm-1/1.000): • Özel yağların dışında hiçbir yağda su olmaması gerekir. yağda su da varsa korozyon başlar. Yağdaki suyun kurutulması gerekir. TAN değeri kullanılmamış yağlarda genellikle 0 01 2 00 0. Eğer ölçümle bulunan değer. Bunun üzeri risk içerir. Yağ oksitlenmeye başlayınca oksiyen iyonları yağdaki karbon ve hidrojenle birleşerek COOH asit kökünü oluşturur. TAN ise 1 gram yağda oluşan bu asidi nötralize etmek için gerekli alkalen madde potasyum oksidin (KOH) miligram cinsinden miktarını gösterir.

. Bunu önlemek için yağa.• TBN (mgHCl/g): • Bu parametre de aslında oksitlenmenin bir ölçüsüdür ancak bu değer sadece motor karter yağlarında kullanılır. t kl yağların ğl oksitlenmesi sonucu ortaya çıkan organik polimerler. yakıttaki kükürtün yanması ile ortaya çıkan kükürt artıkları.0-60. TBN bu alkalen maddeden geride ne kadar kaldığının ölçüsüdür ve 1 gr yağdaki alkalen maddeyi nötralize edecek miktardaki asidin miktarını ölçer. asfaltenler miktarının bir ölçüsüdür ve mümkün olduğunca düşük bir değerde olması istenir. Bu değerle ilgili kriter de: TBN değeri kullanılmamış yağın %50 değerine vardığında kullanılamaz olur şeklindedir. aşınma parçacıkları. tozlar ve her türlü ş p ç pislik. TBN rakamı otomotiv yağlarında 5. Bunlar da yağı hızlı bir şekilde oksitlendirirler.0 hatta 100. kül. • Ergimezler (%): • Özellikle dizel yakıtlarında ölçülen bu değer yağa karışan yarım yanmadan doğan d ğ karbon k b artıkları.0 değerine kadar çıkar. fazla miktarda alkalen madde katılır ki. Motor yağlarında silindir içinde yanma meydana geldiği ç g g ç için segmanlarla kartere inen sızıntılar ve gazlar çok yüksek oranda oksitlenmiş yanma artıkları taşır.0-10.0 değerlerinden gemi ana makinalarında 30. oksitlenme sürdükçe bu rezervde bulunan alkalen maddeler asitlenmeyi nötralize etsinler.

. Ayrıca conta malzemesi.DİĞERLERİ • Parlama Noktası: Yağın ısınma sonucu çıkardığı buharların parladığı sıcaklık • Alevlenme Noktası: Yağın kendisinin ısıtılma sonucu alev alma noktası • Donma Noktası: Yağın katı hale geçtiği sıcaklık • Akma Noktası: Yağın akmasının durduğu nokta • Anilin Noktası: Yağın içindeki mumun donduğu nokta Metaller: • Silikon: • çevre tozu kirliliğinin bir göstergesidir göstergesidir. yağ ve soğutma sıvısı katkı maddeleri (köpük önleyici) veya greslerde bulunabilen bir maddedir.

soğutucu boruları • Hidrolik sistemler: rulmanlar ve buşingler. soğutucu boruları. rulman yuvaları. buşing ve somunlar. rulmanlar. kanatlar. bazı yağ kontrol valfleri • Dişli kutuları: Diskler. rondelalar. buşingler. buşing ve sıras contaları. dişliler ve miller. pompalar ve rulman yatakları. rulmanlar içinde bulunur. rulmanlar. piston ve piston çubukları. • Dişli kutuları: dişli ve miller. bazı yağ katkı maddelerinin içeriği olarak ve yağ sızıntısı olan dişli kutusu sızırdırmazlık elemanları • Türbinler:Bazı yatak tutucuları. bazı cins pistonlar. . • Kompresörler:dişliler ve miller. yağ soğutma boruları • Kompresörler: rulmanlar.• Demir ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar: dişli ve miller. yağ soğutma boruları içinde bulunur. rulmanlar. pistonlar. sübaplar. frenler ve diskler. silindir gömlekleri. • Hidrolik sistemler: rotorlar. sübaplar. valfler. ö l kl i l l i t l • Türbinler: dişliler ve miller. buşingler. pompalar. silindir gömlekleri. • Bakır ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar:rulmanlar. vidalar.

• Mangan: Sübap ve mil çeliği alaşım maddesi • Molibden: Sekman alaşım maddesi. Genellikle. deniz suyu ve tusda bulunur • Kalay: Beyaz metal alaşım maddesi. boya baz maddesi . İçten yanmalı motorlar: DİĞER METALLER • Baryum: Katkı maddesi • Boron: Katkı maddesi. gres ve b boyalarda b l l d bulunur. yağ katkı maddesi • Titanyum: Türbin parçaları alaşım maddesi. silikonun yüksek olduğu durumlarda aluminyum da yüksek olabilir.• Alüminyum ve alaşımları: • Alüminyum ve özellikleri ortam tozunda bulunabilen maddedir. Soğutma sıvısı. yağ katkı maddesi • Fosfor: Yağ katkı maddesi • Gümüş: Özel rulman alaşım maddesi • Sodyum: Yağ katkı maddesi. soğutma sıvısı katkı maddesi • Kalsiyum: Katkı maddesi. deniz suyu • K Kurşun: R l Rulman.

Trafo Yağlarında: • Delinme Voltajı: Standartla belirlenmiş bir aralığa sahip ve denenmekte olan yağ içinde tutulan kutuplar arasında kıvılcımlanmanın görüldüğü voltaj • Yüzey Gerilim Katsayısı: Yağda y y ğ oksitlenmenin bir belirtisi • Tanjant Delta Katsayısı: Yağda oksitlenmenin bir başka göstergesidir. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful