Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi 63-72

Z KURAMI VE OKUL YÖNETİMİNE UYGULANABİLİRLİĞİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Kadir BEYCİOĞLU İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Öğrencisi, Malatya. Özet
Sürekli olarak değişimlerin yaşandığı dünyamızda, disiplinlerin değişimlerle başa çıkabilmek ve bu süreci sağlıklı yönetebilmek için, kendilerini geliştirerek yenilemeleri ve geliştirdikleri kuramlarla farklı alanları etkilemeleri beklenen bir durumdur. Diğer alanlarda geliştirilmiş yönetim kuram ve süreçlerinden etkilenen eğitim yönetiminin de, yalıtılmış bir yörüngede kalmasını ummak çok gerçekçi görünmemektedir. Bu çalışmanın amacı, eğitim yönetimini de etkileyen değişim süreçlerinde, yakın dönem kuramlar arasında yer alan ve William Ouchi tarafından geliştirilen Z Kuramını incelemek ve Türkiye’deki okulların yönetiminde olası uygulanabilirliğini tartışarak, önerilerde bulunmaktır. Anahtar Sözcükler: Yönetim, Z Kuramı, Okul yönetimi

THEORY Z AND THE EVALUATION OF ITS PRACTICALITY IN SCHOOL MANAGEMENT
Abstract
In a world of change and communication, it is natural for any discipline to innovate their stagnating structures through development, and to have effects on other disciplines by developing their theories in order to pace with and manage change processes effectively. It does not seem realistic to hope that educational administration, a field that has been affected by management theories formed in other disciplines, can stand on an isolated space. This study aims to examine Theory Z, a recent theory of management mainly constructed by William Ouchi, and to make suggestions by debating its applicability in management of schools in Turkey. Keywords: Management, Theory Z, School management

Giriş Günümüz dünyası hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşamaktadır. Doğal olarak bu süreç, tüm toplumsal unsurları etkilemektedir. Toplumlar ve toplumsal sistemler, sürekli bir değişim dinamiği etkisinde kalmaktadırlar. Kullanılan bilgi ve teknolojik süreçler, içinde bulunulan ekonomik koşullar, toplumların gelenek ve göreneklerinde ortaya çıkan farklılaşmalar, küresel etkileşim araçları ve benzeri olgular, bireyleri ve toplumları değişime iterken; onları bu süreç içinde yaşayabilecekleri yeni yollar aramaya yöneltmektedir.
March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal

adanma. 1996). yeni yönetim biçimleri ve yeni yönetim felsefeleri ortaya çıkmaktadır. 2005:2). ağırlık verdiği bir boyut ya da boyutlar söz konusudur”. özellikle son yarım yüz yıl içinde sürekli değişme ve yenileşme baskısı ile yaşamaktadır (Fullan. 1970’li yıllardan başlayarak. “okuduğunu anlayabilen ve temel matematik becerilerine sahip eğitimli iş gücü olarak insan ilkesiyle örtüşen yirminci yüzyılın ilk dönemlerinden. 2001b:17) giderek sistemli. bu dönüşüm diriliğinde ve yapılan araştırmalar sonucunda. yirminci yüzyılda dahil olan eğitim yönetimi (OECD. Örgütlerin bu yenileşme çabalarının etkileri. Bu araştırmada. adaletsizlik. Örgütler. “yoğun küreselleşme baskısı ve ulusal rekabet gücünün sürdürülebilmesi için. sosyal sorumluluk (Turan. alt kültür. 1991. okulun nasıl daha iyi ve etkili yönetileceği ana temasına yoğunlaşmıştır. 2001a:13). Drue’nun da vurguladığı gibi (Goodwin. Taylorizm’den uyarlanan. Uline. 2001. 2004). Öyleyse. Cunningham ve Eagle. Bu durum eğitimin doğası. Eğitim yönetimi. Değişen kuramsal temellerden örgüt yönetimleri de etkilenmektedir. katılım. Son yıllarda örgüt araştırmaları farklı entelektüel kaynaklardan beslenmekte ve kültürel ezilmişlik. İşte bu yüzden. eşitsizlik. örgüt kişiliği (Şişman. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . örgütsel sembolizm. doğal olarak onları oluşturan kuramsal temellere kadar uzanmaktadır. sadakat (Celep.” Bir toplumun vazgeçilmez örgütleri arasında yer alan eğitim örgütü de. Hargreaves. örgüt kültürü. güven. diğer örgütler gibi eğitim örgütü de. Her yaklaşımın. yeni kuramsal deneyimleri de yaşamaktadır. bu değişikliklere öncelikle kuramsal açıdan hazırlıklı olabilmeyi başarabilmelidir.64 Kadir BEYCİOĞLU Değişen dünyadan ve yaşanan değişim olgusundan tüm toplumsal yapılar gibi örgütler de etkilenmektedir. Wallace. Louis. Toole ve Hargreaves. işbirlikçi çalışma. örgüt iklimi. çıktıları ve gelecek için oluşturacağı amaçları üzerinde kesin bir etki yaratmaktadır (OECD. Eğitim kavramı kapsamına. devrimci bir duruşla insanı anlamaya odaklı öğrenen örgüt ve iş görenler noktasına kadar uzanan eğitim yönetimi” (OECD. Eğitim ve “diğer bilim alanlarından kavram ve kuram almak konusunda açık olan” eğitimciler (Akbaba. 2001:465). bir zamanlar bulunduğu “eğitmek ve okulun bulunduğu yerleşim yerinin diğer işleriyle de uğraşmak” noktasından çok uzaklaşmış. 1993. örgüt gerçeğine farklı bakış açıları demektir.1997: 102). 2004).1999. örgüt imajı. “örgüte farklı kuram ve yaklaşımlar. yönetim bilimini etkileyen yeni bakış açılarının ortaya çıktığı görülmüş ve gittikçe artan biçimde örgüt ve yönetim kuramcıları pozitivist bakış açısını eleştiren yaklaşımlar geliştirmeye başlamışlardır (Şimşek. 2002. değişime direnip yok olma tehlikesi yaşamak yerine. bu sürece hazırlıklı bir örgüt ortamı oluşturmalıdır. kuramsal temelleri olan bir disipline dönüşmeye başlamıştır. özelde ülkemiz okullarına ve okullarımızın yönetimine getirebileceği farklı yaklaşımları incelemek amaçlanmıştır. Mok’un da belirttiği gibi (2005:219). örgüt gerçeğinde öne çıkardığı. 2001b:18). değişim süreçlerinden sağlıklı çıkabilmek için tüm unsurlarını yenilemek gereği duyabilmektedirler. yönetim bilime yeni bir yaklaşımı ortaya koyan ve felsefesi William Ouchi tarafından şekillendiren Z Kuramı ya da Japon Yönetim Modelini incelemek ve okul örgütüne ve yönetimine yansıması. Balcı’ya göre (2003:59). ortak kültür. yöneticiler sadece değişimi anlamakla kalmamalı. 2004:158) gibi kavramları da ele almaktadır. Değişim ve yönetici ilişkisine değinen Dönmez de (1998:510) “yaşanan hızlı değişim ortamında yöneticilerin artık değişmeyi bir olgu olarak kabul etmelerinin yetmediğini” vurgulamaktadır. Bunun sonucu olarak. bu devinimli süreci kendi lehine dönüştürebilmek için değişmek durumundadır.

biçimsel ölçme açık olmalıdır. Z Kuramını oluştururken Japon ve Amerikan yönetim biçimlerini karşılaştırıp. bireysel sorumluluk almalıdır. Çelik. bireysellik yerine grup ya da aile olma olgusunu vurgulayarak yaklaşımındaki özgün yanını ortaya koymuştur.1998:52) olan McGregor’un X ve Y kuramlarının bütünleşmesi olarak da algılanan bu kuram. her ikisinin sentezinden bir üçüncü yönetim biçimi ortaya koymuştur. İşgörenler. İşgörenlerle ilişkiler örgüt içinde kesintisiz. 7. 1999:52– 53): 1. 5. “Z Kuramı ile yönetim ve örgüt kuramlarında yeni bir döneme girilmiştir”. “Akla kara gibi iki ayrı yaklaşım” (Başaran. bireyin aktif. 3. 1992. Bu isimlerden biri olan William Ouchi. 4. bu kuramın öngörülerini şu maddeler altında toplamıştır (Başaran. ülke ekonomisinin küresel düzeyde mücadele edebilir bir ekonomiye dönüşmesi çok zaman almamıştır. doğrudan ya da dolaylı kendilerini ilgilendiren kararlara katılmalıdır. sorumlu ve olgun davranmaya yatkın varlık olarak tanımlandığı Y Kuramı yaygın yönetim yaklaşımlarıydı. doğal olarak yönetim bilimcilerin ilgisini çekmiştir. Japon ve Amerikan yönetim biçemlerini harmanlayan Z Kuramı. bu sonucu yaratmıştır. yönetim anlayışını iş görenlerin çalışmayı sevmedikleri. Çelik’e göre (2000:32). 2. İşgörenler. Doğal denetim kapalı. Elton Mayo ve Philip Selznick tarafından örgütlerde ele alınmaya başlanan örgüt kültürü kavramının da yönetim bilime girmesi konusunda belirleyici yaklaşımlardan biri olmuştur (Clayton. hatta kalite ve üretkenlikte Japon şirketlerinin Amerikan şirketlerinden daha iyi durumda olması. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . uzun süreli istihdam edilmelidirler. işten kaçmak için her şeyi yapabilecekleri ve iş yapmaları için zorlanmaları gerektiği görüşüne dayandıran geleneksel X Kuramı ile daha insani bir yaklaşım ortaya koyan. Japon ekonomisinin hızla kendine gelişi ve bir dev güce dönüşmesi. Chester Barnard. yönetici ve iş görenlerin sorumluluğu paylaşabilecekleri ve çalışanların örgütle ilgili her türlü karar sürecine katılımı ana unsurları oluşturmaktadır. 1987). 2004). Bu kuramın yönetim felsefesini ise. İşgörenler. 1981 yılında Amerikan ve Japon yönetim tarzlarını bir araya getiren yeni bir yönetim yaklaşımını tanıtmıştır. Bu durum. İşgörenler seyrek değerlendirilmeli ve yavaş yükseltilmelidir. dinamik. Ouchi. tüm örgütün kültürünü yönetim merkezine alıp. örgüt dışında ise ailece kesintili sürdürülmelidir. Z Kuramından önce. 2000. 6. Hoy ve Miskel. Japonların Amerikalılardan farklı bir kültürleri ve bu kültürden beslenen yönetim biçimleri olduğunu söyleyerek (Colon.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 65 Z Kuramı İkinci Dünya Savaşı’ndan ağır yaralar alarak çıkan Japonya’da. İşgörenler işlerinde orta düzeyde uzmanlaşmalıdır. Daft.

nezaket ve samimiyeti. kendini önemseyerek motivasyonu. örgüte bağlılık. iş görenler ve örgüt arasında karşılıklı bir bağlılığı ve sözleşmeyi sağlamaktadır. katılımcı ve görüş birliğine dayalı karar verme süreci ise. çalışanların farklı görevlerde değişik işler üstlenmeleri kariyer aşamalarında çeşitliliği ve deneyimliliği sağlamakta. paylaşılan denetim ve karar verme sürecini. 1981 yılında ortaya atılan Z Kuramının. çalışanlar için grup kararlarına yönelik bireysel sorumluluk ve örgüt ve birey arasında karşılıklı güven yaratmaktadır. kuramın temel söylemlerini ve okulların şartlarını karşılaştırarak değerlendirmiş ve bu kuramın uygulanabilmesi için birçok değişikliğin yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Z Kuramının okula uygulanabilecek özellikleri olarak güven. çalışanın bu yanına yönelik koruyucu bir yaklaşım sergilemektedir. O’Hanlon (1983). bireyler arası beceri ve örgütsel süreçlerde ve planlamalarda (hizmet içi vb. yavaş ilerleme gibi kavramların günümüz örgütlerinden buharlaşarak uzaklaştığını ifade etmektedir. Batı yönetim anlayışının etkisinde kaldıkları. iş dışı yaşamı ve ailesiyle birlikte informal olarak bütüncül yaklaşımla ele alma. Ayrıca yeni kuşağın artık aynı değerleri paylaşmadığı. örgütte uzun dönemli istihdam ile. Bunlar arasında öğretmenlerin kısa dönemlerde değerlendirilmelerini. hala örgüte bağlı olmalarına rağmen bazı kurbanlar vermeleri gerektiğinin de farkında olduklarını ileri sürmektedir. Bu da örgütte yarışmaya değil yardımlaşmaya dayanan işbirlikçi çalışmayı artırmaktadır.66 Kadir BEYCİOĞLU Örgüt ihtiyaçlarıyla. insanca çalışma koşullarının oluşturulması. Kuram. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Çalışanın toplumsal yanına da değer veren kuram. hem örgüt hem de iş görenler açısından özsaygıyı artırıcı bir durumdur. paylaşılan hedefler ve informal değerleri önemseyerek iş gören yabancılaşmasını da ortadan kaldırmaktadır (Çelik. Karşılıklı güven ve takım çalışması gerektiren. bireylerin ihtiyaçlarını bütünleyen Z Kuramı.) eğitim. Japon yöneticilerin belki günlerce sürecek grupla karar alma süreçlerini bekleyecek lüksleri olmadığını. Kuramın Japonya’da bile erozyona uğrama sinyalleri verdiğini belirten Bryce. Ayrıca. 1987:250). örgütte sadece formal hiyerarşiye dayanmayan güçlü bir işbirlikçi eşitlik kültürü yaratmaktadır (Hoy ve Miskel. Z Kuramının Amerikan okullarına uygulanabilirliğini (Tablo 1). Etkin çalışmayı sağlayarak örgütte verimliliği artırmaktadır. Z Kuramının Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliğine İlişkin Tartışmalar Lunenberg ve Ornstein (2000:70-71). katılımcı karar süreci. yaşam boyu istihdam. kısa süreli istihdamlarını. uzun vadeli kariyer veya ödül ve eğitimde yüksek kalitenin önemini vurgulamaktadırlar. günümüz şartları içinde yönetim anlayışına uygulanabilirliği sorusunun yanıtını da Bryce (2005) vermektedir. ortak değerler. mesleki ilerleme uzun vadeye yayılmakta ve iş görenlere yeni ufuklar açmaktadır. öğretmenlerin mesleklerinde terfi olasılıklarının olmayışını. 2000:31-34). yoğun çalışma. Z Kuramının uygulanabilirliği açısından aksaklıklar olarak açıklamış ve bu durumları okul yönetimi açısından güçlükler olarak ele almıştır. bu hedefler doğrultusunda gerekli eğitim ve planlama çalışmalarını yaratmaktadır. Çalışanı sadece iş unsuru olarak değil. Kurama göre. Yavaş değerleme ve terfi ile çalışanların sabırlı ve hoşgörülü olması öngörülürken. okullarda eğitim açısından özellikle öğretmenler arasında bir bütünselliğin eksikliğini.

öğretmenlerle çalışmaya başlarlar. 8. öğretmen ve okul toplumunun (aile. Yönetim. öğrenci. 6. 2. Yönetim. .Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 67 Tablo 1. kuramın uygulamaya karar verilen özelliklerini belirler. Yönetim kurulu. işbirlikçi. okulun mevcut yönetsel yapısını (karar verme süreci vb. yeni yönetim süreciyle ilgili kısa sürecek bir uygulama yapar ve işeyip işlemediği konusunda geribildirim elde eder. Yöneticiler ve öğretmenler. okulda uzun dönem istihdam imkanı yaratacak politikalar oluşturur. yavaş değerleme ve terfi için bir sistem oluştururlar. 5. güvene dayalı bir felsefe getirebilecektir. Bütüncül ilişkilerin gelişmesine izin verilir. 9. 11. Yöneticiler. Yöneticiler için verilen bu önerilerin sonunda uygulanacak kuram örgüte. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal Amerikan Okullarındaki Mevcut Durum Kısa dönem istihdam Yavaş veya hiç olmayan terfi Yarı-uzmanlaşmayla gelen kariyer basamakları Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. bu kültürün gelişmesi için birlikte çalışır. belirlenen bu özellikleri uygulamaya yönelik süreçleri geliştirmek için. bu sürece okul yönetim kurulunu ve öğretmen birliklerini de dahil eder. günümüz okullarında gerek duyulan bir durumdur denilebilir. uzun dönemli işgören geliştirmeyi sağlayacak bir sitem oluştururlar. 12. Yönetim. 7. Okul müdürü. en üst kademeden başlayan Z Kuramı uygulamasına geçerler.1983:16) O’Hanlon. çevre vb. Z Kuramını uygulamak için ihtiyaç duyulan işgörenler arası becerileri geliştirmek için birlikte çalışmaya başlarlar. Z Kuramını uygulayacak yöneticiler için şu uygulama basamaklarını önermektedir: Önce yöneticiler Z Kuramını inceler ve tartışırlar. Okul üyeleri. 3. Okul yönetimi. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Amerikan Okullarındaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım (Kaynak: O’Hanlon . katılımcı. 13. açık bir değerlendirme Bireysel karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme 1. (1983:17).) belirlerler. Yöneticiler. Yöneticiler.) okulla ilgili karar alma süreçlerine katılımının uygulanabileceği alanlar yaratmaya çabalar. Yöneticiler ve öğretmenler. Bu da. 4. 10.

Bu olumsuzluğu gidermek için O’Hanlon’un önerdiği gibi. Böylelikle kuramın öngördüğü daha etkili bir okulun koşullarından biri sağlanmış olmaktadır. 1983: 17). Uzun dönem istihdam. Yavaş değerleme ve terfi. okul yöneticileri için alternatif bir güdüleme yöntemi olabilir. Terfi bulunmamaktadır. Kuramda öngörülen yavaş değerleme ve terfi sisteminin de okullarımızda bulunmuyor olması. Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. özünde bir doğu yönetim tarzı olarak anılabilecek olan kuramın uygulanmasının. okul yöneticilerini öğretmenlerin iş güvencesi sıkıntılarıyla baş etme durumundan kurtarmaktadır. bu kültüre yakın Türkiye deki okullarda ne ölçüde mümkün olduğunu görebilmemize katkı sağlayabilir (Tablo 2). çalışanların kararlara katılmalarının sağlanması.68 Kadir BEYCİOĞLU Z Kuramının Türkiye Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliği Ülkemiz okul yönetimi açısından Z Kuramının bir yönetim tarzı olarak uygulanmasının mümkün olup olmadığını görebilmek için benzer bir karşılaştırma yapılabilir. çalışanların bu yolla deneyim kazanma şansını ortadan kaldırmaktadır. Okullarımızda çalışan tüm işgörenler birer devlet memuru olarak. bir süre önce başlatılan ve henüz tam olarak uygulanmasına ilişkin değerlendirme yapılmayan olan sözleşmeli öğretmen istihdamı. açık bir değerlendirme Çoğunlukla merkezi kararlar Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Okullarımızdaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım Okullarımızdaki Mevcut Durum Uzun dönem istihdam. çalışan kendini örgütle bütünleştirebilecektir. Sözleşmeli öğretmen uygulaması. Böylelikle. Uzun dönem istihdam bakımından ülkemiz okullarındaki durum. emekliliğe kadar süren bir iş sözleşmesinin güvencesi altındadırlar. bu durumda değişiklik yaratabilir. Tablo 2. Ancak. Uzman ve başöğretmen uygulamaları Uzmanlaşmadan gelen kariyer basamaklarının olmayışı. Motivasyon açısından bakıldığında terfinin olmayışının olumlu bir durum olduğunu söyleyemeyiz. Bu karşılaştırma (O’Hanlon.

Bursalıoğlu’nun (2000:80) “yönetimin kalbi ve diğer süreçlerin ekseni” olarak gördüğü karar alma süreci. Bireysel sorumluluk.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 69 Orta vadede gelen kariyer basamakları. yıl sonu genel değerlendirme toplantıları gibi küçük ölçekli karalarla sınırlıdır. üretken ve iş doyumunu sağlayıcı bir koşul olarak görmektedir. farklı konularda deneyim kazanmalarını ve grup olgusunu görebilmelerini sağlayacaktır. Ülkemizde. Görüş birliğine dayalı karar verme süreci. öğretmenleri örgüt içindeki uzak ve sığ duruşlarından kurtarıp. Ülkemiz eğitim yöneticileri de. Ülkemiz okullarında merkezi olan denetim sisteminin varlığı Z Kuramının bu yanının uygulanabilirliğini ortadan kaldırmaktadır. Bu durum okul üyelerinin birbirine karşı ilgisiz kalmaları sonucunu doğurabilmektedir. yakın bir süre önce gündeme gelen eğitim işgörenleri için kariyer basamağı sistemi uygulamaları da bu süreçte katkı sağlayıcı olabilir. öğrencilerin ve velilerin okulla bütünleşmelerine katkı sağlayabilir ve öğretmenler arasında koordinasyonun. Ouchi bu durumu oldukça yaşamsal. Z Kuramı orta vadeye yayılan kariyer basamaklarını önerirken. merkezi örgütü alır. Ülkemiz okullarında da işgörenler kendi davranışlarının sorumluluğunu almaktadırlar. Z Kuramına göre. öğretmenleri yasaların el verdiği ölçüde yönetsel görevlere yönlendirerek ya da öğretmenlerin farklı hizmet içi eğitim kurslarına katılmaları konularında ve günümüz Avrupa Birliği programları çerçevesinde çalışma ziyaretleri vb. etkinliklere katılmaları konusunda öncülük ederek. Eğitim yöneticilerimiz okul örgütünde en azından okul içi etkinliklerle ilgili katılımcı ve yaratıcı bir karar alma mekanizmaları oluşturarak. okul yönetimi ve öğretmenler arasında karşılıklı anlayışı geliştirebilir ve bu mekanizmanın kullanılması. Çünkü bu durum çalışanların yeni deneyimlere açık olmalarını. Öğretmenler March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Kuramın bir diğer önerisi ise görüş birliğine dayalı ortak kararlar ve bireysel sorumluluktur. kendi hatasıyla ilgili ile diğer üyelerin sorumluluk üstlenmesini beklememektedir. Örtülü denetim. Okul bu kararların sorgulamadan uygulayıcısıdır. birbirleriyle sağlıklı iletişim mekanizmaları kuramamaktadırlar. Okullarda ise öğretmenlerin görevlendirilmeleri her yıl farklı sınıf düzeylerinde yapılarak. çalışandan kendi eylemleriyle ilgili süreçte sorumluluğu üstlenmeleri beklenmektedir. bazı yönetsel görevler verilerek deneyim zenginliği elde edilebilir ve örgütün tümüne ilgi sağlanabilir. Çalışana bütüncül yaklaşım. öğretmenlerin. Ayrıca. okullarımızda yöneticilerin oluşturduğu bir yönetim tarzı olarak gözlenmemektedir. zümre öğretmenleri toplantıları. Bir çalışan. Bir işgörenden kaynaklanan aksaklıklardan örgütün tamamı sorumlu olmamaktadır. Okulda işleyen karar süreçleri ise daha çok okul-aile birliği. kararlar ortak alınmış olsa bile. Çalışana bütüncül yaklaşım veya çalışanı ailesi ve bağlı olduğu sosyal çevre içinde görme ise. O’Hanlon’un da belirttiği gibi okullarda öğretmenler. kendilerini daha profesyonel olarak algılamalarını sağlayabilir. ülkemiz okullarında çoğunlukla üst yönetim basamaklarında gerçekleşmektedir. okulla ilgili en yaşamsal kararları. Oysa çağdaş yönetimde çalışanların kararlara katılması önerilen bir durumdur. Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme. özellikle branş öğretmenlerini farklı düzeyde sınıflarda görevlendirerek. ekip ruhunun ve işbirlikçi çalışmanın oluşmasına katkıda bulunabilirler. uzmanlaşmayla orta vadede gelen kariyer basamaklarının olmayışının olası olumsuz etkilerini daha etkin yönetebilir ve öğretmenleri güdüleyebilirler.

Z Kuramının temel söylevi olan katılımcı karar süreci.26-61. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi II. işbirlikçi ve eşitlikçi okul kültürü yaratabilir. Başaran. ve Anderson. Örgüt içi örtülü denetim mekanizmaları geliştirmek mümkündür. Cilt: 9. Kuramın okullarımızdaki mevcut yönetim yapısıyla örtüşen yanları olarak. okullarımızda kararlara işgörenlerin katılımının sağlanacağı bir yapı oluşturulmalıdır. Japanese HRD in Z Type Companies Training and Development Journal. mevcut okul örgütümüzle benzerlikler gösterirken. Cilt: 25. güçlü bir katılımcı. A. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. A.70 Kadir BEYCİOĞLU arasında. S. bugünkü yapı içinde uygulanabilir görünmemektedir. bir çok kuram tarafından da önemsenmektedir. Kaos ve Yönetim. Böylelikle daha sağlıklı ve dirik bir işgören evreni yaratılabilir. Sayı:1. Sonuç ve Öneriler Z Kuramının bazı öngörüleri. (2001). son dönemlerde ortaya atılan sözleşmeli personel tartışmalarının gerçekleşmesi durumunda. Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi.E. (1992). eğitsel yöntemler ya da öğrenci gelişimi konusunda yoğun bir bilgi paylaşımı olduğu söylenemez. uzun dönem istihdam ve bireysel sorumluluk alınması söylenebilir. Kaynaklar 1. 4. Sayı:33. Cilt: 36.451-469. Sayı:3. (2. ss. bazı öngörüleri. istihdamla ilgili bu benzerlikte ortadan kalkacaktır. 5. ss. Okul yönetimi bütüncül yaklaşımı uygulayıp öğretmenleri. mesleki gelişimleri süresi içinde çeşitli terfi olanakları yaratılmalıdır. ortak ve bütüncül bir kültür oluşmamıştır. çıkarsamalarda bulunulabilir. Yani. Yönetimde İnsan İlişkieri. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi. Ama. (1982). Balcı. MLO okullarındaki performans değerlendirmesi süreci bir pilot çalışma olarak algılanıp. okulda formal dengeler üzerine kurulu ilişkiler yerine. K. Anderson. Sayı:28. (1999). Okul üyeleri ise okul içinde düzenli toplantılara katılıp önceden yönü belli olan kararlar sürecine katılmaktadırlar. kararlara katılımın okullarımızda henüz yaygın ve etkin biçimde uygulanmakta olduğu söylenemez. O halde hem bu kuramla ilgili tartışmalar hem de diğer çağdaş yönetim eğilimleri düşünülerek.14-23 3. Cilt: 7. Öte yanda. bu tür bir katılımla ortaya çıkabileceği vurgulanmakta olan vizyonun ve işbirlikçi ve güvene dayalı örgüt kültürünün oluşması gibi beklentileri engelleyebilmektedir. ss. R. Balcı. Akbaba.Baskı). İ.27-45. sadece okul yaşamı içinde değil okul dışında da ele alarak. Çalışanlara. Okulun görev ve amaçları gibi temel konularda kararlar merkezi örgüt tarafından alınmaktadır. Bu doğrultuda. ss. Fakat. Ankara: Aydan Web Tesisleri Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Bu da çağdaş örgütlerde. Açık ve doğrudan denetim konusunda da yeni bir yaklaşım sergilenebilir. Benzer durum ülkemiz okulları için de geçerlidir. 2. (2003).

ss. (3rd ed. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. (3rd ed. Eğitim Yönetiminde Kuramsal Gelişmeler. T. R. (2000). Sayı:5. Kowalski.251-257.com/blogs/featuredentry. (1998).htm 23. J. (1987). M. (1998).T.. (1992). (2000).New York: Random House. (1999). Educational Administration: Concepts and Practices. Çelik. ss. Celep. (2. (2004). ve Ornstein. San Fransisco: Jossey-Bass Inc.Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. Bryce.K. C. (11. ss. J. Eren. How Do We Manage? http://projectmanagement.K. Louis. 18. W. (1997). (2000). The Changing Role of Secondary Principal in The United States: An Historical Perspective. & Hargreaves A. Journal of Educational Change Cilt: 3. 15. http://arapaho. İstanbul: Beta Yayıncılık. C. Organization Type Z.11.L. 7. 10. 14. M. Japanese Management Theory and Library Administration.. (1992). Change Forces.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 71 6. 189-214. ve Eagle. (2004).Baskı).). Sayı:4.).. J. Lunenberg. (1993). 16. R. Sayı:16. Cilt: 18. Cangemi. P. Educational Administration: Theory. 20. Journal of Educational Administration and History. Ankara: Anı Yayıncılık.497-498 9. 8.05’de alındı 12.1-17. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Exploring Values of Japanese and American Management Systems. (2002). Dönmez. A.asp?i=6606 28. Sayı:1. Ankara: Pegem Yayıncılık. Sayı: 3-4. Research and Practice.ittoolbox.). (2005).503-512. Cilt: 3. Fullan. V. Eğitim Yönetimi.S. A. 13. Education. ve diğerleri.Baskı).nsuok. Sayı:1. C.298-301 11. ve Miskel. V. E. Bursalıoğlu. Hargreaves. London: The Falmer Press. F. Colon.. Cilt: 112. 22. ss. Goodwin. 19. Sustainability of Educational Change: The Role of Social Geographies. Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi. Cilt: 4.H. Ankara: Pegem A Yayıncılık. 21. (1991).10. Toole. Handbook Of Research On Educational Administration. ve Louis K. (Eds: Murphy. New York: Teacher College Press. Sosyo-Teknik Sistem Açısından Türkiye’nin Eğitim Yönetiminde Değişme Çabaları ve Yöneticinin Konumu. B. Z. Okul Yönetimde Yeni Yapı ve Davranış.). ss. Rethinking School Improvement.05’ de alındı. S.c.C. Cunningham. (2005).G. M. ss. ss. The Journal of Academic Librarianship. Fullan. The New Meaning of Educational Change (2nd ed. Hoy. Çelik. Cilt: 37. 17.31-43. Dönüşümsel Liderlik.edu/~hancockl/Supervision/Ouchi%20Z. Okul Kültürü ve Yönetimi. Clayton.

Cilt: 3. ss. (2005). Sayı:3. 27. Postmodernizm Tartışmaları ve Örgüt Kuramındaki Yansımaları. (2001a). Pozitivizm Ötesi Paradigmatik Dönüşüm ve Eğitim Yönetiminde Kuram ve Uygulamada Yeni Yaklaşımlar.451-464. Orchestrating the Complex Educational Change: Local Reorganization of Schools in England. Mok.97-109. New Publications. Comparative Education. Sayı:1. Şimşek. 31. ss. Sayı:1. The Imperative to Change. ss. Riding Over Socialism and Global Capitalism: Changing Educational Governance and Social Policy Paradigms in Post-Mao China. Cilt: 2.217-242. Turan. 29. International Journal of Leadership in Education. Sayı:1. Cilt: 41. Cilt: 4. 28.72 Kadir BEYCİOĞLU 23. OECD. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Sayı: 5. What Schools for the Future?. ss.H. J. Sayı:2. ss. 24. 25. H. ss. Cilt: 40. Educational Leadership. Uline C. (1997). Eğitim Yönetimi. 30. (2004). (2001).13-28. Cilt: 5.. School Management Approaches. Cilt: 1. 57-78. Eğitim Yönetimi. (1996). O'Hanlon. Wallace. OECD.L. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . (2001b). Paris: OECD 26. K. Paris: OECD Publications. Modernite ve Postmodernite Arasında Bir İnsan Bilimi Olarak Eğitim Yönetimi. S.1-8. M. M. ss. 16-18. (2004). Şişman. Sayı:1. (1983) Theory Z in School Administration. Journal of Educational Change.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful