Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi 63-72

Z KURAMI VE OKUL YÖNETİMİNE UYGULANABİLİRLİĞİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Kadir BEYCİOĞLU İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Öğrencisi, Malatya. Özet
Sürekli olarak değişimlerin yaşandığı dünyamızda, disiplinlerin değişimlerle başa çıkabilmek ve bu süreci sağlıklı yönetebilmek için, kendilerini geliştirerek yenilemeleri ve geliştirdikleri kuramlarla farklı alanları etkilemeleri beklenen bir durumdur. Diğer alanlarda geliştirilmiş yönetim kuram ve süreçlerinden etkilenen eğitim yönetiminin de, yalıtılmış bir yörüngede kalmasını ummak çok gerçekçi görünmemektedir. Bu çalışmanın amacı, eğitim yönetimini de etkileyen değişim süreçlerinde, yakın dönem kuramlar arasında yer alan ve William Ouchi tarafından geliştirilen Z Kuramını incelemek ve Türkiye’deki okulların yönetiminde olası uygulanabilirliğini tartışarak, önerilerde bulunmaktır. Anahtar Sözcükler: Yönetim, Z Kuramı, Okul yönetimi

THEORY Z AND THE EVALUATION OF ITS PRACTICALITY IN SCHOOL MANAGEMENT
Abstract
In a world of change and communication, it is natural for any discipline to innovate their stagnating structures through development, and to have effects on other disciplines by developing their theories in order to pace with and manage change processes effectively. It does not seem realistic to hope that educational administration, a field that has been affected by management theories formed in other disciplines, can stand on an isolated space. This study aims to examine Theory Z, a recent theory of management mainly constructed by William Ouchi, and to make suggestions by debating its applicability in management of schools in Turkey. Keywords: Management, Theory Z, School management

Giriş Günümüz dünyası hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşamaktadır. Doğal olarak bu süreç, tüm toplumsal unsurları etkilemektedir. Toplumlar ve toplumsal sistemler, sürekli bir değişim dinamiği etkisinde kalmaktadırlar. Kullanılan bilgi ve teknolojik süreçler, içinde bulunulan ekonomik koşullar, toplumların gelenek ve göreneklerinde ortaya çıkan farklılaşmalar, küresel etkileşim araçları ve benzeri olgular, bireyleri ve toplumları değişime iterken; onları bu süreç içinde yaşayabilecekleri yeni yollar aramaya yöneltmektedir.
March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal

2005:2). 1970’li yıllardan başlayarak. kuramsal temelleri olan bir disipline dönüşmeye başlamıştır. sosyal sorumluluk (Turan. “örgüte farklı kuram ve yaklaşımlar. Bu araştırmada. Taylorizm’den uyarlanan. Hargreaves.1997: 102). örgüt kişiliği (Şişman. değişime direnip yok olma tehlikesi yaşamak yerine. Wallace. doğal olarak onları oluşturan kuramsal temellere kadar uzanmaktadır. örgütsel sembolizm. sadakat (Celep. özelde ülkemiz okullarına ve okullarımızın yönetimine getirebileceği farklı yaklaşımları incelemek amaçlanmıştır. ağırlık verdiği bir boyut ya da boyutlar söz konusudur”. örgüt iklimi. katılım. bu sürece hazırlıklı bir örgüt ortamı oluşturmalıdır. güven. yönetim bilime yeni bir yaklaşımı ortaya koyan ve felsefesi William Ouchi tarafından şekillendiren Z Kuramı ya da Japon Yönetim Modelini incelemek ve okul örgütüne ve yönetimine yansıması. örgüt kültürü. Uline. 2001b:17) giderek sistemli. 1996). yönetim bilimini etkileyen yeni bakış açılarının ortaya çıktığı görülmüş ve gittikçe artan biçimde örgüt ve yönetim kuramcıları pozitivist bakış açısını eleştiren yaklaşımlar geliştirmeye başlamışlardır (Şimşek. devrimci bir duruşla insanı anlamaya odaklı öğrenen örgüt ve iş görenler noktasına kadar uzanan eğitim yönetimi” (OECD. 1991. 2001a:13). Öyleyse. Bunun sonucu olarak. yirminci yüzyılda dahil olan eğitim yönetimi (OECD. Cunningham ve Eagle. Örgütlerin bu yenileşme çabalarının etkileri. Balcı’ya göre (2003:59). Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . 2001. bu değişikliklere öncelikle kuramsal açıdan hazırlıklı olabilmeyi başarabilmelidir. Eğitim kavramı kapsamına.1999. özellikle son yarım yüz yıl içinde sürekli değişme ve yenileşme baskısı ile yaşamaktadır (Fullan.” Bir toplumun vazgeçilmez örgütleri arasında yer alan eğitim örgütü de.64 Kadir BEYCİOĞLU Değişen dünyadan ve yaşanan değişim olgusundan tüm toplumsal yapılar gibi örgütler de etkilenmektedir. yeni kuramsal deneyimleri de yaşamaktadır. değişim süreçlerinden sağlıklı çıkabilmek için tüm unsurlarını yenilemek gereği duyabilmektedirler. 2004). Louis. 2004:158) gibi kavramları da ele almaktadır. “okuduğunu anlayabilen ve temel matematik becerilerine sahip eğitimli iş gücü olarak insan ilkesiyle örtüşen yirminci yüzyılın ilk dönemlerinden. Mok’un da belirttiği gibi (2005:219). Son yıllarda örgüt araştırmaları farklı entelektüel kaynaklardan beslenmekte ve kültürel ezilmişlik. yöneticiler sadece değişimi anlamakla kalmamalı. Eğitim ve “diğer bilim alanlarından kavram ve kuram almak konusunda açık olan” eğitimciler (Akbaba. 1993. Örgütler. Değişim ve yönetici ilişkisine değinen Dönmez de (1998:510) “yaşanan hızlı değişim ortamında yöneticilerin artık değişmeyi bir olgu olarak kabul etmelerinin yetmediğini” vurgulamaktadır. 2004). Drue’nun da vurguladığı gibi (Goodwin. örgüt gerçeğinde öne çıkardığı. Toole ve Hargreaves. işbirlikçi çalışma. 2002. 2001:465). okulun nasıl daha iyi ve etkili yönetileceği ana temasına yoğunlaşmıştır. bu dönüşüm diriliğinde ve yapılan araştırmalar sonucunda. örgüt imajı. Her yaklaşımın. alt kültür. Değişen kuramsal temellerden örgüt yönetimleri de etkilenmektedir. “yoğun küreselleşme baskısı ve ulusal rekabet gücünün sürdürülebilmesi için. örgüt gerçeğine farklı bakış açıları demektir. çıktıları ve gelecek için oluşturacağı amaçları üzerinde kesin bir etki yaratmaktadır (OECD. adanma. adaletsizlik. 2001b:18). ortak kültür. diğer örgütler gibi eğitim örgütü de. Bu durum eğitimin doğası. İşte bu yüzden. bu devinimli süreci kendi lehine dönüştürebilmek için değişmek durumundadır. bir zamanlar bulunduğu “eğitmek ve okulun bulunduğu yerleşim yerinin diğer işleriyle de uğraşmak” noktasından çok uzaklaşmış. yeni yönetim biçimleri ve yeni yönetim felsefeleri ortaya çıkmaktadır. Eğitim yönetimi. eşitsizlik.

İşgörenler işlerinde orta düzeyde uzmanlaşmalıdır. “Akla kara gibi iki ayrı yaklaşım” (Başaran. 5. Doğal denetim kapalı. tüm örgütün kültürünü yönetim merkezine alıp. İşgörenler. Ouchi. 1987). doğal olarak yönetim bilimcilerin ilgisini çekmiştir. Japon ve Amerikan yönetim biçemlerini harmanlayan Z Kuramı. bireysel sorumluluk almalıdır. örgüt dışında ise ailece kesintili sürdürülmelidir. 2000. 4. 1981 yılında Amerikan ve Japon yönetim tarzlarını bir araya getiren yeni bir yönetim yaklaşımını tanıtmıştır. Bu kuramın yönetim felsefesini ise. 2. sorumlu ve olgun davranmaya yatkın varlık olarak tanımlandığı Y Kuramı yaygın yönetim yaklaşımlarıydı. bireyin aktif. bu sonucu yaratmıştır. hatta kalite ve üretkenlikte Japon şirketlerinin Amerikan şirketlerinden daha iyi durumda olması.1998:52) olan McGregor’un X ve Y kuramlarının bütünleşmesi olarak da algılanan bu kuram. Daft. İşgörenlerle ilişkiler örgüt içinde kesintisiz. Çelik’e göre (2000:32). March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . yönetici ve iş görenlerin sorumluluğu paylaşabilecekleri ve çalışanların örgütle ilgili her türlü karar sürecine katılımı ana unsurları oluşturmaktadır. Hoy ve Miskel. Z Kuramından önce. uzun süreli istihdam edilmelidirler. işten kaçmak için her şeyi yapabilecekleri ve iş yapmaları için zorlanmaları gerektiği görüşüne dayandıran geleneksel X Kuramı ile daha insani bir yaklaşım ortaya koyan. Z Kuramını oluştururken Japon ve Amerikan yönetim biçimlerini karşılaştırıp. Çelik. 7. yönetim anlayışını iş görenlerin çalışmayı sevmedikleri. dinamik. Bu durum. 6. İşgörenler seyrek değerlendirilmeli ve yavaş yükseltilmelidir. doğrudan ya da dolaylı kendilerini ilgilendiren kararlara katılmalıdır. 2004). Elton Mayo ve Philip Selznick tarafından örgütlerde ele alınmaya başlanan örgüt kültürü kavramının da yönetim bilime girmesi konusunda belirleyici yaklaşımlardan biri olmuştur (Clayton. biçimsel ölçme açık olmalıdır. İşgörenler. bu kuramın öngörülerini şu maddeler altında toplamıştır (Başaran. 1999:52– 53): 1. 1992. ülke ekonomisinin küresel düzeyde mücadele edebilir bir ekonomiye dönüşmesi çok zaman almamıştır. 3. “Z Kuramı ile yönetim ve örgüt kuramlarında yeni bir döneme girilmiştir”. her ikisinin sentezinden bir üçüncü yönetim biçimi ortaya koymuştur. Chester Barnard. bireysellik yerine grup ya da aile olma olgusunu vurgulayarak yaklaşımındaki özgün yanını ortaya koymuştur. İşgörenler. Bu isimlerden biri olan William Ouchi. Japonların Amerikalılardan farklı bir kültürleri ve bu kültürden beslenen yönetim biçimleri olduğunu söyleyerek (Colon. Japon ekonomisinin hızla kendine gelişi ve bir dev güce dönüşmesi.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 65 Z Kuramı İkinci Dünya Savaşı’ndan ağır yaralar alarak çıkan Japonya’da.

66 Kadir BEYCİOĞLU Örgüt ihtiyaçlarıyla. yoğun çalışma. iş görenler ve örgüt arasında karşılıklı bir bağlılığı ve sözleşmeyi sağlamaktadır. Kuram. ortak değerler. Z Kuramının okula uygulanabilecek özellikleri olarak güven. O’Hanlon (1983). Kuramın Japonya’da bile erozyona uğrama sinyalleri verdiğini belirten Bryce. Yavaş değerleme ve terfi ile çalışanların sabırlı ve hoşgörülü olması öngörülürken.) eğitim. örgütte uzun dönemli istihdam ile. nezaket ve samimiyeti. uzun vadeli kariyer veya ödül ve eğitimde yüksek kalitenin önemini vurgulamaktadırlar. çalışanın bu yanına yönelik koruyucu bir yaklaşım sergilemektedir. Bunlar arasında öğretmenlerin kısa dönemlerde değerlendirilmelerini. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Japon yöneticilerin belki günlerce sürecek grupla karar alma süreçlerini bekleyecek lüksleri olmadığını. günümüz şartları içinde yönetim anlayışına uygulanabilirliği sorusunun yanıtını da Bryce (2005) vermektedir. Batı yönetim anlayışının etkisinde kaldıkları. katılımcı ve görüş birliğine dayalı karar verme süreci ise. öğretmenlerin mesleklerinde terfi olasılıklarının olmayışını. bireyler arası beceri ve örgütsel süreçlerde ve planlamalarda (hizmet içi vb. örgütte sadece formal hiyerarşiye dayanmayan güçlü bir işbirlikçi eşitlik kültürü yaratmaktadır (Hoy ve Miskel. Çalışanı sadece iş unsuru olarak değil. Etkin çalışmayı sağlayarak örgütte verimliliği artırmaktadır. çalışanların farklı görevlerde değişik işler üstlenmeleri kariyer aşamalarında çeşitliliği ve deneyimliliği sağlamakta. paylaşılan denetim ve karar verme sürecini. paylaşılan hedefler ve informal değerleri önemseyerek iş gören yabancılaşmasını da ortadan kaldırmaktadır (Çelik. çalışanlar için grup kararlarına yönelik bireysel sorumluluk ve örgüt ve birey arasında karşılıklı güven yaratmaktadır. yavaş ilerleme gibi kavramların günümüz örgütlerinden buharlaşarak uzaklaştığını ifade etmektedir. Karşılıklı güven ve takım çalışması gerektiren. Z Kuramının Amerikan okullarına uygulanabilirliğini (Tablo 1). hala örgüte bağlı olmalarına rağmen bazı kurbanlar vermeleri gerektiğinin de farkında olduklarını ileri sürmektedir. okullarda eğitim açısından özellikle öğretmenler arasında bir bütünselliğin eksikliğini. Z Kuramının Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliğine İlişkin Tartışmalar Lunenberg ve Ornstein (2000:70-71). Kurama göre. Bu da örgütte yarışmaya değil yardımlaşmaya dayanan işbirlikçi çalışmayı artırmaktadır. Z Kuramının uygulanabilirliği açısından aksaklıklar olarak açıklamış ve bu durumları okul yönetimi açısından güçlükler olarak ele almıştır. katılımcı karar süreci. yaşam boyu istihdam. Çalışanın toplumsal yanına da değer veren kuram. bireylerin ihtiyaçlarını bütünleyen Z Kuramı. Ayrıca yeni kuşağın artık aynı değerleri paylaşmadığı. Ayrıca. kısa süreli istihdamlarını. kendini önemseyerek motivasyonu. 2000:31-34). örgüte bağlılık. iş dışı yaşamı ve ailesiyle birlikte informal olarak bütüncül yaklaşımla ele alma. kuramın temel söylemlerini ve okulların şartlarını karşılaştırarak değerlendirmiş ve bu kuramın uygulanabilmesi için birçok değişikliğin yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. mesleki ilerleme uzun vadeye yayılmakta ve iş görenlere yeni ufuklar açmaktadır. bu hedefler doğrultusunda gerekli eğitim ve planlama çalışmalarını yaratmaktadır. 1981 yılında ortaya atılan Z Kuramının. 1987:250). insanca çalışma koşullarının oluşturulması. hem örgüt hem de iş görenler açısından özsaygıyı artırıcı bir durumdur.

çevre vb. günümüz okullarında gerek duyulan bir durumdur denilebilir. okulda uzun dönem istihdam imkanı yaratacak politikalar oluşturur. 5. okulun mevcut yönetsel yapısını (karar verme süreci vb. 13. 9. uzun dönemli işgören geliştirmeyi sağlayacak bir sitem oluştururlar. 11. öğretmen ve okul toplumunun (aile. işbirlikçi. Yönetim. Okul müdürü. Yöneticiler. Yönetim. Yönetim. Yönetim kurulu. Yöneticiler. .1983:16) O’Hanlon.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 67 Tablo 1. Yöneticiler için verilen bu önerilerin sonunda uygulanacak kuram örgüte. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal Amerikan Okullarındaki Mevcut Durum Kısa dönem istihdam Yavaş veya hiç olmayan terfi Yarı-uzmanlaşmayla gelen kariyer basamakları Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. 3. kuramın uygulamaya karar verilen özelliklerini belirler. 7. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Amerikan Okullarındaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım (Kaynak: O’Hanlon . Yöneticiler. Bütüncül ilişkilerin gelişmesine izin verilir. 8. Okul üyeleri. 4. Z Kuramını uygulamak için ihtiyaç duyulan işgörenler arası becerileri geliştirmek için birlikte çalışmaya başlarlar. Z Kuramını uygulayacak yöneticiler için şu uygulama basamaklarını önermektedir: Önce yöneticiler Z Kuramını inceler ve tartışırlar. belirlenen bu özellikleri uygulamaya yönelik süreçleri geliştirmek için. güvene dayalı bir felsefe getirebilecektir. Yöneticiler ve öğretmenler. bu sürece okul yönetim kurulunu ve öğretmen birliklerini de dahil eder.) okulla ilgili karar alma süreçlerine katılımının uygulanabileceği alanlar yaratmaya çabalar.) belirlerler. katılımcı. Yöneticiler ve öğretmenler. en üst kademeden başlayan Z Kuramı uygulamasına geçerler. öğretmenlerle çalışmaya başlarlar. Okul yönetimi. Bu da. 10. açık bir değerlendirme Bireysel karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme 1. yavaş değerleme ve terfi için bir sistem oluştururlar. 6. bu kültürün gelişmesi için birlikte çalışır. 12. yeni yönetim süreciyle ilgili kısa sürecek bir uygulama yapar ve işeyip işlemediği konusunda geribildirim elde eder. 2. (1983:17). öğrenci.

Tablo 2. özünde bir doğu yönetim tarzı olarak anılabilecek olan kuramın uygulanmasının. Kuramda öngörülen yavaş değerleme ve terfi sisteminin de okullarımızda bulunmuyor olması. okul yöneticilerini öğretmenlerin iş güvencesi sıkıntılarıyla baş etme durumundan kurtarmaktadır. Böylelikle kuramın öngördüğü daha etkili bir okulun koşullarından biri sağlanmış olmaktadır. çalışanların bu yolla deneyim kazanma şansını ortadan kaldırmaktadır. Böylelikle. bu durumda değişiklik yaratabilir. Terfi bulunmamaktadır. Yavaş değerleme ve terfi. açık bir değerlendirme Çoğunlukla merkezi kararlar Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . çalışan kendini örgütle bütünleştirebilecektir. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Okullarımızdaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım Okullarımızdaki Mevcut Durum Uzun dönem istihdam. Bu olumsuzluğu gidermek için O’Hanlon’un önerdiği gibi. 1983: 17).68 Kadir BEYCİOĞLU Z Kuramının Türkiye Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliği Ülkemiz okul yönetimi açısından Z Kuramının bir yönetim tarzı olarak uygulanmasının mümkün olup olmadığını görebilmek için benzer bir karşılaştırma yapılabilir. Motivasyon açısından bakıldığında terfinin olmayışının olumlu bir durum olduğunu söyleyemeyiz. Sözleşmeli öğretmen uygulaması. Uzman ve başöğretmen uygulamaları Uzmanlaşmadan gelen kariyer basamaklarının olmayışı. bu kültüre yakın Türkiye deki okullarda ne ölçüde mümkün olduğunu görebilmemize katkı sağlayabilir (Tablo 2). Uzun dönem istihdam. Uzun dönem istihdam bakımından ülkemiz okullarındaki durum. bir süre önce başlatılan ve henüz tam olarak uygulanmasına ilişkin değerlendirme yapılmayan olan sözleşmeli öğretmen istihdamı. Okullarımızda çalışan tüm işgörenler birer devlet memuru olarak. çalışanların kararlara katılmalarının sağlanması. Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. Bu karşılaştırma (O’Hanlon. Ancak. emekliliğe kadar süren bir iş sözleşmesinin güvencesi altındadırlar. okul yöneticileri için alternatif bir güdüleme yöntemi olabilir.

O’Hanlon’un da belirttiği gibi okullarda öğretmenler. Okulda işleyen karar süreçleri ise daha çok okul-aile birliği. Bursalıoğlu’nun (2000:80) “yönetimin kalbi ve diğer süreçlerin ekseni” olarak gördüğü karar alma süreci. etkinliklere katılmaları konusunda öncülük ederek. kendi hatasıyla ilgili ile diğer üyelerin sorumluluk üstlenmesini beklememektedir. öğretmenlerin. Oysa çağdaş yönetimde çalışanların kararlara katılması önerilen bir durumdur. okul yönetimi ve öğretmenler arasında karşılıklı anlayışı geliştirebilir ve bu mekanizmanın kullanılması. Z Kuramı orta vadeye yayılan kariyer basamaklarını önerirken. Çünkü bu durum çalışanların yeni deneyimlere açık olmalarını. yıl sonu genel değerlendirme toplantıları gibi küçük ölçekli karalarla sınırlıdır. merkezi örgütü alır. Z Kuramına göre. zümre öğretmenleri toplantıları. farklı konularda deneyim kazanmalarını ve grup olgusunu görebilmelerini sağlayacaktır. Eğitim yöneticilerimiz okul örgütünde en azından okul içi etkinliklerle ilgili katılımcı ve yaratıcı bir karar alma mekanizmaları oluşturarak. Ülkemiz okullarında merkezi olan denetim sisteminin varlığı Z Kuramının bu yanının uygulanabilirliğini ortadan kaldırmaktadır. Bireysel sorumluluk. Bu durum okul üyelerinin birbirine karşı ilgisiz kalmaları sonucunu doğurabilmektedir. Ayrıca. kendilerini daha profesyonel olarak algılamalarını sağlayabilir. Bir çalışan. öğretmenleri örgüt içindeki uzak ve sığ duruşlarından kurtarıp. ekip ruhunun ve işbirlikçi çalışmanın oluşmasına katkıda bulunabilirler. Örtülü denetim. öğretmenleri yasaların el verdiği ölçüde yönetsel görevlere yönlendirerek ya da öğretmenlerin farklı hizmet içi eğitim kurslarına katılmaları konularında ve günümüz Avrupa Birliği programları çerçevesinde çalışma ziyaretleri vb. Görüş birliğine dayalı karar verme süreci. Öğretmenler March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Ülkemiz eğitim yöneticileri de.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 69 Orta vadede gelen kariyer basamakları. birbirleriyle sağlıklı iletişim mekanizmaları kuramamaktadırlar. Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme. okulla ilgili en yaşamsal kararları. Bir işgörenden kaynaklanan aksaklıklardan örgütün tamamı sorumlu olmamaktadır. özellikle branş öğretmenlerini farklı düzeyde sınıflarda görevlendirerek. üretken ve iş doyumunu sağlayıcı bir koşul olarak görmektedir. çalışandan kendi eylemleriyle ilgili süreçte sorumluluğu üstlenmeleri beklenmektedir. Ülkemizde. bazı yönetsel görevler verilerek deneyim zenginliği elde edilebilir ve örgütün tümüne ilgi sağlanabilir. Çalışana bütüncül yaklaşım. öğrencilerin ve velilerin okulla bütünleşmelerine katkı sağlayabilir ve öğretmenler arasında koordinasyonun. kararlar ortak alınmış olsa bile. Kuramın bir diğer önerisi ise görüş birliğine dayalı ortak kararlar ve bireysel sorumluluktur. Çalışana bütüncül yaklaşım veya çalışanı ailesi ve bağlı olduğu sosyal çevre içinde görme ise. okullarımızda yöneticilerin oluşturduğu bir yönetim tarzı olarak gözlenmemektedir. Ülkemiz okullarında da işgörenler kendi davranışlarının sorumluluğunu almaktadırlar. ülkemiz okullarında çoğunlukla üst yönetim basamaklarında gerçekleşmektedir. Okullarda ise öğretmenlerin görevlendirilmeleri her yıl farklı sınıf düzeylerinde yapılarak. Okul bu kararların sorgulamadan uygulayıcısıdır. yakın bir süre önce gündeme gelen eğitim işgörenleri için kariyer basamağı sistemi uygulamaları da bu süreçte katkı sağlayıcı olabilir. uzmanlaşmayla orta vadede gelen kariyer basamaklarının olmayışının olası olumsuz etkilerini daha etkin yönetebilir ve öğretmenleri güdüleyebilirler. Ouchi bu durumu oldukça yaşamsal.

Z Kuramının temel söylevi olan katılımcı karar süreci. Fakat. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. ss. Balcı. 5. bir çok kuram tarafından da önemsenmektedir.70 Kadir BEYCİOĞLU arasında. Okul üyeleri ise okul içinde düzenli toplantılara katılıp önceden yönü belli olan kararlar sürecine katılmaktadırlar. (2. Anderson. (1999). Kuramın okullarımızdaki mevcut yönetim yapısıyla örtüşen yanları olarak. Ama. O halde hem bu kuramla ilgili tartışmalar hem de diğer çağdaş yönetim eğilimleri düşünülerek. 2. ve Anderson. işbirlikçi ve eşitlikçi okul kültürü yaratabilir. Okul yönetimi bütüncül yaklaşımı uygulayıp öğretmenleri. çıkarsamalarda bulunulabilir. Bu da çağdaş örgütlerde. (2003). ss. Ankara: Aydan Web Tesisleri Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . MLO okullarındaki performans değerlendirmesi süreci bir pilot çalışma olarak algılanıp.27-45. İ. kararlara katılımın okullarımızda henüz yaygın ve etkin biçimde uygulanmakta olduğu söylenemez.Baskı). Cilt: 25. Japanese HRD in Z Type Companies Training and Development Journal. (1982). (2001). S. Örgüt içi örtülü denetim mekanizmaları geliştirmek mümkündür. Böylelikle daha sağlıklı ve dirik bir işgören evreni yaratılabilir. Sonuç ve Öneriler Z Kuramının bazı öngörüleri. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi. K. güçlü bir katılımcı. Balcı.14-23 3. Yani. Bu doğrultuda. ss. Sayı:1. ortak ve bütüncül bir kültür oluşmamıştır. Yönetimde İnsan İlişkieri. Benzer durum ülkemiz okulları için de geçerlidir. eğitsel yöntemler ya da öğrenci gelişimi konusunda yoğun bir bilgi paylaşımı olduğu söylenemez.E. okullarımızda kararlara işgörenlerin katılımının sağlanacağı bir yapı oluşturulmalıdır. okulda formal dengeler üzerine kurulu ilişkiler yerine. bu tür bir katılımla ortaya çıkabileceği vurgulanmakta olan vizyonun ve işbirlikçi ve güvene dayalı örgüt kültürünün oluşması gibi beklentileri engelleyebilmektedir. sadece okul yaşamı içinde değil okul dışında da ele alarak. ss. Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi.451-469. Çalışanlara. Akbaba. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi II. Öte yanda. Sayı:33. A. istihdamla ilgili bu benzerlikte ortadan kalkacaktır.26-61. Cilt: 9. 4. Açık ve doğrudan denetim konusunda da yeni bir yaklaşım sergilenebilir. bazı öngörüleri. R. Cilt: 7. Başaran. Okulun görev ve amaçları gibi temel konularda kararlar merkezi örgüt tarafından alınmaktadır. Sayı:28. Kaos ve Yönetim. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Cilt: 36. mevcut okul örgütümüzle benzerlikler gösterirken. uzun dönem istihdam ve bireysel sorumluluk alınması söylenebilir. mesleki gelişimleri süresi içinde çeşitli terfi olanakları yaratılmalıdır. A. son dönemlerde ortaya atılan sözleşmeli personel tartışmalarının gerçekleşmesi durumunda. Sayı:3. (1992). bugünkü yapı içinde uygulanabilir görünmemektedir. Kaynaklar 1.

C. ss. San Fransisco: Jossey-Bass Inc. ss. 21.S. W. New York: Teacher College Press. (2000). E. Sayı: 3-4. Sayı:1. Eren. Sayı:4. (1987). March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Ankara: Pegem Yayıncılık.asp?i=6606 28. Bursalıoğlu. V. (2004). R. C. (Eds: Murphy.05’de alındı 12. C. (1997). Kowalski. (2000). (2005). Educational Administration: Theory. The Journal of Academic Librarianship. 189-214.251-257. R. Cilt: 37. Organization Type Z. 14. C. Sayı:1. Fullan. Eğitim Yönetimi. P.K. Clayton.31-43. 22.L.. (2. J. ss. Cilt: 3. Journal of Educational Administration and History. 17.497-498 9. (3rd ed. Lunenberg. ss. How Do We Manage? http://projectmanagement. Ankara: Anı Yayıncılık. (1998). The New Meaning of Educational Change (2nd ed. Education.10.ittoolbox. J. Dönüşümsel Liderlik. A. ss.edu/~hancockl/Supervision/Ouchi%20Z.503-512. Cunningham. T. 7. Hoy.). M. Çelik. ve Louis K. Fullan.05’ de alındı.H. (1992).com/blogs/featuredentry. B. & Hargreaves A. Cangemi. M.c.T. J. (2002). (1991). (3rd ed. (1998).G. (2000).New York: Random House. 16. Sayı:5. İstanbul: Beta Yayıncılık. Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi. Change Forces. Sustainability of Educational Change: The Role of Social Geographies. Journal of Educational Change Cilt: 3. Ankara: Pegem A Yayıncılık. 20. 8. (1999). Eğitim Yönetiminde Kuramsal Gelişmeler.htm 23. Educational Administration: Concepts and Practices. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi.). (2004). The Changing Role of Secondary Principal in The United States: An Historical Perspective.298-301 11. (1992). ss. http://arapaho. 18. 10. Çelik.nsuok. Rethinking School Improvement. 13.Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. Sayı:16. London: The Falmer Press. Japanese Management Theory and Library Administration.Baskı).).). ve Miskel.K. ss. Celep. Sosyo-Teknik Sistem Açısından Türkiye’nin Eğitim Yönetiminde Değişme Çabaları ve Yöneticinin Konumu. S. Dönmez. 15. Goodwin. V. M. Exploring Values of Japanese and American Management Systems. ve diğerleri.. (11. ve Eagle. Hargreaves.1-17. Bryce.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 71 6. Okul Yönetimde Yeni Yapı ve Davranış. (2005). F.. Cilt: 18. Handbook Of Research On Educational Administration. Cilt: 112. Toole. Research and Practice. (1993).11. Okul Kültürü ve Yönetimi. 19. Z. A. Cilt: 4. Colon. Louis..Baskı). ve Ornstein.

Paris: OECD 26. What Schools for the Future?. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Wallace. Orchestrating the Complex Educational Change: Local Reorganization of Schools in England. Şişman. O'Hanlon. OECD. Paris: OECD Publications. Sayı:1.L. Sayı:1. Pozitivizm Ötesi Paradigmatik Dönüşüm ve Eğitim Yönetiminde Kuram ve Uygulamada Yeni Yaklaşımlar. Cilt: 2. S. Sayı: 5. (1997). M. Postmodernizm Tartışmaları ve Örgüt Kuramındaki Yansımaları. (2001b). Cilt: 3. Cilt: 41.217-242. (2001a). Educational Leadership. ss. 16-18. Sayı:1.. Riding Over Socialism and Global Capitalism: Changing Educational Governance and Social Policy Paradigms in Post-Mao China. Sayı:3. Comparative Education. Cilt: 5. International Journal of Leadership in Education. Mok. (2005). ss. J.13-28.97-109. 25. The Imperative to Change.72 Kadir BEYCİOĞLU 23. Sayı:2. Sayı:1. ss. Cilt: 1. 57-78. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Uline C.H. ss. 31. K. ss. M. School Management Approaches. 27. Journal of Educational Change. Eğitim Yönetimi. 29. (2001). ss.451-464. 28. Turan. (2004).1-8. Eğitim Yönetimi. 30. H. Modernite ve Postmodernite Arasında Bir İnsan Bilimi Olarak Eğitim Yönetimi. OECD. (2004). ss. 24. Şimşek. Cilt: 40. (1996). (1983) Theory Z in School Administration. Cilt: 4. New Publications.