Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi 63-72

Z KURAMI VE OKUL YÖNETİMİNE UYGULANABİLİRLİĞİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Kadir BEYCİOĞLU İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Öğrencisi, Malatya. Özet
Sürekli olarak değişimlerin yaşandığı dünyamızda, disiplinlerin değişimlerle başa çıkabilmek ve bu süreci sağlıklı yönetebilmek için, kendilerini geliştirerek yenilemeleri ve geliştirdikleri kuramlarla farklı alanları etkilemeleri beklenen bir durumdur. Diğer alanlarda geliştirilmiş yönetim kuram ve süreçlerinden etkilenen eğitim yönetiminin de, yalıtılmış bir yörüngede kalmasını ummak çok gerçekçi görünmemektedir. Bu çalışmanın amacı, eğitim yönetimini de etkileyen değişim süreçlerinde, yakın dönem kuramlar arasında yer alan ve William Ouchi tarafından geliştirilen Z Kuramını incelemek ve Türkiye’deki okulların yönetiminde olası uygulanabilirliğini tartışarak, önerilerde bulunmaktır. Anahtar Sözcükler: Yönetim, Z Kuramı, Okul yönetimi

THEORY Z AND THE EVALUATION OF ITS PRACTICALITY IN SCHOOL MANAGEMENT
Abstract
In a world of change and communication, it is natural for any discipline to innovate their stagnating structures through development, and to have effects on other disciplines by developing their theories in order to pace with and manage change processes effectively. It does not seem realistic to hope that educational administration, a field that has been affected by management theories formed in other disciplines, can stand on an isolated space. This study aims to examine Theory Z, a recent theory of management mainly constructed by William Ouchi, and to make suggestions by debating its applicability in management of schools in Turkey. Keywords: Management, Theory Z, School management

Giriş Günümüz dünyası hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşamaktadır. Doğal olarak bu süreç, tüm toplumsal unsurları etkilemektedir. Toplumlar ve toplumsal sistemler, sürekli bir değişim dinamiği etkisinde kalmaktadırlar. Kullanılan bilgi ve teknolojik süreçler, içinde bulunulan ekonomik koşullar, toplumların gelenek ve göreneklerinde ortaya çıkan farklılaşmalar, küresel etkileşim araçları ve benzeri olgular, bireyleri ve toplumları değişime iterken; onları bu süreç içinde yaşayabilecekleri yeni yollar aramaya yöneltmektedir.
March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal

bu sürece hazırlıklı bir örgüt ortamı oluşturmalıdır. 2001b:18).1999. “yoğun küreselleşme baskısı ve ulusal rekabet gücünün sürdürülebilmesi için. örgüt kültürü. Örgütler. örgüt gerçeğinde öne çıkardığı. yönetim bilime yeni bir yaklaşımı ortaya koyan ve felsefesi William Ouchi tarafından şekillendiren Z Kuramı ya da Japon Yönetim Modelini incelemek ve okul örgütüne ve yönetimine yansıması. yeni kuramsal deneyimleri de yaşamaktadır. yirminci yüzyılda dahil olan eğitim yönetimi (OECD. 2004:158) gibi kavramları da ele almaktadır. 1970’li yıllardan başlayarak. çıktıları ve gelecek için oluşturacağı amaçları üzerinde kesin bir etki yaratmaktadır (OECD. diğer örgütler gibi eğitim örgütü de. alt kültür. değişim süreçlerinden sağlıklı çıkabilmek için tüm unsurlarını yenilemek gereği duyabilmektedirler. 2001b:17) giderek sistemli. yönetim bilimini etkileyen yeni bakış açılarının ortaya çıktığı görülmüş ve gittikçe artan biçimde örgüt ve yönetim kuramcıları pozitivist bakış açısını eleştiren yaklaşımlar geliştirmeye başlamışlardır (Şimşek. yeni yönetim biçimleri ve yeni yönetim felsefeleri ortaya çıkmaktadır. okulun nasıl daha iyi ve etkili yönetileceği ana temasına yoğunlaşmıştır. İşte bu yüzden. Hargreaves. bu devinimli süreci kendi lehine dönüştürebilmek için değişmek durumundadır. ağırlık verdiği bir boyut ya da boyutlar söz konusudur”. ortak kültür. 2002. bu değişikliklere öncelikle kuramsal açıdan hazırlıklı olabilmeyi başarabilmelidir. bir zamanlar bulunduğu “eğitmek ve okulun bulunduğu yerleşim yerinin diğer işleriyle de uğraşmak” noktasından çok uzaklaşmış. Her yaklaşımın. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Öyleyse. örgüt imajı. sadakat (Celep. özellikle son yarım yüz yıl içinde sürekli değişme ve yenileşme baskısı ile yaşamaktadır (Fullan. adanma. 1993. örgüt iklimi. sosyal sorumluluk (Turan. Son yıllarda örgüt araştırmaları farklı entelektüel kaynaklardan beslenmekte ve kültürel ezilmişlik. Drue’nun da vurguladığı gibi (Goodwin. devrimci bir duruşla insanı anlamaya odaklı öğrenen örgüt ve iş görenler noktasına kadar uzanan eğitim yönetimi” (OECD. Bu araştırmada. Değişen kuramsal temellerden örgüt yönetimleri de etkilenmektedir. Örgütlerin bu yenileşme çabalarının etkileri. Toole ve Hargreaves.64 Kadir BEYCİOĞLU Değişen dünyadan ve yaşanan değişim olgusundan tüm toplumsal yapılar gibi örgütler de etkilenmektedir. doğal olarak onları oluşturan kuramsal temellere kadar uzanmaktadır. Louis. 2005:2). Değişim ve yönetici ilişkisine değinen Dönmez de (1998:510) “yaşanan hızlı değişim ortamında yöneticilerin artık değişmeyi bir olgu olarak kabul etmelerinin yetmediğini” vurgulamaktadır. adaletsizlik. 2001a:13). güven. Bu durum eğitimin doğası. Eğitim yönetimi. 2001:465). Uline. Balcı’ya göre (2003:59). bu dönüşüm diriliğinde ve yapılan araştırmalar sonucunda.1997: 102). Taylorizm’den uyarlanan. kuramsal temelleri olan bir disipline dönüşmeye başlamıştır. “örgüte farklı kuram ve yaklaşımlar. 2004). Wallace. 1996). örgütsel sembolizm. 2001. yöneticiler sadece değişimi anlamakla kalmamalı. eşitsizlik. Cunningham ve Eagle. Eğitim kavramı kapsamına. örgüt kişiliği (Şişman. örgüt gerçeğine farklı bakış açıları demektir. 1991. katılım. Mok’un da belirttiği gibi (2005:219). değişime direnip yok olma tehlikesi yaşamak yerine. Bunun sonucu olarak. “okuduğunu anlayabilen ve temel matematik becerilerine sahip eğitimli iş gücü olarak insan ilkesiyle örtüşen yirminci yüzyılın ilk dönemlerinden.” Bir toplumun vazgeçilmez örgütleri arasında yer alan eğitim örgütü de. işbirlikçi çalışma. özelde ülkemiz okullarına ve okullarımızın yönetimine getirebileceği farklı yaklaşımları incelemek amaçlanmıştır. 2004). Eğitim ve “diğer bilim alanlarından kavram ve kuram almak konusunda açık olan” eğitimciler (Akbaba.

İşgörenler. bireyin aktif. 4. 2. 5. İşgörenler. bireysel sorumluluk almalıdır. 1999:52– 53): 1. işten kaçmak için her şeyi yapabilecekleri ve iş yapmaları için zorlanmaları gerektiği görüşüne dayandıran geleneksel X Kuramı ile daha insani bir yaklaşım ortaya koyan. 1981 yılında Amerikan ve Japon yönetim tarzlarını bir araya getiren yeni bir yönetim yaklaşımını tanıtmıştır. yönetim anlayışını iş görenlerin çalışmayı sevmedikleri.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 65 Z Kuramı İkinci Dünya Savaşı’ndan ağır yaralar alarak çıkan Japonya’da. 1992. 6. doğal olarak yönetim bilimcilerin ilgisini çekmiştir. Hoy ve Miskel. Japonların Amerikalılardan farklı bir kültürleri ve bu kültürden beslenen yönetim biçimleri olduğunu söyleyerek (Colon. Z Kuramından önce. Japon ekonomisinin hızla kendine gelişi ve bir dev güce dönüşmesi. Çelik. Bu kuramın yönetim felsefesini ise. biçimsel ölçme açık olmalıdır. Z Kuramını oluştururken Japon ve Amerikan yönetim biçimlerini karşılaştırıp. 7. doğrudan ya da dolaylı kendilerini ilgilendiren kararlara katılmalıdır. Daft. Japon ve Amerikan yönetim biçemlerini harmanlayan Z Kuramı. Chester Barnard. 2000. Doğal denetim kapalı. 2004). hatta kalite ve üretkenlikte Japon şirketlerinin Amerikan şirketlerinden daha iyi durumda olması. tüm örgütün kültürünü yönetim merkezine alıp. Ouchi. İşgörenlerle ilişkiler örgüt içinde kesintisiz. 3. 1987). dinamik. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . sorumlu ve olgun davranmaya yatkın varlık olarak tanımlandığı Y Kuramı yaygın yönetim yaklaşımlarıydı. “Z Kuramı ile yönetim ve örgüt kuramlarında yeni bir döneme girilmiştir”. ülke ekonomisinin küresel düzeyde mücadele edebilir bir ekonomiye dönüşmesi çok zaman almamıştır. bu sonucu yaratmıştır. her ikisinin sentezinden bir üçüncü yönetim biçimi ortaya koymuştur. İşgörenler seyrek değerlendirilmeli ve yavaş yükseltilmelidir. yönetici ve iş görenlerin sorumluluğu paylaşabilecekleri ve çalışanların örgütle ilgili her türlü karar sürecine katılımı ana unsurları oluşturmaktadır. bireysellik yerine grup ya da aile olma olgusunu vurgulayarak yaklaşımındaki özgün yanını ortaya koymuştur.1998:52) olan McGregor’un X ve Y kuramlarının bütünleşmesi olarak da algılanan bu kuram. Çelik’e göre (2000:32). İşgörenler. örgüt dışında ise ailece kesintili sürdürülmelidir. Elton Mayo ve Philip Selznick tarafından örgütlerde ele alınmaya başlanan örgüt kültürü kavramının da yönetim bilime girmesi konusunda belirleyici yaklaşımlardan biri olmuştur (Clayton. uzun süreli istihdam edilmelidirler. bu kuramın öngörülerini şu maddeler altında toplamıştır (Başaran. Bu durum. “Akla kara gibi iki ayrı yaklaşım” (Başaran. İşgörenler işlerinde orta düzeyde uzmanlaşmalıdır. Bu isimlerden biri olan William Ouchi.

Ayrıca.66 Kadir BEYCİOĞLU Örgüt ihtiyaçlarıyla. iş dışı yaşamı ve ailesiyle birlikte informal olarak bütüncül yaklaşımla ele alma.) eğitim. iş görenler ve örgüt arasında karşılıklı bir bağlılığı ve sözleşmeyi sağlamaktadır. Etkin çalışmayı sağlayarak örgütte verimliliği artırmaktadır. Z Kuramının Amerikan okullarına uygulanabilirliğini (Tablo 1). Japon yöneticilerin belki günlerce sürecek grupla karar alma süreçlerini bekleyecek lüksleri olmadığını. çalışanların farklı görevlerde değişik işler üstlenmeleri kariyer aşamalarında çeşitliliği ve deneyimliliği sağlamakta. yaşam boyu istihdam. Yavaş değerleme ve terfi ile çalışanların sabırlı ve hoşgörülü olması öngörülürken. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Çalışanı sadece iş unsuru olarak değil. Z Kuramının uygulanabilirliği açısından aksaklıklar olarak açıklamış ve bu durumları okul yönetimi açısından güçlükler olarak ele almıştır. bireylerin ihtiyaçlarını bütünleyen Z Kuramı. örgütte uzun dönemli istihdam ile. mesleki ilerleme uzun vadeye yayılmakta ve iş görenlere yeni ufuklar açmaktadır. Z Kuramının Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliğine İlişkin Tartışmalar Lunenberg ve Ornstein (2000:70-71). kendini önemseyerek motivasyonu. Karşılıklı güven ve takım çalışması gerektiren. O’Hanlon (1983). uzun vadeli kariyer veya ödül ve eğitimde yüksek kalitenin önemini vurgulamaktadırlar. bu hedefler doğrultusunda gerekli eğitim ve planlama çalışmalarını yaratmaktadır. örgütte sadece formal hiyerarşiye dayanmayan güçlü bir işbirlikçi eşitlik kültürü yaratmaktadır (Hoy ve Miskel. insanca çalışma koşullarının oluşturulması. günümüz şartları içinde yönetim anlayışına uygulanabilirliği sorusunun yanıtını da Bryce (2005) vermektedir. 2000:31-34). Batı yönetim anlayışının etkisinde kaldıkları. katılımcı ve görüş birliğine dayalı karar verme süreci ise. kuramın temel söylemlerini ve okulların şartlarını karşılaştırarak değerlendirmiş ve bu kuramın uygulanabilmesi için birçok değişikliğin yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. paylaşılan hedefler ve informal değerleri önemseyerek iş gören yabancılaşmasını da ortadan kaldırmaktadır (Çelik. Çalışanın toplumsal yanına da değer veren kuram. Z Kuramının okula uygulanabilecek özellikleri olarak güven. ortak değerler. hem örgüt hem de iş görenler açısından özsaygıyı artırıcı bir durumdur. yoğun çalışma. okullarda eğitim açısından özellikle öğretmenler arasında bir bütünselliğin eksikliğini. paylaşılan denetim ve karar verme sürecini. 1981 yılında ortaya atılan Z Kuramının. katılımcı karar süreci. öğretmenlerin mesleklerinde terfi olasılıklarının olmayışını. 1987:250). Ayrıca yeni kuşağın artık aynı değerleri paylaşmadığı. örgüte bağlılık. Kuramın Japonya’da bile erozyona uğrama sinyalleri verdiğini belirten Bryce. Bunlar arasında öğretmenlerin kısa dönemlerde değerlendirilmelerini. hala örgüte bağlı olmalarına rağmen bazı kurbanlar vermeleri gerektiğinin de farkında olduklarını ileri sürmektedir. çalışanlar için grup kararlarına yönelik bireysel sorumluluk ve örgüt ve birey arasında karşılıklı güven yaratmaktadır. çalışanın bu yanına yönelik koruyucu bir yaklaşım sergilemektedir. nezaket ve samimiyeti. Kuram. Bu da örgütte yarışmaya değil yardımlaşmaya dayanan işbirlikçi çalışmayı artırmaktadır. bireyler arası beceri ve örgütsel süreçlerde ve planlamalarda (hizmet içi vb. Kurama göre. yavaş ilerleme gibi kavramların günümüz örgütlerinden buharlaşarak uzaklaştığını ifade etmektedir. kısa süreli istihdamlarını.

bu kültürün gelişmesi için birlikte çalışır. Yöneticiler ve öğretmenler. Okul müdürü. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal Amerikan Okullarındaki Mevcut Durum Kısa dönem istihdam Yavaş veya hiç olmayan terfi Yarı-uzmanlaşmayla gelen kariyer basamakları Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. Yöneticiler için verilen bu önerilerin sonunda uygulanacak kuram örgüte. Yöneticiler. yeni yönetim süreciyle ilgili kısa sürecek bir uygulama yapar ve işeyip işlemediği konusunda geribildirim elde eder. Yönetim. açık bir değerlendirme Bireysel karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme 1. 4. (1983:17).) belirlerler. okulda uzun dönem istihdam imkanı yaratacak politikalar oluşturur. bu sürece okul yönetim kurulunu ve öğretmen birliklerini de dahil eder. Okul yönetimi. Bu da. 10. Yönetim kurulu. yavaş değerleme ve terfi için bir sistem oluştururlar. Yönetim. 3. Z Kuramını uygulamak için ihtiyaç duyulan işgörenler arası becerileri geliştirmek için birlikte çalışmaya başlarlar. Yöneticiler. Okul üyeleri. öğretmenlerle çalışmaya başlarlar. 6. Z Kuramını uygulayacak yöneticiler için şu uygulama basamaklarını önermektedir: Önce yöneticiler Z Kuramını inceler ve tartışırlar.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 67 Tablo 1. çevre vb. en üst kademeden başlayan Z Kuramı uygulamasına geçerler. belirlenen bu özellikleri uygulamaya yönelik süreçleri geliştirmek için. 5. 9. Yöneticiler ve öğretmenler. Bütüncül ilişkilerin gelişmesine izin verilir. okulun mevcut yönetsel yapısını (karar verme süreci vb. Yönetim. uzun dönemli işgören geliştirmeyi sağlayacak bir sitem oluştururlar. 7. günümüz okullarında gerek duyulan bir durumdur denilebilir. öğretmen ve okul toplumunun (aile. kuramın uygulamaya karar verilen özelliklerini belirler. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Amerikan Okullarındaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım (Kaynak: O’Hanlon . Yöneticiler. 11. 2. öğrenci.) okulla ilgili karar alma süreçlerine katılımının uygulanabileceği alanlar yaratmaya çabalar. 12. . 8. katılımcı. güvene dayalı bir felsefe getirebilecektir. işbirlikçi. 13.1983:16) O’Hanlon.

bu durumda değişiklik yaratabilir. emekliliğe kadar süren bir iş sözleşmesinin güvencesi altındadırlar. açık bir değerlendirme Çoğunlukla merkezi kararlar Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . okul yöneticileri için alternatif bir güdüleme yöntemi olabilir. özünde bir doğu yönetim tarzı olarak anılabilecek olan kuramın uygulanmasının. Kuramda öngörülen yavaş değerleme ve terfi sisteminin de okullarımızda bulunmuyor olması. Okullarımızda çalışan tüm işgörenler birer devlet memuru olarak. okul yöneticilerini öğretmenlerin iş güvencesi sıkıntılarıyla baş etme durumundan kurtarmaktadır. çalışanların kararlara katılmalarının sağlanması. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Okullarımızdaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım Okullarımızdaki Mevcut Durum Uzun dönem istihdam. çalışan kendini örgütle bütünleştirebilecektir. çalışanların bu yolla deneyim kazanma şansını ortadan kaldırmaktadır. Yavaş değerleme ve terfi. Terfi bulunmamaktadır. bu kültüre yakın Türkiye deki okullarda ne ölçüde mümkün olduğunu görebilmemize katkı sağlayabilir (Tablo 2). Sözleşmeli öğretmen uygulaması. Bu olumsuzluğu gidermek için O’Hanlon’un önerdiği gibi. Bu karşılaştırma (O’Hanlon. Tablo 2. Uzun dönem istihdam bakımından ülkemiz okullarındaki durum. Motivasyon açısından bakıldığında terfinin olmayışının olumlu bir durum olduğunu söyleyemeyiz. Uzman ve başöğretmen uygulamaları Uzmanlaşmadan gelen kariyer basamaklarının olmayışı. bir süre önce başlatılan ve henüz tam olarak uygulanmasına ilişkin değerlendirme yapılmayan olan sözleşmeli öğretmen istihdamı. Uzun dönem istihdam.68 Kadir BEYCİOĞLU Z Kuramının Türkiye Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliği Ülkemiz okul yönetimi açısından Z Kuramının bir yönetim tarzı olarak uygulanmasının mümkün olup olmadığını görebilmek için benzer bir karşılaştırma yapılabilir. Ancak. Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. Böylelikle. Böylelikle kuramın öngördüğü daha etkili bir okulun koşullarından biri sağlanmış olmaktadır. 1983: 17).

merkezi örgütü alır. Bireysel sorumluluk. Z Kuramı orta vadeye yayılan kariyer basamaklarını önerirken. Ülkemizde. Çünkü bu durum çalışanların yeni deneyimlere açık olmalarını. Okul bu kararların sorgulamadan uygulayıcısıdır. Ayrıca. Bursalıoğlu’nun (2000:80) “yönetimin kalbi ve diğer süreçlerin ekseni” olarak gördüğü karar alma süreci. kendi hatasıyla ilgili ile diğer üyelerin sorumluluk üstlenmesini beklememektedir. Z Kuramına göre. Çalışana bütüncül yaklaşım. Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme. kararlar ortak alınmış olsa bile. Örtülü denetim. Kuramın bir diğer önerisi ise görüş birliğine dayalı ortak kararlar ve bireysel sorumluluktur. özellikle branş öğretmenlerini farklı düzeyde sınıflarda görevlendirerek. öğrencilerin ve velilerin okulla bütünleşmelerine katkı sağlayabilir ve öğretmenler arasında koordinasyonun. Bu durum okul üyelerinin birbirine karşı ilgisiz kalmaları sonucunu doğurabilmektedir. ekip ruhunun ve işbirlikçi çalışmanın oluşmasına katkıda bulunabilirler. zümre öğretmenleri toplantıları. Bir çalışan. birbirleriyle sağlıklı iletişim mekanizmaları kuramamaktadırlar. okullarımızda yöneticilerin oluşturduğu bir yönetim tarzı olarak gözlenmemektedir. üretken ve iş doyumunu sağlayıcı bir koşul olarak görmektedir. bazı yönetsel görevler verilerek deneyim zenginliği elde edilebilir ve örgütün tümüne ilgi sağlanabilir. O’Hanlon’un da belirttiği gibi okullarda öğretmenler. Bir işgörenden kaynaklanan aksaklıklardan örgütün tamamı sorumlu olmamaktadır. Çalışana bütüncül yaklaşım veya çalışanı ailesi ve bağlı olduğu sosyal çevre içinde görme ise. uzmanlaşmayla orta vadede gelen kariyer basamaklarının olmayışının olası olumsuz etkilerini daha etkin yönetebilir ve öğretmenleri güdüleyebilirler. Ülkemiz eğitim yöneticileri de. Ülkemiz okullarında da işgörenler kendi davranışlarının sorumluluğunu almaktadırlar. okul yönetimi ve öğretmenler arasında karşılıklı anlayışı geliştirebilir ve bu mekanizmanın kullanılması. Okulda işleyen karar süreçleri ise daha çok okul-aile birliği. Görüş birliğine dayalı karar verme süreci. yakın bir süre önce gündeme gelen eğitim işgörenleri için kariyer basamağı sistemi uygulamaları da bu süreçte katkı sağlayıcı olabilir. çalışandan kendi eylemleriyle ilgili süreçte sorumluluğu üstlenmeleri beklenmektedir. ülkemiz okullarında çoğunlukla üst yönetim basamaklarında gerçekleşmektedir. Oysa çağdaş yönetimde çalışanların kararlara katılması önerilen bir durumdur. Eğitim yöneticilerimiz okul örgütünde en azından okul içi etkinliklerle ilgili katılımcı ve yaratıcı bir karar alma mekanizmaları oluşturarak. okulla ilgili en yaşamsal kararları. öğretmenleri örgüt içindeki uzak ve sığ duruşlarından kurtarıp. farklı konularda deneyim kazanmalarını ve grup olgusunu görebilmelerini sağlayacaktır. kendilerini daha profesyonel olarak algılamalarını sağlayabilir. öğretmenlerin. Okullarda ise öğretmenlerin görevlendirilmeleri her yıl farklı sınıf düzeylerinde yapılarak. Ouchi bu durumu oldukça yaşamsal.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 69 Orta vadede gelen kariyer basamakları. öğretmenleri yasaların el verdiği ölçüde yönetsel görevlere yönlendirerek ya da öğretmenlerin farklı hizmet içi eğitim kurslarına katılmaları konularında ve günümüz Avrupa Birliği programları çerçevesinde çalışma ziyaretleri vb. yıl sonu genel değerlendirme toplantıları gibi küçük ölçekli karalarla sınırlıdır. Öğretmenler March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . etkinliklere katılmaları konusunda öncülük ederek. Ülkemiz okullarında merkezi olan denetim sisteminin varlığı Z Kuramının bu yanının uygulanabilirliğini ortadan kaldırmaktadır.

MLO okullarındaki performans değerlendirmesi süreci bir pilot çalışma olarak algılanıp. Benzer durum ülkemiz okulları için de geçerlidir. Öte yanda. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi.E. Okul üyeleri ise okul içinde düzenli toplantılara katılıp önceden yönü belli olan kararlar sürecine katılmaktadırlar. Yönetimde İnsan İlişkieri. İ. bugünkü yapı içinde uygulanabilir görünmemektedir. Çalışanlara. Sayı:3. ss. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. sadece okul yaşamı içinde değil okul dışında da ele alarak. K.70 Kadir BEYCİOĞLU arasında. istihdamla ilgili bu benzerlikte ortadan kalkacaktır. Ankara: Aydan Web Tesisleri Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Balcı. Sayı:1. Ama. Kuramın okullarımızdaki mevcut yönetim yapısıyla örtüşen yanları olarak. (1992). okulda formal dengeler üzerine kurulu ilişkiler yerine. ortak ve bütüncül bir kültür oluşmamıştır. ss. güçlü bir katılımcı. Cilt: 25.27-45. Kaynaklar 1. eğitsel yöntemler ya da öğrenci gelişimi konusunda yoğun bir bilgi paylaşımı olduğu söylenemez. ss.14-23 3. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Okulun görev ve amaçları gibi temel konularda kararlar merkezi örgüt tarafından alınmaktadır. kararlara katılımın okullarımızda henüz yaygın ve etkin biçimde uygulanmakta olduğu söylenemez. mesleki gelişimleri süresi içinde çeşitli terfi olanakları yaratılmalıdır. (2001). Böylelikle daha sağlıklı ve dirik bir işgören evreni yaratılabilir. Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. 4. Başaran.Baskı). çıkarsamalarda bulunulabilir. bir çok kuram tarafından da önemsenmektedir. Cilt: 9. (2. bu tür bir katılımla ortaya çıkabileceği vurgulanmakta olan vizyonun ve işbirlikçi ve güvene dayalı örgüt kültürünün oluşması gibi beklentileri engelleyebilmektedir. Bu doğrultuda. Sayı:33. Japanese HRD in Z Type Companies Training and Development Journal. (2003). (1982). 5. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi II. Anderson. Kaos ve Yönetim. Yani. Sonuç ve Öneriler Z Kuramının bazı öngörüleri. S. son dönemlerde ortaya atılan sözleşmeli personel tartışmalarının gerçekleşmesi durumunda. mevcut okul örgütümüzle benzerlikler gösterirken. Açık ve doğrudan denetim konusunda da yeni bir yaklaşım sergilenebilir.26-61. Z Kuramının temel söylevi olan katılımcı karar süreci. (1999). Fakat. ss. A. Örgüt içi örtülü denetim mekanizmaları geliştirmek mümkündür. ve Anderson.451-469. Balcı. Sayı:28. Okul yönetimi bütüncül yaklaşımı uygulayıp öğretmenleri. 2. okullarımızda kararlara işgörenlerin katılımının sağlanacağı bir yapı oluşturulmalıdır. O halde hem bu kuramla ilgili tartışmalar hem de diğer çağdaş yönetim eğilimleri düşünülerek. A. Bu da çağdaş örgütlerde. işbirlikçi ve eşitlikçi okul kültürü yaratabilir. bazı öngörüleri. Akbaba. uzun dönem istihdam ve bireysel sorumluluk alınması söylenebilir. Cilt: 7. Cilt: 36. R.

R.New York: Random House.ittoolbox.Baskı). Çelik. S. C. Toole.K.. 189-214. P. Exploring Values of Japanese and American Management Systems. (3rd ed.htm 23.). Sayı:4. & Hargreaves A.T. ss.1-17. Cilt: 3.. Journal of Educational Change Cilt: 3. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. ss. Sustainability of Educational Change: The Role of Social Geographies. Cilt: 18. Ankara: Anı Yayıncılık.C. 21. (1997).). Change Forces. Rethinking School Improvement. Hoy.). (2004). J. Education. ss. ve Miskel. http://arapaho. Handbook Of Research On Educational Administration. (1991). Eğitim Yönetimi.H. (1992). How Do We Manage? http://projectmanagement. ve diğerleri. Goodwin. (2002). Dönmez. A. W. Journal of Educational Administration and History. Colon. J.. Sayı:16. (2005). Çelik. 22.Baskı). (3rd ed.c.K. ss. Ankara: Pegem A Yayıncılık.S.503-512. Organization Type Z. İstanbul: Beta Yayıncılık.). M. 13. Sayı:1. ve Ornstein. London: The Falmer Press.. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . (1998). Eren.com/blogs/featuredentry. M. Cilt: 112.251-257. The Changing Role of Secondary Principal in The United States: An Historical Perspective. R.298-301 11. Cilt: 4. (1993). 20. 17. Fullan. Eğitim Yönetiminde Kuramsal Gelişmeler.nsuok.05’de alındı 12. (1999).05’ de alındı. Research and Practice. Ankara: Pegem Yayıncılık. Lunenberg. Cilt: 37. ss. Cangemi. 14. (Eds: Murphy. Educational Administration: Concepts and Practices. (11. Dönüşümsel Liderlik. (2000). Okul Yönetimde Yeni Yapı ve Davranış. Educational Administration: Theory. 7.G. E. A.Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. (2. (2000). Cunningham. (1998). ss. 15. (1992). Okul Kültürü ve Yönetimi.edu/~hancockl/Supervision/Ouchi%20Z.31-43. Celep. T. J. Sosyo-Teknik Sistem Açısından Türkiye’nin Eğitim Yönetiminde Değişme Çabaları ve Yöneticinin Konumu.10. C. Hargreaves.11. The New Meaning of Educational Change (2nd ed. Bryce. 19. (2004). Sayı:5. The Journal of Academic Librarianship. Kowalski. Louis. C. 8. 10. ve Louis K. San Fransisco: Jossey-Bass Inc. B. New York: Teacher College Press.L. ve Eagle. ss. Japanese Management Theory and Library Administration. Sayı: 3-4. F. Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi. Z.497-498 9. Fullan. 18. (2000). (1987). V. V. Sayı:1.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 71 6. M. (2005).asp?i=6606 28. Clayton. Bursalıoğlu. 16.

27. Sayı: 5. 28.. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . International Journal of Leadership in Education. J. (2004). Journal of Educational Change. ss. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 24. (1983) Theory Z in School Administration. 57-78. OECD. ss. K. New Publications. Cilt: 2. Sayı:1.13-28. Cilt: 3. ss.H. Paris: OECD Publications. Şişman. 16-18.97-109. Şimşek. ss. Sayı:1. School Management Approaches. Comparative Education.217-242. (2001a). ss. O'Hanlon. Eğitim Yönetimi. 25. (1996). Sayı:3. Sayı:1. 29. Sayı:2. Modernite ve Postmodernite Arasında Bir İnsan Bilimi Olarak Eğitim Yönetimi. (1997). Cilt: 1. 30. Sayı:1. OECD. (2001).72 Kadir BEYCİOĞLU 23.451-464. Turan. Postmodernizm Tartışmaları ve Örgüt Kuramındaki Yansımaları. M.L. Eğitim Yönetimi. Cilt: 40. Cilt: 4. (2004). Cilt: 41. ss. Wallace. Mok. Orchestrating the Complex Educational Change: Local Reorganization of Schools in England. 31. S. Uline C. Riding Over Socialism and Global Capitalism: Changing Educational Governance and Social Policy Paradigms in Post-Mao China. M. (2005). Educational Leadership. (2001b). ss. Cilt: 5. What Schools for the Future?. The Imperative to Change.1-8. H. Pozitivizm Ötesi Paradigmatik Dönüşüm ve Eğitim Yönetiminde Kuram ve Uygulamada Yeni Yaklaşımlar. Paris: OECD 26.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful