YAĞLAMA YAĞINDAN ARIZA TESBİTİ

• MURAT KANAT

İş makinaları, makinalar için çok zor sayılacak koşullarda hizmet verirler. Bu makinalarda özellikle çevre kirliliği, makina arızalarının nedenlerinden en başta gelenidir. Şayet bu temel neden ortadan kaldırılabilirse, iş makinalarında arızalar arasında geçen süre (MTBF) uzayacak ve makinanın hizmette kalan süresi ve ömrü artacağı gibi, arıza ve dolayısıyla da bakım ve yedek parça maliyetleri azalacaktır. Bu işlemin yapılabilmesinde temel şart, kullanılan dişli ve yatak yağlarının ve hidrolik yağlarının teknolojinin gereklerine uygun şekilde ve aralıklarla analizinin yapılıp kirlilik önleyici sistemlerin ne derecede başarılı olduklarının tanımlanması, varsa problemlerin giderilmesidir. Yapılacak analizlerle yağın hizmete devam edip edemeyeceğine, yağın niteliklerinin tanımlanmasından sonra karar verilebilecektir. Ülkemizde, örneğin Almanya ile karşılaştırıldığında, aynı amaç için gereğinin neredeyse 4 katı y ğ kullanılmaktadır. Bunun nedeni, kullanıcı yağın gerçek y yağ , y ğ g ç durumu hakkında -parmakla yapılan ve hiç geçerli olmayan bir muayene dışındabilgi sahibi olmadığı için, risk almak yerine yağa harcanan onca paraya sarf gideri adını verilerek çoğu işletmede bu konunun gündemden kaldırılmasıdır. Bu bildiride, yağ analizi, makina ömrü ve arızaların önlenmesi konuları işlendiği gibi, nasıl yağ tasarrufu yapılacağı da irdelenen konulardan biridir.

Giriş Makina arızalarının temel nedenleri ortadan kaldırılırsa, arıza bakımı bakım ekiplerinin ana sorunu olmadan çıkacak ve ekipler de "bozulanı tamir etmek" yerine, esas işleri olan "arızayı önlemeye yönelik bakım" işlerine yönelebileceklerdir. Ancak, arızanın temel kaynaklarını ortadan kaldırmanın ilk fonksiyonu, bakım ekiplerinin g y , p görev y p yapısını değiştirmek değil, esas olarak ğş ğ , bakım maliyetlerini düşürmek ve makina ve komponent ömrünü önemli ölçüde arttırmaktır. Proaktif Bakım (Önleyici Bakım) olarak 1980'li yıllarda ileri atılan bakım teknolojisinin temelinde yağ bakımı yatmaktadır. Zira, yapılan çalışmalar, mekanik arızaların % 42'sinin kaynağının yağ kirliliği ve yağlamayla ilgili sorunlar olduğunu ortaya koymuştur. O nedenle, bilinçli yağ kullanımının ve yağ kalitesinin korunması çok önemli bir unsurdur. Günümüzde, ğ ü ti i i fi Gü ü ü d yağ üreticisi firmalar, müşteri hizmetleri ve pazarlama taktiği olarak l ü t i hi tl i l t ktiği l k yağ kullanımı yüksek olan müşterilerinin yağ analizlerini yapmakta ve önemli bir katkı sağlamaktadırlar. Ancak, verilen raporlarda sunulan bilgilerin neyi ifade ettiğini bilmek, kanımızca böyle bir rapora sahip olmaktan da önemlidir.

Yağ Analizleri Ne Sıklıkta Yapılmalıdır? Birçok iş makinasında, fabrikalardaki makinalarda ve kara, hava ve deniz taşıtlarında yağ analizleri yapılmaktadır. Ancak tecrübemiz, bu testlerin çoğu uygulamada pek bir anlam taşımayan ve spot kontrol görevi görmekten başka etkisi olmayan analizler olduğunu göstermektedir. Ama, Türk Hava Kuvvetleri helikopterlerin ğl h lik t l i yağlarında h 25 saatlik uçuş sonunda yağ örneği alıp analizler d her tlik d ğ ö ği l li l yapmaktadır. Aynı durum, askerî uçaklarımız için benzer sürelerde yapılmaktadır. Türk Hava Yolları uçaklarının da uluslararası standartların öngördüğü çerçevede yağ analizi yaptırdığı bilinmektedir. Oysa, özellikle fabrikalardaki makinalar ve iş makinalarında durum pek de bu şekilde değildir. Yağ analizi sıklığı konusundaki genel kanı, 60 günden daha uzun aralıklarla yapılan analizlerin sadece spot kontrol anlamı taşıdığı ve bir makinadaki gidişi g göstermesi açısından pek anlamlı olmadığı yönündedir. O nedenle, önerilen, eğer ç p ğ y , , ğ makina imalâtçısının daha kısa bir süre için önerisi varsa onu geçerli olarak saymak, yoksa da en fazla 60 gün aralıkla analiz yaptırmaktır. Aslında, özellikle iş makinalarında bu sürenin daha kısa tutulmasında yarar vardır. Zira, iş makinalarının zor çalışma koşullarında analizler arasındaki sürenin daha kısa tutulması yarar sağlar.

Yağ Analiz Raporu ve Anlattıkları Yağ analiz raporlarında esas olarak birkaç bilgi alanı vardır: - Temel Referans Bilgileri - Yağın Özellikleri - Katkı Maddelerinin Durumu - Aşınma Elementlerinin Miktarı - Temel Referans Bilgileri Bu alanda, numune gönderenle ve numunenin alındığı makina ve kullanılan yağla ilgili bilgiler vardır. Makinanın adı, kodu, yağın cinsi, miktarı ve çalışma süresi bu bölgede verilir. - Yağın Özellikleri Yağın temel fiziksel özelliklerinin bilinmesi, o yağın kullanımına devam edilip edilemeyeceğini tanımlayan parametrelerden biridir. Hidrolik ve dişli yağlarıyla ilgili en önemli unsurlar şunlardır: - Viskozite - Kirlilik sayımı - TAN veya TBN değeri - Su miktarı Dişli yağlarında bu listeye aşınma elementleri ile ilgili bilgileri de eklemek gerekir.

Viskozite Genellikle tanımlamada kinematik viskozite birimi olan cSt (centiStoke) kullanılır. Hidrolik ve dişli yağlarında viskozite açısından kullanım aralığı -%10 ilâ +%20'dir. Kalınlaşmış (viskozite si artmış) yağda aşırı derecede kirlilik ve/veya reçineleşme olduğunu gösterir. İncelmiş (viskozitesi azalmış) yağın viskozitesinin düşüklüğünün nedeni yakıt karışması, yanlışlıkla ince yağ nedeni, karışması karıştırılması veya yağın yorulmasından kaynaklanan moleküler zincirlerin kopması olabilir. Laboratuarlarda kinematik viskozite ölçümü ASTM (American Society for Testing and Materials - Amerikan Test ve Malzeme Derneği) yöntemlerinden ASTM D445 ile yapılır. Bu yöntemde yağ numunesinin belli derecede sıcaklıkta tutulan bir yağ banyosunda bulunan ince kapiler bir borudan yerçekimi etkisi altında akması sağlanır. Akma süresine bağlı olarak y ğ kinematik viskozitesi ğ ğ yağın cSt (mm2/sn) cinsinden bulunur. Yağ viskozitesi, daha pratik saha yöntemlerinde genellikle "düşen bilya" yöntemi kullanan el cihazları ile bulunabilir. Bu cihazlarda, özellikleri bilinen bir bilyanın iki nokta arasında düşme süresinden, yağın cSt cinsinden viskozitesi bulunur. Bu cihazlar, her ne kadar ASTM yöntemi olmasalar da, yağ üretimi ve araştırma/geliştirme ile ilgili değil de kullanımı ile ilgili durumlarda, ASTM cihazlarının ürettiği sonuçları üretmekte ve kullanıcı için büyük kolaylık sağlar.

Şekil 1. ASTM D445 viskozite cihazı

Viskozite değerlendirmede genel kural Yağınız, kullanılmamış yağa oranla %10'dan daha fazla incelmiş ise, kesinlikle kullanılamaz. Eğer %20'den daha fazla kalınlaşmış ise, o zaman kalınlaşmanın nedenini bulmak gerekir. Kirlilik nedeniyle kalınlaşmış ise yağ filtre edilerek belki kurtarılabilir; ancak reçineleşme gibi kimyasal bozulma var ve TAN değeri kabul edilebilir sınırlar dışına çıkmış ise kullanılamaz.

Şekil 2. Pratik bir el viskozimetresi

Şekil 3. Pratik elektronik viskozimetre

R=4. dişli yağlarında ise ISO4406 18/15 (NAS 9) limit değerleri kullanılır. Bu nedenle. servovalflerde kullanılan hidrolik yağlarında 12/9 dahî arandığı durumlar vardır.. rulmanlarda 510 mikron değerlerinde olduğu için. Ancak. gibi tribolojik ve reolojik özellikleri ile aşınmalara neden olmaktadır. Özellikle. İş makinalarında kullanılan hidrolik ve dişli yağlarının kalitesini etkileyen en önemli unsur.000 adet. gaz kirliliği (örneğin.500 ilâ 5. zira bunun üzerinde kirliliği ölçebilecek bir cihaz olmadığı gibi. Ancak. bu gerçeği en belirgin şekilde gözler önüne sermiştir. Yağ kirliliği tanımlama ve sayma yöntemleri Kirliliği ifade etmekte genellikle bir mililitre yağ numunesinde belli bir ortalama mikron büyüklükteki partiküllerin sayısı kullanılır. bu tip makina elemanlarının bulunduğu makinalarda filtre ç . Zira partikül kirliliği. Örneğin. Kirlilik sayımında kullanılan ISO4406 standardı en son 1999 yılında güncellenmiştir. olmaktadır Yağda partikül kirliliği olabileceği gibi. Yağda kirliliğin boyutları ve kirliliğin malzemesi de önemli faktörlerin başında gelir. >2 mm. yaklaşık rakam 64.536‡alınarak. Bu standatta. Buna göre. Aslında. genellikle sadece R=24'e kadar hazırlanır. 1999'da çıkan standart yenilemesine göre. örneğin 21/19/14 gibi. Örneğin. Bu konuda yapılan araştırmaların en bilineni olan McPherson'un helikopter rulmanlarındaki aşınmaların yağdaki kirliliğe bağlılığı konusundaki araştırması. hidrolik yağlarında hava nedeniyle köpürme) ve sıvı kirliliği (örneğin. Bu tablo. ISO4406 standardı. 24=16.Yağ Kirliliği Bu çalışmada özellikle iş makinalarında çok önemli bir parametre olan ve hem yağın ömrünü hem de iş makinasının ömrünü ve arıza sıklığını tanımlayan bir unsur olan "yağ kirliliği" üzerinde duracağız. 216=65. R1/R2/R3'de kullanılan R "Ranj Sayısı" 1-30 arasındaki sayılarla değişir ve 1 mL yağ numunesinde bulunan partikül sayısı arasında ~2R şeklinde bir bağlantı vardır.1 mL yağda. Birbirine karşı hareket eden elemanlar arasındaki klerense yakın bir boyuttaki partiküller. . makina tipine göre bu limit değerler farklılık gösterebilir. örneğin 19/14 olarak ifade edilirdi. partikül kirliliğidir. bu yağın 1 mL'sinde 2 mm'lik partiküllerden 10.000 ilâ 20. bundan daha kirli bir yağı ölçmenin de pek bir mantığı yoktur. hidrolik yağlarında ISO4406 14/11 (NAS 6 veya 7). Buna bağlı olarak. karter yağına yakıt karışması) de yağın kalitesini bozan ve makina ömrünü negatif yönde etkileyen süreçlerdir.000 bulunur. 5 mm partiküllerden'lik 2. Tablo 1'de verilen ISO4406 tablosu oluşturulur. Ancak yapılan araştırmalar göstermiştir ki. Yağ kirliliği değerlendirmede genel kural Kirlilikle ilgili genel kural koymak zordur. p ğ seçiminde çok dikkatli olmak gerekir. servo-valflerde bu klerens 3-5 mikron. içerdiği elementlerle yağın kimyasını etkilediği gibi. >5 mm ve >15 mm ifade eden üç R kodu ile tanımlanmaktadır.000 ve 15 mm'lik partiküllerden ise 80 ilâ 160 adet vardır. en büyük tahribatı yaparlar. bu değerlere yakın büyüklükteki partiküller maksimum tahribata açar. 10 mikron'dan daha büyük nominal gözenekli filtreler yağdaki kirliliğin ancak %10'unu tutabilmekte ve dolayısıyla önemli bir görev görmemektedir. >5 mm ve >15 mm partiküllerin 1 mL deki miktarını ifade edecek standardı mL'deki şekilde yazılan iki rakamla.

Ama sahadaki kullanıcı. .Süzme yöntemi Yağ kirliliğini ölçmekte kullanılan en basit yöntem. bu yöntemi kullanarak bir değerlendirme yapabilir ve şayet kirlenmede artış görürse o zaman numuneyi bir yağ analiz laboratuarına göndererek daha üst düzey bir yöntemle kirliliğin sayılmasını ve bilimsel olarak tesbit edilmesini isteyebilir. bu yöntem son derece afakî olup sadece yüzeysel bir fikir vermekte kullanılabilir. Ancak elbette ki. süzme yöntemi olarak bilinen ve yağın ince gözenekli bir kâğıt filtreden süzülerek filtre kâğıdının kirliliğe bağlı olarak renk değiştirmesi ve bu rengin kalibreli renk çetelesi ile karşılaştırılması ile yapılır.

. Genellikle. Bazı cihazlar bunu tanıyarak numuneyi geçersiz sayarlar. zira sayım cihazları kabarcıkları da partikül kabul ederek sayım yapar.Lazerli yansıma yöntemi Bu yöntemde ince bir kılcal borudan geçirilmekte olan yağ numunesi. Lazerli cihazlarda en önemli konuların başında hassasiyeti ciddî ölçüde başında. kalibreli bir lazer ışınına tutulur. numuneyi vakumda tutarak hafifçe sallamak gerekir. Bu imkânı olmayan cihazlarda ise. Işının parlayarak bir alıcıya dönmesi ile yağdaki partiküllerin adedi ve büyüklükleri sayılır. içinde belli bir oranın üzerinde su bulunan numuneler. Hava kabarcıkları da bu cihazlarda sorun teşkil eder. etkileyen yağın içindeki nem ve hava kabarcığı miktarıdır. Bunun nedeni. Ancak numune basınç altında ölçülerek kabarcıkların patlaması sağlanabilir. hava kabarcıklarının da lazer ışınının kırılmasına yol açmasıdır. Bazı cihazlar bu yöntemle çalışır. yağ analizinin hatalı çıkmasına neden olur.

yağın içindeki alkalen maddelerin düzeyini ölçerek değerlendirilebilir. Su analizinde "ppm" (parts per million .01= 100 ppm anlamına gelir.TAN veya TBN Değeri Madeni yağlar. dolayısıyla asit oluşumu. Kulometrik olanı daha hassas sonuçlar verir (<10 ppm). Eğer bir yağın TBN değeri orijinal değerinin yarısının altına düşmüşse. Zira suyun içindeki oksijen. hidrolik.6 ilâ 1. magnezyum (Mg). TAN ve TBN değerlendirmede genel kural TAN değeri kimi kullanıcıya göre +0. TAN değeri. bu yağlarda alkalen madde miktarı çok yüksektir ve asidi nötralize edecek alkalen yerine. o yağ artık asitleşmeyi yeterince önleyemeyecek derecede alkalensiz kalmış demektir ve asitleşme riski altındadır. madenî yağın çalıştığı yüzeylerde aşındırıcı ve korozif etki yaratırlar. yağda asitleşme sürecinde artakalmış alkalen madde miktarı ölçülür. en tehlikeli dış etkilerin başında gelir. çinko (Zn) ve P (fosfor) bileşikleridir. karbon ve hidrojen ile birleşerek asit yapabildiği gibi. dişli ve trafo yağlarında kullanılır. . Aynı şekilde %0.000 ppm anlamına gelir. Oluşan değişik asitler. O nedenle. sahada K l t ik l d h h l i ) A kild h d kullanılan ve yağdaki suyun katılan kimyasallarla reaksiyona girerek hidrojen gazı üretmesi ve bu gazın basıncının ölçülmesi temeline dayalı pratik kitler de mevcuttur.milyonda bir) birimi kullanılır. TAN (Total Acid Number . rezerv alkaleni gösterdiği için kullanımda sürekli düşer. . yağ imalâtçıları yağda asitleşmeyi dengelemek için.Su Miktarı Yağda su.Toplam Asit Sayısı) değeri.0 arasında artmışsa. Bunlar genellikle kalsiyum (Ca). Aynı şekilde. Yağda su miktarı laboratuarlarda Karl Fischer denilen bir titrasyon cihazı ile ölçülür. suyun bu özelliği ile temas ettiği yüzeylerde korozyona neden olduğu bilinmektedir. yağın asite (COOH) dönüşmesidir. karbon (C) ve hidrojen (H) atomlarından oluşan moleküllere oksijen (O) girişini sağlayarak. ş ş g y ç j . kullanılmayacak derecede oksitlenmiş olduğu kabul edilir. Bu etkilerin yağdaki en önemli sonucu. yağın bir mililitresindeki asidi nötralize edecek alkalen madde potasyum hidroksit (KOH) miktarının gram olarak ifadesidir. Ancak. Bu cihazın volümetrik ve kulometrik diye bilinen iki türü vardır.1= 1000 ppm ve %0. yağın içine alkalen katkı maddeleri katarlar. depolanmaları ve kullanılmaları süreci boyunca dış etkilere maruzdur. Bu da hacim olarak ifade edildiğinde %1=10. dizel ve benzinli motor yağlarında yanma artıkları diğerlerine oranla aşırı miktarda olduğu için. Yağın oksitleşmesi. TBN değeri. ğ .

Na (sodyum) Na yüksekliği. . . Kullanılmamış yağda.Ca (Kalsiyum) .392 arası Mg : maksimum % 0.P (Fosfor) Yukarıdaki maddeler yağda asiditeyi önlemeye yöneliktir.104 ilâ 0.Aşınma Elementleri Aşınma elementlerinden en önemlileri ve iş makinalarının değişik elemanlarında bulunabilecekleri yerleri gösteren Tablo 2 bilgi verici olabilir. Yağ üreticileri bu değerlerin birbirleriyle olan ilişkisine bakarak gönderilen numunenin kendi üretimleri olup olmadığını anlarlar. .Zn (Çinko) .321 ilâ 0.105 0 105 Kullanılmış yağda ise bu değerler düşer. Bir çok üretici bu değeri ölçerek üretimin kalitesini de denetler.005 Zn : % 0. Bunların ölçülmesi. Ürüne bağlı olarak bu değerler birbirleriyle ilintilidir. Yakıtlardan gelir. Her yağ numunesinde belli oranda mevcut olması beklenir.Si (Silisyum) . . özellikle dizel yağlarından TBN'yi teyid etmeye yöneliktir.Pb (Kurşun) Pb yüksekliği yağa yakıt karıştığını gösterir.Mo (Molibden) ( ) Molibden yanma ürünüdür. . ortalama değerler şöyle verilebilir: Ca : % 0. daha önce yapılmış olan test sonuçlarının bir grafik üzerinde işaretlenerek artışların tayin edilebilmesi gerekir.-Katkı Maddelerinin Durumu . Ayrıca Na deterjan görevi gören katıkların da bir elementidir. Tablo 2'de verilen maddelerin yağ analiz raporundaki miktarlarının bir anlam ifade edebilmesi için. yakıta su karıştığını gösterir.Mg ( Magnezyum) .127 arası P : tipik % 0. ürüne bağlı olmakla beraber.

elemanları çoğunun y p ğ gibi bir estetik eleman olarak görmeyip. kullanılacak yağın varilde mutlaka önce filtre edilmesidir . Ancak bu yağlar da diğerleri gibi kirli bulunabilmektedir.Yağ Kirliliği ve İş Makinaları İş makinaları.Conta ve sıyırıcı elemanlarında patlak ve aşınma Tozla direkt veya atmosferik ortam yoluyla temas halinde olan piston ve diğer elemanların aşınmaları sonucunda gevşeyen klerens aralığından sisteme kirlilik sızması kaçınılmazdır. Bunun nedenlerinden bazıları şunlardır: . Hidrolik devrelerde istenen ISO4406 kirlilik 15/12 ve hatta 14/11 seviyesindedir. bu konuyla ilgili en iyi çözüm. Ancak bu. bu ç ğ yaptığı g g y p. O nedenle. İş makinalarında bir çok hidrolik devre çok sıkı şekilde kapatılmış ve contalanmıştır. . Oysa yapmış olduğumuz ve değişik üreticilere ait hidrolik yağlarda görebildiğimiz en temiz yağ 18/15 seviyesindedir. kirli ve aşındırma özelliği yüksek partiküllerin bulunduğu ortamlarda çalışırlar. Zira istenilen düzeyde temiz bir yağ sağlamanın maliyeti astronomik rakamlara ulaşabileceği için. dikkatle kontrol etmek ve maliyetini esirgemeyip aşınanları değiştirmek gerekir. görevleri icabı çok tozlu. Bu nedenle iş makinalarının yağlarında yapılacak analizlerde mutlaka partikül sayımı yapılmalıdır. kesinlikle yağ firmalarının bir ihmali ve eksikliği olarak görülmemelidir.Kullanılmamış yağın yeterince temiz olmaması Türkiye piyasasında bir hidrolik devreye girebilecek temizliğe sahip hidrolik yağ satışı yoktur. Teorik olarak bu yağlara kirlilik sızmaması gerekir.

En önemli aşınma elementleri nin iş makinaların da bulunabilec ekleri yerler. laboratuarlara gönderilen numulerin % 80'i ile ilgili herhangi bir negatif yorum yapılmazken. . Eğer sonuçlar bir problem olduğunu gösterirse.Tablo 2. bu bilgiyi elde edebilmek için yağ analizi yapılması gerekir. Sonuç Yukarıdakine benzer örnekleri çoğaltmak mümkündür. özellikle yağ kalitesinin korunmasıyla büyük kazançlar sağlanmaktadır. analizi işletmede yapmaktır. Yağ kalitesinin iyileştirilmesinde en temel unsur bilgidir. o zaman numuneleri daha detaylı olarak incelenmek üzere bir laboratuara göndermek gerekir. ancak % 20'si ile ilgili işlem gerektiği bulunmuştur. Yağ analizlerinde en tercih edilen yöntem. [Not: Uluslararası yağ analiz laboratuarlarında yapılan bir araştırmada. Tüm çalışmalardan elde edilen sonuçlar göstermiştir ki. O nedenle.] Yağ analizleri ve yağ kalitesinin iyileştirilmesine ayrılacak emek. bunda bir iyileştirme yapılması mümkün değildir. Yağ analizlerini yeterli sıklıkta yapmak veya yaptırmak gerekir. Yağın durumu bilinmezse. zaman ve para fazlasıyla geri dönecek bir yatırımdır.

Şekil 7. Hidrolik Yağlarının İ Büyük İki Düşmanı: Kirlilik ve Su . 2 yıl içinde yeni filtrelerle 2 mikron ve 5 mikron'luk parçacık adedinin seyri.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

verilen yağ analiz raporlarının ve bunların sanayide nasıl değerlendirildiği konusundaki izlenimlerimiz. Borusan gibi) kendi müşterilerine hizmet vermekte ve bir de VibraTek tüm Vib T k tü sanayiye açık olarak yağ analiz hizmeti vermektedir. Bu takip işlemi Yağ Analizi ile gerçekleştirilmektedir. i k l k ğ li hi ti kt di Ancak. Bu y ç ğ yazının amacı. yağlarının ve bundan da önemlisi bu yağların kullanıldığı makinaların sağlığını sürekli takip etmek zorundadır. Aşağıda yağ analiz raporlarında sözü edilen parametrelerin ne anlama geldiğinin tanımını bulacaksınız • Viskozite (cSt): • Yağın en önemli parametresidir. bu raporların ne anlama geldiği konusunda bu Makaleyi yazmaya bizi zorladı. Yağın kullanılabilir olması için viskozitesin en fazla %10 azalmış veya en fazla %20 artmış olması gerekir. Mobil. Ülkemizde yağ analizi birkaç kaynakça gerçekleştirilmektedir: yağ üreticisi firmalar (Örneğin. analizlerdeki parametrelerin . p anlamını. neyi ölçtüğünü ve limitleri ile ilgili kriterleri anlatmaktır. Shell gibi). Sanayi yağları kullanıcıları. makina satıcısı firmalar (örneğin.Yağ Analiz Raporlarının Değerlendirilmesi • Yağ analiz raporlarındaki birçok değerin anlamı kullanıcılar için y yeterince açık değildir. Doğru viskozitede bir yağ karşılıklı çalışan iki yüzey arasında yeterli kalınlıkta bir yağ filmi oluşturarak aşınmanın önüne geçer. Bunun dışında kalanca incelme veya kalınlaşma durumunda bu yağ kullanılmamalıdır .

TAN ise 1 gram yağda oluşan bu asidi nötralize etmek için gerekli alkalen madde potasyum oksidin (KOH) miligram cinsinden miktarını gösterir. hidrolik yağlarında 200 ppm. (Bakınız sitemizde Cihazlar-->Yağ Filtre) • TAN (mgKOH/g): • Bu değer yağın oksitlenmesinin göstergesidir. Genel olarak.01-2. .• Su (ppm-1/1.000): • Özel yağların dışında hiçbir yağda su olmaması gerekir.00 arasında bir değerdedir. dişli yağlarında en fazla 300 ppm. TAN değeri kullanılmamış yağlarda genellikle 0 01 2 00 0. kullanılmamış yağdaki değerin 1. yağda su da varsa korozyon başlar. Suyun en büyük tahribatı içindeki oksijenle korozyana neden olmak olduğu gibi viskoziteyi inceltmek gibi bir zararı da olabilir. viskozite artar.0 fazlasına ulaşmışsa bu yağ yeterince oksitlenmiş denilerek kullanılamaz. Bunun üzeri risk içerir. Yağdaki suyun kurutulması gerekir. TAN değerinin artması sonucunda metal yüzeylerde sakızlaşma ve reçineleşme başlar. Eğer ölçümle bulunan değer.000. türbin yağlarında 120 ppm ve trafo yağlarında ise 10(on) ppm su kabul edilebilir. Yağ oksitlenmeye başlayınca oksiyen iyonları yağdaki karbon ve hidrojenle birleşerek COOH asit kökünü oluşturur.

0 değerine kadar çıkar. fazla miktarda alkalen madde katılır ki. Motor yağlarında silindir içinde yanma meydana geldiği ç g g ç için segmanlarla kartere inen sızıntılar ve gazlar çok yüksek oranda oksitlenmiş yanma artıkları taşır. aşınma parçacıkları. • Ergimezler (%): • Özellikle dizel yakıtlarında ölçülen bu değer yağa karışan yarım yanmadan doğan d ğ karbon k b artıkları. Bu değerle ilgili kriter de: TBN değeri kullanılmamış yağın %50 değerine vardığında kullanılamaz olur şeklindedir. tozlar ve her türlü ş p ç pislik. oksitlenme sürdükçe bu rezervde bulunan alkalen maddeler asitlenmeyi nötralize etsinler.0-10. . TBN rakamı otomotiv yağlarında 5. Bunlar da yağı hızlı bir şekilde oksitlendirirler.• TBN (mgHCl/g): • Bu parametre de aslında oksitlenmenin bir ölçüsüdür ancak bu değer sadece motor karter yağlarında kullanılır. t kl yağların ğl oksitlenmesi sonucu ortaya çıkan organik polimerler. Bunu önlemek için yağa. asfaltenler miktarının bir ölçüsüdür ve mümkün olduğunca düşük bir değerde olması istenir. TBN bu alkalen maddeden geride ne kadar kaldığının ölçüsüdür ve 1 gr yağdaki alkalen maddeyi nötralize edecek miktardaki asidin miktarını ölçer.0 hatta 100. kül.0-60. yakıttaki kükürtün yanması ile ortaya çıkan kükürt artıkları.0 değerlerinden gemi ana makinalarında 30.

Ayrıca conta malzemesi. .DİĞERLERİ • Parlama Noktası: Yağın ısınma sonucu çıkardığı buharların parladığı sıcaklık • Alevlenme Noktası: Yağın kendisinin ısıtılma sonucu alev alma noktası • Donma Noktası: Yağın katı hale geçtiği sıcaklık • Akma Noktası: Yağın akmasının durduğu nokta • Anilin Noktası: Yağın içindeki mumun donduğu nokta Metaller: • Silikon: • çevre tozu kirliliğinin bir göstergesidir göstergesidir. yağ ve soğutma sıvısı katkı maddeleri (köpük önleyici) veya greslerde bulunabilen bir maddedir.

pistonlar. pompalar. soğutucu boruları • Hidrolik sistemler: rulmanlar ve buşingler. bazı yağ katkı maddelerinin içeriği olarak ve yağ sızıntısı olan dişli kutusu sızırdırmazlık elemanları • Türbinler:Bazı yatak tutucuları. ö l kl i l l i t l • Türbinler: dişliler ve miller. sübaplar. buşingler. dişliler ve miller. frenler ve diskler. rulman yuvaları. silindir gömlekleri. yağ soğutma boruları içinde bulunur. buşing ve somunlar. yağ soğutma boruları • Kompresörler: rulmanlar. pompalar ve rulman yatakları. kanatlar. rulmanlar içinde bulunur. . silindir gömlekleri. buşingler. rondelalar. sübaplar.• Demir ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar: dişli ve miller. bazı cins pistonlar. piston ve piston çubukları. • Dişli kutuları: dişli ve miller. soğutucu boruları. rulmanlar. rulmanlar. • Kompresörler:dişliler ve miller. buşing ve sıras contaları. vidalar. • Hidrolik sistemler: rotorlar. bazı yağ kontrol valfleri • Dişli kutuları: Diskler. • Bakır ve alaşımları: • İçten yanmalı motorlar:rulmanlar. rulmanlar. valfler.

deniz suyu ve tusda bulunur • Kalay: Beyaz metal alaşım maddesi. Soğutma sıvısı. yağ katkı maddesi • Titanyum: Türbin parçaları alaşım maddesi. yağ katkı maddesi • Fosfor: Yağ katkı maddesi • Gümüş: Özel rulman alaşım maddesi • Sodyum: Yağ katkı maddesi. Genellikle. soğutma sıvısı katkı maddesi • Kalsiyum: Katkı maddesi. • Mangan: Sübap ve mil çeliği alaşım maddesi • Molibden: Sekman alaşım maddesi. İçten yanmalı motorlar: DİĞER METALLER • Baryum: Katkı maddesi • Boron: Katkı maddesi. boya baz maddesi . deniz suyu • K Kurşun: R l Rulman.• Alüminyum ve alaşımları: • Alüminyum ve özellikleri ortam tozunda bulunabilen maddedir. gres ve b boyalarda b l l d bulunur. silikonun yüksek olduğu durumlarda aluminyum da yüksek olabilir.

Trafo Yağlarında: • Delinme Voltajı: Standartla belirlenmiş bir aralığa sahip ve denenmekte olan yağ içinde tutulan kutuplar arasında kıvılcımlanmanın görüldüğü voltaj • Yüzey Gerilim Katsayısı: Yağda y y ğ oksitlenmenin bir belirtisi • Tanjant Delta Katsayısı: Yağda oksitlenmenin bir başka göstergesidir. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful