Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi 63-72

Z KURAMI VE OKUL YÖNETİMİNE UYGULANABİLİRLİĞİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Kadir BEYCİOĞLU İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Öğrencisi, Malatya. Özet
Sürekli olarak değişimlerin yaşandığı dünyamızda, disiplinlerin değişimlerle başa çıkabilmek ve bu süreci sağlıklı yönetebilmek için, kendilerini geliştirerek yenilemeleri ve geliştirdikleri kuramlarla farklı alanları etkilemeleri beklenen bir durumdur. Diğer alanlarda geliştirilmiş yönetim kuram ve süreçlerinden etkilenen eğitim yönetiminin de, yalıtılmış bir yörüngede kalmasını ummak çok gerçekçi görünmemektedir. Bu çalışmanın amacı, eğitim yönetimini de etkileyen değişim süreçlerinde, yakın dönem kuramlar arasında yer alan ve William Ouchi tarafından geliştirilen Z Kuramını incelemek ve Türkiye’deki okulların yönetiminde olası uygulanabilirliğini tartışarak, önerilerde bulunmaktır. Anahtar Sözcükler: Yönetim, Z Kuramı, Okul yönetimi

THEORY Z AND THE EVALUATION OF ITS PRACTICALITY IN SCHOOL MANAGEMENT
Abstract
In a world of change and communication, it is natural for any discipline to innovate their stagnating structures through development, and to have effects on other disciplines by developing their theories in order to pace with and manage change processes effectively. It does not seem realistic to hope that educational administration, a field that has been affected by management theories formed in other disciplines, can stand on an isolated space. This study aims to examine Theory Z, a recent theory of management mainly constructed by William Ouchi, and to make suggestions by debating its applicability in management of schools in Turkey. Keywords: Management, Theory Z, School management

Giriş Günümüz dünyası hızlı bir değişim ve dönüşüm yaşamaktadır. Doğal olarak bu süreç, tüm toplumsal unsurları etkilemektedir. Toplumlar ve toplumsal sistemler, sürekli bir değişim dinamiği etkisinde kalmaktadırlar. Kullanılan bilgi ve teknolojik süreçler, içinde bulunulan ekonomik koşullar, toplumların gelenek ve göreneklerinde ortaya çıkan farklılaşmalar, küresel etkileşim araçları ve benzeri olgular, bireyleri ve toplumları değişime iterken; onları bu süreç içinde yaşayabilecekleri yeni yollar aramaya yöneltmektedir.
March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal

Balcı’ya göre (2003:59). adaletsizlik. 2004). “örgüte farklı kuram ve yaklaşımlar. değişim süreçlerinden sağlıklı çıkabilmek için tüm unsurlarını yenilemek gereği duyabilmektedirler. Eğitim ve “diğer bilim alanlarından kavram ve kuram almak konusunda açık olan” eğitimciler (Akbaba.” Bir toplumun vazgeçilmez örgütleri arasında yer alan eğitim örgütü de. İşte bu yüzden. 2001:465). kuramsal temelleri olan bir disipline dönüşmeye başlamıştır. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Örgütler. 1993. güven. adanma. Örgütlerin bu yenileşme çabalarının etkileri. bir zamanlar bulunduğu “eğitmek ve okulun bulunduğu yerleşim yerinin diğer işleriyle de uğraşmak” noktasından çok uzaklaşmış. yirminci yüzyılda dahil olan eğitim yönetimi (OECD. 2001a:13). Değişim ve yönetici ilişkisine değinen Dönmez de (1998:510) “yaşanan hızlı değişim ortamında yöneticilerin artık değişmeyi bir olgu olarak kabul etmelerinin yetmediğini” vurgulamaktadır. “okuduğunu anlayabilen ve temel matematik becerilerine sahip eğitimli iş gücü olarak insan ilkesiyle örtüşen yirminci yüzyılın ilk dönemlerinden. Bu araştırmada. Bunun sonucu olarak. Son yıllarda örgüt araştırmaları farklı entelektüel kaynaklardan beslenmekte ve kültürel ezilmişlik. bu devinimli süreci kendi lehine dönüştürebilmek için değişmek durumundadır. çıktıları ve gelecek için oluşturacağı amaçları üzerinde kesin bir etki yaratmaktadır (OECD. 2004:158) gibi kavramları da ele almaktadır. Eğitim kavramı kapsamına. Drue’nun da vurguladığı gibi (Goodwin.1997: 102). Toole ve Hargreaves. yeni yönetim biçimleri ve yeni yönetim felsefeleri ortaya çıkmaktadır. diğer örgütler gibi eğitim örgütü de. Louis. işbirlikçi çalışma. Cunningham ve Eagle. 1970’li yıllardan başlayarak. “yoğun küreselleşme baskısı ve ulusal rekabet gücünün sürdürülebilmesi için. örgüt iklimi. örgüt kişiliği (Şişman. devrimci bir duruşla insanı anlamaya odaklı öğrenen örgüt ve iş görenler noktasına kadar uzanan eğitim yönetimi” (OECD. özellikle son yarım yüz yıl içinde sürekli değişme ve yenileşme baskısı ile yaşamaktadır (Fullan. alt kültür. bu değişikliklere öncelikle kuramsal açıdan hazırlıklı olabilmeyi başarabilmelidir.64 Kadir BEYCİOĞLU Değişen dünyadan ve yaşanan değişim olgusundan tüm toplumsal yapılar gibi örgütler de etkilenmektedir. 1991. yeni kuramsal deneyimleri de yaşamaktadır. 1996). değişime direnip yok olma tehlikesi yaşamak yerine. Öyleyse. örgüt imajı. 2002. sadakat (Celep. Hargreaves. yönetim bilimini etkileyen yeni bakış açılarının ortaya çıktığı görülmüş ve gittikçe artan biçimde örgüt ve yönetim kuramcıları pozitivist bakış açısını eleştiren yaklaşımlar geliştirmeye başlamışlardır (Şimşek. eşitsizlik. doğal olarak onları oluşturan kuramsal temellere kadar uzanmaktadır. sosyal sorumluluk (Turan. Uline. 2004). Wallace. 2005:2). 2001b:18). Bu durum eğitimin doğası. okulun nasıl daha iyi ve etkili yönetileceği ana temasına yoğunlaşmıştır. bu sürece hazırlıklı bir örgüt ortamı oluşturmalıdır. bu dönüşüm diriliğinde ve yapılan araştırmalar sonucunda. yönetim bilime yeni bir yaklaşımı ortaya koyan ve felsefesi William Ouchi tarafından şekillendiren Z Kuramı ya da Japon Yönetim Modelini incelemek ve okul örgütüne ve yönetimine yansıması. Taylorizm’den uyarlanan. katılım. ağırlık verdiği bir boyut ya da boyutlar söz konusudur”. 2001. örgüt kültürü. özelde ülkemiz okullarına ve okullarımızın yönetimine getirebileceği farklı yaklaşımları incelemek amaçlanmıştır. Değişen kuramsal temellerden örgüt yönetimleri de etkilenmektedir. Mok’un da belirttiği gibi (2005:219). Her yaklaşımın. örgüt gerçeğine farklı bakış açıları demektir.1999. örgütsel sembolizm. örgüt gerçeğinde öne çıkardığı. yöneticiler sadece değişimi anlamakla kalmamalı. 2001b:17) giderek sistemli. Eğitim yönetimi. ortak kültür.

3. bu sonucu yaratmıştır. dinamik. işten kaçmak için her şeyi yapabilecekleri ve iş yapmaları için zorlanmaları gerektiği görüşüne dayandıran geleneksel X Kuramı ile daha insani bir yaklaşım ortaya koyan. Bu kuramın yönetim felsefesini ise. yönetici ve iş görenlerin sorumluluğu paylaşabilecekleri ve çalışanların örgütle ilgili her türlü karar sürecine katılımı ana unsurları oluşturmaktadır. İşgörenler seyrek değerlendirilmeli ve yavaş yükseltilmelidir. Chester Barnard. Japon ekonomisinin hızla kendine gelişi ve bir dev güce dönüşmesi. 1981 yılında Amerikan ve Japon yönetim tarzlarını bir araya getiren yeni bir yönetim yaklaşımını tanıtmıştır. İşgörenler. Z Kuramından önce. İşgörenler. Elton Mayo ve Philip Selznick tarafından örgütlerde ele alınmaya başlanan örgüt kültürü kavramının da yönetim bilime girmesi konusunda belirleyici yaklaşımlardan biri olmuştur (Clayton. bireyin aktif. Bu isimlerden biri olan William Ouchi. doğrudan ya da dolaylı kendilerini ilgilendiren kararlara katılmalıdır. hatta kalite ve üretkenlikte Japon şirketlerinin Amerikan şirketlerinden daha iyi durumda olması. yönetim anlayışını iş görenlerin çalışmayı sevmedikleri. uzun süreli istihdam edilmelidirler. İşgörenler işlerinde orta düzeyde uzmanlaşmalıdır. “Z Kuramı ile yönetim ve örgüt kuramlarında yeni bir döneme girilmiştir”. Japonların Amerikalılardan farklı bir kültürleri ve bu kültürden beslenen yönetim biçimleri olduğunu söyleyerek (Colon. Japon ve Amerikan yönetim biçemlerini harmanlayan Z Kuramı. 2004). Ouchi. İşgörenlerle ilişkiler örgüt içinde kesintisiz. 4.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 65 Z Kuramı İkinci Dünya Savaşı’ndan ağır yaralar alarak çıkan Japonya’da. bireysel sorumluluk almalıdır. 1987). 1992. biçimsel ölçme açık olmalıdır. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Çelik’e göre (2000:32). tüm örgütün kültürünü yönetim merkezine alıp. Daft. 5. örgüt dışında ise ailece kesintili sürdürülmelidir. bireysellik yerine grup ya da aile olma olgusunu vurgulayarak yaklaşımındaki özgün yanını ortaya koymuştur. Bu durum.1998:52) olan McGregor’un X ve Y kuramlarının bütünleşmesi olarak da algılanan bu kuram. doğal olarak yönetim bilimcilerin ilgisini çekmiştir. 2000. 1999:52– 53): 1. Doğal denetim kapalı. Z Kuramını oluştururken Japon ve Amerikan yönetim biçimlerini karşılaştırıp. 7. ülke ekonomisinin küresel düzeyde mücadele edebilir bir ekonomiye dönüşmesi çok zaman almamıştır. her ikisinin sentezinden bir üçüncü yönetim biçimi ortaya koymuştur. “Akla kara gibi iki ayrı yaklaşım” (Başaran. Hoy ve Miskel. Çelik. bu kuramın öngörülerini şu maddeler altında toplamıştır (Başaran. 6. 2. İşgörenler. sorumlu ve olgun davranmaya yatkın varlık olarak tanımlandığı Y Kuramı yaygın yönetim yaklaşımlarıydı.

katılımcı karar süreci. Z Kuramının Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliğine İlişkin Tartışmalar Lunenberg ve Ornstein (2000:70-71). Kurama göre. örgüte bağlılık. örgütte sadece formal hiyerarşiye dayanmayan güçlü bir işbirlikçi eşitlik kültürü yaratmaktadır (Hoy ve Miskel. kuramın temel söylemlerini ve okulların şartlarını karşılaştırarak değerlendirmiş ve bu kuramın uygulanabilmesi için birçok değişikliğin yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Yavaş değerleme ve terfi ile çalışanların sabırlı ve hoşgörülü olması öngörülürken. 1987:250). yaşam boyu istihdam. yoğun çalışma. paylaşılan hedefler ve informal değerleri önemseyerek iş gören yabancılaşmasını da ortadan kaldırmaktadır (Çelik. mesleki ilerleme uzun vadeye yayılmakta ve iş görenlere yeni ufuklar açmaktadır. hem örgüt hem de iş görenler açısından özsaygıyı artırıcı bir durumdur. Ayrıca.66 Kadir BEYCİOĞLU Örgüt ihtiyaçlarıyla. 1981 yılında ortaya atılan Z Kuramının. okullarda eğitim açısından özellikle öğretmenler arasında bir bütünselliğin eksikliğini. Z Kuramının okula uygulanabilecek özellikleri olarak güven. Kuramın Japonya’da bile erozyona uğrama sinyalleri verdiğini belirten Bryce. Çalışanı sadece iş unsuru olarak değil. günümüz şartları içinde yönetim anlayışına uygulanabilirliği sorusunun yanıtını da Bryce (2005) vermektedir. iş dışı yaşamı ve ailesiyle birlikte informal olarak bütüncül yaklaşımla ele alma. çalışanların farklı görevlerde değişik işler üstlenmeleri kariyer aşamalarında çeşitliliği ve deneyimliliği sağlamakta. Z Kuramının uygulanabilirliği açısından aksaklıklar olarak açıklamış ve bu durumları okul yönetimi açısından güçlükler olarak ele almıştır. örgütte uzun dönemli istihdam ile. kendini önemseyerek motivasyonu. hala örgüte bağlı olmalarına rağmen bazı kurbanlar vermeleri gerektiğinin de farkında olduklarını ileri sürmektedir. insanca çalışma koşullarının oluşturulması. Kuram. Bu da örgütte yarışmaya değil yardımlaşmaya dayanan işbirlikçi çalışmayı artırmaktadır. iş görenler ve örgüt arasında karşılıklı bir bağlılığı ve sözleşmeyi sağlamaktadır. Batı yönetim anlayışının etkisinde kaldıkları. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . ortak değerler. Japon yöneticilerin belki günlerce sürecek grupla karar alma süreçlerini bekleyecek lüksleri olmadığını. bireyler arası beceri ve örgütsel süreçlerde ve planlamalarda (hizmet içi vb. Z Kuramının Amerikan okullarına uygulanabilirliğini (Tablo 1). O’Hanlon (1983). katılımcı ve görüş birliğine dayalı karar verme süreci ise. yavaş ilerleme gibi kavramların günümüz örgütlerinden buharlaşarak uzaklaştığını ifade etmektedir. kısa süreli istihdamlarını. uzun vadeli kariyer veya ödül ve eğitimde yüksek kalitenin önemini vurgulamaktadırlar. paylaşılan denetim ve karar verme sürecini. çalışanlar için grup kararlarına yönelik bireysel sorumluluk ve örgüt ve birey arasında karşılıklı güven yaratmaktadır. Karşılıklı güven ve takım çalışması gerektiren. öğretmenlerin mesleklerinde terfi olasılıklarının olmayışını. 2000:31-34).) eğitim. çalışanın bu yanına yönelik koruyucu bir yaklaşım sergilemektedir. Ayrıca yeni kuşağın artık aynı değerleri paylaşmadığı. Bunlar arasında öğretmenlerin kısa dönemlerde değerlendirilmelerini. Çalışanın toplumsal yanına da değer veren kuram. nezaket ve samimiyeti. Etkin çalışmayı sağlayarak örgütte verimliliği artırmaktadır. bireylerin ihtiyaçlarını bütünleyen Z Kuramı. bu hedefler doğrultusunda gerekli eğitim ve planlama çalışmalarını yaratmaktadır.

okulda uzun dönem istihdam imkanı yaratacak politikalar oluşturur. 6. Yöneticiler ve öğretmenler.) okulla ilgili karar alma süreçlerine katılımının uygulanabileceği alanlar yaratmaya çabalar. açık bir değerlendirme Bireysel karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme 1. Bütüncül ilişkilerin gelişmesine izin verilir. en üst kademeden başlayan Z Kuramı uygulamasına geçerler. Yöneticiler için verilen bu önerilerin sonunda uygulanacak kuram örgüte. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal Amerikan Okullarındaki Mevcut Durum Kısa dönem istihdam Yavaş veya hiç olmayan terfi Yarı-uzmanlaşmayla gelen kariyer basamakları Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. yavaş değerleme ve terfi için bir sistem oluştururlar.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 67 Tablo 1. 4. 9. Okul üyeleri. Yönetim. çevre vb. 13. Okul müdürü. Z Kuramını uygulamak için ihtiyaç duyulan işgörenler arası becerileri geliştirmek için birlikte çalışmaya başlarlar. 12. öğrenci. Yönetim kurulu. yeni yönetim süreciyle ilgili kısa sürecek bir uygulama yapar ve işeyip işlemediği konusunda geribildirim elde eder. . Yöneticiler. 7. 3. 5. Okul yönetimi. 11. 8. 2. katılımcı. Yönetim. Yöneticiler ve öğretmenler. bu sürece okul yönetim kurulunu ve öğretmen birliklerini de dahil eder. öğretmen ve okul toplumunun (aile. Bu da. belirlenen bu özellikleri uygulamaya yönelik süreçleri geliştirmek için.1983:16) O’Hanlon. okulun mevcut yönetsel yapısını (karar verme süreci vb.) belirlerler. uzun dönemli işgören geliştirmeyi sağlayacak bir sitem oluştururlar. (1983:17). bu kültürün gelişmesi için birlikte çalışır. Z Kuramını uygulayacak yöneticiler için şu uygulama basamaklarını önermektedir: Önce yöneticiler Z Kuramını inceler ve tartışırlar. güvene dayalı bir felsefe getirebilecektir. kuramın uygulamaya karar verilen özelliklerini belirler. Yönetim. Yöneticiler. öğretmenlerle çalışmaya başlarlar. Yöneticiler. günümüz okullarında gerek duyulan bir durumdur denilebilir. Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Amerikan Okullarındaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım (Kaynak: O’Hanlon . işbirlikçi. 10.

Z Kuramı Yönetim Biçemleri ve Okullarımızdaki Durum Z Kuramı Uzun dönem istihdam Yavaş değerleme ve terfi Orta vadede gelen kariyer basamakları Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme Görüş birliğine dayalı karar verme süreci Bireysel sorumluluk Çalışana bütüncül yaklaşım Okullarımızdaki Mevcut Durum Uzun dönem istihdam. Ancak. Uzun dönem istihdam. çalışanların kararlara katılmalarının sağlanması. Uzun dönem istihdam bakımından ülkemiz okullarındaki durum. Sözleşmeli öğretmen uygulaması. Açık ve belirgin bir denetim mekanizması. okul yöneticilerini öğretmenlerin iş güvencesi sıkıntılarıyla baş etme durumundan kurtarmaktadır. Bu olumsuzluğu gidermek için O’Hanlon’un önerdiği gibi. Yavaş değerleme ve terfi. okul yöneticileri için alternatif bir güdüleme yöntemi olabilir. emekliliğe kadar süren bir iş sözleşmesinin güvencesi altındadırlar. Kuramda öngörülen yavaş değerleme ve terfi sisteminin de okullarımızda bulunmuyor olması. Terfi bulunmamaktadır. Motivasyon açısından bakıldığında terfinin olmayışının olumlu bir durum olduğunu söyleyemeyiz. Okullarımızda çalışan tüm işgörenler birer devlet memuru olarak.68 Kadir BEYCİOĞLU Z Kuramının Türkiye Okul Yöneticileri Tarafından Uygulanabilirliği Ülkemiz okul yönetimi açısından Z Kuramının bir yönetim tarzı olarak uygulanmasının mümkün olup olmadığını görebilmek için benzer bir karşılaştırma yapılabilir. çalışanların bu yolla deneyim kazanma şansını ortadan kaldırmaktadır. Tablo 2. bu durumda değişiklik yaratabilir. Böylelikle kuramın öngördüğü daha etkili bir okulun koşullarından biri sağlanmış olmaktadır. açık bir değerlendirme Çoğunlukla merkezi kararlar Bireysel sorumluluk Çalışanı sadece iş ortamı içinde görme Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Böylelikle. Bu karşılaştırma (O’Hanlon. 1983: 17). Uzman ve başöğretmen uygulamaları Uzmanlaşmadan gelen kariyer basamaklarının olmayışı. özünde bir doğu yönetim tarzı olarak anılabilecek olan kuramın uygulanmasının. bir süre önce başlatılan ve henüz tam olarak uygulanmasına ilişkin değerlendirme yapılmayan olan sözleşmeli öğretmen istihdamı. bu kültüre yakın Türkiye deki okullarda ne ölçüde mümkün olduğunu görebilmemize katkı sağlayabilir (Tablo 2). çalışan kendini örgütle bütünleştirebilecektir.

okulla ilgili en yaşamsal kararları. öğretmenleri örgüt içindeki uzak ve sığ duruşlarından kurtarıp. Ülkemiz okullarında merkezi olan denetim sisteminin varlığı Z Kuramının bu yanının uygulanabilirliğini ortadan kaldırmaktadır. Ayrıca. ekip ruhunun ve işbirlikçi çalışmanın oluşmasına katkıda bulunabilirler. kendilerini daha profesyonel olarak algılamalarını sağlayabilir. üretken ve iş doyumunu sağlayıcı bir koşul olarak görmektedir. Görüş birliğine dayalı karar verme süreci. Çünkü bu durum çalışanların yeni deneyimlere açık olmalarını.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 69 Orta vadede gelen kariyer basamakları. çalışandan kendi eylemleriyle ilgili süreçte sorumluluğu üstlenmeleri beklenmektedir. Ülkemiz eğitim yöneticileri de. okul yönetimi ve öğretmenler arasında karşılıklı anlayışı geliştirebilir ve bu mekanizmanın kullanılması. Ülkemiz okullarında da işgörenler kendi davranışlarının sorumluluğunu almaktadırlar. etkinliklere katılmaları konusunda öncülük ederek. Bir işgörenden kaynaklanan aksaklıklardan örgütün tamamı sorumlu olmamaktadır. birbirleriyle sağlıklı iletişim mekanizmaları kuramamaktadırlar. Ouchi bu durumu oldukça yaşamsal. ülkemiz okullarında çoğunlukla üst yönetim basamaklarında gerçekleşmektedir. O’Hanlon’un da belirttiği gibi okullarda öğretmenler. Bir çalışan. Örtülü bir denetim mekanizması ve açık ve tam bir değerlendirme. zümre öğretmenleri toplantıları. Okullarda ise öğretmenlerin görevlendirilmeleri her yıl farklı sınıf düzeylerinde yapılarak. Okulda işleyen karar süreçleri ise daha çok okul-aile birliği. merkezi örgütü alır. Bireysel sorumluluk. öğretmenleri yasaların el verdiği ölçüde yönetsel görevlere yönlendirerek ya da öğretmenlerin farklı hizmet içi eğitim kurslarına katılmaları konularında ve günümüz Avrupa Birliği programları çerçevesinde çalışma ziyaretleri vb. Z Kuramına göre. Örtülü denetim. Oysa çağdaş yönetimde çalışanların kararlara katılması önerilen bir durumdur. kararlar ortak alınmış olsa bile. okullarımızda yöneticilerin oluşturduğu bir yönetim tarzı olarak gözlenmemektedir. öğretmenlerin. Z Kuramı orta vadeye yayılan kariyer basamaklarını önerirken. özellikle branş öğretmenlerini farklı düzeyde sınıflarda görevlendirerek. Çalışana bütüncül yaklaşım veya çalışanı ailesi ve bağlı olduğu sosyal çevre içinde görme ise. Çalışana bütüncül yaklaşım. uzmanlaşmayla orta vadede gelen kariyer basamaklarının olmayışının olası olumsuz etkilerini daha etkin yönetebilir ve öğretmenleri güdüleyebilirler. Okul bu kararların sorgulamadan uygulayıcısıdır. öğrencilerin ve velilerin okulla bütünleşmelerine katkı sağlayabilir ve öğretmenler arasında koordinasyonun. Eğitim yöneticilerimiz okul örgütünde en azından okul içi etkinliklerle ilgili katılımcı ve yaratıcı bir karar alma mekanizmaları oluşturarak. bazı yönetsel görevler verilerek deneyim zenginliği elde edilebilir ve örgütün tümüne ilgi sağlanabilir. Öğretmenler March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Bursalıoğlu’nun (2000:80) “yönetimin kalbi ve diğer süreçlerin ekseni” olarak gördüğü karar alma süreci. Ülkemizde. farklı konularda deneyim kazanmalarını ve grup olgusunu görebilmelerini sağlayacaktır. yakın bir süre önce gündeme gelen eğitim işgörenleri için kariyer basamağı sistemi uygulamaları da bu süreçte katkı sağlayıcı olabilir. Kuramın bir diğer önerisi ise görüş birliğine dayalı ortak kararlar ve bireysel sorumluluktur. kendi hatasıyla ilgili ile diğer üyelerin sorumluluk üstlenmesini beklememektedir. yıl sonu genel değerlendirme toplantıları gibi küçük ölçekli karalarla sınırlıdır. Bu durum okul üyelerinin birbirine karşı ilgisiz kalmaları sonucunu doğurabilmektedir.

Bu da çağdaş örgütlerde. okullarımızda kararlara işgörenlerin katılımının sağlanacağı bir yapı oluşturulmalıdır. (1999). Kaos ve Yönetim. son dönemlerde ortaya atılan sözleşmeli personel tartışmalarının gerçekleşmesi durumunda.E. Okulun görev ve amaçları gibi temel konularda kararlar merkezi örgüt tarafından alınmaktadır. uzun dönem istihdam ve bireysel sorumluluk alınması söylenebilir. İ. sadece okul yaşamı içinde değil okul dışında da ele alarak. mevcut okul örgütümüzle benzerlikler gösterirken. ss. (2003). Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Okul yönetimi bütüncül yaklaşımı uygulayıp öğretmenleri. Balcı.70 Kadir BEYCİOĞLU arasında. güçlü bir katılımcı. bu tür bir katılımla ortaya çıkabileceği vurgulanmakta olan vizyonun ve işbirlikçi ve güvene dayalı örgüt kültürünün oluşması gibi beklentileri engelleyebilmektedir. Ama. Çalışanlara. Örgüt içi örtülü denetim mekanizmaları geliştirmek mümkündür.Baskı). bugünkü yapı içinde uygulanabilir görünmemektedir. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi. ve Anderson. Başaran. Cilt: 9. 2. Öte yanda. Z Kuramının temel söylevi olan katılımcı karar süreci. Sayı:33. Yönetimde İnsan İlişkieri. (1982). K. çıkarsamalarda bulunulabilir. (1992). Kaynaklar 1. Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. (2001). Açık ve doğrudan denetim konusunda da yeni bir yaklaşım sergilenebilir. ortak ve bütüncül bir kültür oluşmamıştır. Fakat. Okul üyeleri ise okul içinde düzenli toplantılara katılıp önceden yönü belli olan kararlar sürecine katılmaktadırlar.14-23 3. O halde hem bu kuramla ilgili tartışmalar hem de diğer çağdaş yönetim eğilimleri düşünülerek. kararlara katılımın okullarımızda henüz yaygın ve etkin biçimde uygulanmakta olduğu söylenemez. eğitsel yöntemler ya da öğrenci gelişimi konusunda yoğun bir bilgi paylaşımı olduğu söylenemez. 5. Böylelikle daha sağlıklı ve dirik bir işgören evreni yaratılabilir. R. ss. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi.26-61. A. mesleki gelişimleri süresi içinde çeşitli terfi olanakları yaratılmalıdır. (2. Sayı:1. 4. S. Japanese HRD in Z Type Companies Training and Development Journal. MLO okullarındaki performans değerlendirmesi süreci bir pilot çalışma olarak algılanıp. Cilt: 36. Sonuç ve Öneriler Z Kuramının bazı öngörüleri. istihdamla ilgili bu benzerlikte ortadan kalkacaktır. Bu doğrultuda. Benzer durum ülkemiz okulları için de geçerlidir. Kuramın okullarımızdaki mevcut yönetim yapısıyla örtüşen yanları olarak. Anderson. Balcı. Sayı:28.451-469. Akbaba. A. Ankara: Aydan Web Tesisleri Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Cilt: 7. Cilt: 25. ss. bazı öngörüleri. Eğitim Örgütlerine Yeni Bakış Açıları: Kuram-Araştırma İlişkisi II. Sayı:3. bir çok kuram tarafından da önemsenmektedir. Yani. işbirlikçi ve eşitlikçi okul kültürü yaratabilir. ss. okulda formal dengeler üzerine kurulu ilişkiler yerine.27-45.

19. Sayı:5. 8. A. (2005). Eren. Z. Journal of Educational Administration and History. ve Louis K. ve Miskel. Cangemi. 17. ss. S. Kowalski.com/blogs/featuredentry. ve diğerleri. (2004).htm 23.T. 16. Çelik.10.503-512.L.. Cilt: 112.298-301 11. M. M. Dönmez. ss. The New Meaning of Educational Change (2nd ed. The Journal of Academic Librarianship. Ankara: Pegem A Yayıncılık. ss. Sayı:1. Ankara: Pegem Yayıncılık. Sayı:1. ve Eagle. ss. Sustainability of Educational Change: The Role of Social Geographies. 20. 18. Cilt: 18. Education. Okul Kültürü ve Yönetimi.05’de alındı 12. P.Baskı).edu/~hancockl/Supervision/Ouchi%20Z. Louis. (2000).). (1992). (3rd ed. Celep.. (1993). (1992).S. Clayton. New York: Teacher College Press. 7. 22. C. Lunenberg. Sayı:4.11. Dönüşümsel Liderlik. (1987).). London: The Falmer Press. Rethinking School Improvement. J. (1998). (11. M. (1991). Hargreaves. Cunningham. Bursalıoğlu. Organization Type Z. (1998). Sosyo-Teknik Sistem Açısından Türkiye’nin Eğitim Yönetiminde Değişme Çabaları ve Yöneticinin Konumu.).ittoolbox. 10.Z Kuramı ve Okul Yönetimine Uygulanabilirliği Açısından Değerlendirilmesi 71 6. & Hargreaves A. (2000). V.K. C.G.C. Fullan.asp?i=6606 28.05’ de alındı. T. (1997).H. Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi.nsuok. Japanese Management Theory and Library Administration.). Cilt: 37. 189-214. B. Handbook Of Research On Educational Administration.Baskı). Sayı:16. ss. Colon. (Eds: Murphy. Toole. ss. 21. San Fransisco: Jossey-Bass Inc. Eğitim Yönetimi. (2002). C. E. R. F.31-43. Exploring Values of Japanese and American Management Systems. Çelik. ss. R. Eğitim Yönetiminde Kuramsal Gelişmeler. (2000).Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. İstanbul: Beta Yayıncılık. March 2007 Vol:15 No:1 Kastamonu Education Journal . Ankara: Anı Yayıncılık. Change Forces. (2. (2005). Hoy.497-498 9. http://arapaho. 13. V. Cilt: 3. Sayı: 3-4. Bryce. 14.. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. The Changing Role of Secondary Principal in The United States: An Historical Perspective.New York: Random House. A. J.1-17.K.251-257. ve Ornstein. Educational Administration: Concepts and Practices. (3rd ed. Educational Administration: Theory.. Goodwin. J. Fullan. Cilt: 4. Research and Practice. (2004). Okul Yönetimde Yeni Yapı ve Davranış. Journal of Educational Change Cilt: 3. W.c. 15. (1999). How Do We Manage? http://projectmanagement.

ss. Orchestrating the Complex Educational Change: Local Reorganization of Schools in England. Eğitim Yönetimi.L. ss. K. School Management Approaches. 24. Cilt: 3. Comparative Education. J. Paris: OECD Publications. Sayı:1. Mok. ss. 31. M. OECD. Educational Leadership. H. (2005). Cilt: 4. (1983) Theory Z in School Administration.13-28. Turan.217-242.97-109. (1996). Journal of Educational Change. (2001b). 29. Wallace. Modernite ve Postmodernite Arasında Bir İnsan Bilimi Olarak Eğitim Yönetimi. Sayı:1.. Mart 2007 Cilt:15 No:1 Kastamonu Eğitim Dergisi . Pozitivizm Ötesi Paradigmatik Dönüşüm ve Eğitim Yönetiminde Kuram ve Uygulamada Yeni Yaklaşımlar. Sayı:2. (2004). Sayı:3. (2004). M. Cilt: 41. Postmodernizm Tartışmaları ve Örgüt Kuramındaki Yansımaları. Cilt: 5. 27. OECD. O'Hanlon. International Journal of Leadership in Education. The Imperative to Change. 25.451-464. 30. New Publications. (1997). Paris: OECD 26. Uline C.72 Kadir BEYCİOĞLU 23.1-8. (2001). 57-78. S.H. ss. Cilt: 1. Sayı:1. Cilt: 2. Riding Over Socialism and Global Capitalism: Changing Educational Governance and Social Policy Paradigms in Post-Mao China. 28. Cilt: 40. ss. 16-18. Şişman. Eğitim Yönetimi. What Schools for the Future?. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Şimşek. Sayı:1. (2001a). ss. Sayı: 5. ss.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful