YAĞLAMA YAĞINDAN ARIZA TESBİTİ

• MURAT KANAT

İş makinaları, makinalar için çok zor sayılacak koşullarda hizmet verirler. Bu makinalarda özellikle çevre kirliliği, makina arızalarının nedenlerinden en başta gelenidir. Şayet bu temel neden ortadan kaldırılabilirse, iş makinalarında arızalar arasında geçen süre (MTBF) uzayacak ve makinanın hizmette kalan süresi ve ömrü artacağı gibi, arıza ve dolayısıyla da bakım ve yedek parça maliyetleri azalacaktır. Bu işlemin yapılabilmesinde temel şart, kullanılan dişli ve yatak yağlarının ve hidrolik yağlarının teknolojinin gereklerine uygun şekilde ve aralıklarla analizinin yapılıp kirlilik önleyici sistemlerin ne derecede başarılı olduklarının tanımlanması, varsa problemlerin giderilmesidir. Yapılacak analizlerle yağın hizmete devam edip edemeyeceğine, yağın niteliklerinin tanımlanmasından sonra karar verilebilecektir. Ülkemizde, örneğin Almanya ile karşılaştırıldığında, aynı amaç için gereğinin neredeyse 4 katı y ğ kullanılmaktadır. Bunun nedeni, kullanıcı yağın gerçek y yağ , y ğ g ç durumu hakkında -parmakla yapılan ve hiç geçerli olmayan bir muayene dışındabilgi sahibi olmadığı için, risk almak yerine yağa harcanan onca paraya sarf gideri adını verilerek çoğu işletmede bu konunun gündemden kaldırılmasıdır. Bu bildiride, yağ analizi, makina ömrü ve arızaların önlenmesi konuları işlendiği gibi, nasıl yağ tasarrufu yapılacağı da irdelenen konulardan biridir.

Giriş Makina arızalarının temel nedenleri ortadan kaldırılırsa, arıza bakımı bakım ekiplerinin ana sorunu olmadan çıkacak ve ekipler de "bozulanı tamir etmek" yerine, esas işleri olan "arızayı önlemeye yönelik bakım" işlerine yönelebileceklerdir. Ancak, arızanın temel kaynaklarını ortadan kaldırmanın ilk fonksiyonu, bakım ekiplerinin g y , p görev y p yapısını değiştirmek değil, esas olarak ğş ğ , bakım maliyetlerini düşürmek ve makina ve komponent ömrünü önemli ölçüde arttırmaktır. Proaktif Bakım (Önleyici Bakım) olarak 1980'li yıllarda ileri atılan bakım teknolojisinin temelinde yağ bakımı yatmaktadır. Zira, yapılan çalışmalar, mekanik arızaların % 42'sinin kaynağının yağ kirliliği ve yağlamayla ilgili sorunlar olduğunu ortaya koymuştur. O nedenle, bilinçli yağ kullanımının ve yağ kalitesinin korunması çok önemli bir unsurdur. Günümüzde, ğ ü ti i i fi Gü ü ü d yağ üreticisi firmalar, müşteri hizmetleri ve pazarlama taktiği olarak l ü t i hi tl i l t ktiği l k yağ kullanımı yüksek olan müşterilerinin yağ analizlerini yapmakta ve önemli bir katkı sağlamaktadırlar. Ancak, verilen raporlarda sunulan bilgilerin neyi ifade ettiğini bilmek, kanımızca böyle bir rapora sahip olmaktan da önemlidir.

Yağ Analizleri Ne Sıklıkta Yapılmalıdır? Birçok iş makinasında, fabrikalardaki makinalarda ve kara, hava ve deniz taşıtlarında yağ analizleri yapılmaktadır. Ancak tecrübemiz, bu testlerin çoğu uygulamada pek bir anlam taşımayan ve spot kontrol görevi görmekten başka etkisi olmayan analizler olduğunu göstermektedir. Ama, Türk Hava Kuvvetleri helikopterlerin ğl h lik t l i yağlarında h 25 saatlik uçuş sonunda yağ örneği alıp analizler d her tlik d ğ ö ği l li l yapmaktadır. Aynı durum, askerî uçaklarımız için benzer sürelerde yapılmaktadır. Türk Hava Yolları uçaklarının da uluslararası standartların öngördüğü çerçevede yağ analizi yaptırdığı bilinmektedir. Oysa, özellikle fabrikalardaki makinalar ve iş makinalarında durum pek de bu şekilde değildir. Yağ analizi sıklığı konusundaki genel kanı, 60 günden daha uzun aralıklarla yapılan analizlerin sadece spot kontrol anlamı taşıdığı ve bir makinadaki gidişi g göstermesi açısından pek anlamlı olmadığı yönündedir. O nedenle, önerilen, eğer ç p ğ y , , ğ makina imalâtçısının daha kısa bir süre için önerisi varsa onu geçerli olarak saymak, yoksa da en fazla 60 gün aralıkla analiz yaptırmaktır. Aslında, özellikle iş makinalarında bu sürenin daha kısa tutulmasında yarar vardır. Zira, iş makinalarının zor çalışma koşullarında analizler arasındaki sürenin daha kısa tutulması yarar sağlar.

Yağ Analiz Raporu ve Anlattıkları Yağ analiz raporlarında esas olarak birkaç bilgi alanı vardır: - Temel Referans Bilgileri - Yağın Özellikleri - Katkı Maddelerinin Durumu - Aşınma Elementlerinin Miktarı - Temel Referans Bilgileri Bu alanda, numune gönderenle ve numunenin alındığı makina ve kullanılan yağla ilgili bilgiler vardır. Makinanın adı, kodu, yağın cinsi, miktarı ve çalışma süresi bu bölgede verilir. - Yağın Özellikleri Yağın temel fiziksel özelliklerinin bilinmesi, o yağın kullanımına devam edilip edilemeyeceğini tanımlayan parametrelerden biridir. Hidrolik ve dişli yağlarıyla ilgili en önemli unsurlar şunlardır: - Viskozite - Kirlilik sayımı - TAN veya TBN değeri - Su miktarı Dişli yağlarında bu listeye aşınma elementleri ile ilgili bilgileri de eklemek gerekir.

Viskozite Genellikle tanımlamada kinematik viskozite birimi olan cSt (centiStoke) kullanılır. Hidrolik ve dişli yağlarında viskozite açısından kullanım aralığı -%10 ilâ +%20'dir. Kalınlaşmış (viskozite si artmış) yağda aşırı derecede kirlilik ve/veya reçineleşme olduğunu gösterir. İncelmiş (viskozitesi azalmış) yağın viskozitesinin düşüklüğünün nedeni yakıt karışması, yanlışlıkla ince yağ nedeni, karışması karıştırılması veya yağın yorulmasından kaynaklanan moleküler zincirlerin kopması olabilir. Laboratuarlarda kinematik viskozite ölçümü ASTM (American Society for Testing and Materials - Amerikan Test ve Malzeme Derneği) yöntemlerinden ASTM D445 ile yapılır. Bu yöntemde yağ numunesinin belli derecede sıcaklıkta tutulan bir yağ banyosunda bulunan ince kapiler bir borudan yerçekimi etkisi altında akması sağlanır. Akma süresine bağlı olarak y ğ kinematik viskozitesi ğ ğ yağın cSt (mm2/sn) cinsinden bulunur. Yağ viskozitesi, daha pratik saha yöntemlerinde genellikle "düşen bilya" yöntemi kullanan el cihazları ile bulunabilir. Bu cihazlarda, özellikleri bilinen bir bilyanın iki nokta arasında düşme süresinden, yağın cSt cinsinden viskozitesi bulunur. Bu cihazlar, her ne kadar ASTM yöntemi olmasalar da, yağ üretimi ve araştırma/geliştirme ile ilgili değil de kullanımı ile ilgili durumlarda, ASTM cihazlarının ürettiği sonuçları üretmekte ve kullanıcı için büyük kolaylık sağlar.

Şekil 1. ASTM D445 viskozite cihazı

Viskozite değerlendirmede genel kural Yağınız, kullanılmamış yağa oranla %10'dan daha fazla incelmiş ise, kesinlikle kullanılamaz. Eğer %20'den daha fazla kalınlaşmış ise, o zaman kalınlaşmanın nedenini bulmak gerekir. Kirlilik nedeniyle kalınlaşmış ise yağ filtre edilerek belki kurtarılabilir; ancak reçineleşme gibi kimyasal bozulma var ve TAN değeri kabul edilebilir sınırlar dışına çıkmış ise kullanılamaz.

Şekil 2. Pratik bir el viskozimetresi

Şekil 3. Pratik elektronik viskozimetre

Bu standatta. Ancak. R1/R2/R3'de kullanılan R "Ranj Sayısı" 1-30 arasındaki sayılarla değişir ve 1 mL yağ numunesinde bulunan partikül sayısı arasında ~2R şeklinde bir bağlantı vardır. rulmanlarda 510 mikron değerlerinde olduğu için.000 ilâ 20. gibi tribolojik ve reolojik özellikleri ile aşınmalara neden olmaktadır. içerdiği elementlerle yağın kimyasını etkilediği gibi. bu yağın 1 mL'sinde 2 mm'lik partiküllerden 10.. >5 mm ve >15 mm partiküllerin 1 mL deki miktarını ifade edecek standardı mL'deki şekilde yazılan iki rakamla. Kirlilik sayımında kullanılan ISO4406 standardı en son 1999 yılında güncellenmiştir.000 ve 15 mm'lik partiküllerden ise 80 ilâ 160 adet vardır. >5 mm ve >15 mm ifade eden üç R kodu ile tanımlanmaktadır. 24=16. >2 mm. örneğin 21/19/14 gibi. partikül kirliliğidir. bu tip makina elemanlarının bulunduğu makinalarda filtre ç . 216=65. Örneğin. Ancak. bundan daha kirli bir yağı ölçmenin de pek bir mantığı yoktur. Buna bağlı olarak. yaklaşık rakam 64. Buna göre. Yağda kirliliğin boyutları ve kirliliğin malzemesi de önemli faktörlerin başında gelir. bu değerlere yakın büyüklükteki partiküller maksimum tahribata açar. örneğin 19/14 olarak ifade edilirdi. Bu tablo.Yağ Kirliliği Bu çalışmada özellikle iş makinalarında çok önemli bir parametre olan ve hem yağın ömrünü hem de iş makinasının ömrünü ve arıza sıklığını tanımlayan bir unsur olan "yağ kirliliği" üzerinde duracağız. Aslında. Birbirine karşı hareket eden elemanlar arasındaki klerense yakın bir boyuttaki partiküller. Zira partikül kirliliği. karter yağına yakıt karışması) de yağın kalitesini bozan ve makina ömrünü negatif yönde etkileyen süreçlerdir.000 bulunur. İş makinalarında kullanılan hidrolik ve dişli yağlarının kalitesini etkileyen en önemli unsur.536‡alınarak. bu gerçeği en belirgin şekilde gözler önüne sermiştir. Örneğin. p ğ seçiminde çok dikkatli olmak gerekir. servovalflerde kullanılan hidrolik yağlarında 12/9 dahî arandığı durumlar vardır. 1999'da çıkan standart yenilemesine göre. zira bunun üzerinde kirliliği ölçebilecek bir cihaz olmadığı gibi. Ancak yapılan araştırmalar göstermiştir ki. ISO4406 standardı. Yağ kirliliği değerlendirmede genel kural Kirlilikle ilgili genel kural koymak zordur. Tablo 1'de verilen ISO4406 tablosu oluşturulur. Bu konuda yapılan araştırmaların en bilineni olan McPherson'un helikopter rulmanlarındaki aşınmaların yağdaki kirliliğe bağlılığı konusundaki araştırması. Özellikle. 10 mikron'dan daha büyük nominal gözenekli filtreler yağdaki kirliliğin ancak %10'unu tutabilmekte ve dolayısıyla önemli bir görev görmemektedir. genellikle sadece R=24'e kadar hazırlanır. hidrolik yağlarında ISO4406 14/11 (NAS 6 veya 7). Bu nedenle. R=4. 5 mm partiküllerden'lik 2. makina tipine göre bu limit değerler farklılık gösterebilir.500 ilâ 5. Yağ kirliliği tanımlama ve sayma yöntemleri Kirliliği ifade etmekte genellikle bir mililitre yağ numunesinde belli bir ortalama mikron büyüklükteki partiküllerin sayısı kullanılır. servo-valflerde bu klerens 3-5 mikron. .000 adet. en büyük tahribatı yaparlar.1 mL yağda. olmaktadır Yağda partikül kirliliği olabileceği gibi. dişli yağlarında ise ISO4406 18/15 (NAS 9) limit değerleri kullanılır. hidrolik yağlarında hava nedeniyle köpürme) ve sıvı kirliliği (örneğin. gaz kirliliği (örneğin.

Ancak elbette ki.Süzme yöntemi Yağ kirliliğini ölçmekte kullanılan en basit yöntem. Ama sahadaki kullanıcı. süzme yöntemi olarak bilinen ve yağın ince gözenekli bir kâğıt filtreden süzülerek filtre kâğıdının kirliliğe bağlı olarak renk değiştirmesi ve bu rengin kalibreli renk çetelesi ile karşılaştırılması ile yapılır. bu yöntemi kullanarak bir değerlendirme yapabilir ve şayet kirlenmede artış görürse o zaman numuneyi bir yağ analiz laboratuarına göndererek daha üst düzey bir yöntemle kirliliğin sayılmasını ve bilimsel olarak tesbit edilmesini isteyebilir. bu yöntem son derece afakî olup sadece yüzeysel bir fikir vermekte kullanılabilir. .

Ancak numune basınç altında ölçülerek kabarcıkların patlaması sağlanabilir. Hava kabarcıkları da bu cihazlarda sorun teşkil eder. içinde belli bir oranın üzerinde su bulunan numuneler. Bazı cihazlar bu yöntemle çalışır. Bunun nedeni. kalibreli bir lazer ışınına tutulur. Işının parlayarak bir alıcıya dönmesi ile yağdaki partiküllerin adedi ve büyüklükleri sayılır. Bazı cihazlar bunu tanıyarak numuneyi geçersiz sayarlar. . Bu imkânı olmayan cihazlarda ise. Genellikle. hava kabarcıklarının da lazer ışınının kırılmasına yol açmasıdır.Lazerli yansıma yöntemi Bu yöntemde ince bir kılcal borudan geçirilmekte olan yağ numunesi. numuneyi vakumda tutarak hafifçe sallamak gerekir. zira sayım cihazları kabarcıkları da partikül kabul ederek sayım yapar. yağ analizinin hatalı çıkmasına neden olur. Lazerli cihazlarda en önemli konuların başında hassasiyeti ciddî ölçüde başında. etkileyen yağın içindeki nem ve hava kabarcığı miktarıdır.

Zira suyun içindeki oksijen. Bu cihazın volümetrik ve kulometrik diye bilinen iki türü vardır.6 ilâ 1. depolanmaları ve kullanılmaları süreci boyunca dış etkilere maruzdur. rezerv alkaleni gösterdiği için kullanımda sürekli düşer. Bunlar genellikle kalsiyum (Ca). Eğer bir yağın TBN değeri orijinal değerinin yarısının altına düşmüşse. dolayısıyla asit oluşumu. bu yağlarda alkalen madde miktarı çok yüksektir ve asidi nötralize edecek alkalen yerine. yağda asitleşme sürecinde artakalmış alkalen madde miktarı ölçülür.01= 100 ppm anlamına gelir. TAN değeri. TAN ve TBN değerlendirmede genel kural TAN değeri kimi kullanıcıya göre +0. yağın içine alkalen katkı maddeleri katarlar. Bu etkilerin yağdaki en önemli sonucu. hidrolik. . en tehlikeli dış etkilerin başında gelir. çinko (Zn) ve P (fosfor) bileşikleridir. yağın bir mililitresindeki asidi nötralize edecek alkalen madde potasyum hidroksit (KOH) miktarının gram olarak ifadesidir. O nedenle. ğ . dişli ve trafo yağlarında kullanılır. .Toplam Asit Sayısı) değeri. Aynı şekilde %0. yağ imalâtçıları yağda asitleşmeyi dengelemek için. ş ş g y ç j . Yağın oksitleşmesi. TAN (Total Acid Number . Su analizinde "ppm" (parts per million . Oluşan değişik asitler.000 ppm anlamına gelir. TBN değeri. suyun bu özelliği ile temas ettiği yüzeylerde korozyona neden olduğu bilinmektedir. o yağ artık asitleşmeyi yeterince önleyemeyecek derecede alkalensiz kalmış demektir ve asitleşme riski altındadır. karbon ve hidrojen ile birleşerek asit yapabildiği gibi.0 arasında artmışsa.1= 1000 ppm ve %0. yağın asite (COOH) dönüşmesidir. dizel ve benzinli motor yağlarında yanma artıkları diğerlerine oranla aşırı miktarda olduğu için. Bu da hacim olarak ifade edildiğinde %1=10. madenî yağın çalıştığı yüzeylerde aşındırıcı ve korozif etki yaratırlar. yağın içindeki alkalen maddelerin düzeyini ölçerek değerlendirilebilir. kullanılmayacak derecede oksitlenmiş olduğu kabul edilir.Su Miktarı Yağda su. Ancak.TAN veya TBN Değeri Madeni yağlar. magnezyum (Mg).milyonda bir) birimi kullanılır. Yağda su miktarı laboratuarlarda Karl Fischer denilen bir titrasyon cihazı ile ölçülür. sahada K l t ik l d h h l i ) A kild h d kullanılan ve yağdaki suyun katılan kimyasallarla reaksiyona girerek hidrojen gazı üretmesi ve bu gazın basıncının ölçülmesi temeline dayalı pratik kitler de mevcuttur. Kulometrik olanı daha hassas sonuçlar verir (<10 ppm). Aynı şekilde. karbon (C) ve hidrojen (H) atomlarından oluşan moleküllere oksijen (O) girişini sağlayarak.

Yakıtlardan gelir.Ca (Kalsiyum) . Tablo 2'de verilen maddelerin yağ analiz raporundaki miktarlarının bir anlam ifade edebilmesi için.P (Fosfor) Yukarıdaki maddeler yağda asiditeyi önlemeye yöneliktir.Aşınma Elementleri Aşınma elementlerinden en önemlileri ve iş makinalarının değişik elemanlarında bulunabilecekleri yerleri gösteren Tablo 2 bilgi verici olabilir.005 Zn : % 0. Ayrıca Na deterjan görevi gören katıkların da bir elementidir. Bunların ölçülmesi.-Katkı Maddelerinin Durumu .Mg ( Magnezyum) .105 0 105 Kullanılmış yağda ise bu değerler düşer. Bir çok üretici bu değeri ölçerek üretimin kalitesini de denetler.Zn (Çinko) .392 arası Mg : maksimum % 0. ortalama değerler şöyle verilebilir: Ca : % 0. . .127 arası P : tipik % 0.Mo (Molibden) ( ) Molibden yanma ürünüdür. .Na (sodyum) Na yüksekliği. Her yağ numunesinde belli oranda mevcut olması beklenir.Si (Silisyum) .Pb (Kurşun) Pb yüksekliği yağa yakıt karıştığını gösterir. Yağ üreticileri bu değerlerin birbirleriyle olan ilişkisine bakarak gönderilen numunenin kendi üretimleri olup olmadığını anlarlar. . Ürüne bağlı olarak bu değerler birbirleriyle ilintilidir.321 ilâ 0. yakıta su karıştığını gösterir. Kullanılmamış yağda. özellikle dizel yağlarından TBN'yi teyid etmeye yöneliktir.104 ilâ 0. ürüne bağlı olmakla beraber. . daha önce yapılmış olan test sonuçlarının bir grafik üzerinde işaretlenerek artışların tayin edilebilmesi gerekir.

Zira istenilen düzeyde temiz bir yağ sağlamanın maliyeti astronomik rakamlara ulaşabileceği için. bu konuyla ilgili en iyi çözüm. . Bu nedenle iş makinalarının yağlarında yapılacak analizlerde mutlaka partikül sayımı yapılmalıdır. Teorik olarak bu yağlara kirlilik sızmaması gerekir. kullanılacak yağın varilde mutlaka önce filtre edilmesidir . elemanları çoğunun y p ğ gibi bir estetik eleman olarak görmeyip. İş makinalarında bir çok hidrolik devre çok sıkı şekilde kapatılmış ve contalanmıştır.Conta ve sıyırıcı elemanlarında patlak ve aşınma Tozla direkt veya atmosferik ortam yoluyla temas halinde olan piston ve diğer elemanların aşınmaları sonucunda gevşeyen klerens aralığından sisteme kirlilik sızması kaçınılmazdır. Oysa yapmış olduğumuz ve değişik üreticilere ait hidrolik yağlarda görebildiğimiz en temiz yağ 18/15 seviyesindedir. kirli ve aşındırma özelliği yüksek partiküllerin bulunduğu ortamlarda çalışırlar.Kullanılmamış yağın yeterince temiz olmaması Türkiye piyasasında bir hidrolik devreye girebilecek temizliğe sahip hidrolik yağ satışı yoktur. dikkatle kontrol etmek ve maliyetini esirgemeyip aşınanları değiştirmek gerekir. Ancak bu. Ancak bu yağlar da diğerleri gibi kirli bulunabilmektedir. Hidrolik devrelerde istenen ISO4406 kirlilik 15/12 ve hatta 14/11 seviyesindedir. kesinlikle yağ firmalarının bir ihmali ve eksikliği olarak görülmemelidir.Yağ Kirliliği ve İş Makinaları İş makinaları. O nedenle. bu ç ğ yaptığı g g y p. Bunun nedenlerinden bazıları şunlardır: . görevleri icabı çok tozlu.

Eğer sonuçlar bir problem olduğunu gösterirse. En önemli aşınma elementleri nin iş makinaların da bulunabilec ekleri yerler. bu bilgiyi elde edebilmek için yağ analizi yapılması gerekir. O nedenle. zaman ve para fazlasıyla geri dönecek bir yatırımdır. Yağın durumu bilinmezse. . Yağ analizlerini yeterli sıklıkta yapmak veya yaptırmak gerekir. Sonuç Yukarıdakine benzer örnekleri çoğaltmak mümkündür. Yağ analizlerinde en tercih edilen yöntem. Tüm çalışmalardan elde edilen sonuçlar göstermiştir ki. Yağ kalitesinin iyileştirilmesinde en temel unsur bilgidir. ancak % 20'si ile ilgili işlem gerektiği bulunmuştur. o zaman numuneleri daha detaylı olarak incelenmek üzere bir laboratuara göndermek gerekir.] Yağ analizleri ve yağ kalitesinin iyileştirilmesine ayrılacak emek. laboratuarlara gönderilen numulerin % 80'i ile ilgili herhangi bir negatif yorum yapılmazken. analizi işletmede yapmaktır. bunda bir iyileştirme yapılması mümkün değildir.Tablo 2. özellikle yağ kalitesinin korunmasıyla büyük kazançlar sağlanmaktadır. [Not: Uluslararası yağ analiz laboratuarlarında yapılan bir araştırmada.

2 yıl içinde yeni filtrelerle 2 mikron ve 5 mikron'luk parçacık adedinin seyri.Şekil 7. Hidrolik Yağlarının İ Büyük İki Düşmanı: Kirlilik ve Su .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

bu raporların ne anlama geldiği konusunda bu Makaleyi yazmaya bizi zorladı. Bu y ç ğ yazının amacı. Ülkemizde yağ analizi birkaç kaynakça gerçekleştirilmektedir: yağ üreticisi firmalar (Örneğin. verilen yağ analiz raporlarının ve bunların sanayide nasıl değerlendirildiği konusundaki izlenimlerimiz. Sanayi yağları kullanıcıları. Doğru viskozitede bir yağ karşılıklı çalışan iki yüzey arasında yeterli kalınlıkta bir yağ filmi oluşturarak aşınmanın önüne geçer. makina satıcısı firmalar (örneğin. yağlarının ve bundan da önemlisi bu yağların kullanıldığı makinaların sağlığını sürekli takip etmek zorundadır. analizlerdeki parametrelerin .Yağ Analiz Raporlarının Değerlendirilmesi • Yağ analiz raporlarındaki birçok değerin anlamı kullanıcılar için y yeterince açık değildir. Mobil. Bunun dışında kalanca incelme veya kalınlaşma durumunda bu yağ kullanılmamalıdır . i k l k ğ li hi ti kt di Ancak. Shell gibi). neyi ölçtüğünü ve limitleri ile ilgili kriterleri anlatmaktır. Bu takip işlemi Yağ Analizi ile gerçekleştirilmektedir. p anlamını. Yağın kullanılabilir olması için viskozitesin en fazla %10 azalmış veya en fazla %20 artmış olması gerekir. Borusan gibi) kendi müşterilerine hizmet vermekte ve bir de VibraTek tüm Vib T k tü sanayiye açık olarak yağ analiz hizmeti vermektedir. Aşağıda yağ analiz raporlarında sözü edilen parametrelerin ne anlama geldiğinin tanımını bulacaksınız • Viskozite (cSt): • Yağın en önemli parametresidir.

. türbin yağlarında 120 ppm ve trafo yağlarında ise 10(on) ppm su kabul edilebilir. Bunun üzeri risk içerir. Suyun en büyük tahribatı içindeki oksijenle korozyana neden olmak olduğu gibi viskoziteyi inceltmek gibi bir zararı da olabilir. Yağdaki suyun kurutulması gerekir. TAN değerinin artması sonucunda metal yüzeylerde sakızlaşma ve reçineleşme başlar. kullanılmamış yağdaki değerin 1. viskozite artar.00 arasında bir değerdedir. yağda su da varsa korozyon başlar.000): • Özel yağların dışında hiçbir yağda su olmaması gerekir. (Bakınız sitemizde Cihazlar-->Yağ Filtre) • TAN (mgKOH/g): • Bu değer yağın oksitlenmesinin göstergesidir.01-2. TAN değeri kullanılmamış yağlarda genellikle 0 01 2 00 0. dişli yağlarında en fazla 300 ppm. Eğer ölçümle bulunan değer. TAN ise 1 gram yağda oluşan bu asidi nötralize etmek için gerekli alkalen madde potasyum oksidin (KOH) miligram cinsinden miktarını gösterir. hidrolik yağlarında 200 ppm.000.• Su (ppm-1/1. Yağ oksitlenmeye başlayınca oksiyen iyonları yağdaki karbon ve hidrojenle birleşerek COOH asit kökünü oluşturur. Genel olarak.0 fazlasına ulaşmışsa bu yağ yeterince oksitlenmiş denilerek kullanılamaz.

tozlar ve her türlü ş p ç pislik. Motor yağlarında silindir içinde yanma meydana geldiği ç g g ç için segmanlarla kartere inen sızıntılar ve gazlar çok yüksek oranda oksitlenmiş yanma artıkları taşır.0 hatta 100. fazla miktarda alkalen madde katılır ki. Bu değerle ilgili kriter de: TBN değeri kullanılmamış yağın %50 değerine vardığında kullanılamaz olur şeklindedir.• TBN (mgHCl/g): • Bu parametre de aslında oksitlenmenin bir ölçüsüdür ancak bu değer sadece motor karter yağlarında kullanılır.0-10. kül. oksitlenme sürdükçe bu rezervde bulunan alkalen maddeler asitlenmeyi nötralize etsinler. .0 değerlerinden gemi ana makinalarında 30. TBN bu alkalen maddeden geride ne kadar kaldığının ölçüsüdür ve 1 gr yağdaki alkalen maddeyi nötralize edecek miktardaki asidin miktarını ölçer. aşınma parçacıkları.0 değerine kadar çıkar. t kl yağların ğl oksitlenmesi sonucu ortaya çıkan organik polimerler. asfaltenler miktarının bir ölçüsüdür ve mümkün olduğunca düşük bir değerde olması istenir. yakıttaki kükürtün yanması ile ortaya çıkan kükürt artıkları.0-60. TBN rakamı otomotiv yağlarında 5. Bunlar da yağı hızlı bir şekilde oksitlendirirler. • Ergimezler (%): • Özellikle dizel yakıtlarında ölçülen bu değer yağa karışan yarım yanmadan doğan d ğ karbon k b artıkları. Bunu önlemek için yağa.

yağ ve soğutma sıvısı katkı maddeleri (köpük önleyici) veya greslerde bulunabilen bir maddedir. Ayrıca conta malzemesi.DİĞERLERİ • Parlama Noktası: Yağın ısınma sonucu çıkardığı buharların parladığı sıcaklık • Alevlenme Noktası: Yağın kendisinin ısıtılma sonucu alev alma noktası • Donma Noktası: Yağın katı hale geçtiği sıcaklık • Akma Noktası: Yağın akmasının durduğu nokta • Anilin Noktası: Yağın içindeki mumun donduğu nokta Metaller: • Silikon: • çevre tozu kirliliğinin bir göstergesidir göstergesidir. .

• Kompresörler:dişliler ve miller. • Hidrolik sistemler: rotorlar. sübaplar. pompalar ve rulman yatakları. bazı yağ kontrol valfleri • Dişli kutuları: Diskler. rulmanlar. rondelalar. yağ soğutma boruları içinde bulunur. piston ve piston çubukları. valfler. rulmanlar. pompalar. dişliler ve miller. bazı yağ katkı maddelerinin içeriği olarak ve yağ sızıntısı olan dişli kutusu sızırdırmazlık elemanları • Türbinler:Bazı yatak tutucuları. buşingler. bazı cins pistonlar. yağ soğutma boruları • Kompresörler: rulmanlar. silindir gömlekleri. silindir gömlekleri. soğutucu boruları • Hidrolik sistemler: rulmanlar ve buşingler. pistonlar. rulmanlar içinde bulunur. buşing ve sıras contaları. • Bakır ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar:rulmanlar. rulmanlar. rulman yuvaları. frenler ve diskler. sübaplar. buşingler. vidalar. • Dişli kutuları: dişli ve miller.• Demir ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar: dişli ve miller. . soğutucu boruları. buşing ve somunlar. ö l kl i l l i t l • Türbinler: dişliler ve miller. kanatlar.

Genellikle. yağ katkı maddesi • Titanyum: Türbin parçaları alaşım maddesi. deniz suyu ve tusda bulunur • Kalay: Beyaz metal alaşım maddesi. deniz suyu • K Kurşun: R l Rulman. gres ve b boyalarda b l l d bulunur. • Mangan: Sübap ve mil çeliği alaşım maddesi • Molibden: Sekman alaşım maddesi. soğutma sıvısı katkı maddesi • Kalsiyum: Katkı maddesi.• Alüminyum ve alaşımları: • Alüminyum ve özellikleri ortam tozunda bulunabilen maddedir. yağ katkı maddesi • Fosfor: Yağ katkı maddesi • Gümüş: Özel rulman alaşım maddesi • Sodyum: Yağ katkı maddesi. silikonun yüksek olduğu durumlarda aluminyum da yüksek olabilir. boya baz maddesi . Soğutma sıvısı. İçten yanmalı motorlar: DİĞER METALLER • Baryum: Katkı maddesi • Boron: Katkı maddesi.

.Trafo Yağlarında: • Delinme Voltajı: Standartla belirlenmiş bir aralığa sahip ve denenmekte olan yağ içinde tutulan kutuplar arasında kıvılcımlanmanın görüldüğü voltaj • Yüzey Gerilim Katsayısı: Yağda y y ğ oksitlenmenin bir belirtisi • Tanjant Delta Katsayısı: Yağda oksitlenmenin bir başka göstergesidir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful