Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi 63-72

Z KURAMI VE OKUL YÖNETİMİNE UYGULANABİLİRLİĞİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Kadir BEYCİOĞLU İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Öğrencisi, Malatya. Özet
Sürekli olarak değişimlerin yaşandığı dünyamızda, disiplinlerin değişimlerle başa çıkabilmek ve bu süreci sağlıklı yönetebilmek için, kendilerini geliştirerek yenilemeleri ve geliştirdikleri kuramlarla farklı alanları etkilemeleri beklenen bir durumdur. Diğer alanlarda geliştirilmiş yönetim kuram ve süreçlerinden etkilenen eğitim yönetiminin de, yalıtılmış bir yörüngede kalmasını ummak çok gerçekçi görünmemektedir. Bu çalışmanın amacı, eğitim yönetimini de etkileyen değişim süreçlerinde, yakın dönem kuramlar arasında yer alan ve William Ouchi tarafından geliştirilen Z Kuramını incelemek ve Türkiye’deki okulların yönetiminde olası uygulanabilirliğini tartışarak, önerilerde bulunmaktır. Anahtar Sözcükler: Yönetim, Z Kuramı, Okul yönetimi

THEORY Z AND THE EVALUATION OF ITS PRACTICALITY IN SCHOOL MANAGEMENT
Abstract
In a world of change and communication, it is natural for any discipline to innovate their stagnating structures through development, and to have effects on other disciplines by developing their theories in order to pace with and manage change processes effectively. It does not seem realistic to hope that educational administration, a field that has been affected by management theories formed in other disciplines, can stand on an isolated space. This study aims to examine Theory Z, a recent theory of management mainly constructed by William Ouchi, and to make suggestions by debating its applicability in management of schools in Turkey. Keywords: Management, Theory Z, School management

Giriş Günümüz dünyası hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşamaktadır. Doğal olarak bu süreç, tüm toplumsal unsurları etkilemektedir. Toplumlar ve toplumsal sistemler, sürekli bir değişim dinamiği etkisinde kalmaktadırlar. Kullanılan bilgi ve teknolojik süreçler, içinde bulunulan ekonomik koşullar, toplumların gelenek ve göreneklerinde ortaya çıkan farklılaşmalar, küresel etkileşim araçları ve benzeri olgular, bireyleri ve toplumları değişime iterken; onları bu süreç içinde yaşayabilecekleri yeni yollar aramaya yöneltmektedir.
March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal

Değişen kuramsal temellerden örgüt yönetimleri de etkilenmektedir. Balcı’ya göre (2003:59). Hargreaves. Eğitim yönetimi. doğal olarak onları oluşturan kuramsal temellere kadar uzanmaktadır. Bu araştırmada. yeni yönetim biçimleri ve yeni yönetim felsefeleri ortaya çıkmaktadır. “okuduğunu anlayabilen ve temel matematik becerilerine sahip eğitimli iş gücü olarak insan ilkesiyle örtüşen yirminci yüzyılın ilk dönemlerinden. adanma.” Bir toplumun vazgeçilmez örgütleri arasında yer alan eğitim örgütü de. 2001b:17) giderek sistemli. bu değişikliklere öncelikle kuramsal açıdan hazırlıklı olabilmeyi başarabilmelidir. Mok’un da belirttiği gibi (2005:219). İşte bu yüzden. Louis. yönetim bilime yeni bir yaklaşımı ortaya koyan ve felsefesi William Ouchi tarafından şekillendiren Z Kuramı ya da Japon Yönetim Modelini incelemek ve okul örgütüne ve yönetimine yansıması. yirminci yüzyılda dahil olan eğitim yönetimi (OECD. “örgüte farklı kuram ve yaklaşımlar. adaletsizlik. örgütsel sembolizm.1997: 102). 2002. Eğitim ve “diğer bilim alanlarından kavram ve kuram almak konusunda açık olan” eğitimciler (Akbaba. eşitsizlik. 2005:2). 1991. Öyleyse. kuramsal temelleri olan bir disipline dönüşmeye başlamıştır. 2004). yöneticiler sadece değişimi anlamakla kalmamalı. 1996). 2001. değişim süreçlerinden sağlıklı çıkabilmek için tüm unsurlarını yenilemek gereği duyabilmektedirler. 2004:158) gibi kavramları da ele almaktadır. Toole ve Hargreaves. Son yıllarda örgüt araştırmaları farklı entelektüel kaynaklardan beslenmekte ve kültürel ezilmişlik. Değişim ve yönetici ilişkisine değinen Dönmez de (1998:510) “yaşanan hızlı değişim ortamında yöneticilerin artık değişmeyi bir olgu olarak kabul etmelerinin yetmediğini” vurgulamaktadır. Örgütler. bir zamanlar bulunduğu “eğitmek ve okulun bulunduğu yerleşim yerinin diğer işleriyle de uğraşmak” noktasından çok uzaklaşmış. özellikle son yarım yüz yıl içinde sürekli değişme ve yenileşme baskısı ile yaşamaktadır (Fullan. sosyal sorumluluk (Turan. çıktıları ve gelecek için oluşturacağı amaçları üzerinde kesin bir etki yaratmaktadır (OECD. örgüt kişiliği (Şişman. okulun nasıl daha iyi ve etkili yönetileceği ana temasına yoğunlaşmıştır. güven. Örgütlerin bu yenileşme çabalarının etkileri. Drue’nun da vurguladığı gibi (Goodwin. ağırlık verdiği bir boyut ya da boyutlar söz konusudur”. devrimci bir duruşla insanı anlamaya odaklı öğrenen örgüt ve iş görenler noktasına kadar uzanan eğitim yönetimi” (OECD. 2004). Her yaklaşımın. Bunun sonucu olarak. değişime direnip yok olma tehlikesi yaşamak yerine. bu dönüşüm diriliğinde ve yapılan araştırmalar sonucunda. 1970’li yıllardan başlayarak. sadakat (Celep. örgüt kültürü.1999.64 Kadir BEYCİOĞLU Değişen dünyadan ve yaşanan değişim olgusundan tüm toplumsal yapılar gibi örgütler de etkilenmektedir. bu sürece hazırlıklı bir örgüt ortamı oluşturmalıdır. Taylorizm’den uyarlanan. Wallace. yeni kuramsal deneyimleri de yaşamaktadır. 2001a:13). Uline. örgüt gerçeğinde öne çıkardığı. Cunningham ve Eagle. katılım. alt kültür. Eğitim kavramı kapsamına. Bu durum eğitimin doğası. ortak kültür. örgüt iklimi. işbirlikçi çalışma. diğer örgütler gibi eğitim örgütü de. 2001:465). örgüt gerçeğine farklı bakış açıları demektir. “yoğun küreselleşme baskısı ve ulusal rekabet gücünün sürdürülebilmesi için. 1993. özelde ülkemiz okullarına ve okullarımızın yönetimine getirebileceği farklı yaklaşımları incelemek amaçlanmıştır. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . 2001b:18). bu devinimli süreci kendi lehine dönüştürebilmek için değişmek durumundadır. yönetim bilimini etkileyen yeni bakış açılarının ortaya çıktığı görülmüş ve gittikçe artan biçimde örgüt ve yönetim kuramcıları pozitivist bakış açısını eleştiren yaklaşımlar geliştirmeye başlamışlardır (Şimşek. örgüt imajı.

İşgörenler. İşgörenler. 7. Bu kuramın yönetim felsefesini ise. Ouchi. yönetim anlayışını iş görenlerin çalışmayı sevmedikleri. Daft. 5. 2. 1981 yılında Amerikan ve Japon yönetim tarzlarını bir araya getiren yeni bir yönetim yaklaşımını tanıtmıştır. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . İşgörenlerle ilişkiler örgüt içinde kesintisiz. biçimsel ölçme açık olmalıdır. bireysel sorumluluk almalıdır. 4. Hoy ve Miskel. Elton Mayo ve Philip Selznick tarafından örgütlerde ele alınmaya başlanan örgüt kültürü kavramının da yönetim bilime girmesi konusunda belirleyici yaklaşımlardan biri olmuştur (Clayton. örgüt dışında ise ailece kesintili sürdürülmelidir. İşgörenler seyrek değerlendirilmeli ve yavaş yükseltilmelidir. “Z Kuramı ile yönetim ve örgüt kuramlarında yeni bir döneme girilmiştir”. bireyin aktif. “Akla kara gibi iki ayrı yaklaşım” (Başaran. bu sonucu yaratmıştır. ülke ekonomisinin küresel düzeyde mücadele edebilir bir ekonomiye dönüşmesi çok zaman almamıştır. İşgörenler işlerinde orta düzeyde uzmanlaşmalıdır. hatta kalite ve üretkenlikte Japon şirketlerinin Amerikan şirketlerinden daha iyi durumda olması. doğal olarak yönetim bilimcilerin ilgisini çekmiştir. Çelik’e göre (2000:32). işten kaçmak için her şeyi yapabilecekleri ve iş yapmaları için zorlanmaları gerektiği görüşüne dayandıran geleneksel X Kuramı ile daha insani bir yaklaşım ortaya koyan. uzun süreli istihdam edilmelidirler. 2004). Chester Barnard. 1999:52– 53): 1. Japonların Amerikalılardan farklı bir kültürleri ve bu kültürden beslenen yönetim biçimleri olduğunu söyleyerek (Colon. Japon ve Amerikan yönetim biçemlerini harmanlayan Z Kuramı. 6. İşgörenler. dinamik. tüm örgütün kültürünü yönetim merkezine alıp. Z Kuramından önce. Çelik. Bu durum. 1992. sorumlu ve olgun davranmaya yatkın varlık olarak tanımlandığı Y Kuramı yaygın yönetim yaklaşımlarıydı.1998:52) olan McGregor’un X ve Y kuramlarının bütünleşmesi olarak da algılanan bu kuram. Z Kuramını oluştururken Japon ve Amerikan yönetim biçimlerini karşılaştırıp. Japon ekonomisinin hızla kendine gelişi ve bir dev güce dönüşmesi. doğrudan ya da dolaylı kendilerini ilgilendiren kararlara katılmalıdır. 1987). her ikisinin sentezinden bir üçüncü yönetim biçimi ortaya koymuştur. Bu isimlerden biri olan William Ouchi. Doğal denetim kapalı. yönetici ve iş görenlerin sorumluluğu paylaşabilecekleri ve çalışanların örgütle ilgili her türlü karar sürecine katılımı ana unsurları oluşturmaktadır. bireysellik yerine grup ya da aile olma olgusunu vurgulayarak yaklaşımındaki özgün yanını ortaya koymuştur. 3. bu kuramın öngörülerini şu maddeler altında toplamıştır (Başaran.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 65 Z Kuramı İkinci Dünya Savaşı’ndan ağır yaralar alarak çıkan Japonya’da. 2000.

Etkin çalışmayı sağlayarak örgütte verimliliği artırmaktadır. çalışanların farklı görevlerde değişik işler üstlenmeleri kariyer aşamalarında çeşitliliği ve deneyimliliği sağlamakta.66 Kadir BEYCİOĞLU Örgüt ihtiyaçlarıyla. örgütte uzun dönemli istihdam ile. paylaşılan hedefler ve informal değerleri önemseyerek iş gören yabancılaşmasını da ortadan kaldırmaktadır (Çelik. Çalışanı sadece iş unsuru olarak değil. 2000:31-34). yavaş ilerleme gibi kavramların günümüz örgütlerinden buharlaşarak uzaklaştığını ifade etmektedir. insanca çalışma koşullarının oluşturulması. iş görenler ve örgüt arasında karşılıklı bir bağlılığı ve sözleşmeyi sağlamaktadır. kendini önemseyerek motivasyonu. Karşılıklı güven ve takım çalışması gerektiren. çalışanın bu yanına yönelik koruyucu bir yaklaşım sergilemektedir. bireylerin ihtiyaçlarını bütünleyen Z Kuramı. yoğun çalışma. katılımcı ve görüş birliğine dayalı karar verme süreci ise. örgütte sadece formal hiyerarşiye dayanmayan güçlü bir işbirlikçi eşitlik kültürü yaratmaktadır (Hoy ve Miskel. iş dışı yaşamı ve ailesiyle birlikte informal olarak bütüncül yaklaşımla ele alma. Kuramın Japonya’da bile erozyona uğrama sinyalleri verdiğini belirten Bryce. kuramın temel söylemlerini ve okulların şartlarını karşılaştırarak değerlendirmiş ve bu kuramın uygulanabilmesi için birçok değişikliğin yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Bunlar arasında öğretmenlerin kısa dönemlerde değerlendirilmelerini. örgüte bağlılık. Japon yöneticilerin belki günlerce sürecek grupla karar alma süreçlerini bekleyecek lüksleri olmadığını. nezaket ve samimiyeti. Kurama göre. kısa süreli istihdamlarını. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Z Kuramının Amerikan okullarına uygulanabilirliğini (Tablo 1). Z Kuramının uygulanabilirliği açısından aksaklıklar olarak açıklamış ve bu durumları okul yönetimi açısından güçlükler olarak ele almıştır. Z Kuramının Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliğine İlişkin Tartışmalar Lunenberg ve Ornstein (2000:70-71). 1981 yılında ortaya atılan Z Kuramının. hem örgüt hem de iş görenler açısından özsaygıyı artırıcı bir durumdur. Z Kuramının okula uygulanabilecek özellikleri olarak güven. paylaşılan denetim ve karar verme sürecini. günümüz şartları içinde yönetim anlayışına uygulanabilirliği sorusunun yanıtını da Bryce (2005) vermektedir. Ayrıca yeni kuşağın artık aynı değerleri paylaşmadığı. Bu da örgütte yarışmaya değil yardımlaşmaya dayanan işbirlikçi çalışmayı artırmaktadır. Yavaş değerleme ve terfi ile çalışanların sabırlı ve hoşgörülü olması öngörülürken. Batı yönetim anlayışının etkisinde kaldıkları. öğretmenlerin mesleklerinde terfi olasılıklarının olmayışını. çalışanlar için grup kararlarına yönelik bireysel sorumluluk ve örgüt ve birey arasında karşılıklı güven yaratmaktadır. Kuram. 1987:250). Ayrıca. katılımcı karar süreci. uzun vadeli kariyer veya ödül ve eğitimde yüksek kalitenin önemini vurgulamaktadırlar.) eğitim. mesleki ilerleme uzun vadeye yayılmakta ve iş görenlere yeni ufuklar açmaktadır. bu hedefler doğrultusunda gerekli eğitim ve planlama çalışmalarını yaratmaktadır. ortak değerler. Çalışanın toplumsal yanına da değer veren kuram. okullarda eğitim açısından özellikle öğretmenler arasında bir bütünselliğin eksikliğini. O’Hanlon (1983). bireyler arası beceri ve örgütsel süreçlerde ve planlamalarda (hizmet içi vb. yaşam boyu istihdam. hala örgüte bağlı olmalarına rağmen bazı kurbanlar vermeleri gerektiğinin de farkında olduklarını ileri sürmektedir.

3.1983:16) O’Hanlon. Okul müdürü. 12. okulun mevcut yönetsel yapısını (karar verme süreci vb. günümüz okullarında gerek duyulan bir durumdur denilebilir. Bu da. 11. uzun dönemli işgören geliştirmeyi sağlayacak bir sitem oluştururlar. Z Kuramını uygulayacak yöneticiler için şu uygulama basamaklarını önermektedir: Önce yöneticiler Z Kuramını inceler ve tartışırlar. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Amerikan Okullarındaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım (Kaynak: O’Hanlon . en üst kademeden başlayan Z Kuramı uygulamasına geçerler. Yönetim. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal Amerikan Okullarındaki Mevcut Durum Kısa dönem istihdam Yavaş veya hiç olmayan terfi Yarı-uzmanlaşmayla gelen kariyer basamakları Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. belirlenen bu özellikleri uygulamaya yönelik süreçleri geliştirmek için. Okul yönetimi. güvene dayalı bir felsefe getirebilecektir. açık bir değerlendirme Bireysel karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme 1. öğretmen ve okul toplumunun (aile.) belirlerler. Bütüncül ilişkilerin gelişmesine izin verilir. öğrenci. 9. öğretmenlerle çalışmaya başlarlar. Yönetim. 6. 13.) okulla ilgili karar alma süreçlerine katılımının uygulanabileceği alanlar yaratmaya çabalar. Z Kuramını uygulamak için ihtiyaç duyulan işgörenler arası becerileri geliştirmek için birlikte çalışmaya başlarlar. Yöneticiler. . 2. (1983:17). bu sürece okul yönetim kurulunu ve öğretmen birliklerini de dahil eder. okulda uzun dönem istihdam imkanı yaratacak politikalar oluşturur. Okul üyeleri. 4. kuramın uygulamaya karar verilen özelliklerini belirler. yeni yönetim süreciyle ilgili kısa sürecek bir uygulama yapar ve işeyip işlemediği konusunda geribildirim elde eder. 7. Yöneticiler. Yönetim kurulu. 8. çevre vb.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 67 Tablo 1. yavaş değerleme ve terfi için bir sistem oluştururlar. 10. Yöneticiler ve öğretmenler. 5. işbirlikçi. bu kültürün gelişmesi için birlikte çalışır. Yönetim. Yöneticiler ve öğretmenler. katılımcı. Yöneticiler. Yöneticiler için verilen bu önerilerin sonunda uygulanacak kuram örgüte.

Uzun dönem istihdam. Uzun dönem istihdam bakımından ülkemiz okullarındaki durum. Kuramda öngörülen yavaş değerleme ve terfi sisteminin de okullarımızda bulunmuyor olması. Böylelikle kuramın öngördüğü daha etkili bir okulun koşullarından biri sağlanmış olmaktadır. özünde bir doğu yönetim tarzı olarak anılabilecek olan kuramın uygulanmasının. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Okullarımızdaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım Okullarımızdaki Mevcut Durum Uzun dönem istihdam. Bu olumsuzluğu gidermek için O’Hanlon’un önerdiği gibi. Okullarımızda çalışan tüm işgörenler birer devlet memuru olarak. okul yöneticileri için alternatif bir güdüleme yöntemi olabilir. bu kültüre yakın Türkiye deki okullarda ne ölçüde mümkün olduğunu görebilmemize katkı sağlayabilir (Tablo 2). çalışanların bu yolla deneyim kazanma şansını ortadan kaldırmaktadır. bir süre önce başlatılan ve henüz tam olarak uygulanmasına ilişkin değerlendirme yapılmayan olan sözleşmeli öğretmen istihdamı. emekliliğe kadar süren bir iş sözleşmesinin güvencesi altındadırlar. Ancak. 1983: 17). Bu karşılaştırma (O’Hanlon. Böylelikle. çalışan kendini örgütle bütünleştirebilecektir. Yavaş değerleme ve terfi. Terfi bulunmamaktadır. Uzman ve başöğretmen uygulamaları Uzmanlaşmadan gelen kariyer basamaklarının olmayışı. Tablo 2. okul yöneticilerini öğretmenlerin iş güvencesi sıkıntılarıyla baş etme durumundan kurtarmaktadır. Motivasyon açısından bakıldığında terfinin olmayışının olumlu bir durum olduğunu söyleyemeyiz. bu durumda değişiklik yaratabilir. açık bir değerlendirme Çoğunlukla merkezi kararlar Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Sözleşmeli öğretmen uygulaması.68 Kadir BEYCİOĞLU Z Kuramının Türkiye Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliği Ülkemiz okul yönetimi açısından Z Kuramının bir yönetim tarzı olarak uygulanmasının mümkün olup olmadığını görebilmek için benzer bir karşılaştırma yapılabilir. çalışanların kararlara katılmalarının sağlanması. Açık ve belirgin bir denetim mekanizması.

Ouchi bu durumu oldukça yaşamsal. Bir işgörenden kaynaklanan aksaklıklardan örgütün tamamı sorumlu olmamaktadır. bazı yönetsel görevler verilerek deneyim zenginliği elde edilebilir ve örgütün tümüne ilgi sağlanabilir. Z Kuramı orta vadeye yayılan kariyer basamaklarını önerirken. etkinliklere katılmaları konusunda öncülük ederek. Bu durum okul üyelerinin birbirine karşı ilgisiz kalmaları sonucunu doğurabilmektedir. okul yönetimi ve öğretmenler arasında karşılıklı anlayışı geliştirebilir ve bu mekanizmanın kullanılması. Bir çalışan. Görüş birliğine dayalı karar verme süreci. ekip ruhunun ve işbirlikçi çalışmanın oluşmasına katkıda bulunabilirler. öğretmenleri yasaların el verdiği ölçüde yönetsel görevlere yönlendirerek ya da öğretmenlerin farklı hizmet içi eğitim kurslarına katılmaları konularında ve günümüz Avrupa Birliği programları çerçevesinde çalışma ziyaretleri vb. Bursalıoğlu’nun (2000:80) “yönetimin kalbi ve diğer süreçlerin ekseni” olarak gördüğü karar alma süreci. Ülkemiz okullarında da işgörenler kendi davranışlarının sorumluluğunu almaktadırlar. O’Hanlon’un da belirttiği gibi okullarda öğretmenler. Çalışana bütüncül yaklaşım. Ülkemiz okullarında merkezi olan denetim sisteminin varlığı Z Kuramının bu yanının uygulanabilirliğini ortadan kaldırmaktadır. öğretmenlerin. Z Kuramına göre. Ayrıca. kararlar ortak alınmış olsa bile. zümre öğretmenleri toplantıları. Oysa çağdaş yönetimde çalışanların kararlara katılması önerilen bir durumdur. Ülkemizde. çalışandan kendi eylemleriyle ilgili süreçte sorumluluğu üstlenmeleri beklenmektedir. merkezi örgütü alır. okullarımızda yöneticilerin oluşturduğu bir yönetim tarzı olarak gözlenmemektedir. farklı konularda deneyim kazanmalarını ve grup olgusunu görebilmelerini sağlayacaktır. özellikle branş öğretmenlerini farklı düzeyde sınıflarda görevlendirerek. üretken ve iş doyumunu sağlayıcı bir koşul olarak görmektedir. Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme. Öğretmenler March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Bireysel sorumluluk. Çünkü bu durum çalışanların yeni deneyimlere açık olmalarını. Çalışana bütüncül yaklaşım veya çalışanı ailesi ve bağlı olduğu sosyal çevre içinde görme ise. ülkemiz okullarında çoğunlukla üst yönetim basamaklarında gerçekleşmektedir. Örtülü denetim. kendilerini daha profesyonel olarak algılamalarını sağlayabilir. öğretmenleri örgüt içindeki uzak ve sığ duruşlarından kurtarıp. Okulda işleyen karar süreçleri ise daha çok okul-aile birliği. öğrencilerin ve velilerin okulla bütünleşmelerine katkı sağlayabilir ve öğretmenler arasında koordinasyonun. birbirleriyle sağlıklı iletişim mekanizmaları kuramamaktadırlar. Eğitim yöneticilerimiz okul örgütünde en azından okul içi etkinliklerle ilgili katılımcı ve yaratıcı bir karar alma mekanizmaları oluşturarak. uzmanlaşmayla orta vadede gelen kariyer basamaklarının olmayışının olası olumsuz etkilerini daha etkin yönetebilir ve öğretmenleri güdüleyebilirler. kendi hatasıyla ilgili ile diğer üyelerin sorumluluk üstlenmesini beklememektedir. yıl sonu genel değerlendirme toplantıları gibi küçük ölçekli karalarla sınırlıdır. okulla ilgili en yaşamsal kararları. Kuramın bir diğer önerisi ise görüş birliğine dayalı ortak kararlar ve bireysel sorumluluktur. yakın bir süre önce gündeme gelen eğitim işgörenleri için kariyer basamağı sistemi uygulamaları da bu süreçte katkı sağlayıcı olabilir. Ülkemiz eğitim yöneticileri de. Okul bu kararların sorgulamadan uygulayıcısıdır.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 69 Orta vadede gelen kariyer basamakları. Okullarda ise öğretmenlerin görevlendirilmeleri her yıl farklı sınıf düzeylerinde yapılarak.

A. (2. Benzer durum ülkemiz okulları için de geçerlidir.27-45. eğitsel yöntemler ya da öğrenci gelişimi konusunda yoğun bir bilgi paylaşımı olduğu söylenemez. Z Kuramının temel söylevi olan katılımcı karar süreci. Cilt: 36. Bu da çağdaş örgütlerde.26-61. K. bir çok kuram tarafından da önemsenmektedir. A. bugünkü yapı içinde uygulanabilir görünmemektedir. Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi.14-23 3. O halde hem bu kuramla ilgili tartışmalar hem de diğer çağdaş yönetim eğilimleri düşünülerek. Sayı:3. S. ss. Fakat. (1982). Böylelikle daha sağlıklı ve dirik bir işgören evreni yaratılabilir. (2001). Okulun görev ve amaçları gibi temel konularda kararlar merkezi örgüt tarafından alınmaktadır. Okul üyeleri ise okul içinde düzenli toplantılara katılıp önceden yönü belli olan kararlar sürecine katılmaktadırlar. okullarımızda kararlara işgörenlerin katılımının sağlanacağı bir yapı oluşturulmalıdır. Okul yönetimi bütüncül yaklaşımı uygulayıp öğretmenleri. ss. Cilt: 25. Kaos ve Yönetim. bazı öngörüleri. Kuramın okullarımızdaki mevcut yönetim yapısıyla örtüşen yanları olarak. ss. 4. Açık ve doğrudan denetim konusunda da yeni bir yaklaşım sergilenebilir. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. mevcut okul örgütümüzle benzerlikler gösterirken. mesleki gelişimleri süresi içinde çeşitli terfi olanakları yaratılmalıdır. İ. okulda formal dengeler üzerine kurulu ilişkiler yerine. (2003). Ankara: Aydan Web Tesisleri Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Anderson. güçlü bir katılımcı. (1992). Kaynaklar 1. Ama. kararlara katılımın okullarımızda henüz yaygın ve etkin biçimde uygulanmakta olduğu söylenemez. Yani. bu tür bir katılımla ortaya çıkabileceği vurgulanmakta olan vizyonun ve işbirlikçi ve güvene dayalı örgüt kültürünün oluşması gibi beklentileri engelleyebilmektedir. Cilt: 7.Baskı). Akbaba. işbirlikçi ve eşitlikçi okul kültürü yaratabilir. uzun dönem istihdam ve bireysel sorumluluk alınması söylenebilir. ortak ve bütüncül bir kültür oluşmamıştır.70 Kadir BEYCİOĞLU arasında. son dönemlerde ortaya atılan sözleşmeli personel tartışmalarının gerçekleşmesi durumunda.451-469. sadece okul yaşamı içinde değil okul dışında da ele alarak. Sayı:28. MLO okullarındaki performans değerlendirmesi süreci bir pilot çalışma olarak algılanıp. Cilt: 9. 2. Bu doğrultuda.E. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi II. Sonuç ve Öneriler Z Kuramının bazı öngörüleri. ve Anderson. Başaran. Çalışanlara. (1999). çıkarsamalarda bulunulabilir. istihdamla ilgili bu benzerlikte ortadan kalkacaktır. Japanese HRD in Z Type Companies Training and Development Journal. Balcı. Öte yanda. Yönetimde İnsan İlişkieri. Örgüt içi örtülü denetim mekanizmaları geliştirmek mümkündür. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Sayı:1. R. Sayı:33. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi. Balcı. ss. 5.

Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 71 6. Journal of Educational Administration and History.C. (2000). Sosyo-Teknik Sistem Açısından Türkiye’nin Eğitim Yönetiminde Değişme Çabaları ve Yöneticinin Konumu. Dönmez. San Fransisco: Jossey-Bass Inc. M. C. ve diğerleri. & Hargreaves A.K. V. Okul Kültürü ve Yönetimi. Education. 10.ittoolbox. Cilt: 37. 15. Rethinking School Improvement. Çelik. 189-214. Sayı:16.asp?i=6606 28. J.New York: Random House. Sayı:5. 14. S. (1993). M. Cilt: 112. Change Forces. Educational Administration: Concepts and Practices.. Z. Journal of Educational Change Cilt: 3. Ankara: Pegem A Yayıncılık. Colon. The Changing Role of Secondary Principal in The United States: An Historical Perspective.K.497-498 9. V. (1999). (2002). (11. W. Toole. Kowalski. Cilt: 3. R. (1992). 21. Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi.05’de alındı 12. Sayı:1. (Eds: Murphy. (1998). The Journal of Academic Librarianship. ss. (2004).Baskı). The New Meaning of Educational Change (2nd ed. (1991). 7. Educational Administration: Theory.05’ de alındı.). J. Research and Practice.Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. F. (1992).L. Dönüşümsel Liderlik. Cangemi. Çelik. Japanese Management Theory and Library Administration.1-17.c. 17. (2004). (1998).htm 23.). Sayı: 3-4. T. B. Cilt: 4. P.. ve Ornstein..Baskı). Louis.H. R. (2. Ankara: Pegem Yayıncılık. (2000).298-301 11. Fullan. ss.). Celep.G.. (2005). Bursalıoğlu. ve Louis K. Organization Type Z. ss. İstanbul: Beta Yayıncılık. ss.edu/~hancockl/Supervision/Ouchi%20Z. Hoy. A. Handbook Of Research On Educational Administration. (1987). (3rd ed. Exploring Values of Japanese and American Management Systems. Bryce. Cilt: 18. (2005). http://arapaho. Clayton.503-512. 19. Sayı:4. J.10. Hargreaves.11.com/blogs/featuredentry.nsuok. ss. 20. Eren. Eğitim Yönetimi. ss. ve Eagle. Okul Yönetimde Yeni Yapı ve Davranış. Fullan. London: The Falmer Press.31-43. M. Cunningham. 22. (3rd ed. 8. (2000).). Sayı:1. (1997). Goodwin. Ankara: Anı Yayıncılık. Lunenberg.T. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . 16. A. 18. Eğitim Yönetiminde Kuramsal Gelişmeler. E. C. How Do We Manage? http://projectmanagement. 13.S. C. New York: Teacher College Press. Sustainability of Educational Change: The Role of Social Geographies. ss. ve Miskel.251-257.

ss. Turan. (1983) Theory Z in School Administration. 29. Postmodernizm Tartışmaları ve Örgüt Kuramındaki Yansımaları.L. J. OECD. M. OECD. ss. Paris: OECD Publications. Cilt: 5.. Wallace. Comparative Education. Modernite ve Postmodernite Arasında Bir İnsan Bilimi Olarak Eğitim Yönetimi. ss. Sayı:1.H. Eğitim Yönetimi.1-8. Educational Leadership. Paris: OECD 26. Riding Over Socialism and Global Capitalism: Changing Educational Governance and Social Policy Paradigms in Post-Mao China. The Imperative to Change. (2001a). 25.97-109. What Schools for the Future?. 16-18. Uline C. O'Hanlon. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Sayı:1. S. 30. Sayı:3. ss.217-242. Cilt: 1. (2001). M. (2005). International Journal of Leadership in Education.72 Kadir BEYCİOĞLU 23. Mok. K. ss. Sayı:2. (1997). Eğitim Yönetimi.13-28. Cilt: 4. 31. Journal of Educational Change. Orchestrating the Complex Educational Change: Local Reorganization of Schools in England. 24. ss. Şimşek. Sayı: 5. (2004). Cilt: 3. H. New Publications. 57-78. Sayı:1. Pozitivizm Ötesi Paradigmatik Dönüşüm ve Eğitim Yönetiminde Kuram ve Uygulamada Yeni Yaklaşımlar. Cilt: 41. Cilt: 40. (1996). 28. School Management Approaches. Şişman. (2001b). Sayı:1. 27. ss. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . (2004).451-464. Cilt: 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful