P. 1
Tıbbi Atık Yönetiminde Bölgesel Çözüm: Bolu-Düzce-Sakarya Örneği

Tıbbi Atık Yönetiminde Bölgesel Çözüm: Bolu-Düzce-Sakarya Örneği

|Views: 389|Likes:
Yayınlayan: Kâmil VARINCA
Kamil B. Varınca, Cengiz Esmen, Yaşar Avşar (2011). Tıbbi Atık Yönetiminde Bölgesel Çözüm: Bolu-Düzce-Sakarya Örneği, 3. Ulusal Katı Atık Yönetimi Kongresi (UKAY 2011), Bildiri Kitabı, s: 379-386, Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi (UKÜ), Girne/KKTC, 7-10 Eylül 2011.
Kamil B. Varınca, Cengiz Esmen, Yaşar Avşar (2011). Tıbbi Atık Yönetiminde Bölgesel Çözüm: Bolu-Düzce-Sakarya Örneği, 3. Ulusal Katı Atık Yönetimi Kongresi (UKAY 2011), Bildiri Kitabı, s: 379-386, Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi (UKÜ), Girne/KKTC, 7-10 Eylül 2011.

More info:

Categories:Types, Research, Science
Published by: Kâmil VARINCA on Jan 06, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

02/22/2012

pdf

UKAY2011

ÖNSÖZ
Günümüzde çevre sorunları, özellikle katı atık sorunu ihmal edilemeyecek boyutlara ulaşmıştır. Yaşam şartlarının değişmesi, sanayinin gelişmesi, piyasaya yeni ürünlerin çıkarılması, çevre korumacılığı nedeniyle yönetmeliklerin uygulanması ile arıtma tesislerinin sayısının, dolayısı ile bu tesislerden kaynaklanan ve tehlikeli atık sınıfında kabul edilen arıtma tesisi çamurlarının artması gibi nedenlerden ötürü katı atıkların miktarı ve kompozisyonu sürekli olarak değişmektedir. Düzenli depolama alanlarında oluşan metan gazı doğru kullanılmadığı/ uzaklaştırılmadığı takdirde oluşan çevre sorunları sadece günümüzdeki yaşamı değil gelecek nesilleri de tehdit etmektedir. Gerek çevre ve gerekse halk sağlığı açısından konunun öneminin bilincinde olan ve üstlendiği sosyal sorumluluk misyonu ile Katı Atık Kirlenmesi Araştırma ve Denetimi Türk Milli Komitesi her sene değişik bir üniversite ile “Ulusal Katı Atık Yönetimi” konusunda Kongre düzenlemektedir. Geçtiğimiz yıllarda Anadolu Üniversitesi ve Mersin Üniversitesi ile birlikte gerçekleştirilen bu Kongrenin üçüncüsü bu sene KKTC‘de bünyesinde Çevre Mühendisliği Bölümü bulunan tek üniversite olan Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi ile birlikte 3üncü UKAY ‘2011 olarak Lefkoşa ve Girne’de gerçekleştirilmektedir. Kongre akademisyenler, araştırmacılar, mühendisler, sosyal bilimciler, kamu ve özel sektör karar vericilerini ve uygulayıcılarını; yapılan araştırmaların, uygulamaların tartışılacağı ve karşılaşılan sorunlara çözüm önerilerinin getirileceği bir platformdur. Bu platformda tüm dünyada karşılaşılan sorunlar ve uygulanan çözümlerle birlikte, özellikle Kıbrıs’ın çevre sorunları, katı atıkları, geri kazanma programları, katı atık deponi alanları, deponi alanı yer seçimi ve alternatif enerji kaynakları gibi yöresel sorunlar da tartışılacaktır. Davetli konuşmacılarımız da konuların önemini değişik perspektiflerden vurgulayarak sorunlara çözüm önerilerini sunacaklardır. Çevre korumacılığının ve atık azaltılmasının bilincinde olarak sunulan bildirilerin sadece özetleri Bildiri Özeti Kitabı’nda basılıp, tüm metinlerin yer aldığı Kongre Bildiri Kitabı ise elektronik ortamda sunulmuştur. Kongrenin başarısı şüphesiz sözlü ve poster sunucularının ve dinleyicilerin Kongreye katılımları sayesinde oluşmaktadır. Kongreye destek veren T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığına, Onur Kuruluna, davetimizi kabul eden “davetli konuşmacılarımıza”, Kongre sunumlarını değerlendiren Bilim Kurulu üyelerine, çevre sorunlarının en belirgin olarak yaşandığı çok sıcak yaz günlerinde tatillerini yapmadan Kongre hazırlıklarını tamamlayan Organizasyon Komitesi üyelerine ve çalışanlarına, Boğaziçi Üniversitesi Yayım İşlerine, orijinal fikirleriyle bize destek veren Gonca
i   

UKAY2011 Yerliyurt’a ve üniversite-sanayi işbirliğini çok güzel bir şekilde sergileyen sponsorlarımıza sonsuz teşekkürlerimizi iletiriz.

Akademik ve bilimsel seviyesinin doyurucu olmasını arzuladığımız Kongrenin, katı atık/çevre konularında gerek bilimsel ve gerekse de uygulamaya yönelik pratik çözümler açısından katılımcılara fayda sağlayacağını umuyor, tüm katılımcıların, sosyal faaliyetler açısından da aynı derecede başarılı olmasını ümit ettiğimiz Kongreden KKTC’nin doğal güzellikleri ve tarihi zenginlikleri ile ilgili hoş anılarla ayrılmalarını diliyoruz. Saygılarımızla, Prof. Dr. Mehmet Ali YÜKSELEN Prof. Dr. Günay KOCASOY UKÜ Başkan, KAKAD Eylül, 2011 Rektör,

ii   

UKAY2011

ONUR KURULI
Prof. Dr. Veysel Eroğlu (T.C. Orman ve Su İşleri Bakanı) Prof. Dr. Mehmet Ali Yükselen (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Rektörü) Prof. Dr. Gülay Altay (Kriton Curi Çevre Vakfı Başkanı)

BİLİM KURULU
Prof. Dr. Günay Kocasoy, Başkan (KAKAD, Boğaziçi Üniversitesi) Prof. Dr. Fikret Adaman (Boğaziçi Üniversitesi) Prof. Dr. Ömer Akgiray (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Erdem Albek (Anadolu Üniversitesi) Prof. Dr. Nesrin Algan (Ankara Üniversitesi) Prof. Dr. Necdet Alpaslan (KAKAD, Dokuz Eylül Üniversitesi) Doç. Dr. Ahmet Altın (Zonguldak Karaelmas Üniversitesi) Prof. Dr. İbrahim Alyanak (Pamukkale Üniversitesi) Prof. Dr. Semiha Arayıcı (KAKAD, İstanbul Üniversitesi) Prof. Dr. Semra Atabay (Yıldız Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Aysel Atımtay (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Mehmet Emin Aydın (Selçuk Üniversitesi) Prof. Dr. Nuri Azbar (Ege Üniversitesi) Doç. Dr. Hasret Benar Balcıoğlu (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Doç. Dr. Müfide Banar (KAKAD, Anadolu Üniversitesi) Prof. Dr. Abdurrahman Bayram (Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. Recep Boncukçuoğlu (Atatürk Üniversitesi) Prof. Dr. Avni Çakıcı (Atatürk Üniversitesi) Doç Dr. Barış Çallı (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Emine Ubay Çokgör (İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Ahmet Demir (Yıldız Teknik Üniversitesi, İSKİ) Doç. Dr. İbrahim Demir (İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Göksel Demirer (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Doç. Dr. Ertan Durmuşoğlu (KAKAD, Kocaeli Üniversitesi) Prof. Dr. Ekrem Ekinci (KAKAD, İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Ertuğrul Erdin (Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. Ferruh Ertürk (Yıldız Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Hünay Evliya (Çukurova Üniversitesi) Prof. Dr. Ayşe Filibeli (KAKAD, Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. Sultan Giray (Çukurova Üniversitesi) Prof. Dr. M. Talha Gönüllü (Yıldız Teknik Üniversitesi) Bülent İnanç (BOTAŞ Genel Müdürlüğü) Prof. Dr. Bahar Kasapgil İnce (Boğaziçi Üniversitesi) Prof. Dr. Bülent Keskinler (Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü) Prof. Dr. Cumali Kınacı (İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Falih Köksal (Boğaziçi Üniversitesi) Prof. Dr. Erhun Kula (Bahçeşehir Üniversitesi) Prof. Dr. Halil Kumbur (Mersin Üniversitesi) Doç. Dr. Bülent Mertoğlu (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. İrem Nuhoğlu (Boğaziçi Üniversitesi) Prof. Dr. İzzet Öztürk (İstanbul Teknik Üniversitesi)
iii   

UKAY2011 Prof. Dr. Mustafa Özyurt (Mersin Üniversitesi) Prof. Dr. Ayşegül İyilikçi Pala (KAKAD, Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. Ahmet Samsunlu (İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Dilek Sanin (KAKAD, Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Doç. Dr. Selim Sanin (Hacettepe Üniversitesi) Prof. Dr. Delya Sponza (KAKAD, Dokuz Eylül Üniversitesi) Prof. Dr. İlhan Talınlı (İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Mete Tayanç (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Bülent Topkaya (KAKAD, Akdeniz Üniversitesi) Prof. Dr. İsmail Toröz (İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Olcay Tunay (KAKAD,İstanbul Teknik Üniversitesi) Prof. Dr. Orhan Uslu (Bahçeşehir Üniversitesi) Prof. Dr. Kahraman Ünlü (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Doç. Dr. M. İrfan Yeşilnacar (KAKAD, Harran Üniversitesi) Prof. Dr. Ülkü Yetiş (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) Dr. Caner Zanbak (KAKAD, Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği)

ORGANİZASYON KOMİTESİ
Doç. Dr. Rana Kıdak, Başkan (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Doç. Dr. Serkan Abbasoğlu (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Nur Paşaoğulları Aydınlık (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Gökhan Cüceloğlu (KAKAD) Çağdaş Dedeoğlu (KAKAD) Şifa Doğan (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Hatice Ataçağ Erkurt (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Merve Mahmutoğlu (KAKAD) Devrim Özdal (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Mehmet Şenol (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi) Prof. Dr. Bülent Topkaya (KAKAD, Akdeniz Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Murat Tüzünkan (Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi)

Ana Sponsor
Ekolojik Enerji A.Ş.

Sponsorlar
Anel Doğa Entegre Geri Dönüşüm Endüstri A.Ş. Dolsar Mühendislik Ltd. Şti. Gintem Katı Atık Yönetimi A.Ş. İZAYDAŞ (İzmit Atık ve Artıkları Arıtma, Yakma ve Değerlendirme A.Ş) Kriton Curi Çevre Vakfı Mavi Deniz Çevre Hizmetleri A.Ş. Procter and Gamble UNILEVER San. Ve Tic. Türk A.Ş

Destekleyen Kuruluş
Kros Teknolojik Ürünler San.Tic. A.Ş

iv   

UKAY2011

İÇİNDEKİLER
Önsöz İçindekiler 25. Dünya Üniversiteler Kış Oyunları Erzurum 2011 - Katı Atık Yönetimi Zeynep Eren Turistik Safranbolu İlçesi Entegre Katı Atık Yönetim Sistemi ve Ambalaj Atıklarının Yönetimi Yılmaz Yıldırım, Mustafa Eraslan Uluslararası Finans Kuruluşlarınca Desteklenen Projelerde Çevre Yönetim Planı (ÇYP) ve Katı Atıklar Ahmet Altın, Süreyya Altın, Gülçin Demirel, Elif Alaydın Mersin İli Erdemli İlçesi Yayla Köyleri Entegre Katı Atık Yönetimi Halil Kumbur, Gamze Koyuncu, Feyza Ünel, Emre Tüzel, Mehmet Taş Sakarya İli Entegre Atık Yönetimi A.Suna Erses Yay, Yasin Çakır, Şevhan Sayar Trabzon ve Rize İlinde Katı Atık Yönetimi Fahrettin Ulu, Bülent Sağır Ardahan İli Katı Atık Karakterizasyonu ve Yönetim Planlarının İncelenmesi Sebahat Şeker, Rövşen Gulıyev, Filiz Yangılar, Mustafa Akgün, Mustafa Korkmaz Antalya Kenti’nde Üretilen Katı Atık Özelliklerinin Mevsimsel Değişiminin İncelenmesi İpek Yılmaz, Mehmet Yurdakul, Bülent Topkaya Antalya Kenti Katı Atık Düzenli Depolama Tesisi İşletmesi ve İşletme Problemleri Tahir Batı, İmdat Demir, H. Özge Dora Katı Atık Depolama Alanları Sızıntı Sularından Kaynaklanan Kirlilik Yüklerinin Tespiti, Örnek Çalışma: Burdur Havzası Selma Ayaz, Nail Erdoğan, B. Hande Gürsoy, Elif Atasoy, Cihangir Aydöner, Ahmet Baban, İzzet Öztürk, Nermin Çiçek, Lütfi Akça KKTC’de Çöp Sızıntı Sularının Ozonlama Yöntemiyle Arıtma Çalışmaları Rana Kıdak, Hatice Ataçağ Erkurt, Nur Paşaoğulları Aydınlık, Şifa Doğan, Devrim Özdal
 

i v 1 7

16

26 34 43 49

56

72

81

90

UKAY2011 Dikmen Çöp Sızıntı Suyunun Karakterizasyonu ve Fenton Yöntemiyle Arıtılması Hatice Ataçağ Erkurt, Emrah Ahmet Erkurt, Nur Paşaoğulları Aydınlık, Rana Kıdak, Ayşe Akanser, Şifa Doğan Katı Atıklar ve Geosentetik Uygulamaları Müge Balkaya Katı Atık Depolama Alanlarında Organokillerin Geçirimsiz Şilte Olarak Kullanılabilirliği Suat Akbulut, Seracettin Arasan, Z. Neşe Kurt, Yasemin Pekdemir Düzenli Depolama Tesislerinde Oluşan Depo Gazı (LFG) Emisyonlarının LandGEM Modeli ile Belirlenmesi E. Olcay Işın, Deniz Dölgen, M. Necdet Alpaslan Düzenli Depolama Alanı BTEX Emisyonlarının Yaz ve Kış Mevsimlerindeki Değişimlerinin Belirlenmesi Fatih Taşpınar, Ertan Durmuşoğlu, Aykan Karademir Güneş Enerjisiyle Atıksu Arıtma Çamurlarının Açık Yataklarda Kurutulması Nur Paşaoğluları Aydınlık, Rana Kıdak, Hatice Ataçağ Erkurt, Devrim Özdal, Şifa Doğan Kentsel Arıtma Çamurlarının Kurutulması Işıl Gürler, A. Mete Yüksel, F. Dilek Sanin Aerobik Granüler Çamurun Anaerobik Çürütülmesi ve Susuzlaştırılması Aslı Yıldırımlı Aköz, E. Koorneef, M.C.M. Van Loosdrecht, Ayşen Erdinçler Çamur Kompozisyonunun ve Mayanın Evsel Atıkların Bozunmasına Etkileri Günay Kocasoy, Gıyasettin Güneş Kentsel Arıtma Çamuru Ön Arıtım Yöntemlerinin Anaerobik Çürütme Üzerindeki Etkileri B. Aylin Alagöz, Ayşen Erdinçler, Orhan Yenigün Geçmişten Günümüze Avrupa Birliği Atık Direktifleri ve Türkiye’nin Adaptasyonunun Kapsam ve Sınır Değerler Açısından İrdelenmesi Görkem Akıncı, E. Duyuşen Güven, Gülden Gök Hastanelerdeki Tıbbi Atık Yönetimi Uygulamalarında Mevzuatın Ortaya Çıkardığı Farklılıkların İrdelenmesi Gülfer Bektaş, Arzu İrban, Hayat Yalın, Nazım Topal, Serap Uslu PCB Yönetimi Konusunda Türkiye’deki Mevcut Durum Nazan Özyürek, Nihal Sevingel, Kemal Kurusakız 97

103 113

121

128

136

142 151 158 169

178

188

197

vi   

UKAY2011 Katı Atık Yönetiminde İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamalarının Toplama-Taşıma Süreçlerine Entegrasyonu Ensar Çelikel, Yalçın Aşkın Öktem Geri Dönüştürülmüş Malzemelerin Kullanıldığı Ürünlere Tüketicilerin Ödeme Eğilimi ile İlgili Bir Araştırma Ulaş Akküçük Cam Atıklarının Geri Dönüşümü ile Türkiye ve AB Ülkelerinin Ekonomilerine Katkısı Tuncer Gövdeli Geri Dönüşüm ve Katı Atık Toplayıcıları Elif Yılmaz Atık Poliamid Elyafın Geri Kazanımı ve Elde Edilen Ara Ürünün Özelliklerinin İncelenmesi Yasemin Yılmaz, Serkan Emik, Tülin B. İyim Kocaeli İlinde Kullanılmış Kızartmalık Yağların Kaynağında Ayrı Toplanması Çalışmaları Necmi Kahraman, Hüseyin Kılıç, Serkan Uğur, Bahadır Korkmaz Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kaynağında Ayrı Toplanması, Taşınması ve Geri Kazanımına İlişkin Çalışmalar; Kocaeli Örneği Lokman Karagöz, M.Bilal Döleş, Hüseyin Kılıç, Necmi Kahraman Avrupa Birliğinde Elektronik Atıkların Geri Dönüşümü ve Almanya Örneği Şebnem Baştan Yılman, Ertuğrul Erdin Türkiye’de Elektrikli ve Elektronik Atıkların Yönetim Uygulaması Mahmut Özbay, İslam Çakır Ambalaj Atıklarının Kaynağında Ayrı Toplanması Çalışmalarının Katı Atık Karakterizasyonu ile İzlenmesi; Kocaeli Örneği Necmi Kahraman, Hüseyin Kılıç, Melek Keskin Yenice Tehlikeli Atık Beyan Sistemi - Kontrol Mekanizmalarının Geliştirilmesi Ç. Yiğit, G. Ölmez, N.Çakır, Ö.Yılmaz, A. Nuray, B. Doğru, Ö. Doğan, C.F. Gökçay, K. Ünlü, E. Alp, F.B. Dilek, T. Karanfil, Ü.Yetiş İstanbul’da TopraklardakiAğır Metal Kirliliğinin Araştırılması Zeynep Özbek, İsmail Toröz, Kadir Alp, Edip Avşar Tehlikeli Atıkların Bertarafında İzaydaş Örneği Onur Uludağ, Muhammet Saraç Tehlikeli Atık Yönetimi - Almanya'dan Uygulama ÖrnekleriHaluk Doğu 206

214

224

229 235

244

253

261 268 276

283

292 300 308

vii   

UKAY2011 Ege Üniversitesinde Tehlikeli Atıkların Entegre Yönetimi Nuri Azbar, Gülçin Tığlı Elektrik Ark Ocağı Baca Tozunun Düşük Kalite MgO Katkısıyla Stabilizasyonu ve Solidifikasyonu Ahmet Can Bayraktar, Edip Avşar, İsmail Toröz, Kadir Alp, Asude Hanedar Çelikhane Curufu ve Kireç ile Yüksek Plastisiteli Bentonit Kilinin Islahı Gamze Bilgen, Aydın Kavak Polimer İplik Endüstrisi Atıklarının Gazlaştırılması ve Sentez Gaz Kompozisyonunun Belirlenmesi Serdar Aydın, Atakan Öngen, Sinan Güneysu Buzdolabı Geri Dönüşümü İle Yalıtım Malzemesinden Açığa Çıkan CFC-11 Miktarının Belirlenmesi Burcu Yazıcı, Barış Çallı, Zehra S. Can Sağlık Kuruluşlarından Çıkan Tehlikeli Atıklar Şahan Dede Türkiye’de İlaç Sanayinden Kaynaklanan Tehlikeli Atıkların Atık Üretim Faktörlerinin Belirlenmesi Sinem Erdoğdu, Özgür Doğan, Hatice Merve Başar, Volkan Pelitli, Burcu Uyuşur, Ülkü Yetiş Eczanelerden Kaynaklanan Raf Ömrü Dolmuş İlaç Atıklarının Yönetimi, İstanbul Örneği Tansu Haksevenler Tıbbi Atık Yönetimine Bölgesel Çözüm: Bolu-Düzce-Sakarya Örneği Kamil B. Varınca, Cengiz Esmen, Yaşar Avşar Bir Hastane Patoloji Laboratuvarında Tıbbi Atık Yönetimine Bakış Serap Uslu, Ümit İnce, Gülfer Bektaş, Arzu İrban, Aydın Sav Özel Atıkların Kompanzasyonu ve Sınıflandırılması H. Sümbül, M.Taşdemir, A. Coşkun Ekosağlık Fatma Eti Aslan Yakma Harici Tıbbî Atık Bertaraf Teknolojilerinin Seçiminde Göz Önünde Bulundurulması Gereken Hususlar Kamil B. Varınca, Cengiz Esmen, Yaşar Avşar Türkiye’de Entegre Tıbbi Atık Yönetimi Uygulaması Özge Dolunay 317 326

334 343

353

359 366

374

379 391 396 405 410

420

viii   

UKAY2011 Türkiye’de Hayvansal Atıkların Yönetiminde Biyogaz Seçeneği ve Yek Kanunu Recep Külcü, Barış Çelik, Kamil Ekinci Aktif Çamur Külünün Mukavemet Kaybını Engelleyerek Beton Hazırlamada Kullanımı Sertaç Çelik, Selim L. Sanin Orman ve Tarım Atıklarından Enerji Üretimi Mustafa Tolay, Cengiz Karaca, Ron Baileys Polipropilen Elyaf Katkılı Yüksek Hacimli Uçucu Kül Kompozitlerinin İnşaat Sektöründe Kullanımı Mehmedali Egemen ,Ertuğ Aydın Mermer Toz Atığının İnşaat Sektöründe Kullanımı Ertuğ Aydın, Mehmedali Egemen Sedimanlar ve Faydalı Kullanım Alanları Nilgün Balkaya Liç Atıklarından ve Bor Türevlerinden Renkli, Sertborosilikat – Borcam Üretimi Ayşegül Pala, Turan Batar, Filiz Mısırlı, Beril Sülün, Yasemin Paksoy Tavukçuluk Katı Atıkların Tavuk Gübresine İşlenerek Çevre Kirliliğinin Azaltılması Hasan Eleroğlu, Arda Yıldırım Uçucu Külün Enjeksiyon Yöntemiyle Zemin İyileştirmede Kullanımı Ayşe Pekrioğlu Balkıs Demir Çelik Endüstrisi Cüruflarının Yeniden Kullanılabilirliği Üzerine Bir Değerlendirme Mesut Tekbaş , M. Salim Öncel, Nihal Bektaş Atıktan Türetilmiş Yakıtın Çimento Üretiminde Kullanımına Yönelik Türkiye’de Yapılan İlk Uygulama Mustafa Kara, Esin Günay, Yasemin Tabak, Şenol Yıldız, Volkan Enç, Ufuk Durgut Seramik Fabrikalarındaki Yer Karosu Üretiminden Kaynaklanan Atıkların Beton Üretiminde Değerlendirilmesi Yasemin Tabak, Mustafa Kara, Esin Günay, Şenol Yılmaz Mermer Tozlarının Tuğla Üretiminde Kullanılmasında Ön Çalışma Araştırması S. Arslana, E. Günay, N. Bilgin, E, H. A. Yeprem, A. Bilgin, M. Marşoğlu 427

436

445 454

464 473 482

494

504 510

517

527

536

ix   

UKAY2011 Ekolojik Malzeme Olarak Toprak: Kerpiç Yapıların Çevreye Katkısı Ayşe Pekrioğlu Balkıs Okul Öncesi ve İlköğretimde Geri Dönüşüm ve Çevre Eğitiminin Önemi Ayşe Kuleyin, Didem Altaş İlköğretimde Sürdürülebilir Atık Yönetimi Bilincinin Oluşturulması Recep Külcü, Özlem Taşkın Külcü Okullarda Atık Yönetimi Sistemine Örnek Model: Yeşil Okul Projesi Gülşen Nişli, Ahmet F. Özten, Lokman Hanecio, Yeşim Kılıç, Hüseyin Kara Üniversite Öğrencilerinin Çevre Bilinci, Katı Atık ve Toplum Sağlığı Algılarına İlişkin İrdelemeler Zülfikar Haluk, Beken Nalan Florürün İnsan Sağlığına Etkisi ve Killerle Sulardan Florür Gideriminin Araştırılması M. İrfan Yeşilnacar, M. Şahin Özdemir, D. Atasoy, T. Doğan Rastgeldi Seyreltik Atıksuların Anaerobik Arıtımı Emel Ener Alptekin Endüstriyel Atık Boyar Madde Uzaklaştırılmasında Semi-IPN Jellerin Kullanımı Ayça Bal, Bengi Özkahraman, Serkan Emik, Işıl Acar Sentetik Boyar Madde Karışımlarının Poli(Akrilik Asit) Hidrojelleri ile Renksizleştirilmesi Serkan Emik, Işıl Acar, Ayça Bal, Bengi Özkahraman Atık Sulardan Metilen Mavisi Boyar Maddesinin P(NIPAM-KO-IA) Hidrojelleri İle Uzaklaştırılması Ayça Bal, Bengi Özkahraman, Işıl Acar, Serkan Emik Şeker Pancarı Küspesinden Halofil Sp. ile Ekzopolisakkarit Üretimi Serap Müjgan Akyıldız, Elif Söğütçü, Ebru Toksoy Öner 550 559 567 574 585

596

605 614

625

635

644

x   

UKAY2011

TIBBÎ ATIK YÖNETİMİNDE BÖLGESEL ÇÖZÜM: BOLUDÜZCE-SAKARYA ÖRNEĞİ
Kamil B. Varınca, Cengiz Esmen, Yaşar Avşar Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü, 34220, Esenler, İstanbul Özet Tıbbî atıkların bertarafı konusunda teknoloji seçiminde en önemli etken atık miktarıdır. Atık miktarı sistemin kapasitesini, dolayısıyla tüm seçenekleri etkiler. Atık miktarı az olduğunda ters orantılı olarak çoğunlukla birim maliyet yükselmekte bu da sistemin yapılabilirlik ve sürdürülebilirliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu sorunun önüne geçebilmek için yerleşim yerleri bir araya gelerek tıbbî atıklarını birlikte bertaraf etme yolunu seçebilirler. Bu birlikteliklerden biri de Bolu, Düzce ve Sakarya illerinin oluşturmuş olduğu ortak tıbbî atık yönetim planıdır. Bu planda bu üç ilden toplanan tıbbî atıklar Sakarya Büyükşehir Belediyesi Katı Atık Düzenli Depolama Sahası içerisinde inşa edilen sterilizasyon tesisinde sterilize edilmekte ve içinde bulunulan depo sahasında nihai depolanmaktadırlar. Bu bildiride; Bolu, Düzce ve Sakarya illeri ve ilçelerinde oluşan tıbbî atıkların bertarafı için kurulmuş olan tıbbî atık yönetim sisteminin toplama-taşıma ve bertaraf adımları sistem verileri ışığında açıklanmış ve bertaraf edilen atık miktarına göre bu yörenin tıbbî atık oluşum oranları sistem kayıtlarından Bolu ilinde 0,73 kg/kişi-yıl ve 0,40 kg/yatak-gün, Düzce ilinde 0,59 kg/kişi-yıl ve 0,60 kg/yatak-gün ve Sakarya ilinde 0,59 kg/kişi-yıl ve 0,83 kg/yatak-gün olarak, genelde ise 0,61 kg/kişi-yıl ve 0,63 kg/yatak-gün olarak tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bolu, Düzce, Sakarya, sterilizasyon, tıbbî atık

REGIONAL MEDICAL WASTE MANAGEMENT SOLUTION: MODEL OF BOLU-DUZCE-SAKARYA
Abstract Most important factor for choosing medical waste treatment technology and methods is amount of waste. The amount of waste is effect capacity of the system, and all options. When amount of waste is less, generally treatment cost (unit cost) of medical waste rises, so it negatively affects system. To avoid this problem, municipality can come together to treat their medical wastes. One of these unions is Bolu and Duzce cities and Sakarya Metropolitan city came together to make medical waste management plant. In this plant, Bolu, Duzce and Sakarya cities’ all municipalities are transported medical waste to Sakarya Metropolitan Medical waste sterilization plant to sterilize. The medical waste management system established for collection, transportation and disposal steps, and the system described the amount of waste disposed in this region. The system records the formation rates in Bolu 0.73 kg/person-year and 0.40 kg/bed-days, in Duzce 0.59 kg/person-year and 0.60 kg/bed-days, in Sakarya, 0.59 kg/person-year and 0.83 kg/bed-days and generally, 0.61 kg/person-year and 0.63 kg/bed-days was identified.
379   

UKAY2011 Keywords: Bolu, Duzce, Sakarya, sterilization, medical waste GİRİŞ Ülkemizde tıbbî atıklar, 22/07/2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine göre yönetilmektedir (ÇOB, 2005). Yönetmeliğe göre; • Tıbbî Atık: Ünitelerden kaynaklanan, yönetmelik EK-2’de C, D ve E grupları altında yer alan enfeksiyöz, patolojik ve kesici-delici atıkları, • Enfeksiyöz Atık: Enfeksiyon yapıcı etkenleri taşıdığı bilinen veya taşıması muhtemel başta kan ve kan ürünleri olmak üzere her türlü vücut sıvıları ile insan dokuları, organları, anatomik parçalar, otopsi materyali, plasenta, fetus ve diğer patolojik materyali; bu tür materyal ile bulaşmış eldiven, örtü, çarşaf, bandaj, flaster, tamponlar, eküvyon ve benzeri atıkları; hemodiyaliz ünitesi ve karantina altındaki hastaların vücut çıkartılarını; bakteri ve virüs tutucu hava filtrelerini; enfeksiyöz ajanların laboratuvar kültürlerini ve kültür stoklarını; araştırma amacı ile kullanılan enfekte deney hayvanlarının leşleri ile enfekte hayvanlara ve çıkartılarına temas etmiş her türlü malzemeyi, veterinerlik hizmetlerinden kaynaklanan atıkları, • Patolojik Atık: Cerrahi girişim, otopsi veya anatomi çalışması sonucu ortaya çıkan dokuları, organları, vücut parçalarını, insan fetusunu ve hayvan cesetlerini, • Kesici-Delici Atık: Şırınga, enjektör ve diğer tüm deri altı girişim iğneleri, lanset, bisturi, bıçak, serum seti iğnesi, cerrahi sütur iğneleri, biyopsi iğneleri, intraket, kırık cam, ampul, lamlamel, kırılmış cam tüp ve petri kapları gibi batma, delme, sıyrık ve yaralanmalara neden olabilecek atıkları ifade etmektedir. Bolu ilinde toplanan tıbbî atıklar; yönetmelikten sonra yönetmelik hükümleri uyarınca diğer atıklardan ayrı olarak tıbbî atık poşetlerinde biriktirilmeye ve tıbbî atık taşıma aracı ile toplatılmaya başlanmıştır. Yataklı tedavi kurumlarının tıbbî atıkları 2010 yılı Mayıs ayına kadar diğer atık türlerinden ayrı olarak toplanmakta ancak diğer atık türleri ile birlikte depolanmaktaydı. Aynı şekilde sağlık ocaklarının tıbbî atıkları da 2010 yılı Mayıs ayına kadar diğer atıklarla karışık toplanmakta ve depolanmaktaydı (ÇOB, 2007a;2008a;2009a;2010a; ERA, 2011). Düzce ilinde toplanan tıbbî atıklar; yönetmelikten sonra yönetmelik hükümleri uyarınca diğer atıklardan ayrı olarak tıbbî atık poşetlerinde biriktirilmeye ve tıbbî atık taşıma aracı ile toplatılmaya başlanmış ancak vahşi olarak depolanmaya devam edilmiştir. Tıbbî atıklar 2008 yılı Kasım ayından 2009 yılı sonuna kadar Kocaeli ilinde bulunan tehlikeli atık bertaraf tesisine yakılarak bertaraf edilmesi için gönderilmiştir. Bu dönemde tıbbî atıklar 65 L kapasiteli; vida kapaklı; kulplu; delinmeye, patlamaya, sızdırmaya dayanıklı; tıbbî atıklarla beraber bertaraf edilen; tek kullanımlık tıbbî atık konteynırları ile biriktirilmekte ve taşınmaktaydı (ÇOB, 2007b;2008b;2009b;2010b; ERA, 2011). Sakarya ilinde toplanan tıbbî atıklar; 2006 yılına kadar Gazeller mevkiindeki Tıbbî Atık Yakma Ünitesinde, 2010 yılına kadar da Kocaeli ilinde bulunan tehlikeli atık bertaraf tesisine (İZAYDAŞ) yakılarak bertaraf edilmesi için gönderilmekteydi. Tıbbî atıklar tıpkı Düzce ilinde olduğu gibi 65 L kapasiteli; vida kapaklı; kulplu; delinmeye, patlamaya, sızdırmaya dayanıklı; tıbbî atıklarla beraber bertaraf edilen; tek kullanımlık tıbbî atık konteynırları ile biriktirilmekte ve taşınmakta idi. Sağlık birimlerinin ihtiyacı nispetinde boş atık konteynırı teslim edilmekte, atıklar bu konteynırlarla toplandıklarında aynı sayıda boş konteynır sağlık ünitesine geri verilmekte idi. Konteynırların içerisine ise Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde belirtilen kalınlıktaki kırmızı renkli tıbbî atık
380   

UKAY2011 U poşetleri k konulmaktay Sistem kullanıl tıbbî atı konteynı ydı. mde lan ık ırları Şekil 1’de göste erilmektedir r (ÇOB, 200 07c;2008c;2 2009c;2010c SBB, 200 ERA, 20 c; 09; 011).

Şekil 1. Eski sistem tıb atık kon bbî nteynırları (SBB, 2009) ) KURULA YENİ TIBBÎ ATIK YÖNETİ SİSTEM AN K İM Mİ 2010 yılı i itibari ile S Sakarya Büy yükşehir Be elediyesi ile Bolu ve D e Düzce Bele ediyeleri ara asında tıbbî î atık konus sunda bir pr rotokol haz zırlanarak y yeni bir yön netim sistem geliştiril mi lmiştir. Gel liştirilen bu u sistem; Bo Düzce v Sakarya il sınırları i olu, ve içerisinde bu ulunan tüm tıbbî atıkla (tüm sa m arın ağlık kurum m ve kuruluşları, doktor muayeneha r aneleri ile t talep halinde evlerden k kaynaklana tıbbî atıklar da dâhil an l olmak üzer kentlerde tüm tıbb atıklar), Tıbbî Atıkla Kontro Yönetme re eki bî arın olü eliği kapsam mında insan n ve çevre s sağlığına za arar vermed ayrı top den planması, ta aşınması ve tıbbî atık sterilizasyo tesisinde e on e sterilize ed dildikten so onra depola anması için tıbbî atık sterilizasy tesisi in n yon nşası ve 10 yıl süreli 0 i işletilmesi işi kapsam mında kurul lmuş ve faaliyete geçmiştir. Tıbb atık toplanan alan Şekil 2’de bî e gösterilmek ktedir.

Şekil 2. B Bolu-Düzce-Sakarya tıb atık topl bbî lama alanı istem üç adı ımdan oluşm maktadır. B adımlar; 1-Tıbbî Atı Bu ıkların Birik ktirilmesi-T Toplanması, Kurulan si 2-Tıbbî Atı ıkların Taşı ınması ve 3-Tıbbî Atıkl ların Steriliz zasyonu ve Bertarafı a adımlarıdır. Sistemin iş ş akış şemas Şekil 3’de gösterilme sı e ektedir.
381 1   

UKAY2011 Bu sistemde tıbbî atıklar; içerisine yönetmelikte özellikleri sıralanan tıbbî atık poşetleri konulmuş, üzerlerinde nereye ait olduğu bilgisinin yer aldığı barkotları ile “Uluslararası Biyotehlike” amblemi ve “DİKKAT! TIBBÎ ATIK” ibaresi yer alan, dezenfekte edildikten sonra defalarca tekrar kullanılabilir, turuncu renkli, sızdırmaz, 70 L’lik tıbbî atık kovalarının içerisinde biriktirilmekte ve toplanmaktadır. Tıbbî atık poşetleri dolup ağızları bağlandıktan sonra kovaların özel kilitleme mekanizmasıyla kilitlenebilir olması sayesinde taşıma işlemi patlamaya, dökülmeye ve sızmaya karşı güvenli bir şekilde gerçekleştirilmektedir. Dolu tıbbî atık kovalarının elektronik hassas teraziler ile tartılmasının yanında metal ve radyoaktivite ölçerlerle de kontrol edilmesi sayesinde tıbbî atıkların içerisine radyoaktif madde ve platin gibi metal parçaların karışmasının önüne geçilmektedir. Tıbbî atıkların toplandıkları kovalar Şekil 4’de, tıbbî atık kovalarının taşıma araçlarına yerleştirilmesi ise Şekil 5’de gösterilmektedir. Barkot ve araç takip sistemli çevrimiçi izlenebilir otomasyon sistemi ile atığın kaynağından bertarafına kadar izlediği aşamaların tümü ve atık bilgileri (kaynağı, miktarı vb) ilgili tüm taraflar (Bakanlık, Belediyeler, Atık üreticileri, Toplayıcı/Bertaraf edici) tarafından çevrimiçi erişilebilmekte ve izlenebilmektedir. Bu sayede kayıtların güvenli bir şekilde tutulması ve güvenli tutulmuş kayıtlar ile de geleceğe yönelik doğru öngörülerde bulunabilme imkânı sağlanabilmektedir. Tıbbî atık kovalarının barkot okutma işlemi Şekil 6’da gösterilmektedir.

382   

UKAY2011 U

Şekil 3. Kurulan tıbbî atık yönetim sisteminin iş akış şeması (ER 2011) b e i RA,
383 3   

UKAY2011

Şekil 4. Tıbbî atık kovaları

Şekil 5. Tıbbî atık Şekil 6. Tıbbî atık kovalarının tıbbî atık taşıma kovalarının barkot aracına yerleştirilmesi okutma işlemi

Bolu, Düzce ve Sakarya illerinden toplanan tıbbî atıklar Sakarya ili Kaynarca yolu üzerinde bulunan Sakarya Büyükşehir Belediyesi Katı Atık Düzenli Depo Sahası içinde inşa edilen Tıbbî Atık Sterilizasyon Tesisinde Ocak 2010 tarihinden itibaren sterilize edilmektedir. Tesiste buharlı sterilizasyon teknolojisi (otoklav) kullanılmaktadır. Atık yoğunluğu 120 kg/m3 olarak kabul edildiğinde tesisin işlem kapasitesi 777 kg/işlem(45 dk), günlük kapasitesi ise 24,88 ton/gün olup tesis Bolu, Düzce, Sakarya ve yakın çevre illerini de kapsayacak şekilde tasarlandığından talep olması halinde diğer illerin tıbbî atıkları da rahatlıkla sisteme dâhil edilebilecek durumdadır. Sterilize edilen tıbbî atıklar parçalama ünitesinde parçalanmakta, ardından depo sahasında nihai depolanmaktadırlar. Sterilizasyon tesisinin dıştan ve içten görünümleri Şekil 7’de gösterilmektedir.

Şekil 7. Sakarya Tıbbî Atık Sterilizasyon Tesisinin dıştan ve içten görünümleri Tıbbî atık kovaları sterilizasyon tesisinde klor dioksit (ClO2) ile dezenfekte edilmekte ve böylece tekrar kullanılmaları sayesinde fazladan bir ambalaj maliyeti oluşmamaktadır. Atıkların sterilizasyonunda parçalama sisteminin de olması sayesinde de atık hacminde %70’e varan bir azalma sağlanmaktadır.

384   

UKAY2011 TIBBÎ ATIK MİKTARLARI Oluşacak atık miktarları tam ve kesin olarak bilinemez olsa da yapılmış olan çalışmalar sonucunda elde edilmiş atık oluşum miktarları üzerinden hesaplamalar yapılarak gerçeğe yakın tahminlerde bulunulabilir. Literatürde kg/kişi-gün, kg/hasta-gün, kg/yatak-gün ve kg/ünite-gün gibi çeşitli birimlerde verilmiş atık oluşum miktarları mevcuttur. Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO); tıbbî atık oluşum birim miktarını kg/kişi-yıl birimi ile milli gelirin orta seviyede olduğu ülkeler için 0,8-6,0; kg/yatak-gün birimi ile de Doğu Akdeniz ülkeleri için 1,3-3,0 olarak vermektedir (WHO, 1999). Tıbbî atık miktarları hizmet verilen nüfus ve tıbbî atık kaynaklarının sayısına göre değişmektedir. Dolayısıyla oluşması beklenen (tahmin edilen) ile toplanmış olan (gerçekleşen) tıbbî atık miktarları arasında farklılık oluşmaktadır. Bolu, Düzce ve Sakarya illerinin nüfuslarının Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine (ADNKS) göre zamansal değişimi Şekil 8’de; bu alandaki tıbbî atık kaynaklarının sayısı, sahip oldukları yatak sayıları ve ürettikleri tıbbî atık miktarları Tablo 1’de; bu alanda toplanan toplam tıbbî atık miktarlarının zamansal değişimi Şekil 9’da; oluşması beklenen (tahmin edilen) ile toplanmış olan (gerçekleşen) tıbbî atık miktarlarının kıyaslaması ise Tablo 2’de verilmiştir. Tablo 2’den görüldüğü üzere Bolu-Düzce-Sakarya bölgesinde tıbbî atık birim oluşum miktarı 2010 yılı için ortalama olarak 0,61 kg/kişi-yıl ve 0,63 kg/yatak-gün olmuştur. Toplanan tıbbî atıklar yeni inşa edilen sterilizasyon tesisinde sterilize edildikten sonra düzenli depo sahasında nihai depolanmaktadırlar. Sterilizasyon işleminin gerçekleşip gerçekleşmediği biyolojik indikatörler ile haftada bir, kimyasal indikatörler ile her işlemde test edilmektedir. Tesiste sterilize edilmiş atık miktarı, sistem bilgilerini zamansal olarak kayıt eden otoklav kayıt kağıdı, biyolojik ve kimyasal indikatör test sonuçları aylık raporlar halinde Sakarya İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne teslim edilmekte, 6 aylık periyotlarla da İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından sistemin çalışması yerinde kontrol ve test edilmektedir. Sterilize edilen tıbbî atıkların zamansal değişimi ve özellikleri Tablo 3’de verilmiştir. Tablo 3’e göre Ocak 2010’dan Haziran 2011’a kadar olan 18 aylık dönemde 1.366 ton tıbbî atık sterilize edilmiştir. Bu atığın ortalama yoğunluğu 151 kg/m3 olarak belirlenmiştir. Kurulan otoklav sisteminin ortalama kapasitesi 983 kg/işlem(45 dk), saatlik kapasitesi ise 1.311 kg/sa olarak hesaplanmıştır. Toplam 9.046 m3 hacmindeki bu atık, sterilizasyon ve parçalama işleminden sonra 6.332 m3’lük (yani %70’lik) bir hacim azalması ile 2.714 m3 hacme inmiştir. Böylece atığın son yoğunluğu da 503 kg/m3 olmuştur. Sterilizasyon ve parçalama işlemi sayesinde ayda ortalama 352 m3, yılda ise 4.222 m3’lük bir hacim azalması sağlanmaktadır. Bu ise, düzenli depo sahasında ortalama atık depo yüksekliği 20 m olarak kabul edildiğinde her yıl ortalama 211 m2’lik (0,021 ha, 0,211 dönüm) bir alandan tasarruf edilmesi anlamına gelir ki bu durum sistemin bir başka faydası olarak kaydedilebilir.

385   

UKAY2011
851.292 861.570 872.872 271.208

Nüfus (kişi)

835.222

323.328

328.611

270.417

2007

268.882

2008 Bolu Düzce

271.545

2009 Sakarya

335.156

2010

Şekil 8. Bolu-Düzce ve Sakarya illerinin nüfuslarının ADNKS’ne göre zamansal değişimi (TÜİK, 2011) Tablo 1. Bolu, Düzce ve Sakarya illerindeki tıbbî atık kaynaklarının sayısı, sahip oldukları yatak sayıları ve ürettikleri tıbbî atık miktarları (SB, 2011; ERA, 2011)
YATAKSIZ SAĞLIK SAĞLIK KURUMLAR ÜNİVERSİTE(2) ÖZEL(3) BAKANLIĞI(1) I(4) Üretile Üretile Üretile Üretile Yata Yata Yata n Atık Kuru n Atık n Atık Kuru n Atık Kuru Kuru k k k Mikta m Mikta Mikta m Mikta m m Sayı Sayı Sayı rı Sayısı rı Sayısı rı rı Sayısı Sayısı sı sı sı (ton) (ton) (ton) (ton) 111,83 1 249 54,490 4 117 24,295 48 6,559 8 999 6 20,323( 4 409 75,413 1 350 59,993 4 59 43.804 63 5) 1.27 7 2.68 5 343,90 --7 531,15 2 6 --599 --13 342 518 148,14 157 8 216,24 268 7 YATAKLI SAĞLIK KURUMLARI TOPLAM

İLLER

Bolu Düzce

Sakary 12 a TOPLA 24 M

114,48 21 3

Üretile Yata n Atık Kuru k m Mikta Sayı Sayısı rı sı (ton) 1.31 197,18 61 7 0 199,53 72 818 3 1.61 512,07 20,023 175 9 8 3.75 908,79 46,905 308 4 1

Not: Tablodaki tüm değerler 2010 yılına ait olup Sağlık Bakanlığı ve ERA Çevre Teknolojileri verilerinden derlenmiştir.
(1) (2) (3) (4)

Sağlık Bakanlığına bağlı yataklı sağlık kuruluşlarını ifade eder. Üniversite hastahanelerini ifade eder. Yataklı özel hastahaneleri ve diyaliz merkezlerini ifade eder.

Ayakta tedavi hizmeti verilen yataksız tüm sağlık kuruluşları, muayenehaneler, poliklinikler, işyeri revirleri, aile sağlığı merkezleri dâhildir. Düzce ilindeki yataksız sağlık kurumlarından kaynaklanan tıbbî atık miktarının fazla olmasının sebebi bu ilde önemli bir atık üreticisi olan Kızılay Kan Merkezinin yer alıyor olmasıdır. Kızılay Kan Merkezi 2010 yılında 14,367 ton tıbbî atık üretmiştir.

(5)

338.188

386   

UKAY2011 Not. 2011 değerleri, yılın ilk 6 ayının değerleridir.
512

Tıbbi atık miktarı (ton)

421

448

276

234 183

200

202

210

149

139

139

197 200

198

102

2000

18

2001

55

2002

70

2003

2004
Bolu

2005
Düzce

2006

81

2007

2008

2009

2010

Sakarya

Şekil 9. Bolu, Düzce ve Sakarya illerinde toplanan toplam tıbbî atık miktarlarının zamansal değişimi (ÇOB, 2007abc;2008abc;2009abc;2010abc; SBB, 2009; ERA, 2011) Tablo 2. Oluşması beklenen ve toplanmış olan tıbbî atık miktarlarının kıyaslaması
Tıbbî Atık Birim Miktarı kg/kişi-yıl 0,80(3) 0,73 0,80(3) 0,59 0,80(3) 0,59 0,80(3) 0,61 Nüfus(1) Kişi 271.208 271.208 338.188 338.188 872.872 872.872 1.482.268 1.482.268 Tıbbî Atık Tıbbî Atık Miktarı Birim Miktarı ton/yıl kg/yatak-gün 217 1,30(3) 197(4) 0,40 270 1,30(3) 200(4) 0,60 698 1,30(3) 512(4) 0,83 1.186 1,30(3) 909(4) 0,63 Yatak Sayısı (2) Adet 1.317 1.317 818 818 1.619 1.619 3.754 3.754 Tıbbî Atık Miktarı ton/yıl 1.712 191(5) 1.063 179(5) 2.105 492(5) 4.880 862(5)

Bolu Düzce Sakarya Genel

Tahmin edilen Gerçekleşen Tahmin edilen Gerçekleşen Tahmin edilen Gerçekleşen Tahmin edilen Gerçekleşen

Not: Tablodaki tüm değerler 2010 yılına ait olup 2010 yılı için geçerlidir.
(1) (2) (3) (4) (5)

Hizmet verilen tüm nüfus (TÜİK, 2011). İldeki yataklı sağlık kurumlarının 2010 yılı toplam yatak sayıları (SB, 2011). Dünya Sağlık Teşkilatının vermiş olduğu değer aralıklarından seçilmiştir (WHO, 1999). İlde 2010 yılında toplanan toplam tıbbî atık miktarları (ERA, 2011).

İlde 2010 yılında sadece yatalı hastahanelerden toplanan toplam tıbbî atık miktarları (ERA, 2011).

128 117

127

2011

387   

286

UKAY2011 Tablo 3. Sterilize edilen tıbbî atıkların zamansal değişimi ve özellikleri (ERA, 2011)
Tıbbî Atık Miktarı Aylık Otoklav Sefer Sayısı Sefer 61 53 62 60 70 82 76 69 72 87 77 90 85 86 99 92 93 82 1.396 Otokl Atığın av İlk Hacmi Hacmi m3 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 6,48 m3 395,28 343,44 401,76 388,80 453,60 531,36 492,48 447,12 466,56 563,76 498,96 583,20 550,80 557,28 641,52 596,16 602,64 531,36 Atığın İlk Hacim Atığın Yoğunluğ Azalma Son u sı Hacmi kg/m3 141,73 152,13 154,01 156,91 152,96 147,61 162,18 166,83 154,65 151,76 143,74 151,94 143,70 143,55 141,50 145,60 152,66 160,79 m3 276,70 240,41 281,23 272,16 317,52 371,95 344,73 312,98 326,59 394,63 349,27 408,24 385,56 390,10 449,06 417,31 421,85 371,95 m3 118.58 103.03 120.53 116.64 136.08 159.41 147.74 134.14 139.97 169.13 149.69 174.96 165.24 167.18 192.46 178.85 180.79 159.41 Atığın Son Yoğunlu ğu kg/m3 472.44 507.09 513.38 523.03 509.88 492.05 540.60 556.10 515.49 505.88 479.13 506.46 479.00 478.51 471.67 485.33 508.87 535.96 503,22 Ortalama Otoklav Yüklemesi (45 dk) kg 918 986 998 1.017 991 957 1.051 1.081 1.002 983 931 985 931 930 917 943 989 1.042 983

Aylar

kg Ocak 2010 56.024 Şubat 2010 52.246 Mart 2010 61.877 Nisan 2010 61.006 Mayıs 2010 69.384 Haziran 78.436 2010 Temmuz 79.870 2010 Ağustos 74.593 2010 Eylül 2010 72.152 Ekim 2010 85.558 Kasım 2010 71.720 Aralık 2010 88.610 Ocak 2011 79.150 Şubat 2011 80.000 Mart 2011 90.775 Nisan 2011 86.800 Mayıs 2011 92.000 Haziran 85.437 2011 1.365.63 Toplam 8

9.046,08 150,96

6.332,26 2.713,82

İllerde tıbbî atık bertaraf ücretleri İl Mahalli Çevre Kurulları tarafından senelik olarak belirlenmektedir. Bolu, Düzce ve Sakarya illerine ait tıbbî atık bertaraf ücretlerinin zamansal değişimi Şekil 10’da verilmiştir.

Tıbbî atık bertaraf ücreti  (TL/kg)

2,00

1,95 1,80

2,00

1,80 1,69 1,70

1,80

2009
Bolu

2010
Düzce Sakarya

2011

Şekil 10. Bolu-Düzce ve Sakarya illerine ait tıbbî atık bertaraf ücretlerinin zamansal değişimi (BİMÇK, 2010; BİMÇK, 2011; DİMÇK, 2009; DİMÇK, 2010; DİMÇK, 2011; SİMÇK, 2009; SİMÇK, 2010; SİMÇK, 2011) Not1: Ücretlere KDV dâhil değildir.
388   

UKAY2011 Not2: 2009 yılında bu bedellere ek olarak tehlikeli atık bidon ücreti de ödenmiştir. Not3 Sakarya Büyükşehir Belediye sınırları dışındaki yerlerde tıbbî atık bertaraf ücreti 2009’da 1,85 TL/kg, 2010 ve 2011 yıllarında da 2 TL/kg olmuştur. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ 2010 yılı itibari ile Sakarya Büyükşehir Belediyesi ile Bolu ve Düzce Belediyeleri arasında tıbbî atık konusunda bir protokol hazırlanarak yeni bir yönetim sistemi geliştirilmiştir. Geliştirilen bu sistem; Bolu, Düzce ve Sakarya il sınırları içerisinde bulunan tüm tıbbî atıkların Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında insan ve çevre sağlığına zarar vermeden ayrı toplanması, taşınması ve tıbbî atık sterilizasyon tesisinde sterilize edildikten sonra depolanması için tıbbî atık sterilizasyon tesisi inşası ve 10 yıl süreli işletilmesi işi kapsamında kurulmuş ve faaliyete geçmiştir. Sistem Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinin yükümlülüklerini yerine getirmekle birlikte eski sistemden farklılık arz etmektedir. Yeni sistemin en büyük farklılıkları; 1) tıbbî atıkların, içerisine tıbbî atık poşeti konulmuş, üzerlerinde nereye ait olduğu bilgisinin yer aldığı barkotları ve okunabilecek büyüklükte ve siyah renkli “Uluslararası Biyotehlike” amblemi ile yine siyah renkli harfler ile yazılmış “DİKKAT! TIBBÎ ATIK” ibaresi yer alan, dezenfekte edildikten sonra defalarca tekrar kullanılabilir, turuncu renkli, sızdırmaz, 70 L’lik tıbbî atık kovalarının içerisinde biriktirilmesi ve toplanması; 2) poşetler dolup ağızları bağlandıktan sonra kovaların özel kilitleme mekanizmasıyla kilitlenebilir olması sayesinde taşıma işleminin patlamaya, dökülmeye ve sızmaya karşı güvenli bir şekilde gerçekleştirilebilir olması; 3) dolu tıbbî atık kovalarının elektronik hassas teraziler ile tartılmasının yanında metal ve radyoaktivite ölçerlerle de kontrol edilmesi sayesinde tıbbî atıkların içerisine radyoaktif madde ve platin gibi metal parçaların karışmasının önlenmesi; 4) barkot ve araç takip sistemli çevrimiçi izlenebilir otomasyon sistemi ile atığın kaynağından bertarafına kadar izlediği aşamaların tümünün ve atık bilgilerinin (kaynağı, miktarı vb) ilgili tüm taraflar (Bakanlık, Belediyeler, Atık üreticileri, Toplayıcı/Bertaraf edici) tarafından çevrimiçi erişilebilir ve izlenebilir olması ile kayıtların güvenli bir şekilde tutulması ve güvenli tutulmuş kayıtlar ile de geleceğe yönelik doğru öngörülerde bulunabilme imkânının sağlanıyor olması; 5) tıbbî atık kovalarının klor dioksit (ClO2) ile dezenfeksiyonu sonrası tekrar kullanılmaları sayesinde fazladan bir ambalaj maliyetinin olmaması; 6) atıkların parçalamalı otoklav sistemi ile sterilize edilmesi sayesinde atık hacminde %70’e varan bir azalma sağlanıyor olmasıdır. Sistem kayıtlarından elde edilen bilgilere ışığında Bolu, Düzce ve Sakarya illerinin geneli için tıbbî atık oluşum hızı 0,61 kg/kişi-yıl ve 0,63 kg/yatak-gün olarak hesaplanmıştır. Bunun yanı sıra atık ortalama yoğunluğunun 151 kg/m3 ve buna bağlı olarak da sterilizasyon tesisi saatlik kapasitesinin 1.311 kg/sa olduğu sonucuna varılmıştır. Bu veriler ışığında sterilizasyon tesisinin tek vardiyadaki (8 saat) kapasitesinin ortalama 10.488 kg olduğu görülmüştür. Ayrıca sterilizasyondan sonraki parçalama işlemi sayesinde ayda ortalama 352 m3, yılda ise 4.222 m3’lük bir hacim azalması sağlanmaktadır.

389   

UKAY2011 KAYNAKLAR BİMÇK, 2010 Bolu İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2010 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 02/04/2010, Sayı: 39. BİMÇK, 2011 Bolu İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2011 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 07/01/2011, Sayı: 43. ÇOB, 2005 ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”, Resmi Gazete, Tarih: 22/07/2005, Sayı: 25883. ÇOB, 2007a ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Bolu İl Çevre Durum Raporu 2006”, 2007. ÇOB, 2007b ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Düzce İl Çevre Durum Raporu 2006”, 2007. ÇOB, 2007c ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Sakarya İl Çevre Durum Raporu 2006”, 2007. ÇOB, 2008a ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Bolu İl Çevre Durum Raporu 2007”, 2008. ÇOB, 2008b ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Düzce İl Çevre Durum Raporu 2007”, 2008. ÇOB, 2008c ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Sakarya İl Çevre Durum Raporu 2007”, 2008. ÇOB, 2009a ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Bolu İl Çevre Durum Raporu 2008”, 2009. ÇOB, 2009b ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Düzce İl Çevre Durum Raporu 2008”, 2009. ÇOB, 2009c ÇOB, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, “Sakarya İl Çevre Durum Raporu 2008”, 2009. DİMÇK, 2009 Düzce İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2009 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 30/12/2008, Sayı: 2008/14. DİMÇK, 2010 Düzce İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2010 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 29/12/2009, Sayı: 2009/07. DİMÇK, 2011 Düzce İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2011 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 31/01/2011, Sayı: 2011/01. ERA, 2011 ERA Çevre Teknolojileri San. Tic. Ltd. Şti., http://www.eracevre.com/, 2011. SB, 2011 Sağlık Bakanlığı, “Türkiye’deki Yataklı Tedavi Kurumları”, 2011. SBB, 2009 Sakarya Büyükşehir Belediyesi, Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı, “Tıbbî Atık Sterilizasyon Tesisi Fizibilite Raporu”, 2009. SİMÇK, 2009 Sakarya İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2009 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 02/02/2009, Sayı: 2009/58. SİMÇK, 2010 Sakarya İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2010 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 30/12/2009, Sayı: 2009/66. SİMÇK, 2011 Sakarya İl Mahalli Çevre Kurul Kararı, “2011 yılı tıbbî atık bertaraf ücretleri”, Tarih: 31/12/2010, Sayı: 2010/74. TÜİK, 2011 Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Veritabanı, http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul, [Erişim: 11/07/2011]. WHO, 1999 WHO, Dünya Sağlık Teşkilatı, “Safe management of wastes from healthcare activities”, Editörler: A. Prüss, E. Giroult ve P. Rushbrook, http://www.who.int/water_sanitation_health/medicalwaste/wastemanag/en/index.html, World Health Organization-WHO, 1999.
390   

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->